Маңғыстау облысы

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="kk">
  <siteinfo>
    <sitename>Уикипедия</sitename>
    <dbname>kkwiki</dbname>
    <base>https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Таспа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Арнайы</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Талқылау</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Қатысушы</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Қатысушы талқылауы</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Уикипедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Уикипедия талқылауы</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Сурет</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Сурет талқылауы</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаУики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаУики талқылауы</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Үлгі</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Үлгі талқылауы</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Анықтама</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Анықтама талқылауы</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Санат</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Санат талқылауы</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Портал талқылауы</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Жоба</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Жоба талқылауы</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Маңғыстау облысы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1668</id>
    <revision>
      <id>3692754</id>
      <parentid>3632874</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T19:38:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71718" sha1="a8krwpafm0pr2sefd4tk60abg6q81no" xml:space="preserve">{{Қазақстан облысы
 |облыстың атауы      = Маңғыстау облысы
 |елтаңба             = Маңғыстау логотибі.jpg
 |карта               = Mangystau in Kazakhstan.svg
 |әкімшілік бірліктің картасы = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 43 |lat_min = 52 |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg = 052 |lon_min = 00 |lon_sec = 
 |облыс орталығы      = [[Ақтау]]
 |құрылған уақыты     = [[20 наурыз]] [[1973 жыл]]
 |аудандар саны       = 5
 |ауылдық округтер саны   = 34
 |кенттік әкімдіктер саны = 
 |қалалық әкімдіктер саны = 3
 |ауылдар саны       = 59
 |тұрғыны            = {{өсім}} 807 539 &lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/region/ Халық саны (2025 жылғы 1 наурызға)]&lt;/ref&gt;
 |санақ жылы         = 2025
 |халық саны бойынша орны  =8 
 |тығыздығы          = 4,87
 |тығыздығы бойынша орны   = 10
 |ұлттық құрамы      = [[қазақтар]] 91,57 %&lt;br&gt;[[орыстар]] 4,79 %&lt;br&gt;[[әзербайжандар]] 0,90 %&lt;br&gt;[[қарақалпақтар]] 0,57 %&lt;br&gt;[[өзбектер]] 0,41 %&lt;br&gt;басқалары 1,76 % (2022 ж.)&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]&lt;/ref&gt;
 |жер аумағы         = 165 642
 |жер аумағы бойынша орны  = 7-
 |су ауданы          = 
 |ЖІӨ                = 
 |ЖІӨ бойынша орны   = 
 |ЖІӨ жылы           = 
 |жан басына шаққанда ЖІӨ   = 
 |экономикалық аудан        = [[Батыс Қазақстан]]
 |ресми тілі         = 
 |әкімі              = [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]]
 |add1n             = Әкімдіктің мекенжайы
 |add1               = Ақтау қаласы, 14-шағын аудан, №1
 |ISO 3166-2 коды    = KZ-MAN
 |телефон коды       = +7 7292
 |пошта индекстері   = 13xxxx
 |марапаттары        =
 |сайты              = https://www.gov.kz/memleket/entities/mangystau?lang=kk Маңғыстау облысының әкімдігі
 |ортаққордағы санаты = Mangystau Province
}}
'''Маңғыстау облысы''' — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның қиыр оңтүстік-батысында орналасқан [[Қазақстан әкімшілік бірліктері|әкімшілік бірлігі]].

Маңғыстау облысы [[Атырау облысы]]мен және [[Түрікменстан]] мен [[Өзбекстан]] мемлекеттері және [[Каспий теңізі]] арқылы [[Әзербайжан]], [[Иран]] елдерімен шектеседі. Облыс [[1973 жыл]]ғы [[20 наурыз]]да құрылды. [[1988 жыл]]ғы [[2 маусым]]да таратылып [[1990 жыл]]ғы [[17 тамыз]]да тарихи «Маңғыстау» деген атпен қайта облыс болып құрылды. Облыс орталығы — [[Ақтау]] қаласы.

Қазақстанның теңізбен байланыстыратын жалғыз су бекеті [[Ақтау теңіз сауда айлағы|Ақтау халықаралық теңіз сауда порты]] бар. Маңғыстау жерінің тумасы жазушы [[Әбіш Кекілбайұлы]] Маңғыстауды «Ұйқыдағы аруға» теңеген. Сонымен қатар ғарыштан түсірілген сурттерде [[Маңғыстау түбегі]]нің контуры жас келіншектің профиліне ұқсайды.

Маңғыстау аймағы ежелгі кезеңдерден бері мал шаруашылығымен айналысады. Топырағы сортаң, өсімдігі бұталы, ащылы, қысы ұзақ емес, бірақ желді, қара суық ызғырықты, ылғалы аз, көктемі созылмалы, континентті шөл далаға жатады.

== Этимологиясы ==
[[Сурет:Sherqala.jpg|thumb|right|300px|Шерқала, Маңғыстау]]
'''Маңғыстау''' сөзінің шығу тегіне қатысты сан түрлі пікірлер бар. Соның бірі көшпелілердің құтты мекен, мың ауыл немесе мың қыстау дегені халық арасында кең таралған. [[1985 жыл]]ы жарық көрген Е. Қойшыбаевтың ''&quot;Қазақстанның жер-су атаулары атты сөздігі&quot;'' кітабында Маңғыстау атауының шығу тегі туралы төрт болжам келтірілген.  Біріншісі, өлке аты ''&quot;мың&quot;'' және ''&quot;қыстау&quot;'' тіркесінен шыққан. Екіншісі -  ноғайдың ''&quot;менк&quot;'' деген тайпасының атынан ауысқан. Үшіншісі көне түркі тіліндегі ''&quot;мен&quot;'' төрт жастағы қой сөзіне ''&quot;қышлақ&quot;'' жалғауы арқылы қалыптасса, төртіншісі Е. Қойшыбаевтың өз болжамы бойынша ''&quot;Маңғыштағ&quot;'' ''&quot;Құбыжықтар тауы&quot;'' дегенді білдіреді &lt;ref&gt;Серікбол Қондыбай, Маңғыстау географиясы. Маңғыстау мен Үстірттің киелі орындары. Толық шағрамалар жинағы, 3 том, Арыс баспасы, Алматы ұаласы, 2008 жыл, ISBN 9965-17-507-1 (3T)&lt;/ref&gt;.

Маңғыстаудың өлкетанушы ғалым [[Серікбол Әділбекұлы Қондыбай|Серікбол Қондыбай]] ''«құбыжықтарға»'' қатысты болжам дұрыс деген ой айтады. Шығыс түркі () және [[моңғол мифологиясы]]нда ''&quot;маңғыш&quot;'' (маңғыс, мангус) [[Айдаhар (мағына)|айдахар]], керемет құбыжықтар дегенді білдіреді. [[Моңғолдар]]да ол тек зұлым, зиянды сипатқа ие болса, түркілерді екіұдай жақсы жаман қасиетке ие ретінде баяндалады. Қондыбайдың айтуы бойынша Маңғыстауда мекен еткен оғыз түркмен тайпалардың арасында ''«салыр»'' руы болған, бүгінгі түрікмен ұллытының құрамында ''«салор»'' ірі руы тайпасы бар. Сонымен қатар [[Қытай]]дағы Цинхай өлкесіндегі түркітілдес ''салыр'' мен осы ''салор'' арасында тарихи генетикалық байланыс бар деген тұжырым айтады. Маңғыстауға келген оғыздар Қаратауды &quot;Маңғыштағ&quot; деп атаған.  Айдахар туралы аңыздар түрікмен халқында да, қазақ халқында да (Айназар батыр туралы) бар.

Оғыз салылар &quot;Маңғыштағ&quot; атауын өздеріне дейінгі аңыздарға негіздеп жасаған, аударма (калька) топоним. Сондықтан &quot;Маңғыстауды&quot; маңғыш тау қорқынышты алып айдаұһардың мекендеген тауы немесе &quot;айдаһартау&quot; дегенді білдіреді деген тоқтам жасауға болады.

== Географиясы ==   
: ''Қосымша қараңыз''  ''[[Маңғыстау географиясы]]''
                                                                                    
Маңғыстау өңірі – [[Қазақстан]]ның оңтүстік -батыс бөлігінде орналасқан. Облыстың батысы мен солтүстігін қоршай орналасқан [[Каспий теңізі]] арқылы [[Шығыс Еуропа]]ға шығуға толықтай мүмкіндік болса, оңтүстігінде [[Түрікменстан]], оңтүстік-шығысында [[Қарақалпақстан]], солтүстігі мен солтүстік-шығысында [[Атырау]], [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облыстарымен]] шектеседі.

'''Облыстың шеткі нүктелері:''' 
* Батыс - Каспий теңізіндегі Құлалы аралы ш.б.
* Шығыс Қазақстанның Ақтөбе облысы және Өзбекстан, Маңғыстаудың шектескен жерінде
* Оңтүстік - Түркіменстан шекарасындағы Қапыланқыр шыңдарының жар қабағы
* Солтүстік - Атырау облысымен шекарадағы Желтау болып табылады.

Маңғыстау облысының ең биік нүктесі - [[Шығыс Қаратау]] жотасындағы [[Бесшоқы (тау, Маңғыстау облысы)|Бесшоқы]] тауы (556 метр). Ең төменгі нүктесі Қарақия немесе Батыр ойысының түбі (132 метр), Бұл ойыс өзінің тереңдігі жөнінен дүниежүзінде бесінші орын алады.

== Өсімдік жамылғысы ==
Маңғыстау өлкесінің дүниесін зерттеу жұмыстары ерте кезден басталып, 150 жыл бұрын ботаник және әуесқой табиғат зерттеушілері: А. Шренк, И. Борщов, П. Семенов-Тянь-Шаньский, И. Северцов, Эйхвальдтардың еңбектері арқылы ғылымға белгілі бола бастады. Оның ішінде 1825–1826 жылдары жарық көрген Эйхвальдтың – Каспий теңізінің Маңғыстаудан Шағадамға дейінгі жағалауындағы өсімдіктер дүниесі туралы еңбегі айрықша маңызды. Г.С. Карелин 1832 жылы Каспий теңізінің терістік шығысынан қамал салу үшін қолайлы орын іздей жүріп, Маңғыстаудың өсімдіктер дүниесі жөнінде құнды пікірлер қалдырды. И.Г. Борщовтың 1965 жылы жарық көрген «Арал-Каспий аймағының ботаникалық географиясына материалдар» атты еңбегінде Маңғыстау жарты аралының өсімдіктер дүниесі жөнінде көптеген ескертпелер жасалды. Маңғыстау жерін зерттеген атақты геологтар Барбот де Марин, Баярунас, Андрусов, Алексейчиктердің еңбектерінен де бұл аймақтың өсімдіктердүниесі туралы көптеген мағлұматтар алуға болады.

Маңғыстаудың құмды аймақтары мен Үстірт жонындағы түйелер де, сондай-ақ, Сам, Матай құмадарында: сексеуіл, жүзген, жыңғыл, қоянсүйек, ақшаотау, шағыр, құсқанбас, Орталық Үстірт жонының шығыс, терістік шығыс бөлігінде баялыш; тау бойы мен Түпқараған аймағында және Оңтүстік Маңғыстау жазығының ойпаң тұстарында қарағаш, қаттықара, қараған, түйесіңір өседі. Сонымен қатар, жердің бедері мен құрылымына, топырағының ащы, тұщылығына қарай теріскен, күйреуік, жантақ; құм жағаларында – сүттіген, Бозашы түбегінің теңіз жағалауында сораң мен садақ, Оңтүстік Маңғыстау жазығының үштен екі бөлігінде тітір шөбі өседі. Итсигекпен адыраспан,құрқашаш пен сүттіген көбіне елді мекенде немесе мал көп жайлаған тұяқкесті жерлерде кездеседі.

Маңғыстаудағы жайылымның негізін құрайтын басты мал азығы – жусан. Жусан аймақтың барлық жерінде өседі. Жусаннан кейінгі төрт түлік мал талғамай жейтін шөп – күйреуік. Қоныссыз жылдары күйреуік жақсы шықса, малшы қауым жусанды көп іздемей,қанағат тұтады. Ал бұйрығынды көктемей тұрғанда, не шала көктеу кезінде, содан кейін күз, қыс қарсаңында жақсы пайдаланылады. Сондай-ақ,изен, жапақ, тітір,жантақ барлық жерде біркелкі кездесе бермейді, бірақ төртеуінің де малға жұғымдылығы, қоректік сапасы өте жоғары.

Маңғыстауда тұрақты қоныс бола бермейді. Қысы қарлы, көктемі желсізжылы,жазы жаңбырлы болған жылдары шөптің қай түрі де: қызғалдық, сарғалдақ, раң, мортық, сіргеқара, беде, мысыққұйрық, аққайың, жауылша, қазтабан, шытыр, қоңырбас, сіңбірік, қоянжын; таулы жерлерде: киікоты, ерқұны, қына, түйежапырақ, қызылша; ащылы жерлерде: көкпек, домалатпа, түйеқарын, алабұта, кекіре, торғайот,балықкөз т. б. қаптап шығып,дала құлпырып кетеді. Бірақ, бұл сирек, 7–10 жылда бір кездесетін өзгермелі құбылыс.

Көктемгі төл шөптердің ішінде шаруашылық үшін ең пайдалысы – мортық. Мортық қонысты жылдары Маңғыстаудың көптеген жерлерінде шығады. Көктемде бас жарғанға дейін мал жақсы жейді. Кей жылдары мортықты мал азығы үшін де дайындайды. Азықтық және шығымдылық сапасы жағынан мортықпен деңгейлес шөптердің бірі – ебелек. Ол да мортық сияқты Маңғыстаудың көпшілік жерінде кездеседі. Мортықтан ерекшелігі – жаңбырлы жылдары көктемнен қоңыр күзге дейін мезгіл таңдамай шыға береді. Малдың барлық түрлі, оның ішінде жылқы малы ебелекті жақсы жейді. Дәнденіп, қатайған уақытта қозы үшін тиімсіз. Әдетте қазан айының соңғы он күндігінен бастап ебелек ұша бастайды.
Малға жағымдылығы жағынан бағалы шөптердің бірі – ажырық. Ол тау қойнауларында, ағыстардың түйіскен, су жиналатын жартылай тақыр тегістіктерінде тұтас өседі. Ғылымда ажырықты мал семірткіш азық деп бағалайды. Шаруашылықтар қалың шыққан жылдары ажырықты малазығы үшін де дайындайды.

Маңғыстау даласында ши басқа өсімдіктер сияқты кең көлемде кездесе бердейді. Бұл су сағалайтын, жоғарғы қабаттағы тұщы сулардан нәр алатын өсімдік. Шиді тау бөктерлерінде, ызалы, еспелі бұлақтар маңында , құмның қоңырлыққа айқасар сулы, тепсенді алқаптарында кездестіруге болады. Ши сақалдарын мал жақсы жейді. Ал шидің өзін тартып дайындап, тоқып үй тұрмысына және малға ықтасын ретінде пайдаланады.
Суармалы жерлерде мал азығы үшін жоңышқа, жүгері, судан шөбі жақсы өседі. Бірақ су көздерінің тапшылығына байланысты, өсімдіктің бұл түрлері кең көлемде тарамаған. Өзен, көл, жайылма судың жоқтығына байланысты Маңғыстауда тұрақты шабындық жоқ. Қоныс реттеріне қарай әр жылда әр жерден мал азығы дайындалады.
 
Дәрілік өсімдіктер. Маңғыстаудың байтақ даласында кездесетін сан алуан өсімдіктер дүниесінде емдік шөптердің алатын орны ерекше. Маңғыстауда дәрілік өсімдіктердің қоры өте көп, олар болашақта мұқият зерттеуді қажет етеді. Осыған орай Маңғыстау даласының табиғат жайылымында өскен малдың етінің ерекше дәмді болуы да тегін емес.

Адыраспан. Маңғыстаудың барлық аймақтарында кездеседі. Оның биіктігі 30–60 см. Мамыр, шілде айларында гүлдейді. Жемісі қоңыр түсті, ірі ұрығы бар шар тәріздес қауашақ. Негізінен ескі жұрт маңдарында өседі. Емдік мақсатқа алдараспанның шөбін яғни бұтақтарын, жапырақтары мен гүледрін пайдаланады. Алдараспан – ежелден белгілі дәрілік өсімдік. Әбу Әли Ибн Сина оны сегізкөздік жүйкесінің қабынуы кезінде болатын шаншуларды басатын дәрі ретінде пайдаланған. Халық медицинасында адыраспанды ревматизм, қышыма, тері ауруларын булауға пайдаланады. Ал шөбінен жасалған қайнатындыны суық тигенде,безгек, жүйке жүйесінің әлсіреуіне пайдаланады. Шөбін жағып үйді, қойманы зарасыздандырады. Ұрығын зығыр тұқымымен қосып демікпені емдейді. Қара не қызылбұрышқа қосып, теңге қотырға жағады.

Ақ тұт. Түпқараған түбегі тауларында өседі. Тұт тұқымдас бұта, ақшыл-жасыл жемісі бар. Биіктігі 5–15 метрдей. Мамыр-маусым айларында гүлдейді. Қазіргі кезеңдерде тұт ағаштары күтімсіздіктен азып, жабайыланып, тұқымы азайып барады. Ақ тұттың жемістерінің, бұтақтарының қабығы мен тамырларының шипалық қасиеті бар. Жемісі қанды көбейтеді. Зат алмасуды реттейді, терлетеді, зәр айдайды, қақырық түсіреді. Діңінің қабығын жараға жапсырады, ал жапырақтары дене қызуын төмендетеді. Ақ тұт тамыры, қабығының суға қосылып жасалған тұнбасымен гипертонияны, бронхитті және демікпені емдейді.

Бәйшешек. Биіктігі 15–30 см. Иісті сары гүлдер шатырға ұқсас. Жемісі жұмыртқа тәріздес қауашақ мамыр-маусым айларында гүлдейді. Бәйшешек тамыры бронхит аурулары кезінде қақырық түсіретін дәрі ретінде қолданылады. Витамин үшін жапырақтарын салат жасап жейді. Қақырық түсіреді, несеп жүргізеді, іш өткізеді. Гүлдерін бастың сақинасына, бастың айналуына, тамырын сүтке қайнатып туберкулезге, сабағы мен жапырақтарынан қайнатынды жасап, күн өткенле, аяқ-қол калтырағанда, буын сырқырағанда, ұйқы қашқанда ішуге болады.

Бозжиде. Ірі тікендері, тармақтары бар ағаш тәрізді, биіктігі 10 метрге жуық. Жапырағы сопақша, ақшыл тікенді түктері бар. Гүлдері бал иісті ашық сары, шоғырланып өседі. Шілдеде гүл жарып, қыркүйек, қазан айларында жеміс береді. Дәрілік мақсатта гүлдері мен жапырақтары, жемісі пайдаланылады. Бозжиде жемісі іш өткенде де пайдаланылады. Гүлінен қайнатып жүрек-қан тамырлары ауруларын, гипертониялық ауруларды емдеуге пайдалы тұнба жасайды. Сондай-ақ бозжиде жемісін тыныс органдары қабынғанда қақырық түсіруге де қоладанылады. Ғылыми медицинада бозжидеден асқазан ауруларын емдейтін лохпектан жән пшатин препараттарын жасайды.

Жантақ. Бұршақ тұқымдас, тікенді, көп жылдық өсімдік. Маусым, тамыз айларында гүлдейді. Маңғыстаудың құм етегі көлдеу тепсендерінде, тау шатқалы аңғарларында, сулы жерлерінде кездеседі. Емдік мақсатында жантақтың жапырақтары мен тамырын пайдаланады. Жантақ шөбін қайнатып, сүзгіден өткізгеннен кейін сұйығын күніне 3 рет 2 стаканнан ішеді. Қуыққа тас байланғанда сұйық дәрет жүргізу үшін, өт тазарту, іш жүргізуге пайдаланылады. Сондай-ақ бүйрек, қуық қабынуларына да пайдаланады. Жантақ қайнатындысынан геморройға қарсы ванна жасайды.

Изен. Алабұта тұқымдас, тік өсетін, жапырағы ұсақ, гүлдері де ұсақ, жасыл, қызғылт түсті болып келеді. Маңғыстауда құмды, бұйратты, қоңырлық жерлерде өседі. Емдік мақсатында изеннің дәндерін пайдаланады. Дәнін қыркүйек, қазан айларында жинайды. Қытай халық медицинасында изенді несеп жүргізетін, жүрек қызметін реттейтін емдік препарат ретінде қолданады. Сонымен қатар изенді тері мен тырнақтың кейбір ауруларын емдеу үшін пайдаланады.
Киікоты. Көп жылдық өсімдік. Көп сабақты. Киікотын гүлдеген кезде жинап көлеңкеде кептіріп қағаз қалтада сақтайды. Киікотының қайнатындысымен асқазан мен ішек және кеңірдек ауруларын, ақ жатыр ауруын емдейді. Бірақ киікотын екіқабат әйелге пайдалануға болмайды. Ас қорыту жүйелерінің жиырылуы, созылу қасиеті перистальтикасы бұзылғанда пайдаланады. Киікоты тұнбасын жөтелге, етеккірді реттеуге де пайдаланады. Тұнба тәбет ашады. Қақырық түсіреді. Хош иісті ванна, компресс жасауға да болады. Киікотының ас қорыту және қолқа бездерінің жұмысын жақсартатын қасиеттері де бар. Киікотынан дайындалған тұнбамен ревматизм, құрысуды, жалпы қан тамырының соғысын көтереді. Киікотынан жасалған дәрі майды дененің салданған мүшесіне, іш желденгенде қарын сыртына жағып сылайды.

([[Маңғыстау энциклопедиясы]]нан алынған)

=== Жануарлар дүниесі ===
Маңғыстау өңірінің миллиондаған жылдармен өлшенетін тарихы, соған сәйкес, сан алуан табиғат жаратылыстары мен жануарлар дүниесінің болғаны белгілі. Қазіргі кезеңде Маңғыстаудың қай түпкірінен болса да тіршіліктің маусымдық ерекшеліктеріне байланысты:хайуанаттардың, бауырымен жорғалаушылардың, сүтқоректілердің, кемірушілердің, жыртқыш аңдар мен құстардың шөл далаға тән өкілдерін кездестіруге болады. Олардың ішінде: кірпі, дала тасбақалары, кесірткелер, жыланбас пен улы қарашұбар жылан, оқ жылан, су жылан, құм жылан, сарыүйек, ешкіемерден бастап, дала тышқандары: қосаяқ, сарышұнақ, күзен, қарсақ, түлкі, қасқыр т.б. жиі кездеседі. Ал, мәлін, борсық, қарақұлақ өте сирек, оларды шалғайдағы қалыңдықтар мен мемлекеттік корықтардан ғана кездестіруге болады. Сондай-ақ, көктем шыға келетін кішкентай көк және сары шымшықтар мен күзгі салқындықтың хабаршысы суықторғайдан бастап, дала құстарының үйреншікті түрлері: қарға, бозторғай, қараторғай, қарабауыр, шыл, жек, қарлығаш, көкек пен кептер, жыртқыш құстар: қаршыға мен әр түрлі қарақұстар, дала бүркіттері кездессе, теңіз жағалауы мен аралдарда: қасқалдақ, шағала, үйрек, торалақаз, қоқиқаз, аққу сияқты су құстары мекен етеді. Ақтау қаласы маңындағы Қаракөл заказнигінде жоғарыда аталған су құстарынынң бірсыпырасын кездестіруге болады. Сонымен қатар, Бозашы, Ембі заказнигі мен Үстірт-Қарамая, Кендірлі қорығының таулы, шыңды жерлерінде – арқар; Жазық, Жайылма коңырлықтарында қарақұйрықтар мекен етеді. Бозашы түбегінің терістігі мен терістік шығысы, қарағайлы Кент, Тасорпа бетінде, Үстірт жонындағы үлейлерде, Сам, Матай құмы төңірегінде киіктер жиі ұшырасады.

Үй жануарларынан жергілікті халықтың өсіретін малдары: кәдімгі қазақтың түсайыр түйесі, Адай тұқымды жылқы, қаракөл қойы, жеке қожалықтарда сиыр, ешкі түліктері. Бұлардың ішінде  Адай жылқысы мен қазақтың түсайыр түйесі – ғасырлар бойы түбектің табиғи ерекшелігіне сай қалыптасқан, өміршеңдігі мен экономикалық тиімділігі жоғары тұқымдық қор болып есептеледі.

([[Маңғыстау энциклопедиясы]]нан алынған)

=== Климаты ===
: ''Қосымша қараңыз''  ''[[Маңғыстау климаты]]''

Маңғыстау облысының климаттық жағдайы өңірдің Еуразия материгінің орталығында, әлемдік теңіз және мұхиттан алыс қашықтықта орналасуына байланысты қалыптасады.

Аймаққа тән сипаттама: жазы өте ыстық, осы ендік бойынша қысы суық; жылдық және тәуліктік температураның күрт ауытқуы; жауын-шашыны аз және жыл мезгілі бойынша тең таралмаған, ауасы қүрғақ; бүлтты аспаннан гөрі, ашық күндері мол. Осының бәрі аймақтың қиыр солтүстігінде және солтүстік-батысында дала, орталығында шөлейт және оңтүстігінде нағыз шөлді өңірлердің қалыптасуына әкеліп соқтырады

Жыл бойы ауа ағымының негізгі  үш түрі әсер етеді: 
* арктикалық,
* полюстік (немесе қоңыржай белдеулік)
* торпикалық.

Аймақ қоңыржай белдеудің оңтүстік белігінде жатқандықтан, қоңыржай ендік ауасының әсері басымырақ. Аймақтың ауа райына [[Атлант мұхиты|Атлант]] және [[Солтүстік Мұзды мұхит|Солтүстік Мұзды]] мұхиттар да әсер етеді. Таулы кедергінің жоқтығынан, ауа ағымдары солтүстіктен оңтүстікке және батыстан шығысқа қарай еркін етеді. Атлант мұхитының теңіздерінен келетін ауа үлкен қашықтықтардан өте отырып, көп ылғалын жоғалтады. Сейте тұра, батыстан атмосфералық жауын-шашынның ең негізгі белігін әкеліп, қысқы температураны жоғарылатады да, жаздғы температураны төмендетеді. Солтүстік Мұзды мүхит аймағында қалыптасатын континенттік арктикалық ауаға қыста да, жазда да төмен температура және аз ылғалдылық тән.

Осындай ауаның келуіне байланысты антициклондық ашық күндер орнайды. Мүндайда қыста аяз, жазда ыстық болады. Арктиканың континенттік ауа массасы аймаққа жылдың мезгіл аралық кезеңінде жиірек өтіп кетуіне байланысты,көктемде тым кеш (бесқонақ), күзде ертерек суық түсу мысалдары ұшырасады.

Каспий теңізінің климатқа әсері шектеулі. Оның әсері жағалауға жақын жерлерде ғана байқалады, атап айтсақ, ауаның ылғалдылығы шамалы артып, қыста температурасы жоғарылайды, ал жазда төмендейді, температураның жылдық және тәуліктік амплитудасы кемиді.Осы жайттардың әсерінен тым қүрғақ континенттік климат қалыптасады.

. Атырау қаласында атмосфералық қысымының орташа жылдық мөлшері 1022 мб, қыста 1027 мб, жазда 1012 мб, яғни Қазақстаннан басқа аймақтарына қарағанда жоғары. Шығыстан және оңтүстік-шығыстан соғатын желдердің жиі қайталанып келетіні байқалады. Қыста Каспийдің суы, іргелес жатқан құмды шөлдермен салыстырғанда, аз ғана суиды.

Осыған байланысты суық ауа ағымының шөлден Каспийгө қарай ауысу тенденциясы қалыптасқан. Аймақта жел қуатының қоры мол, оны шаруашылықта пайдалануға болады. Күшті жел бұл аймаққа тән құбылыс. [[Каспий]] теңізінің жағалауы қатты желімен ерекшеленеді, оның жыл сайынғы орташа жылдамдығы 6–7 м/сек, бүл Қазақстан бойынша ең жоғары көрсеткіш. Мұнымен қоса, жазда жергілікті жел - бриз (күндіз теңізден қүрлыққа қарай, ал түнде,
керісінше, құрлықтан теңізге қарай соғады) байқалады.

Жылдың ең суық айы — қаңтар. Қиыр солтүстікте және солтүстік-шығыста қаңтардың орташа айлық температурасы минус 10–15,6° С ([[Ақтөбе]]). Маңғыстау облысының оңтүстігінде минус 5,5°С ([[Аққұдық]]). Жалпы алғанда, қысы қоңыр салқын, ал аймақтың солтүстігі, сол ендікте жатқан Украинамен және Солтүстік Кавказбен салыстырғанда, біраз суықтау. Солтүстігінде қыс 4,0–4,5 айға созылады, ал оңтүстігінде мерзімі қысқа да жұмсақтау. Қар жамылғысының қалыңдығы солтүстігінде 15–20 см, оңтүстігінде 10 см-ден кем, солтүстікке қар мызғымай 3 ай бойы жатса, оңтүстігінде 1,5–2 ай ғана жатады. Кей мезгілде, қысы біршама суық жылдары, аяздың көрсеткіші: [[Орал]] қаласында –43°С, Ақтөбеде –34°С, Маңғыстау облысының оңтүстігінде –26°С.

Алқаптың біраз бөлігінің жазы ыстық, құрғақ, күні ашық. Шілде айының (ең ыстық ай) орташа температурасы солтүстігінде (Орал) +22,0°С, оңтүстігінде (Аққұдық) +28,6°С. Кей жылдары ауаның температурасы +47°С-қа дейін (Аққұдық) көтеріледі. Аймаққа үзақ мерзімді аязсыз кезең тән, бұл көрсеткіш 160–215 тәулік аралығында өзгереді. Мол жылу қоры аймақта жылусүйгіш ауыл шаруашылық дақылдарын өсіру мүмкіндігін туғызады. Бірақ жауын-шашын мөлшері, тым аз, әсіресе Маңғыстау облысының оңтүстігінде оның орташа жылдық мөлшері солтүстігінде (Орал) 360 мм, оңтүстігінде (Аққұдық) 150 мм. Өсімдік өсуге қажетті ылғал мөлшері жеткіліксіз, сондықтан мұнда, негізінен,суармалы егістік алқаптары орналасқан. Жазда температураның жоғары болуынан булану да артады. Мұны дақылдардың көпшілігінің вегетациялық даму көзеңіндегі ылғалдылық жиынтығының жетімсіздік көрсеткішінен (1105–2860) байқауға болады&lt;ref&gt;Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық — Алматы: «Мұнайшы» Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1&lt;/ref&gt;.

Тіркелген ең суық күн 1969 жылы 10 ақпан –28 градус ыстық 43 градус (14.08.2006) орташа температура 12б2 орташа жылдык жауын шашын 167 мм.&lt;ref&gt;[http://www.kazhydromet.kz/kk/inforeg/  Облыстық орталықтар бойынша климаттық ақпарат және климат туралы ақпарат ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502031505/http://kazhydromet.kz/kk/inforeg/ |date=2013-05-02 }}&lt;/ref&gt;

=== Жер бедері ===
: ''Қосымша қараңыз'' ''[[Маңғыстау жер бедері]]''

Облыс көлемінің бедері әр түрлі. Солтүстік жартысын [[Желтау (қырат)]] (221 м), Мың-суалмас (148 м) және құм алқабы ([[Қарақұм]], [[Сам (құм)|Сам]] және басқалар), көлемді сор ([[Өліқолтық]], [[Қайдақ]], Қаратүлей, [[Қаракешу]] және басқа) және Бозашы түбегі орналасқан Каспий жағалауы алып жатыр. Орталық бөлігін Маңғыстау (Ақтау, Қаратау 556 м) таулары, Маңғыстау үстірті және ТМД дағы ең терең ойпат (–132 метр) [[Қарақия ойпаты]] орналасқан [[Маңғыстау түбегі]] алып жатыр. Оңтүстік батысында Кендірлі-Қаясан үстірті орналасқан, оңтүстігінде - [[Қарынжарық ойысы|Қарынжарық]] ойпаты. Облыстың шығысын [[Үстірт (Маңғыстау)|Үстірт]] шоқысы алып жатыр

== Әкімшілік құрылымы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! #!! Атауы!! Орталығы  !! Халық саны  !! Құрылған жылы 
|-
| 1. || [[Ақтау қалалық әкімдігі]] || [[Ақтау]] || 185 100 || 1963
|-
| 2. || [[Жаңаөзен қалалық әкімдігі]] || [[Жаңаөзен]] || 142 000 || 1968
|-
| 3. || [[Бейнеу ауданы]] || [[Бейнеу]]  || 62 586 || 1973
|-
| 4. || [[Қарақия ауданы]] || [[Құрық (ауыл)|Құрық]] || 34 066 || 1973
|-
| 5.  || [[Маңғыстау ауданы]] || [[Шетпе]] || 35 963 || 1928
|-
| 6. || [[Мұнайлы ауданы]]|| [[Маңғыстау (ауыл)|Маңғыстау]] || 128 750 || 2007
|-
| 7. ||  [[Түпқараған ауданы]] || [[Форт-Шевченко]] || 24 128 || 1992
|}

=== Тарихи кезең ===
Маңғыстау өңірі өткен ғасырларда әртүрлі құрамда болып, дәстүрлі көшпелі шаруашылық әкімшілік бөліктерге бөлінген. Нақты географиялық шекараның нышанға ие болуы он тоғызыншы ғасырдың орта шенінен басталады. [[1848 жыл]]ы [[Ресей империясы]]на қосылған өлке (Маңғыстау, Үстірт, Жем бойы, Доңызтау) Жоғарғы және Төменгі Адай дистанцияларына бөлінеді. Олар болыстардан (волость) тұрды. Болыстар ең төменгі әкімшілік-саяси құрылым ретінде [[1928 жыл]]ға дейін өмір сүрді. Территориялық, сандық тұрғыдан тұрақсыз болған болыстар саны 20-30  шамасында болатын.

[[1869 жыл]]ы &quot;Жаңа ережеге&quot; сәйкес Орал облысының құрамында Маңғыстау приставтығы құрылып, ол 20 мың қазақ шаңырағын біріктірді. Сол жылы [[Адай көтерілісі (1870)|Иса-Досан]] бастаған халық көтерілісіне байланысты бұл приставтық Кавказ әскери округіне қаратылды.  [[1881 жыл]]ы приставтық Маңғыстау уезіне айналып, [[1899 жыл]]ы [[Түркістан генерал-губернаторлығы]]на қарасты Закаспий облысының (орталығы - [[Ашхабад|Ашхабад қаласы]]) құрамына кіргізілді. Сол кездері уездің жер ауданы 190 мың шаршы километр болды.

[[1920 жыл]]ғы шілдеде Кеңес билігі толық орнаған соң, үлкен Адай уезі құрылып, ол губерниялық құқықққа ие болды. [[Тобанияз Әлниязұлы]]ның басшылығымен бұл өлке [[Қазақ АКСР]] құрамына еніп, өзінің ұлттық мемлекетіне түпкілікті қосылды. [[1928 жыл]]ы Адай уезі таратылып, Маңғыстау округі аз уақыттан соң Маңғыстау ауданы болып қайта құрылды. 1930–1981 жылдары аралығында Маңғыстау-Үстірт жері оқтын-оқтын қайта пішінделіп, әр кезеңде Шевченко, Мұнайлы бөлікке бөлінді.

[[1973 жыл]]ы [[20 наурыз]]ында жеке әкімшілік облысқа айналып, өзінің территориялық құрылымын [[1990 жыл]]ы қалыптастырып болды.

=== Бүгінгі жағдайы ===
[[Сурет:Адми деление Мангыстауской области.png|thumb|right|300px|Маңғыстау обылысының администрациялық картасы]]
Маңғыстау облысының жер көлемі 16 564,2 мың га құрайды. Облыстың әкімшілік-аумақтық құрылымы 5 ауданнан, 5 облыстық маңызы бар қаладан, 6 кенттен,55 ауылдық елді мекеннен және  43 ауылдық округтен тұрады &lt;ref&gt;[http://www.auzr.kz/ru/lands/835-2012-02-28-04-58-17 -{Площадь земель, количество административных районов и населенных пунктов по областям на}- 1 қараша 2011 ж.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120510051027/http://www.auzr.kz/ru/lands/835-2012-02-28-04-58-17 |date=2012-05-10 }}&lt;/ref&gt;. Қала халқының саны 274,6 мың адамды құрайды (76%), ал ауыл тұрғындарының саны - 87,1 мың адам (24%). Облыс орталығы - Ақтау қаласы, бұрынғы атауы Шевченко қаласы. Қаланың алғашқы іргетасы [[1963 жыл]]ы Ленинград жобасымен Каспий теңізінің жағасында салына бастады. Халқы  2005 жылдың басында Ақтау қаласының халқы  159,2 мың адамды құрады. Бұл барлық облыс халқының 44%. Ақтаудан [[Астана]]ға дейінгі ара қашықтық - 2413 км. Ақтау қалалық әкімшілігіне мынадай поселкелер кіреді: Маңғыстау (тұрғындарының саны 19,4 мың адам) және Өмірзақ (1,4 мың адам).

Қазақстан тәуелсіздік алғаннан бері алғашқы құрылған аудан Маңғыстау облысында Мұнайлы ауданы болып құрылды. Екінші аудан [[Алматы қаласы]]ндағы [[Алатау ауданы]]. Мұнайлы ауданы Ақтау қаласының маңына жақын шет елдерден отанына орала бастаған және қоныстана бастаған  саяжайларды дамыту мақсатында құрылды.&lt;ref&gt;[https://www.gov.kz/memleket/entities/&amp;#x20;mangystau?lang=kk Әкімдіктің ресми сайты]&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
: {{main|Маңғыстау тарихы}}
[[Сурет:Shakpak-Ata.jpg|thumb|right|300px|[[Шақпақ ата мешіті]]]]
Маңғыстау облысы Маңғыстау түбегінде орналасқан. Облыстың атауы географиялық орналасуына байланысты берілген. Маңыстау туралы ежелгі деректер 950-960 жылдар шамасында араб авторы Мұқаддасидің шығармасындағы [[хазарлар]]дың Джурджан жағындағы шкарасы Бенкишлах деген қала атауы болған. Маңғышлақ атауы аталған [[Махмұд Қашқари]]дың [[Диуани лұғат ат-түрк]] (Түрік тілі сөздігі) еңбегінде жазылған дерек 1070 жж-дар шамасында болған.

Маңғыстау туралы алғашқы жазба дерек 922 жылы [[Бағдат]]тан Еділ Бұлғармясына барған араб елшісі Ахмед ибн Фадлан қазіргі [[Хорезм облысы|Хорезм]] өңірінде болып, одан әрі [[Үстірт]] үстімен жалғастырып, жолшыбай 4 наурызда [[оғыздар]] еліне жетеді. Жолда өткізген уақыттың қысқалығына қарағанда бұл мекен [[Бейнеу]] мен [[Жылыой ауданы]]ның аралығында болғаны анық. Ибн Фадлан &quot;Ар Рисале&quot; атты еңбегінде оғыздар туралы біраз ақпарат келтірген.&lt;ref&gt;Серікбол Қондыбай. Маңғыстау географиясы, 14 бет&lt;/ref&gt;

Әйгілі [[жібек долы]]ның бір тармағы Маңғыстау жерінен өткен, негізгі керуен жолдары ретінде Хазариядан Хорезмге дейінгі жолдар пайдаланылған.

=== Археология ===
: {{main|Маңғыстау археологиясы}}

== [[Демография]]сы ==
Маңғыстау облысы халық ең сирек орналасқан облыстың бірі. Өлкедегі археологиялық ізденістер осындан 180-200 мың жыл бұрын ([[палеолит]]) [[кейінгі неолит]], [[қола дәуірі]]лерінде адам мекендегенін анықтап, Үстірт пен Маңғыстаудағы ежелгі қоныс іздерін тапты. Маңғыстау халқының саны туралы алғашқы мәлімет [[1745 жыл]]ы тіркелді. Маңғыстауда сол жылы болған капитан В.Копытовскийдің журналында Мұрат Нияз деген кісінің түбекте түрікменнің алты руынан 1400 үй мекендейтінін айтқаны туралы жазылған. Сол кездері түбекті мекендеген қазақ халқымен бірге қосып санағанда бұл ймақта 15-20 мың адам өмір сүрген.

=== Халық саны ===
[[1897 жыл]]ы алғашқы [[халық санағы]] ол кезде уезд болатын облыс аумағында 63 468 адам тұрғандығын анықтады.

Серікбол Қондыбай Маңғыстаудың демографиялық тарихын 2-3 кезеңге бөледі:   
* '''Бірінші кезең (1916 жылға дейінгі уақыт)''' - Ресей Империясына бағындырылған өлке оқтын оқтын болып тұрған қазақ-хиуа қақтығыстары мен орыс үкіметінің жазалау экспедицияларына қарамастан халықтың баяу да болса табиғи өсімі байқалады.
* '''Екінші кезең (1916–1959 жылдар аралығы)''' - 1916 жылдан басталған көтерілістің арты үлкен [[азамат соғысы]]на ұласты. Осы жылдары болған соғыс және аштық кесірінен халық санынынң 42 пайызына дейін кеміген. Ал кейінгі байларды тәркілеу уақыты кезінде де халық саны қатты кеміді.
* '''Үшінші кезең (1959–1990 жылдар алағы)''' - Мұнай мен стратегиялық маңызы бар шикізат қорларының игерілуіне байланысты Маңғыстауды қоныстану тез қарқынмен жүрді, небәрі 15–18 жылдың ішінде 10 есе өсті. Сырттан келу қарқынның жоғары болуымен қатар жергілікті халықтың да туу көрсеткіштері өте жоғары дәрежеде болды.
* '''Төртінші кезең (тоқсаныншы жылдар)''' — [[Кеңес Одағы]]ның ыдырауы демографиялық өзгерістерге әкелді. Басқа ұлт өкілдерінің өз тарихи отандарына оралуы мен Иран, Өзбекстан Түрікменстаннан қазақтардың елге орала бастауымен ерекшеленді.

====Маңғыстау облысының соңғы он жылдағы демографиялық динамикасы==== 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Маңғыстау облысының орташа демографиялық көрсеткіштері !! [[2001]] !! [[2002]] !! [[2003]] !! [[2004]] !! [[2005]] !! [[2006]] !! [[2007]] !! [[2008]] !! [[2009]] * !! [[2010]] !! [[2011]] !! [[2014]] !! [[2015]] !! [[2016]] !! [[2017]] !! [[2018]] !! [[2019]]
|-
| Халық саны, ''мың адам'' || 323,728 || 333,728 || 344,140 || 355,711 || 368,092 || 382,481 || 398,967 || 416,544 || 492,948 || 513,721 || 534,950|| 587,419 || 606,892 || 626,793 || 642,824 || 660,317 || 678,199
|}
2024 жылғы 1 қарашаға Маңғыстау облыс халқының саны 801,9 мың адамды құрады, соның ішінде қалалықтар - 368,8 мың адам (46%), ауылдықтар - 433,1 мың адам (54%).&lt;ref&gt;https://stat.gov.kz/&lt;/ref&gt;

Халықтың табиғи өсімі 2024 жылғы қаңтар-қазанда 13357 адамды құрады (өткен жылдың сәйкес кезеңінде 14708 адам).
* - ''2009 жылғы халық санағының ресми қорытындысы''

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Жыл басына, мың адам  !! 2008 !! 2009 !! 2010 !! 2011 !! 2016 !! 2019
!2024
|-
| '''Маңғыстау облысы''' || 407,4 || 425,7 || 446,2|| 524,2 || 633,1 || 678,2
|801,9
|-
| [[Ақтау қаласы]] || 149,4 || 154,5 || 158,5 || 177,7 || 185,3 || 187,7
|
|-
| [[Жаңаөзен қаласы]] || 87,1 || 90,2 || 93,7 || 118,7 || 142,0 || 151,1
|
|-
| [[Бейнеу ауданы]] || 42,7 || 45,1 || 47,7|| 51,7 || 62,5 || 69,6
|
|-
| [[Қарақия ауданы]] || 28,2|| 28,8 || 29,6 || 30,8 || 34,0 || 37,6
|
|-
| [[Маңғыстау ауданы]] || 29,0 || 30,3 || 30,6 || 32,0 || 35,9 || 39,1
|
|-
| [[Мұнайлы ауданы]]  || - || 59,6 || 68,3|| 91,8 || 128,7 || 161,2
|
|-
| [[Түпқараған ауданы]] || 16,7 || 17,2|| 17,8 ||21,6 || 24,1 || 31,7
|
|}

==== Облыстағы туу және өлім көрсеткіштері==== 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Дүниеге келгендер !! 2003 !! 2004 !! 2005 !! 2006 !! 2007 !! 2008 !! 2009 !! 2010 !! 2011
|-
| мың адам|| 8,086 || 9,385 || 9,898 || 11,248 || 12,201 || 13,348 || 14,236|| 14,676 || 16,025
|-
| 1000 адамға шаққанда|| 23.50 || 26.38 || 26.89 || 29.41 || 30.58 || 32.04 || 32.00|| 28.57 || 29.96
|}

=== Қала және ауыл халқы===
2016 жылы облыста 633.1 мың адам тұрды, оның ішінде қала халқы – 303,7 мың немесе 49%, ауыл халқы – 329,4 мың адам (51%). 2011 жылдың басымен салыстырғанда халық саны 98,1 мың адамға немесе 34,2% өсті &lt;ref name=&quot;source7&quot;&gt;МАҢҒЫСТАУ ОБЛЫСЫНЫҢ CТАТИСТИКА ДЕПАРТАМЕНТІ, 2016 жыл, http://stat.gov.kz/faces/mangystau/regPublications/reg_OperData/reg_Public22/reg_Public22_Arch2016?_afrLoop=24145283132216529#%40%3F_afrLoop%3D24145283132216529%26_adf.ctrl-state%3Du9ys18526_4 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201024201023/https://stat.gov.kz/faces/mangystau/regPublications/reg_OperData/reg_Public22/reg_Public22_Arch2016?_afrLoop=24145283132216529#%40%3F_afrLoop%3D24145283132216529%26_adf.ctrl-state%3Du9ys18526_4 |date=2020-10-24 }}.&lt;/ref&gt;.

=== [[Миграция]] ===
Егемендік алған 15 жыл ауқымында көршілес республикалардан Отанына оралған қандастарымыздың есебінен аймақтағы адам саны, оның ішінде қазақтардың үлес салмағы соңғы жылдары едәуір өсті. Есеп-санақ басқармасының (2007) мәліметі бойынша облыс көлеміндегі адам саны 390,0 мыңға жетті. Түбектегі барлық халықтың 1/3-іне жуығы ауыл шаруашылығы саласында еңбек етеді. Олар негізінен осы жердің байырғы тұрғындары.

=== Ұлттық құрамы ===
: {{main|Маңғыстау облысының ұлттық құрамы}}

Бұл республика халқының 2,5%-ға жуығы. Халықтың басым бөлігін қазақтар құрайды (90,26%): қалғандары орыстар (6,10%), әзербайжандар (0,91%), украиндар (0,31%), өзбек (0,35%), татарлар (0,27%), корейлер (0,14%), шешендер (0,11%), басқа ұлттар (1,38%). Облыс тұрғындарының 49,9%-ы (303,7 мың адам) қалада, 50,1%-ы (329,4 мың адам) ауылда тұрады. Халқының орташа тығызд. 1 км²-ге 3,6 адамнан келеді. Халық негізінен темір жол бойы және облыстың батысындағы Ақтау, Қаратау таулары етегінде қоныстанған. Кейінгі жылдары мұнай кен орындарының игерілуіне байланысты халық осы кен орындарына шоғырлана бастады. Қалалары – Ақтау, Жаңаөзен, Форт-Шевченко.

=== Өмір сүру көрсеткіштері ===

'''Халықтың тұрмыс деңгейінің негізгі [[әлеуметтік-экономикалық индикатор]]ы'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! [[2006]] !! [[2007]] !! [[2008]] !! [[2009]] !! [[2010]]
|-
| Халықтың атаулы ақшалай табысын бағалау (орташа жан басына шаққанда, бір айда), теңге|| 38 317|| 43 914|| 62 194 || 55 851||67 580
|-
| Халықтың нақты ақшалай табысы индексі, өткен жылға пайызбен || 118,0	 || 104,5 || 103,0 || 102,5 || 114,6
|-
| Бір қызметкердің атаулы орташа айлық жалақысы, теңге || 72 086 || 82 055 || 98 743 || 112 907 || 133 148 
|-
| Тағайындалған бір айлық зейнетақының орташа мөлшері (жыл соңына) ||10 264 || 10 956|| 13 940 || 17 723 || 20 991
|-
| Күнкөрістің ең төменгі мөлшері (орташа жан басына шаққанда), теңге || 10 322 ||11 823	 || 15 050 ||15 883 || 17 261
|-
| Еңбекақы төлеудің ең төменгі мөлшері (орташа бір жылға), теңге|| 9 200	 ||10 515 || 12 025 ||14 952 || 15 999
|}

== [[Экономика]]сы ==
{{main|Маңғыстау экономикасы}}

Маңғыстау облысы Қазақстанның негізгі донор өңірі болып табылады. Облыстың экономикалық белсенділігі негізінен өңірдегі  пайдалы қазбалардың көп болуына, соның ішінде мұнай және газ кен орындарының игерілуіне байланысты. Соңғы 20 жылдың ішінде Каспий теңізінде орналасқан көптеген ірі мұнай және газ кен орындары игеріле бастады.

Маңғыстау облысы Каспий теңізінің бойында орналасқандықтан және басқа елдермен шекаралас болғандықтан жүк тасымалдау қарқыны да жыл сайын өсіп келе жатыр. Облыста &quot;Жер-Теңіз-Аспан&quot; ықпалдастық жобасы да қарқынды дамып келе жатыр.

Облыстың 2010 жыл қорытындысы бойынша экономикалқ даму көрсеткіштері: 
* Жалпы аймақтық өнім - 1 422,9 млрд теңге (5 орын)
* Өндіріс өнімдерінің жалпы көлемі- 1647, 4 млрд теңге (2 орын)
* Ауылшаруашылығының өнімі - 4.4 млрд теңге (14 орын)
* Негізгі капиталға жасалған инвестиция - 372 млрд теңге (3 орын)
* Бөлшекті сауда көлемі - 78 млрд теңге  (14 орын)

=== Облыстың әлеуметтік экономикалық көрсеткіштерінің динамикасы ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!  !! [[2006]] !! [[2007]] !! [[2008]] !! [[2009]] !! [[2010]]
|-
| '''[[Жалпы аймақтық өнім]]''', ''(млн. теңге)'' || 593 994,0 || 756 591,8 ||1 095 816,2 ||1 108 520,5 || 1 484 848,4
|-
| '''Жан басына шаққандағы жалпы өңірлік өнім''', ''(мың теңге)''  ||1 552,9 || 1 896,2 ||2 631,0 ||2 248,8 || 2 890,4
|-
| '''Жалпы өңірлік өнімдегі аймақтардың үлесі''', (%)  || 5,8 || 5,9 || 6,8 || 6,5 || 6,8
|}

=== Рейтингтері ===

[[File:Port Aktau.jpg|250px|left|Port Aktau]]

Жер қойнауы [[мұнай]], [[газ]], фосфорит, [[көмір]], [[марганец]], әр түрлі [[тұздар]], [[ұлутас]] қорларымен бай. 2004 жылы облыс бойынша жалпы қо-сымша құн 282,1 млрд теңге құрады, ал негізгі қорлар (2004 жыл соңына қалдық құны бойынша) - 324,9 млрд теңге. 2004 жылы негізгі капиталға инвестициялар 101 млрд теңге, немесе 2003 жылғы деңгейдің 126,9% құрады.  2004 жылы құрылыстық мердігерлер келісімімен жасалған жұмыс көлемі бағалау бойын-ша 27,7 млрд теңгені құрады, ол 2003 жылға қарағанда 1,3 есеге артық. Облыс үшін айқындайтын салаға кен өндіру өнеркәсібі жатады. 2004 жылы бұған негізгі капиталға инвестициялардың жалпы көлемінің 63% жұмсалмаған.


==Туризмнің дамуы==

==Мәдениеті==
{{main|Маңғыстау мәдениеті}}

=== Маңғыстау күй мектебі  ===

=== Маңғыстаудың салт дәтүрлері ===

=== Бекет Ата ===

=== Маңғыстаудың жерасты мешіттері ===
: {{main|Маңғыстау жерасты мешіттері}}

=== Маңғыстау туралы шығармалар ===

==Білім беру жүйесі==
: {{main|Маңғыстаудың білім беру жүйесі}}

Облыста 117 күндізгі жалпы білім беретін мектеп (олардағы қатысушылар саны 88,1 мың), 13 [[колледж]] (10,3 мың қатысушы) 4 жоғары оқу орны (17,8 мың студент) жұмыс жасайды. Ең үлкен оқу орны Ш.Есенов атындағы Каспий технологиялар және инжиниринг университеті. 2010 жылы Ақтау қаласында Жер-Аспан-Теңіз мега жобасының аясында салынған университеттің жаңа оқу корпусы ашылды. Жаңа кампусты ашуға Қазақстан Республикасының Президенті [[Нұрсұлтан Назарбаев]] қатысты.

==Денсаулық сақтау жүйесі==
: {{main|Маңғыстау медицинасы}}

Денсаулық сақтау ісі жөнінде Маңғыстау облысы әлі де артта қалып келеді. Дегенмен соңғы жылдары осы саладағы көптеген көрсеткіштер жақсарып келе жатыр.&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/region/mangystau/- Ресми статистика халық, экономика.]{{Deadlink|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Облыста барлық мамандық бойынша 1,2 мың дәрігер қызмет ететін және 3,1 мың орта медицина қызметкерлері бар 36 аурухана мекемелері бар.

== Өнеркәсіп ==
: {{main|Маңғыстау өнеркәсібі}}

=== Ірі компаниялар ===
* Каспий Әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорация
* Маңғыстаумұнайгаз
* Өзенмұнайгаз
* ПМК
* Ақтау порты
* Казмортрансфлот
* Қаражанбасмұнайгаз
* Қарақұдықмұнай
* Бозачи
* Каспий меруерті оперейтинг
* Н оперейтинг
* Құрманғазы Петролеум
* Хазар
* Ерсай
* МАЭК
* КазАзот
* Keppel Kazakhstan
* Теңіз сервис
===Мұнай өндірісі ===
: {{main|Маңғыстау облысының мұнай және газ өндірісі}}

Тарихи кезеңдер

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! # !! Кен орынның атауы !! Ашылған жылы  !! Операторы  !! Жалпы қоры 
|-
| 1. || Қаламқас ||  || Маңғыстаумұнайгаз || 
|-
| 2. || Жетібай ||  || Маңғыстаумұнайгаз || 
|-
| 3.  || Өзен ||  || ҚазМұнайГаз Барлау және Өндіру  || 
|-
| 4.  || Қаражанбас ||  || Қаражанбасмұнай || 
|-
| 5.  || Жемчужина  ||  || Каспий меруерті оперейтинг компани  || 
|-
| 6. || Қарақұдық ||  || Қарақұдықмұнай || 
|-
| 7.  || Арман ||  || Арман  || 
|-
| 8. || Блок Н ||  || Н Оперейтинг компани  || 
|-
| 9.  || Құрманғазы ||  || Құрманғазы Петролеум || 
|-
| 10.  || Дунга ||  || Маерск  || 
|}

==Ауыл шаруашылығы==
: {{main|Маңғыстаудың ауылшаруашылығы}}

Облыстың ауыл шаруашылығы (850 ша-руа (фермер) қожалығы, ауылшаруашылық өндірісінің басқа кәсіпорындары мен ұйым-дары, халықтың жеке қожалығы) 2004 жылы өндірілген жалпыреспубликалық ауылшаруашылық жалпы өнімі көлемінің 0,2% береді.

Облыста 6,9 млн.гектар ауыл шаруашы-лығы пайдаланатын жер бар, оның 0,4 мың га. егіндік жерлер. 2004 жылы 0,7 мың тонна көкөніс, 9,4 мың тонна ет (сойылған салмағы-мен), 5,3 мың тонна сүт, 0,7 мың тонна жүн (нақты салмағымен), 27,2 мың қаракөл терісі өндірілді.

2004 жылдың соңында ірі қара малдың саны - 7,2 мың бас (оның 4,1 мыңы - сиыр), қой мен ешкі - 430 мың, шошқа - 0,2 мың, жылқы - 30 мың және түйе - 34 мың бас құрады.

2004 жылы 15,5 млн тонна шикі мұнай, 2,8 млрд тк. метр табиғи газ шығарылған, 2,9 млрд кВт сағат электр энергиясы, 74 тонна тіс пастасы мен ұнтағы, 311 тонна өңделген сұйық сүт пен кілегей өндіріледі.

== Билік органдары ==
Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес облыс дәрежесіндегі әкімшілік бірліктің басшысы - әкім деп аталады. Әкімді Президент тағайындайды.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! # !! Жылдар  !! Аты-жөні  !! Қосымша 
|-
| 1.|| [[қыркүйек]]  [[1995 жыл]] – [[қазан]] [[1997 жыл]]  || [[Вячеслав Леонидович Левитин]] || 
|-
| 2. || [[қазан]]  [[1997 жыл]] – [[1999 жыл]]  || [[Николай Иванович Баев]] || 
|-
| 3. || [[1999 жыл]] – [[2002 жыл]] || [[Ләззат Кетебайұлы Қиынов]] || 
|-
| 4. || [[2002 жыл]] – [[2006 жыл]] || [[Болат Әбілқасымұлы Палымбетов]] || 
|-
| 5. || [[24 қаңтар]] [[2006 жыл]] – [[22 желтоқсан]] [[2011 жыл]] || [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]] || 
|-
| 6. || [[22 желтоқсан]] [[2011 жыл]] – [[16 қаңтар]] [[2013 жыл]] || [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов]] || 
|-
| 7. || [[16 қаңтар]] [[2013 жыл]] – [[14 наурыз]] [[2017 жыл]]|| [[Алик Серікұлы Айдарбаев]] ||
|-
| 8. || [[14 наурыз]] [[2017 жыл]] – [[13 маусым]] [[2019 жыл]]|| [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов]] ||
|-
| 9. || [[13 маусым]] [[2019 жыл]] – [[7 қыркүйек]] [[2021 жыл]]|| [[Серікбай Өтелгенұлы Тұрымов]] ||
|-
|10.
|[[7 қыркүйек]] [[2021 жыл]] – [[16 мамыр]] [[2024 жыл]]
|[[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев]] ||
|-
|11.
|[[17 мамыр]] [[2024 жыл]] – қазірге дейін
|[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] ||
|}

== Тағы қараңыз ==
* [[Бесшоқы (тау, Маңғыстау облысы)|Бесшоқы]]
* [[Қарақия ойысы]]
* [[Өзенмұнайгаз]]
* [[Кендірлі]]
* Шерқала
* [[Бекет Мырзағұлұлы]]
* [[Жаңаөзен оқиғасы (1989)]]
* [[Жаңаөзен оқиғасы (2011)]]

==Сыртқы сілтеме==
* [http://www.dmoz.org/World/Kazakh/Региондық/Азия/Қазақстан/Әкiмшiлiк-аумақтық_құрылысы/Маңғыстау_облысы Маңғыстау облысы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170309225702/https://www.dmoz.org/World/Kazakh/%D0%A0%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B/%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD/%D3%98%D0%BAi%D0%BC%D1%88i%D0%BBi%D0%BA-%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B/%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B/ |date=2017-03-09 }}  [[Ашық Тізімдеме Жобасы|Ашық Тізімдеме Жобасы (ODP)]]
* [http://mangystau.kz  Маңғыстау облысы әкімдігінің ресми веб сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722142417/http://www.mangystau.kz/ |date=2011-07-22 }}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Қазақстан Республикасының әкімшілік аумақтары}}
{{Маңғыстау облысы}}

[[Санат:Маңғыстау облысы]]</text>
      <sha1>a8krwpafm0pr2sefd4tk60abg6q81no</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692755</id>
      <parentid>3692754</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T19:40:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Жер бедері */</comment>
      <origin>3692755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71716" sha1="odyk7jb36vqsorpimb073487ji2phik" xml:space="preserve">{{Қазақстан облысы
 |облыстың атауы      = Маңғыстау облысы
 |елтаңба             = Маңғыстау логотибі.jpg
 |карта               = Mangystau in Kazakhstan.svg
 |әкімшілік бірліктің картасы = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 43 |lat_min = 52 |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg = 052 |lon_min = 00 |lon_sec = 
 |облыс орталығы      = [[Ақтау]]
 |құрылған уақыты     = [[20 наурыз]] [[1973 жыл]]
 |аудандар саны       = 5
 |ауылдық округтер саны   = 34
 |кенттік әкімдіктер саны = 
 |қалалық әкімдіктер саны = 3
 |ауылдар саны       = 59
 |тұрғыны            = {{өсім}} 807 539 &lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/region/ Халық саны (2025 жылғы 1 наурызға)]&lt;/ref&gt;
 |санақ жылы         = 2025
 |халық саны бойынша орны  =8 
 |тығыздығы          = 4,87
 |тығыздығы бойынша орны   = 10
 |ұлттық құрамы      = [[қазақтар]] 91,57 %&lt;br&gt;[[орыстар]] 4,79 %&lt;br&gt;[[әзербайжандар]] 0,90 %&lt;br&gt;[[қарақалпақтар]] 0,57 %&lt;br&gt;[[өзбектер]] 0,41 %&lt;br&gt;басқалары 1,76 % (2022 ж.)&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]&lt;/ref&gt;
 |жер аумағы         = 165 642
 |жер аумағы бойынша орны  = 7-
 |су ауданы          = 
 |ЖІӨ                = 
 |ЖІӨ бойынша орны   = 
 |ЖІӨ жылы           = 
 |жан басына шаққанда ЖІӨ   = 
 |экономикалық аудан        = [[Батыс Қазақстан]]
 |ресми тілі         = 
 |әкімі              = [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]]
 |add1n             = Әкімдіктің мекенжайы
 |add1               = Ақтау қаласы, 14-шағын аудан, №1
 |ISO 3166-2 коды    = KZ-MAN
 |телефон коды       = +7 7292
 |пошта индекстері   = 13xxxx
 |марапаттары        =
 |сайты              = https://www.gov.kz/memleket/entities/mangystau?lang=kk Маңғыстау облысының әкімдігі
 |ортаққордағы санаты = Mangystau Province
}}
'''Маңғыстау облысы''' — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның қиыр оңтүстік-батысында орналасқан [[Қазақстан әкімшілік бірліктері|әкімшілік бірлігі]].

Маңғыстау облысы [[Атырау облысы]]мен және [[Түрікменстан]] мен [[Өзбекстан]] мемлекеттері және [[Каспий теңізі]] арқылы [[Әзербайжан]], [[Иран]] елдерімен шектеседі. Облыс [[1973 жыл]]ғы [[20 наурыз]]да құрылды. [[1988 жыл]]ғы [[2 маусым]]да таратылып [[1990 жыл]]ғы [[17 тамыз]]да тарихи «Маңғыстау» деген атпен қайта облыс болып құрылды. Облыс орталығы — [[Ақтау]] қаласы.

Қазақстанның теңізбен байланыстыратын жалғыз су бекеті [[Ақтау теңіз сауда айлағы|Ақтау халықаралық теңіз сауда порты]] бар. Маңғыстау жерінің тумасы жазушы [[Әбіш Кекілбайұлы]] Маңғыстауды «Ұйқыдағы аруға» теңеген. Сонымен қатар ғарыштан түсірілген сурттерде [[Маңғыстау түбегі]]нің контуры жас келіншектің профиліне ұқсайды.

Маңғыстау аймағы ежелгі кезеңдерден бері мал шаруашылығымен айналысады. Топырағы сортаң, өсімдігі бұталы, ащылы, қысы ұзақ емес, бірақ желді, қара суық ызғырықты, ылғалы аз, көктемі созылмалы, континентті шөл далаға жатады.

== Этимологиясы ==
[[Сурет:Sherqala.jpg|thumb|right|300px|Шерқала, Маңғыстау]]
'''Маңғыстау''' сөзінің шығу тегіне қатысты сан түрлі пікірлер бар. Соның бірі көшпелілердің құтты мекен, мың ауыл немесе мың қыстау дегені халық арасында кең таралған. [[1985 жыл]]ы жарық көрген Е. Қойшыбаевтың ''&quot;Қазақстанның жер-су атаулары атты сөздігі&quot;'' кітабында Маңғыстау атауының шығу тегі туралы төрт болжам келтірілген.  Біріншісі, өлке аты ''&quot;мың&quot;'' және ''&quot;қыстау&quot;'' тіркесінен шыққан. Екіншісі -  ноғайдың ''&quot;менк&quot;'' деген тайпасының атынан ауысқан. Үшіншісі көне түркі тіліндегі ''&quot;мен&quot;'' төрт жастағы қой сөзіне ''&quot;қышлақ&quot;'' жалғауы арқылы қалыптасса, төртіншісі Е. Қойшыбаевтың өз болжамы бойынша ''&quot;Маңғыштағ&quot;'' ''&quot;Құбыжықтар тауы&quot;'' дегенді білдіреді &lt;ref&gt;Серікбол Қондыбай, Маңғыстау географиясы. Маңғыстау мен Үстірттің киелі орындары. Толық шағрамалар жинағы, 3 том, Арыс баспасы, Алматы ұаласы, 2008 жыл, ISBN 9965-17-507-1 (3T)&lt;/ref&gt;.

Маңғыстаудың өлкетанушы ғалым [[Серікбол Әділбекұлы Қондыбай|Серікбол Қондыбай]] ''«құбыжықтарға»'' қатысты болжам дұрыс деген ой айтады. Шығыс түркі () және [[моңғол мифологиясы]]нда ''&quot;маңғыш&quot;'' (маңғыс, мангус) [[Айдаhар (мағына)|айдахар]], керемет құбыжықтар дегенді білдіреді. [[Моңғолдар]]да ол тек зұлым, зиянды сипатқа ие болса, түркілерді екіұдай жақсы жаман қасиетке ие ретінде баяндалады. Қондыбайдың айтуы бойынша Маңғыстауда мекен еткен оғыз түркмен тайпалардың арасында ''«салыр»'' руы болған, бүгінгі түрікмен ұллытының құрамында ''«салор»'' ірі руы тайпасы бар. Сонымен қатар [[Қытай]]дағы Цинхай өлкесіндегі түркітілдес ''салыр'' мен осы ''салор'' арасында тарихи генетикалық байланыс бар деген тұжырым айтады. Маңғыстауға келген оғыздар Қаратауды &quot;Маңғыштағ&quot; деп атаған.  Айдахар туралы аңыздар түрікмен халқында да, қазақ халқында да (Айназар батыр туралы) бар.

Оғыз салылар &quot;Маңғыштағ&quot; атауын өздеріне дейінгі аңыздарға негіздеп жасаған, аударма (калька) топоним. Сондықтан &quot;Маңғыстауды&quot; маңғыш тау қорқынышты алып айдаұһардың мекендеген тауы немесе &quot;айдаһартау&quot; дегенді білдіреді деген тоқтам жасауға болады.

== Географиясы ==   
: ''Қосымша қараңыз''  ''[[Маңғыстау географиясы]]''
                                                                                    
Маңғыстау өңірі – [[Қазақстан]]ның оңтүстік -батыс бөлігінде орналасқан. Облыстың батысы мен солтүстігін қоршай орналасқан [[Каспий теңізі]] арқылы [[Шығыс Еуропа]]ға шығуға толықтай мүмкіндік болса, оңтүстігінде [[Түрікменстан]], оңтүстік-шығысында [[Қарақалпақстан]], солтүстігі мен солтүстік-шығысында [[Атырау]], [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облыстарымен]] шектеседі.

'''Облыстың шеткі нүктелері:''' 
* Батыс - Каспий теңізіндегі Құлалы аралы ш.б.
* Шығыс Қазақстанның Ақтөбе облысы және Өзбекстан, Маңғыстаудың шектескен жерінде
* Оңтүстік - Түркіменстан шекарасындағы Қапыланқыр шыңдарының жар қабағы
* Солтүстік - Атырау облысымен шекарадағы Желтау болып табылады.

Маңғыстау облысының ең биік нүктесі - [[Шығыс Қаратау]] жотасындағы [[Бесшоқы (тау, Маңғыстау облысы)|Бесшоқы]] тауы (556 метр). Ең төменгі нүктесі Қарақия немесе Батыр ойысының түбі (132 метр), Бұл ойыс өзінің тереңдігі жөнінен дүниежүзінде бесінші орын алады.

== Өсімдік жамылғысы ==
Маңғыстау өлкесінің дүниесін зерттеу жұмыстары ерте кезден басталып, 150 жыл бұрын ботаник және әуесқой табиғат зерттеушілері: А. Шренк, И. Борщов, П. Семенов-Тянь-Шаньский, И. Северцов, Эйхвальдтардың еңбектері арқылы ғылымға белгілі бола бастады. Оның ішінде 1825–1826 жылдары жарық көрген Эйхвальдтың – Каспий теңізінің Маңғыстаудан Шағадамға дейінгі жағалауындағы өсімдіктер дүниесі туралы еңбегі айрықша маңызды. Г.С. Карелин 1832 жылы Каспий теңізінің терістік шығысынан қамал салу үшін қолайлы орын іздей жүріп, Маңғыстаудың өсімдіктер дүниесі жөнінде құнды пікірлер қалдырды. И.Г. Борщовтың 1965 жылы жарық көрген «Арал-Каспий аймағының ботаникалық географиясына материалдар» атты еңбегінде Маңғыстау жарты аралының өсімдіктер дүниесі жөнінде көптеген ескертпелер жасалды. Маңғыстау жерін зерттеген атақты геологтар Барбот де Марин, Баярунас, Андрусов, Алексейчиктердің еңбектерінен де бұл аймақтың өсімдіктердүниесі туралы көптеген мағлұматтар алуға болады.

Маңғыстаудың құмды аймақтары мен Үстірт жонындағы түйелер де, сондай-ақ, Сам, Матай құмадарында: сексеуіл, жүзген, жыңғыл, қоянсүйек, ақшаотау, шағыр, құсқанбас, Орталық Үстірт жонының шығыс, терістік шығыс бөлігінде баялыш; тау бойы мен Түпқараған аймағында және Оңтүстік Маңғыстау жазығының ойпаң тұстарында қарағаш, қаттықара, қараған, түйесіңір өседі. Сонымен қатар, жердің бедері мен құрылымына, топырағының ащы, тұщылығына қарай теріскен, күйреуік, жантақ; құм жағаларында – сүттіген, Бозашы түбегінің теңіз жағалауында сораң мен садақ, Оңтүстік Маңғыстау жазығының үштен екі бөлігінде тітір шөбі өседі. Итсигекпен адыраспан,құрқашаш пен сүттіген көбіне елді мекенде немесе мал көп жайлаған тұяқкесті жерлерде кездеседі.

Маңғыстаудағы жайылымның негізін құрайтын басты мал азығы – жусан. Жусан аймақтың барлық жерінде өседі. Жусаннан кейінгі төрт түлік мал талғамай жейтін шөп – күйреуік. Қоныссыз жылдары күйреуік жақсы шықса, малшы қауым жусанды көп іздемей,қанағат тұтады. Ал бұйрығынды көктемей тұрғанда, не шала көктеу кезінде, содан кейін күз, қыс қарсаңында жақсы пайдаланылады. Сондай-ақ,изен, жапақ, тітір,жантақ барлық жерде біркелкі кездесе бермейді, бірақ төртеуінің де малға жұғымдылығы, қоректік сапасы өте жоғары.

Маңғыстауда тұрақты қоныс бола бермейді. Қысы қарлы, көктемі желсізжылы,жазы жаңбырлы болған жылдары шөптің қай түрі де: қызғалдық, сарғалдақ, раң, мортық, сіргеқара, беде, мысыққұйрық, аққайың, жауылша, қазтабан, шытыр, қоңырбас, сіңбірік, қоянжын; таулы жерлерде: киікоты, ерқұны, қына, түйежапырақ, қызылша; ащылы жерлерде: көкпек, домалатпа, түйеқарын, алабұта, кекіре, торғайот,балықкөз т. б. қаптап шығып,дала құлпырып кетеді. Бірақ, бұл сирек, 7–10 жылда бір кездесетін өзгермелі құбылыс.

Көктемгі төл шөптердің ішінде шаруашылық үшін ең пайдалысы – мортық. Мортық қонысты жылдары Маңғыстаудың көптеген жерлерінде шығады. Көктемде бас жарғанға дейін мал жақсы жейді. Кей жылдары мортықты мал азығы үшін де дайындайды. Азықтық және шығымдылық сапасы жағынан мортықпен деңгейлес шөптердің бірі – ебелек. Ол да мортық сияқты Маңғыстаудың көпшілік жерінде кездеседі. Мортықтан ерекшелігі – жаңбырлы жылдары көктемнен қоңыр күзге дейін мезгіл таңдамай шыға береді. Малдың барлық түрлі, оның ішінде жылқы малы ебелекті жақсы жейді. Дәнденіп, қатайған уақытта қозы үшін тиімсіз. Әдетте қазан айының соңғы он күндігінен бастап ебелек ұша бастайды.
Малға жағымдылығы жағынан бағалы шөптердің бірі – ажырық. Ол тау қойнауларында, ағыстардың түйіскен, су жиналатын жартылай тақыр тегістіктерінде тұтас өседі. Ғылымда ажырықты мал семірткіш азық деп бағалайды. Шаруашылықтар қалың шыққан жылдары ажырықты малазығы үшін де дайындайды.

Маңғыстау даласында ши басқа өсімдіктер сияқты кең көлемде кездесе бердейді. Бұл су сағалайтын, жоғарғы қабаттағы тұщы сулардан нәр алатын өсімдік. Шиді тау бөктерлерінде, ызалы, еспелі бұлақтар маңында , құмның қоңырлыққа айқасар сулы, тепсенді алқаптарында кездестіруге болады. Ши сақалдарын мал жақсы жейді. Ал шидің өзін тартып дайындап, тоқып үй тұрмысына және малға ықтасын ретінде пайдаланады.
Суармалы жерлерде мал азығы үшін жоңышқа, жүгері, судан шөбі жақсы өседі. Бірақ су көздерінің тапшылығына байланысты, өсімдіктің бұл түрлері кең көлемде тарамаған. Өзен, көл, жайылма судың жоқтығына байланысты Маңғыстауда тұрақты шабындық жоқ. Қоныс реттеріне қарай әр жылда әр жерден мал азығы дайындалады.
 
Дәрілік өсімдіктер. Маңғыстаудың байтақ даласында кездесетін сан алуан өсімдіктер дүниесінде емдік шөптердің алатын орны ерекше. Маңғыстауда дәрілік өсімдіктердің қоры өте көп, олар болашақта мұқият зерттеуді қажет етеді. Осыған орай Маңғыстау даласының табиғат жайылымында өскен малдың етінің ерекше дәмді болуы да тегін емес.

Адыраспан. Маңғыстаудың барлық аймақтарында кездеседі. Оның биіктігі 30–60 см. Мамыр, шілде айларында гүлдейді. Жемісі қоңыр түсті, ірі ұрығы бар шар тәріздес қауашақ. Негізінен ескі жұрт маңдарында өседі. Емдік мақсатқа алдараспанның шөбін яғни бұтақтарын, жапырақтары мен гүледрін пайдаланады. Алдараспан – ежелден белгілі дәрілік өсімдік. Әбу Әли Ибн Сина оны сегізкөздік жүйкесінің қабынуы кезінде болатын шаншуларды басатын дәрі ретінде пайдаланған. Халық медицинасында адыраспанды ревматизм, қышыма, тері ауруларын булауға пайдаланады. Ал шөбінен жасалған қайнатындыны суық тигенде,безгек, жүйке жүйесінің әлсіреуіне пайдаланады. Шөбін жағып үйді, қойманы зарасыздандырады. Ұрығын зығыр тұқымымен қосып демікпені емдейді. Қара не қызылбұрышқа қосып, теңге қотырға жағады.

Ақ тұт. Түпқараған түбегі тауларында өседі. Тұт тұқымдас бұта, ақшыл-жасыл жемісі бар. Биіктігі 5–15 метрдей. Мамыр-маусым айларында гүлдейді. Қазіргі кезеңдерде тұт ағаштары күтімсіздіктен азып, жабайыланып, тұқымы азайып барады. Ақ тұттың жемістерінің, бұтақтарының қабығы мен тамырларының шипалық қасиеті бар. Жемісі қанды көбейтеді. Зат алмасуды реттейді, терлетеді, зәр айдайды, қақырық түсіреді. Діңінің қабығын жараға жапсырады, ал жапырақтары дене қызуын төмендетеді. Ақ тұт тамыры, қабығының суға қосылып жасалған тұнбасымен гипертонияны, бронхитті және демікпені емдейді.

Бәйшешек. Биіктігі 15–30 см. Иісті сары гүлдер шатырға ұқсас. Жемісі жұмыртқа тәріздес қауашақ мамыр-маусым айларында гүлдейді. Бәйшешек тамыры бронхит аурулары кезінде қақырық түсіретін дәрі ретінде қолданылады. Витамин үшін жапырақтарын салат жасап жейді. Қақырық түсіреді, несеп жүргізеді, іш өткізеді. Гүлдерін бастың сақинасына, бастың айналуына, тамырын сүтке қайнатып туберкулезге, сабағы мен жапырақтарынан қайнатынды жасап, күн өткенле, аяқ-қол калтырағанда, буын сырқырағанда, ұйқы қашқанда ішуге болады.

Бозжиде. Ірі тікендері, тармақтары бар ағаш тәрізді, биіктігі 10 метрге жуық. Жапырағы сопақша, ақшыл тікенді түктері бар. Гүлдері бал иісті ашық сары, шоғырланып өседі. Шілдеде гүл жарып, қыркүйек, қазан айларында жеміс береді. Дәрілік мақсатта гүлдері мен жапырақтары, жемісі пайдаланылады. Бозжиде жемісі іш өткенде де пайдаланылады. Гүлінен қайнатып жүрек-қан тамырлары ауруларын, гипертониялық ауруларды емдеуге пайдалы тұнба жасайды. Сондай-ақ бозжиде жемісін тыныс органдары қабынғанда қақырық түсіруге де қоладанылады. Ғылыми медицинада бозжидеден асқазан ауруларын емдейтін лохпектан жән пшатин препараттарын жасайды.

Жантақ. Бұршақ тұқымдас, тікенді, көп жылдық өсімдік. Маусым, тамыз айларында гүлдейді. Маңғыстаудың құм етегі көлдеу тепсендерінде, тау шатқалы аңғарларында, сулы жерлерінде кездеседі. Емдік мақсатында жантақтың жапырақтары мен тамырын пайдаланады. Жантақ шөбін қайнатып, сүзгіден өткізгеннен кейін сұйығын күніне 3 рет 2 стаканнан ішеді. Қуыққа тас байланғанда сұйық дәрет жүргізу үшін, өт тазарту, іш жүргізуге пайдаланылады. Сондай-ақ бүйрек, қуық қабынуларына да пайдаланады. Жантақ қайнатындысынан геморройға қарсы ванна жасайды.

Изен. Алабұта тұқымдас, тік өсетін, жапырағы ұсақ, гүлдері де ұсақ, жасыл, қызғылт түсті болып келеді. Маңғыстауда құмды, бұйратты, қоңырлық жерлерде өседі. Емдік мақсатында изеннің дәндерін пайдаланады. Дәнін қыркүйек, қазан айларында жинайды. Қытай халық медицинасында изенді несеп жүргізетін, жүрек қызметін реттейтін емдік препарат ретінде қолданады. Сонымен қатар изенді тері мен тырнақтың кейбір ауруларын емдеу үшін пайдаланады.
Киікоты. Көп жылдық өсімдік. Көп сабақты. Киікотын гүлдеген кезде жинап көлеңкеде кептіріп қағаз қалтада сақтайды. Киікотының қайнатындысымен асқазан мен ішек және кеңірдек ауруларын, ақ жатыр ауруын емдейді. Бірақ киікотын екіқабат әйелге пайдалануға болмайды. Ас қорыту жүйелерінің жиырылуы, созылу қасиеті перистальтикасы бұзылғанда пайдаланады. Киікоты тұнбасын жөтелге, етеккірді реттеуге де пайдаланады. Тұнба тәбет ашады. Қақырық түсіреді. Хош иісті ванна, компресс жасауға да болады. Киікотының ас қорыту және қолқа бездерінің жұмысын жақсартатын қасиеттері де бар. Киікотынан дайындалған тұнбамен ревматизм, құрысуды, жалпы қан тамырының соғысын көтереді. Киікотынан жасалған дәрі майды дененің салданған мүшесіне, іш желденгенде қарын сыртына жағып сылайды.

([[Маңғыстау энциклопедиясы]]нан алынған)

=== Жануарлар дүниесі ===
Маңғыстау өңірінің миллиондаған жылдармен өлшенетін тарихы, соған сәйкес, сан алуан табиғат жаратылыстары мен жануарлар дүниесінің болғаны белгілі. Қазіргі кезеңде Маңғыстаудың қай түпкірінен болса да тіршіліктің маусымдық ерекшеліктеріне байланысты:хайуанаттардың, бауырымен жорғалаушылардың, сүтқоректілердің, кемірушілердің, жыртқыш аңдар мен құстардың шөл далаға тән өкілдерін кездестіруге болады. Олардың ішінде: кірпі, дала тасбақалары, кесірткелер, жыланбас пен улы қарашұбар жылан, оқ жылан, су жылан, құм жылан, сарыүйек, ешкіемерден бастап, дала тышқандары: қосаяқ, сарышұнақ, күзен, қарсақ, түлкі, қасқыр т.б. жиі кездеседі. Ал, мәлін, борсық, қарақұлақ өте сирек, оларды шалғайдағы қалыңдықтар мен мемлекеттік корықтардан ғана кездестіруге болады. Сондай-ақ, көктем шыға келетін кішкентай көк және сары шымшықтар мен күзгі салқындықтың хабаршысы суықторғайдан бастап, дала құстарының үйреншікті түрлері: қарға, бозторғай, қараторғай, қарабауыр, шыл, жек, қарлығаш, көкек пен кептер, жыртқыш құстар: қаршыға мен әр түрлі қарақұстар, дала бүркіттері кездессе, теңіз жағалауы мен аралдарда: қасқалдақ, шағала, үйрек, торалақаз, қоқиқаз, аққу сияқты су құстары мекен етеді. Ақтау қаласы маңындағы Қаракөл заказнигінде жоғарыда аталған су құстарынынң бірсыпырасын кездестіруге болады. Сонымен қатар, Бозашы, Ембі заказнигі мен Үстірт-Қарамая, Кендірлі қорығының таулы, шыңды жерлерінде – арқар; Жазық, Жайылма коңырлықтарында қарақұйрықтар мекен етеді. Бозашы түбегінің терістігі мен терістік шығысы, қарағайлы Кент, Тасорпа бетінде, Үстірт жонындағы үлейлерде, Сам, Матай құмы төңірегінде киіктер жиі ұшырасады.

Үй жануарларынан жергілікті халықтың өсіретін малдары: кәдімгі қазақтың түсайыр түйесі, Адай тұқымды жылқы, қаракөл қойы, жеке қожалықтарда сиыр, ешкі түліктері. Бұлардың ішінде  Адай жылқысы мен қазақтың түсайыр түйесі – ғасырлар бойы түбектің табиғи ерекшелігіне сай қалыптасқан, өміршеңдігі мен экономикалық тиімділігі жоғары тұқымдық қор болып есептеледі.

([[Маңғыстау энциклопедиясы]]нан алынған)

=== Климаты ===
: ''Қосымша қараңыз''  ''[[Маңғыстау климаты]]''

Маңғыстау облысының климаттық жағдайы өңірдің Еуразия материгінің орталығында, әлемдік теңіз және мұхиттан алыс қашықтықта орналасуына байланысты қалыптасады.

Аймаққа тән сипаттама: жазы өте ыстық, осы ендік бойынша қысы суық; жылдық және тәуліктік температураның күрт ауытқуы; жауын-шашыны аз және жыл мезгілі бойынша тең таралмаған, ауасы қүрғақ; бүлтты аспаннан гөрі, ашық күндері мол. Осының бәрі аймақтың қиыр солтүстігінде және солтүстік-батысында дала, орталығында шөлейт және оңтүстігінде нағыз шөлді өңірлердің қалыптасуына әкеліп соқтырады

Жыл бойы ауа ағымының негізгі  үш түрі әсер етеді: 
* арктикалық,
* полюстік (немесе қоңыржай белдеулік)
* торпикалық.

Аймақ қоңыржай белдеудің оңтүстік белігінде жатқандықтан, қоңыржай ендік ауасының әсері басымырақ. Аймақтың ауа райына [[Атлант мұхиты|Атлант]] және [[Солтүстік Мұзды мұхит|Солтүстік Мұзды]] мұхиттар да әсер етеді. Таулы кедергінің жоқтығынан, ауа ағымдары солтүстіктен оңтүстікке және батыстан шығысқа қарай еркін етеді. Атлант мұхитының теңіздерінен келетін ауа үлкен қашықтықтардан өте отырып, көп ылғалын жоғалтады. Сейте тұра, батыстан атмосфералық жауын-шашынның ең негізгі белігін әкеліп, қысқы температураны жоғарылатады да, жаздғы температураны төмендетеді. Солтүстік Мұзды мүхит аймағында қалыптасатын континенттік арктикалық ауаға қыста да, жазда да төмен температура және аз ылғалдылық тән.

Осындай ауаның келуіне байланысты антициклондық ашық күндер орнайды. Мүндайда қыста аяз, жазда ыстық болады. Арктиканың континенттік ауа массасы аймаққа жылдың мезгіл аралық кезеңінде жиірек өтіп кетуіне байланысты,көктемде тым кеш (бесқонақ), күзде ертерек суық түсу мысалдары ұшырасады.

Каспий теңізінің климатқа әсері шектеулі. Оның әсері жағалауға жақын жерлерде ғана байқалады, атап айтсақ, ауаның ылғалдылығы шамалы артып, қыста температурасы жоғарылайды, ал жазда төмендейді, температураның жылдық және тәуліктік амплитудасы кемиді.Осы жайттардың әсерінен тым қүрғақ континенттік климат қалыптасады.

. Атырау қаласында атмосфералық қысымының орташа жылдық мөлшері 1022 мб, қыста 1027 мб, жазда 1012 мб, яғни Қазақстаннан басқа аймақтарына қарағанда жоғары. Шығыстан және оңтүстік-шығыстан соғатын желдердің жиі қайталанып келетіні байқалады. Қыста Каспийдің суы, іргелес жатқан құмды шөлдермен салыстырғанда, аз ғана суиды.

Осыған байланысты суық ауа ағымының шөлден Каспийгө қарай ауысу тенденциясы қалыптасқан. Аймақта жел қуатының қоры мол, оны шаруашылықта пайдалануға болады. Күшті жел бұл аймаққа тән құбылыс. [[Каспий]] теңізінің жағалауы қатты желімен ерекшеленеді, оның жыл сайынғы орташа жылдамдығы 6–7 м/сек, бүл Қазақстан бойынша ең жоғары көрсеткіш. Мұнымен қоса, жазда жергілікті жел - бриз (күндіз теңізден қүрлыққа қарай, ал түнде,
керісінше, құрлықтан теңізге қарай соғады) байқалады.

Жылдың ең суық айы — қаңтар. Қиыр солтүстікте және солтүстік-шығыста қаңтардың орташа айлық температурасы минус 10–15,6° С ([[Ақтөбе]]). Маңғыстау облысының оңтүстігінде минус 5,5°С ([[Аққұдық]]). Жалпы алғанда, қысы қоңыр салқын, ал аймақтың солтүстігі, сол ендікте жатқан Украинамен және Солтүстік Кавказбен салыстырғанда, біраз суықтау. Солтүстігінде қыс 4,0–4,5 айға созылады, ал оңтүстігінде мерзімі қысқа да жұмсақтау. Қар жамылғысының қалыңдығы солтүстігінде 15–20 см, оңтүстігінде 10 см-ден кем, солтүстікке қар мызғымай 3 ай бойы жатса, оңтүстігінде 1,5–2 ай ғана жатады. Кей мезгілде, қысы біршама суық жылдары, аяздың көрсеткіші: [[Орал]] қаласында –43°С, Ақтөбеде –34°С, Маңғыстау облысының оңтүстігінде –26°С.

Алқаптың біраз бөлігінің жазы ыстық, құрғақ, күні ашық. Шілде айының (ең ыстық ай) орташа температурасы солтүстігінде (Орал) +22,0°С, оңтүстігінде (Аққұдық) +28,6°С. Кей жылдары ауаның температурасы +47°С-қа дейін (Аққұдық) көтеріледі. Аймаққа үзақ мерзімді аязсыз кезең тән, бұл көрсеткіш 160–215 тәулік аралығында өзгереді. Мол жылу қоры аймақта жылусүйгіш ауыл шаруашылық дақылдарын өсіру мүмкіндігін туғызады. Бірақ жауын-шашын мөлшері, тым аз, әсіресе Маңғыстау облысының оңтүстігінде оның орташа жылдық мөлшері солтүстігінде (Орал) 360 мм, оңтүстігінде (Аққұдық) 150 мм. Өсімдік өсуге қажетті ылғал мөлшері жеткіліксіз, сондықтан мұнда, негізінен,суармалы егістік алқаптары орналасқан. Жазда температураның жоғары болуынан булану да артады. Мұны дақылдардың көпшілігінің вегетациялық даму көзеңіндегі ылғалдылық жиынтығының жетімсіздік көрсеткішінен (1105–2860) байқауға болады&lt;ref&gt;Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық — Алматы: «Мұнайшы» Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1&lt;/ref&gt;.

Тіркелген ең суық күн 1969 жылы 10 ақпан –28 градус ыстық 43 градус (14.08.2006) орташа температура 12б2 орташа жылдык жауын шашын 167 мм.&lt;ref&gt;[http://www.kazhydromet.kz/kk/inforeg/  Облыстық орталықтар бойынша климаттық ақпарат және климат туралы ақпарат ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502031505/http://kazhydromet.kz/kk/inforeg/ |date=2013-05-02 }}&lt;/ref&gt;

=== Жер бедері ===
: ''Қосымша қараңыз'' ''[[Маңғыстау жер бедері]]''

Облыс көлемінің бедері әр түрлі. Солтүстік жартысын [[Желтау (қырат)]] (221 м), Мың-суалмас (148 м) және құм алқабы ([[Қарақұм]], [[Сам (құм)|Сам]] және басқалар), көлемді сор ([[Өліқолтық]], [[Қайдақ]], Қаратүлей, [[Қаракешу]] және басқа) және Бозашы түбегі орналасқан Каспий жағалауы алып жатыр. Орталық бөлігін Маңғыстау (Ақтау, Қаратау 556 м) таулары, Маңғыстау үстірті және ТМД дағы ең терең ойпат (–132 метр) [[Қарақия ойысы]] орналасқан [[Маңғыстау түбегі]] алып жатыр. Оңтүстік батысында Кендірлі-Қаясан үстірті орналасқан, оңтүстігінде - [[Қарынжарық ойысы|Қарынжарық]] ойпаты. Облыстың шығысын [[Үстірт (Маңғыстау)|Үстірт]] шоқысы алып жатыр

== Әкімшілік құрылымы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! #!! Атауы!! Орталығы  !! Халық саны  !! Құрылған жылы 
|-
| 1. || [[Ақтау қалалық әкімдігі]] || [[Ақтау]] || 185 100 || 1963
|-
| 2. || [[Жаңаөзен қалалық әкімдігі]] || [[Жаңаөзен]] || 142 000 || 1968
|-
| 3. || [[Бейнеу ауданы]] || [[Бейнеу]]  || 62 586 || 1973
|-
| 4. || [[Қарақия ауданы]] || [[Құрық (ауыл)|Құрық]] || 34 066 || 1973
|-
| 5.  || [[Маңғыстау ауданы]] || [[Шетпе]] || 35 963 || 1928
|-
| 6. || [[Мұнайлы ауданы]]|| [[Маңғыстау (ауыл)|Маңғыстау]] || 128 750 || 2007
|-
| 7. ||  [[Түпқараған ауданы]] || [[Форт-Шевченко]] || 24 128 || 1992
|}

=== Тарихи кезең ===
Маңғыстау өңірі өткен ғасырларда әртүрлі құрамда болып, дәстүрлі көшпелі шаруашылық әкімшілік бөліктерге бөлінген. Нақты географиялық шекараның нышанға ие болуы он тоғызыншы ғасырдың орта шенінен басталады. [[1848 жыл]]ы [[Ресей империясы]]на қосылған өлке (Маңғыстау, Үстірт, Жем бойы, Доңызтау) Жоғарғы және Төменгі Адай дистанцияларына бөлінеді. Олар болыстардан (волость) тұрды. Болыстар ең төменгі әкімшілік-саяси құрылым ретінде [[1928 жыл]]ға дейін өмір сүрді. Территориялық, сандық тұрғыдан тұрақсыз болған болыстар саны 20-30  шамасында болатын.

[[1869 жыл]]ы &quot;Жаңа ережеге&quot; сәйкес Орал облысының құрамында Маңғыстау приставтығы құрылып, ол 20 мың қазақ шаңырағын біріктірді. Сол жылы [[Адай көтерілісі (1870)|Иса-Досан]] бастаған халық көтерілісіне байланысты бұл приставтық Кавказ әскери округіне қаратылды.  [[1881 жыл]]ы приставтық Маңғыстау уезіне айналып, [[1899 жыл]]ы [[Түркістан генерал-губернаторлығы]]на қарасты Закаспий облысының (орталығы - [[Ашхабад|Ашхабад қаласы]]) құрамына кіргізілді. Сол кездері уездің жер ауданы 190 мың шаршы километр болды.

[[1920 жыл]]ғы шілдеде Кеңес билігі толық орнаған соң, үлкен Адай уезі құрылып, ол губерниялық құқықққа ие болды. [[Тобанияз Әлниязұлы]]ның басшылығымен бұл өлке [[Қазақ АКСР]] құрамына еніп, өзінің ұлттық мемлекетіне түпкілікті қосылды. [[1928 жыл]]ы Адай уезі таратылып, Маңғыстау округі аз уақыттан соң Маңғыстау ауданы болып қайта құрылды. 1930–1981 жылдары аралығында Маңғыстау-Үстірт жері оқтын-оқтын қайта пішінделіп, әр кезеңде Шевченко, Мұнайлы бөлікке бөлінді.

[[1973 жыл]]ы [[20 наурыз]]ында жеке әкімшілік облысқа айналып, өзінің территориялық құрылымын [[1990 жыл]]ы қалыптастырып болды.

=== Бүгінгі жағдайы ===
[[Сурет:Адми деление Мангыстауской области.png|thumb|right|300px|Маңғыстау обылысының администрациялық картасы]]
Маңғыстау облысының жер көлемі 16 564,2 мың га құрайды. Облыстың әкімшілік-аумақтық құрылымы 5 ауданнан, 5 облыстық маңызы бар қаладан, 6 кенттен,55 ауылдық елді мекеннен және  43 ауылдық округтен тұрады &lt;ref&gt;[http://www.auzr.kz/ru/lands/835-2012-02-28-04-58-17 -{Площадь земель, количество административных районов и населенных пунктов по областям на}- 1 қараша 2011 ж.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120510051027/http://www.auzr.kz/ru/lands/835-2012-02-28-04-58-17 |date=2012-05-10 }}&lt;/ref&gt;. Қала халқының саны 274,6 мың адамды құрайды (76%), ал ауыл тұрғындарының саны - 87,1 мың адам (24%). Облыс орталығы - Ақтау қаласы, бұрынғы атауы Шевченко қаласы. Қаланың алғашқы іргетасы [[1963 жыл]]ы Ленинград жобасымен Каспий теңізінің жағасында салына бастады. Халқы  2005 жылдың басында Ақтау қаласының халқы  159,2 мың адамды құрады. Бұл барлық облыс халқының 44%. Ақтаудан [[Астана]]ға дейінгі ара қашықтық - 2413 км. Ақтау қалалық әкімшілігіне мынадай поселкелер кіреді: Маңғыстау (тұрғындарының саны 19,4 мың адам) және Өмірзақ (1,4 мың адам).

Қазақстан тәуелсіздік алғаннан бері алғашқы құрылған аудан Маңғыстау облысында Мұнайлы ауданы болып құрылды. Екінші аудан [[Алматы қаласы]]ндағы [[Алатау ауданы]]. Мұнайлы ауданы Ақтау қаласының маңына жақын шет елдерден отанына орала бастаған және қоныстана бастаған  саяжайларды дамыту мақсатында құрылды.&lt;ref&gt;[https://www.gov.kz/memleket/entities/&amp;#x20;mangystau?lang=kk Әкімдіктің ресми сайты]&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
: {{main|Маңғыстау тарихы}}
[[Сурет:Shakpak-Ata.jpg|thumb|right|300px|[[Шақпақ ата мешіті]]]]
Маңғыстау облысы Маңғыстау түбегінде орналасқан. Облыстың атауы географиялық орналасуына байланысты берілген. Маңыстау туралы ежелгі деректер 950-960 жылдар шамасында араб авторы Мұқаддасидің шығармасындағы [[хазарлар]]дың Джурджан жағындағы шкарасы Бенкишлах деген қала атауы болған. Маңғышлақ атауы аталған [[Махмұд Қашқари]]дың [[Диуани лұғат ат-түрк]] (Түрік тілі сөздігі) еңбегінде жазылған дерек 1070 жж-дар шамасында болған.

Маңғыстау туралы алғашқы жазба дерек 922 жылы [[Бағдат]]тан Еділ Бұлғармясына барған араб елшісі Ахмед ибн Фадлан қазіргі [[Хорезм облысы|Хорезм]] өңірінде болып, одан әрі [[Үстірт]] үстімен жалғастырып, жолшыбай 4 наурызда [[оғыздар]] еліне жетеді. Жолда өткізген уақыттың қысқалығына қарағанда бұл мекен [[Бейнеу]] мен [[Жылыой ауданы]]ның аралығында болғаны анық. Ибн Фадлан &quot;Ар Рисале&quot; атты еңбегінде оғыздар туралы біраз ақпарат келтірген.&lt;ref&gt;Серікбол Қондыбай. Маңғыстау географиясы, 14 бет&lt;/ref&gt;

Әйгілі [[жібек долы]]ның бір тармағы Маңғыстау жерінен өткен, негізгі керуен жолдары ретінде Хазариядан Хорезмге дейінгі жолдар пайдаланылған.

=== Археология ===
: {{main|Маңғыстау археологиясы}}

== [[Демография]]сы ==
Маңғыстау облысы халық ең сирек орналасқан облыстың бірі. Өлкедегі археологиялық ізденістер осындан 180-200 мың жыл бұрын ([[палеолит]]) [[кейінгі неолит]], [[қола дәуірі]]лерінде адам мекендегенін анықтап, Үстірт пен Маңғыстаудағы ежелгі қоныс іздерін тапты. Маңғыстау халқының саны туралы алғашқы мәлімет [[1745 жыл]]ы тіркелді. Маңғыстауда сол жылы болған капитан В.Копытовскийдің журналында Мұрат Нияз деген кісінің түбекте түрікменнің алты руынан 1400 үй мекендейтінін айтқаны туралы жазылған. Сол кездері түбекті мекендеген қазақ халқымен бірге қосып санағанда бұл ймақта 15-20 мың адам өмір сүрген.

=== Халық саны ===
[[1897 жыл]]ы алғашқы [[халық санағы]] ол кезде уезд болатын облыс аумағында 63 468 адам тұрғандығын анықтады.

Серікбол Қондыбай Маңғыстаудың демографиялық тарихын 2-3 кезеңге бөледі:   
* '''Бірінші кезең (1916 жылға дейінгі уақыт)''' - Ресей Империясына бағындырылған өлке оқтын оқтын болып тұрған қазақ-хиуа қақтығыстары мен орыс үкіметінің жазалау экспедицияларына қарамастан халықтың баяу да болса табиғи өсімі байқалады.
* '''Екінші кезең (1916–1959 жылдар аралығы)''' - 1916 жылдан басталған көтерілістің арты үлкен [[азамат соғысы]]на ұласты. Осы жылдары болған соғыс және аштық кесірінен халық санынынң 42 пайызына дейін кеміген. Ал кейінгі байларды тәркілеу уақыты кезінде де халық саны қатты кеміді.
* '''Үшінші кезең (1959–1990 жылдар алағы)''' - Мұнай мен стратегиялық маңызы бар шикізат қорларының игерілуіне байланысты Маңғыстауды қоныстану тез қарқынмен жүрді, небәрі 15–18 жылдың ішінде 10 есе өсті. Сырттан келу қарқынның жоғары болуымен қатар жергілікті халықтың да туу көрсеткіштері өте жоғары дәрежеде болды.
* '''Төртінші кезең (тоқсаныншы жылдар)''' — [[Кеңес Одағы]]ның ыдырауы демографиялық өзгерістерге әкелді. Басқа ұлт өкілдерінің өз тарихи отандарына оралуы мен Иран, Өзбекстан Түрікменстаннан қазақтардың елге орала бастауымен ерекшеленді.

====Маңғыстау облысының соңғы он жылдағы демографиялық динамикасы==== 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Маңғыстау облысының орташа демографиялық көрсеткіштері !! [[2001]] !! [[2002]] !! [[2003]] !! [[2004]] !! [[2005]] !! [[2006]] !! [[2007]] !! [[2008]] !! [[2009]] * !! [[2010]] !! [[2011]] !! [[2014]] !! [[2015]] !! [[2016]] !! [[2017]] !! [[2018]] !! [[2019]]
|-
| Халық саны, ''мың адам'' || 323,728 || 333,728 || 344,140 || 355,711 || 368,092 || 382,481 || 398,967 || 416,544 || 492,948 || 513,721 || 534,950|| 587,419 || 606,892 || 626,793 || 642,824 || 660,317 || 678,199
|}
2024 жылғы 1 қарашаға Маңғыстау облыс халқының саны 801,9 мың адамды құрады, соның ішінде қалалықтар - 368,8 мың адам (46%), ауылдықтар - 433,1 мың адам (54%).&lt;ref&gt;https://stat.gov.kz/&lt;/ref&gt;

Халықтың табиғи өсімі 2024 жылғы қаңтар-қазанда 13357 адамды құрады (өткен жылдың сәйкес кезеңінде 14708 адам).
* - ''2009 жылғы халық санағының ресми қорытындысы''

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Жыл басына, мың адам  !! 2008 !! 2009 !! 2010 !! 2011 !! 2016 !! 2019
!2024
|-
| '''Маңғыстау облысы''' || 407,4 || 425,7 || 446,2|| 524,2 || 633,1 || 678,2
|801,9
|-
| [[Ақтау қаласы]] || 149,4 || 154,5 || 158,5 || 177,7 || 185,3 || 187,7
|
|-
| [[Жаңаөзен қаласы]] || 87,1 || 90,2 || 93,7 || 118,7 || 142,0 || 151,1
|
|-
| [[Бейнеу ауданы]] || 42,7 || 45,1 || 47,7|| 51,7 || 62,5 || 69,6
|
|-
| [[Қарақия ауданы]] || 28,2|| 28,8 || 29,6 || 30,8 || 34,0 || 37,6
|
|-
| [[Маңғыстау ауданы]] || 29,0 || 30,3 || 30,6 || 32,0 || 35,9 || 39,1
|
|-
| [[Мұнайлы ауданы]]  || - || 59,6 || 68,3|| 91,8 || 128,7 || 161,2
|
|-
| [[Түпқараған ауданы]] || 16,7 || 17,2|| 17,8 ||21,6 || 24,1 || 31,7
|
|}

==== Облыстағы туу және өлім көрсеткіштері==== 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Дүниеге келгендер !! 2003 !! 2004 !! 2005 !! 2006 !! 2007 !! 2008 !! 2009 !! 2010 !! 2011
|-
| мың адам|| 8,086 || 9,385 || 9,898 || 11,248 || 12,201 || 13,348 || 14,236|| 14,676 || 16,025
|-
| 1000 адамға шаққанда|| 23.50 || 26.38 || 26.89 || 29.41 || 30.58 || 32.04 || 32.00|| 28.57 || 29.96
|}

=== Қала және ауыл халқы===
2016 жылы облыста 633.1 мың адам тұрды, оның ішінде қала халқы – 303,7 мың немесе 49%, ауыл халқы – 329,4 мың адам (51%). 2011 жылдың басымен салыстырғанда халық саны 98,1 мың адамға немесе 34,2% өсті &lt;ref name=&quot;source7&quot;&gt;МАҢҒЫСТАУ ОБЛЫСЫНЫҢ CТАТИСТИКА ДЕПАРТАМЕНТІ, 2016 жыл, http://stat.gov.kz/faces/mangystau/regPublications/reg_OperData/reg_Public22/reg_Public22_Arch2016?_afrLoop=24145283132216529#%40%3F_afrLoop%3D24145283132216529%26_adf.ctrl-state%3Du9ys18526_4 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201024201023/https://stat.gov.kz/faces/mangystau/regPublications/reg_OperData/reg_Public22/reg_Public22_Arch2016?_afrLoop=24145283132216529#%40%3F_afrLoop%3D24145283132216529%26_adf.ctrl-state%3Du9ys18526_4 |date=2020-10-24 }}.&lt;/ref&gt;.

=== [[Миграция]] ===
Егемендік алған 15 жыл ауқымында көршілес республикалардан Отанына оралған қандастарымыздың есебінен аймақтағы адам саны, оның ішінде қазақтардың үлес салмағы соңғы жылдары едәуір өсті. Есеп-санақ басқармасының (2007) мәліметі бойынша облыс көлеміндегі адам саны 390,0 мыңға жетті. Түбектегі барлық халықтың 1/3-іне жуығы ауыл шаруашылығы саласында еңбек етеді. Олар негізінен осы жердің байырғы тұрғындары.

=== Ұлттық құрамы ===
: {{main|Маңғыстау облысының ұлттық құрамы}}

Бұл республика халқының 2,5%-ға жуығы. Халықтың басым бөлігін қазақтар құрайды (90,26%): қалғандары орыстар (6,10%), әзербайжандар (0,91%), украиндар (0,31%), өзбек (0,35%), татарлар (0,27%), корейлер (0,14%), шешендер (0,11%), басқа ұлттар (1,38%). Облыс тұрғындарының 49,9%-ы (303,7 мың адам) қалада, 50,1%-ы (329,4 мың адам) ауылда тұрады. Халқының орташа тығызд. 1 км²-ге 3,6 адамнан келеді. Халық негізінен темір жол бойы және облыстың батысындағы Ақтау, Қаратау таулары етегінде қоныстанған. Кейінгі жылдары мұнай кен орындарының игерілуіне байланысты халық осы кен орындарына шоғырлана бастады. Қалалары – Ақтау, Жаңаөзен, Форт-Шевченко.

=== Өмір сүру көрсеткіштері ===

'''Халықтың тұрмыс деңгейінің негізгі [[әлеуметтік-экономикалық индикатор]]ы'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! [[2006]] !! [[2007]] !! [[2008]] !! [[2009]] !! [[2010]]
|-
| Халықтың атаулы ақшалай табысын бағалау (орташа жан басына шаққанда, бір айда), теңге|| 38 317|| 43 914|| 62 194 || 55 851||67 580
|-
| Халықтың нақты ақшалай табысы индексі, өткен жылға пайызбен || 118,0	 || 104,5 || 103,0 || 102,5 || 114,6
|-
| Бір қызметкердің атаулы орташа айлық жалақысы, теңге || 72 086 || 82 055 || 98 743 || 112 907 || 133 148 
|-
| Тағайындалған бір айлық зейнетақының орташа мөлшері (жыл соңына) ||10 264 || 10 956|| 13 940 || 17 723 || 20 991
|-
| Күнкөрістің ең төменгі мөлшері (орташа жан басына шаққанда), теңге || 10 322 ||11 823	 || 15 050 ||15 883 || 17 261
|-
| Еңбекақы төлеудің ең төменгі мөлшері (орташа бір жылға), теңге|| 9 200	 ||10 515 || 12 025 ||14 952 || 15 999
|}

== [[Экономика]]сы ==
{{main|Маңғыстау экономикасы}}

Маңғыстау облысы Қазақстанның негізгі донор өңірі болып табылады. Облыстың экономикалық белсенділігі негізінен өңірдегі  пайдалы қазбалардың көп болуына, соның ішінде мұнай және газ кен орындарының игерілуіне байланысты. Соңғы 20 жылдың ішінде Каспий теңізінде орналасқан көптеген ірі мұнай және газ кен орындары игеріле бастады.

Маңғыстау облысы Каспий теңізінің бойында орналасқандықтан және басқа елдермен шекаралас болғандықтан жүк тасымалдау қарқыны да жыл сайын өсіп келе жатыр. Облыста &quot;Жер-Теңіз-Аспан&quot; ықпалдастық жобасы да қарқынды дамып келе жатыр.

Облыстың 2010 жыл қорытындысы бойынша экономикалқ даму көрсеткіштері: 
* Жалпы аймақтық өнім - 1 422,9 млрд теңге (5 орын)
* Өндіріс өнімдерінің жалпы көлемі- 1647, 4 млрд теңге (2 орын)
* Ауылшаруашылығының өнімі - 4.4 млрд теңге (14 орын)
* Негізгі капиталға жасалған инвестиция - 372 млрд теңге (3 орын)
* Бөлшекті сауда көлемі - 78 млрд теңге  (14 орын)

=== Облыстың әлеуметтік экономикалық көрсеткіштерінің динамикасы ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!  !! [[2006]] !! [[2007]] !! [[2008]] !! [[2009]] !! [[2010]]
|-
| '''[[Жалпы аймақтық өнім]]''', ''(млн. теңге)'' || 593 994,0 || 756 591,8 ||1 095 816,2 ||1 108 520,5 || 1 484 848,4
|-
| '''Жан басына шаққандағы жалпы өңірлік өнім''', ''(мың теңге)''  ||1 552,9 || 1 896,2 ||2 631,0 ||2 248,8 || 2 890,4
|-
| '''Жалпы өңірлік өнімдегі аймақтардың үлесі''', (%)  || 5,8 || 5,9 || 6,8 || 6,5 || 6,8
|}

=== Рейтингтері ===

[[File:Port Aktau.jpg|250px|left|Port Aktau]]

Жер қойнауы [[мұнай]], [[газ]], фосфорит, [[көмір]], [[марганец]], әр түрлі [[тұздар]], [[ұлутас]] қорларымен бай. 2004 жылы облыс бойынша жалпы қо-сымша құн 282,1 млрд теңге құрады, ал негізгі қорлар (2004 жыл соңына қалдық құны бойынша) - 324,9 млрд теңге. 2004 жылы негізгі капиталға инвестициялар 101 млрд теңге, немесе 2003 жылғы деңгейдің 126,9% құрады.  2004 жылы құрылыстық мердігерлер келісімімен жасалған жұмыс көлемі бағалау бойын-ша 27,7 млрд теңгені құрады, ол 2003 жылға қарағанда 1,3 есеге артық. Облыс үшін айқындайтын салаға кен өндіру өнеркәсібі жатады. 2004 жылы бұған негізгі капиталға инвестициялардың жалпы көлемінің 63% жұмсалмаған.


==Туризмнің дамуы==

==Мәдениеті==
{{main|Маңғыстау мәдениеті}}

=== Маңғыстау күй мектебі  ===

=== Маңғыстаудың салт дәтүрлері ===

=== Бекет Ата ===

=== Маңғыстаудың жерасты мешіттері ===
: {{main|Маңғыстау жерасты мешіттері}}

=== Маңғыстау туралы шығармалар ===

==Білім беру жүйесі==
: {{main|Маңғыстаудың білім беру жүйесі}}

Облыста 117 күндізгі жалпы білім беретін мектеп (олардағы қатысушылар саны 88,1 мың), 13 [[колледж]] (10,3 мың қатысушы) 4 жоғары оқу орны (17,8 мың студент) жұмыс жасайды. Ең үлкен оқу орны Ш.Есенов атындағы Каспий технологиялар және инжиниринг университеті. 2010 жылы Ақтау қаласында Жер-Аспан-Теңіз мега жобасының аясында салынған университеттің жаңа оқу корпусы ашылды. Жаңа кампусты ашуға Қазақстан Республикасының Президенті [[Нұрсұлтан Назарбаев]] қатысты.

==Денсаулық сақтау жүйесі==
: {{main|Маңғыстау медицинасы}}

Денсаулық сақтау ісі жөнінде Маңғыстау облысы әлі де артта қалып келеді. Дегенмен соңғы жылдары осы саладағы көптеген көрсеткіштер жақсарып келе жатыр.&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/region/mangystau/- Ресми статистика халық, экономика.]{{Deadlink|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Облыста барлық мамандық бойынша 1,2 мың дәрігер қызмет ететін және 3,1 мың орта медицина қызметкерлері бар 36 аурухана мекемелері бар.

== Өнеркәсіп ==
: {{main|Маңғыстау өнеркәсібі}}

=== Ірі компаниялар ===
* Каспий Әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорация
* Маңғыстаумұнайгаз
* Өзенмұнайгаз
* ПМК
* Ақтау порты
* Казмортрансфлот
* Қаражанбасмұнайгаз
* Қарақұдықмұнай
* Бозачи
* Каспий меруерті оперейтинг
* Н оперейтинг
* Құрманғазы Петролеум
* Хазар
* Ерсай
* МАЭК
* КазАзот
* Keppel Kazakhstan
* Теңіз сервис
===Мұнай өндірісі ===
: {{main|Маңғыстау облысының мұнай және газ өндірісі}}

Тарихи кезеңдер

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! # !! Кен орынның атауы !! Ашылған жылы  !! Операторы  !! Жалпы қоры 
|-
| 1. || Қаламқас ||  || Маңғыстаумұнайгаз || 
|-
| 2. || Жетібай ||  || Маңғыстаумұнайгаз || 
|-
| 3.  || Өзен ||  || ҚазМұнайГаз Барлау және Өндіру  || 
|-
| 4.  || Қаражанбас ||  || Қаражанбасмұнай || 
|-
| 5.  || Жемчужина  ||  || Каспий меруерті оперейтинг компани  || 
|-
| 6. || Қарақұдық ||  || Қарақұдықмұнай || 
|-
| 7.  || Арман ||  || Арман  || 
|-
| 8. || Блок Н ||  || Н Оперейтинг компани  || 
|-
| 9.  || Құрманғазы ||  || Құрманғазы Петролеум || 
|-
| 10.  || Дунга ||  || Маерск  || 
|}

==Ауыл шаруашылығы==
: {{main|Маңғыстаудың ауылшаруашылығы}}

Облыстың ауыл шаруашылығы (850 ша-руа (фермер) қожалығы, ауылшаруашылық өндірісінің басқа кәсіпорындары мен ұйым-дары, халықтың жеке қожалығы) 2004 жылы өндірілген жалпыреспубликалық ауылшаруашылық жалпы өнімі көлемінің 0,2% береді.

Облыста 6,9 млн.гектар ауыл шаруашы-лығы пайдаланатын жер бар, оның 0,4 мың га. егіндік жерлер. 2004 жылы 0,7 мың тонна көкөніс, 9,4 мың тонна ет (сойылған салмағы-мен), 5,3 мың тонна сүт, 0,7 мың тонна жүн (нақты салмағымен), 27,2 мың қаракөл терісі өндірілді.

2004 жылдың соңында ірі қара малдың саны - 7,2 мың бас (оның 4,1 мыңы - сиыр), қой мен ешкі - 430 мың, шошқа - 0,2 мың, жылқы - 30 мың және түйе - 34 мың бас құрады.

2004 жылы 15,5 млн тонна шикі мұнай, 2,8 млрд тк. метр табиғи газ шығарылған, 2,9 млрд кВт сағат электр энергиясы, 74 тонна тіс пастасы мен ұнтағы, 311 тонна өңделген сұйық сүт пен кілегей өндіріледі.

== Билік органдары ==
Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес облыс дәрежесіндегі әкімшілік бірліктің басшысы - әкім деп аталады. Әкімді Президент тағайындайды.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! # !! Жылдар  !! Аты-жөні  !! Қосымша 
|-
| 1.|| [[қыркүйек]]  [[1995 жыл]] – [[қазан]] [[1997 жыл]]  || [[Вячеслав Леонидович Левитин]] || 
|-
| 2. || [[қазан]]  [[1997 жыл]] – [[1999 жыл]]  || [[Николай Иванович Баев]] || 
|-
| 3. || [[1999 жыл]] – [[2002 жыл]] || [[Ләззат Кетебайұлы Қиынов]] || 
|-
| 4. || [[2002 жыл]] – [[2006 жыл]] || [[Болат Әбілқасымұлы Палымбетов]] || 
|-
| 5. || [[24 қаңтар]] [[2006 жыл]] – [[22 желтоқсан]] [[2011 жыл]] || [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]] || 
|-
| 6. || [[22 желтоқсан]] [[2011 жыл]] – [[16 қаңтар]] [[2013 жыл]] || [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов]] || 
|-
| 7. || [[16 қаңтар]] [[2013 жыл]] – [[14 наурыз]] [[2017 жыл]]|| [[Алик Серікұлы Айдарбаев]] ||
|-
| 8. || [[14 наурыз]] [[2017 жыл]] – [[13 маусым]] [[2019 жыл]]|| [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов]] ||
|-
| 9. || [[13 маусым]] [[2019 жыл]] – [[7 қыркүйек]] [[2021 жыл]]|| [[Серікбай Өтелгенұлы Тұрымов]] ||
|-
|10.
|[[7 қыркүйек]] [[2021 жыл]] – [[16 мамыр]] [[2024 жыл]]
|[[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев]] ||
|-
|11.
|[[17 мамыр]] [[2024 жыл]] – қазірге дейін
|[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] ||
|}

== Тағы қараңыз ==
* [[Бесшоқы (тау, Маңғыстау облысы)|Бесшоқы]]
* [[Қарақия ойысы]]
* [[Өзенмұнайгаз]]
* [[Кендірлі]]
* Шерқала
* [[Бекет Мырзағұлұлы]]
* [[Жаңаөзен оқиғасы (1989)]]
* [[Жаңаөзен оқиғасы (2011)]]

==Сыртқы сілтеме==
* [http://www.dmoz.org/World/Kazakh/Региондық/Азия/Қазақстан/Әкiмшiлiк-аумақтық_құрылысы/Маңғыстау_облысы Маңғыстау облысы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170309225702/https://www.dmoz.org/World/Kazakh/%D0%A0%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B/%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD/%D3%98%D0%BAi%D0%BC%D1%88i%D0%BBi%D0%BA-%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B/%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B/ |date=2017-03-09 }}  [[Ашық Тізімдеме Жобасы|Ашық Тізімдеме Жобасы (ODP)]]
* [http://mangystau.kz  Маңғыстау облысы әкімдігінің ресми веб сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722142417/http://www.mangystau.kz/ |date=2011-07-22 }}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Қазақстан Республикасының әкімшілік аумақтары}}
{{Маңғыстау облысы}}

[[Санат:Маңғыстау облысы]]</text>
      <sha1>odyk7jb36vqsorpimb073487ji2phik</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692756</id>
      <parentid>3692755</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T19:41:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихи кезең */</comment>
      <origin>3692756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71805" sha1="2mflcz27yrxa271mrt23v207zv5saxk" xml:space="preserve">{{Қазақстан облысы
 |облыстың атауы      = Маңғыстау облысы
 |елтаңба             = Маңғыстау логотибі.jpg
 |карта               = Mangystau in Kazakhstan.svg
 |әкімшілік бірліктің картасы = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 43 |lat_min = 52 |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg = 052 |lon_min = 00 |lon_sec = 
 |облыс орталығы      = [[Ақтау]]
 |құрылған уақыты     = [[20 наурыз]] [[1973 жыл]]
 |аудандар саны       = 5
 |ауылдық округтер саны   = 34
 |кенттік әкімдіктер саны = 
 |қалалық әкімдіктер саны = 3
 |ауылдар саны       = 59
 |тұрғыны            = {{өсім}} 807 539 &lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/region/ Халық саны (2025 жылғы 1 наурызға)]&lt;/ref&gt;
 |санақ жылы         = 2025
 |халық саны бойынша орны  =8 
 |тығыздығы          = 4,87
 |тығыздығы бойынша орны   = 10
 |ұлттық құрамы      = [[қазақтар]] 91,57 %&lt;br&gt;[[орыстар]] 4,79 %&lt;br&gt;[[әзербайжандар]] 0,90 %&lt;br&gt;[[қарақалпақтар]] 0,57 %&lt;br&gt;[[өзбектер]] 0,41 %&lt;br&gt;басқалары 1,76 % (2022 ж.)&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]&lt;/ref&gt;
 |жер аумағы         = 165 642
 |жер аумағы бойынша орны  = 7-
 |су ауданы          = 
 |ЖІӨ                = 
 |ЖІӨ бойынша орны   = 
 |ЖІӨ жылы           = 
 |жан басына шаққанда ЖІӨ   = 
 |экономикалық аудан        = [[Батыс Қазақстан]]
 |ресми тілі         = 
 |әкімі              = [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]]
 |add1n             = Әкімдіктің мекенжайы
 |add1               = Ақтау қаласы, 14-шағын аудан, №1
 |ISO 3166-2 коды    = KZ-MAN
 |телефон коды       = +7 7292
 |пошта индекстері   = 13xxxx
 |марапаттары        =
 |сайты              = https://www.gov.kz/memleket/entities/mangystau?lang=kk Маңғыстау облысының әкімдігі
 |ортаққордағы санаты = Mangystau Province
}}
'''Маңғыстау облысы''' — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның қиыр оңтүстік-батысында орналасқан [[Қазақстан әкімшілік бірліктері|әкімшілік бірлігі]].

Маңғыстау облысы [[Атырау облысы]]мен және [[Түрікменстан]] мен [[Өзбекстан]] мемлекеттері және [[Каспий теңізі]] арқылы [[Әзербайжан]], [[Иран]] елдерімен шектеседі. Облыс [[1973 жыл]]ғы [[20 наурыз]]да құрылды. [[1988 жыл]]ғы [[2 маусым]]да таратылып [[1990 жыл]]ғы [[17 тамыз]]да тарихи «Маңғыстау» деген атпен қайта облыс болып құрылды. Облыс орталығы — [[Ақтау]] қаласы.

Қазақстанның теңізбен байланыстыратын жалғыз су бекеті [[Ақтау теңіз сауда айлағы|Ақтау халықаралық теңіз сауда порты]] бар. Маңғыстау жерінің тумасы жазушы [[Әбіш Кекілбайұлы]] Маңғыстауды «Ұйқыдағы аруға» теңеген. Сонымен қатар ғарыштан түсірілген сурттерде [[Маңғыстау түбегі]]нің контуры жас келіншектің профиліне ұқсайды.

Маңғыстау аймағы ежелгі кезеңдерден бері мал шаруашылығымен айналысады. Топырағы сортаң, өсімдігі бұталы, ащылы, қысы ұзақ емес, бірақ желді, қара суық ызғырықты, ылғалы аз, көктемі созылмалы, континентті шөл далаға жатады.

== Этимологиясы ==
[[Сурет:Sherqala.jpg|thumb|right|300px|Шерқала, Маңғыстау]]
'''Маңғыстау''' сөзінің шығу тегіне қатысты сан түрлі пікірлер бар. Соның бірі көшпелілердің құтты мекен, мың ауыл немесе мың қыстау дегені халық арасында кең таралған. [[1985 жыл]]ы жарық көрген Е. Қойшыбаевтың ''&quot;Қазақстанның жер-су атаулары атты сөздігі&quot;'' кітабында Маңғыстау атауының шығу тегі туралы төрт болжам келтірілген.  Біріншісі, өлке аты ''&quot;мың&quot;'' және ''&quot;қыстау&quot;'' тіркесінен шыққан. Екіншісі -  ноғайдың ''&quot;менк&quot;'' деген тайпасының атынан ауысқан. Үшіншісі көне түркі тіліндегі ''&quot;мен&quot;'' төрт жастағы қой сөзіне ''&quot;қышлақ&quot;'' жалғауы арқылы қалыптасса, төртіншісі Е. Қойшыбаевтың өз болжамы бойынша ''&quot;Маңғыштағ&quot;'' ''&quot;Құбыжықтар тауы&quot;'' дегенді білдіреді &lt;ref&gt;Серікбол Қондыбай, Маңғыстау географиясы. Маңғыстау мен Үстірттің киелі орындары. Толық шағрамалар жинағы, 3 том, Арыс баспасы, Алматы ұаласы, 2008 жыл, ISBN 9965-17-507-1 (3T)&lt;/ref&gt;.

Маңғыстаудың өлкетанушы ғалым [[Серікбол Әділбекұлы Қондыбай|Серікбол Қондыбай]] ''«құбыжықтарға»'' қатысты болжам дұрыс деген ой айтады. Шығыс түркі () және [[моңғол мифологиясы]]нда ''&quot;маңғыш&quot;'' (маңғыс, мангус) [[Айдаhар (мағына)|айдахар]], керемет құбыжықтар дегенді білдіреді. [[Моңғолдар]]да ол тек зұлым, зиянды сипатқа ие болса, түркілерді екіұдай жақсы жаман қасиетке ие ретінде баяндалады. Қондыбайдың айтуы бойынша Маңғыстауда мекен еткен оғыз түркмен тайпалардың арасында ''«салыр»'' руы болған, бүгінгі түрікмен ұллытының құрамында ''«салор»'' ірі руы тайпасы бар. Сонымен қатар [[Қытай]]дағы Цинхай өлкесіндегі түркітілдес ''салыр'' мен осы ''салор'' арасында тарихи генетикалық байланыс бар деген тұжырым айтады. Маңғыстауға келген оғыздар Қаратауды &quot;Маңғыштағ&quot; деп атаған.  Айдахар туралы аңыздар түрікмен халқында да, қазақ халқында да (Айназар батыр туралы) бар.

Оғыз салылар &quot;Маңғыштағ&quot; атауын өздеріне дейінгі аңыздарға негіздеп жасаған, аударма (калька) топоним. Сондықтан &quot;Маңғыстауды&quot; маңғыш тау қорқынышты алып айдаұһардың мекендеген тауы немесе &quot;айдаһартау&quot; дегенді білдіреді деген тоқтам жасауға болады.

== Географиясы ==   
: ''Қосымша қараңыз''  ''[[Маңғыстау географиясы]]''
                                                                                    
Маңғыстау өңірі – [[Қазақстан]]ның оңтүстік -батыс бөлігінде орналасқан. Облыстың батысы мен солтүстігін қоршай орналасқан [[Каспий теңізі]] арқылы [[Шығыс Еуропа]]ға шығуға толықтай мүмкіндік болса, оңтүстігінде [[Түрікменстан]], оңтүстік-шығысында [[Қарақалпақстан]], солтүстігі мен солтүстік-шығысында [[Атырау]], [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облыстарымен]] шектеседі.

'''Облыстың шеткі нүктелері:''' 
* Батыс - Каспий теңізіндегі Құлалы аралы ш.б.
* Шығыс Қазақстанның Ақтөбе облысы және Өзбекстан, Маңғыстаудың шектескен жерінде
* Оңтүстік - Түркіменстан шекарасындағы Қапыланқыр шыңдарының жар қабағы
* Солтүстік - Атырау облысымен шекарадағы Желтау болып табылады.

Маңғыстау облысының ең биік нүктесі - [[Шығыс Қаратау]] жотасындағы [[Бесшоқы (тау, Маңғыстау облысы)|Бесшоқы]] тауы (556 метр). Ең төменгі нүктесі Қарақия немесе Батыр ойысының түбі (132 метр), Бұл ойыс өзінің тереңдігі жөнінен дүниежүзінде бесінші орын алады.

== Өсімдік жамылғысы ==
Маңғыстау өлкесінің дүниесін зерттеу жұмыстары ерте кезден басталып, 150 жыл бұрын ботаник және әуесқой табиғат зерттеушілері: А. Шренк, И. Борщов, П. Семенов-Тянь-Шаньский, И. Северцов, Эйхвальдтардың еңбектері арқылы ғылымға белгілі бола бастады. Оның ішінде 1825–1826 жылдары жарық көрген Эйхвальдтың – Каспий теңізінің Маңғыстаудан Шағадамға дейінгі жағалауындағы өсімдіктер дүниесі туралы еңбегі айрықша маңызды. Г.С. Карелин 1832 жылы Каспий теңізінің терістік шығысынан қамал салу үшін қолайлы орын іздей жүріп, Маңғыстаудың өсімдіктер дүниесі жөнінде құнды пікірлер қалдырды. И.Г. Борщовтың 1965 жылы жарық көрген «Арал-Каспий аймағының ботаникалық географиясына материалдар» атты еңбегінде Маңғыстау жарты аралының өсімдіктер дүниесі жөнінде көптеген ескертпелер жасалды. Маңғыстау жерін зерттеген атақты геологтар Барбот де Марин, Баярунас, Андрусов, Алексейчиктердің еңбектерінен де бұл аймақтың өсімдіктердүниесі туралы көптеген мағлұматтар алуға болады.

Маңғыстаудың құмды аймақтары мен Үстірт жонындағы түйелер де, сондай-ақ, Сам, Матай құмадарында: сексеуіл, жүзген, жыңғыл, қоянсүйек, ақшаотау, шағыр, құсқанбас, Орталық Үстірт жонының шығыс, терістік шығыс бөлігінде баялыш; тау бойы мен Түпқараған аймағында және Оңтүстік Маңғыстау жазығының ойпаң тұстарында қарағаш, қаттықара, қараған, түйесіңір өседі. Сонымен қатар, жердің бедері мен құрылымына, топырағының ащы, тұщылығына қарай теріскен, күйреуік, жантақ; құм жағаларында – сүттіген, Бозашы түбегінің теңіз жағалауында сораң мен садақ, Оңтүстік Маңғыстау жазығының үштен екі бөлігінде тітір шөбі өседі. Итсигекпен адыраспан,құрқашаш пен сүттіген көбіне елді мекенде немесе мал көп жайлаған тұяқкесті жерлерде кездеседі.

Маңғыстаудағы жайылымның негізін құрайтын басты мал азығы – жусан. Жусан аймақтың барлық жерінде өседі. Жусаннан кейінгі төрт түлік мал талғамай жейтін шөп – күйреуік. Қоныссыз жылдары күйреуік жақсы шықса, малшы қауым жусанды көп іздемей,қанағат тұтады. Ал бұйрығынды көктемей тұрғанда, не шала көктеу кезінде, содан кейін күз, қыс қарсаңында жақсы пайдаланылады. Сондай-ақ,изен, жапақ, тітір,жантақ барлық жерде біркелкі кездесе бермейді, бірақ төртеуінің де малға жұғымдылығы, қоректік сапасы өте жоғары.

Маңғыстауда тұрақты қоныс бола бермейді. Қысы қарлы, көктемі желсізжылы,жазы жаңбырлы болған жылдары шөптің қай түрі де: қызғалдық, сарғалдақ, раң, мортық, сіргеқара, беде, мысыққұйрық, аққайың, жауылша, қазтабан, шытыр, қоңырбас, сіңбірік, қоянжын; таулы жерлерде: киікоты, ерқұны, қына, түйежапырақ, қызылша; ащылы жерлерде: көкпек, домалатпа, түйеқарын, алабұта, кекіре, торғайот,балықкөз т. б. қаптап шығып,дала құлпырып кетеді. Бірақ, бұл сирек, 7–10 жылда бір кездесетін өзгермелі құбылыс.

Көктемгі төл шөптердің ішінде шаруашылық үшін ең пайдалысы – мортық. Мортық қонысты жылдары Маңғыстаудың көптеген жерлерінде шығады. Көктемде бас жарғанға дейін мал жақсы жейді. Кей жылдары мортықты мал азығы үшін де дайындайды. Азықтық және шығымдылық сапасы жағынан мортықпен деңгейлес шөптердің бірі – ебелек. Ол да мортық сияқты Маңғыстаудың көпшілік жерінде кездеседі. Мортықтан ерекшелігі – жаңбырлы жылдары көктемнен қоңыр күзге дейін мезгіл таңдамай шыға береді. Малдың барлық түрлі, оның ішінде жылқы малы ебелекті жақсы жейді. Дәнденіп, қатайған уақытта қозы үшін тиімсіз. Әдетте қазан айының соңғы он күндігінен бастап ебелек ұша бастайды.
Малға жағымдылығы жағынан бағалы шөптердің бірі – ажырық. Ол тау қойнауларында, ағыстардың түйіскен, су жиналатын жартылай тақыр тегістіктерінде тұтас өседі. Ғылымда ажырықты мал семірткіш азық деп бағалайды. Шаруашылықтар қалың шыққан жылдары ажырықты малазығы үшін де дайындайды.

Маңғыстау даласында ши басқа өсімдіктер сияқты кең көлемде кездесе бердейді. Бұл су сағалайтын, жоғарғы қабаттағы тұщы сулардан нәр алатын өсімдік. Шиді тау бөктерлерінде, ызалы, еспелі бұлақтар маңында , құмның қоңырлыққа айқасар сулы, тепсенді алқаптарында кездестіруге болады. Ши сақалдарын мал жақсы жейді. Ал шидің өзін тартып дайындап, тоқып үй тұрмысына және малға ықтасын ретінде пайдаланады.
Суармалы жерлерде мал азығы үшін жоңышқа, жүгері, судан шөбі жақсы өседі. Бірақ су көздерінің тапшылығына байланысты, өсімдіктің бұл түрлері кең көлемде тарамаған. Өзен, көл, жайылма судың жоқтығына байланысты Маңғыстауда тұрақты шабындық жоқ. Қоныс реттеріне қарай әр жылда әр жерден мал азығы дайындалады.
 
Дәрілік өсімдіктер. Маңғыстаудың байтақ даласында кездесетін сан алуан өсімдіктер дүниесінде емдік шөптердің алатын орны ерекше. Маңғыстауда дәрілік өсімдіктердің қоры өте көп, олар болашақта мұқият зерттеуді қажет етеді. Осыған орай Маңғыстау даласының табиғат жайылымында өскен малдың етінің ерекше дәмді болуы да тегін емес.

Адыраспан. Маңғыстаудың барлық аймақтарында кездеседі. Оның биіктігі 30–60 см. Мамыр, шілде айларында гүлдейді. Жемісі қоңыр түсті, ірі ұрығы бар шар тәріздес қауашақ. Негізінен ескі жұрт маңдарында өседі. Емдік мақсатқа алдараспанның шөбін яғни бұтақтарын, жапырақтары мен гүледрін пайдаланады. Алдараспан – ежелден белгілі дәрілік өсімдік. Әбу Әли Ибн Сина оны сегізкөздік жүйкесінің қабынуы кезінде болатын шаншуларды басатын дәрі ретінде пайдаланған. Халық медицинасында адыраспанды ревматизм, қышыма, тері ауруларын булауға пайдаланады. Ал шөбінен жасалған қайнатындыны суық тигенде,безгек, жүйке жүйесінің әлсіреуіне пайдаланады. Шөбін жағып үйді, қойманы зарасыздандырады. Ұрығын зығыр тұқымымен қосып демікпені емдейді. Қара не қызылбұрышқа қосып, теңге қотырға жағады.

Ақ тұт. Түпқараған түбегі тауларында өседі. Тұт тұқымдас бұта, ақшыл-жасыл жемісі бар. Биіктігі 5–15 метрдей. Мамыр-маусым айларында гүлдейді. Қазіргі кезеңдерде тұт ағаштары күтімсіздіктен азып, жабайыланып, тұқымы азайып барады. Ақ тұттың жемістерінің, бұтақтарының қабығы мен тамырларының шипалық қасиеті бар. Жемісі қанды көбейтеді. Зат алмасуды реттейді, терлетеді, зәр айдайды, қақырық түсіреді. Діңінің қабығын жараға жапсырады, ал жапырақтары дене қызуын төмендетеді. Ақ тұт тамыры, қабығының суға қосылып жасалған тұнбасымен гипертонияны, бронхитті және демікпені емдейді.

Бәйшешек. Биіктігі 15–30 см. Иісті сары гүлдер шатырға ұқсас. Жемісі жұмыртқа тәріздес қауашақ мамыр-маусым айларында гүлдейді. Бәйшешек тамыры бронхит аурулары кезінде қақырық түсіретін дәрі ретінде қолданылады. Витамин үшін жапырақтарын салат жасап жейді. Қақырық түсіреді, несеп жүргізеді, іш өткізеді. Гүлдерін бастың сақинасына, бастың айналуына, тамырын сүтке қайнатып туберкулезге, сабағы мен жапырақтарынан қайнатынды жасап, күн өткенле, аяқ-қол калтырағанда, буын сырқырағанда, ұйқы қашқанда ішуге болады.

Бозжиде. Ірі тікендері, тармақтары бар ағаш тәрізді, биіктігі 10 метрге жуық. Жапырағы сопақша, ақшыл тікенді түктері бар. Гүлдері бал иісті ашық сары, шоғырланып өседі. Шілдеде гүл жарып, қыркүйек, қазан айларында жеміс береді. Дәрілік мақсатта гүлдері мен жапырақтары, жемісі пайдаланылады. Бозжиде жемісі іш өткенде де пайдаланылады. Гүлінен қайнатып жүрек-қан тамырлары ауруларын, гипертониялық ауруларды емдеуге пайдалы тұнба жасайды. Сондай-ақ бозжиде жемісін тыныс органдары қабынғанда қақырық түсіруге де қоладанылады. Ғылыми медицинада бозжидеден асқазан ауруларын емдейтін лохпектан жән пшатин препараттарын жасайды.

Жантақ. Бұршақ тұқымдас, тікенді, көп жылдық өсімдік. Маусым, тамыз айларында гүлдейді. Маңғыстаудың құм етегі көлдеу тепсендерінде, тау шатқалы аңғарларында, сулы жерлерінде кездеседі. Емдік мақсатында жантақтың жапырақтары мен тамырын пайдаланады. Жантақ шөбін қайнатып, сүзгіден өткізгеннен кейін сұйығын күніне 3 рет 2 стаканнан ішеді. Қуыққа тас байланғанда сұйық дәрет жүргізу үшін, өт тазарту, іш жүргізуге пайдаланылады. Сондай-ақ бүйрек, қуық қабынуларына да пайдаланады. Жантақ қайнатындысынан геморройға қарсы ванна жасайды.

Изен. Алабұта тұқымдас, тік өсетін, жапырағы ұсақ, гүлдері де ұсақ, жасыл, қызғылт түсті болып келеді. Маңғыстауда құмды, бұйратты, қоңырлық жерлерде өседі. Емдік мақсатында изеннің дәндерін пайдаланады. Дәнін қыркүйек, қазан айларында жинайды. Қытай халық медицинасында изенді несеп жүргізетін, жүрек қызметін реттейтін емдік препарат ретінде қолданады. Сонымен қатар изенді тері мен тырнақтың кейбір ауруларын емдеу үшін пайдаланады.
Киікоты. Көп жылдық өсімдік. Көп сабақты. Киікотын гүлдеген кезде жинап көлеңкеде кептіріп қағаз қалтада сақтайды. Киікотының қайнатындысымен асқазан мен ішек және кеңірдек ауруларын, ақ жатыр ауруын емдейді. Бірақ киікотын екіқабат әйелге пайдалануға болмайды. Ас қорыту жүйелерінің жиырылуы, созылу қасиеті перистальтикасы бұзылғанда пайдаланады. Киікоты тұнбасын жөтелге, етеккірді реттеуге де пайдаланады. Тұнба тәбет ашады. Қақырық түсіреді. Хош иісті ванна, компресс жасауға да болады. Киікотының ас қорыту және қолқа бездерінің жұмысын жақсартатын қасиеттері де бар. Киікотынан дайындалған тұнбамен ревматизм, құрысуды, жалпы қан тамырының соғысын көтереді. Киікотынан жасалған дәрі майды дененің салданған мүшесіне, іш желденгенде қарын сыртына жағып сылайды.

([[Маңғыстау энциклопедиясы]]нан алынған)

=== Жануарлар дүниесі ===
Маңғыстау өңірінің миллиондаған жылдармен өлшенетін тарихы, соған сәйкес, сан алуан табиғат жаратылыстары мен жануарлар дүниесінің болғаны белгілі. Қазіргі кезеңде Маңғыстаудың қай түпкірінен болса да тіршіліктің маусымдық ерекшеліктеріне байланысты:хайуанаттардың, бауырымен жорғалаушылардың, сүтқоректілердің, кемірушілердің, жыртқыш аңдар мен құстардың шөл далаға тән өкілдерін кездестіруге болады. Олардың ішінде: кірпі, дала тасбақалары, кесірткелер, жыланбас пен улы қарашұбар жылан, оқ жылан, су жылан, құм жылан, сарыүйек, ешкіемерден бастап, дала тышқандары: қосаяқ, сарышұнақ, күзен, қарсақ, түлкі, қасқыр т.б. жиі кездеседі. Ал, мәлін, борсық, қарақұлақ өте сирек, оларды шалғайдағы қалыңдықтар мен мемлекеттік корықтардан ғана кездестіруге болады. Сондай-ақ, көктем шыға келетін кішкентай көк және сары шымшықтар мен күзгі салқындықтың хабаршысы суықторғайдан бастап, дала құстарының үйреншікті түрлері: қарға, бозторғай, қараторғай, қарабауыр, шыл, жек, қарлығаш, көкек пен кептер, жыртқыш құстар: қаршыға мен әр түрлі қарақұстар, дала бүркіттері кездессе, теңіз жағалауы мен аралдарда: қасқалдақ, шағала, үйрек, торалақаз, қоқиқаз, аққу сияқты су құстары мекен етеді. Ақтау қаласы маңындағы Қаракөл заказнигінде жоғарыда аталған су құстарынынң бірсыпырасын кездестіруге болады. Сонымен қатар, Бозашы, Ембі заказнигі мен Үстірт-Қарамая, Кендірлі қорығының таулы, шыңды жерлерінде – арқар; Жазық, Жайылма коңырлықтарында қарақұйрықтар мекен етеді. Бозашы түбегінің терістігі мен терістік шығысы, қарағайлы Кент, Тасорпа бетінде, Үстірт жонындағы үлейлерде, Сам, Матай құмы төңірегінде киіктер жиі ұшырасады.

Үй жануарларынан жергілікті халықтың өсіретін малдары: кәдімгі қазақтың түсайыр түйесі, Адай тұқымды жылқы, қаракөл қойы, жеке қожалықтарда сиыр, ешкі түліктері. Бұлардың ішінде  Адай жылқысы мен қазақтың түсайыр түйесі – ғасырлар бойы түбектің табиғи ерекшелігіне сай қалыптасқан, өміршеңдігі мен экономикалық тиімділігі жоғары тұқымдық қор болып есептеледі.

([[Маңғыстау энциклопедиясы]]нан алынған)

=== Климаты ===
: ''Қосымша қараңыз''  ''[[Маңғыстау климаты]]''

Маңғыстау облысының климаттық жағдайы өңірдің Еуразия материгінің орталығында, әлемдік теңіз және мұхиттан алыс қашықтықта орналасуына байланысты қалыптасады.

Аймаққа тән сипаттама: жазы өте ыстық, осы ендік бойынша қысы суық; жылдық және тәуліктік температураның күрт ауытқуы; жауын-шашыны аз және жыл мезгілі бойынша тең таралмаған, ауасы қүрғақ; бүлтты аспаннан гөрі, ашық күндері мол. Осының бәрі аймақтың қиыр солтүстігінде және солтүстік-батысында дала, орталығында шөлейт және оңтүстігінде нағыз шөлді өңірлердің қалыптасуына әкеліп соқтырады

Жыл бойы ауа ағымының негізгі  үш түрі әсер етеді: 
* арктикалық,
* полюстік (немесе қоңыржай белдеулік)
* торпикалық.

Аймақ қоңыржай белдеудің оңтүстік белігінде жатқандықтан, қоңыржай ендік ауасының әсері басымырақ. Аймақтың ауа райына [[Атлант мұхиты|Атлант]] және [[Солтүстік Мұзды мұхит|Солтүстік Мұзды]] мұхиттар да әсер етеді. Таулы кедергінің жоқтығынан, ауа ағымдары солтүстіктен оңтүстікке және батыстан шығысқа қарай еркін етеді. Атлант мұхитының теңіздерінен келетін ауа үлкен қашықтықтардан өте отырып, көп ылғалын жоғалтады. Сейте тұра, батыстан атмосфералық жауын-шашынның ең негізгі белігін әкеліп, қысқы температураны жоғарылатады да, жаздғы температураны төмендетеді. Солтүстік Мұзды мүхит аймағында қалыптасатын континенттік арктикалық ауаға қыста да, жазда да төмен температура және аз ылғалдылық тән.

Осындай ауаның келуіне байланысты антициклондық ашық күндер орнайды. Мүндайда қыста аяз, жазда ыстық болады. Арктиканың континенттік ауа массасы аймаққа жылдың мезгіл аралық кезеңінде жиірек өтіп кетуіне байланысты,көктемде тым кеш (бесқонақ), күзде ертерек суық түсу мысалдары ұшырасады.

Каспий теңізінің климатқа әсері шектеулі. Оның әсері жағалауға жақын жерлерде ғана байқалады, атап айтсақ, ауаның ылғалдылығы шамалы артып, қыста температурасы жоғарылайды, ал жазда төмендейді, температураның жылдық және тәуліктік амплитудасы кемиді.Осы жайттардың әсерінен тым қүрғақ континенттік климат қалыптасады.

. Атырау қаласында атмосфералық қысымының орташа жылдық мөлшері 1022 мб, қыста 1027 мб, жазда 1012 мб, яғни Қазақстаннан басқа аймақтарына қарағанда жоғары. Шығыстан және оңтүстік-шығыстан соғатын желдердің жиі қайталанып келетіні байқалады. Қыста Каспийдің суы, іргелес жатқан құмды шөлдермен салыстырғанда, аз ғана суиды.

Осыған байланысты суық ауа ағымының шөлден Каспийгө қарай ауысу тенденциясы қалыптасқан. Аймақта жел қуатының қоры мол, оны шаруашылықта пайдалануға болады. Күшті жел бұл аймаққа тән құбылыс. [[Каспий]] теңізінің жағалауы қатты желімен ерекшеленеді, оның жыл сайынғы орташа жылдамдығы 6–7 м/сек, бүл Қазақстан бойынша ең жоғары көрсеткіш. Мұнымен қоса, жазда жергілікті жел - бриз (күндіз теңізден қүрлыққа қарай, ал түнде,
керісінше, құрлықтан теңізге қарай соғады) байқалады.

Жылдың ең суық айы — қаңтар. Қиыр солтүстікте және солтүстік-шығыста қаңтардың орташа айлық температурасы минус 10–15,6° С ([[Ақтөбе]]). Маңғыстау облысының оңтүстігінде минус 5,5°С ([[Аққұдық]]). Жалпы алғанда, қысы қоңыр салқын, ал аймақтың солтүстігі, сол ендікте жатқан Украинамен және Солтүстік Кавказбен салыстырғанда, біраз суықтау. Солтүстігінде қыс 4,0–4,5 айға созылады, ал оңтүстігінде мерзімі қысқа да жұмсақтау. Қар жамылғысының қалыңдығы солтүстігінде 15–20 см, оңтүстігінде 10 см-ден кем, солтүстікке қар мызғымай 3 ай бойы жатса, оңтүстігінде 1,5–2 ай ғана жатады. Кей мезгілде, қысы біршама суық жылдары, аяздың көрсеткіші: [[Орал]] қаласында –43°С, Ақтөбеде –34°С, Маңғыстау облысының оңтүстігінде –26°С.

Алқаптың біраз бөлігінің жазы ыстық, құрғақ, күні ашық. Шілде айының (ең ыстық ай) орташа температурасы солтүстігінде (Орал) +22,0°С, оңтүстігінде (Аққұдық) +28,6°С. Кей жылдары ауаның температурасы +47°С-қа дейін (Аққұдық) көтеріледі. Аймаққа үзақ мерзімді аязсыз кезең тән, бұл көрсеткіш 160–215 тәулік аралығында өзгереді. Мол жылу қоры аймақта жылусүйгіш ауыл шаруашылық дақылдарын өсіру мүмкіндігін туғызады. Бірақ жауын-шашын мөлшері, тым аз, әсіресе Маңғыстау облысының оңтүстігінде оның орташа жылдық мөлшері солтүстігінде (Орал) 360 мм, оңтүстігінде (Аққұдық) 150 мм. Өсімдік өсуге қажетті ылғал мөлшері жеткіліксіз, сондықтан мұнда, негізінен,суармалы егістік алқаптары орналасқан. Жазда температураның жоғары болуынан булану да артады. Мұны дақылдардың көпшілігінің вегетациялық даму көзеңіндегі ылғалдылық жиынтығының жетімсіздік көрсеткішінен (1105–2860) байқауға болады&lt;ref&gt;Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық — Алматы: «Мұнайшы» Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1&lt;/ref&gt;.

Тіркелген ең суық күн 1969 жылы 10 ақпан –28 градус ыстық 43 градус (14.08.2006) орташа температура 12б2 орташа жылдык жауын шашын 167 мм.&lt;ref&gt;[http://www.kazhydromet.kz/kk/inforeg/  Облыстық орталықтар бойынша климаттық ақпарат және климат туралы ақпарат ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502031505/http://kazhydromet.kz/kk/inforeg/ |date=2013-05-02 }}&lt;/ref&gt;

=== Жер бедері ===
: ''Қосымша қараңыз'' ''[[Маңғыстау жер бедері]]''

Облыс көлемінің бедері әр түрлі. Солтүстік жартысын [[Желтау (қырат)]] (221 м), Мың-суалмас (148 м) және құм алқабы ([[Қарақұм]], [[Сам (құм)|Сам]] және басқалар), көлемді сор ([[Өліқолтық]], [[Қайдақ]], Қаратүлей, [[Қаракешу]] және басқа) және Бозашы түбегі орналасқан Каспий жағалауы алып жатыр. Орталық бөлігін Маңғыстау (Ақтау, Қаратау 556 м) таулары, Маңғыстау үстірті және ТМД дағы ең терең ойпат (–132 метр) [[Қарақия ойысы]] орналасқан [[Маңғыстау түбегі]] алып жатыр. Оңтүстік батысында Кендірлі-Қаясан үстірті орналасқан, оңтүстігінде - [[Қарынжарық ойысы|Қарынжарық]] ойпаты. Облыстың шығысын [[Үстірт (Маңғыстау)|Үстірт]] шоқысы алып жатыр

== Әкімшілік құрылымы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! #!! Атауы!! Орталығы  !! Халық саны  !! Құрылған жылы 
|-
| 1. || [[Ақтау қалалық әкімдігі]] || [[Ақтау]] || 185 100 || 1963
|-
| 2. || [[Жаңаөзен қалалық әкімдігі]] || [[Жаңаөзен]] || 142 000 || 1968
|-
| 3. || [[Бейнеу ауданы]] || [[Бейнеу]]  || 62 586 || 1973
|-
| 4. || [[Қарақия ауданы]] || [[Құрық (ауыл)|Құрық]] || 34 066 || 1973
|-
| 5.  || [[Маңғыстау ауданы]] || [[Шетпе]] || 35 963 || 1928
|-
| 6. || [[Мұнайлы ауданы]]|| [[Маңғыстау (ауыл)|Маңғыстау]] || 128 750 || 2007
|-
| 7. ||  [[Түпқараған ауданы]] || [[Форт-Шевченко]] || 24 128 || 1992
|}

=== Тарихи кезең ===
Маңғыстау өңірі өткен ғасырларда әртүрлі құрамда болып, дәстүрлі көшпелі шаруашылық әкімшілік бөліктерге бөлінген. Нақты географиялық шекараның нышанға ие болуы он тоғызыншы ғасырдың орта шенінен басталады. [[1848 жыл]]ы [[Ресей империясы]]на қосылған өлке (Маңғыстау, Үстірт, Жем бойы, Доңызтау) Жоғарғы және Төменгі Адай дистанцияларына бөлінеді. Олар болыстардан (волость) тұрды. Болыстар ең төменгі әкімшілік-саяси құрылым ретінде [[1928 жыл]]ға дейін өмір сүрді. Территориялық, сандық тұрғыдан тұрақсыз болған болыстар саны 20-30  шамасында болатын.

[[1869 жыл]]ы &quot;Жаңа ережеге&quot; сәйкес Орал облысының құрамында Маңғыстау приставтығы құрылып, ол 20 мың қазақ шаңырағын біріктірді. Сол жылы [[Адай көтерілісі (1870)|Иса-Досан]] бастаған халық көтерілісіне байланысты бұл приставтық Кавказ әскери округіне қаратылды.  [[1881 жыл]]ы приставтық Маңғыстау уезіне айналып, [[1899 жыл]]ы [[Түркістан генерал-губернаторлығы]]на қарасты Закаспий облысының (орталығы - [[Ашхабад|Ашхабад қаласы]]) құрамына кіргізілді. Сол кездері уездің жер ауданы 190 мың шаршы километр болды.

[[1920 жыл]]ғы шілдеде Кеңес билігі толық орнаған соң, үлкен Адай уезі құрылып, ол губерниялық құқықққа ие болды. [[Тобанияз Әлниязұлы]]ның басшылығымен бұл өлке [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы| АКСР]] құрамына еніп, өзінің ұлттық мемлекетіне түпкілікті қосылды. [[1928 жыл]]ы Адай уезі таратылып, Маңғыстау округі аз уақыттан соң Маңғыстау ауданы болып қайта құрылды. 1930–1981 жылдары аралығында Маңғыстау-Үстірт жері оқтын-оқтын қайта пішінделіп, әр кезеңде Шевченко, Мұнайлы бөлікке бөлінді.

[[1973 жыл]]ы [[20 наурыз]]ында жеке әкімшілік облысқа айналып, өзінің территориялық құрылымын [[1990 жыл]]ы қалыптастырып болды.

=== Бүгінгі жағдайы ===
[[Сурет:Адми деление Мангыстауской области.png|thumb|right|300px|Маңғыстау обылысының администрациялық картасы]]
Маңғыстау облысының жер көлемі 16 564,2 мың га құрайды. Облыстың әкімшілік-аумақтық құрылымы 5 ауданнан, 5 облыстық маңызы бар қаладан, 6 кенттен,55 ауылдық елді мекеннен және  43 ауылдық округтен тұрады &lt;ref&gt;[http://www.auzr.kz/ru/lands/835-2012-02-28-04-58-17 -{Площадь земель, количество административных районов и населенных пунктов по областям на}- 1 қараша 2011 ж.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120510051027/http://www.auzr.kz/ru/lands/835-2012-02-28-04-58-17 |date=2012-05-10 }}&lt;/ref&gt;. Қала халқының саны 274,6 мың адамды құрайды (76%), ал ауыл тұрғындарының саны - 87,1 мың адам (24%). Облыс орталығы - Ақтау қаласы, бұрынғы атауы Шевченко қаласы. Қаланың алғашқы іргетасы [[1963 жыл]]ы Ленинград жобасымен Каспий теңізінің жағасында салына бастады. Халқы  2005 жылдың басында Ақтау қаласының халқы  159,2 мың адамды құрады. Бұл барлық облыс халқының 44%. Ақтаудан [[Астана]]ға дейінгі ара қашықтық - 2413 км. Ақтау қалалық әкімшілігіне мынадай поселкелер кіреді: Маңғыстау (тұрғындарының саны 19,4 мың адам) және Өмірзақ (1,4 мың адам).

Қазақстан тәуелсіздік алғаннан бері алғашқы құрылған аудан Маңғыстау облысында Мұнайлы ауданы болып құрылды. Екінші аудан [[Алматы қаласы]]ндағы [[Алатау ауданы]]. Мұнайлы ауданы Ақтау қаласының маңына жақын шет елдерден отанына орала бастаған және қоныстана бастаған  саяжайларды дамыту мақсатында құрылды.&lt;ref&gt;[https://www.gov.kz/memleket/entities/&amp;#x20;mangystau?lang=kk Әкімдіктің ресми сайты]&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
: {{main|Маңғыстау тарихы}}
[[Сурет:Shakpak-Ata.jpg|thumb|right|300px|[[Шақпақ ата мешіті]]]]
Маңғыстау облысы Маңғыстау түбегінде орналасқан. Облыстың атауы географиялық орналасуына байланысты берілген. Маңыстау туралы ежелгі деректер 950-960 жылдар шамасында араб авторы Мұқаддасидің шығармасындағы [[хазарлар]]дың Джурджан жағындағы шкарасы Бенкишлах деген қала атауы болған. Маңғышлақ атауы аталған [[Махмұд Қашқари]]дың [[Диуани лұғат ат-түрк]] (Түрік тілі сөздігі) еңбегінде жазылған дерек 1070 жж-дар шамасында болған.

Маңғыстау туралы алғашқы жазба дерек 922 жылы [[Бағдат]]тан Еділ Бұлғармясына барған араб елшісі Ахмед ибн Фадлан қазіргі [[Хорезм облысы|Хорезм]] өңірінде болып, одан әрі [[Үстірт]] үстімен жалғастырып, жолшыбай 4 наурызда [[оғыздар]] еліне жетеді. Жолда өткізген уақыттың қысқалығына қарағанда бұл мекен [[Бейнеу]] мен [[Жылыой ауданы]]ның аралығында болғаны анық. Ибн Фадлан &quot;Ар Рисале&quot; атты еңбегінде оғыздар туралы біраз ақпарат келтірген.&lt;ref&gt;Серікбол Қондыбай. Маңғыстау географиясы, 14 бет&lt;/ref&gt;

Әйгілі [[жібек долы]]ның бір тармағы Маңғыстау жерінен өткен, негізгі керуен жолдары ретінде Хазариядан Хорезмге дейінгі жолдар пайдаланылған.

=== Археология ===
: {{main|Маңғыстау археологиясы}}

== [[Демография]]сы ==
Маңғыстау облысы халық ең сирек орналасқан облыстың бірі. Өлкедегі археологиялық ізденістер осындан 180-200 мың жыл бұрын ([[палеолит]]) [[кейінгі неолит]], [[қола дәуірі]]лерінде адам мекендегенін анықтап, Үстірт пен Маңғыстаудағы ежелгі қоныс іздерін тапты. Маңғыстау халқының саны туралы алғашқы мәлімет [[1745 жыл]]ы тіркелді. Маңғыстауда сол жылы болған капитан В.Копытовскийдің журналында Мұрат Нияз деген кісінің түбекте түрікменнің алты руынан 1400 үй мекендейтінін айтқаны туралы жазылған. Сол кездері түбекті мекендеген қазақ халқымен бірге қосып санағанда бұл ймақта 15-20 мың адам өмір сүрген.

=== Халық саны ===
[[1897 жыл]]ы алғашқы [[халық санағы]] ол кезде уезд болатын облыс аумағында 63 468 адам тұрғандығын анықтады.

Серікбол Қондыбай Маңғыстаудың демографиялық тарихын 2-3 кезеңге бөледі:   
* '''Бірінші кезең (1916 жылға дейінгі уақыт)''' - Ресей Империясына бағындырылған өлке оқтын оқтын болып тұрған қазақ-хиуа қақтығыстары мен орыс үкіметінің жазалау экспедицияларына қарамастан халықтың баяу да болса табиғи өсімі байқалады.
* '''Екінші кезең (1916–1959 жылдар аралығы)''' - 1916 жылдан басталған көтерілістің арты үлкен [[азамат соғысы]]на ұласты. Осы жылдары болған соғыс және аштық кесірінен халық санынынң 42 пайызына дейін кеміген. Ал кейінгі байларды тәркілеу уақыты кезінде де халық саны қатты кеміді.
* '''Үшінші кезең (1959–1990 жылдар алағы)''' - Мұнай мен стратегиялық маңызы бар шикізат қорларының игерілуіне байланысты Маңғыстауды қоныстану тез қарқынмен жүрді, небәрі 15–18 жылдың ішінде 10 есе өсті. Сырттан келу қарқынның жоғары болуымен қатар жергілікті халықтың да туу көрсеткіштері өте жоғары дәрежеде болды.
* '''Төртінші кезең (тоқсаныншы жылдар)''' — [[Кеңес Одағы]]ның ыдырауы демографиялық өзгерістерге әкелді. Басқа ұлт өкілдерінің өз тарихи отандарына оралуы мен Иран, Өзбекстан Түрікменстаннан қазақтардың елге орала бастауымен ерекшеленді.

====Маңғыстау облысының соңғы он жылдағы демографиялық динамикасы==== 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Маңғыстау облысының орташа демографиялық көрсеткіштері !! [[2001]] !! [[2002]] !! [[2003]] !! [[2004]] !! [[2005]] !! [[2006]] !! [[2007]] !! [[2008]] !! [[2009]] * !! [[2010]] !! [[2011]] !! [[2014]] !! [[2015]] !! [[2016]] !! [[2017]] !! [[2018]] !! [[2019]]
|-
| Халық саны, ''мың адам'' || 323,728 || 333,728 || 344,140 || 355,711 || 368,092 || 382,481 || 398,967 || 416,544 || 492,948 || 513,721 || 534,950|| 587,419 || 606,892 || 626,793 || 642,824 || 660,317 || 678,199
|}
2024 жылғы 1 қарашаға Маңғыстау облыс халқының саны 801,9 мың адамды құрады, соның ішінде қалалықтар - 368,8 мың адам (46%), ауылдықтар - 433,1 мың адам (54%).&lt;ref&gt;https://stat.gov.kz/&lt;/ref&gt;

Халықтың табиғи өсімі 2024 жылғы қаңтар-қазанда 13357 адамды құрады (өткен жылдың сәйкес кезеңінде 14708 адам).
* - ''2009 жылғы халық санағының ресми қорытындысы''

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Жыл басына, мың адам  !! 2008 !! 2009 !! 2010 !! 2011 !! 2016 !! 2019
!2024
|-
| '''Маңғыстау облысы''' || 407,4 || 425,7 || 446,2|| 524,2 || 633,1 || 678,2
|801,9
|-
| [[Ақтау қаласы]] || 149,4 || 154,5 || 158,5 || 177,7 || 185,3 || 187,7
|
|-
| [[Жаңаөзен қаласы]] || 87,1 || 90,2 || 93,7 || 118,7 || 142,0 || 151,1
|
|-
| [[Бейнеу ауданы]] || 42,7 || 45,1 || 47,7|| 51,7 || 62,5 || 69,6
|
|-
| [[Қарақия ауданы]] || 28,2|| 28,8 || 29,6 || 30,8 || 34,0 || 37,6
|
|-
| [[Маңғыстау ауданы]] || 29,0 || 30,3 || 30,6 || 32,0 || 35,9 || 39,1
|
|-
| [[Мұнайлы ауданы]]  || - || 59,6 || 68,3|| 91,8 || 128,7 || 161,2
|
|-
| [[Түпқараған ауданы]] || 16,7 || 17,2|| 17,8 ||21,6 || 24,1 || 31,7
|
|}

==== Облыстағы туу және өлім көрсеткіштері==== 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Дүниеге келгендер !! 2003 !! 2004 !! 2005 !! 2006 !! 2007 !! 2008 !! 2009 !! 2010 !! 2011
|-
| мың адам|| 8,086 || 9,385 || 9,898 || 11,248 || 12,201 || 13,348 || 14,236|| 14,676 || 16,025
|-
| 1000 адамға шаққанда|| 23.50 || 26.38 || 26.89 || 29.41 || 30.58 || 32.04 || 32.00|| 28.57 || 29.96
|}

=== Қала және ауыл халқы===
2016 жылы облыста 633.1 мың адам тұрды, оның ішінде қала халқы – 303,7 мың немесе 49%, ауыл халқы – 329,4 мың адам (51%). 2011 жылдың басымен салыстырғанда халық саны 98,1 мың адамға немесе 34,2% өсті &lt;ref name=&quot;source7&quot;&gt;МАҢҒЫСТАУ ОБЛЫСЫНЫҢ CТАТИСТИКА ДЕПАРТАМЕНТІ, 2016 жыл, http://stat.gov.kz/faces/mangystau/regPublications/reg_OperData/reg_Public22/reg_Public22_Arch2016?_afrLoop=24145283132216529#%40%3F_afrLoop%3D24145283132216529%26_adf.ctrl-state%3Du9ys18526_4 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201024201023/https://stat.gov.kz/faces/mangystau/regPublications/reg_OperData/reg_Public22/reg_Public22_Arch2016?_afrLoop=24145283132216529#%40%3F_afrLoop%3D24145283132216529%26_adf.ctrl-state%3Du9ys18526_4 |date=2020-10-24 }}.&lt;/ref&gt;.

=== [[Миграция]] ===
Егемендік алған 15 жыл ауқымында көршілес республикалардан Отанына оралған қандастарымыздың есебінен аймақтағы адам саны, оның ішінде қазақтардың үлес салмағы соңғы жылдары едәуір өсті. Есеп-санақ басқармасының (2007) мәліметі бойынша облыс көлеміндегі адам саны 390,0 мыңға жетті. Түбектегі барлық халықтың 1/3-іне жуығы ауыл шаруашылығы саласында еңбек етеді. Олар негізінен осы жердің байырғы тұрғындары.

=== Ұлттық құрамы ===
: {{main|Маңғыстау облысының ұлттық құрамы}}

Бұл республика халқының 2,5%-ға жуығы. Халықтың басым бөлігін қазақтар құрайды (90,26%): қалғандары орыстар (6,10%), әзербайжандар (0,91%), украиндар (0,31%), өзбек (0,35%), татарлар (0,27%), корейлер (0,14%), шешендер (0,11%), басқа ұлттар (1,38%). Облыс тұрғындарының 49,9%-ы (303,7 мың адам) қалада, 50,1%-ы (329,4 мың адам) ауылда тұрады. Халқының орташа тығызд. 1 км²-ге 3,6 адамнан келеді. Халық негізінен темір жол бойы және облыстың батысындағы Ақтау, Қаратау таулары етегінде қоныстанған. Кейінгі жылдары мұнай кен орындарының игерілуіне байланысты халық осы кен орындарына шоғырлана бастады. Қалалары – Ақтау, Жаңаөзен, Форт-Шевченко.

=== Өмір сүру көрсеткіштері ===

'''Халықтың тұрмыс деңгейінің негізгі [[әлеуметтік-экономикалық индикатор]]ы'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! [[2006]] !! [[2007]] !! [[2008]] !! [[2009]] !! [[2010]]
|-
| Халықтың атаулы ақшалай табысын бағалау (орташа жан басына шаққанда, бір айда), теңге|| 38 317|| 43 914|| 62 194 || 55 851||67 580
|-
| Халықтың нақты ақшалай табысы индексі, өткен жылға пайызбен || 118,0	 || 104,5 || 103,0 || 102,5 || 114,6
|-
| Бір қызметкердің атаулы орташа айлық жалақысы, теңге || 72 086 || 82 055 || 98 743 || 112 907 || 133 148 
|-
| Тағайындалған бір айлық зейнетақының орташа мөлшері (жыл соңына) ||10 264 || 10 956|| 13 940 || 17 723 || 20 991
|-
| Күнкөрістің ең төменгі мөлшері (орташа жан басына шаққанда), теңге || 10 322 ||11 823	 || 15 050 ||15 883 || 17 261
|-
| Еңбекақы төлеудің ең төменгі мөлшері (орташа бір жылға), теңге|| 9 200	 ||10 515 || 12 025 ||14 952 || 15 999
|}

== [[Экономика]]сы ==
{{main|Маңғыстау экономикасы}}

Маңғыстау облысы Қазақстанның негізгі донор өңірі болып табылады. Облыстың экономикалық белсенділігі негізінен өңірдегі  пайдалы қазбалардың көп болуына, соның ішінде мұнай және газ кен орындарының игерілуіне байланысты. Соңғы 20 жылдың ішінде Каспий теңізінде орналасқан көптеген ірі мұнай және газ кен орындары игеріле бастады.

Маңғыстау облысы Каспий теңізінің бойында орналасқандықтан және басқа елдермен шекаралас болғандықтан жүк тасымалдау қарқыны да жыл сайын өсіп келе жатыр. Облыста &quot;Жер-Теңіз-Аспан&quot; ықпалдастық жобасы да қарқынды дамып келе жатыр.

Облыстың 2010 жыл қорытындысы бойынша экономикалқ даму көрсеткіштері: 
* Жалпы аймақтық өнім - 1 422,9 млрд теңге (5 орын)
* Өндіріс өнімдерінің жалпы көлемі- 1647, 4 млрд теңге (2 орын)
* Ауылшаруашылығының өнімі - 4.4 млрд теңге (14 орын)
* Негізгі капиталға жасалған инвестиция - 372 млрд теңге (3 орын)
* Бөлшекті сауда көлемі - 78 млрд теңге  (14 орын)

=== Облыстың әлеуметтік экономикалық көрсеткіштерінің динамикасы ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!  !! [[2006]] !! [[2007]] !! [[2008]] !! [[2009]] !! [[2010]]
|-
| '''[[Жалпы аймақтық өнім]]''', ''(млн. теңге)'' || 593 994,0 || 756 591,8 ||1 095 816,2 ||1 108 520,5 || 1 484 848,4
|-
| '''Жан басына шаққандағы жалпы өңірлік өнім''', ''(мың теңге)''  ||1 552,9 || 1 896,2 ||2 631,0 ||2 248,8 || 2 890,4
|-
| '''Жалпы өңірлік өнімдегі аймақтардың үлесі''', (%)  || 5,8 || 5,9 || 6,8 || 6,5 || 6,8
|}

=== Рейтингтері ===

[[File:Port Aktau.jpg|250px|left|Port Aktau]]

Жер қойнауы [[мұнай]], [[газ]], фосфорит, [[көмір]], [[марганец]], әр түрлі [[тұздар]], [[ұлутас]] қорларымен бай. 2004 жылы облыс бойынша жалпы қо-сымша құн 282,1 млрд теңге құрады, ал негізгі қорлар (2004 жыл соңына қалдық құны бойынша) - 324,9 млрд теңге. 2004 жылы негізгі капиталға инвестициялар 101 млрд теңге, немесе 2003 жылғы деңгейдің 126,9% құрады.  2004 жылы құрылыстық мердігерлер келісімімен жасалған жұмыс көлемі бағалау бойын-ша 27,7 млрд теңгені құрады, ол 2003 жылға қарағанда 1,3 есеге артық. Облыс үшін айқындайтын салаға кен өндіру өнеркәсібі жатады. 2004 жылы бұған негізгі капиталға инвестициялардың жалпы көлемінің 63% жұмсалмаған.


==Туризмнің дамуы==

==Мәдениеті==
{{main|Маңғыстау мәдениеті}}

=== Маңғыстау күй мектебі  ===

=== Маңғыстаудың салт дәтүрлері ===

=== Бекет Ата ===

=== Маңғыстаудың жерасты мешіттері ===
: {{main|Маңғыстау жерасты мешіттері}}

=== Маңғыстау туралы шығармалар ===

==Білім беру жүйесі==
: {{main|Маңғыстаудың білім беру жүйесі}}

Облыста 117 күндізгі жалпы білім беретін мектеп (олардағы қатысушылар саны 88,1 мың), 13 [[колледж]] (10,3 мың қатысушы) 4 жоғары оқу орны (17,8 мың студент) жұмыс жасайды. Ең үлкен оқу орны Ш.Есенов атындағы Каспий технологиялар және инжиниринг университеті. 2010 жылы Ақтау қаласында Жер-Аспан-Теңіз мега жобасының аясында салынған университеттің жаңа оқу корпусы ашылды. Жаңа кампусты ашуға Қазақстан Республикасының Президенті [[Нұрсұлтан Назарбаев]] қатысты.

==Денсаулық сақтау жүйесі==
: {{main|Маңғыстау медицинасы}}

Денсаулық сақтау ісі жөнінде Маңғыстау облысы әлі де артта қалып келеді. Дегенмен соңғы жылдары осы саладағы көптеген көрсеткіштер жақсарып келе жатыр.&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/region/mangystau/- Ресми статистика халық, экономика.]{{Deadlink|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Облыста барлық мамандық бойынша 1,2 мың дәрігер қызмет ететін және 3,1 мың орта медицина қызметкерлері бар 36 аурухана мекемелері бар.

== Өнеркәсіп ==
: {{main|Маңғыстау өнеркәсібі}}

=== Ірі компаниялар ===
* Каспий Әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорация
* Маңғыстаумұнайгаз
* Өзенмұнайгаз
* ПМК
* Ақтау порты
* Казмортрансфлот
* Қаражанбасмұнайгаз
* Қарақұдықмұнай
* Бозачи
* Каспий меруерті оперейтинг
* Н оперейтинг
* Құрманғазы Петролеум
* Хазар
* Ерсай
* МАЭК
* КазАзот
* Keppel Kazakhstan
* Теңіз сервис
===Мұнай өндірісі ===
: {{main|Маңғыстау облысының мұнай және газ өндірісі}}

Тарихи кезеңдер

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! # !! Кен орынның атауы !! Ашылған жылы  !! Операторы  !! Жалпы қоры 
|-
| 1. || Қаламқас ||  || Маңғыстаумұнайгаз || 
|-
| 2. || Жетібай ||  || Маңғыстаумұнайгаз || 
|-
| 3.  || Өзен ||  || ҚазМұнайГаз Барлау және Өндіру  || 
|-
| 4.  || Қаражанбас ||  || Қаражанбасмұнай || 
|-
| 5.  || Жемчужина  ||  || Каспий меруерті оперейтинг компани  || 
|-
| 6. || Қарақұдық ||  || Қарақұдықмұнай || 
|-
| 7.  || Арман ||  || Арман  || 
|-
| 8. || Блок Н ||  || Н Оперейтинг компани  || 
|-
| 9.  || Құрманғазы ||  || Құрманғазы Петролеум || 
|-
| 10.  || Дунга ||  || Маерск  || 
|}

==Ауыл шаруашылығы==
: {{main|Маңғыстаудың ауылшаруашылығы}}

Облыстың ауыл шаруашылығы (850 ша-руа (фермер) қожалығы, ауылшаруашылық өндірісінің басқа кәсіпорындары мен ұйым-дары, халықтың жеке қожалығы) 2004 жылы өндірілген жалпыреспубликалық ауылшаруашылық жалпы өнімі көлемінің 0,2% береді.

Облыста 6,9 млн.гектар ауыл шаруашы-лығы пайдаланатын жер бар, оның 0,4 мың га. егіндік жерлер. 2004 жылы 0,7 мың тонна көкөніс, 9,4 мың тонна ет (сойылған салмағы-мен), 5,3 мың тонна сүт, 0,7 мың тонна жүн (нақты салмағымен), 27,2 мың қаракөл терісі өндірілді.

2004 жылдың соңында ірі қара малдың саны - 7,2 мың бас (оның 4,1 мыңы - сиыр), қой мен ешкі - 430 мың, шошқа - 0,2 мың, жылқы - 30 мың және түйе - 34 мың бас құрады.

2004 жылы 15,5 млн тонна шикі мұнай, 2,8 млрд тк. метр табиғи газ шығарылған, 2,9 млрд кВт сағат электр энергиясы, 74 тонна тіс пастасы мен ұнтағы, 311 тонна өңделген сұйық сүт пен кілегей өндіріледі.

== Билік органдары ==
Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес облыс дәрежесіндегі әкімшілік бірліктің басшысы - әкім деп аталады. Әкімді Президент тағайындайды.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! # !! Жылдар  !! Аты-жөні  !! Қосымша 
|-
| 1.|| [[қыркүйек]]  [[1995 жыл]] – [[қазан]] [[1997 жыл]]  || [[Вячеслав Леонидович Левитин]] || 
|-
| 2. || [[қазан]]  [[1997 жыл]] – [[1999 жыл]]  || [[Николай Иванович Баев]] || 
|-
| 3. || [[1999 жыл]] – [[2002 жыл]] || [[Ләззат Кетебайұлы Қиынов]] || 
|-
| 4. || [[2002 жыл]] – [[2006 жыл]] || [[Болат Әбілқасымұлы Палымбетов]] || 
|-
| 5. || [[24 қаңтар]] [[2006 жыл]] – [[22 желтоқсан]] [[2011 жыл]] || [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]] || 
|-
| 6. || [[22 желтоқсан]] [[2011 жыл]] – [[16 қаңтар]] [[2013 жыл]] || [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов]] || 
|-
| 7. || [[16 қаңтар]] [[2013 жыл]] – [[14 наурыз]] [[2017 жыл]]|| [[Алик Серікұлы Айдарбаев]] ||
|-
| 8. || [[14 наурыз]] [[2017 жыл]] – [[13 маусым]] [[2019 жыл]]|| [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов]] ||
|-
| 9. || [[13 маусым]] [[2019 жыл]] – [[7 қыркүйек]] [[2021 жыл]]|| [[Серікбай Өтелгенұлы Тұрымов]] ||
|-
|10.
|[[7 қыркүйек]] [[2021 жыл]] – [[16 мамыр]] [[2024 жыл]]
|[[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев]] ||
|-
|11.
|[[17 мамыр]] [[2024 жыл]] – қазірге дейін
|[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] ||
|}

== Тағы қараңыз ==
* [[Бесшоқы (тау, Маңғыстау облысы)|Бесшоқы]]
* [[Қарақия ойысы]]
* [[Өзенмұнайгаз]]
* [[Кендірлі]]
* Шерқала
* [[Бекет Мырзағұлұлы]]
* [[Жаңаөзен оқиғасы (1989)]]
* [[Жаңаөзен оқиғасы (2011)]]

==Сыртқы сілтеме==
* [http://www.dmoz.org/World/Kazakh/Региондық/Азия/Қазақстан/Әкiмшiлiк-аумақтық_құрылысы/Маңғыстау_облысы Маңғыстау облысы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170309225702/https://www.dmoz.org/World/Kazakh/%D0%A0%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B/%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD/%D3%98%D0%BAi%D0%BC%D1%88i%D0%BBi%D0%BA-%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B/%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B/ |date=2017-03-09 }}  [[Ашық Тізімдеме Жобасы|Ашық Тізімдеме Жобасы (ODP)]]
* [http://mangystau.kz  Маңғыстау облысы әкімдігінің ресми веб сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722142417/http://www.mangystau.kz/ |date=2011-07-22 }}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Қазақстан Республикасының әкімшілік аумақтары}}
{{Маңғыстау облысы}}

[[Санат:Маңғыстау облысы]]</text>
      <sha1>2mflcz27yrxa271mrt23v207zv5saxk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692758</id>
      <parentid>3692756</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T19:43:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Халық саны */</comment>
      <origin>3692758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71883" sha1="fz3t42f7r02t836flgenercmn6w2vyk" xml:space="preserve">{{Қазақстан облысы
 |облыстың атауы      = Маңғыстау облысы
 |елтаңба             = Маңғыстау логотибі.jpg
 |карта               = Mangystau in Kazakhstan.svg
 |әкімшілік бірліктің картасы = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 43 |lat_min = 52 |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg = 052 |lon_min = 00 |lon_sec = 
 |облыс орталығы      = [[Ақтау]]
 |құрылған уақыты     = [[20 наурыз]] [[1973 жыл]]
 |аудандар саны       = 5
 |ауылдық округтер саны   = 34
 |кенттік әкімдіктер саны = 
 |қалалық әкімдіктер саны = 3
 |ауылдар саны       = 59
 |тұрғыны            = {{өсім}} 807 539 &lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/region/ Халық саны (2025 жылғы 1 наурызға)]&lt;/ref&gt;
 |санақ жылы         = 2025
 |халық саны бойынша орны  =8 
 |тығыздығы          = 4,87
 |тығыздығы бойынша орны   = 10
 |ұлттық құрамы      = [[қазақтар]] 91,57 %&lt;br&gt;[[орыстар]] 4,79 %&lt;br&gt;[[әзербайжандар]] 0,90 %&lt;br&gt;[[қарақалпақтар]] 0,57 %&lt;br&gt;[[өзбектер]] 0,41 %&lt;br&gt;басқалары 1,76 % (2022 ж.)&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]&lt;/ref&gt;
 |жер аумағы         = 165 642
 |жер аумағы бойынша орны  = 7-
 |су ауданы          = 
 |ЖІӨ                = 
 |ЖІӨ бойынша орны   = 
 |ЖІӨ жылы           = 
 |жан басына шаққанда ЖІӨ   = 
 |экономикалық аудан        = [[Батыс Қазақстан]]
 |ресми тілі         = 
 |әкімі              = [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]]
 |add1n             = Әкімдіктің мекенжайы
 |add1               = Ақтау қаласы, 14-шағын аудан, №1
 |ISO 3166-2 коды    = KZ-MAN
 |телефон коды       = +7 7292
 |пошта индекстері   = 13xxxx
 |марапаттары        =
 |сайты              = https://www.gov.kz/memleket/entities/mangystau?lang=kk Маңғыстау облысының әкімдігі
 |ортаққордағы санаты = Mangystau Province
}}
'''Маңғыстау облысы''' — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның қиыр оңтүстік-батысында орналасқан [[Қазақстан әкімшілік бірліктері|әкімшілік бірлігі]].

Маңғыстау облысы [[Атырау облысы]]мен және [[Түрікменстан]] мен [[Өзбекстан]] мемлекеттері және [[Каспий теңізі]] арқылы [[Әзербайжан]], [[Иран]] елдерімен шектеседі. Облыс [[1973 жыл]]ғы [[20 наурыз]]да құрылды. [[1988 жыл]]ғы [[2 маусым]]да таратылып [[1990 жыл]]ғы [[17 тамыз]]да тарихи «Маңғыстау» деген атпен қайта облыс болып құрылды. Облыс орталығы — [[Ақтау]] қаласы.

Қазақстанның теңізбен байланыстыратын жалғыз су бекеті [[Ақтау теңіз сауда айлағы|Ақтау халықаралық теңіз сауда порты]] бар. Маңғыстау жерінің тумасы жазушы [[Әбіш Кекілбайұлы]] Маңғыстауды «Ұйқыдағы аруға» теңеген. Сонымен қатар ғарыштан түсірілген сурттерде [[Маңғыстау түбегі]]нің контуры жас келіншектің профиліне ұқсайды.

Маңғыстау аймағы ежелгі кезеңдерден бері мал шаруашылығымен айналысады. Топырағы сортаң, өсімдігі бұталы, ащылы, қысы ұзақ емес, бірақ желді, қара суық ызғырықты, ылғалы аз, көктемі созылмалы, континентті шөл далаға жатады.

== Этимологиясы ==
[[Сурет:Sherqala.jpg|thumb|right|300px|Шерқала, Маңғыстау]]
'''Маңғыстау''' сөзінің шығу тегіне қатысты сан түрлі пікірлер бар. Соның бірі көшпелілердің құтты мекен, мың ауыл немесе мың қыстау дегені халық арасында кең таралған. [[1985 жыл]]ы жарық көрген Е. Қойшыбаевтың ''&quot;Қазақстанның жер-су атаулары атты сөздігі&quot;'' кітабында Маңғыстау атауының шығу тегі туралы төрт болжам келтірілген.  Біріншісі, өлке аты ''&quot;мың&quot;'' және ''&quot;қыстау&quot;'' тіркесінен шыққан. Екіншісі -  ноғайдың ''&quot;менк&quot;'' деген тайпасының атынан ауысқан. Үшіншісі көне түркі тіліндегі ''&quot;мен&quot;'' төрт жастағы қой сөзіне ''&quot;қышлақ&quot;'' жалғауы арқылы қалыптасса, төртіншісі Е. Қойшыбаевтың өз болжамы бойынша ''&quot;Маңғыштағ&quot;'' ''&quot;Құбыжықтар тауы&quot;'' дегенді білдіреді &lt;ref&gt;Серікбол Қондыбай, Маңғыстау географиясы. Маңғыстау мен Үстірттің киелі орындары. Толық шағрамалар жинағы, 3 том, Арыс баспасы, Алматы ұаласы, 2008 жыл, ISBN 9965-17-507-1 (3T)&lt;/ref&gt;.

Маңғыстаудың өлкетанушы ғалым [[Серікбол Әділбекұлы Қондыбай|Серікбол Қондыбай]] ''«құбыжықтарға»'' қатысты болжам дұрыс деген ой айтады. Шығыс түркі () және [[моңғол мифологиясы]]нда ''&quot;маңғыш&quot;'' (маңғыс, мангус) [[Айдаhар (мағына)|айдахар]], керемет құбыжықтар дегенді білдіреді. [[Моңғолдар]]да ол тек зұлым, зиянды сипатқа ие болса, түркілерді екіұдай жақсы жаман қасиетке ие ретінде баяндалады. Қондыбайдың айтуы бойынша Маңғыстауда мекен еткен оғыз түркмен тайпалардың арасында ''«салыр»'' руы болған, бүгінгі түрікмен ұллытының құрамында ''«салор»'' ірі руы тайпасы бар. Сонымен қатар [[Қытай]]дағы Цинхай өлкесіндегі түркітілдес ''салыр'' мен осы ''салор'' арасында тарихи генетикалық байланыс бар деген тұжырым айтады. Маңғыстауға келген оғыздар Қаратауды &quot;Маңғыштағ&quot; деп атаған.  Айдахар туралы аңыздар түрікмен халқында да, қазақ халқында да (Айназар батыр туралы) бар.

Оғыз салылар &quot;Маңғыштағ&quot; атауын өздеріне дейінгі аңыздарға негіздеп жасаған, аударма (калька) топоним. Сондықтан &quot;Маңғыстауды&quot; маңғыш тау қорқынышты алып айдаұһардың мекендеген тауы немесе &quot;айдаһартау&quot; дегенді білдіреді деген тоқтам жасауға болады.

== Географиясы ==   
: ''Қосымша қараңыз''  ''[[Маңғыстау географиясы]]''
                                                                                    
Маңғыстау өңірі – [[Қазақстан]]ның оңтүстік -батыс бөлігінде орналасқан. Облыстың батысы мен солтүстігін қоршай орналасқан [[Каспий теңізі]] арқылы [[Шығыс Еуропа]]ға шығуға толықтай мүмкіндік болса, оңтүстігінде [[Түрікменстан]], оңтүстік-шығысында [[Қарақалпақстан]], солтүстігі мен солтүстік-шығысында [[Атырау]], [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облыстарымен]] шектеседі.

'''Облыстың шеткі нүктелері:''' 
* Батыс - Каспий теңізіндегі Құлалы аралы ш.б.
* Шығыс Қазақстанның Ақтөбе облысы және Өзбекстан, Маңғыстаудың шектескен жерінде
* Оңтүстік - Түркіменстан шекарасындағы Қапыланқыр шыңдарының жар қабағы
* Солтүстік - Атырау облысымен шекарадағы Желтау болып табылады.

Маңғыстау облысының ең биік нүктесі - [[Шығыс Қаратау]] жотасындағы [[Бесшоқы (тау, Маңғыстау облысы)|Бесшоқы]] тауы (556 метр). Ең төменгі нүктесі Қарақия немесе Батыр ойысының түбі (132 метр), Бұл ойыс өзінің тереңдігі жөнінен дүниежүзінде бесінші орын алады.

== Өсімдік жамылғысы ==
Маңғыстау өлкесінің дүниесін зерттеу жұмыстары ерте кезден басталып, 150 жыл бұрын ботаник және әуесқой табиғат зерттеушілері: А. Шренк, И. Борщов, П. Семенов-Тянь-Шаньский, И. Северцов, Эйхвальдтардың еңбектері арқылы ғылымға белгілі бола бастады. Оның ішінде 1825–1826 жылдары жарық көрген Эйхвальдтың – Каспий теңізінің Маңғыстаудан Шағадамға дейінгі жағалауындағы өсімдіктер дүниесі туралы еңбегі айрықша маңызды. Г.С. Карелин 1832 жылы Каспий теңізінің терістік шығысынан қамал салу үшін қолайлы орын іздей жүріп, Маңғыстаудың өсімдіктер дүниесі жөнінде құнды пікірлер қалдырды. И.Г. Борщовтың 1965 жылы жарық көрген «Арал-Каспий аймағының ботаникалық географиясына материалдар» атты еңбегінде Маңғыстау жарты аралының өсімдіктер дүниесі жөнінде көптеген ескертпелер жасалды. Маңғыстау жерін зерттеген атақты геологтар Барбот де Марин, Баярунас, Андрусов, Алексейчиктердің еңбектерінен де бұл аймақтың өсімдіктердүниесі туралы көптеген мағлұматтар алуға болады.

Маңғыстаудың құмды аймақтары мен Үстірт жонындағы түйелер де, сондай-ақ, Сам, Матай құмадарында: сексеуіл, жүзген, жыңғыл, қоянсүйек, ақшаотау, шағыр, құсқанбас, Орталық Үстірт жонының шығыс, терістік шығыс бөлігінде баялыш; тау бойы мен Түпқараған аймағында және Оңтүстік Маңғыстау жазығының ойпаң тұстарында қарағаш, қаттықара, қараған, түйесіңір өседі. Сонымен қатар, жердің бедері мен құрылымына, топырағының ащы, тұщылығына қарай теріскен, күйреуік, жантақ; құм жағаларында – сүттіген, Бозашы түбегінің теңіз жағалауында сораң мен садақ, Оңтүстік Маңғыстау жазығының үштен екі бөлігінде тітір шөбі өседі. Итсигекпен адыраспан,құрқашаш пен сүттіген көбіне елді мекенде немесе мал көп жайлаған тұяқкесті жерлерде кездеседі.

Маңғыстаудағы жайылымның негізін құрайтын басты мал азығы – жусан. Жусан аймақтың барлық жерінде өседі. Жусаннан кейінгі төрт түлік мал талғамай жейтін шөп – күйреуік. Қоныссыз жылдары күйреуік жақсы шықса, малшы қауым жусанды көп іздемей,қанағат тұтады. Ал бұйрығынды көктемей тұрғанда, не шала көктеу кезінде, содан кейін күз, қыс қарсаңында жақсы пайдаланылады. Сондай-ақ,изен, жапақ, тітір,жантақ барлық жерде біркелкі кездесе бермейді, бірақ төртеуінің де малға жұғымдылығы, қоректік сапасы өте жоғары.

Маңғыстауда тұрақты қоныс бола бермейді. Қысы қарлы, көктемі желсізжылы,жазы жаңбырлы болған жылдары шөптің қай түрі де: қызғалдық, сарғалдақ, раң, мортық, сіргеқара, беде, мысыққұйрық, аққайың, жауылша, қазтабан, шытыр, қоңырбас, сіңбірік, қоянжын; таулы жерлерде: киікоты, ерқұны, қына, түйежапырақ, қызылша; ащылы жерлерде: көкпек, домалатпа, түйеқарын, алабұта, кекіре, торғайот,балықкөз т. б. қаптап шығып,дала құлпырып кетеді. Бірақ, бұл сирек, 7–10 жылда бір кездесетін өзгермелі құбылыс.

Көктемгі төл шөптердің ішінде шаруашылық үшін ең пайдалысы – мортық. Мортық қонысты жылдары Маңғыстаудың көптеген жерлерінде шығады. Көктемде бас жарғанға дейін мал жақсы жейді. Кей жылдары мортықты мал азығы үшін де дайындайды. Азықтық және шығымдылық сапасы жағынан мортықпен деңгейлес шөптердің бірі – ебелек. Ол да мортық сияқты Маңғыстаудың көпшілік жерінде кездеседі. Мортықтан ерекшелігі – жаңбырлы жылдары көктемнен қоңыр күзге дейін мезгіл таңдамай шыға береді. Малдың барлық түрлі, оның ішінде жылқы малы ебелекті жақсы жейді. Дәнденіп, қатайған уақытта қозы үшін тиімсіз. Әдетте қазан айының соңғы он күндігінен бастап ебелек ұша бастайды.
Малға жағымдылығы жағынан бағалы шөптердің бірі – ажырық. Ол тау қойнауларында, ағыстардың түйіскен, су жиналатын жартылай тақыр тегістіктерінде тұтас өседі. Ғылымда ажырықты мал семірткіш азық деп бағалайды. Шаруашылықтар қалың шыққан жылдары ажырықты малазығы үшін де дайындайды.

Маңғыстау даласында ши басқа өсімдіктер сияқты кең көлемде кездесе бердейді. Бұл су сағалайтын, жоғарғы қабаттағы тұщы сулардан нәр алатын өсімдік. Шиді тау бөктерлерінде, ызалы, еспелі бұлақтар маңында , құмның қоңырлыққа айқасар сулы, тепсенді алқаптарында кездестіруге болады. Ши сақалдарын мал жақсы жейді. Ал шидің өзін тартып дайындап, тоқып үй тұрмысына және малға ықтасын ретінде пайдаланады.
Суармалы жерлерде мал азығы үшін жоңышқа, жүгері, судан шөбі жақсы өседі. Бірақ су көздерінің тапшылығына байланысты, өсімдіктің бұл түрлері кең көлемде тарамаған. Өзен, көл, жайылма судың жоқтығына байланысты Маңғыстауда тұрақты шабындық жоқ. Қоныс реттеріне қарай әр жылда әр жерден мал азығы дайындалады.
 
Дәрілік өсімдіктер. Маңғыстаудың байтақ даласында кездесетін сан алуан өсімдіктер дүниесінде емдік шөптердің алатын орны ерекше. Маңғыстауда дәрілік өсімдіктердің қоры өте көп, олар болашақта мұқият зерттеуді қажет етеді. Осыған орай Маңғыстау даласының табиғат жайылымында өскен малдың етінің ерекше дәмді болуы да тегін емес.

Адыраспан. Маңғыстаудың барлық аймақтарында кездеседі. Оның биіктігі 30–60 см. Мамыр, шілде айларында гүлдейді. Жемісі қоңыр түсті, ірі ұрығы бар шар тәріздес қауашақ. Негізінен ескі жұрт маңдарында өседі. Емдік мақсатқа алдараспанның шөбін яғни бұтақтарын, жапырақтары мен гүледрін пайдаланады. Алдараспан – ежелден белгілі дәрілік өсімдік. Әбу Әли Ибн Сина оны сегізкөздік жүйкесінің қабынуы кезінде болатын шаншуларды басатын дәрі ретінде пайдаланған. Халық медицинасында адыраспанды ревматизм, қышыма, тері ауруларын булауға пайдаланады. Ал шөбінен жасалған қайнатындыны суық тигенде,безгек, жүйке жүйесінің әлсіреуіне пайдаланады. Шөбін жағып үйді, қойманы зарасыздандырады. Ұрығын зығыр тұқымымен қосып демікпені емдейді. Қара не қызылбұрышқа қосып, теңге қотырға жағады.

Ақ тұт. Түпқараған түбегі тауларында өседі. Тұт тұқымдас бұта, ақшыл-жасыл жемісі бар. Биіктігі 5–15 метрдей. Мамыр-маусым айларында гүлдейді. Қазіргі кезеңдерде тұт ағаштары күтімсіздіктен азып, жабайыланып, тұқымы азайып барады. Ақ тұттың жемістерінің, бұтақтарының қабығы мен тамырларының шипалық қасиеті бар. Жемісі қанды көбейтеді. Зат алмасуды реттейді, терлетеді, зәр айдайды, қақырық түсіреді. Діңінің қабығын жараға жапсырады, ал жапырақтары дене қызуын төмендетеді. Ақ тұт тамыры, қабығының суға қосылып жасалған тұнбасымен гипертонияны, бронхитті және демікпені емдейді.

Бәйшешек. Биіктігі 15–30 см. Иісті сары гүлдер шатырға ұқсас. Жемісі жұмыртқа тәріздес қауашақ мамыр-маусым айларында гүлдейді. Бәйшешек тамыры бронхит аурулары кезінде қақырық түсіретін дәрі ретінде қолданылады. Витамин үшін жапырақтарын салат жасап жейді. Қақырық түсіреді, несеп жүргізеді, іш өткізеді. Гүлдерін бастың сақинасына, бастың айналуына, тамырын сүтке қайнатып туберкулезге, сабағы мен жапырақтарынан қайнатынды жасап, күн өткенле, аяқ-қол калтырағанда, буын сырқырағанда, ұйқы қашқанда ішуге болады.

Бозжиде. Ірі тікендері, тармақтары бар ағаш тәрізді, биіктігі 10 метрге жуық. Жапырағы сопақша, ақшыл тікенді түктері бар. Гүлдері бал иісті ашық сары, шоғырланып өседі. Шілдеде гүл жарып, қыркүйек, қазан айларында жеміс береді. Дәрілік мақсатта гүлдері мен жапырақтары, жемісі пайдаланылады. Бозжиде жемісі іш өткенде де пайдаланылады. Гүлінен қайнатып жүрек-қан тамырлары ауруларын, гипертониялық ауруларды емдеуге пайдалы тұнба жасайды. Сондай-ақ бозжиде жемісін тыныс органдары қабынғанда қақырық түсіруге де қоладанылады. Ғылыми медицинада бозжидеден асқазан ауруларын емдейтін лохпектан жән пшатин препараттарын жасайды.

Жантақ. Бұршақ тұқымдас, тікенді, көп жылдық өсімдік. Маусым, тамыз айларында гүлдейді. Маңғыстаудың құм етегі көлдеу тепсендерінде, тау шатқалы аңғарларында, сулы жерлерінде кездеседі. Емдік мақсатында жантақтың жапырақтары мен тамырын пайдаланады. Жантақ шөбін қайнатып, сүзгіден өткізгеннен кейін сұйығын күніне 3 рет 2 стаканнан ішеді. Қуыққа тас байланғанда сұйық дәрет жүргізу үшін, өт тазарту, іш жүргізуге пайдаланылады. Сондай-ақ бүйрек, қуық қабынуларына да пайдаланады. Жантақ қайнатындысынан геморройға қарсы ванна жасайды.

Изен. Алабұта тұқымдас, тік өсетін, жапырағы ұсақ, гүлдері де ұсақ, жасыл, қызғылт түсті болып келеді. Маңғыстауда құмды, бұйратты, қоңырлық жерлерде өседі. Емдік мақсатында изеннің дәндерін пайдаланады. Дәнін қыркүйек, қазан айларында жинайды. Қытай халық медицинасында изенді несеп жүргізетін, жүрек қызметін реттейтін емдік препарат ретінде қолданады. Сонымен қатар изенді тері мен тырнақтың кейбір ауруларын емдеу үшін пайдаланады.
Киікоты. Көп жылдық өсімдік. Көп сабақты. Киікотын гүлдеген кезде жинап көлеңкеде кептіріп қағаз қалтада сақтайды. Киікотының қайнатындысымен асқазан мен ішек және кеңірдек ауруларын, ақ жатыр ауруын емдейді. Бірақ киікотын екіқабат әйелге пайдалануға болмайды. Ас қорыту жүйелерінің жиырылуы, созылу қасиеті перистальтикасы бұзылғанда пайдаланады. Киікоты тұнбасын жөтелге, етеккірді реттеуге де пайдаланады. Тұнба тәбет ашады. Қақырық түсіреді. Хош иісті ванна, компресс жасауға да болады. Киікотының ас қорыту және қолқа бездерінің жұмысын жақсартатын қасиеттері де бар. Киікотынан дайындалған тұнбамен ревматизм, құрысуды, жалпы қан тамырының соғысын көтереді. Киікотынан жасалған дәрі майды дененің салданған мүшесіне, іш желденгенде қарын сыртына жағып сылайды.

([[Маңғыстау энциклопедиясы]]нан алынған)

=== Жануарлар дүниесі ===
Маңғыстау өңірінің миллиондаған жылдармен өлшенетін тарихы, соған сәйкес, сан алуан табиғат жаратылыстары мен жануарлар дүниесінің болғаны белгілі. Қазіргі кезеңде Маңғыстаудың қай түпкірінен болса да тіршіліктің маусымдық ерекшеліктеріне байланысты:хайуанаттардың, бауырымен жорғалаушылардың, сүтқоректілердің, кемірушілердің, жыртқыш аңдар мен құстардың шөл далаға тән өкілдерін кездестіруге болады. Олардың ішінде: кірпі, дала тасбақалары, кесірткелер, жыланбас пен улы қарашұбар жылан, оқ жылан, су жылан, құм жылан, сарыүйек, ешкіемерден бастап, дала тышқандары: қосаяқ, сарышұнақ, күзен, қарсақ, түлкі, қасқыр т.б. жиі кездеседі. Ал, мәлін, борсық, қарақұлақ өте сирек, оларды шалғайдағы қалыңдықтар мен мемлекеттік корықтардан ғана кездестіруге болады. Сондай-ақ, көктем шыға келетін кішкентай көк және сары шымшықтар мен күзгі салқындықтың хабаршысы суықторғайдан бастап, дала құстарының үйреншікті түрлері: қарға, бозторғай, қараторғай, қарабауыр, шыл, жек, қарлығаш, көкек пен кептер, жыртқыш құстар: қаршыға мен әр түрлі қарақұстар, дала бүркіттері кездессе, теңіз жағалауы мен аралдарда: қасқалдақ, шағала, үйрек, торалақаз, қоқиқаз, аққу сияқты су құстары мекен етеді. Ақтау қаласы маңындағы Қаракөл заказнигінде жоғарыда аталған су құстарынынң бірсыпырасын кездестіруге болады. Сонымен қатар, Бозашы, Ембі заказнигі мен Үстірт-Қарамая, Кендірлі қорығының таулы, шыңды жерлерінде – арқар; Жазық, Жайылма коңырлықтарында қарақұйрықтар мекен етеді. Бозашы түбегінің терістігі мен терістік шығысы, қарағайлы Кент, Тасорпа бетінде, Үстірт жонындағы үлейлерде, Сам, Матай құмы төңірегінде киіктер жиі ұшырасады.

Үй жануарларынан жергілікті халықтың өсіретін малдары: кәдімгі қазақтың түсайыр түйесі, Адай тұқымды жылқы, қаракөл қойы, жеке қожалықтарда сиыр, ешкі түліктері. Бұлардың ішінде  Адай жылқысы мен қазақтың түсайыр түйесі – ғасырлар бойы түбектің табиғи ерекшелігіне сай қалыптасқан, өміршеңдігі мен экономикалық тиімділігі жоғары тұқымдық қор болып есептеледі.

([[Маңғыстау энциклопедиясы]]нан алынған)

=== Климаты ===
: ''Қосымша қараңыз''  ''[[Маңғыстау климаты]]''

Маңғыстау облысының климаттық жағдайы өңірдің Еуразия материгінің орталығында, әлемдік теңіз және мұхиттан алыс қашықтықта орналасуына байланысты қалыптасады.

Аймаққа тән сипаттама: жазы өте ыстық, осы ендік бойынша қысы суық; жылдық және тәуліктік температураның күрт ауытқуы; жауын-шашыны аз және жыл мезгілі бойынша тең таралмаған, ауасы қүрғақ; бүлтты аспаннан гөрі, ашық күндері мол. Осының бәрі аймақтың қиыр солтүстігінде және солтүстік-батысында дала, орталығында шөлейт және оңтүстігінде нағыз шөлді өңірлердің қалыптасуына әкеліп соқтырады

Жыл бойы ауа ағымының негізгі  үш түрі әсер етеді: 
* арктикалық,
* полюстік (немесе қоңыржай белдеулік)
* торпикалық.

Аймақ қоңыржай белдеудің оңтүстік белігінде жатқандықтан, қоңыржай ендік ауасының әсері басымырақ. Аймақтың ауа райына [[Атлант мұхиты|Атлант]] және [[Солтүстік Мұзды мұхит|Солтүстік Мұзды]] мұхиттар да әсер етеді. Таулы кедергінің жоқтығынан, ауа ағымдары солтүстіктен оңтүстікке және батыстан шығысқа қарай еркін етеді. Атлант мұхитының теңіздерінен келетін ауа үлкен қашықтықтардан өте отырып, көп ылғалын жоғалтады. Сейте тұра, батыстан атмосфералық жауын-шашынның ең негізгі белігін әкеліп, қысқы температураны жоғарылатады да, жаздғы температураны төмендетеді. Солтүстік Мұзды мүхит аймағында қалыптасатын континенттік арктикалық ауаға қыста да, жазда да төмен температура және аз ылғалдылық тән.

Осындай ауаның келуіне байланысты антициклондық ашық күндер орнайды. Мүндайда қыста аяз, жазда ыстық болады. Арктиканың континенттік ауа массасы аймаққа жылдың мезгіл аралық кезеңінде жиірек өтіп кетуіне байланысты,көктемде тым кеш (бесқонақ), күзде ертерек суық түсу мысалдары ұшырасады.

Каспий теңізінің климатқа әсері шектеулі. Оның әсері жағалауға жақын жерлерде ғана байқалады, атап айтсақ, ауаның ылғалдылығы шамалы артып, қыста температурасы жоғарылайды, ал жазда төмендейді, температураның жылдық және тәуліктік амплитудасы кемиді.Осы жайттардың әсерінен тым қүрғақ континенттік климат қалыптасады.

. Атырау қаласында атмосфералық қысымының орташа жылдық мөлшері 1022 мб, қыста 1027 мб, жазда 1012 мб, яғни Қазақстаннан басқа аймақтарына қарағанда жоғары. Шығыстан және оңтүстік-шығыстан соғатын желдердің жиі қайталанып келетіні байқалады. Қыста Каспийдің суы, іргелес жатқан құмды шөлдермен салыстырғанда, аз ғана суиды.

Осыған байланысты суық ауа ағымының шөлден Каспийгө қарай ауысу тенденциясы қалыптасқан. Аймақта жел қуатының қоры мол, оны шаруашылықта пайдалануға болады. Күшті жел бұл аймаққа тән құбылыс. [[Каспий]] теңізінің жағалауы қатты желімен ерекшеленеді, оның жыл сайынғы орташа жылдамдығы 6–7 м/сек, бүл Қазақстан бойынша ең жоғары көрсеткіш. Мұнымен қоса, жазда жергілікті жел - бриз (күндіз теңізден қүрлыққа қарай, ал түнде,
керісінше, құрлықтан теңізге қарай соғады) байқалады.

Жылдың ең суық айы — қаңтар. Қиыр солтүстікте және солтүстік-шығыста қаңтардың орташа айлық температурасы минус 10–15,6° С ([[Ақтөбе]]). Маңғыстау облысының оңтүстігінде минус 5,5°С ([[Аққұдық]]). Жалпы алғанда, қысы қоңыр салқын, ал аймақтың солтүстігі, сол ендікте жатқан Украинамен және Солтүстік Кавказбен салыстырғанда, біраз суықтау. Солтүстігінде қыс 4,0–4,5 айға созылады, ал оңтүстігінде мерзімі қысқа да жұмсақтау. Қар жамылғысының қалыңдығы солтүстігінде 15–20 см, оңтүстігінде 10 см-ден кем, солтүстікке қар мызғымай 3 ай бойы жатса, оңтүстігінде 1,5–2 ай ғана жатады. Кей мезгілде, қысы біршама суық жылдары, аяздың көрсеткіші: [[Орал]] қаласында –43°С, Ақтөбеде –34°С, Маңғыстау облысының оңтүстігінде –26°С.

Алқаптың біраз бөлігінің жазы ыстық, құрғақ, күні ашық. Шілде айының (ең ыстық ай) орташа температурасы солтүстігінде (Орал) +22,0°С, оңтүстігінде (Аққұдық) +28,6°С. Кей жылдары ауаның температурасы +47°С-қа дейін (Аққұдық) көтеріледі. Аймаққа үзақ мерзімді аязсыз кезең тән, бұл көрсеткіш 160–215 тәулік аралығында өзгереді. Мол жылу қоры аймақта жылусүйгіш ауыл шаруашылық дақылдарын өсіру мүмкіндігін туғызады. Бірақ жауын-шашын мөлшері, тым аз, әсіресе Маңғыстау облысының оңтүстігінде оның орташа жылдық мөлшері солтүстігінде (Орал) 360 мм, оңтүстігінде (Аққұдық) 150 мм. Өсімдік өсуге қажетті ылғал мөлшері жеткіліксіз, сондықтан мұнда, негізінен,суармалы егістік алқаптары орналасқан. Жазда температураның жоғары болуынан булану да артады. Мұны дақылдардың көпшілігінің вегетациялық даму көзеңіндегі ылғалдылық жиынтығының жетімсіздік көрсеткішінен (1105–2860) байқауға болады&lt;ref&gt;Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық — Алматы: «Мұнайшы» Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1&lt;/ref&gt;.

Тіркелген ең суық күн 1969 жылы 10 ақпан –28 градус ыстық 43 градус (14.08.2006) орташа температура 12б2 орташа жылдык жауын шашын 167 мм.&lt;ref&gt;[http://www.kazhydromet.kz/kk/inforeg/  Облыстық орталықтар бойынша климаттық ақпарат және климат туралы ақпарат ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502031505/http://kazhydromet.kz/kk/inforeg/ |date=2013-05-02 }}&lt;/ref&gt;

=== Жер бедері ===
: ''Қосымша қараңыз'' ''[[Маңғыстау жер бедері]]''

Облыс көлемінің бедері әр түрлі. Солтүстік жартысын [[Желтау (қырат)]] (221 м), Мың-суалмас (148 м) және құм алқабы ([[Қарақұм]], [[Сам (құм)|Сам]] және басқалар), көлемді сор ([[Өліқолтық]], [[Қайдақ]], Қаратүлей, [[Қаракешу]] және басқа) және Бозашы түбегі орналасқан Каспий жағалауы алып жатыр. Орталық бөлігін Маңғыстау (Ақтау, Қаратау 556 м) таулары, Маңғыстау үстірті және ТМД дағы ең терең ойпат (–132 метр) [[Қарақия ойысы]] орналасқан [[Маңғыстау түбегі]] алып жатыр. Оңтүстік батысында Кендірлі-Қаясан үстірті орналасқан, оңтүстігінде - [[Қарынжарық ойысы|Қарынжарық]] ойпаты. Облыстың шығысын [[Үстірт (Маңғыстау)|Үстірт]] шоқысы алып жатыр

== Әкімшілік құрылымы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! #!! Атауы!! Орталығы  !! Халық саны  !! Құрылған жылы 
|-
| 1. || [[Ақтау қалалық әкімдігі]] || [[Ақтау]] || 185 100 || 1963
|-
| 2. || [[Жаңаөзен қалалық әкімдігі]] || [[Жаңаөзен]] || 142 000 || 1968
|-
| 3. || [[Бейнеу ауданы]] || [[Бейнеу]]  || 62 586 || 1973
|-
| 4. || [[Қарақия ауданы]] || [[Құрық (ауыл)|Құрық]] || 34 066 || 1973
|-
| 5.  || [[Маңғыстау ауданы]] || [[Шетпе]] || 35 963 || 1928
|-
| 6. || [[Мұнайлы ауданы]]|| [[Маңғыстау (ауыл)|Маңғыстау]] || 128 750 || 2007
|-
| 7. ||  [[Түпқараған ауданы]] || [[Форт-Шевченко]] || 24 128 || 1992
|}

=== Тарихи кезең ===
Маңғыстау өңірі өткен ғасырларда әртүрлі құрамда болып, дәстүрлі көшпелі шаруашылық әкімшілік бөліктерге бөлінген. Нақты географиялық шекараның нышанға ие болуы он тоғызыншы ғасырдың орта шенінен басталады. [[1848 жыл]]ы [[Ресей империясы]]на қосылған өлке (Маңғыстау, Үстірт, Жем бойы, Доңызтау) Жоғарғы және Төменгі Адай дистанцияларына бөлінеді. Олар болыстардан (волость) тұрды. Болыстар ең төменгі әкімшілік-саяси құрылым ретінде [[1928 жыл]]ға дейін өмір сүрді. Территориялық, сандық тұрғыдан тұрақсыз болған болыстар саны 20-30  шамасында болатын.

[[1869 жыл]]ы &quot;Жаңа ережеге&quot; сәйкес Орал облысының құрамында Маңғыстау приставтығы құрылып, ол 20 мың қазақ шаңырағын біріктірді. Сол жылы [[Адай көтерілісі (1870)|Иса-Досан]] бастаған халық көтерілісіне байланысты бұл приставтық Кавказ әскери округіне қаратылды.  [[1881 жыл]]ы приставтық Маңғыстау уезіне айналып, [[1899 жыл]]ы [[Түркістан генерал-губернаторлығы]]на қарасты Закаспий облысының (орталығы - [[Ашхабад|Ашхабад қаласы]]) құрамына кіргізілді. Сол кездері уездің жер ауданы 190 мың шаршы километр болды.

[[1920 жыл]]ғы шілдеде Кеңес билігі толық орнаған соң, үлкен Адай уезі құрылып, ол губерниялық құқықққа ие болды. [[Тобанияз Әлниязұлы]]ның басшылығымен бұл өлке [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы| АКСР]] құрамына еніп, өзінің ұлттық мемлекетіне түпкілікті қосылды. [[1928 жыл]]ы Адай уезі таратылып, Маңғыстау округі аз уақыттан соң Маңғыстау ауданы болып қайта құрылды. 1930–1981 жылдары аралығында Маңғыстау-Үстірт жері оқтын-оқтын қайта пішінделіп, әр кезеңде Шевченко, Мұнайлы бөлікке бөлінді.

[[1973 жыл]]ы [[20 наурыз]]ында жеке әкімшілік облысқа айналып, өзінің территориялық құрылымын [[1990 жыл]]ы қалыптастырып болды.

=== Бүгінгі жағдайы ===
[[Сурет:Адми деление Мангыстауской области.png|thumb|right|300px|Маңғыстау обылысының администрациялық картасы]]
Маңғыстау облысының жер көлемі 16 564,2 мың га құрайды. Облыстың әкімшілік-аумақтық құрылымы 5 ауданнан, 5 облыстық маңызы бар қаладан, 6 кенттен,55 ауылдық елді мекеннен және  43 ауылдық округтен тұрады &lt;ref&gt;[http://www.auzr.kz/ru/lands/835-2012-02-28-04-58-17 -{Площадь земель, количество административных районов и населенных пунктов по областям на}- 1 қараша 2011 ж.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120510051027/http://www.auzr.kz/ru/lands/835-2012-02-28-04-58-17 |date=2012-05-10 }}&lt;/ref&gt;. Қала халқының саны 274,6 мың адамды құрайды (76%), ал ауыл тұрғындарының саны - 87,1 мың адам (24%). Облыс орталығы - Ақтау қаласы, бұрынғы атауы Шевченко қаласы. Қаланың алғашқы іргетасы [[1963 жыл]]ы Ленинград жобасымен Каспий теңізінің жағасында салына бастады. Халқы  2005 жылдың басында Ақтау қаласының халқы  159,2 мың адамды құрады. Бұл барлық облыс халқының 44%. Ақтаудан [[Астана]]ға дейінгі ара қашықтық - 2413 км. Ақтау қалалық әкімшілігіне мынадай поселкелер кіреді: Маңғыстау (тұрғындарының саны 19,4 мың адам) және Өмірзақ (1,4 мың адам).

Қазақстан тәуелсіздік алғаннан бері алғашқы құрылған аудан Маңғыстау облысында Мұнайлы ауданы болып құрылды. Екінші аудан [[Алматы қаласы]]ндағы [[Алатау ауданы]]. Мұнайлы ауданы Ақтау қаласының маңына жақын шет елдерден отанына орала бастаған және қоныстана бастаған  саяжайларды дамыту мақсатында құрылды.&lt;ref&gt;[https://www.gov.kz/memleket/entities/&amp;#x20;mangystau?lang=kk Әкімдіктің ресми сайты]&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
: {{main|Маңғыстау тарихы}}
[[Сурет:Shakpak-Ata.jpg|thumb|right|300px|[[Шақпақ ата мешіті]]]]
Маңғыстау облысы Маңғыстау түбегінде орналасқан. Облыстың атауы географиялық орналасуына байланысты берілген. Маңыстау туралы ежелгі деректер 950-960 жылдар шамасында араб авторы Мұқаддасидің шығармасындағы [[хазарлар]]дың Джурджан жағындағы шкарасы Бенкишлах деген қала атауы болған. Маңғышлақ атауы аталған [[Махмұд Қашқари]]дың [[Диуани лұғат ат-түрк]] (Түрік тілі сөздігі) еңбегінде жазылған дерек 1070 жж-дар шамасында болған.

Маңғыстау туралы алғашқы жазба дерек 922 жылы [[Бағдат]]тан Еділ Бұлғармясына барған араб елшісі Ахмед ибн Фадлан қазіргі [[Хорезм облысы|Хорезм]] өңірінде болып, одан әрі [[Үстірт]] үстімен жалғастырып, жолшыбай 4 наурызда [[оғыздар]] еліне жетеді. Жолда өткізген уақыттың қысқалығына қарағанда бұл мекен [[Бейнеу]] мен [[Жылыой ауданы]]ның аралығында болғаны анық. Ибн Фадлан &quot;Ар Рисале&quot; атты еңбегінде оғыздар туралы біраз ақпарат келтірген.&lt;ref&gt;Серікбол Қондыбай. Маңғыстау географиясы, 14 бет&lt;/ref&gt;

Әйгілі [[жібек долы]]ның бір тармағы Маңғыстау жерінен өткен, негізгі керуен жолдары ретінде Хазариядан Хорезмге дейінгі жолдар пайдаланылған.

=== Археология ===
: {{main|Маңғыстау археологиясы}}

== [[Демография]]сы ==
Маңғыстау облысы халық ең сирек орналасқан облыстың бірі. Өлкедегі археологиялық ізденістер осындан 180-200 мың жыл бұрын ([[палеолит]]) [[кейінгі неолит]], [[қола дәуірі]]лерінде адам мекендегенін анықтап, Үстірт пен Маңғыстаудағы ежелгі қоныс іздерін тапты. Маңғыстау халқының саны туралы алғашқы мәлімет [[1745 жыл]]ы тіркелді. Маңғыстауда сол жылы болған капитан В.Копытовскийдің журналында Мұрат Нияз деген кісінің түбекте түрікменнің алты руынан 1400 үй мекендейтінін айтқаны туралы жазылған. Сол кездері түбекті мекендеген қазақ халқымен бірге қосып санағанда бұл ймақта 15-20 мың адам өмір сүрген.

=== Халық саны ===
[[1897 жыл]]ы алғашқы [[халық санағы]] ол кезде уезд болатын облыс аумағында 63 468 адам тұрғандығын анықтады.

Серікбол Қондыбай Маңғыстаудың демографиялық тарихын 2-3 кезеңге бөледі:   
* '''Бірінші кезең (1916 жылға дейінгі уақыт)''' - Ресей Империясына бағындырылған өлке оқтын оқтын болып тұрған қазақ-хиуа қақтығыстары мен орыс үкіметінің жазалау экспедицияларына қарамастан халықтың баяу да болса табиғи өсімі байқалады.
* '''Екінші кезең (1916–1959 жылдар аралығы)''' - 1916 жылдан басталған көтерілістің арты үлкен [[азамат соғысы]]на ұласты. Осы жылдары болған соғыс және аштық кесірінен халық санынынң 42 пайызына дейін кеміген. Ал кейінгі байларды тәркілеу уақыты кезінде де халық саны қатты кеміді.
* '''Үшінші кезең (1959–1990 жылдар алағы)''' - Мұнай мен стратегиялық маңызы бар шикізат қорларының игерілуіне байланысты Маңғыстауды қоныстану тез қарқынмен жүрді, небәрі 15–18 жылдың ішінде 10 есе өсті. Сырттан келу қарқынның жоғары болуымен қатар жергілікті халықтың да туу көрсеткіштері өте жоғары дәрежеде болды.
* '''Төртінші кезең (тоқсаныншы жылдар)''' — [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағының]] ыдырауы демографиялық өзгерістерге әкелді. Басқа ұлт өкілдерінің өз тарихи отандарына оралуы мен Иран, Өзбекстан Түрікменстаннан қазақтардың елге орала бастауымен ерекшеленді.

====Маңғыстау облысының соңғы он жылдағы демографиялық динамикасы==== 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Маңғыстау облысының орташа демографиялық көрсеткіштері !! [[2001]] !! [[2002]] !! [[2003]] !! [[2004]] !! [[2005]] !! [[2006]] !! [[2007]] !! [[2008]] !! [[2009]] * !! [[2010]] !! [[2011]] !! [[2014]] !! [[2015]] !! [[2016]] !! [[2017]] !! [[2018]] !! [[2019]]
|-
| Халық саны, ''мың адам'' || 323,728 || 333,728 || 344,140 || 355,711 || 368,092 || 382,481 || 398,967 || 416,544 || 492,948 || 513,721 || 534,950|| 587,419 || 606,892 || 626,793 || 642,824 || 660,317 || 678,199
|}
2024 жылғы 1 қарашаға Маңғыстау облыс халқының саны 801,9 мың адамды құрады, соның ішінде қалалықтар - 368,8 мың адам (46%), ауылдықтар - 433,1 мың адам (54%).&lt;ref&gt;https://stat.gov.kz/&lt;/ref&gt;

Халықтың табиғи өсімі 2024 жылғы қаңтар-қазанда 13357 адамды құрады (өткен жылдың сәйкес кезеңінде 14708 адам).
* - ''2009 жылғы халық санағының ресми қорытындысы''

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Жыл басына, мың адам  !! 2008 !! 2009 !! 2010 !! 2011 !! 2016 !! 2019
!2024
|-
| '''Маңғыстау облысы''' || 407,4 || 425,7 || 446,2|| 524,2 || 633,1 || 678,2
|801,9
|-
| [[Ақтау қаласы]] || 149,4 || 154,5 || 158,5 || 177,7 || 185,3 || 187,7
|
|-
| [[Жаңаөзен қаласы]] || 87,1 || 90,2 || 93,7 || 118,7 || 142,0 || 151,1
|
|-
| [[Бейнеу ауданы]] || 42,7 || 45,1 || 47,7|| 51,7 || 62,5 || 69,6
|
|-
| [[Қарақия ауданы]] || 28,2|| 28,8 || 29,6 || 30,8 || 34,0 || 37,6
|
|-
| [[Маңғыстау ауданы]] || 29,0 || 30,3 || 30,6 || 32,0 || 35,9 || 39,1
|
|-
| [[Мұнайлы ауданы]]  || - || 59,6 || 68,3|| 91,8 || 128,7 || 161,2
|
|-
| [[Түпқараған ауданы]] || 16,7 || 17,2|| 17,8 ||21,6 || 24,1 || 31,7
|
|}

==== Облыстағы туу және өлім көрсеткіштері==== 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Дүниеге келгендер !! 2003 !! 2004 !! 2005 !! 2006 !! 2007 !! 2008 !! 2009 !! 2010 !! 2011
|-
| мың адам|| 8,086 || 9,385 || 9,898 || 11,248 || 12,201 || 13,348 || 14,236|| 14,676 || 16,025
|-
| 1000 адамға шаққанда|| 23.50 || 26.38 || 26.89 || 29.41 || 30.58 || 32.04 || 32.00|| 28.57 || 29.96
|}

=== Қала және ауыл халқы===
2016 жылы облыста 633.1 мың адам тұрды, оның ішінде қала халқы – 303,7 мың немесе 49%, ауыл халқы – 329,4 мың адам (51%). 2011 жылдың басымен салыстырғанда халық саны 98,1 мың адамға немесе 34,2% өсті &lt;ref name=&quot;source7&quot;&gt;МАҢҒЫСТАУ ОБЛЫСЫНЫҢ CТАТИСТИКА ДЕПАРТАМЕНТІ, 2016 жыл, http://stat.gov.kz/faces/mangystau/regPublications/reg_OperData/reg_Public22/reg_Public22_Arch2016?_afrLoop=24145283132216529#%40%3F_afrLoop%3D24145283132216529%26_adf.ctrl-state%3Du9ys18526_4 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201024201023/https://stat.gov.kz/faces/mangystau/regPublications/reg_OperData/reg_Public22/reg_Public22_Arch2016?_afrLoop=24145283132216529#%40%3F_afrLoop%3D24145283132216529%26_adf.ctrl-state%3Du9ys18526_4 |date=2020-10-24 }}.&lt;/ref&gt;.

=== [[Миграция]] ===
Егемендік алған 15 жыл ауқымында көршілес республикалардан Отанына оралған қандастарымыздың есебінен аймақтағы адам саны, оның ішінде қазақтардың үлес салмағы соңғы жылдары едәуір өсті. Есеп-санақ басқармасының (2007) мәліметі бойынша облыс көлеміндегі адам саны 390,0 мыңға жетті. Түбектегі барлық халықтың 1/3-іне жуығы ауыл шаруашылығы саласында еңбек етеді. Олар негізінен осы жердің байырғы тұрғындары.

=== Ұлттық құрамы ===
: {{main|Маңғыстау облысының ұлттық құрамы}}

Бұл республика халқының 2,5%-ға жуығы. Халықтың басым бөлігін қазақтар құрайды (90,26%): қалғандары орыстар (6,10%), әзербайжандар (0,91%), украиндар (0,31%), өзбек (0,35%), татарлар (0,27%), корейлер (0,14%), шешендер (0,11%), басқа ұлттар (1,38%). Облыс тұрғындарының 49,9%-ы (303,7 мың адам) қалада, 50,1%-ы (329,4 мың адам) ауылда тұрады. Халқының орташа тығызд. 1 км²-ге 3,6 адамнан келеді. Халық негізінен темір жол бойы және облыстың батысындағы Ақтау, Қаратау таулары етегінде қоныстанған. Кейінгі жылдары мұнай кен орындарының игерілуіне байланысты халық осы кен орындарына шоғырлана бастады. Қалалары – Ақтау, Жаңаөзен, Форт-Шевченко.

=== Өмір сүру көрсеткіштері ===

'''Халықтың тұрмыс деңгейінің негізгі [[әлеуметтік-экономикалық индикатор]]ы'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы !! [[2006]] !! [[2007]] !! [[2008]] !! [[2009]] !! [[2010]]
|-
| Халықтың атаулы ақшалай табысын бағалау (орташа жан басына шаққанда, бір айда), теңге|| 38 317|| 43 914|| 62 194 || 55 851||67 580
|-
| Халықтың нақты ақшалай табысы индексі, өткен жылға пайызбен || 118,0	 || 104,5 || 103,0 || 102,5 || 114,6
|-
| Бір қызметкердің атаулы орташа айлық жалақысы, теңге || 72 086 || 82 055 || 98 743 || 112 907 || 133 148 
|-
| Тағайындалған бір айлық зейнетақының орташа мөлшері (жыл соңына) ||10 264 || 10 956|| 13 940 || 17 723 || 20 991
|-
| Күнкөрістің ең төменгі мөлшері (орташа жан басына шаққанда), теңге || 10 322 ||11 823	 || 15 050 ||15 883 || 17 261
|-
| Еңбекақы төлеудің ең төменгі мөлшері (орташа бір жылға), теңге|| 9 200	 ||10 515 || 12 025 ||14 952 || 15 999
|}

== [[Экономика]]сы ==
{{main|Маңғыстау экономикасы}}

Маңғыстау облысы Қазақстанның негізгі донор өңірі болып табылады. Облыстың экономикалық белсенділігі негізінен өңірдегі  пайдалы қазбалардың көп болуына, соның ішінде мұнай және газ кен орындарының игерілуіне байланысты. Соңғы 20 жылдың ішінде Каспий теңізінде орналасқан көптеген ірі мұнай және газ кен орындары игеріле бастады.

Маңғыстау облысы Каспий теңізінің бойында орналасқандықтан және басқа елдермен шекаралас болғандықтан жүк тасымалдау қарқыны да жыл сайын өсіп келе жатыр. Облыста &quot;Жер-Теңіз-Аспан&quot; ықпалдастық жобасы да қарқынды дамып келе жатыр.

Облыстың 2010 жыл қорытындысы бойынша экономикалқ даму көрсеткіштері: 
* Жалпы аймақтық өнім - 1 422,9 млрд теңге (5 орын)
* Өндіріс өнімдерінің жалпы көлемі- 1647, 4 млрд теңге (2 орын)
* Ауылшаруашылығының өнімі - 4.4 млрд теңге (14 орын)
* Негізгі капиталға жасалған инвестиция - 372 млрд теңге (3 орын)
* Бөлшекті сауда көлемі - 78 млрд теңге  (14 орын)

=== Облыстың әлеуметтік экономикалық көрсеткіштерінің динамикасы ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!  !! [[2006]] !! [[2007]] !! [[2008]] !! [[2009]] !! [[2010]]
|-
| '''[[Жалпы аймақтық өнім]]''', ''(млн. теңге)'' || 593 994,0 || 756 591,8 ||1 095 816,2 ||1 108 520,5 || 1 484 848,4
|-
| '''Жан басына шаққандағы жалпы өңірлік өнім''', ''(мың теңге)''  ||1 552,9 || 1 896,2 ||2 631,0 ||2 248,8 || 2 890,4
|-
| '''Жалпы өңірлік өнімдегі аймақтардың үлесі''', (%)  || 5,8 || 5,9 || 6,8 || 6,5 || 6,8
|}

=== Рейтингтері ===

[[File:Port Aktau.jpg|250px|left|Port Aktau]]

Жер қойнауы [[мұнай]], [[газ]], фосфорит, [[көмір]], [[марганец]], әр түрлі [[тұздар]], [[ұлутас]] қорларымен бай. 2004 жылы облыс бойынша жалпы қо-сымша құн 282,1 млрд теңге құрады, ал негізгі қорлар (2004 жыл соңына қалдық құны бойынша) - 324,9 млрд теңге. 2004 жылы негізгі капиталға инвестициялар 101 млрд теңге, немесе 2003 жылғы деңгейдің 126,9% құрады.  2004 жылы құрылыстық мердігерлер келісімімен жасалған жұмыс көлемі бағалау бойын-ша 27,7 млрд теңгені құрады, ол 2003 жылға қарағанда 1,3 есеге артық. Облыс үшін айқындайтын салаға кен өндіру өнеркәсібі жатады. 2004 жылы бұған негізгі капиталға инвестициялардың жалпы көлемінің 63% жұмсалмаған.


==Туризмнің дамуы==

==Мәдениеті==
{{main|Маңғыстау мәдениеті}}

=== Маңғыстау күй мектебі  ===

=== Маңғыстаудың салт дәтүрлері ===

=== Бекет Ата ===

=== Маңғыстаудың жерасты мешіттері ===
: {{main|Маңғыстау жерасты мешіттері}}

=== Маңғыстау туралы шығармалар ===

==Білім беру жүйесі==
: {{main|Маңғыстаудың білім беру жүйесі}}

Облыста 117 күндізгі жалпы білім беретін мектеп (олардағы қатысушылар саны 88,1 мың), 13 [[колледж]] (10,3 мың қатысушы) 4 жоғары оқу орны (17,8 мың студент) жұмыс жасайды. Ең үлкен оқу орны Ш.Есенов атындағы Каспий технологиялар және инжиниринг университеті. 2010 жылы Ақтау қаласында Жер-Аспан-Теңіз мега жобасының аясында салынған университеттің жаңа оқу корпусы ашылды. Жаңа кампусты ашуға Қазақстан Республикасының Президенті [[Нұрсұлтан Назарбаев]] қатысты.

==Денсаулық сақтау жүйесі==
: {{main|Маңғыстау медицинасы}}

Денсаулық сақтау ісі жөнінде Маңғыстау облысы әлі де артта қалып келеді. Дегенмен соңғы жылдары осы саладағы көптеген көрсеткіштер жақсарып келе жатыр.&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/region/mangystau/- Ресми статистика халық, экономика.]{{Deadlink|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Облыста барлық мамандық бойынша 1,2 мың дәрігер қызмет ететін және 3,1 мың орта медицина қызметкерлері бар 36 аурухана мекемелері бар.

== Өнеркәсіп ==
: {{main|Маңғыстау өнеркәсібі}}

=== Ірі компаниялар ===
* Каспий Әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорация
* Маңғыстаумұнайгаз
* Өзенмұнайгаз
* ПМК
* Ақтау порты
* Казмортрансфлот
* Қаражанбасмұнайгаз
* Қарақұдықмұнай
* Бозачи
* Каспий меруерті оперейтинг
* Н оперейтинг
* Құрманғазы Петролеум
* Хазар
* Ерсай
* МАЭК
* КазАзот
* Keppel Kazakhstan
* Теңіз сервис
===Мұнай өндірісі ===
: {{main|Маңғыстау облысының мұнай және газ өндірісі}}

Тарихи кезеңдер

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! # !! Кен орынның атауы !! Ашылған жылы  !! Операторы  !! Жалпы қоры 
|-
| 1. || Қаламқас ||  || Маңғыстаумұнайгаз || 
|-
| 2. || Жетібай ||  || Маңғыстаумұнайгаз || 
|-
| 3.  || Өзен ||  || ҚазМұнайГаз Барлау және Өндіру  || 
|-
| 4.  || Қаражанбас ||  || Қаражанбасмұнай || 
|-
| 5.  || Жемчужина  ||  || Каспий меруерті оперейтинг компани  || 
|-
| 6. || Қарақұдық ||  || Қарақұдықмұнай || 
|-
| 7.  || Арман ||  || Арман  || 
|-
| 8. || Блок Н ||  || Н Оперейтинг компани  || 
|-
| 9.  || Құрманғазы ||  || Құрманғазы Петролеум || 
|-
| 10.  || Дунга ||  || Маерск  || 
|}

==Ауыл шаруашылығы==
: {{main|Маңғыстаудың ауылшаруашылығы}}

Облыстың ауыл шаруашылығы (850 ша-руа (фермер) қожалығы, ауылшаруашылық өндірісінің басқа кәсіпорындары мен ұйым-дары, халықтың жеке қожалығы) 2004 жылы өндірілген жалпыреспубликалық ауылшаруашылық жалпы өнімі көлемінің 0,2% береді.

Облыста 6,9 млн.гектар ауыл шаруашы-лығы пайдаланатын жер бар, оның 0,4 мың га. егіндік жерлер. 2004 жылы 0,7 мың тонна көкөніс, 9,4 мың тонна ет (сойылған салмағы-мен), 5,3 мың тонна сүт, 0,7 мың тонна жүн (нақты салмағымен), 27,2 мың қаракөл терісі өндірілді.

2004 жылдың соңында ірі қара малдың саны - 7,2 мың бас (оның 4,1 мыңы - сиыр), қой мен ешкі - 430 мың, шошқа - 0,2 мың, жылқы - 30 мың және түйе - 34 мың бас құрады.

2004 жылы 15,5 млн тонна шикі мұнай, 2,8 млрд тк. метр табиғи газ шығарылған, 2,9 млрд кВт сағат электр энергиясы, 74 тонна тіс пастасы мен ұнтағы, 311 тонна өңделген сұйық сүт пен кілегей өндіріледі.

== Билік органдары ==
Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес облыс дәрежесіндегі әкімшілік бірліктің басшысы - әкім деп аталады. Әкімді Президент тағайындайды.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! # !! Жылдар  !! Аты-жөні  !! Қосымша 
|-
| 1.|| [[қыркүйек]]  [[1995 жыл]] – [[қазан]] [[1997 жыл]]  || [[Вячеслав Леонидович Левитин]] || 
|-
| 2. || [[қазан]]  [[1997 жыл]] – [[1999 жыл]]  || [[Николай Иванович Баев]] || 
|-
| 3. || [[1999 жыл]] – [[2002 жыл]] || [[Ләззат Кетебайұлы Қиынов]] || 
|-
| 4. || [[2002 жыл]] – [[2006 жыл]] || [[Болат Әбілқасымұлы Палымбетов]] || 
|-
| 5. || [[24 қаңтар]] [[2006 жыл]] – [[22 желтоқсан]] [[2011 жыл]] || [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]] || 
|-
| 6. || [[22 желтоқсан]] [[2011 жыл]] – [[16 қаңтар]] [[2013 жыл]] || [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов]] || 
|-
| 7. || [[16 қаңтар]] [[2013 жыл]] – [[14 наурыз]] [[2017 жыл]]|| [[Алик Серікұлы Айдарбаев]] ||
|-
| 8. || [[14 наурыз]] [[2017 жыл]] – [[13 маусым]] [[2019 жыл]]|| [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов]] ||
|-
| 9. || [[13 маусым]] [[2019 жыл]] – [[7 қыркүйек]] [[2021 жыл]]|| [[Серікбай Өтелгенұлы Тұрымов]] ||
|-
|10.
|[[7 қыркүйек]] [[2021 жыл]] – [[16 мамыр]] [[2024 жыл]]
|[[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев]] ||
|-
|11.
|[[17 мамыр]] [[2024 жыл]] – қазірге дейін
|[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] ||
|}

== Тағы қараңыз ==
* [[Бесшоқы (тау, Маңғыстау облысы)|Бесшоқы]]
* [[Қарақия ойысы]]
* [[Өзенмұнайгаз]]
* [[Кендірлі]]
* Шерқала
* [[Бекет Мырзағұлұлы]]
* [[Жаңаөзен оқиғасы (1989)]]
* [[Жаңаөзен оқиғасы (2011)]]

==Сыртқы сілтеме==
* [http://www.dmoz.org/World/Kazakh/Региондық/Азия/Қазақстан/Әкiмшiлiк-аумақтық_құрылысы/Маңғыстау_облысы Маңғыстау облысы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170309225702/https://www.dmoz.org/World/Kazakh/%D0%A0%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B/%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD/%D3%98%D0%BAi%D0%BC%D1%88i%D0%BBi%D0%BA-%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B/%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B/ |date=2017-03-09 }}  [[Ашық Тізімдеме Жобасы|Ашық Тізімдеме Жобасы (ODP)]]
* [http://mangystau.kz  Маңғыстау облысы әкімдігінің ресми веб сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722142417/http://www.mangystau.kz/ |date=2011-07-22 }}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Қазақстан Республикасының әкімшілік аумақтары}}
{{Маңғыстау облысы}}

[[Санат:Маңғыстау облысы]]</text>
      <sha1>fz3t42f7r02t836flgenercmn6w2vyk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Армения</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1720</id>
    <revision>
      <id>3692850</id>
      <parentid>3692511</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:10:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3692850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21749" sha1="2odwb8c5y4dgqurav7i2yvaxrq4eeio" xml:space="preserve">{{Мемлекет
 |Қазақша атауы          = Армения Республикасы
 |Шынайы атауы           = Հայաստանի Հանրապետություն
 |Атау септігі           = Армения
 |Елтаңба                = Coat of arms of Armenia.svg
 |Байрақ                 = Flag of Armenia.svg
 |Ұраны                  = Бір ұлт — бір мәдениет.»&lt;br&gt;{{lang-hy|''«''Մեկ ազգ, մեկ մշակույթ}}
 |Әнұранның аты          = Мер Айреник
 |Аудио                  = Mer Hayrenik Anthem of Armenia.ogg
 |Картада                = Armenia (orthographic projection).svg
  |карта тақырыбы        =
 |Картада2               = 
 |lat_dir = N|lat_deg = 40|lat_min = 23|lat_sec = 0
  |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 57|lon_sec = 0
  |region                 = AM
  |CoordScale             =
 |Тілі                    = [[армян тілі]]
 |Мемлекеттік діні        = 
 |Үкімет түрі             = [[Парламенттік республика]] 
 |Құрылды                 = б.з.д. [[б.з.д. IV ғасыр|IV]]–[[б.з.д. II ғасыр|II ғасыр]]  
* 1500–1290 жыл ([[Хайаса]])
* 1190 жыл ([[Шубирия]])
* 860–590 жыл ([[Урарту]])
* 6 ғасыр ([[Ервндиттер]])
* 190 [[Ұлы Армения Королдігі]] біріктірілген [[Арташесдттер]]
* 52–428 жыл ([[Аршакуни]])
* 885–1045 жыл ([[Ани патшалығы]])
* 1198–1375 жыл ([[Киликия армян мемлекеті]])
 |Тәуелсіздік күні        = [[28 мамыр]] [[1918 жыл]]ы [[Бірінші Армения Республикасы]] ретінде&lt;br&gt;[[Кавказ демократиялық федеративтік республикасы|КДФР]]-дан&lt;br /&gt;[[21 қыркүйек]] [[1991 жыл]]
 |Тәуелсіздігін алды      = [[КСРО]]-дан
 |Астанасы                = [[Ереван]]
 |Ірі қалалары            = [[Ереван]], [[Гюмри]], [[Ванадзор]], [[Вагаршапат]], [[Абовян (қала)|Абовян]]
 |Басшы қызметі           = [[Армения президенті|Президенті]]&lt;br /&gt;[[Армения премьер-министрі|Премьер-министрі]]&lt;br /&gt;[[Армения Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиналыс]]тың&lt;br /&gt;төрағасы
[[Ұлттық жиналыс]]
 |Басшылары               =  [[Ваагн Гарникович Хачатурян|Ваагн Хачатурян]]&lt;br /&gt; [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]]&lt;br /&gt;[[Рубен Карапетович Рубинян|Рубен Рубинян]]
 |Жер аумағы              = 29 743
 |Жер аумағы бойынша орны = 138
 |Судың үлесі             = 4,71&lt;ref name=&quot;cia-fact&quot;&gt;{{cite web|title=The World Fact Book – Armenia |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/am.html |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=17 July 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100719074837/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/am.html |archivedate=19 July 2010 |deadurl=no }}&lt;/ref&gt;
 |Этнохороним             = армян, армяндар
  |Жұрты                  = 2 924 816
  |Халық саны бойынша орны     = 134
  |Сарап жылы             = 2016
  |Санақ бойынша халық саны    = {{құлдырау}} 3 018 854&lt;ref name=&quot;Armenia information&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.armstat.am/file/doc/99475033.pdf |title=Statistical Service of Armenia |publisher=Armstat |accessdate=20 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010144321/http://www.armstat.am/file/doc/99475033.pdf |archive-date=10 October 2017 |dead-url=no  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;News.am&quot;&gt;{{cite news |title=Armenia Population |url=http://countrymeters.info/en/Armenia |agency=countrymeters.info |access-date=24 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150626115837/http://countrymeters.info/en/Armenia |archive-date=26 June 2015 |dead-url=no}}&lt;/ref&gt;  
  |Санақ жылы             = 2011
  |Халық тығыздығы        = 101,5
  |Тығыздық бойынша орны       = 99
 |ЖІӨ (АҚТ)               = 32,893 млрд.&lt;ref name=&quot;IMF GDP&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=62&amp;pr.y=6&amp;sy=2016&amp;ey=2020&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=911&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a= |title=World Economic Outlook Database, October 2018|publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=23 February 2019}}&lt;/ref&gt;
 |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы    = 2019
 |ЖІӨ (АҚТ) орны          = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ)       = 10,995&lt;ref name=&quot;IMF GDP&quot;/&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны  = 
 |ЖІӨ (номинал)           = 3,302 млрд.&lt;ref name=&quot;IMF GDP&quot;/&gt;
 |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы         = 2019
 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны            = 132
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал)   = 4,446&lt;ref name=&quot;IMF GDP&quot;/&gt; 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны  = 116
 |АДИ                     = {{өзгеріссіз}} 0,755
 |АДИ жылдық есебі        = 2017
 |АДИ бойынша орны        = 83
 |АДИ деңгейі             = &lt;span style=&quot;color:#0,743;&quot;&gt;жоғары&lt;/span&gt;
 |Әуе компаниясы          = 
 |Валютасы                = [[Армян драмы]]
 |Интернет үйшігі         = [[.am]]
 |ISO                     = ARM
 |Телефон коды            = 374
 |Уақыт белдеуі           = [[UTC+04:00|UTC+4]]
 |Түсініктемелер          = 
}}
'''Армения''' ({{lang-hy|Հայաստան}} [{{IPA|hɑjɑsˈtɑn}}], ''Һайастан''), толық ресми атауы — '''Армения Республикасы''' ({{lang-hy|Հայաստանի Հանրապետություն}} [{{IPA|hɑjɑstɑˈni hɑnɾɑpɛtuˈtʰjun}}]) — солтүстігі мен батысында [[Грузия]]мен, шығысында және оңтүстік-шығысында [[Әзербайжан]]мен, ал батысында [[Түркия]]мен оңтүстігінде [[Иран]]мен шектеседі. Армения теңізге тікелей шыға алмайды, ал көрші [[мемлекет]]термен шекаралары Кіші Кавказдың асу бермес қиын [[тау]] жоталары арқылы өтеді. Ел шебінің басым бөлігін Түркиямен және Әзербайжанмен шекаралары құрайды, сол себепті [[тарих]]и кезеңдерде бұл елдермен шекара жанжалы жиі туындаған болатын. Осының бәрі Арменияның [[география]]лық және геосаяси [[жағдай]]ына өзіндік [[ықпал]] етеді.
 
== Этимология ==
[[Сурет:Darius I the Great's inscription.jpg|250px|thumb|[[I Дарий]]-нің [[Бехистун сына жазуы|Беистун жазуы]] Армения туралы. VI ғасыр. e.]]
«Армения» [[топоним]]і армян үстіртінде орналасқан Мелитеннің маңында орналасқан Арми аймағының Хурри атымен оралады. Бұл арамей тіліндегі «есім» ескі парсы тіліне ауысты, ал «Арминияи» түрінде [[Бехистун сына жазуы|Бехистің]] [[522 жыл]]ы жазуы алты рет кездеседі&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iranica.com/articles/armenia-i|datepublished=|title=Schmitt R. ARMENIA and IRAN i. Armina, Achaemenid province // Encyclopædia Iranica|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/659qWLMs7?url=http://www.iranicaonline.org/articles/armenia-i|archivedate=2012-02-02|accessdate=2011-05-17|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. [[Ежелгі грек тілі|Ежелгі грекше-грек деп аталады]]. Ἀρμενία. Ἀρμένιοι таратудың алдында қолданылған армяндардың ежелгі грек атауы Μελιττήνιοι болды.

== Мемлекеттік рәміздері ==
== Тарихы ==
Армения — қызғылықты [[оқиға]]ларға бай [[тарих]]ы бар ежелгі [[мемлекет]]. Әлемдегі көне этностардың бірі болып саналатын армян халқы Армян таулы қыратын біздің заманымыздан әлдеқайда бұрын мекен еткен болатын. Қазіргі Армения [[Аумақ|аумағында]] б.з.д. IX ғасырдың өзінде құл иеленуші ежелгі Урарту мемлекеті болған, ал б.з.д. IV ғасырда Армян [[Патшалық|патшалығының]] негізі қаланды. Біздің [[заман]]ымыздың басында мемлекет аумағында [[христиан діні]] тарала бастады. Осылайша жаңа заманның 301 жылы Армения христиан [[мемлекет]]іне айналды. Орта ғасырларда гүлденген Армения қалалары [[сауда]] мен [[өнер]] орталықтары болды. X ғасырдың соңына қарай елдің оңтүстік бөлігін [[Византия]] басып алды. Армения бұдан кейін тағдыр тәлкегіне көп ұшырады: сан ғасырлар бойы ел аумағы талай рет сырттан келген жаудың табанында қалды. XVII ғасырда Арменияның екі [[қуат]]ты көршісі бұл елді екіге бөліл алды; ел аумағының батысы [[Түркия]]ның, ал шығысы [[Иран]]ның қарамағына өтті. Кейінірек орыс-парсы соғысының нәтижесінде Шығыс Армения [[Ресей империясы]]ның құрамына енді. Түркияның қол астында қалған Батыс Армения жылдар бойы түрік билеушілерінің қатал езгісінде болды. Бұл қайғылы оқиғалар армян халқының тағдырына елеулі [[ықпал]] етті: құртып-жоюдан аман қалған [[армяндар]] атақонысын тастап, бас сауғалауға мәжбүр болды. [[Әлем]]нің әр түкпірінде [[өмір]] сүретін армяндардың ірі топтарын осымен түсіндіруге болады.

1922 жылы Армения [[Грузия]] және [[Әзербайжан]]мен бірге [[Кавказ]] сырты Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасының [[құрам]]ына енді. 1936 жылы КСРО құрамына одақтық республика ретінде кірді. Қазіргі кезде Армения [[БҰҰ]], ТМД мүшесі болып табылады. Республика өз тәуелсіздігін 1991 жылдың 23 қыркүйегінде жариялады.

== Географиясы ==

== Табиғат жағдайлары мен ресурстары ==
Бұл шағын елдің табиғат [[жағдай]]лары өте алуан түрлі. Ел аумағының 9/10 бөлігі теңіз [[деңгей]]інен 1000 м биіктікте орналасқан, мұның өзі жер қорын [[шаруашылық]] [[мақсат]]та пайдалануды қиындатады. Елдің оңтүстік-батыс бөлігін [[Арарат]] жазығы алып жатыр, мүнда ТМД аумағындағы ең ежелгі және әдемі [[кала]]лардың бірі болып саналатын ел астанасы [[Ереван]] орналасқан.

Арменияның таулы бөлігі сейсмикалық жағынан қауіпті ауданға жатады, соңғы жойқын жерсілкішсі 1988 жылы Спитак қаласы маңында болды. Арменияның ең биік нүктесі — елдің солтүстігінде орналасқан [[Арагац]] тауы (4090 м). Ел аумағында түсті металдардың едәуір мол қоры шоғырланған. Әсіресе мыс кең орындары айрықша [[көз]]ге түседі. Олар елдің оңтүстік-шығысы мен солтүстік-бастысында орналасқан. Мыстан басқа, Армения молибден кең орындарымен, алуан түрлі құрылыс материалдарымен ([[мәрмәр]], [[гранит]], туф және т.б.) әйгілі.

Ел аумағы субтропиктік белдеуде жатыр. [[Қаңтар]]дың орташа температурасы 0°С-тан 12°С -ка дейін, ал [[шілде]]нің орташа температурасы +18°С-тан +24°С-қа дейін ауытқиды. Жылдың [[жауын-шашын]]ның ең көп мөлшері (900 мм) Кіші Кавказдың батыс беткейлерінде түседі, ал Арарат аңғарында оның көрсеткіші бар болғаны 220 мм ғана. Сол себепті егістік алқаптары қолдан суаруды қажет етеді. Елдің шығысында, Әзербайжанмен шекараға жақын жерде Севан тау көлі орналасқан. [[Көл]] суы әрқашан салқын, тіпті жаздың өзінде оның жағалауында салқын леп соғып тұрады. Көл айналасында ұлттык [[саябақ]] ұйымдастырылған. Севанға жақын манда минералды [[бұлақтар]] негізінде [[жұмыс]] істейтін Джермук, Арзни және басқа сауықтыру орындары орналасқан. [[Өзен]] торы біркелкі таралмаған, ол тек биік таулы аудандарда жиірек. Елдегі ең ұзын өзен — Аракс.

== Экономикасы ==

== Халқы ==
2008 жылдың соңына қарай Арменияда 3,3 миллион [[халық]] тұрды, халықтың орташа тығыздығының көрсеткіші 1 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;-ге 108 адамнан келді. Жер бедерінің күрделі болуы халықтың қоныстану сипатына да [[ықпал]] еткен: Армения халқының жартысынан астамы Арарат жазығында тұрады. Табиғи өсу [[жыл]] сайын қысқарып келеді, қазіргі кезде оның көрсеткіші 4‰-ге тең. Қала халқының үлес салмағы — 67%. Арменияны бірұлтты елдер қатарына қосуға болады, өйткені оның халқының 94%-ын армяндар құрайды. Басқа ұлттар арасында орыстардың, күрдтердің, грузиндер мен гректердің саны біршама.

== Шаруашылығы ==
Соңғы онжылдықта ТМД-ның басқа да жас тәуелсіз [[мемлекет]]теріндегі сияқты, Арменияда да экономиканың құлдырауы басым болды. Кеңестік [[дәуір]]мен салыстырғанда халықтың әл-ауқаты да төмендеп кетті. Қазіргі кезде ЖІӨ-нің жан басына шаққандағы көрсеткіші бар болғаны 560 АҚШ долларына тең (бұл ТМД бойынша ең төмен [[көрсеткіш]]тердің бірі). Елдегі жұмыссыздар саны 109 мың адамға жеткен, бұл ЭБХ-тың 9%-ын құрайды. Жұмыссыздық деңгейі бойынша Армения ТМД елдері арасында 1-орын алады.

[[Өнеркәсіп]] үлесіне ЖІӨ-нің 34%-ы тиесілі. Өнеркәсіп құрылымында машина жасау басым, әсіресе прибор және [[станок]], радиотехника мен электроника жасау жақсы дамыған. Өнеркәсіптің байырғы салаларының бірі — жергілікті шикізат көзіне негізделген түсті металлургия. Бұл саланың жекелеген кәсіпорындары электр энергиясының [[Тапшылық|тапшылығынан]] өз жұмысын тоқтатқан. Елде мұнай мен табиғи газ қоры жоқ, мұның өзі елді энергия көзімен жеткілікті түрде қамтамасыз етуге кедергі болуда. Электр [[энергия]]сы Армян АЭС-і мен Раздан өзеніндегі СЭС жүйесінде өндіріледі. Соған қарамастан жыл сайын жан басына шаққанда электр энергиясын өндіру азайып келеді.

Басқа [[сала]]ларға қарағанда, жергілікті [[шикізат]] кезіне бағдарланған тамақ енеркәсібі тұрақты дамып келеді. Өндірілетін [[өнім]]нің негізгі түрлері ([[шарап]], [[коньяк]], жеміс консервілері) [[республика]]дан тыс жерлерге көп сатылады. Елде [[құрылыс]] материалдарын өндіретін бірнеше кәсіпорын жұмыс істейді.

Агроөнеркәсіптік кешенде жүзім шаруашылығы мен [[жеміс]] өсіру жетекші орын алады. Жүзімдіктер мен жеміс бақтарының көпшілігі Арарат аңғарының суармалы алқаптарында орналасқан. Мұнда [[мақта]], бадам, зәйтүн және [[көкөніс]] басым таралған. [[Жайылымдық]] мал шаруашылығы кең қанат жайған. Тауларда бидай мен арпа өсіріледі. Жалпы алғанда, жыртылатын жерлер [[ауыл шаруашылығы]] жерлерінід 2/5 бөлігін құрайды. Қазіргі кезде елдің ауыл шаруашылығы табиғи [[сипат]] алған, яғни ел [[азық-түлік]]пен өзін-өзі қамтамасыз етуге ұмтылуда. Соған қарамастан астық, [[сүт]] және ет ендіру көлемі қысқарған.

Сыртқы саудадағы негізгі [[бағыт]] — [[импорт]] көлемінің ұдайы артуы, ол экспорт көлемінен әлдеқайда артық болып отыр. Ел [[мазут]], табиғи газ, ауылшаруашылық өнімдерін сырттан сатып алуға мәжбүр. Елдің сыртқы экономикалық [[байланыс]]тардағы негізгі әріптестері [[Ресей]] (20%), [[Иран]] және [[Түрікменстан]] болып табылады.&lt;ref&gt;География: Дүниежүзіне жалпы шолу. ТМД елдері. Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық/ Ө. Бейсенова, К. Каймулдинова, С. Әбілмөжінова, т.б. — Өңд., толықт. 2-бас. — Алматы: Мектеп, 2010. — 304 б., сур.ISBN 978-601-293-170-9&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{wikify}}

== Сыртқы сілтеме ==
* [http://www.armenica.org Armenica.org]

{{Навигациялық блок
 |тақырып       = Армения
 |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}};
 |state         = collapsed
 |Азия елдері
 |Еуропа елдері
 |ТМД
 |ҰҚШҰ
 |Шанхай ынтымақтастық ұйымы
 |Еуропа кеңесі
 |Қара теңіз экономикалық ынтымақтастығы ұйымы
 |Франкофония
 |Кавказ
}}

[[Санат:Армения|*]]
[[Санат:Посткеңестік елдер]]
[[Санат:БҰҰ мүше мемлекеттері]]

{{geo-stub}}</text>
      <sha1>2odwb8c5y4dgqurav7i2yvaxrq4eeio</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қасым хан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3510</id>
    <revision>
      <id>3692738</id>
      <parentid>3692112</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:29:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3692738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27266" sha1="52aiamg3d5oiw6yfqwvc4ja1yt8y4sn" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
| түс        = Қазақ ханы
| Қазақша есімі        = Қасым хан
| Шынайы есімі   = 
| Суреті           = Kasymkhan.jpg
| Сурет ені    = 
| Атауы            =
| Титулы              = [[Қазақ хандығы]]ның 4-ханы
| Ту               = Flag of the Kazakh Khanate.svg
| Ту2              = 
| Басқара бастады       = [[1511 жыл|1511]]
| Басқаруын аяқтады        = [[1521 жыл|1521]]
| Ізашары     = [[Бұрындық хан]]
| Ізбасары           = [[Мамаш хан]]
| Титулы_2            = 
| Ту_2             = 
| Ту2_2            = 
| Реті_2             = 
| Басқара бастады_2     = 
| Басқаруын аяқтады_2      = 
| Ізашары_2   = 
| Ізбасары_2         = 
| Титулы_3            = 
| Ту_3             = 
| Ту2_3            = 
| Реті_3             = 
| Басқара бастады_3     = 
| Басқаруын аяқтады_3      = 
| Ізашары_3   = 
| Ізбасары_3         = 
| Титулы_4            = 
| Ту_4             = 
| Ту2_4            = 
| Реті_4             = 
| Басқара бастады_4     = 
| Басқаруын аяқтады_4      = 
| Ізашары_4   = 
| Ізбасары_4         = 
| Туған күні      = 1445
| Туған жері     = Алтын Орданың Сол Қанаты
| Қайтыс болған күні        = 1518 немесе 1521
| Қайтыс болған жері       = [[Сарайшық]]
| Жерленді       = [[Сарайшық]]
| Діні       = [[Ислам]], [[суннизм]]
| Әкесі               = [[Жәнібек хан]]
| Анасы              = Жаған-бегім Ханым
| Жұбайы            = Ханық сұлтан Ханым, Сұлтан Нігар Ханым
| Балалары               = [[Мамаш хан]], [[Хақназар хан]], [[Әбілқайыр сұлтан]]
| Партиясы             = 
| Білімі        = 
| Қолтаңбасы           = 
| Сайты              = 
| Commons            = 
| Марапаттары            =
}}
'''Қасым хан''' ([[1445 жыл|1445]]—[[1521 жыл|1521]]) — [[Қазақтар|қазақтың]] ұлы хандарының бірі, [[Қазақ хандығы]]ның негізін қалаушылардың бірі — [[Жәнібек хан]]ның ортаншы баласы және Шайбанидтер мемлекетінің ханы [[Мұхаммед Шайбани]] ханның бөлесі. 

Шешесі [[Жаған-бегім Ханым]] Шайбани әулетінің атақты ханы [[Мұхаммед Шайбани]]дің інісі [[Махмұд сұлтан]]ның шешесінің туған сіңілісі.&lt;ref&gt;Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”,  2009 ISBN 978-601-01-0268-2&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Қасым хан (1445 – 1521 жылдары) – Қазақ хандығының ханы ([[1511 жыл|1511]] – [[1521 жыл|1521]]), [[Жәнібек хан]]ның ұлы. Тарихта Қасым ханның есімі [[Қазақ хандығы]]ның күшеюі және нығаюымен тікелей байланысты. Жазба деректерде Қасым хан 15 ғасырдың [[1570 жыл|70 – 90]] жылдары Қазақ хандығының Сыр бойындағы қалалар мен өңірлер үшін жүргізген күрестерге белсене қатысады, басшылық етеді. Бұл кезде қазақ ханы — [[Керей хан|Керей]]дің ұлы [[Бұрындық хан|Бұрындық]], ал қазақ әскерінің қолбасшысы Қасым хан болды. Осы кезеңдегі оқиғаларды баяндайтын деректер Қасым ханды «белгілі сұлтан және атақты баһадүр» деп атайды. Ширек ғасырға созылған Сыр бойы үшін күресте Қасым хан мен [[Жәнібек хан]]ның басқа да ұлдары [[Сығанақ]], [[Сауран]], [[Отырар]], [[Сайрам]] түбінде бірнеше рет [[Мұхаммед Шайбани|Шайбани хан]] әскерін тас-талқан етіп жеңеді. 15 ғасырдың 90-жылдары жасалған бейбіт келісім бойынша Қазақ хандығына [[Сығанақ]] пен [[Сауран]] өтеді. Бұл қалаларда Жәнібек хан ұлдары билік жүргізеді. 15 ғасыр басында Мәуереннахрды бағындырып, үлкен күшке ие болған [[Мұхаммед Шайбани|Мұхаммед Шайбани хан]] [[1506 жыл|1506 – 1510]] жылдары үздіксіз төрт рет қазақтарға жорық ұйымдастырады. [[Бұрындық хан]] Шайбани ханның алғашқы үш жорығына тойтарыс бере алмайды. Оның беделі төмендейді. Ал жазба деректерде «бұл кезде Қасым хандық билікте болмаса да, оның беделі ханнан күшті болды» және «өзін дербес ұстау үшін [[Бұрындық хан]]нан алыста көшіп-қонып жүрді» делінеді. [[1510 жыл]]ы Шайбани ханның соңғы, төртінші жорығы Ұлытау өңіріндегі Қасым ханның ұлысына бағытталады. Қасым хан әскері Шайбани хан әскерін тас-талқан етеді де, жауды Сыр бойынан қуып шығады. Осы жеңістен соң, ешкім де Бұрындық хан туралы ойламай, Қасым хан билігін мойындайды. Бұрындық болса, [[Самарқан]] жаққа кетуге мәжбүр болады. [[1511 жыл|1511 – 1513]] жылдары Қасым хан Шайбанилер ісімен айналысады. [[1512 жыл|1512 – 1513]] жылы ерте көктемде Қараталдағы Қасым ханға [[Сайрам]] қаласының әкімі Қаттабектен адам келіп, Қасым хан билігін алуын сұрайды. Қасым хан Қаттабектің ұсынысын қабыл алып, ол жаққа бір әмірін жібереді де, өзі [[Тараз]] жаққа бағыт ұстайды. Қаттабектің ұсынысымен Қасым хан [[Ташкент]]ке жорық жасайды. Бірақ жорық сәтсіз болып, Қасым хан Сайрам маңына қайта оралады. [[1513 жыл]]ы жазында Шу бойындағы Қасым хан Ордасына Әндіжаннан моғол ханы Сұлтан Сайд хан елшілікпен келеді. Оның мақсаты – Ташкенттегі Сүйініш ханға, жалпы Мәуереннахрдағы шайбанилар әулетіне қарсы бірігіп күрес ұйымдастыру еді. Қасым хан бұл ұсынысқа дипломатикалық жолмен жауап береді. Сұлтан Сайд хан мақсатына жетпесе де, Қасым ханның көрсеткен құрметіне өте риза болып қайтады. [[1517 жыл|1517 – 1521]] жылдары Қасым хан Қазақ хандығының батысында белсенді саясат жүргізеді. Ноғайлардың бір бөлігі қазақтарға қосылып, шекара [[Еділ]]ге дейін жетеді. Орыс деректері бойынша Қасым хан 1521 жылы қыста қайтыс болады. Денесі [[Сарайшық]]та жерленеді. Қасым хан тұсында қазақ атты әскерінің саны 300 мың, халқының саны 1 млн-ға жетеді. Шекара батыста – Еділге, оңтүстікте Ташкентке дейінгі жерлерді қамтыды. Қасым хан өз тұсында берік және адал хандардың бірі болды.

== Ұрпақтары ==
Қасым ханның тарихта үш ұлының аты қалған. Олар: [[Момыш хан|Мамаш]], [[Хақназар хан]]дар және [[Әбілқайыр сұлтан]]. Мамаш хан [[Қазақ хандығы]]ның тарихындағы аласапыран кезеңде билік етіп, қақтығыс кезінде қаза тапқан. Ал Хақназар хан қазақ халқының тарихында ұлы билеуші ретінде қалғаны белгілі. Әбілқайыр сұлтан Әзірбайджан шахы Исмаилмен болған шайқаста [[1511 жыл]]ы қаза болған. Ал Қасымның немерелеріне келсек, [[Мамаш хан|Мамаш ханның]] ұрпақтары туралы белгісіз. Әбілқайырдың ұрпағы жоқ. [[Хақназар хан|Хақназардың]] үш ұлы бар олар: Мыңғатай, Дінмұхаммед (Тыным) және Бозғыл. Мыңғатай мен Бозғыл сұлтандар [[1579 жыл|1579 жылы]] [[Ташкент]] әміршісі [[Баба сұлтан|Баба сұлтанның]] қолынан қаза болды. Тыным сұлтан [[Ташкент]] уәлаятының әміршісі және [[Ұлы жүз|Ұлы жүздің]] ханы болған. Кейбір деректерде [[Тұрсын хан|Тұрсын Мұхаммед хан]] сол Дінмұхаммедтің ұрпағы деп айтылады.

== Хандықты басқаруы ==
[[Бұрындық хан]] [[Самарқан]]ға кетуге мәжбүр болып, жат елде қаза болған соң, Қасым хан билікті өз қолына алды. 1511&amp;nbsp;жылы Қасым хан билікке қол жеткізгеннен кейін, [[Қазақ хандығы]] Қасым хандығы деп атала бастады. Қасым хан тұсында Қазақ хандығы саяси ықпалын күшейтіп, ірі және қуатты хандыққа айналды. Қасым хандығының аумағы батыста [[Сырдария]]ның оңтүстік жағалауларына дейін, оңтүстік-батысында [[Түркістан]] қалаларына дейін, оңтүстік-шығысында [[Жетісу]]дың солтүстік бөлігінің таулары мен таулы бөктерлеріне дейін созылып жатты. Кейбір мәліметтер бойынша, Қасым хан тұсында Қазақ хандығының шекарасы солтүстік-шығыста Ұлытау қыраттары мен [[Балқаш]] өзенінің жағалауына дейін, ал солтүстік-батыста [[Жайық]] өзеніне дейін жететін. Қасым тұсында Қазақ хандығы халқының саны бір миллионнан асты.

== Қасым хан жайында == 
[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан]] кезінде былай деп жазыпты:
&lt;blockquote style=&quot;border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em; width:60%&quot;&gt;
''Қасым хан бүкіл қазақ халқын біріктіру арқылы үлкен әскери күшке ие болды. Қарауындағы халықтың бақытына орай, ол өзінің бейбітшіліксүйгіш саясатымен халықтың махаббатына бөленді. Осы бейбітшіліксүйгіштігімен Қасым хан халықтар арасында ерекше әйгілі болды.''
&lt;/blockquote&gt;
Қасым хан өлгеннен кейін, өзара қырқысулардың өрши түсуіне байланысты, Қазақ хандығы біраз әлсіреді, ал моғолдар мен қазақтардың арақатынасы өзгерді.&quot;

== Қасым ханның қасқа жолы ==
«[[Қасым ханның қасқа жолы|Қасқа жол]]» — деп аталатын заң, қазақ арасында бұрыннан қалыптасқан әдет-ғұрып ережелері негізінде Қасым хан тұсында жасалған. Оның жасалуына себеп болған жағдайлар мыналар:
*Қасым ханның билігі тұсында [[Керей хан|Керей]], [[Жәнібек хан|Жәнібек]] және [[Бұрындық хан|Бұрындық]] хандар кезіндегі қазақ қоғамы анағұрлым жоғары сатыға көтерілді;
*Қазақ халқының этникалық территориясы толығымен біріктірілді;
*Хандық билік этникалық территорияға толық тарап, рөлі артты;
*Қазақ хандығының жаңа қалыптасқан жағдайына бұрынғы әдет-ғұрып заңы сай келмейді.
Қазақ хандығының құрылуы мен нығаюы ішкі феодалдық қырқыстар мен аласапыранқылықты аяқтатты, үнемі ер өліп, өріс бұзылып отыратын тайпалық талас-тартыстарға тыйым салды. Ел ішінде бейбіт береке орнады. Мұның өзі көшпелі шаруалардың бұрыннан қалыптасқан дағдылы дәстүрге бай мал жайылыстарынан мерзім бойынша тиімді пайдалануын, кезінде өріс-қоныс, жайлау-қыстауларына көшіп-қонуын, бейбіт өмір өткізіп, өндіріспен шұғылдануын қамтамасыз етті. Сөйтіп, әлеуметтік өндіргіш күштерді өсірді.

== Қосымша ==
Бізге белгілі, «''Қaсым ханның қасқа жолы''», «''Есім ханның ескі жолы''» және Тәуке ханның «''жеті жарғы|жеті жарғысы''» осы хан кеңесінің шешімі арқылы жарыққа шығып, елге таралған. [[Жәңгір хан]]ның ұлы Қасым  «Қасым ханның қасқа жолын», «Есім ханның ескі жолын» өз дәуіріне сай етіп, сондағы ережелердің жеті түріне күрделі өзгеріс енгізгендіктен, ол өзгерістер «''Тәуке ханның Жеті жарғысы''» («''Жеті жарлығы''») аталып кеткен делінеді. 
*Бірінші жарлығы: «''Халықтың ханы, сұлтаны, пірі-әзіреті қастан өлтірілсе, олардың әрқайсысы үшін жеті кісінің құны мөлшерінде құн төленсін''».
*Екінші жарлығы: «''Төрелер мен қожалардың жай қатардағы біреуі өлтірілсе, олардың әрқайсысына (ақсүйектің, пірдің тұқымы деп) екі кісінің құны төленуі тиіс''».
*Үшінші жарлығы: «''Сырттан келген адам үйге кірерде мініп келген атын босағаға байлағандықтан біреуді теуіп өлтірсе «бүтін құн», үйдің жапсарына байлаған ат теуіп өлтірсе «жарты құн», ал үйдің артына байлаған ат теуіп өлтірсе тек «ат-тон» айып тартады''».
*Төртінші жарлығы: «''Ата-анасын туған баласы ренжітіп, қарсы келіп қол жұмсаса, онда ол баланы ата-анасы өлтіремін десе де ерікті, сұраусыз болады''». 
*Бесінші жарлығы: «''Кәмелетке жеткен баласы туған ата-анасына тіл тигізіп сөккені үшін (қол тигізбесе) – қара сиырға немесе қара есекке теріс мінгізіп, мойнына құрым іліп, бүкіл ауылды айналдыру керек''». 
*Алтыншы жарлығы: «''Құда түсіп, құйрық-бауыр жегеннен соң – ақ баталы жесір басқаға кетсе, оған берілген қалың мал жесір иесіне түгел қайтарылып, оның үстіне қалыңсыз қыз немесе бір қыздың қалың малы төленсін'''».
*Жетінші жарлығы: «''Ұрыдан айыр түйеге – нар, атқа – аруана, тайлаққа – атан, тайға – ат, қойға – тана төлетеді. Оның үстіне үш тоғыз айып төлейді''». 
''Н. Өсерұлы «Жеті жарғы» Алматы «Жеті жарғы» [[1995]] жыл''

== Қасым хан жазба деректерде ==
[[Тегеран]]дағы [[Қажы Хусейн Малек]] кітапханасынан табылған қолжазбалардың бірі «[[Тарих-и Сафавие]]» (Сефевидтер әулетінің тарихы) деп аталады. Бұл қолжазбаның авторы – [[Исмаил Хусейни Мараши Табризи]]. Ол өз ортасына [[Мир Мулайим Бек]]  деген атпен танылған. Сондай-ақ оның «Да‘ва» деген лақап аты да белгілі. Аталмыш қолжазба [[Сефевидтер әулеті]]нің (XVI-XVIII ғасыр) та­рихы мен осы әулеттің көршілес елдермен арадағы қарым-қатынасы туралы сыр шертеді. Бұл қолжазба – 372 парақтан тұратын қомақты еңбек. Беттер саны түгел емес, басында және соңында беттері түсіп қалған. Жазуы «наста‘лиқ» үлгісінде таңбаланған. Қолжазбаның алғашқы бөлімдерінде Сефевидтер әулетінің билікке келу тарихы мен билік құруы туралы әңгіме болады. Ал қолжазбаның соңғы бөлімінде осы әулеттің [[Орталық Азия]] хандарымен қарым-қатынасы, олардың бір-бірімен арадағы өзара дипломатиялық қатынасы әңгіме болады. «Тарих-и Сафавие» қолжазбасының авторы осы еңбекті жазу үшін бірнеше тарихи еңбекке («''Раузат ас-сафа''», «''Тарих-и алам арайи Аббаси''», «''[[Хабиб ас-Сийар (шығарма)|Хабиб ас-Сийар]]''») сүйенгендігін және сондай-ақ шығарманы жазу барысында ауызша жеткен деректер мен әңгімелерді пайдаланғандығын тілге тиек етеді. «''Тарих-и Сафавие''» қолжазбасының бірнеше жерінде Қасым ханның аты аталады. Шығарманың авторы Қасым ханды [[Қыпшақ даласы|Дешті Қыпшақ]]тың «ханы» кейде «патшасы» деп, бірнеше жерде атап көрсеткен. Аталмыш қолжазбадағы деректерге сүйенсек, Иран шахтары мен Орталық Азия хандарының арасындағы шиеленіске толы оқиғалар әңгіме болады. [[Қазақ хандығы]]на қатысты дерек Қасым ханның атымен тығыз байланысты. Автор Дешті Қыпшақ ханы Қасым хан мен [[Шахи бек]]тің арасындағы тартысты баяндайды. Шахи бек Бұқара ханы Абдолланың немере інісі болып табылады. Оқиға Иран шахы [[І Исмаил]]дің Дешті Қыпшақ ханы Қасым ханға хат жазуынан басталады. Ол Қасым ханға жолдаған хатында Шахи бектің өзінің атына арнайы теңге соқтырғанын хабарлап, оған қарсы әрекет қолданбаса, мәселенің бетін алу қиынға соғатынын ескертеді. Қасым хан Иран шахына жазған жауап хатында Шахи бектің атын өшіріп, оның орнына өзінің атын жаздыртып, теңге соқтыруға бұйрық бергендігін хабарлайды.

Хаттардағы мәліметтерге қарап, Иран шахтарының Қасым ханмен қатты санасып, мәмілеге жүгініп отырғанын байқаймыз. Мұның барлығы Қасым ханның ресми хан көтерілгеніне дейін болған оқиғалар екендігін ескергеніміз абзал. Қасым ханның есімі таққа отырғанға дейін де танымал болғандығын және саяси сахнада беделі жоғары болғандығын осы қолжазбадағы деректер дәлелдеп береді. 

Осы уақытқа дейін бұл қолжазба туралы Ч. Стори «Персидская литература» каталогында атап көрсеткен, бірақ ол аталмыш қолжазба туралы атап қана өткен. Жалпы, «Тарих-и Сафавие» деген атпен сақталған қолжазбалар көп, бірақ солардың ішінде аталған нұсқа Орталық Азия елдерінің тарихын зерттеуде құнды дереккөз болып табылады.

Қазақ тарихына қатысты қолжазбалардың бірі Тегерандағы Қажы Хусейн Малек атындағы ұлттық кітапханадан табылды. [[Мұхаммад Тахир Вахид Қазвини]] жинақтаған [[Аббас шах]]тың көрші елдердің патшалары мен хандарына жазған дипломатиялық хаттарының көшірмелері – «''Муншаат''» жинағында Иран шахтары мен өзбек хандығы арасында жазысқан хаттардың қазақ тарихын зерттеуге қосар үлесі орасан мол. Себебі сол кездегі өзбек хандарының Иран патшаларымен арадағы дипломатиялық хат алмасуларында [[Хорасан]], [[Самарқан]], [[Бұқара]], [[Қыпшақ даласы|Дешті Қыпшақ]] және [[Ташкент]] аймағында орын алған тарихи оқиғалар әңгіме болған. Дәлірек айтқанда, күш алып, қанатын кеңге жайып келе жатқан Қазақ хандығы туралы өзбек хандары Иран шахтарына жазған хаттарында баяндап отырған. Мысалы, Абдулмумин ханның Аббас шахқа жазған хатында «Дешті Қыпшақты мекендеген қазақтардың саны күннен-күнге артып, күшейіп келе жатыр, осы жайды ескеру керек» деп жазады.&lt;ref&gt;Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2&lt;/ref&gt;

== Жерленуі ==
[[Мұхаммед Хайдар Дулати]]дың жазбаларына қарағанда, Қасым хан [[1518 жыл]]ы қайтыс болған. Ал [[Тахир Мұхаммед]] өзінің «Раузат-ат Тарихирин» атты еңбегінде Қасым ханның өлген уақыты 1521 жыл деп көрсетеді.

[[Қадырғали Жалайыр]]дың сөзі бойынша, Қасым хан [[Сарайшық]] қаласында қаза болған. Тарихшы А.П. Чулошников Қасым ханның Сарайшықтағы мазарының 17 ғасыр басында кұламай аман тұрғанын жазады.&lt;ref&gt;Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл. ISBN 9965-26-096-6&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.azattyq.org/content/kazakhstan_history_kasym_khan_manuscript_iran_malek_library/24178550 Қасым хан туралы жаңадан табылған дерек]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.testent.ru/load/ucheniku/istorija/asym_khan_t_synda_y_aza_khandy_y_asym_khanny_os_a_zholy_za_dary/21-1-0-923 Қасым ханның “Қосқа жолы&quot;]

{{Адамдардың тізбегі
    | ізашары = [[Бұрындық хан]]
    | ізбасары      = [[Мамаш хан]]
    | мәтін         = [[Қазақ хандары|Қазақ ханы]]
    | жылдары           = [[1511 жыл|1511]] — [[1521 жыл|1521]]
    | bcolor         = 
    | color          =
   }}

{{Қазақ хандары}}

[[Санат:Шыңғыс ханның ұрпақтары]]
[[Санат:Төрелер]]</text>
      <sha1>52aiamg3d5oiw6yfqwvc4ja1yt8y4sn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Италия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4034</id>
    <revision>
      <id>3692735</id>
      <parentid>3691902</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:25:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3692735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73731" sha1="jw59ms7rpqxugqbmf5u33tj7pre1wp8" xml:space="preserve">{{Мемлекет
 |Қазақша атауы        = Италия Республикасы
 |Шынайы атауы   = {{lang-it|Repubblica Italiana}}
 |Атау септігі       = Италия
 |Елтаңба                    = Italy-Emblem.svg
 |Байрақ                    = Flag of Italy.svg
 |Ұраны                   = 
 |Әнұранның аты          = Il Canto degli Italiani (Итальяндықтардың өлеңі)
 |Аудио                   = Inno di Mameli instrumental.ogg
 |Картада                = EU-Italy.svg
  |карта тақырыбы        = '''Италияның''' орналасуы (қою жасыл):&lt;br&gt;— [[Еуропа]]да (ашық жасыл және қою сұр)&lt;br&gt;— [[Еуропа одағы|Еуроодақта]] (ашық жасыл)
 |Картада2               = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 30 |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg = 12 |lon_min = 30 |lon_sec = 
  |region                 = IT
  |CoordScale             = 1000000
 |Тілі             = [[италиян тілі]]
 |Мемлекеттік діні = зайырлы мемлекет
 |Үкімет түрі         = [[Парламенттік республика]]
 |Құрылды       = [[17 наурыз]] [[1861 жыл]]
 |Тәуелсіздік күні      = 
 |Тәуелсіздігін алды        = 
 |Астанасы                 = [[Рим]]
 |Ірі қалалары       = Рим, [[Милан]], [[Неаполь]], [[Турин]], [[Палермо]], [[Генуя]], [[Болонья]], [[Флоренция]], [[Бари]], [[Катания]]
 |Басшы қызметі = [[Италия президенті|Президенті]]&lt;br /&gt;[[Италия премьер-министрі|Премьер-министрі]]
 |Басшылары            = [[Серджио Маттарелла]]&lt;br /&gt;[[Жоржиа Мелони]]
 |Жер аумағы              = 301 340
 |Жер аумағы бойынша орны     = 71
 |Судың үлесі            = 2,4
 |Этнохороним             = италиялық, италиялықтар
  |Жұрты              = {{өсім}} 60 359 546&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://demo.istat.it/bil2018/index.html|title=National demographic estimate, December 2018|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]|accessdate=17 September 2019|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190703155220/http://demo.istat.it/bil2018/index.html|archivedate=3 July 2019}}&lt;/ref&gt;
  |Халық саны бойынша орны     = 23
  |Сарап жылы             = 2018
  |Санақ бойынша халық саны  = {{өсім}} 59 433 744&lt;ref&gt;{{cite web |title=La popolazione legale del 15° Censimento della popolazione |url=https://www.istat.it/it/archivio/77877 |website=www.istat.it |accessdate=18 September 2019 |language=it |date=19 December 2012}}&lt;/ref&gt;
  |Санақ жылы           = 2011
  |Халық тығыздығы    = 201,3
  |Тығыздық бойынша орны     = 63
 |ЖІӨ (АҚТ)               = {{өсім}} 2,443 трлн.&lt;ref name=&quot;IMFWEOIT&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=56&amp;pr.y=11&amp;sy=2017&amp;ey=2021&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=136&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a= |title=World Economic Outlook Database, October 2019 |publisher=International Monetary Fund|website=IMF.org |access-date=30 October 2019}}&lt;/ref&gt;
 |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы   = 2019
 |ЖІӨ (АҚТ) орны      = 12
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = {{өсім}} 40,470
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = 33
 |ЖІӨ (номинал)             = {{құлдырау}} 1,989 трлн.
 |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2019
 |ЖІӨ (номинал)бойынша орны    = 8
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = {{құлдырау}} 32,947
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = 25
 |АДИ                    = {{өсім}} 0,880&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.hdr.undp.org/en/2018-update |title=2018 Human Development Report |year=2018 |accessdate=14 September 2018 |publisher=United Nations Development Programme }}&lt;/ref&gt;
 |АДИ жылдық есебі       = 2017
 |АДИ бойынша орны           = 28
 |АДИ деңгейі            = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;өте жоғары&lt;/span&gt;
 |Әуе компаниясы            = 
 |Валютасы                  = [[еуро]] (EUR, коды 978)
 |Интернет үйшігі            = [[.it]] &lt;ref name=&quot;domen&quot;&gt;Сонымен қатар [[.eu]], [[Еуропалық одақ]]тың мүшесі ретінде.&lt;/ref&gt;
&lt;!-- |Интернет үйшіктері = --&gt; 
 |ISO                     = 
 |Телефон коды          = 39
 |Уақыт белдеуі            = +1, жазда +2
 |Түсініктемелер              = 
}}
'''Италия ''' ({{lang-it|Italia}} {{IPA|[iˈtaːlja]}}, ресми атауы — '''Италия Республикасы''' ({{lang-it|Repubblica Italiana}})) — [[Еуропа]]ның оңтүстік бөлігінде, [[Жерорта теңізі]] жағалауындағы [[Апеннин түбегі]]нде, [[Сицилия]], [[Сардиния]] және бірнеше ұсақ аралдарда орналасқан мемлекет. Жер көлемі – 301,3 мың км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Халқы – 59 млн&lt;ref&gt;https://www.worldometers.info/world-population/italy-population/#google_vignette&lt;/ref&gt; адам. Халқының 94%-ы [[италиялықтар]]. Мемлекеттік тілі – итальян тілі. Халқы христиан дінінің католик тармағын ұстанады. Астанасы – [[Рим]] (2,8 млн.). Бұған қоса [[Милан]] (1,6 млн.), [[Неаполь]] (1,2 млн.), [[Турин]] (1,1 млн.), т.б. ірі қалалар бар. Италия территориясында тәуелсіз 2 мемлекет ([[Ватикан]], [[Сан-Марино]]) орналасқан. Әкімшілік-территориялық жағынан 20 облыстан тұрады. Оның 5-еуінің (''[[Сицилия]], [[Сардиния]], Трентино-Альто-Адидже, Валле Д’Аоста, [[Фриули-Венеция-Джулия]]'') ерекше автономиялық мәртебесі бар. Облыстар 94 провинцияға бөлінеді. Италия – парламенттік республика. 1948 жылы қабылданған конституция бойынша елді Президент басқарады ([[2015 жыл|2015]] жылдан [[Серджио Маттарелла]]). Ол 7 жыл сайын қос палаталы Парламенттің депутаттары мен облыстардан келген өкілдердің бірлескен жиналысында қайта сайланып отырады. Заң шығарушы орган екі палатадан: Республика сенаты (372 сенатор) мен Депутаттар палатасынан (630 депутат) тұрады. Атқарушы билік Министрлер Кеңесінің қолында. Ұлттық ақша бірлігі – бұрын [[лира]] болды, қазіргі кезде - [[еуро]]. Еуро банкноттары мен монеталары Италияда [[2002 жыл|2002]] жылдың [[1 қаңтар|1 қаңтарында]] енгізілді, бұл үш жылдық өтпелі кезеңнен кейін жүзеге асты. Ол кезде еуро ресми валюта болып табылғанымен, бірақ тек «кітап ақшасы» ретінде қолданылды. Қос валютаның айналым кезеңі — мұнда Италия лирасы мен еуро заңды төлем құралы ретінде қатар қолданылуы — [[2002 жыл|2002]] жылдың [[28 ақпан|28 ақпанында]] аяқталды.&lt;ref&gt;[https://economy-finance.ec.europa.eu/euro/eu-countries-and-euro/italy-and-euro_en#:~:text=The%20euro%20banknotes%20and%20coins,ended%20on%2028%20February%202002. https://economy-finance.ec.europa.eu/euro/eu-countries-and-euro/italy-and-euro_en#:~:text=The%20euro%20banknotes%20and%20coins,ended%20on%2028%20February%202002.]&lt;/ref&gt;

Италия солтүстік батыста Франция (488 км), солтүстікте Швейцария  (740км) және Австрия (430 км), солтүстік шығыста  Словениямен (232 км) шектеседі. 

Ұлттық мерекесі маусымның алғашқы [[Жексенбі|жексенбісі]] – Республиканың құрылған күні  ([[2 маусым]], [[1946 жыл|1946]]).

== Италия атауы ==
Италия атауының қайдан шыққаны белгісіз және оның [[Этимология|этимологиясына]] қатысты бірнеше [[Гипотеза|гипотезалар]] бар&lt;ref&gt;Alberto Manco, ''Italia. Disegno storico-linguistico'', 2009, Napoli, L'Orientale, ISBN 978-8-8950-4462-0&lt;/ref&gt;. Бір [[теория]] бойынша, ол ежелгі грек тіліндегі ''Italói'' деген [[Термин|терминнен]] шыққан, бұл термин қазіргі Калабрия аймағында орналасқан ''Italói'' деген [[Тайпа|тайпасының]] жерін білдірген. Алғашында бұл тайпаның атауы ''Vituli'' деп ойланған, кейбір ғалымдар олардың тотемдік жануары [[өгіз]] (латынша: ''vitulus''; умбрия тілінде: ''vitlo''; оскан тілінде: ''Víteliú'') болуы мүмкін деп болжайды&lt;ref&gt;J.P. Mallory and D.Q. Adams, ''Encyclopedia of Indo-European Culture'' (London: Fitzroy and Dearborn, 1997), 24.&lt;/ref&gt;. Кейбір ежелгі авторлар бұл атауды жергілікті [[билеуші]] ''Italus'' есімімен байланыстырады&lt;ref&gt;Dionysius of Halicarnassus, ''Roman Antiquities'', 1.35 Archived 15 December 2022 at the Wayback Machine, on LacusCurtius; Aristotle, ''Politics'', 7.1329b Archived 10 September 2015 at the Wayback Machine, on Perseus; Thucydides, ''The Peloponnesian War'', 6.2.4 Archived 24 September 2015 at the Wayback Machine, on Perseus&lt;/ref&gt;.

«Италия» атауы алғаш рет [[Антиоха Сиракузалық|Антиоха Сиракузалықтың]] шығармаларында кездеседі ([[б.з.д. V ғасыр]]), оның еңбектерінің арасында «Италия тарихы» атты еңбегі де болған. Бірақ осы еңбегінде «Италия» топонимі тек елдің оңтүстік бөлігін, қазіргі Калабрияның бір бөлігін — Реджо-ди-Калабрия провинциясы және Катандзаро мен Вибо-Валентия провинцияларының бір бөлігін білдіреді.&lt;ref&gt;History of Calabria - Passion For Italy. Passionforitaly.info. Дата обращения: 25 августа 2015. Архивировано 4 марта 2016 года.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The Origins of the Name 'Italy'. Arcaini.com. Дата обращения: 25 августа 2015. Архивировано из оригинала 23 сентября 2015 года.&lt;/ref&gt; Ежелгі авторлардың айтуынша, «Италия» және «Энотрия» атаулары [[Б.з.д. V ғасыр|б.з.д. V ғасырда]] [[Синоним|синонимдер]] болып қолданылған, бұл атау сондай-ақ Луканияның үлкен бөлігін де қамтыған. Б.з.д. I ғасырда «Italia» атауы бар [[монеталар]] көптеген италиялық халықтар (сабиндер, самниттер, умбриандар және т.б.) тарапынан соғылған.&lt;ref&gt;Guillotining, M., History of Earliest Italy, trans. Ryle, M &amp; Soper, K. in Jerome Lectures, Seventeenth Series, p.50&lt;/ref&gt;

Италияға арналған ежелгі грек термині бастапқыда тек Бруттиум [[Түбек|түбегінің]] [[Оңтүстік|оңтүстігіне]] және Катанзаро мен Вибо Валентина бөліктеріне қатысты болған. Уақыт өте келе, Энотрия мен «Италия» деген үлкен ұғым синонимге айналды және бұл атау Луканияның көп бөлігін де қамтыды. Рим республикасының кеңеюіне дейін гректер бұл атауды Мессина бұғазы мен Салерно мен Таранто шығанақтарын қосатын сызық арасындағы жерді, қазіргі Калабрияны білдіру үшін қолданған. Кейін [[гректер]] «Италия» атауын кеңірек аймаққа да қолдана бастады.&lt;ref&gt;Pallottino, M., ''History of Earliest Italy'', trans. Ryle, M &amp; Soper, K. in Jerome Lectures, Seventeenth Series, p. 50&lt;/ref&gt; Оңтүстіктегі «грек Италиясынан» басқа, тарихшылар «Этрусск Италиясы» деген аймақтың бар екенін де ұсынған, бұл аймақ Орталық Италияның бір бөліктерін қамтыған.&lt;ref&gt;Giovanni Brizzi, Roma. Potere e identità: dalle origini alla nascita dell'impero cristiano, Bologna, Patron, 2012 p. 94&lt;/ref&gt;

Рим Италиясының шекаралары жақсы анықталған. Катонның ''Origines'' еңбегінде Италия бүкіл Альпі тауынан оңтүстіктегі жарты арал ретінде сипатталған.&lt;ref&gt;Filippo Carlà-Uhink. The &quot;Birth&quot; of Italy: The Institutionalization of Italy as a Region, 3rd-1st Century BCE. ISBN 978-3-11-054287-5&lt;/ref&gt; Б.з.д. 264 жылы Рим Италиясы Арно және Рубикон өзендерінің орталық-солтүстік бөлігінен бастап, бүкіл оңтүстікті қамтыған. Солтүстік аймақ, Цизальпиндік Галлия, географиялық тұрғыдан Италияның бөлігі болып саналғанымен, Рим оны б.з.д. 220 жылдары басып алғанымен, саяси тұрғыдан бөлек болған&lt;ref&gt;Williams, J. H. C. (22 May 2020). ''Beyond the Rubicon: Romans and Gauls in Republican Italy – J. H. C. Williams – Google Books''&lt;/ref&gt;. Б.з.д 42 жылы ол заңды түрде Италияның әкімшілік бірлігіне қосылды. Сардиния, Корсика, Сицилия және Мальта 292 жылы Диоклетианның тұсында Италияға қосылды, бұл уақытта сол кездегі Италия қазіргі Италияның географиялық аумағына сәйкес келді.&lt;ref&gt;&quot;La riorganizzazione amministrativa dell'Italia. Costantino, Roma, il Senato e gli equilibri dell'Italia romana&quot; (in Italian). Archived from the original on 19 November 2021. Retrieved 19 November 2021.&lt;/ref&gt;

Ұлы итальяндық ақын [[Данте Алигьери|Данте]] XIV ғасырда географиялық және тарихи тұрғыдан «Италия» деп аталатын аймақтың шекаралары солтүстікте [[Альпі|Альпімен]] анықталып (Монте-Карло маңындағы Варе өзенінен бастап, Истриядағы Арса өзеніне дейін), ал оңтүстікте — [[Сицилия]] мен оған жақын [[Арал|аралдармен]] шектеседі деп жазған.

Бірнеше ғасырлық бөлшектенуден кейін, [[Рисорджименто]] дәуірінде «Италия» деп аталатын [[Біртұтас Мемлекет|біртұтас]] мемлекеттің қалыптасуы аяқталды. [[1861 жыл|1861]] жылы Италия Корольдігі (итал. ''Regno d'Italia'') жарияланды, ол 1946 жылға дейін өмір сүрді. 1946 жылғы конституциялық [[Референдум|референдумда]] халықтың көпшілігі республикалық басқару түріне көшу үшін дауыс берді. Қазіргі ел атауы — Италия (итал. ''Italia''), немесе Итальян Республикасы (итал. ''Repubblica Italiana'') — [[1947 жыл|1947]] жылғы Конституцияда бекітілген.&lt;ref&gt;https://www.senato.it/documenti/repository/istituzione/costituzione_inglese.pdf&lt;/ref&gt;

==Табиғаты==
Италия қоңыржай белдеудің орманды аймағы (Солтүстік) мен субтропиктік белдеуде (Оңтүстік) орналасқан. Жерінің 4/5 бөлігі – тау мен қырат. Ең биік жері – Монблан шыңы (4807 м) Альпі тауында ондаған ірі мұздықтар бар. Альпінің оңтүстігіндегі Падан жазығы Апеннин тауына жалғасады. Оңтүстігінің қиыр шеті – Калабрия тауы. Аралдарының көбі таулы, жанартаулы келеді. Орта және Оңтүстік Италияда жер сілкінісі болып тұрады. Пайдалы қазбалары: тас көмір, [[лигнит]], мұнай, табиғи газ, қорғасын, темір кентасы, күкірт, т.б. Сынап кенінің табиғи қоры жағынан ел дүние жүзінде [[Испания]]дан кейін 2-орында. Климаты, негізінен, субтропиктік: жазы ыстық, қуаң, қысы жылы. Шілдедегі орташа температура 20 – 22°С-тан (солтүстікте) 28°С-қа дейін (оңтүстікте), қаңтарда 0°С-тан (солтүстікте) 12°С-қа (оңтүстікте) дейін. Альпінің жоғарғы жағында қыста –15 – 20°С аяз болады. Жылдық жауын-шашын мөлшері 500 мм-ден ([[Сицилия]], [[Сардиния]]) 3000 мм-ге (Шығыс Альпі, Солтүстік Апеннин таулары) дейін. Елдің басты өзені – [[По]] (ұзындығы 652 км) ([[Рим]] қаласы осы өзеннің жағасында орналасқан), үлкен өзендер қатарына [[Адидже]], Брента, Рено, Арно, [[Тибр]], т.б. жатады. Ірі көлдерінің көпшілігі (Гарда, Комо, т.б.) Альпі тауында орналасқан. Жері құнарлы қоңыр топырақты және шалғынды. Альпінің 800 м-ге дейінгі биіктіктерінде жалпақ жапырақты ([[емен]], [[үйеңкі]]) ормандар, ал онан жоғары қарай [[шамшат]] және қылқан жапырақты ормандар, ал ең жоғарғы бөлігінде субальпілік шалғындар өседі. Падан (По) жазығында егіншілік жақсы дамыған. Апеннин тауы мен Сицилия, Сардиния аралдарында мәңгі жасыл шық тоғайлар, емен, шамшат ағаштары өседі. Альпі және Апеннин тауларында тау ешкі, жабайы мысық, сусар, күзен, абруц аюы кездеседі. Италияда 400-ге тарта құс мекендейді. Көрші теңіздері балыққа бай.

==Тарихы==
=== Ежелгі Рим ===
Ежелгі дәуірде Италия территориясында [[Рим империясы|Рим мемлекеті]] салтанат құрды. 4 – 5 ғасырларда Рим империясына көршілес герман, [[ғұн]], [[авар]] тайпалары күйрете соққы берді. 476 жылы Батыс Рим империясы құлап, орнына ''Одоакр корольдігі'' (476 – 493) құрылды.

=== Орта ғасырлар ===
[[File:Colosseum in Rome, Italy - April 2007.jpg|thumb|[[Колизей|Римдегі Колизей]]. Римдік архетектураның және техниканың ең ірі туындысы]]
* [[488]] жылы Солтүстік Италияға остготтар басып кіріп, өз корольдіктерін ([[493]] – [[544]]) құрды. 
* [[554]] жылы Италияның көпшілік бөлігін [[Византия]] империясы басып алды. 
* [[754]] – [[756]] жылы [[франктер]] Апеннин түбегіне жорық жасап, елдің орталық бөлігін бөліп алды және ол жерді [[Рим папасы]]на тарту етті. Бұл қасиетті Папа мемлекетінің (Папа облысы) құрылуының бастамасы болды. 
* [[774]] жылы елді толығымен [[Ұлы Карл]] жаулап алды. Франктер империясының ыдырау нәтижесінде [[781]] жылы Италия корольдігі құрылды. Герман королі Оттон Корольдігінің басқыншылық жорықтары ([[951]] және [[961]] – [[962]]) нәтижесінде корольдік [[962]] жылы Қасиетті Рим империясының құрамына қосылды. Ақсүйектер арасындағы өзара қырқысулар, [[арабтар]] мен [[Венгрия|венгрлердің]] шапқыншылықтары халықтың тұрмысын күрт нашарлатып жіберді. Италияның басқа Еуропа елдерінен басты ерекшелігі мұнда қалалар өте көп болды және қолөнер мен сауда-саттық үнемі қызу жүріп жатты. 
* 10 ғасырдан бастап қалалардың сеньорлармен (герцог, граф, епископ) күресі нәтижесінде коммуналар (өзін-өзі басқаратын қалалық қауымдар) құрыла бастады. Коммунадағы билік қала шонжарларының, бай көпестердің қолында болды. Бірте-бірте елдің аса ірі портты қалалары (Генуя, [[Венеция]], т.б.) Батыс пен Шығыс арасындағы басты сауда орталықтарына айналды. 
* [[1154]] – [[1176]] жылы герман императоры ''Фридрих Барбаросса'' Италия қалаларын бағындыру үшін елге 5 рет жорық жасады. Дегенмен Констанц бітімі ([[1183]]) бойынша, Италия қалалары өз тәуелсіздіктерін сақтап қалды. Германдарға қарсы күрес елде ұлттың сана-сезімінің оянуына ықпал етіп, бірте-бірте италия ұлты мен италия әдеби тілі қалыптаса бастады. 
* 11 ғасырда Оңтүстік Италиямен [[Сицилия]]ны нормандар басып алып, ]]Сицилия]] корольдігін құрды. [[1282]] жылы халық көтерілісі [[Сицилия]] корольдігінің құлауына алып келді. 
* 13 ғасырдың аяғы мен 14 ғасырдың басында [[Сицилия]]ны, 15 ғасырдың орта шенінде Оңтүстік ]]Италия]]ны басып алған Арагон корольдігі бірте-бірте бүкіл Оңтүстік Италияға испан үстемдігін орнатты. 
* 13 ғасырда Орталық және Солтүстік Италиядағы алдыңғы қатарлы қалалар мен мемлекеттерде нарықтық қатынастар тез дами бастады. Оларда банк ісі ([[Сиена]], [[Флоренция]]), шығыс елдерімен сауда (Генуя, Венеция), шұға тоқу ([[Болонья]], [[Сиена]], [[Флоренция]], [[Милан]]) кең өріс алды. Дүние жүзінде тұңғыш рет Италияда 14 ғасырда шұға шеберханалары негізінде [[мануфактура]]лар пайда болды. Осы кезде Италия мәдениетінің Қайта өрлеу дәуірі басталды (14 – 16 ғасырлар).

===Испандық өктемдiлiк және Франция ықпалының өсуі===
* Елдегі саяси бытыраңқылық, сауда жолдарының Жерорта теңізінен Атлант мұхитына ауысуы 16 ғасырда өнеркәсіп пен сауданың құлдырауына алып келді. Елдің бытыраңқылығын пайдаланған Франция мен Испания Италия жері үшін өзара соғыстар жүргізді (1494 – 1559). Нәтижесінде Сицилияны, Сардинияны, Милан герцогтығын, Оңтүстік Италиядағы мемлекеттерді (Венеция, Папа облысы, Совоя герцогтығынан басқаларын) [[Испания]] басып алды. 
* 16 – 17 ғасырларда Италия экономика жағынан құлдырап, өнеркәсіп орындары тек Солтүстік Италияда ғана қалды. Иезуиттер ордені құрылып (1534), инквизиция қалпына келтірілді (1542). Озық ойлы адамдар қуғынға ұшырады ([[Бруно Джордано Филиппо|Джордано Бруно]], Джордано Ванини отқа өртелді, П.Кампанелла, [[Галилей|Г.Галилей]], т.б. инквизиция сотымен сотталды). Испан тағының мұрагерлігі үшін  болған соғыстар (1701 – 14) Италия жерімен өтіп, халық мүлдем қайыршылыққа ұшырады. 
* 1714 жылы Италиядағы испан иелігі толығымен [[Австрия Республикасы|Австрияға]] өтіп, 
* 1734 жылы Австрия Сицилия мен Неаполитан корольдігін қайтадан испандарға берді. 
* 1720 жылы Савоя герцогтығы Австриядан Сардинияны алып, Сардиния корольдігі құрылды (1720 – 1861).

===Өркендеу дәуірі ===
[[File:With Victor Emmanuel.jpg|thumb|right|Джузеппе Гарибальди және Виктор Эммануэл II арасындағы аңызға айналған &quot;Теанодағы қол алысу&quot;: [[26 қазан]], [[1860 жыл]]]]
* 18 ғасырдың 2-жартысынан бастап елде қайтадан экономикалық өрлеу басталып, ғасыр аяғында Италияны бір орталыққа біріктіру жолында күрес басталды. Бұл қозғалыс 1848 – 49 жылғы революцияға алып келді. Бірігу жолындағы шешуші күрес 1859 – 60 жылы Австрия-Италия-Франция соғысында шешілді. 
* 1859 жылы Австриядан Ломбардия азат етіліп, Орталық Италия герцогтықтарындағы (Моден, Парм, Тоскан) және Романьедегі халық көтерілістері жеңіске жетті. Елді біріктіруде халық батыры [[Джузеппе Гарибальди]]дің Сицилия мен Неапольға жасалған жорықтары үлкен рөл атқарды. Италияны біріктіру 1870 жылы Рим облысының қосылып, ондағы папа билігінің жойылуымен аяқталды. Елдің бірігуінен кейін экономика жедел дами бастады.

=== Жаңа уақыт ===
* 19 ғасырдың аяғынан бастап Италия үкіметі отарлау саясатын жүргізе бастады. 
* 1889 жылы [[Сомали]] жаулап алынды, [[Эфиопия]]ға басып кіргенімен, 
* 1896 жылы күйрей жеңілуге мәжбүр болды.

=== XX ғасыр ===
[[File:Italian Arditi.jpg|thumb|right|[[1918 жыл]]дағы италиялық [[жаяу әскер]]лерi. [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде 650.000-ға жуық италиян жауынгерлері қаза табылған]]
* 1911 – 12 жылы [[Түркия]]мен соғысып, одан [[Ливия]] мен Додеканес аралдарын тартып алды. 1882 жылы Үштік одаққа (Германия, Австрия-Венгрия, Италия) қосылғанымен, Бірінші дүниежүзілік соғыста (1914 – 18) [[Антанта]] ([[Ұлыбритания]], [[Франция]], [[Ресей]], т.б.) жағына шығып кетті. Осы соғыста 700 мың адамы өліп, 1 млн-нан астамы мүгедек болды, бүкіл Солтүстік Италия қаңырап қалды. Дегенмен, соғыс нәтижесінде Трентиноны, Оңтүстік Тирольді, Истрияны, Адриатикадағы кейбір жерлерді өзіне қосып алды. 
* 1920 жылы тұрмыстың ауырлығынан елде жұмысшылардың кәсіпорындарды басып алу қозғалысы басталды. Барлық металл өңдеу, машина жасау зауыттары мен фабрикалар іс жүзінде елдегі 600 мың жұмысшының қолына өтті. Оған қарсылық ретінде ірі буржуазия 1919 жылы [[Бенито Муссолини|Б.Муссолини]] құрған [[Фашизм|фашистік]] партияға қаржылай көмекті күшейтті.
* Нәтижесінде 1922 жылы фашистер үкімет басына келді. Фашистерге қарсы партиялар (негізінен, социалистер мен коммунистер) ел парламентінен шығып кетіп, оппозициялық фракция комитетіне бірікті. Бірақ көп ұзамай фашистер шабуылға шығып, сөз бостандығына тыйым салды. 
* 1926 жылы фашистік партиядан басқа саяси ұйымдардың бәріне тыйым салынды. Антифашистерді жазалау үшін Ерекше трибунал құрылды.
* 1936 жылы майда Италия Эфиопияны басып алды, 
* 1936 – 39 жылы Испаниядағы фашистік төңкеріске белсене араласты, 
* 1937 жылы “Антикоминтерндік пактіге” қосылды, 
* 1939 жылы [[Албания]]ны басып алды. 
* 1940 жылы 10 маусымда Францияға шабуыл жасады, осы жылы 27 қыркүйекте [[Германия]]мен және [[Жапония]]мен қосылып, Үштік келісімшартқа отырды. 
* 1940 жылы қазанда [[Грекия]]ға, 
* 1941 жылы сәуірде [[Югославия]]ға шабуыл жасады. 
* 1941 жылы маусымда Германиямен бірігіп, КСРО-ға шабуыл жасады. Кеңес армиясы 1942 – 43 жылы қыста Орта Дон бойында Италия армиясын толық талқандады. 
* 1941 – 43 жылы Италия әскерлері Солтүстік [[Африка]]да да толығымен талқандалды. 
* 1943 жылы 25 шілдеде елде мемлекет төңкеріс болып, Муссолини корольдің бұйрығымен тұтқындалды. Бірақ 8 қыркүйекте Германия Италияға басып кіріп, Муссолиниді түрмеден босатты. 3 және 9 қыркүйекте ағылшын-американ әскерлері (Апеннин түбегіне) десант түсірді. Елде фашистерге қарсы Қарсыласу қозғалысы күшейді.
* 1945 жылы сәуірде жалпыхалықтық көтеріліс нәтижесінде ел толығымен азат етілді.
* 1946 жылы 2 маусымда елде референдум өтіп, Италия республика болып жарияланды. Соғыстан кейінгі бейбіт келісім бойынша ол отарларынан бас тартып, Албания мен Эфиопияның тәуелсіздігін мойындады.
* 1948 жылы [[Маршалл жоспары]]на сәйкес, [[АҚШ]]-тан көмек алды. 
* 1949 жылы НАТО-ға мүше болып кіріп, елде АҚШ әскери базалары орналастырылды. Соғыстан кейін өнеркәсіптің жаңа салалары (мұнай, газ, химия, машина жасау, т.б.) тез дамып, Италия индустриялы-аграрлы елге айналды. Ол көптеген халықаралық ұйымдарға: [[БҰҰ]]-ға (1955), Еуропа кеңесіне (1949), Еуропалық одаққа (1957), т.б. мүше.

== Мемлекеттік құрылым ==
=== Мемлекеттік жүйенің негіздері ===
Италия - [[Парламенттік республика|парламенттік типтегі]] [[унитарлы мемлекет]]. Мемлекеттің негізгі заңы - [[1947 жыл]]ы қабылданған [[конституция]].

''Мемлекет басшысы'' - [[Италия Президенті]].

Атқарушы билік пен [[Үкімет]]ті Италия Министрлер Кеңесінің Төрағасы басқарады. 2013 жылғы ақпандағы Үкімет құрылымына келесі министрліктер кірді:
* Сыртқы істер министрлігі
* Ішкі істер министрлігі
* Әділет министрлігі
* Қорғаныс министрлігі
* Экономика және қаржы министрлігі
* Экономикалық даму министрлігі
* Инфрақұрылым және көлік министрлігі
* Ауыл шаруашылығы, азық-түлік және орман саясаты министрлігі
* Білім министрлігі
* Еңбек және әлеуметтік саясат министрлігі
* Мәдени мұра және мәдени қызмет министрлігі
* Қоршаған орта және жер мен теңізді қорғау министрлігі
* Денсаулық сақтау министрлігі.

''Заң шығарушы билік'' — 5 жылға сайланған Италияның екі палаталы Парламенті.
* Италия депутаттар палатасы — 630 мүше.
* Италия Сенаты - 315 мүше.

''Жетекші саяси партиялар'' — Бес жұлдызды қозғалыс, Солшыл демократтар, Демократиялық одақ, Италия халық партиясы, Біріккен христиан демократтары, &quot;Бостандық халқы&quot;, Солтүстік Лигасы. Партиялар коалицияға біріктірілген — оңшылдар (Бостандық халқы, Христиан-демократиялық партиясы (ХДП), Солтүстік лигасы) және солшылдар (Солшылдардың демократиялық партиясы (СДП), Социалистік партия (СП), Халық партиясы, экологтар).

== Әкімшілік бөлінісі ==
{{Толық мақала|Италияның әкімшілік бөлінісі}}

Италия — орталықтандырылмаған унитарлы мемлекет. Мемлекеттің астанасы — [[Рим]]. Ел 20 аймаққа бөлінген — [[Валле-д’Аоста]], [[Ломбардия]], [[Трентино — Альто-Адидже]], [[Фриули-Венеция-Джулия]], [[Пьемонт]], [[Лигурия]], [[Венеция]], [[Тоскана]], [[Умбрия]], [[Эмилия-Романья]], [[Марке]], [[Абруццо]], [[Лацио]], [[Молизе]], [[Базиликата]], [[Кампания]], [[Калабрия]], [[Апулия]], [[Сардиния]] және [[Сицилия]] (олардың 5-і Сицилия, Сардиния, Трентино — Альто Адидже, Валле-д'Аоста және Фриули-Венеция-Джулия — ерекше мәртебеге ие), оған әкімшілік-аумақтық бірлік ретінде 110 провинция кіреді. Провинциялар өз кезегінде коммуналарға бөлінеді, жалпы коммуналар ― 8101. Автономды облыстарда өздерінің өкілді органдары бар — облыстық кеңестер мен атқарушы органдар — джунттар, облыстар және автономиялық провинциялар Конституцияда жазылған мәселелер бойынша облыстық және провинциялық заңдар қабылдай алады.
[[Сурет:Italian provinces no regions.svg|нобай|Италияның әкімшілік аймақтары|alt=Италияның әкімшілік аймақтары]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!width=&quot;100px&quot;| Облысы
!width=&quot;60px&quot;| Астанасы
!width=&quot;60px&quot;| Ауданы (км²)
!width=&quot;60px&quot;| Халық
|-
| [[Абруццо]]
| [[Л’Акуила]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|10794}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|1324000}}
|-
| [[Апулия]]
| [[Бари]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|19362}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|4076000}}
|-
| [[Базиликата]]
| [[Потенца]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|9992}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|591000}}
|-
| ''[[Валле-д’Аоста]]''
| [[Аоста]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|3263}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|126000}}
|-
| [[Венето|Венеция]]
| [[Венеция]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|18391}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|4832000}}
|-
| [[Калабрия]]
| [[Катандзаро]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|15080}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|2007000}}
|-
| [[Кампания (Италия)|Кампания]]
| [[Неаполь]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|13595}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|5811000}}
|-
| [[Лацио]]
| [[Рим]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|17207}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|5561000}}
|-
| [[Лигурия]]
| [[Генуя]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|5421}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|1610000}}
|-
| [[Ломбардия]]
| [[Милан]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|23861}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|9642000}}
|-
| [[Марке]]
| [[Анкона]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|9694}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|1553000}}
|-
| [[Молизе]]
| [[Кампобассо]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|4438}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|320000}}
|-
| [[Пьемонт]]
| [[Турин]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|25399}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|4401000}}
|-
| ''[[Сардиния]]''
| [[Кальяри]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|24090}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|1666000}}
|-
| ''[[Сицилия]]''
| [[Палермо]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|25708}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|5030000}}
|-
| [[Тоскана]]
| [[Флоренция]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|22997}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|3677000}}
|-
| ''[[Трентино — Альто-Адидже]]''
| [[Тренто]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|13607}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|1007000}}
|-
| [[Умбрия]]
| [[Перуджа]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|8456}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|884000}}
|-
| ''[[Фриули-Венеция-Джулия]]''
| [[Триест]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|7855}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|1222000}}
|-
| [[Эмилия-Романья]]
| [[Болонья]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|22124}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|4276000}}
|}

==Экономикасы==
[[СуретFerrari 458 Spider.jpg|нобай|оңға|Жаңа [[Ferrari 458 Italia]]. Италия ең ірі экспорттаушы елдерінің арасында 7-ші орында]]
Италия – әлемдегі аса жоғары дамыған жетекші елдердің бірі. Ұлттық табыс көлемі (1146,2 млрд. АҚШ доллары, 1997) жағынан дүние жүзінде АҚШ, Қытай, Жапония, Германия, Франциядан кейін 6-орында, оны жан басына шаққанда 3-орында. Экономикадағы өнеркәсіп үлесі – 35,6%, ауыл шаруашылығы – 3,9%, қызмет көрсету – 60,5%. Халқының 70%-ы – қызмет көрсету, 22%-ы – өнеркәсіпте, 8%-ы – ауыл шаруашылығында жұмыс жасайды. Экономикасында шет ел капиталының үлесі үлкен. Экономикасындағы негізгі салалары: [[машина жасау]], автомобиль жасау, тамақ, химия, тігін, [[металлургия]], т.б. Соңғы жылдары роботтар мен электронды жабдықтар өндірісі тез дамып келеді. Ауыл шаруашылығы жоғары деңгейде. Астық өнімдерінен бидай, жүгері, күріш (Еуропада 1-орында), оған қоса жеміс-жидек, жаңғақ, жүзім (90%-ы – шарап жасауға жұмсалады), помидор өсіріледі. Еуропалық одақтың талабы бойынша [[мал шаруашылығы]] аса дамытылмай, көбінесе, сүтті және етті мүйізді ірі қара өсіріледі. Теңіз саудасы жақсы дамыған: экспорттың 60 – 65%-ы, импорттың 80 – 90%-ы сауда флотының үлесінде (жүк тасу мөлшері бойынша әлемде 10-орында). 
&lt;br /&gt;Италия – аса ірі туризм орталығы (жылына 50 млн-нан аса адам туристер келеді). Ел сыртқы сауда мөлшері бойынша дүние жүзінде 6-орында. Сыртқы саудадағы негізгі әріптестері Еуропалық одақ елдері (ең алдымен Германия, Франция, Ұлыбритания) – 40%-дан астам, АҚШ (7%), Жапония, Орталық және Шығыс Еуропа елдері, т.б. 

[[File:Eurozone.svg|thumb|upright|left|Италия валюталық одақтың, Еуро аймағына (қара көк), құрамына кіреді.]]

Қазақстанмен қарым-қатынас жақсы жолға қойылған. Еліміздің Президенті Н.Назарбаев 2 рет (1994; 1998) ресми сапармен Италияда болып қайтты. 1997 жылы Италия Президенті О.Л. Скальфаро Қазақстанда болды. Италия еліміз экономикасындағы шет ел инвесторлары арасында 7-орында. Республикада 12 италиялық фирма өкілдігі, 46 бірлескен компаниялар жұмыс жасайды. Оның ішінде аса ірілері ретінде ''“[[Аджип]]”'' ([[Қарашығанақ мұнай-газ конденсат кен орны|Қарашығанақта]]), ''“Сайпен”'', ''“Ди Анжели Индейстриз”'', т.б. айтуға болады. Екі ел арасында қаржы, мәдениет, оқу-ағарту, туризм салалары бойынша да көптеген келісімдер жасалған. 1999 жылы Рим, Легче, [[Неаполь]] қалаларында Қазақстаннан табылған ''“Алтын адам”'' экспонатының көрмесі болып өтті.

==Әдебиеті==
Италия әдебиетінің ежелгі [[фольклор]]ы сақталмаған. Орта ғасырлардағы Италия әдебиеті Рим империясы құлағаннан кейін 6 – 12 ғасырлар аралығында [[латын тілі]]нде пайда болды. Осы кезде Рим шіркеуінің өкілдері Дж. да Плано Карпинидің (1182 – 1252), [[Марко Поло]]ның (1254 – 1324) [[Орталық Азия]]ға жасаған саяхаттары туралы жол жазбалары дүниеге келген. Ұлттық диалектілерде жазылған әдеби ескерткіштер 12 ғасырдың аяғы мен 13 ғасырдың басында туды.

Италия әдебиетінің біртұтас әдеби тілін қалыптастырушы [[Данте Алигьери]] (1265 – 1321) болды. Оның негізгі шығармалары – ''“Жаңа өмір”'' (1292) повесі, ''“Құдіретті” комедиясы'' (1321), т.б. туындылары дүние жүзі әдебиетінің алтын қорына қосылды. [[Қайта өрлеу дәуірі]] кезіндегі Италия әдебиетінде ақын [[Петрарка|Ф.Петрарка]] (1304 – 1374), Дж. Боккаччо (1313 – 1375) шығармалары көрнекті орын алды. 15 ғасырда ежелгі дәуірді зерттеуші ғалым-жазушы Дж. Ф.П. Браччолини (1380 – 1459) мен Л. Валланың (1407 – 1457), т.б. латын тілінде жазылған шығармалары жазылды. 16 – 17 ғасырларда Ф.А. Ариостоның (1474 – 1533) ''“Қаhарлы Роланд” поэмасы'', Н.Макиавеллидің (1469 – 1527), П.Аретиноның (1492 – 1556), Дж. Бруноның (1548 – 1600) сатиралық комедиялары, Т.Тассоның (1544 – 1595) ''“Аминта”'', Б.Гваринидің (1538 – 1612) ''“Сенімді бақташы”'' атты драмалары жазылды. 17 ғасырда Италияның біршама бөлігін испан басқыншылары жаулап алуына байланысты әдебиетте біраз тоқырау пайда болды. 18 ғасырдың орта шенінен Италияның рухани өмірі қайта гүлденіп, ұлттық мәдениет өркендеу жолына түсті. 1848 – 49 жылғы революциядан кейін туған Р.Джованьолидің (1838 – 1915) ''“Спартак” романы'' мен Дж. Кардуччидің (1835 – 1907) саяси жырлары Италия әдебиетіндегі романтизмнен реализмге өту дәуірінің шындығын танытады. 19 ғасырдың аяғында Италия әдебиетінде жаңа романтикалық және символистік бағыт өріс алды. 1-дүниежүзілік соғыс жылдарында Италия әдебиеті дәстүрлі гуманистік бағытынан айныған жоқ. Фашистік билік үстемдік жүргізген жиырма жыл ішінде Италия әдебиетінің көптеген өкілдері әлеуметтік тақырыптар мен реалистік дәстүрден ажырап қалды. Дж. Джерманетто, Ч.Павезе, Э.Витторини, т.б. ақын-жазушылар өз шығармаларында фашистік кезеңнің ауыр зардабын суреттеп көрсетті.

20 ғасырдың 60-жылдарындағы Италия әдебиетінде жаңа ізденістерден туған күрделі шығармалар жарық көрді. Бұл ретте Моравияның әлеуметтік-психологиялық романдарын (''“Чочар”'', 1957; ''“Автомат”'', 1963, т.б.), Италия Кальвиноның (1923 жылы т.) повестерін, Г. Паризенің (1929) сатиралық романдарын (“Үй иесі”, 1965), т.б. жазушылардың шығармаларын атауға болады. Италия әдебиеті дүниежүзілік мәдениетте көрнекті орын алады. Италия әдебиетінен К.Гольдонидың “Екі қожаға бір қызметші” комедиясы (1948), Э.Амичистің “Апенниннен Анды тауларына” атты әңгімелер жинағы (1959), А.Дантенің “Құдіретті комедиясын” (“Тамұқ” атты бөлімі, 1971); Р.Джованьолидің “Спартагі” (1951, 1972); С. Марчтің ''“Күн сайын әр не жоғалмағы”'' (1971), т.б. қазақ тіліне аударылды.

==Өнері==
===Архитектура===
Ежелгі Рим империясының құлдырауынан кейін ортағасырлық Италия архитектурасы (Рим, Милан, т.б. жерлерде күмбезді шіркеулер салынды) қалыптаса бастады. Монументті шіркеу, тұрғын үй, мұнара, қақпа, қорған тұрғызу ісі дамыды. 13 – 14 ғасырларда [[готика]] дәстүрлі (Орвьето мен Миландағы, Флоренциядағы соборлар, Веккьо палаццосы, Венециядағы Дождар сарайы) өркендеді. Осы кезеңде ортағасырлық Италия қалаларының түр-сипаты қалыптасты. Қайта өркендеу дәуіріндегі (15 – 16 ғасырлар) Италияның архитектурасы жаңа бағытқа ауысып,  қала салу ісінің құралымдау және пропорциялау тәсілдері математикалық жолмен дамыды. Барокко (16 ғасырдың аяғы – 18 ғасыр) тұсындағы архитектура Италияның қалалары мен [[вилла]]ларында көлемді [[ансамбль]]дерімен, парктерімен, салтанатты басқыштарымен, бағаналарымен, хауыздарымен белгілі. 18 ғасырдың басында Италия архитектурасы дәстүрлі формада (Ф.Ювара, 1678 – 1736), 18 ғасырдың 2-жартысы мен 19 ғасырдың 1-жартысында [[классицизм]] бағытында болғандығы Миландағы архитектуралық ансамбль мен театр құрылысынан анық көрінеді. 19 ғасырдың 2-жартысы мен 20 ғасырдың басында қала орталықтарында [[эклектика]]лық құрылыстар көптеп салынды. Фашистік [[диктатура]] (1922 – 43) кезіндегі құрылыстарда монументтеу, әсіресе, жаңа классика басым болды. 20 ғасырдың 50 – 60-жылдары жаңа құрылыс материалдарын (темірлі-бетон, шынылы блок) пайдаланған Италия архитектурасы дамыды. Италия архитекторлары қазіргі заманғы архитектуралық форманы ұлттық дәстүрмен байланыстыруға ұмтылды.

===Кескіндеме өнері===
Италияның ортағасырлық кескіндеме өнері ежелгі дәуір өнері озық үлгілердің қарапайымдылық пен қарадүрсіндікке бағытталуы арқылы 8 – 11 ғасырларда ([[фреска]]лар, [[мозаика]]лар) қалыптасты. 12 ғасырдың аяғында діни тақырыптағы қондырғылы кескіндеме, құрылыстарды әсемдеу мақсатындағы мүсіндер, түрлі түсті инкрустация әдісі басым дамыды. 13 ғасырдың 2-жартысы мен 14 ғасырдың басында алдыңғы қатарлы қалалар Флоренция, [[Пиза]], Сиенада, негізінен, ежелгі дәуір өнері бағытын ұстанған ақсүйектер өнері (Проторенессанс) пайда болды. 15 ғасырда Қайта өркендеу дәуірінің өнері ортағасырлық шарттылықтан қол үзіп, адам мен табиғатты зерттеуге және де ежелгі дәуір өнері мұрасын толық меңгеруге батыл ден қойды. Мүсіншілер [[Донателло]] (1386 – 1466), Л.Гиберти (1381 – 1455), А.Вероккьо (1435 – 1488) күш пен қуатқа толы еркіндік көксеген жандардың бейнесін жасады. Суретші Мазаччо, С.Боттичелли, Дж. Беллини (1430 – 1516) еңбектерінде адам мен оны қоршаған болмыстың сұлулығы шебер бейнеленді. 15 ғасырдың аяғы мен 16 ғасырда бүкіл Еуропаға қанат жайған Қайта өркендеу дәуірінің өнері, әсіресе, адамгершілікті паш еткен классикалық айқындығымен ерекшеленеді. Бұл дәуірдің әйгілі өкілдері: [[Леонардо да Винчи]], [[Микеланджело Буонарроти|Микеланджело]], [[Рафаэль Санти|Рафаэль]], Джорджоне, Тициан, П.Веронезе (1528 – 1588), Я.Тинторетто. 15 – 16 ғасырларда бейнелеу өнері, [[гравюра]], сән және қолданбалы өнер (үй жабдықтары, майолика, шыны), медаль соғу, театр декорациясы көркемдіктің жоғары дәрежесіне көтерілді. 16 ғасырдың аяғы мен 18 ғасырда Италия өнерінде бояуы бай, сәндіктің жоғары дәрежесіне көтерілген [[барокко]] өнері [мүсінші Л.Бернини, суретші Пьетро да Кортона (1596 – 1669)] басым бағыт болды. 16 ғасырдың аяғында Болонья мектебінде (М.Караваджо; Г.Рени, 1575 – 1642) [[академизм]] ағымындағы кескіндеме қалыптасты. 18 ғасырда гравюра мен театр декорациясы өнерінде классицизм бой көрсетті. 19 ғасырда мүсінші А.Канованың (1757 – 1822) бастауымен негізгі бағытқа айналған классицизм азаматтық пафостан қол үзді. Арнайы академизмге қарсы күрес Италия романтизмін, кейінірек реалистік өнердің тұрмыстық жанры мен табиғат көріністері суреттерін өмірге әкелді. Ол 20 ғасырда [[футуризм]]ге, кейін жаңа классицизмге ұласты. Қазіргі Италия өнерінде формалистік ағымдардың сюрреализм, абстракты өнер секілді түрлері тараған. 2-дүниежүзілік соғыстан кейін жаңа реализм ағымы пайда болды. Қазақ мемлекеттік көркемсурет музейінде Моретто да Брешианың (Алессандро Бонвинчино болуы мүмкін, 1498 – 1554 ж.) “Нәрестелі мадоннасы”, Лука Камбиазоның (1527 – 1585) “Алтын ғасыры”, Франческо Моланың (1612 – 66) “Аласталған Агариі”, Джачинтоның (Джигонте, 1809 – 1876) “Әулие Перінің Римдегі қамалы”, Антон Домениконың (Габбиани, т.-ө.жылы белгісіз) “Аполлон мен музалары”, Франческоның (Ботальоли, 1742 – 18 ғасырдың аяғы), “Архитектуралық пейзажы”, Франческоның (Паннини, 18 ғасырдың 2-жартысында өмір сүрген) “Римдегі Соглассия ғибадатханасының қираған орны”, Проспер Жорж Антуан Марильяның (1811 – 1847) “Ніл жағалауы”, т.б. суретшілердің әр кезде, әр түрлі әдіспен орындаған шығармалары сақтаулы. 

===Музыка өнері===
Италияның музыкалық фольклорының алғашқы ноталық үлгілері 13 – 14 ғасырда жазылған. Италия халық музыкасының ерекшелігі әуенінің саздылығы мен би ырғақтарының алуан түрлілігінде. Италия – [[опера]], [[оратория]], [[кантата]], дербес оркестрлік музыканың, орган үшін жазылған пьесалардың, [[увертюра]]лар мен [[симфония]]лардың, кончерто гроссо, соната, т.б. жанрлардың отаны. Алғашқы невмадан бастап, осы күнгі нота жазу үлгісі (Гвидо д’Ареццо, 992 – 1050) де Италияда пайда болды. О.Петруччи (1466 – 1539) нотаны алғаш басып шығарса, Б.Кристофори (1655 – 1731) фортепианоны ойлап тауып, Дж.Царлино (1517 – 1590) гармония ғылымының негізін қалыптастырды. 16 – 18 ғасырларда дүние жүзіндегі ең жақсы скрипкалар (Амати, Гварнери әулеттері, А.Страдивари) осы елде жасалды. Алғашқы консерваториялар мен музыкалық академиялар Италияда пайда болды. 7 ғасырда Римде шіркеу әуендері бір жүйеге салынып, Григориан хоралына заңдастырылды, кейін ол бүкіл Батыс Еуропа діни музыкасының негізіне айналды. Фольклор негізінде тұрмыс-салт әндері ([[баркарола]], гондольера, т.б.), Қайта өркендеу дәуірінде вокальдік ансамбльдер (вилланелла, фроттола), билер (гальярда, сицилиана) ерекше өріс алды. Қала мәдениетінің өсуіне байланысты 14 ғасырда Арс Нова (жаңа өнер) деген атпен прогресшіл музыкалық бағыт қалыптасты; [[мадригал]], [[баллада]], качча сияқты вокальдік жанрлар және аспаптық музыка дамыды. К.Монтеверди (1567 – 1643) – операның тұңғыш классигі, әрі 17 ғасырдағы Венеция опера мектебінің негізін салушы. 17 ғасырда италиялықтар орган музыкасын жаңа белеске көтерді, камералық музыка жанрын, скрипкалық музыка мен ансамбльдік оркестр музыкасын дамытты. 18 ғасырда Аполитан опера мектебінің негізі салынды, бельканто өнері гүлденді. 18 ғасырдағы Италия А.Вивальди, Д.Скарлатти (1685 – 1757), Л.Боккерини (1743 – 1805), Дж.Саммартини (1701 – 1775), т.б. композиторлардың, ұлы скрипкашы Н.Паганини және фортепьянолық сонаталар мен этюдтардың авторы М.Клементидің (1752 – 1832) шығармашылығы әлемге танылды. 
19 ғасырда Дж.Россини, В.Беллини (1801 – 1835), Г.Доницетти (1797 – 1848), [[Джузеппе Верди]] сынды композиторлар опералық шығарманың атақты шеберлері атанды. 19 ғасырдың аяғында Италия операсында веризм ағымы пайда болды. 
====Музыкалық орындаушылар====
Италия аса жоғары музыкалық орындаушылық өнерімен, опера әншілерінің шеберлігімен ертеден әлемге аян. Милан ([[Ла Скала]]), Рим, Неаполь, Болонья, т.б. қалаларда опера театры бар. 20 ғасырда дүниежүзілік музыка мәдениетінде пианист Ф.Бузони (1866 – 1924), дирижер А.Тосканини (1867 – 1957) ерекше рөл атқарды. 20 ғасырдағы Италияның атақты әншілері: Э.Карузо (1873 – 1921), Т.Скипа (1889 – 1965), Б.Джильи (1890 – 1957), Т.Гобби (1913 – 1984), М.Дель Монако (1915 – 1982), Р.Тебальди (1922 жылыт.), Р.Скотто (1934 жылыт.), т.б.; белгілі дирижерлері: Т.Серафин (1878 – 1968), К.Цекки (1903 – 84), т.б.

===Театр өнері===
Италия театр өнерінің алғашқы элементтері халықтың диқаншылық әдет-ғұрыптары мен ойын-сауықтарында кездеседі. Орта ғасырларда пайда болған литургиялық драма мен [[мистерия]]да комедия-сатиралық бағыт басым болды. Қайта өркендеу дәуірінде тың театрлық мәдениет дамыды, драма теориясы дами бастады. 16 ғасырдың ортасында суырып салма Дель арте комедиясы (маска комедиясы) пайда болды. 17 ғасырдың аяғында Италия театры өзінің ұлттық ерекшелігін жоғалтып, маска комедиясы ақсүйек қауымының көңіл көтеретін сауығына айналды. 18 ғасырда Венеция мен Рим театр мәдениетінің ірі орталығына айналды. Әдеби театрмен қатар қуыршақ театры, акробаттардың, дар ойыны бишілері мен жәрмеңке думаншыларының өнері өріс алды. 18 ғасырдың аяғындағы саяси қозғалыс драматург В.Альфьери (1749 – 1803), актерлер А.Доррокези, К.Маркионни, т.б. дамытқан қаhармандық трагедияны туғызды. Жаңа актерлік өнер мектебінің негізін 1830 – 40 жылы актер Г.Медена салды. Оның артистік және қоғамдық ой-арманын шәкірттері А.Ристори (1822 – 1906), Э.Росси (1827 – 96), Т.Сальвини (1820 – 1915) ілгері дамытты. 1870 жылдан кейін [[мелодрама]], тұрмыс-салт тақырыбындағы жеңіл комедиялар театр репертуарынан кең орын алды. Үздік сахна шебері Э.Дузе (1858 – 1924), Сальвинидің сахналық дәстүрін ілгері дамытты.
 
Фашистік диктатура кезінде (1922 – 43) Италия театры мен драматургиясы ауыр күйзеліске ұшырады. Репертуарға көңіл көтеруге арналған жеңіл пьесалар енді, [[Модернизм|модернистік]] ағымдар кең етек алды. Тек Римдегі Көркем театр (жетекшісі Л.Пиранделло, 1867 – 1936), Тәуелсіздер театры мен Дель арте (жетекшісі актер әрі драматург А.Дж. Брагальи) театрының өнері назар аударды. Режиссер әрі актер Э.Де Филиппо (1900 – 84) ұйымдастырған Неапольдің Диалектілі театры ерекше орынға ие болды. 1947 жылы Миланда Пикколо-театры М.Горькийдің “Шыңырау түбінде” пьесасымен шымылдық ашты. 20 ғасырдың 60-жылдарының орта шенінен тұрақты театрлар нығая бастады. 

===Кино өнері===
Италияда алғашқы фильм 1896 жылы түсірілді. 1905 – 06 жылы Туринде, Римде, Миланда көркем фильмдер шығаратын кішігірім кинофирмалар ұйымдастырылды. 1-дүниежүзілік соғыстың алдында Италия [[кинематография]]сы әлемде жетекші орын алды. 1913 жылы жасалған “Помпейдің ақырғы күні” (режиссер Л.Маджи) мен “Кабирия” (режиссер Дж.Пастроне) фильмі көрермендер арасында кеңінен мәлім болды. 20 ғасырдың 30-жылдары белгілі әншілердің қатысуымен музыкалық фильмдер қойылып, кино өнері біршама жандана түсті. 1937 жылы Римде киностудия кешені тұрғызылып, Экспериментті киноорталығы деген атпен киноинститут құрылды. Фашизмнен азат етілгеннен кейін Италия кино өнерінде прогресшіл бағыт айқын байқалды. Бұл бағыттың көрнекті өкілдері: режиссер |Р.Росселлини (1906 – 1977), Л.Висконти (1906 – 1976), В.Де Сика (1901 – 1974), Дж. Де Сантис (1917 жылыт.), П.Джерми (1914 – 1974). [[Фашизм]]ге қарсы күрестегі Италия халқының бірлігін бейнелеген Росселлинидің ''“Рим – ашық қала”'' (1945) фильмі жаңа реализмнің манифесіне айналды. Соғыстан кейін (1946 – 52) ''“Шуша”'', ''“Велосипед ұрлаушылар”'', ''“Умберто Д”'' (режиссер Де Сика), ''“Қайғылы аңшылық”'', ''“Ащы күріш”'', ''“Рим сағат 11-де”'' (режиссер Де Сантис), “Үміт жолы” (режиссер Джерми), “Неаполь – миллионерлер қаласы” (режиссер Де Филиппо) сияқты фильмдер экранға шықты. 20 ғасырдың 60-жылдары “Неапольдің төрт күні” (режиссер Н.Лоя), “Рокко және оның бауырлары” (режиссер Висконти), “Тәтті өмір”, “Сегіз жарым” (режиссер Ф.Феллини, 1920 – 1993), т.б. қойылды. Дүние жүзіне есімі мәлім режиссер Феллини мен М.Антонионидың (1912 жылы түсірілген) фильмдері қоғамның рухани қайыршылығын өткір сынға алды. 20 ғасырдың 70 – 80-жылдары “XX ғасыр” (режиссер Б.Бертолуччи, 1941 жылы түсірілген), “Әке – қожайын”, “Әулие Лоренцо түні” (режиссер ағайынды Тавини), “Құпиялар, құпиялар” (режиссер ДжылыБертоуччи), “Жүрекке соққы” (режиссер Дж.Амелио), “Эчче Бомбо”, “Тәтті түстер”, “Бьянка” (режиссер Н.Моретти), т.б. фильмдер түсірілді. Белгілі актерлері: А.Маньяни (1908 – 1973), Дж.Мазина (1921 – 1994), С.Лорен (1934 жылы түсірілген), Дж.Лоллобриджида (1927 жылы түсірілген), М.Мастроянни (1923 ж.), А.Сорди (1919 ж.), М.Плачидо (1947 ж.), т.б.&lt;ref&gt;“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Навигациялық блок
 |тақырып       = Италия
 |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}};
 |state         = collapsed
 |Еуропа елдері
 |Жерорта теңізімен шектесетін елдер
 |Еуроодақ мүшелері
 |Еуропа кеңесі
 |Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы
 |Қара теңіз экономикалық ынтымақтастығы ұйымы
 |G8
 |G20
}}

[[Санат:Италия|*]]
[[Санат:БҰҰ мүше мемлекеттері]]</text>
      <sha1>jw59ms7rpqxugqbmf5u33tj7pre1wp8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әбілқайыр хан (Кіші жүз)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5009</id>
    <revision>
      <id>3692672</id>
      <parentid>3691566</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:30:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>/* Естелік */</comment>
      <origin>3692672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21664" sha1="pqgfb4tc0s88a1oyzjn2kl0xl4y9fgk" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
| түс        = Қазақ ханы
| Қазақша есімі    = Әбілқайыр хан
| Шынайы есімі  = 
| Суреті      = Abulkhair Khan.jpg
| Сурет ені  = 
| Атауы      =
| Титулы       = Башқұрт ханы
| Ту        = 
| Ту2       = 
| Басқара бастады    = 1708
| Басқаруын аяқтады    = 1709
| Ізашары   = 
| Ізбасары      = 
| Титулы_2      = Кіші жүздің ханы
| Ту_2       = 
| Ту2_2      = 
| Реті_2       = 
| Басқара бастады_2   = 1710
| Басқаруын аяқтады_2   = 1748
| Ізашары_2  = 
| Ізбасары_2     = [[Нұралы хан]]
| Титулы_3      = 
| Ту_3       = 
| Ту2_3      = 
| Реті_3       = 
| Басқара бастады_3   = 
| Басқаруын аяқтады_3   = 
| Ізашары_3  = 
| Ізбасары_3     = 
| Титулы_4      = 
| Ту_4       = 
| Ту2_4      = 
| Реті_4       = 
| Басқара бастады_4   = 
| Басқаруын аяқтады_4   = 
| Ізашары_4  = 
| Ізбасары_4     = 
| Туған күні   = 1693
| Туған жері   = 
| Қайтыс болған күні    = 1748 жылдың 15 тамызы
| Қайтыс болған жері    = 
| Жерленді    = Хан моласы (қазіргі [[Ақтөбе облысы]])
| Діні    = [[Ислам|ислам]]
| Туған кездегі есімі      = 
| Әкесі        = Айтақ Қажы сұлтан
| Анасы       =
| Жұбайы      =  [[Бопай Бәтима|Бопай ханым]] &lt;br /&gt; Баян ханым
| Балалары        = '''ұлдары:''' [[Нұралы хан]], &lt;br /&gt; [[Ералы хан]], &lt;br /&gt; Жармұхамбет хан, &lt;br /&gt; Қожа Ахмет, &lt;br /&gt;[[Айшуақ хан]], &lt;br /&gt; Әділ сұлтан, &lt;br /&gt; Шыңғыс сұлтан &lt;br /&gt;'''қыздары:''' Қарашаш ханым, Намұрын ханым, Зүлейха ханым, Жәннәт ханым
| Партиясы       = 
| Білімі    = 
| Қолтаңбасы      = 
| Сайты       = 
| Commons      = 
| Марапаттары      =
}}
{{мағына|Әбілқайыр хан}}
'''Әбілқайыр хан''' (толық есімі ''Әбілқайыр-Мұхаммед Баһадүр Қазы хан'', жазба деректерде ''Абалгаир, Абдулхаир, Абуэр-хайли, Балгаир, Оболгаир, Abul-Geir, Abulkair'', 1693 – 15 тамыз, 1748) — [[Кіші жүз|Кіші жүздің]] сұлтаны, 1710 жылдан бастап Кіші жүз ханы. XVII ғасырдың аяғында [[Сауран]] қаласын билеген Қажы сұлтанның ортаншы ұлы, [[Өсек сұлтан]] әулетінің өкілі. 

== Өмірбаяны ==
=== Жастық шағы ===
Ел аузында сақталған аңыздарға қарағанда, ата-анасы мен үлкен ағасынан ерте айырылып, жас кезінде мұқтаждық көрген. [[қалмақтар|Еділ қалмақтарымен]] орын алған қақтығыс кезінде тұтқынға түсіп, XVII ғасырдың 90-шы жылдары мен XVIII ғасырдың бас кезінде қалмақ ханы [[Аюка хан|Аюкеге]] қызмет еткен. XVIII ғасырдың алғашқы онжылдығында өзін батыл жауынгер әрі талантты қолбасшы ретінде танытты. 1707 жылдың желтоқсанында [[тархан]] Алдар Исекеев бастаған [[Башқұрт көтерілістері|башқұрт көтерілісшілермен]] бірге ресей әскеріне қарсы соғысқан. Юрактау тауының мағындағы 10 күнге созылған шайқас көтерілісшілердің жеңісімен аяқталды. 1709 жылы Алдар Исекеевтің шақыруымен Шығыс Башқұртстанға қайта оралып, башқұрт ханы атанды. Жоңғар әскерінің Сырдың бойына басып кіруіне байланысты қазақ даласына оралуға мәжбүр болды. Башқұрт тағын иеленуі, [[ойраттар|ойрат]] тайпаларына қарсы жүргізген сәтті әскери қимылдары Әбілқайырдың [[Орта жүз|Орта]] және Кіші жүздердегі беделін арттырды.

=== Кіші жүздің ханы ===

[[File:Bashkir by Castle 01.jpg|thumb|left|Әбілқайыр хан (Дж. Кэстль суреті)]]
[[1710]] жылы [[Қарақұм]]дағы халық жиынында жас Әбілқайыр [[Кіші жүз]] әскерінің қолбасшысы және хан болып сайланды, ал түмен басы болып атақты кіші жүз батыры қарт [[Бөкенбай Қараұлы|Бөкенбай батыр]] ([[Бөгенбай батыр|Қанжығалы Бөгенбай]] емес) тағайындалды.

1702–1723 жылдары аралығында қол астындағы қазақтардың еділ қалмақтарының қоныстарына, жайық казактарының станицаларына шабуылдарын басқарған. 1715 жылы казак станицасы Новошешминскті өрттеп жіберді. 1717, 1719, 1720, 1720 жылдары қалмақтарға және Қазан уезіндегі елді-мекендерге жаңа шабуылдар ұйымастырған. 1718, 1719, 1720 жылдары Әбілқайыр ханның батырлары Жайық казак қалашығын үш рет қоршауға алған. XVIII ғасырдың екінші онжылдығында Қазан және Сібір губернияларындағы жергілікті билеуші топтармен дипломатиялық қарым-қатынас орнатты. 1718 жылдың аяғына дейін [[Қайып хан|Қайып ханның]] саяси одақтасы болған. 1721 жылы казактар мен қал­мақ­тар­дың атаман Балмаш­нов басқарған тобы Ойыл өзеніне дейін шабуыл жасап, көп тұтқындармен мал айдап кеткен. 1722 жылы қаңтар айында 300 қол қазақ сарбаздары қарымта қайтару үшін казак-орыс­тардың Шаған жанындағы қысқы станицасына шабуыл жасап, 70 қазақ орысты айдап әке­те­ді. Ақпан айында қазақ-орыс­тар­дың Жайық қалашығы жа­нын­дағы жылқы табынын айдап ке­тіп, оларды түгелдей жаяу қалдырады.

18 ғасыр қазақ халқы үшін ел басына күн туған кезең болды, жоңғарлар тарапынан болатын шабуылдар халықты көп күйзеліске ұшыратты. Әбілқайыр бұл сұрапыл соғыста жанкештілік танытты. Ол бабаларының иелігінде болған [[Сайрам]], [[Түркістан (қала)|Түркістан]] және [[Ташкент]] қалаларын қорғау жолында ерен ерлігімен көзге түсті. Бұл қалалар [[жоңғарлар]]дың қоршауында қалған кезде, тең емес ұрыста анасы мен әйелі тұтқынға түскен соң, Әбілқайыр хан шегінуге мәжбүр болды. [[1718]] жылы [[Аякөз]]де Әбілқайыр мен [[Қайып хан|Қайып]] 30 мыңдық әскері жоңғарлармен қанды шайқас жүргізді. Бірақ осы шайқаста Әбілхайыр мен Қайыптың алауыздығы кесірінен қазақ қолы жеңіліске ұшырайды.

Ол 1723-24 жылдары Түркістан қаласында тұрып, одан жоңғар басқыншылары қуып шыққан соң, Бұқар мен Хиуа хандықтарының шекарасындағы өзіне қарайтын тайпалардың арасына кетеді. 

Әбілқайыр жастайынан батылдығымен танылып, дарынды әскербасы және білгір қолбасшы болды. [[1726]] жылы үш жүздің қазақтары бас қосқан құрылтайда билер мен батырлар бірауыздан Әбілқайырды [[Қазақ хандығы]] әскерінің бас қолбасшысы етіп сайлады. Ал, Әбілқайырдың хандық дәрежеге қалай жеткендігін [[1736]] жылы оның Ордасына келген ағылшын суретшісі [[Джон Кэстль]] былайша түйіндейді:''Ол зор тұлғалы, сымбатты, аппақ жүзі қызыл шырайлы, түсі сондай жылы кісі, сонымен қатар зор денсаулық пен қайрат-күш иесі, садақ тартуға келгенде шынымен-ақ бүкіл ұлтта оған тең келетін кісі жоқ. Хан болмай тұрып, ол сұлтан ғана болатын, оның барлық балалары да осы лауазымды алып жүр. Жоңғар қалмақтарымен болған соғыста олардың басшысы қонтайшыны өз қолымен тұтқынға алғаннан кейін… Кіші орда оны хан сайлады.''

Әскербасы Әбілқайыр халық жасақтарында қыруар істер атқарды, соғысу қабілетін жоғары деңгейге көтерді және қарулы күштерде адамгершілік рух пен патриотизмді марапаттап отырды. [[1728]] жылы қазақ әскері жеңіске қол жеткізді. Бұл шайқастар [[Ұлытау таулары]]нда, Қарасиыр жері мен [[Бұланты]] өзенінің бойында болды, мұнда қазақтар қонтайшының ұлы басқаратын экспедициялық корпусты талқандады. Бұл жеңістен кейін халық көкейінде жеңіске қол жеткізуге болады деген сенім ұялады. Басқыншыларға қарсы халық жұмыла көтерілді.

Алайда бұл жеңілістен кейін де жау әлі күшті күйінде қалды. Жағдайға қанық Әбілқайыр жаңа шабуыл бастады. [[1730]] жылы көктемде [[Балқаш]]тың оңтүстік шығысындағы [[Итішпес]] елді мекенінде Әбілқайыр бастаған қазақ әскері жауларды тағы талқандады. [[Жоңғарлар]]ға қарсы жүз жылдық соғыста қазақ халқы өзгерісті кезеңге аяқ басты, жеңіске бір табан жақындағандай болды.

Алайда дәл осы кезеңде [[Болат хан]] қаза табады. Сондықтан да басқа ханды тағайындау төңірегінде сауал туындайды. Әбілқайыр мен [[Сәмеке хан|Сәмеке]] таққа таласқанына қарамастан жоғарғы билер [[Болат хан]]ның жас ұлы [[Әбілмәмбет хан|Әбілмәмбетті]] жоғарғы хан қылып сайлайды. Болат хан өлгеннен кейін «қазақтың бас ханы болу жолы менікі» деп сеніммен жүрген қазақ әскерлерінің басты тіректері Әбілқайыр хан мен [[Сәмеке хан]] әскерлерін ертіп, өз ордаларына кетіп қалады. Осыдан соң біріккен қазақ халқының жасақтары ыдырай бастады да, Жоңғар әскерінің 1 бөлігі аман қалады. Жоңғарлардың әлі де болса қауіп төндіріп тұрғанына көзі жеткен Әбілқайыр хан өзіне одақтас іздей бастайды. Сөйтіп, ол Ресей империясына елші жіберіп, одақтас болуды ұсынады. Оның көздегені орыстардың қолдауымен қазақ жүздерінін басын қосып, сыртқы жаулары Еділ қалмақтары, башқұрттар және жоңғарларға қарсы тұру болды. Бірақ, Ресей оның бұл ұсынысын қабылдамай, тек протектораттыққа келісетінін жеткізеді. Әбілқайыр хан бұған келісімін беруге мәжбүр болады. 1731 жылы күзде Тевкелев бастаған орыс елшілері Әбілқайыр және Кіші жүз бен Орта жүздің бір бөлігінің старшындарынан ант қабылдайды. Ресейдің құйтырқы саясатын кеш сезген Әбілқайыр оларға қарсы бірнеше рет қарсы шығады. Бірақ, бұл әрекеттері нәтиже бермегендіктен қайтара бодандық антын береді (1738, 1742, 1748).

Қазақтарды әлсіретіп, бүкіл Орта Азияға жол ашар қақпаның кілтін тезірек қолға түсіру жөнінде патшасынан нұсқау алған орыстың далалық әкімдері бұл оқшалануды өз мүдделеріне пайдаланып қалуға жанталаса кіріседі. Бұл ретте отарлаудың ежелден сыналған тәсілі – «жабайыны жабайының қолымен құртуды» іске қосады. Сөйтіп олар өздерінің бодандары Еділ қалмақтарын да, башқұрттарды да, сондай-ақ Жайық казактарын да айдап салып, Кіші жүз қазақтарының тынышын кетіре бастайды. Соның аяғы Әбілқайырдың 1730 жылы өзін Ресей империясының қол астына алуына сұрап, Петербургке елшісін жіберуіне әкеп соғады. Онда ол өзінің Ресей империясына башқұрттар секілді қызмет етіп, солар сияқты алым төлейтінін айта келіп, өздеріне Ресейдің өзге бодандары тарапынан ешқандай қиянат және шабуыл болмауын талап етеді, патша тарапынан тыйым салынбаса, башқұрттардың өздігінен шабуыл жасауды тоқтатпайтынын айтады. Сондай-ақ Ресей бодандары қолдарындағы қазақ тұтқындарын қайтарса, қазақтар да өз тарапынан олардың тұтқындарын кері қайтаратынын білдіреді. Бірақ бұл бодандық Әбілқайыр ойлағандай нәтиже бермейді. Содан кейін ол Жоңғар хандығының қонтайшысы Қалдан Серенге адам салады. Іздегенге сұраған ол да мұны құп алады. Ол жоңғар тұтқынынан босатылған Абылай арқылы жіберген жарлығында Әбілқайырдың тілегін орындағанын толық көрсетеді. Арадағы достық қатынастар сенімді болу үшін Әбілқайырдың өз баласына мың қазақты ертіп, Жоңғарияға жіберуін, осыған жауап ретінде өз баласын мың ойратпен қазақтарға жіберетінін айтады. Дегенмен, Әбілқайырдың Қалдан Серенмен құда болып, оған арқа сүйеп, ойдағымды жүзеге асырам ба деген үміті де ақталмай қалады. 1745 жылдың қыркүйегінде Қалдан Серен қайтыс болады.

=== Өлімі ===
1748 жылы Орынбордан шағын жасағымен қайтып келе жатқан жолда, қарсыластарының бірі [[Барақ хан (Орта жүз)|Барақ сұлтанның]] құрған қақпанына ұрынып қалады. Барақ сұлтан жоңғар шапқыншылығы кезінде зор беделге ие болған тұлға. Әбілқайырдың Ресейді қолдағанын жақтырмай, оған қарсы шыққан. Әбілқайырдың 50 шақты адамымен келе жатқанын естіген ол, мүмкіндікті пайдаланып қалуды ойлап, тұзақ құрады. Осы шайқаста қарсыластарының күші басым екенін көріп тұрған ханның күзетшілері оған қашуды ұсынады. Бірақ, Әбілқайыр хан бұдан бас тартып, осы шайқаста қаза табады. 

Әбілқайырдың моласы [[Қабырға]] өзенінің [[Өлкейек]]ке құятын тұсында, [[Торғай]] қаласынан 80 шақырым жерде. Кейін бұл жер «Хан моласы» аталды.

== Естелік ==
2000 жылы Ақтөбе қаласындағы облыстық әкімшіліктің алдында Әбілқайырханның қоладан құйылған ескерткіші орнатылды. Қаланың ең басты  көшесі бұрыңғы Ленин даңғылының атауы өзгертіліп, Әбілқайыр хан есімі берілді. 2015 жылы Ақтөбе облысының Әйтеке би ауданындағы &quot;Хан моласы&quot; қорымында Әбілқайыр ханға арналған кесене мен мемориалдық кешен орнатылды.&lt;ref&gt;&quot;Ақтөбе -құтты мекен&quot; Энциклопедиялық анықтамалық . Алматы 2017 336 бет. 26-28беттер. ISBN 978-601--06-4493-9.         Шамшырақ Ақтөбе ЖШС&lt;/ref&gt;

== Галерея ==

[[File:Әбілхайыр ханның хаты (1731).jpg|left|thumb|Әбілхайыр ханның Анна Иоановнаға хаты (1731)]]
[[File:Kazakhstan-1993-Bill-50-Obverse.jpg|left|thumb|Әбілқайыр хан бейнеленген 1993 жылғы 50 теңге]]

== Әдебиет ==

*Абилхаир // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2004. — Т. I. — С. 82. — ISBN 9965-9389-9-7. (CC BY-SA 3.0)
*''Ерофеева И. В.'' Хан Абулхаир: полководец, правитель, политик. — Алматы: Дайк-Пресс, 2007. — 456 с. — ISBN 9965-798-64-8.
* ''Ерофеева И.В.'' Эпистолярное наследие казахской правящей элиты 1675-1821 гг. Сборник исторических документов в 2-х томах/Автор проекта, введения, биографий ханов, научных комментариев; составитель и ответственный редактор И.В.Ерофеева. Алматы: АО «АБДИ Компани», 2014. - 696 с. + вкл. 44 с. — ISBN 978-9965-832-26-0.
*''Кадырбаев А. Ш.'' К истории взаимоотношений калмыков поволжья и ойратов джунгарии с ногайцами, туркменами и казахами в XVII–XVIII вв. // Вестник Калмыцкого университета. — 2023. — № 3 (59). — С. 6—16.
*''Темиргалиев Р. Д.'' Эпоха последних батыров. — Алматы: ОО «Казахское историческое общество», 2024. — С. 296.

[[Санат:15 тамызда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақ хандары]]
[[Санат:Қазақ сұлтандары]]
[[Санат:Кіші жүз хандары]]
[[Санат:Башқұрт хандары]]</text>
      <sha1>pqgfb4tc0s88a1oyzjn2kl0xl4y9fgk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Франция</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5826</id>
    <revision>
      <id>3692740</id>
      <parentid>3691737</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:33:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3692740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115319" sha1="2p2r3i9s6wdk1ckm566b7034pn71ola" xml:space="preserve">{{Мемлекет
 |Қазақша атауы          = Француз Республикасы
 |Шынайы атауы           = {{lang-fr|République française}}
 |Атау септігі           = Франция
 |Елтаңба                = Armoiries république française.svg
 |Байрақ                 = Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg
 |Ұраны                  = Liberté, Égalité, Fraternité&lt;br /&gt;(Азаттық, Теңдік, Бауырластық)
 |Әнұранның аты          = Марселез
 |Аудио                  = La Marseillaise.ogg
 |lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 51|lat_sec = 0
  |lon_dir = E|lon_deg = 2|lon_min = 34|lon_sec = 0
  |region                 = FR
  |CoordScale             = 5000000
 |Картада                = EU-France.svg
  |карта тақырыбы        = '''Францияның''' орналасуы (қою жасыл):&lt;br&gt;— [[Еуропа]]да (ашық жасыл және қою сұр)&lt;br&gt;— [[Еуропа одағы|Еуроодақта]] (ашық жасыл)
 |Картада2               = 
 |Үкімет түрі             = [[Унитарлы мемлекет|Унитарлы]] [[аралас республика|аралас]] [[республика]]
 |Құрылды                 = [[486 жыл]] ([[Франк мемлекеті]])&lt;br /&gt;тамыз [[843 жыл]] ([[Верден келісім]])&lt;br /&gt; 22 қыркүйек [[1792 жыл]] ([[Бірінші Француз республикасы]], жарияланды)&lt;br /&gt;4 қазан [[1958 жыл]] ([[Бесінші Француз республикасы]])
 |Тәуелсіздік күні        = 
 |Тәуелсіздігін алды      = 
 |Тілі                    = [[француз тілі]]
 |Мемлекеттік діні        = 
 |Астанасы                = [[Париж]]
 |Ірі қалалары            = Париж, [[Марсель]], [[Лион]], [[Тулуза]], [[Ницца]], [[Нант]], [[Страсбург]], [[Монпелье]], [[Бордо]], [[Лилль]] 
 |Басшы қызметі           = [[Франция президенті|Президенті]]&lt;br /&gt;[[Франция премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]]
 |Басшылары               = [[Эммануэль Макрон]]&lt;br /&gt;[[Себастьен Лекорню]]
 |Жер аумағы              = 640 679&lt;ref&gt;{{Cite book |chapter-url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012/Table03.pdf |title=Demographic Yearbook |chapter=Table 3: Population by sex, rate of population increase, surface area and density |publisher=United Nations Statistics Division |year=2012 |accessdate=4 September 2017 |url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012.htm}}&lt;/ref&gt;
 |Жер аумағы бойынша орны = 42
 |Судың үлесі             =  0,26 %
 |Этнохороним             = француз, [[француздар]]
  |Жұрты                  = {{өсім}} 67 970 000&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.insee.fr/en/statistiques/serie/001641607|title=Demography – Population at the beginning of the month – France|year=2019 |website=Insee|access-date=31 July 2019}}&lt;/ref&gt;
  |Халық саны бойынша орны     = 21
  |Сарап жылы             = 2019
  |Санақ бойынша халық саны    = 
  |Санақ жылы             = 
  |Халық тығыздығы        = 104
  |Тығыздық бойынша орны       = 106
 |ЖІӨ                     = 
 |ЖІӨ сараптаған жылы     = 
 |ЖІӨ бойынша орны         = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ       = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны   = 
 |ЖІӨ (АҚТ)               = {{өсім}} 3,061&amp;nbsp;трлн.&lt;ref name=&quot;IMFWEOFR&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=54&amp;pr.y=7&amp;sy=2017&amp;ey=2021&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=132&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a= |title=World Economic Outlook Database, October 2019 |publisher=International Monetary Fund |website=IMF.org |access-date=30 October 2019}}&lt;/ref&gt;
 |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы    = 2019
 |ЖІӨ (АҚТ) орны          = 10
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ)       = {{өсім}} 47,223&lt;ref name=&quot;IMFWEOFR&quot;/&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны  = 26
 |ЖІӨ (номинал)           = {{құлдырау}} 2,707&amp;nbsp;трлн.&lt;ref name=&quot;IMFWEOFR&quot;/&gt;
 |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы         = 2019
 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны            = 7
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал)   = {{құлдырау}} 41,761&lt;ref name=&quot;IMFWEOFR&quot;/&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны  = 22
 |АДИ                     = {{өсім}} 0,891&lt;ref name=&quot;UNHDR&quot;&gt;{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/content/2019-human-development-index-ranking|title=Human Development Report 2019|language=en|publisher=United Nations Development Programme|date=10 December 2019|accessdate=10 December 2019|format=PDF}}&lt;/ref&gt;
 |АДИ жылдық есебі        = 2018
 |АДИ бойынша орны        = 26
 |АДИ деңгейі             = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;өте жоғары&lt;/span&gt;
 |Әуе компаниясы          = 
 |Валютасы                = [[Еуро]] 
 |Интернет үйшігі         = [[.fr]]&lt;ref name=&quot;domen&quot;&gt;Сонымен қатар Еуро одаққа мүше болғандықтан [[.eu]] үйшігінде қолданады.&lt;/ref&gt;
 |ISO                     = 
 |Телефон коды            = 33
 |Уақыт белдеуі           = +1, +2
 |Түсініктемелер          = 
}}
'''Франция''' ({{lang-fr|France}}, {{Audio-IPA|Fr-France.oga|[fʁɑ̃s]}}, ресми атауы –  '''Француз Республикасы''' {{lang-fr|République française}}, {{Audio-IPA|République Française.ogg|[ʁe.py.blik fʁɑ̃.sɛz]}}) — [[Батыс Еуропа]]дағы аумағы ең үлкен мемлекет. Ол жер аумағы жағынан [[Ұлыбритания]] аумағынан екі есе үлкен. Францияның құрамына [[Корсика|Корсика аралы]], [[Жерорта теңізі]] мен [[Бискай шығанағы|Бискай шығанағындағы]] ұсақ аралдар кіреді. Француз одағы деп аталатын бірлестікке бес шалғай департамент ([[Кариб теңізі]] алабындағы [[Гваделупа]], [[Мартиника]], Оңтүстік Америкадағы [[Гвиана]], [[Үнді мұхиты]]ндағы [[Реюньон]], [[Атлант мұхиты]]ндағы Сен-Пьер мен Микелон) және т. б. жатады. Халық санын 67 млн адам құрайды. Француздар Францияны «Гексагон» (алтыбұрыш) деп атайды. Еуропаның батысында орналасқан елдің негізгі аумағының құрлықтағы шекаралары солтүстікте [[Бельгия]] мен [[Люксембург]], шығыста [[Германия]] мен [[Швейцария]], ал оңтүстік-шығыста [[Италия]] және [[Монако|Монакомен]], оңтүстік-батыста [[Испания]] және [[Андорра]]мен шектеседі.

[[Еуропа одағы|Еуропалық Одаққа]] кіретін дамыған мемлекеттердің аралығында орналасуы Францияның Еуропалық елдермен байланыстарының дамуына оң әсер етеді. Францияның теңіздік шекаралары [[Жерорта теңізі]], [[Бискай шығанағы]] және [[Ла-Манш]] бұғазы бөліп тұр. Жағалауларында кеме тоқтайтын қолайлы қойнаулардың болуы Францияның ежелден-ақ теңіз көлігінің дамуына және [[Еуропа]] ғана емес, басқа дүние бөліктерінде орналасқан елдермен де сыртқы сауда экономикалық қатынастар орнатуына алғышарт болды. Франция — мемлекеттік құрылымы жөнінен унитарлы [[республика]], ал әкімшілік-аумақтық бөлінісі жағынан 96 департаменттен тұрады. 1958 жылы генерал [[Шарль де Голль]] елде мемлекетті басқарудың жаңа үлгісі — Бесінші республиканы орнатты. Франция Республикасында президенттің айрықша зор өкілеттілігі бар, ол елдің сыртқы саясатына қатысты мәселерді шешеді. Президент тағайындаған премьер-министр үкіметті басқарып, елдің ішкі жағдайына толығымен жауап береді. Елдегі заң шығарушы орган — екі палатадан — сенат және ұлттық ассамблеядан тұратын [[парламент]].

== Агломерациялары ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Қала !! Адамдар саны
|-
| [[Париж]] || 10,9 млн
|-
| [[Марсель]] || 1,6 млн
|- 
| [[Лион]] || 1,4 млн
|-
| [[Лилль]] || 1,3 млн
|-
| [[Тулуза]] || 1,1 млн
|-
| [[Ницца]] || 900 мың
|-
| [[Нант]] || 577 мың
|-
| [[Тулон]] || 253 мың
|-
| [[Монпелье]] || 248 мың
|}

Францияда француздардан бөлек [[британдықтар|британдар]], [[фламандтықтар|фламандар]], [[баскілер]], [[корсикалықтар|корсикандар]] тұрады. Еуропадағы халқы ең тығыз қоныстанған ел — осы Франция. 1945–1960 жылдар арасында халық саны жылдам өсті. Қазіргі кезде елде 63 миллионнан аса халық тұрады (2012). Табиғатында француздар — өте мейірімді, көңілді, ақжарқын халық. Олар ойын тіке айтатын, бірбеткей мінезге ие.

== Тарихы ==
{{main|Франция тарихы}}
{{Грамматикасы тексерілсін}}
[[Сурет:The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries, by Jacques-Louis David (1812) - National Gallery of Art (Samuel H. Kress Foundation) - 2.jpg|thumb|220px|[[Наполеон Бонапарт]]]]
Франция аумағын адамдар ең ежелгі заманнан бастап мекендеген. [[Палеолит]] пен [[мезолит]]тің ғылымға белгілі негізгі мәдениеттерінің бірқатары Франциядағы жер атауларына байланысты ([[шелль]], [[ашель]], [[мустье]], [[ориньяк]], [[солютрей]], [[мадлен]], [[азиль]], [[тарденуаз]]). Оңтүстік Франциядағы палеолит кезеңіне тән үңгірлер ([[Фон-де-Гом]], [[Ласко]], [[Монтеспан]], т.б.) жартастарға салынған суреттерімен көпке танымал. Ерте палеолит дәуірінде Франция аумағында кампиния мәдениеті тайпалары өмір сүрген (б.з.б. 6 — 4 мыңжылдықтар). [[Сена]], [[Уаза]], [[Марна]] өзендерінің алаптарынан алғашқы егіншілік құрал-саймандары (б.з.б. 3-мыңжылдық) табылды. Б.з.б. 6 — 5 ғасырларлардан бастап б.з. 1-мыңжылдықтың соңына дейін Франция аумағына кельт тайпалары қоныстанды. [[Рома|Римдіктер]] оларды галлдар деп атады, сондықтан бүкіл ел [[Галлия]] атанды. Оңтүстік-батыста негізінен [[иберлер]] тұрды, б.з.б. 6 ғасырдан бастап [[Жерорта теңізі]] жағалауларына [[гректер]] өз иеліктерінің негізін қалады. Олардың ішінде негізгісі — Массалия (қазіргі [[Марсель]]) болды. Б.з.б. 2 ғасырдың соңы — 1 ғасырдың ортасында Галлияны римдіктер жаулап алды. Галлдар [[Рим империясы]]на қарсы ерлікпен шайқасты. Дегенмен, күш тең емес еді. Рим үстемдігі елдің көп бөлігінде өндірістің дамыған құл иеленушілік әдісінің орнығуына себеп болды, көптеген қалалар салынды ([[Лион]], [[Ним]], [[Бордо]], т.б.). 
2–4 ғасырлар арасында Францияда [[Христиандық|христиан діні]] таралды. Романдану процесінің нәтижесінде [[кельт тілдері]]н [[латын тілі]] ығыстырып шығарды. 3 ғасырда басталған Рим империясындағы саяси дағдарысқа байланысты Галлияда тауарлы өндірістің көлемі қысқарып, Италиямен экон. байланыстар әлсіреді. 4–5 ғасырларда герман тайпаларының баса-көктеп кіруі ел аумағындағы Рим үстемдігін түпкілікті жойды. Жаңадан бургундтардың (406), вестготтардың (418) мемлекеттері құрылды. 486 жылы [[франктер]] Галлиядағы соңғы рим иелігін басып алды (қ. [[Франк мемлекеті]], Шарль). 10 ғасырдан бастап ел Франция деп атала бастады. 987 жылы франк тағын Капеттер әулеті иеленді. Біртұтас корольдік іс жүзінде бір-біріне тәуелсіз көптеген иеліктерге бөлініп кетті. 10 ғасырда бір-біріне туыстас екі ірі халық — Луара өзінінің солтүстігіне қарай солтүстік француз және оңтүстікте, Бретань түбегіне бретань халқы қалыптасты. Алғашында король иелігі (домен) Францияның солтүстік бөлігіндегі Париж бен Орлеанның айналасында ғана болды. 11–12 ғасырларда крест жорықтарына байланысты оңтүстіктегі қалалардың (Бордо, [[Тулуза]], Ним, [[Марсель]], т.б.) гүлденуі басталды. Егіс көлемі артып, дәнді дақылдардың сорттары мен мал тұқымы жақсарды. Қолөнер (әсіресе, шұға тоқу) жоғары дамыды. Солтүстік Франциядағы қалалардың дамуы мен жеке аймақтар арасындағы экономикалық байланыстардың кеңеюі елдің бұл бөлігіндегі саяси бытыраңқылықты жоюға маңызды алғышарттар жасады. 13 ғасырдың бас кезінде Англия корольдігі Солтүстік Францияның көпшілік бөлігінде билік құрды. 13 ғасырдың 2-жартысында елдің орталықтануы күшейіп, Париж оның саяси және экон. орталығынана айнала бастады. 14 ғасырдың бас кезінде король иелігі елдің көпшілік бөлігін алып жатты. 1302 жылы үш сословие өкілдерінен құрылған — Бас Штаттар шақырылды. Ол ортталық өкімет билігінің күшеюіне қызмет етті. Бірақ Жүз жылдық соғыс Францияның дамуын тежеді. Соғыс қимылдары, тонау, салықтардың өсуі халықтың азаюына, өндіріс пен сауданың құлдырауына алып келді. 
15 ғасырдың 2-жартысынан бастап Франция экономикасы біртіндеп қалпына келе бастады. Король билігі нығайып, елге жаңадан Бургундия, Пикардия, Ниверне герцогтіктері қосылды. 15 ғасырдың соңында Прованс пен Бретань бағындырылды. 16–17 ғасырларда Франция Батыс Еуропадағы үстемдік үшін [[Габсбургтер әулеті]]мен ([[Рим империясы|“Қасиетті Рим империясы”]] және Испаниямен) соғыстар жүргізді. Ұзаққа созылған сәтсіз соғыстар, елдің материалдық ресурстарының елеулі сарқылуы, салықтардың өсуі мен экономиканың кері кетуінің нәтижесінде терең қоғамдық-саяси дағдарыс қалыптасты. Халықтың әр түрлі топтарының әлеуметтік наразылығының идеологияның негізі сол кездегі кең тараған кальвин ілімі болды (бұл ілімді жақтаушыларды гугеноттар деп атады). Ел католиктер мен гугеноттар болып екіге жіктелді. Олардың абсолютизммен және өзара күресі ұзаққа созылған азамат соғысына (“Діни соғыстарға”) ұласты. Оның шарықтау шегі — 1572 жылы 24 тамызда Парижде гугеноттарды жаппай қырғынға ұшырату болды ([[Варфоломей түні|“Варфоломей түні”]]). Билікке келген Бурбондар әулеті діни соғыстарды тоқтатып, католик дінін Франциядағы ресми дін ретінде бекітті, ал гугеноттарға дін ұстану еркіндігі берілді. [[XIV Луи]] кезінде Францияны іс жүзінде бірінші министр кардинал А.Ж.П. Ришелье биледі (1634–1648). Ол король билігін елеулі нығайтып, елдің орталықтануын күшейтті. Отыз жылдық соғыстың нәтижесінде Франция өзіне Эльзасты қосып алып, Еуропадағы ең қуатты монархияға айналды. 1701–1714 жылы испан тағы үшін болған соғыста Англия, [[Аустрия]] мен олардың одақтастары Францияның Еуропадағы үстемдігіне тосқауыл қоюға тырысты. Жеті жылдық соғыста (1756–1763) Франция [[Үндістан]] мен [[Канада]]дағы отарларының көпшілігінен айрылып, Ұлыбританияға беруге мәжбүр болды. 
1789 жылы басталған [[Француз төңкерісі|Француз революциясы]] нәтижесінде монархия мен феод. тәртіптер жойылып, Бірінші республика жарияланды. 1792 жылы революциялық соғыстар басталды. Ол [[Наполеон Бонапарт]]тың билікке келуімен және Еуропаны түгел қамтыған соғыстың нәтижесінде Францияның жеңілуімен аяқталды. Елде король билігі қалпына келтірілді. 1848 жылы ақпан революциясының нәтижесінде Екінші республика орнады. Либералдар мен социалистердің арасындағы жанжалды пайдаланған Луи Наполеон 1852 жылы Екінші империяны жариялап, таққа отырды. 1870–1871 жылдары Франция — [[Пруссия]] соғысының нәтижесінде Франция Эльзас пен [[Лотарингия]]дан айрылып, Екінші империя жойылды. 19 ғасырдың соңында отаршылдық империяның құрылуы негізінен аяқталды. 
1914–1918 жылдары бірінші дүниежүзілік соғысқа Франция [[Антанта]]ның құрамында қатысты. 1919 жылы Версаль бітім шарты бойынша Францияға [[Эльзас]] пен [[Лотарингия]] қайтарылды. 1920–1930 жылдары елде экономикалық дағдарыстар жиі-жиі болып тұрды. Нәтижесінде жұмысшы қозғалысы күшейіп, фашистік ұйымдар құрылды. 1936 жылы Халықтық майдан құрылып, фашистік ұйымдарға тыйым салынды, еңбекшілердің жағдайын жақсарту жөніндегі шаралар (40 сағаттық жұмыс аптасын, ақысы төленетін демалыс енгізу, т.б.) жүзеге асырылды. 1938 жылы Халықтық майдан ыдырады. Екінші дүниежүзілік соғыс Франция үшін сәтсіз басталды. 1940 жылы Францияны [[Германия]] оккупациялады. Министрлер кабинетінің жаңа төрағасы маршал Анри Петен Германиямен бітімге қол қойып, елді екі аймаққа бөлуге келісті. Оның біреуі — немістер басып алған Солтүстік және Оңтүстік-батыс Франция аумағы болса, екіншісі Францияның қалған бөлігі мен теңіздің ар жағындағы аумақтар енген, астанасы Виши қала болған автономды француз мемлекеті атанған аймақ болды. Маршал Петен осы француз мемлекетінің президенті болып тағайындалды. 1944 жылы Францияны одақтастар әскері азат етті. [[Алжир]]дегі Француз Ұлттық азат ету комитеті өзін Француз Республикасының Уақытша үкіметі деп жариялады. 1946 жылы Төртінші республиканың конституциясы қабылданды. 1949 жылы Фрацния [[НАТО|НАТО-ның]] құрамына кірсе де, 1966 жылы оның әскери құрылымынан шықты. Соғыстан кейін Ф-ның отарлық жүйесі ыдырай бастады. 1954 жылы сегіз жылдық соғыстан кейін Ф. Үндіқытайды тастап шықты. 1954 жылы 1-қарашада Алжирде ұлт-азаттық көтеріліс басталды. 1956 жылы наурызда Франция [[Марокко]] мен [[Тунис]]тің тәуелсіздігін мойындауға мәжбүр болды. 1956 жылы қарашада Франция [[Мысыр]]ға қарсы ағылшын-француз-израиль агрессиясына белсене қатысты. Осындай қиын жағдайда 1957 жылы Батыс Еуропадағы бірнеше мемлекет “Ортақ рынок” құру жөнінде шарт жасасты. Дегенмен, Алжирдегі сәтсіздіктер, Суэц арандатушылығының күйреуі, әскери шығындардың көбеюі Төртінші республиканың дағдарысына әкеп соқты. Армия мен елде реакциялық күштер бас көтерді. 1958 жылы мамырда олар Алжирде республикаға қарсы бүлік бастады. Алжирдегі француз армиясының басшылығы да бүлікшілерге қосылып, генерал Шарль де Голль бастаған “Ұлттық құтқару” үкіметін құруды талап етті. 1 маусымда Ұлттық жиналыс Голльдің төтенше өкілеттілік жөніндегі заң жобаларын мақұлдады. 1958 жылы Бесінші республиканың конституциясы атқарушы билік құқықтарын кеңейтті. Президент Ұлттық жиналысты тарату мүмкіндігіне ие болып, референдум өткізуге, заң жобаларын ұсыну, төтенше жағдайларда бүкіл өкімет билігін өз қолына алуға құқылы болды. 1958 жылы 21 желтоқсандағы сайлаудың нәтижесінде Голль президент болып сайланды. 
1958–1960 жылдары [[Африка]]дағы француз отарлары — [[Гвинея]], [[Судан]], [[Сенегал]], [[Мадагаскар]], [[Дагомея]], [[Нигер]], [[Жоғарғы Вольта]], [[Кот-д’Ивуар|Кот-д'Ивуар]], [[Чад]], [[Орталық Африка Республикасы]], [[Конго Республикасы|Конго]], [[Габон]], [[Мавритания]], [[Того]] мен [[Камерун]] тәуелсіздікке ие болды. 1962 жылы ұзаққа созылған соғыстан кейін Алжир толық тәуелсіздікке қол жеткізді. 1960–1990 жылдар аралығында Франция экономикасы дамыған, демократ. қоғамы толық қалыптасқан әлемдегі жетекші елдердің біріне айналды. 1981 жылы ел президенті болып бірінші рет социалист Франсуа Миттеран сайланды. 1995 жылдан ел президенті [[Жак Ширак]] болды.

== Саясаты ==
{{Толық мақала|Францияның әкімшілік бөлінуі|Франция аймақтары|Франция департаменттері}} 
[[Сурет:Карта-Франции-2021.jpg|нобай|Францияның әкімшілік картасы]]
[[Сурет:France Overseas.svg|нобай|Францияның шетелдегі иеліктері]]
Франция 18 аймаққа бөлінген, оның 12-сі Еуропа құрлығында, біреуі (Корсика) — [[Корсика]] аралында, тағы бесеуі - мұхиттың арғы жағында орналасқан. Аймақтарда заңды автономия жоқ, бірақ олар [[салық]]тарды өздері белгілей алады және [[бюджет]]терді бекітеді.

18 аймақ 101 [[Франция департаменттері|департаментке]], сондай-ақ Лион метрополиясына бөлінеді, ол 342 округтен және 4039 кантоннан тұрады. Францияның негізін 36 682 коммуналар құрайды.

Париж департаменті жалғыз [[коммуна]]дан тұрады. Мұхиттың арғы жағындағы бес аймақтың әрқайсысы ([[Гваделупа]], [[Мартиника]], [[Француз Гвианасы]], [[Реюньон]], [[Майотта]]) бір бөлімнен тұрады. Корсика аймағы (құрамына 2 департамент кіреді) метрополияның басқа аймақтарынан (құрлықтағы Франциядан) ерекшеленетін әкімшілік-аумақтық бірліктің ерекше мәртебесіне ие. Онда орталыққа бағынбайтын тәуелсіз басқару органдары бар. 2003 жылы Корсиканың 2 департаментін біріктіру туралы референдум сәтсіз аяқталды. Бұл аймақтардың барлығы Еуропалық Одақтың бөлігі болып табылады.

Француз Республикасының құрамына мыналар кіреді деп айта аламыз:
# Метрополия (13 аймаққа, 96 департаментке және Лион метрополиясына бөлінген).
# 5 шалғай департамент: [[Гваделупа]], [[Мартиника]], [[Гвиана]], [[Реюньон]], [[Майотта]]&lt;ref&gt;Майотта (Маоре) аралының аймағы — даулы аумақты басқаратын Франция мен [[Комор]] арасындағы аумақтық дау-дамайдың нысаны. Францияның әкімшілік-аумақтық бөлінуіне сәйкес, Майотта Францияның шетелде орналасқан аймағы мәртебесіне ие. Комордың әкімшілік-аумақтық бөлінуіне сәйкес, Майотта Комор Одағы мемлекетінің төрт автономды аралдарының бірі мәртебесіне ие.&lt;/ref&gt;.
# 5 шалғай аймақ: [[Француз Полинезиясы]], [[Уоллис және Футуна]] аралдары, [[Сен-Пьер және Микелон]], [[Сен-Бартелеми]], [[Сен-Мартен]].
# Ерекше мәртебесі бар 3 аймақ: [[Жаңа Каледония]], [[Клиппертон]], [[Францияның оңтүстік және Антарктикалық аймақтары]].

=== Мемлекеттік жүйенің негіздері ===
{{Толық мақала|Францияның саяси құрылымы}}
Франция — [[Президенттік республика|президенттік типтегі]] [[Унитарлы мемлекет|унитарлық республика]]. Мемлекеттің негізгі заңы — 1958 жылы 4 қазанда қабылданған [[конституция]]. Ол Бесінші Республиканың билік органдарының қызметін реттейді: басқарудың республикалық президенттік-парламенттік формасын белгілейді ''(Франция Республикасының Конституциясы, 2 бөлім)''.

Француз Республикасының Конституциясы келесі баптар бойынша бірнеше рет қайта қаралды:

* тікелей жалпыға бірдей сайлау құқығы негізінде Президентті сайлау (1962),
* үкімет мүшелерінің қылмыстық жауаптылығы туралы Конституцияның жаңа бөлімін енгізу (1993 ж.),
* парламенттің бірыңғай сессиясын енгізу және референдумның құзыретін кеңейту (1995),
* Жаңа Каледонияның мәртебесіне қатысты уақытша шараларды қабылдау (1998),
* Экономикалық және Валюталық одақ құру, ерлер мен әйелдердің сайланбалы мандаттарға және сайланбалы функцияларға тең құқылы қол жеткізуі, Халықаралық қылмыстық соттың заңды құқығын тану (1999),
* президенттік мандаттың мерзімін 7-ден 5 жылға дейін қысқарту (2000),
* мемлекет басшысының қылмыстық жауапкершілігі туралы реформа, өлім жазасын жоюды Конституцияда бекіту, Жаңа Каледония автономиясын реформалау (2007),
* мемлекеттік құрылымды жаңарту реформасы және өкілеттіктерді бөлуде тепе-теңдік орнату (2008 ж.).

Францияда 9 мүшеден тұратын Конституциялық Кеңес жұмыс істейді. Оның міндеті — сайлаулардың дұрыстығына және Конституцияға өзгертулер енгізетін заңдарға, және де оған қарауға ұсынылған заңдардың конституциясына бақылау жасау.

=== Атқарушы билік ===
{{Толық мақала|Франция президенттерінің тізімі}}

Мемлекет басшысы және атқарушы биліктің басшысы — [[президент]], қазіргі кезде [[Эммануэль Макрон]]. Бесінші республикада премьер-министр ішкі және экономикалық саясатқа жауап береді және жалпы жарлықтар шығаруға құқылы. Ол үкіметтің саясатына жауапты деп саналады (20-бап). Премьер-министр үкіметтің қызметін басқарады және заңдардың орындалуын қамтамасыз етеді (21-бап).

Премьер-министрді президент тағайындайды. Оның кандидатурасын Ұлттық Ассамблеяның мақұлдауы талап етілмейді, себебі парламент кез келген уақытта үкіметке сенімсіздік вотумын жариялай алады. Әдетте премьер-министр партияның атынан Ұлттық жиналыстағы көп орынға ие болады. Премьер-министр өз кабинетінде министрлердің тізімін жасайды және оны президенттің бекітуіне ұсынады.

Премьер-министр Ұлттық Ассамблеяда заңдар қабылдау туралы бастама көтереді және олардың орындалуын қамтамасыз етеді, ол сонымен бірге ұлттық қорғаныс үшін жауап береді. Премьер-министр Президенттің актілеріне қол қояды, оны Конституцияның 15-бабында белгіленген кеңестер мен комитеттердің төрағасы етіп ауыстырады&lt;ref&gt;1958 ж. Франция конституциясы. III бөлім. 20-23 баптар.&lt;/ref&gt;.

2020 жылдың 3 шілдесінен бастап үкіметті [[Жан Кастекс]] басқарады.

=== Заң шығарушы орган ===
Франциядағы заң шығару билігі Парламентке тиесілі, оның құрамына екі палата — Сенат пен Ұлттық Ассамблея кіреді. Тікелей емес жаппай дауыс беру  арқылы сайланатын Республика Сенаты 348 сенатордан тұрады, оның 305-і метрополиядан, 9-ы шалғай аумақтан, 5-і француз қауымдастығынан және 12-сі шетелде тұратын француз азаматтарынан тұрады. Сенаторларды алты жылдық мерзімге (2003 жылдан бастап, 2003 жылға дейін - 9 жылға) Ұлттық Ассамблея мүшелерінен, бас кеңесшілерден және муниципалдық кеңестердің делегаттарынан тұратын сайлау алқасы сайлайды, ал сенат үш жылда бір рет жаңарып отырады.

== Экономикасы ==
{{Толық мақала|Франция экономикасы}}
[[Сурет:La Défense vue depuis la Tour Eiffel.png|thumb|300x300px|[[La Défense]] ([[Эйфель мұнарасы]]нан көрініп тұрғандай) 2017 жылы [[Ernst &amp; Young]] континентальды Еуропадағы жетекші орталық бизнес ауданы және әлемдегі төртінші болып танылды.&lt;ref&gt;[https://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/ey-the-attractiveness-of-world-class-business-districts/$FILE/ey-the-attractiveness-of-world-class-business-districts.pdf The attractiveness of world-class business districts: Paris La Défense vs. its global competitors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200718045821/https://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/ey-the-attractiveness-of-world-class-business-districts/$FILE/ey-the-attractiveness-of-world-class-business-districts.pdf |date=2020-07-18 }}, [[Ernst &amp; Young|EY]], November 2017&lt;/ref&gt;]]
[[Сурет:France Product Exports (2019).svg|upright=1.3|thumb|right|Франция экспортының пропорционалды ұсынысы, 2019]]
Жетілік тобының (бұрынғы сегіздік тобы) жетекші индустриялық дамыған елдерінің мүшесі, 2020 жылғы жағдай бойынша ол [[Аларман қабілет тепетендігі|сатып алу қабілетінің паритеті]] бойынша әлемдегі [[ЖІӨ (АҚТ) бойынша елдер тізімі|оныншы]] және ЕО-ның екінші ірі экономикасы болып саналады. Франция 1999 жылы еуроны енгізу үшін ЕО-ның басқа 11 мүшесіне қосылды, ал еуро монеталары мен банкноттары 2002 жылы француз франкін (₣) толығымен алмастырды.

Францияда әртараптандырылған экономика бар, онда қызмет көрсету секторы басым (2017 жылы ЖІӨ-нің 78,8% - ын құрады), ал [[Екінші қайтара сектор|өнеркәсіп секторы]] ЖІӨ-нің 19,5% -ын құрады, ал қалған 1,7% -ы бастапқы секторға тиесілі болды. Әлемдегі сауда көлемі бойынша бесінші ел (және Еуропада Германиядан кейін екінші). Бұл Германия мен Италиядан кейінгі Еуропадағы үшінші ірі өндіруші ел. Франция сонымен қатар әлемдегі ең көп баратын ел, сонымен қатар [[Еуропа одағы|Еуропалық Одақтың]] жетекші аграрлық державасы.

Франция 2019 жылы Еуропадағы тікелей шетелдік инвестицияларды ең ірі алушы болды, Еуропа бойынша зерттеулер мен әзірлемелерге жұмсалатын қаржысы бойынша екінші орынды иеленген, 2020 жылы [[Bloomberg]] инновациялық индексі бойынша әлемдегі ең [[инновация]]лық 10 елдің қатарына кірді, сонымен қатар  2019 жылғы жаһандық бәсекеге қабілеттілік туралы есепке сәйкес әлемдегі ең бәсекеге қабілетті 15-ші ел болды (2018 жылмен салыстырғанда 2 сатыға жоғары).

[[Халықаралық валюта қоры|ХВҚ]] мәліметтері бойынша, 2020 жылы Франция [[Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) бойынша елдер тізімі|жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша әлемдегі 20-шы ел]] болды, бір тұрғынға 39 257 доллар. 2019 жылы Франция Біріккен Ұлттар Ұйымының адам даму индексінде 0,901 мәнімен қосылды (бұл адам дамуының өте жоғары деңгейін көрсетеді) және 2019 жылы сыбайлас жемқорлықты қабылдау индексінде 23 -ші орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;HDIFR&quot;&gt;{{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/2018-update |title=Human Development Index 2018 Statistical Update |publisher=[[United Nations Development Programme]] |website=hdr.undp.org |access-date=10 July 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.transparency.org/files/content/pages/CPI_2018_Executive_Summary_EN.pdf |title=Corruption Perceptions Index 2018 Executive summary p. 2 |publisher=[[Transparency International]] |website=transparency.org |access-date=10 July 2019}}&lt;/ref&gt;

[[Сурет:French economy 2016 - expenditures.png|thumb|left|2016 жылы шығыстар түрі бойынша Франция экономикасының (ЖІӨ) құрамы]]
2018 жылы Франция әлемдегі 5-ші ірі сауда мемлекеті болды, сонымен қатар Германиядан кейінгі Еуропадағы екінші ірі сауда мемлекеті болды.&lt;ref name=&quot;wto&quot;&gt;[https://www.wto.org/english/res_e/statis_e/wts2019_e/wts2019_e.pdf World Trade Statistical Review 2019], [[World Trade Organization]], p. 11&lt;/ref&gt;

[[Сурет:BlueEurozone.svg|thumb|alt=European map of Eurozone monetary union|Франция — валюталық одақтың, [[Еуроаймақ]]тың (қою көк) және [[Бірыңғай еуропалық нарық]]тың (ашық көк) бөлігі.]]
Қаржылық қызметтер, банк және сақтандыру секторы экономиканың маңызды бөлігі болып табылады. Францияда олардың клиенттеріне тиесілі үш ірі қаржы институттары орналасқан. Париж қор биржасы ({{lang-fr|La Bourse de Paris}}) — 1724 жылы [[XV Луи]] құрған ескі мекеме. 2000 жылы Париж, Амстердам және Брюссель биржалары [[Euronext]]-ке қосылды. 2007 жылы Euronext [[Нью-Йорк қор биржасы]]мен бірігіп, әлемдегі ең ірі [[NYSE Euronext]] биржасын құрды. [[Euronext Paris]], NYSE Euronext тобының француз филиалы — [[Лондон қор биржасы]]нан кейінгі Еуропадағы 2-ші ірі биржалық нарық. Француз компаниялары сақтандыру мен банктік салада негізгі позицияларын сақтап қалды: [[AXA]] 2019 жылы банктік емес активтердің жалпы көлемі бойынша әлемдегі үшінші сақтандыру компаниясы болды. Жетекші француз банктері — [[BNP Paribas]] және [[Crédit Agricole]], 2020 жылы [[McGraw-Hill|S&amp;P Global Market Intelligence]] есебіне сәйкес активтері бойынша ірі 10 банктердің қатарына кіреді. Сол дереккөзге сәйкес, [[Société Générale]] мен [[Groupe BPCE]] 2020 жылы тиісінше әлемдегі 17-ші және 19-шы ірі банктер болды.

'''Франция''' — Еуропалық біртұтас нарықтың (500 миллионнан астам тұтынушы) бөлігі болып табылатын [[еуроаймақ]]тың мүшесі (шамамен 330 миллион тұтынушы). Бірнеше ішкі коммерциялық саясат Еуропалық Одақ (ЕО) мүшелері арасындағы келісімдермен және ЕО заңнамасымен анықталады. Франция ортақ еуропалық валюта — [[еуро]]ны 2002 жылы енгізді.

=== Сыртқы экономикалық байланыстар ===
Франция экономикасы дүниежүзілік шаруашылықтың ажырамас бөлігіне айналды. [[Сыртқы сауда]] экономикалық өрлеуге негіз болып отыр, оған оң [[сальдо]] тән. Экспорт көлемі жөнінен ел батыс Еуропада тек Германияны ғана алға салады, Францияның сыртқа шығаратын тауарларының жалпы құны дүниежүзілік [[тауар экспорты]]ның 5,1% -ын құрайды. Экспорт құрылымында машиналар мен жабдықтар 43 және ауыл шаруашылығы өнімдері мен шикізаты 20 басым болып отыр. Соңғы жылдары әскери техника мен қару–жарақты сыртқа сату жөнінде АҚШ–тан кейінгі екінші орынға шықты. [[Импорт]] көлемі жөнінен Франция Жапониямен қатар АҚШ, Германиядан кейінгі үшінші орынды бөліседі. Франция — [[халықаралық туризм]] орталығы. Қазіргі кезде Франция жылына 77 млн–дай шетел туристері қабылдайды. Елдің сыртқы экономикалық байланыстарын дамытуда [[туризм]]нің маңызы зор.

=== Өнеркәсібі ===
[[Сурет:poezdafr.jpg|thumb|right|200px|Темір жолы техникасы]]
[[Сурет:samrf.jpg|thumb|right|200px|Авиациялық техника]]
[[Сурет:sam2.jpg|thumb|right|200px|Әскери авиациялық техника]]

[[Сурет:parfumc.jpg|thumb|right|200px|Парфюм мен косметика]]
Франция — жоғары дамыған индустриялы-аграрлы ел. [[Өнеркәсіп]] өндірісінің жалпы көлемі бойынша дүние жүзінде 4-орын ([[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Жапония]], [[Германия]]дан кейін), Еуропада Германиядан кейін 2-орын алады. Ұлттық табысты жан басына шаққандағы жылдық мөлшелері 24990 [[АҚШ доллары]]на тең (2003 ж). Франция автомобильдер шығару жөнінде дүние жүзінде 3-орын, авиациялық және ғарыштық техника өндірісі бойынша Еуропада 1-орын алады. Сондай-ақ экспортқа көп мөлшерде қару-жарақ, [[Атом электр станциясы|АЭС-тер]] үшін құрал-жабдықтар, химикаттар, маталар мен киім-кешек шығарады. Француз өнеркәсібінің жетекші салаларына [[Автомобиль өнеркәсібі|автомобиль жасау]], [[химия]] мен мұнай химиясы, [[ұшақ]] жасау (аэробустар мен [[Әскери қызметтегі ұшақтар|әскери ұшақтар]]), [[электроника]], [[металлургия]], темір жолы техникасын шығару жатады. [[Парфюмерия]] — косметикалық сала мен жоғары талғамды сәнді киімдер шығаруда Франция дүние жүзінде бірінші орынды иеленеді. Жылына шамамен 3,5 млн. автомобиль шығарса, оның жартысына жуығы экспортқа жіберіледі. Автомобильдердің 90%-дан астамын [[Renault|“Рено”]] мен [[Groupe PSA|“Пежо-Ситроен”]] компаниялары шығарады. [[Кеме]] және [[Білдек|станок]] жасау, ауыл шаруашылық машиналары өндірісі де жақсы дамыған. Өнеркәсіп өнімдерінің 1/5-іне жуығы Париж бен оның айналасында, сондай мөлшері Лион мен солтүстік аудандарда өндіріледі.

Экспортының негізін өнеркәсіптік құрал-жабдықтар, тұрмыстық бұйымдар, ауыл шаруашылық өнімдері, химиялық тауарлар мен шикізаттар, тігін бұйымдары, киім-кешек, аяқ киім, парфюмерия мен косметика, автомобильдер құрайды. Сырттан тұтыну тауарларын, өнеркәсіптік шикізаттар алады.

Негізгі сауда серіктестері: Германия, Италия, Бельгия, Люксембург, Ұлыбритания мен [[АҚШ]]. Франция [[Қазақстан]]ның сауда серіктестері ішінде 12-орын алады. Француз кәсіпорындары Қазақстандағы өз қызметінің қарқынын біртіндеп арттырып келеді. 2005 ж. ҚР мен Франция арасындағы тауар айналысы 2665,1 млн. долларды құрады. Қазақстан Францияға мұнай, кентастар, химия өнеркәсібінің шикізаттарын, тері мен астық береді. Франциядан негізінен дәрі-дәрмектер, азық-түлік өнімдерін, қосалқы бөлшектер, автомобильдер, тұрмыстық электроника, шарап, теңіз өнімдерін, ірімшік, парфюмерия мен косметикалық бұйымдар, жоғары сән киімдерін алады. Қазіргі кезде Қазақстанда француз кәсіпкерлері араласқан 19 шағын кәсіпорын тіркелген. 4 француз банкі Қазақстанмен бірлесіп жұмыс атқаруда, мұнай-газ, тау-кен, энергетикада, көлік пен қызмет көрсету салаларында көптеген француз компаниялары еңбек етуде. 2004 ж. 10 наурызда Парижде экономикалық ынтымақтастық жөніндегі Қазақстан-француз үкіметаралық комиссиясының кезекті, алтыншы мәжілісі болып өтті.

[[Екінші дүниежүзілік соғыс]]тан соң Франция үкіметі соғыста күйзелген экономикасын қалпына келтірумен қатар, [[өндіріс]]тің мүлдем жаңа салаларын дамыта бастады. [[1950 жыл]]дан бері өнеркәсіп өндірісі 4 есеге жуық өсіп, өнеркәсіпте жұмыс істейтіндердің саны соңғы 20 жылда 1,5 млн адамға қысқарды. Мұның өзі еңбек өнімділігінің артуы мен өнеркәсіп жүйесінің құрылымдық өзгерістері нәтижесінде мүмкін болды. Қазіргі кезде ел өнеркәсіп өндірісінің көлемі жөнінен дүние жүзінде бесінші орын алады. Өнеркәсіп елдегі ұлттық жиынтық өнімінің 25,4%-ын береді. Елдің экономикалық қуатының символы болып келген дәстүрлі өнеркәсіп салалары соңғы онжылдықтарда өзінің жетекші рөлінен айырылып, жаңа салаларға жол беруде.
==== Ауыл шаруашылығы өндірісі ====
Ауыл шаруашылық өнімдерін өндірудің көлемі бойынша Франция дүние жүзінде [[АҚШ]] пен [[Канада]]дан кейін 3-орынды иеленеді. Ол ауыл шаруашылық өнімдерімен өзін-өзі толық қамтамасыз етіп, 40%-ын экспортқа шығарады. Франция — Еуропадағы астық, сары май, ірі қара етін, ірімшікті ең көп мөлшерде өндіретін ел. [[Өсімдік шаруашылығы]]ның негізгі саласы — [[дәнді дақылдар]] өсіру (негізгілері — [[Бидайық (өсімдік)|бидай]], [[жүгері]], [[қара бидай]], [[арпа]], [[күріш]]). Картоп, қант қызылшасы, күнбағыс, рапс та көп мөлшерде өсіріледі. Ницца өңірінде гүл өсіру дамыған. Жүзімнің негізгі бөлігі шарап дайындауға (жылына 60 млн-дай л) жұмсалады, неғұрлым белгілі түрлері шампан, кагор, коньяк. Жеміс-жидек (алма, алмұрт, шабдалы, Жерорта теңізі жағалауларында цитрустық жемістер мен қара өрік) пен көкөніс өсіру дамыған. Ірі қара (20,6 млн. бас), шошқа, қой, жылқы өсіріледі. [[Балық аулау]] кәсібінің негізгі порттары [[Атлант мұхиты]] жағалауларында (Булонь, Лорьян, Ла-Рошель) орналасқан.
==== Химия өнеркәсібі ====
[[Химия өнеркәсібі]] минералды тыңайтқыштар, синтетикалық каучук пен пластмасса, парфюмерия, дәрі-дәрмектер жасауға маманданған. Ірі мұнай, химиялық кәсіпорындары көп. Химия өнеркәсібі биотехникалық және гендік инженериямен тығыз байланысты.
==== Тоқыма өнеркәсібі ====
[[Тоқыма өнеркәсібі]] өзінің бұрынғы маңызынан айрылса да, Франция киім-кешек пен маталар шығарудан Еуропада алдыңғы орындардың бірін иеленеді (мақта-мата, жібек, синтетикалық, жүн, кендір, зығыр маталары өндіріледі). Француз кәсіпорындары шығарған ірімшік, шараптар, кондитерлік бұйымдар дүние жүзіне танымал.
==== Қара металлургия өнеркәсібі ====
[[Лотарингия]] темір кені алабының қорын пайдаланатын [[қара металлургия]] өнеркәсібі XX ғасырдың 70-жылдарынан бастап дағдарысқа ұшырады. Оған Еуропа мен дүние жүзі нарығында неғұрлым қуатты бәсекелестердің [[Бразилия]], [[Шығыс Еуропа]] елдері, [[Корея]] және т.б. пайда болуы әсер етті. [[Еуропа одағы|Еуропа Одақ]] шеңберінде өнеркәсіптің осы саласын дамытуға бағытталған шаралар нәтижесінде өндірісті неғұрлым тиімді ұйымдастырып, қайта жабдықтауға мүмкіндік туды. Орталық аудандардағы тиімсіз кәсіпорындар жабылып, негізгі металлургиялық кешендер солтүстіктегі [[Дюнкерк]] маңы мен Лотарингиядағы Мозель өзені аңғарындағы шоғырланған. Қазіргі кезде жылына 19 млн тонна [[болат]] өндіріледі. [[Алюминий]] өндірісінде де аумақтық өзгерістер болды. Бұрын олар, негізінен, [[Альпі]] мен [[Пиреней таулары|Пиреней]] аудандарындағы [[Су электр станциясы|су электр станциялары]] маңында орналасса, қазіргі кезде шеттен әкелінетін шикізатты қабылдап алатын [[порт]]ты қалаларға көшірілген. 
==== Мата өнеркәсібі ====
Құрамына [[Тоқыма кәсібі|тоқыма]], [[бояу]]лар жасау, [[кілем]] тоқу, [[еден төсеніші|еден төсеніштерін]] шығару өндірісі енетін Францияның мата өнеркәсібі дүние жүзіндегі жетекші орнын жоғалтқан жоқ. Бұл салада әсіресе [[жүн мата]]ларын шығарудан дүние жүзінде бірінші орын алатын «Шаржер – текстиль», [[мақта маталары]]н шығаруға маманданған DMC компаниялары көзге түседі. Қазіргі кезде сырттан әкелінетін [[жүн]] мен [[Мақта (шитті)|мақтадан]] басқа, бұл кәсіпорындарда [[Химиялық талшықтар|жасанды талшықтар]] да кеңінен пайдаланылады. Негізгі орталықтары – [[Мюлуз]], [[Труа]], [[Лион]] және [[Париж]] маңы. 
==== Машина жасау өнеркәсібі ====
[[Сурет:avtofrlogo.jpg|thumb|left|200px|Француз автомобильдері]]
[[Машинажасау|Машина жасау]] өнеркәсібінде көлік қатынасындағы машиналар мен электр техникасын жасау салалары күшті дамыған. Дүниежүзілік автомобиль өндірісінің дамуында елдің айрықша орны бар. [[1898 жыл]]ы ағайынды Рено негізін салған [[Renault|фирма]] алғашқы автомобилін жасап шығарған болатын, арада 15 жыл өткен соң бұл шағын кәсіпорын алуан түрлі машина шығаратын аса ірі [[концерн]]ге айналды. Қазіргі кезде бұл [[Renault|концерн]] мемлекеттік болып саналады. Мұнда [[Жүк автомобилі|жүк автомобильдері]], [[автобус]]тар, [[Ауыл шаруашылық техникасы|ауыл шаруашылығы машиналары]], сондай-ақ [[кеме]]лер мен [[ұшақ]]тардың қозғалтқыштары жасалады. Францияда жылына 3,5-4 млн автомобиль жасалса, соның 9/10 бөлігі жеңіл көлік болып табылады. Қазіргі кезде жеңіл автомобильдер, негізінен, [[Renault|Рено кәсіпорны]] мен жеке меншік Пежо – Ситроен концернінде жасалады. Француз компаниялары дүние жүзінің 30 елінде автомобиль тетіктерін жинайтын зауыттар ашқан. Елде жасалған автомобильдердің 60-ы шетке шығарылады. Көбінесе француз жеңіл көліктерін [[Португалия]], [[Испания]], [[Бразилия]] және [[Оңтүстік-шығыс Азия|Оңтүстік-Шығыс Азия]] елдері сатып алады.

=== Ауыл шаруашылығы ===
[[Сурет:Épône - récolte du maïs01.jpg|thumb|right|left|Париж маңындағы [[Епон]] қаласында жүгері жинау.|alt=Париж маңындағы Эпонедегі жүгері жинаудың суреті.]]
[[Сурет:Bourgogne-charolais-cattle.jpg|thumb|right|left|Мал шаруашылығындағы Шароле ірі қара малы]]
Франция — Еуропадағы ірі ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірушілердің бірі, ірі қара мал, шошқа, құс саны және сүт, жұмыртқа мен ет өндіру жағынан әлемде жетекші орындардың бірін алады.Ауыл шаруашылығының үлесіне ЖІӨ-нің шамамен 4% - ы және елдің еңбекке қабілетті халқының 6% - ы тиесілі. Ауылшаруашылық жерлері 48 миллион гектар аумақты алып жатыр, бұл елорданың 82% құрайды. Әлеуметтік-экономикалық құрылымның ерекшелігі — шаруа қожалықтарының шағын көлемі. Жердің орташа ауданы 28 [[Гектар|га]] құрайды, Жердің орташа ауданы 28 га құрайды, бұл көптеген ЕО елдерінің тиісті көрсеткіштерінен асып түседі. Жер иелігінде үлкен бытыраңқылық байқалады. Шаруашылықтардың жартысынан көбі меншік иелерінің жерінде. Ірі шаруашылықтар өндірістің жетекші күші болып табылады. Ауыл шаруашылығы жерлерінің 52% -ы 50 гектардан асатын шаруа қожалықтарына тиесілі, бұл олардың жалпы санының 16,8% құрайды. Олар ауыл шаруашылығының барлық салаларын өндіруде үстем жағдайға ие бола отырып, өнімнің 2/3 бөлігін қамтамасыз етеді. Ауыл шаруашылығының негізгі саласы — ет-сүт мал шаруашылығы. Өсімдік шаруашылығында астық шаруашылығы басым; негізгі дақылдар - бидай, арпа, жүгері. Шарап жасау (шарап өндіру бойынша әлемде жетекші орын), көкөніс өсіру мен бау-бақша дамыған; гүл өсіру; балық аулау және устрицаларды өсіру дамыған. Ауыл шаруашылығы өнімдері: бидай, жарма, қант қызылшасы, картоп, шарап жүзімі; сиыр еті, сүт өнімдері; балық. Ауыл шаруашылығы жоғары индустрияландырылған. Технологияға қанықтыру, химиялық тыңайтқыштарды қолдану бойынша Нидерланды, Германия, Даниядан кейін екінші орында. Шаруашылықтарды техникалық жарақтандыру, олардың ауыл шаруашылығы мәдениетін арттыру елдің ауыл шаруашылығы өнімдеріндегі өзін-өзі қамтамасыз ету деңгейін арттыруға алып келді. Астық, қант бойынша ол 200% -дан асады, сары май, жұмыртқа,  ет бойынша — 100% -дан асады.

== Табиғаты ==
[[Сурет:VillequierSeine.JPG|thumb|250px|right|[[Сена (река)|Сена]] өзені]]
[[Сурет:Lac de roselend.jpg|thumb|250px|right|Рослен көлі]]
Францияның көпшілік бөлігі жалпақ жапырақты ормандар аймағында орналасқан. Қиыр оңтүстік жерортатеңіздік субтропиктер алып жатыр. Жағалаулары негізінен аласа, аккумулятивті немесе лагуналы, құрлыққа еніңкіреп жатқан шығанақтары бар ([[Атлант мұхиты]] жағалауларында Бискай, Сен-Мало, [[Жерорта теңізі]] жағалауында Лион), [[Ла-Манш]] пен [[Па-де-Кале]] бұғаздарының жағалаулары — абразивті, аласалау, бірақ тік, Котантен мен Бретань түбектерінің жағалаулары риас типті болып келеді. Лион шығанағынан шығысқа қарай Жерорта теңізі жағалаулары жартасты, Альпі тауларының теңізге келіп тірелген сілемдерінен құралған ([[Француз Ривьера]]сы деп аталады). Аумағының 2/3-сі елдің солтүстік, орталық және батыс аудандарын алып жатқан аласа және көтеріңкі жазықтар. Олардың ішіндегі ең үлкені — солтүстікте орналасқан Париж бассейні болып табылады. Оңтүстік-батысын — [[Аквитания]] жазықтары алып жатыр. Солтүстік-батысында жазықтар Арморикан үстіртімен ұласады, олар солтүстік-шығысы мен шығысында биіктігі орташа [[Арденн]] (көп бөлігі Франциядан тыс жерде) және Вогез тауларымен қоршалған. Оңт-нде төбелері қатты мүжілген, биіктігі орташа таулардан құралған аудан — Орталық Француз массиві жатыр. Оның орталық бөлігіне (Овернь) жанартаулы жер бедері тән ([[Мон-Дор жанартау күмбезі]], [[Канталь кратері]], Пюп конустар тізбегі). Массивтің оңтүстік және оңтүстік-батыс шетінде терең каньондармен тілімденген карстанған тау жазықтары жүйесі орналасқан ([[Гран-Кос]], т.б.). Солт.-батыс, солт.-шығыс және шығыс аудандарында кристалданған аласа таулар ([[Лимузен]], [[Морван]], [[Севенна]], т.б.) басым. [[Альпі]] мен Орталық Француз массивінің арасында [[Рона ойпаты]] бар. Франция аумағына Жоғарғы [[Рейн]] ойпатының батыстағы шағын бөлігі де кіреді. Оңтүстік-батысында субмеридиандық бағытта Батыс Альпі созылып жатыр. Оның биік бөлігі — [[Савойя]], [[Грай]], [[Кот]] және Теңізжағалаулық Альпі таулары ұзынынан және көлденеңінен терең аңғарлармен тілімденген кристалдық қыраттардан тұрады, мұздықтар көп. Альпінің батыс жиегінде эрозиямен күшті бөлшектенген, кей жерлерінде карстанған әктасты қыраттары бар биіктігі орташа таулар орналасқан. Бұл таулардың солтүстіктегі жалғасы Юра таулары болып табылады. Елдің оңтүстік-батысын Пиреней таулары (ең биік жері — [[Виньмаль тауы]] — 3298 м) алып жатыр. Ол солтүстігінде Аквитаниямен терең жазықтары бар тік беткейлер арқылы жалғасады. Корсика аралының жер бедеріне биіктігі орташа таулар тән (ең биік жері [[Мон-Сенто тауы]] — 2710 м). Франция мен [[Батыс Еуропа]]ның ең биік шыңы — [[Монблан тауы]] (4807 м) болып есептеледі. Франция аумағының көпшілік бөлігі герциндік қатпарлық облысқа жатады. Қазіргі кездегі Франция аумағы кайнозойдың соңында аяқталған жалпы көтерілім нәтижесінде қалыптасқан. Негізгі қазба байлықтары — темір кентастары, боксит, калий тұздары, табиғи газ бен тас көмір, уран. Темір кентастарының кен орындары (Мец-Тионвиль, Лонгви, Брие, Нанси) Лотарингия бассейнінің Юра шөгінділерімен, бокситтің ірі кен орындары Прованстың мезозой әктастарымен байланысты. Калий тұздарының негізгі кендері [[Эльзас]]та, табиғи газ бен аз мөлшердегі мұнай кен орындары Аквитания бассейнінде. Францияның негізгі тас көмір бассейндері — Валансьенн мен Лотарингия эпигерциндік платформаның қатпарлық іргетасымен байланысқан. Сондай-ақ вольфрам, сүрме, қорғасын, мырыш, қалайы, алтын мен күміс, күкірт пен күкіртті колчедан, әр түрлі құрылыс материалдарының кен орындары бар. Елдің көпшілік бөлігінің климаты қоңыржай теңіздік, шығысында континенттікке өтпелі, Жерорта теңізі жағалауларында жерортатеңіздік субтропиктік (жазы құрғақ, қысы жауынды). Шығысы мен солтүстік-шығысындағы жазықтар мен аласа таулардағы қаңтар мен ақпан айларындағы орташа температура 1 — 3°С, батысы мен оңтүстік-батысында –5 — 7°С, оңтүстігінде 8 — 10°С-қа тең. Жазықтардағы шілде мен тамыз айларындағы орташа температура солтүстікте 16 — 18°С, оңтүстік-батыс пен оңтүстікте 20 — 24°С. Жылдық жауын-шашынның ең жоғарғы мөлшері (1500 — 2000 мм) Альпінің батыс беткейлеріне, [[Вогез]], [[Севенна]] мен [[Пиреней таулары]]ның батыс бөлігіне түседі. Бретань мен Котантен түбектерінде, Батыс Аквитанияда бұл көрсеткіш 800 — 1200 мм-ге, басқа жазықтарда 600 — 800 мм-ге тең. Жауын-шашынның ең аз мөлш. (500 — 800 мм) Рона ойпатына тау аңғарлары мен Жерорта теңізі жағалауларының шығыс бөлігіне түседі. Жазықтарда тұрақты қар жамылғысы қалыптаспағанмен, жыл сайын қар жауады. Таулардағы тұрақты қар жамылғысы 500 — 1000 м биіктікте байқалады, 2500 — 3000 м биіктікте ол 7 айдан 11 айға дейін сақталады. Қрі өзендері — Луара, Рона, Сена, Гаронна. Елдің солтүстік пен батыс аудандарындағы өзендер кең жазықтармен ағады, жаңбыр суымен толығады, жыл бойы суы мол болып, бетіне мұз қатпайды. Өзендерінде кеме қатынасы бар, бір-бірімен каналдар арқылы жалғастырылған. Альпі мен Пиреней тауларынан басталатын өзендер терең жазықтармен ағып өтеді, қар мен мұздықтардың еріген суымен толығады. Франция аумағында [[Женева]] көлінің оңтүстік бөлігі орналасқан, елде басқа ірі көлдер жоқ. Ормандар ел аумағының 27%-ын алып жатыр. Қрі орман массивтері Аквитанияның батысында (негізінен қолмен отырғызылған самырсын ормандары), Париж бассейнінің шығысы мен Альпі және Пиреней тауларында. Аквитанияның шығысында емен ормандары қолмен отырғызылған талшын ормандарымен үйлеседі, субтропиктік бұталар кездеседі. Елдің солтүстігінде шамшат, емен, шегіршін ормандары өседі. Оңтүстігінде еменнің мәңгі жасыл түрлері, самырсынның оңтүстік түрлерінен құралатын сирек ормандар, гарига мен маквис бұталары басым. Биіктігі орташа тауларда ормандар тау басына дейінгі жерлерді алып жатыр. Орманды аудандарды, тауларды жабайы [[орман мысығы]], [[түлкі]], [[елік]], [[жабайы шошқа]], [[Тиіндер|ақтиін]], [[Қояндар|қоян]], [[бұғылар]], [[ақкістер]] мекендейді. Биік тауларда [[тауешкі]], [[жайран]], [[альпі суыры]], [[атжалман]] кездеседі. [[Құр]], [[Шілдер|шіл]], [[Тауқұдіреттер|тауқұдірет]], [[сауысқан]], [[торғайлар]], [[көгершін]], [[Жылқышы (құс)|жылқышы]], [[қырғи]], [[Кезқұйрықтар|кезқұйрық]], т.б. құстар кең тараған. Оңтүстігінденде [[қоқиқаздар]] кездеседі. Өзендері мен Францияны қоршаған теңіздерде балық көп. 3 мыңнан астам қорғалатын аумақтар (1975), Ұлттық саяжайлар ([[Экрен]], Севенн, Вануаз, т.б.), көптеген резерваттар мен қорықтар бар.

== Қазақстан мен Франция ==
[[Сурет:NazarbayevAndSarkozi.jpg|thumb|350px|right|Н.Саркози және [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Назарбаев Н.Ә.]]]]
Француз Республикасы ресми түрде 1992 жылдың 7 қаңтарында Қазақстан Республикасының егемендігін мойындады. Екі ел арасындағы дипломатиялық қарым–қатынастар Франция Сыртқы істер министрі Ролан Дюманың 1992 жылы 25 қаңтарда Алматыға келген ресми сапары барысында орнады. Көп ұзамай [[Алматы]]да Франция елшілігі ашылды. 1992 жылы қырқүйек айында [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Республикасы Президенті]] [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Н.Ә.Назарбаевтың]] Францияға барған сапарында екі ел арасында өзара достық, түсінушілік және ынтымақтастық туралы келісімге қол қойылды. Бұл келісімде [[энергетика]], [[Пайдалы қазба өндіру|пайдалы қазбаларды өндіру]], [[өнеркәсіп]], [[ауыл шаруашылығы]] саласында және ғылыми зерттеулер, мамандар дайындау ісінде ынтымақтастық мәселелері қамтылады. Франция үкіметі Қазақстанға экономикалық жәрдем ретінде 1993 жылы 300 млн француз франкі көлемінде несие берді.

Қазақстан мен Франция арасындағы тауар айналымы 2008 жылы 6,201 миллиард дол­лар­ды құрады. Ал Қазақстан Фран­цияға негізінен [[мұнай]], [[металдар]] және металл құрылғыларын, химия өнімдерін, ауылшаруашылық өнім­дерін [[экспорт]]қа шығарып келеді. Қазақ­стан болса, Франциядан [[электр]] және элек­трондық бұйым­дар және оның жаб­дықтарын, медициналық [[дәрі-дәрмек]], [[Автомобиль|авто­­көлік]], тамақ өнімдерін және [[Құрылыс материалдары|құры­лыс материалдары]]н алады. Осы тұста айта ке­тейік, Франция эли­талық тауарлар ретінде [[шарап]], [[теңіз өнімдері]] шикізаттарын, [[киім|киім-кешектер]], тағы басқа тұрмысқа қа­жетті бұйымдарды жеткізеді.

Екі елдің бірін-бірі инвестиция­лау көрсеткіші де жыл өткен сайын жақсарып келеді. Франция Эконо­мика министрлі­гі­нің деректері бойынша, Франция Қазақ­стан Республикасының экономи­касына жалпы көлемі 2,005 миллиард еуро көле­мінде қаржы салды. Ал Қазақ­станның Фран­ция экономикасына бағыттаған ин­вестициясы 10 мил­лион еуроны құрайды. Оның 4 мил­лион еуросы 2008 жылы са­лын­­ған. Қазіргі кезде Қазақстанда Фран­цияның бірқатар компания­лары табысты жұмыс істеуде. Әсі­ре­се, екі ел арасындағы ынтымақ­тастық отын-энергетика сала­сын­да жақсы жолға қойылған. Мысалы, қазіргі кезде 40-тан астам фран­циялық компания Қазақстанның мұнай-газ, тау-кен өндірісі, энер­гетика, көлік және қыз­мет көрсету салаларында жұмыс жасауда. Осы жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бой­ынша Қазақстанда француз капиталының қатысуымен 25 кәсіпорын ойдағыдай қыз­мет ат­қаруда. Бұл кәсіпорындар негізінен сауда, көлік-логистикалық қызмет­термен айналысады.

Қазақстан-Франция қаты­настарында алдағы уақытта қаржы-банк ынтымақ­тастығынан көп үміт күтуге болады. Бұған қазіргі кезде Қазақстанда “Сөсьетэ Жэнэғәл”, “Натексис Баңк Попүлэғ”, “БНП Пәғиба” және “Кәлиоң” банктері­нің жұмыс істеуі нақты дәлел болады. Мемлекет басшыларының кез­десуі мен жүргізген келіссөз­дерінде нақтыланғанын­дай, екі мемлекеттің экономикалық байла­ныстарын дамытуда Үкіметаралық экономикалық ынтымақтастық жөніндегі комиссияның жұмысын оң бағалауға болады. Жалпы, 1992 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан аталған комиссия осы аралықта сегіз отырыс өткізген. Оларда Қазақстан мен Франция қарым-қатынастарын дамытуға қатысты көптеген мәселелер талқыланып жүр.

Қазақстан мен Франция арасындағы мәдени-гуманитарлық қатынастар да соңғы жылдары ойдағыдай дамып келеді. 1993 жылы екі елдің арасында осы салада­ғы байланыстарын жандандыруға бағыт­талған үкіметаралық келісім жасалған. Осы қатынастар бүгінде екі ел халқының мәдениет пен өнер салаларындағы бай­ланыстың негізі болып отыр. Содан бергі уақытта Алматыда “Альяңс Фғаңсез” мәдени білім агенттігінің өкілдігі ашылды. Бұл агенттіктің 139 елде филиалдары жұ­мыс істейді. Олар негізінен Франция үкі­метінің франкофония және мәдени-гу­манитарлық ынтымақтастықты дамыту­дағы басты құралы болып табылады.

Сондай-ақ Қазақстан мен Франция арасында білім беру жөніндегі қатынастар да ойдағыдай дамып келеді. Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев баспасөз мәслихатында атап өткеніндей, “Бола­шақ” бағдарламасы бойынша Қазақстан­ның көптеген жастары Францияның беделді жоғары оқу орындарында білім алып, қазіргі кезде ел экономикасының дамуына үлес қосып жатыр.

== Әдебиеті ==
Франция аумағында бір-бірімен тығыз байланысты болған бірнеше әдебиет өмір сүрді. Неғұрлым ертеректе қалыптасқаны — жырлары мен аңыздары сақталмаған кельттердің (галлдардың) әдебиеті, оның бір тармағы бретон әдебиеті болды. X ғасырдан бастап елдің оңтүстігінде провансаль әдебиеті дами бастады. [[Каталон әдебиеті]] (Руссильондағы) аймақтық шеңберден аса алмады. 18 ғасырға дейін латын тіліндегі әдебиет басым болды. Ортағасырлық ауыз әдебиеті кейініректе өңделген немесе жазып алынған күйінде сақталған жырлардан, аңыздар мен ертегілерден басталады. Француз тіліндегі алғашқы жазба әдебиет — діни тақырыпқа арналған шығармалар (“Қасиетті Евлалия туралы кантилена”, т. б.) 9 ғасырдың 2-жартысына жатады. 10—11 ғасырларда әскери жасақтардың арасында латындық дәстүрлермен де, ауыз әдебиетімен де таныс-жонглерлер шығарған алғашқы эпикалық поэмалар-жесталар пайда болды. Олар 8 — 10 ғасырлардағы тарихи оқиғаларға арналды (Ұлы Шарль мен оның серіктеріне арналған “Роланд туралы жыр” , т. б.).

13 ғасырда сарай маңы, серілік бағыттағы — куртуаздық әдебиет және қалалық әдебиет пайда болды. 14—15 ғасырларда ақындар куртуаздық лирика әдістерін дамыта отырып, бұрынғы поэтик. тақырыптарды жетілдірді. 14—15 ғасырлардағы серілік романдар ұлттық мәселелер мен фольклорлық әуендерге толы болды (“[[Мелюзина]]”, 14 ғ., “[[Жан де Сантре тарихы]]”, 15 ғ.). 15 ғасырдың соңында Франция Қайта өрлеу дәуіріне өтті. [[Италия]]мен қарым-қатынас күшейіп, кітап басу ісі дами бастады, антикалық дүниеге деген қызығушылық өсті. Қайта өрлеу әдебиетінің неғұрлым жарқын өкілі — [[Франсуа Рабле]] болды. 16 ғасырдың ортасында Франция ақындары поэзияның адамгершілік мазмұнын тереңдетіп, оны жаңа формалармен (сонет, ода, буколика, эпик. поэма, т. б.) байытты, ұлттық әдеби тілдің қалыптасуына жағдай жасады. 17 ғасырдың бас кезінде француз әдебиетінде реалистік классицизм, барокколық бағыттар пайда болды. Классицизм комедиясының негізін салушы әрі аса көрнекті өкілі — Ж. Б. П. Мольер болды. 17 ғасырдың соңына таман француз мәдениетінде ағартушылық тенденциялар күшейді. Рококо әдебиеті пайда болды. 18 ғасырдың 1-жартысында комедия мен роман жанры дамыды. Комедия Мольер дәстүрін жалғастырса (Ш. Дюфрени, Ж. Ф. Реньяр, т.б.), [[Ален-Рене Лесаж|А. Р. Лесаж]] (1668 — 1747) шығармаларында әлеум. өткірлік пен тұрмыстық реализм күшейді (“Тюркаре”, 1709). Француз өмірін Ш. Л. Монтескье (“Парсы хаттары”, 1721) сатиралық тұрғыдан шебер бейнеледі. 18 ғасырдың 1-жартысындағы әдебиетте Ф. М. Вольтер жетекші рөл атқарды. 1751 жылдан бастап Д.Дидро, Ж.Л. Даламбер, т. б. ағартушылар “Энциклопедия” шығара бастады. Дидро “мещандық драма” жанрын қалыптастырды. Оның ізбасарларының қатарында М.Ж. Седен (1719 — 97), Л. С. Мерсье (1740 — 1814), П. О. К. Бомарше, т. б. болды. Ағартушылық рационализмнен аулақтау әдебиетте сентиментализм пайда болды. Оның көрнекті өкілі Ж. Ж. Руссоның шығармаларында адамдардың жаңа типі сипатталды. Француз романтизмінің 2-кезеңі В.Гюго шығармашылығынан айқын көрінді. Реализм белгілері П. Л. Курьенің (1772 — 1825) памфлеттерінде, П. Ж. Беранже, Э. Моро, О. Барбьелердің сатиралық өлеңдері мен әндерінде пайда болды. Реализмдегі психол. бағыттың нығая түсуі Ф.Стендальдың есімімен байланысты; Оноре де Бальзак 90 шығармадан тұратын “Адам комедиясы” эпопеясын жазды. П. Мериме (1803 — 70) реалистік новелланың шебері болды. 19 ғасырдың аяғына қарай прозада натурализм орын тепті. Ги де Мопассанның новеллалары мен романдары, А. Доденің (1840 — 97) сатиралық шығармалары, Ж.Верннің ғылыми, шытырман оқиғалы романдары көпке танылды. А. Дюма (әкесі) романдары әр түрлі стильдерді шебер ұштастыра білудің үлгісі болды. 20 ғ-дағы француз әдебиетінің аса көрнекті өкілдерінің қатарында А. Франс, Р. Роллан, Луи Арагон, Ж. П. Шарболь, А. Барбюс, А. Стиль, Ж. П. Сатр, т. б. бар. Француз әдебиетінен Ф. Рабленің “Гаргантюа мен Пантагрюэль” (1938), Гюгоның “Гаврош” (1972), Верннің “Сырлы арал” (1959), “Он бес жасар капитан” (1954), “Капитан Гранттың балалары” (1956), А. Барбюстің “От” (1956), А. Стильдің “Алғашқы соққы”, Ги де Мопассанның “Өмір” (1970), А. Дюманың “Үш ноян”, т. б. роман, повестері қазақ тілінде (кейбіреулері бірнеше рет) жарық көрді. Қазақ ақын-жазушыларының кейбір шығармалары (М. Әуезов — “Абай жолы”, Ә. Нұрпейісов — “Ымырт”, т. б.) француз тіліне аударылған. 2005 ж. наурызда Париж кітап жәрмеңкесінде Н. Ә. Назарбаевтың француз тіліндегі “Сындарлы он жыл” кітабының тұсаукесері болды.

== Өнері ==
[[Сурет:France Loir-et-Cher Chambord Chateau 03.jpg|thumb|right|250px|Шамбор]]
[[Сурет:Eiffel trocadero i.jpg|thumb|right|[[Эйфель мұнарасы|Эйфел мұнарасы]], [[Париж]]]]
[[Сурет:nddp.jpg|thumb|right|200px|Notre Dame de Paris]]
[[Сурет:Fratelli Lumiere.jpg|thumb|right|200px|Ағайынды Люмьерлер — кино өнерінің қалыптасушылар]]
Франция аумағындағы өнердің ең көне ескерткіштері палеолит дәуіріне жатады (Ласко, Ла-Мадлен, Тюк-де-Одубер). Неолит және қола дәуірінде Карнакта мегалиттік құрылыстар салынды. Біздің заманымыздан 6-ғасырдың бас кезінде Оңтүстік Франция жағалауларында ежелгі грек колониялары пайда болып, кельт тайпаларының мәдениетіне елеулі ықпал етті. Римдіктер жаулап алғаннан кейін галл (кельт) қалаларында антикалық галл-рим өнері дамыды: ғибадатханалар, театрлар, жеңіс аркалары, мазарлар салынды. Саркофагтар, табыттарға бедерлер, мозаикалар жасалды, бейнелеу өнеріне рим стилі элементтері кельт дәстүрлерінің жергілікті белгілермен үйлесім тапты. Орта ғасырларда Каролинг өнерінің дәстүрлері роман стилінің қалыптасуына негіз болды (10 — 12 ғасырлар). Осы кезден бастап 2 — 3 қабатты үйлер салынған ортағасырлық француз қаласы қалыптаса бастады.Романдық сәулет өнерінде шіркеулер мен монастырьлар құрылысы жетекші рөл атқарды. 12 ғасырда Солтүстік Франция қалаларында готиканың негізі қалыптасты. Қала көшелері арнайы жоспармен салына бастады. Қалалардың негізгі қоғамдық ғимараттары — соборлар болды. Замоктар іші бай әшекейлерге толы сарайларға айналды (Авиньондағы папа сарайы — Пьерфон замогы, 1390 —1420). 15 ғасырдың 2-жартысында француз Қайта өрлеу дәуірі қалыптаса бастады. Король сарайы шақырған итальян шеберлерінен (ішінде Леонардо да Винчи де болған) үйренген жергілікті шеберлер өсіп-жетілді. Қайта өрлеудің інжу-маржаны — Париждегі Луврдың жаңа ғимараты (арх. П.Леско, мүсінші Ж.Гужон) болды. 16 ғасырдың бас кезінде көркемдік өнердің орталығы король сарайына ауысты. Италияға жасалған жорықтардан кейін Францияға антикалық мүсіндер, итальян қайта өрлеуінің туындылары әкелінді. Сарай маңындағы мәдениет маньеризмнің дамуына ықпал етті. Қарындашпен және майлы бояулармен портреттер жазу дамыды. Мүсін өнерінде қайта өрлеудің гуманистік идеалдары көрініс тапты. Абсолютизмнің нығаюына байланысты 17 ғасырда өнердің алдына монархтың жеке басы мен билігін мадақтау міндеті қойылды. Бейнелеу және мүсін өнерінің (1648), архитектураның (1671) Корольдік академиясы құрылды. Классицизм элементтері орын ала бастады. Париж бірыңғай стильмен салынған, геом. қатаң пішінді алаңдармен көркейе түсті [Дофин (1607), Вогез, Жеңіс (1685 — 86), Вандом]. Композициясы жағынан қатаң жоспарланған сарайлар (Пале — Руаяль, 1629 —36, арх. Ж.Лемерсье), қоғамдық ғимараттар [Мүгедектер үйі (1671—76), арх. Ж.Ардуэн-Мансор, шіркеуімен Сорбонна ғимараты (1629 — 54), арх. Ш. Лемерсье)], Жеңіс аркалары, көпірлер салынды. Қала сыртындағы замоктардың сырт бейнесі өзгеріп, сарайлары мен қызмет ғимараттары, саябақтары бар кешендерге айналды. Олардың ішіндегі әйгілісі — Версаль сарайы болды (арх. Л. Лево, Ж. Ардуэн — Мансар, саябақты жобалаушы — А. Ленотр). 17 ғасырдың ортасынан бастап бейнелеу өнерінде классицизм жетекші жағдайға ие болды. Париж бен Версальдағы сарайларды безендірудің орасан зор жұмыстарына басшылық еткен, “үлкен стиль” бағытының алыбы Ш. Лебрен болды. 18 ғасырдың бас кезіндегі кескіндемеде А.Ваттоның нәзік психологизм мен поэзияға толы туындылары салынды. Ватто шығармаларының сырт көрінісін рококо стилі қабылдағанмен (Ф. Буше), оның шын мәніндегі мұрагері француз реализмі (М. К. Латур, Ж.Б. Шарден, А. Гудон, М. Э. Фальконе) болды. 18 ғасырдың 2-жартысындағы сәулет өнерінде классицизм дәстүрлері қайта жаңғырды. Азаттық үшін күрескен көне заман батырларын, кейінірек революция қаһармандарын дәріптеген (Ш. Л. Давид) революцияшыл классицизм пайда болды. Наполеон империясы кезінде ампир стилі (Ш. Ф. Шлырен, Ш. Персье, П. Фоншен) үстемдік алды. Оған 1820 — 30 жылдардағы өнер шеберлері (Т.Жерико, Э.Делакруа, мүсінші Ф.Рюд) қарсы шығып, 1830 — 60 ж. сыншыл реализмнің ([[Оноре Викторьен Домие|О.Домье]]), реалистік ұлттық пейзаждың (К. Коро, барбизон мектебі өкілдері) гүлденуіне жағдай жасады. 1848 жылғы революциядан кейін еңбек адамын мадақтаған реалистік шығармалар ([[Гюстав Курбе|Г. Курбе]], Ж. Ф. Милле) дүниеге келді. 19 ғасырдың 2-жартысында сәулет өнерінде эклектизм етек алды, сондай-ақ темір-бетонды құрылымдар (А. Т. Эйфель) қолданыла бастады. Импрессионизмнің пленяр ([[Клод Моне|К. Моне]], [[Камиль Писсарро|К.Писсарро]], А.Сислей), жаңа импрессионизм (Ж. Сера, П. Синьяк) және постимпрессионизм ([[Ван Гог]], [[Поль Гоген|П. Гоген]], [[Анри де Тулуз-Лотрек]], П.Сезанн) бағыттары жаңа бейнелеу тәсілдерімен ([[Эдуард Манэ|Э. Мане]], Э. Дега, [[Пьер Огюст Ренуар|О. Ренуар]], мүсінші [[Огюст Роден|О. Роден]]) байи түсті. 20 ғасырдың бас кезінде О.Перре темір-бетон құрылымдарды қолданып, [[Ле Корбюзье]], т.б. қазіргі заманғы сәулет өнерінің тиімді қағидаларын жетілдіре түсті. 20 ғасырдағы құрылыс ісіне әр түрлі құрылыс материалдары (темір-бетон, шыны, металл, пластмасса, т. б.) батыл түрде қолданылды (Э.Бодуен, М.Лодс, А.Люрса, П.Ваго, Б.Зерфюс). Бірқатар қалаларды жаңа жобалармен қайта салу жүзеге асырылды ([[Гавр]], [[Сен-Дени (Сена-Сен-Дени)|Сен-Дени]], т. б.). 20 ғасырдың басында бейнелеу өнерінде көптеген жаңа ағымдар: фовизм ([[Анри Матисс|А.Матисс]], А.Дерен, М.Вламинк), кубизм ([[Пабло Пикассо|П.Пикассо]], Ж.Брак, Ф.Леже), [[дадаизм]] (М.Дюшан), [[сюрреализм]] (И. Танги), т. б. пайда болды. А. Майоль, А. Бурдель, Ш. Деспио өміршең, терең мазмұнды мүсіндер жасады. 2-дүниежүз. соғыстан кейін жаңа реализм қозғалысы (А.Фужерон, Б.Таслицкий) белең алды. Франция сән және қолданбалы өнер бұйымдарымен де (мата, жиһаз, керамика, шпалер, шыны, эмаль, шілтер, зергерлік бұйымдар, т.б.) даңқы шыққан ел. Елдің музыка мәдениетінің негізін құрайтын француз халық әндері өз бастауын қазіргі Франция аумағын мекендеген кельт, галл және франк тайпаларының ән-жырларынан алады. 9 ғ-да музыканың дамуына монастырьлар мен замоктардың жанындағы әншілік мектептері (метриздер) маңызды рөл атқарды. Мұнда шәкірттерді ән айтуға, әр түрлі аспаптарда ойнауға үйретті. Сонымен бірге негізгі орындаушылары менастрельдер мен жонглерлер болған халықтық өнер де дамыды. Олар көрермендерге балладалардың мазмұнын баяндады, тәлім-тәрбиелік және күлдіргі әндер орындап, ұрмалы-соқпалы, үрлемелі аспаптардыің сүйемелдеуімен көңілді билер биледі. 11 — 13 ғ-ларда кезбе әншілер-трубадурлардың өнері гүлденді. 1528 ж. П.Аттеньян Парижде зайырлық вокалдық шығармалар мен аспаптық пьесалар (дауылпаз, клавесин, спинет, арфа, гитараға, үрлемелі аспаптарға арналған) жинақтарын шығаратын муз. баспаның негізін қалады. 1581 ж. италиялық Б.Бальтазарини Луврда “Патшайымның комедиялық балеті” атты француздың бірінші балет спектаклін қойды. Парижге Венеция мен Болоньядан сазгерлер мен опералық труппалар шақырылды. Алғашқы француз операларының бірін ақын П.Перренмен біріге отырып сазгер Р.Камбер жазды (“Пастораль”, 1659). Олар 1669 — 71 ж. тұрақты опера театрын ұйымдастырды (кейіннен “Гранд-опера”). 18 ғасырдың ортасында симфония пайда болды (Ф. Ж. Госсек). 1830 — 40 ж. [[Париж]] өзіне басқа елдердің музыканттарын тартқан дүниежүз. орт-тардың біріне айналды. Мұнда сазгерлер Ф. Лист пен Ф. Шопен, әншілер П. Виардо-Гарсиа мен М.Малибран өз шеберліктерін шыңдап, шығарм. табыстарға жетті. 19 ғасырдан бастап француздық скрипка және вокалдық мектептері дүние жүзіне танымал болды. 1828 жылдан Париж консерваториясы қоғамының концерттері өткізіліп тұрды, 1835 ж. әуесқойлардың хор қоғамы — “Орфеон” ұйымдастырылды. 19 ғасырдың 1-жартысында романтик.-бағдарламалық симфонизмді жасаушы (“Фантастикалық симфония”, 1830) әйгілі сазгер, дирижер және сыншы Г.Берлиоздың даңқы шықты. Кафе-концерттер, театрлық ревю, шансонье, канкан өнерімен әуестену күшейді. Оперетта жанрының көрнекті өкілдері — [[Жак Оффенбах|Ж. Оффенбах]], Ш. Лекок, Р. Планкет, Ф. Эрве, т. б. болды. 19 ғасырдың 2-жартысында француз операсында реалистік ағым күшейіп, лирикалық опера жанры қалыптасты. Ол әсіресе, [[Шарль Гуно|Ш. Гуноның]] шығарм-нда кемеліне келтірілді (“Фауст, 1859, “Ромео мен Джульета”, 1867). Лирикалық опералар 1851 ж. Парижде ашылған “Лирикалар театрында” қойылды. Бұл жанрда А. Тома (“Миньон”, 1866, “[[Гамлет]]”, 1868), Ж. Массне (“Манон”, 1884), [[Шарль-Камиль Сен-Санс|К. Сен-Санс]] (“Самсон мен Далила”, 1877), Л. Делиб (“Лакме”, 1883) көзге түсті. Француз музыкасындағы опералық реализмнің шыңы — [[Жорж Бизе|Ж. Бизенің]] шығармашылығы еді. Орындау шеберлігі аса жоғары симфониялық оркестрлер құрылды. (Ш. Подлу, 1861). 20 ғасырдың бас кезінде француз музыкасында импрессионизм бағыты белең алды. Бұл бағыттың негізін қалаушы [[Клод Дебюсси]] еді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін неоклассицизм, экспрессионизм бағыттары бекіді. Сазгер Э.Сати драматургиялық кескіндемеші Ж.Кокшомен бірге жас сазгерлердің импрессионизмге қарсы қозғалысын басқарды. Олардың жолын қуушы сазгерлер А.Онеггер, [[Дариюс Мийо|Д.Мийо]], Ф.Пуленк, Ж.Орик, Л.Дюрей, Ж. Тайфер “Алтылық” деп аталатын шығарм. бірлестік құрылды. Оларға [[Игорь Стравинский|И. Ф. Стравинскийдің]] музыкасы мен Еуропада алғаш пайда болған америка джазы елеулі ықпал етті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жаңа бағыттар пайда болды. 20 ғасырдағы аса танымал француз орындаушыларының қатарына: дирижер — К. Шевильяр, П. Монше, И. Маркевич, А.Клюишенс, Ш.Мюнш, Л.Форестье, П.Паре, Ш.Брюк, С.Бодо, Ш.Маршинон, П.Булез; пианиношылар — Л.Дьемер, И.Нат, А. Корто, М. Лонг, Р. Казадезюс, С. Франсуа, Ж. Б. Помье, М.Бришольери, М.Ааз; скрипкашылар — Жак Тибо, З. Франческатти, Ж.Неве; виоленчельшілер — П.Фурнье, П.Тортелье, әншілер — Д.Дюваль, Ж.Креспен, Ж.Жириду; шансонье — А.Брюан, М. Шевалье, Мистангет, [[Эдит Пиаф|Э.Пиаф]], [[Серж Реджани|С. Реджани]], [[Жильбер Беко|Ж. Беко]], Ш. Трене, Ж. Брассенс, М. Матье, П. Каас, [[Джо Дассен|Д. Дассен]], т.б. жатады. Ағайынды Л. және О.Люмьерлер ойлап тапқан кинематограф өнерінің көпшілік алдындағы тұңғыш сеансы (“Поездың келуі”, “Сәбиді емізу”, т. б.) Парижде 1895 ж 28 желтоқсан күні болды. Француз киносының бастапқы кезеңінде шеберлікті қажет ететін қиын көріністерді түсіруді ойлап табушы, “кинофеерия” авторы Ж.Мельес кино саласында жұмыс істеуге көрнекті драматургтерді, театр актерлері мен сазгерлерді тартқан “Фильм дар” фирмасы маңызды рөл атқарды. М.Линдердің қатысуымен түсірілген кинокомедиялар, Л.Фейадтың арандатушылық топтамалары дүние жүзіне танымал болды. Біріш дүниежүзілік соғысқа дейін француз киносы дүние жүзіндегі бүкіл кино өнімдерінің 90%-ға жуығын шығарды (“Пате” және “Гомон” фирмалары). Соғыстан кейінгі жылдары “Авангард” деп аталған, құрамына Л. Деллюк, А. Ганс, М. Л. Эрбье, Ж. Дюлак сияқты кино теориктері мен шеберлері енген топ құрылды. “[[Авангард]]” қозғалысына қосылған реалист режиссерлердің бір тобы өнердің басқа түрлерінде қалыптасқан дәстүрлерге сүйене отырып, бірқатар мәнді туындыларды көрермендер назарына ұсынды. Дүниежүзілік киноның үздік үлгілерін насихаттайтын киноклубтар пайда болды. 1930 жылдан бастап дыбысты фильмдер шыға бастады. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейін Франция кино шеберлерінің “Жаңа толқын” атты тобы пайда болды. Киноның көркемдік шеберлігі жетілдіріліп, қысқа мерзім ішінде киноға 150-ден аса жаңа режиссерлер келді. Олардың ең әйгілі туындылары Кристиан-Жактың “Фанфан-Тюльпан” (1952), “Заңның аты заң” (1958), П.Этекстің “Йо-йо” (1965), т.б. болды. 20 ғ-дың 2-жартысындағы неғұрлым әйгілі француз киноактерлерінің қатарына Ж. Моро, Ж. Л. Трентиньян, Ж. П. Бельмондо, К. Денев, [[Ален Делон|А. Делон]], [[Жирардо|А. Жирардо]], [[Депардье|Ж. Депардье]], [[Рено]], [[Маре|Ж. Маре]], [[Ришар|П. Ришар]], т. б. жатады. Францияда режиссерлер, операторлар мен басқа да кино мамандарын даярлаумен 1943 ж. ұйымдастырылған жоғарғы кино білімі институты айналысады. Жылына 300-дей әр түрлі фильмдер түсіріледі. 1972 ж. Кино тарихының музейі ашылды. 1946 жылдан бастап Канны қаласында Халықараралық кинофестиваль өткізіліп тұрады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Навигациялық блок
 |тақырып       = Франция
 |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}};
 |state         = collapsed
 |Еуропа елдері
 |Жерорта теңізімен шектесетін елдер
 |Еуроодақ мүшелері
 |Еуропа кеңесі
 |БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі
 |G8
 |G20
 |Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы
 |Франкофония
 |Қара теңіз экономикалық ынтымақтастығы ұйымы
}}

[[Санат:Франция|*]]
[[Санат:БҰҰ мүше мемлекеттері]]</text>
      <sha1>2p2r3i9s6wdk1ckm566b7034pn71ola</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сауд Арабиясы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5841</id>
    <revision>
      <id>3692742</id>
      <parentid>3691905</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:34:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3692742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68854" sha1="nupjxfdjwy4ee3njks7cf79xje10vsh" xml:space="preserve">{{Мемлекет
 |Қазақша атауы          = Сауд Арабия патшалығы
 |Шынайы атауы           = &lt;span style=&quot;line-height:1.33em;&quot;&gt;&lt;big&gt; المملكة العربية السعودية &lt;/big&gt;&lt;br /&gt; әл-Мәмләкату әл-'Арабийяту ас-Са'удийяту &lt;/span&gt;
 |Атау септігі           = 
 |Елтаңба                = Emblem of Saudi Arabia.svg
 |Байрақ                 = Flag of Saudi Arabia.svg
 |Ұраны                  = &lt;big&gt;[[Кәлимә|لا إله إلا الله محمد رسول الله]]&lt;/big&gt;{{nbsp|2}}&lt;small&gt;([[Араб тілі]])&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;''Ла иллаһа ил аллаһ, Мұхаммад расұлұллаһ; ''{{nbsp|2}}&lt;small&gt;([[транслитерация]])&lt;br /&gt;&quot;Аллаһдан басқа құдай жоқ, Мұхаммед Аллаһның елшісі&quot;&lt;/small&gt; 
 |Әнұранның аты          = Aash Al Maleek (&quot;Жасасын патша&quot;)
 |Аудио                  = Saudi Arabian national anthem, performed by the United States Navy Band.oga
  |lat_dir =N |lat_deg =24 |lat_min =32 |lat_sec = 0
  |lon_dir =E |lon_deg =44 |lon_min =39 |lon_sec = 0
  |region                 = SA
  |CoordScale             = 10000000
 |Картада                = Saudi Arabia (orthographic projection).svg
 |Картада2               = 
 |Үкімет түрі             = Абсолютті теократтық монархия
 |Құрылды                 = 
 |Тәуелсіздік күні        = [[23 қыркүйек]] [[1932 жыл]]
 |Тәуелсіздігін алды      = 
 |Тілі                    = [[араб тілі]]
 |Мемлекеттік діні        = [[Сурет:Star and Crescent.svg|22px]] [[Ислам]]
 |Астанасы                = [[Эр-Рияд]] 
 |Ірі қалалары            = Эр-Рияд, [[Жидда]], [[Мекке]], [[Медина]], [[Эт-Таиф]], [[Эд-Даммам]]
 |Басшы қызметі           = [[Сауд Арабия мәліктерінің тізімі|Мәлік]]&lt;br&gt;[[Сауд Арабиясының мұрагер ханзадасы|Мұрагер ханзадасы]]
 |Басшылары               = [[Салман ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд|Салман]]&lt;br&gt;[[Мұхаммед ибн Салман әл-Сауд]]
 |Жер аумағы              = 2 149 690
 |Жер аумағы бойынша орны = 12
 |Судың үлесі             = 0,7
 |Этнохороним             = 
  |Жұрты                  = 33 000 000&lt;ref name=population&gt;{{cite web|url=http://www.cdsi.gov.sa/pdf/PopulationEstimates2010-2025-admareas.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160509155043/http://www.cdsi.gov.sa/ar/indicators/1|archivedate=9 May 2016|title=Official annual projection|year=2014|work=cdsi.gov.sa}}&lt;/ref&gt;
  |Халық саны бойынша орны     = 40
  |Сарап жылы             = 2018
  |Санақ бойынша халық саны    = 
  |Санақ жылы             =  
  |Халық тығыздығы        = 15
  |Тығыздық бойынша орны       = 216
 |ЖІӨ                     = 
 |ЖІӨ сараптаған жылы     = 
 |ЖІӨ бойынша орны         = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ       = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны   = 
 |ЖІӨ (АҚТ)               = 1,924 трлн.&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web |url= https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?sy=2017&amp;ey=2024&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;pr1.x=86&amp;pr1.y=9&amp;c=456&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=|title=Saudi Arabia |publisher=International Monetary Fund}}&lt;/ref&gt;
 |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы    = 2019
 |ЖІӨ (АҚТ) орны          = 14
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ)       = 56,817&lt;ref name=imf2/&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны  = 12
 |ЖІӨ (номинал)           = 762,259 млрд.&lt;ref name=imf2/&gt;
 |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы         = 2019
 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны            = 18
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал)   = 23,566&lt;ref name=imf2/&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны  = 35
 |АДИ                     = {{құлдырау}} 0,853&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_update.pdf |title=2018 Human Development Report |year=2018 |accessdate=14 September 2018 |publisher=United Nations Development Programme}}&lt;/ref&gt;
 |АДИ жылдық есебі        = 2017
 |АДИ бойынша орны        = 38
 |АДИ деңгейі             = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;өте жоғары&lt;/span&gt;
 |Әуе компаниясы          = 
 |Валютасы                = [[Сауд риалы]]
 |Интернет үйшігі         = [[.sa]], [[السعودية.]]
 |ISO                     = 
 |Телефон коды            = 966
 |Уақыт белдеуі           = +3
 |Түсініктемелер          = 
}}
'''Сауд Арабия патшалығы''' ({{lang-ar|المملكة العربية السعودية}} ''әл-Мәмләка әл-'Арабия ас-Су’удия'' {{audio|Ar-Kingdom Saudi Arabia.oga|Arabic pronunciation}}) — [[Араб түбегі]]нде орналасқан мемлекет. Солтүстігінде [[Иордания]], [[Ирак]] және [[Кувейт]], шығысында [[Катар]] және [[Біріккен Араб Әмірліктері]], оңтүстік-шығысында [[Оман]], оңтүстігінде [[Йемен]]мен шектеседі&lt;ref name=&quot;БСЭ&quot;&gt;[http://bse.sci-lib.com/article099900.html][[БСЭ]]&amp;nbsp;— Сауд Арабиясы&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Factbook&quot;&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html CIA&amp;nbsp;— The World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190108120845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html |date=2019-01-08 }}&lt;/ref&gt;. Солтүстік-шығысында [[Парсы шығанағы|Парсы шығанағымен]] шектеседі, батысында [[Қызыл теңіз]]бен қоршалып жатыр.

Сауд Арабияны «Харам жері» деп атайды. «Харам жері» деп аталуының себебі [[Мекке]] мен [[Медине]] қалаларының орналасуына байланысты. Араб тілінде қысқаша&amp;nbsp;«ас-Саудия»({{lang-ar|السعودية}}) деп аталады

Сауд Арабиясы қазіргі таңда [[Иордания|Иордания Хашимит Корольдігі]]  ([[Һашим әулеті|Хашимиттер]] әулеті билікте) мен [[Лихтенштейн]] Княздігін (князьдер фон унд цу Лихтенштейннің иелігі) қоса есептегенде билеуші ​​әулеттің ([[Сауд әулеті|Саудиттердің]]) құрметіне аталған әлемдегі үш мемлекеттің бірі.

Сауд Арабиясы өзінің үлкен мұнай қорымен [[мұнай экспорттаушы елдер ұйымы]]ның (ОПЕК) негізгі мемлекеті болып табылады. 2015 жылы мұнай экспорты бойынша әлемде бірінші орынды&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/262rank.html
 |title       = Country Comparison : Crude oil - exports
 |lang        = en
 |website     = The World Factbook
 |publisher   = CIA
 |accessdate  = 2019-05-16
}}&lt;/ref&gt;, 2017 жылы мұнай өндіру бойынша екінші орынды (Ресейден кейін) иеленді&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/261rank.html
 |title       = Country Comparison : Crude oil - production
 |lang        = en
 |website     = The World Factbook
 |publisher   = CIA
 |accessdate  = 2019-05-16
}}&lt;/ref&gt;. Мұнай экспорты экспорттың 95% - ын және ел кірісінің 75% - ын құрайды.

== Араб түбегі ==
[[Сурет:Saudi Arabia map.png|thumb|left|298px|Сауд Арабия]]
Сауд Арабиясы Араб түбегінде орналасқан территория жағынан ең үлкен мемлекет.
Арабия — [[Оңтүстік-Батыс Азия]]да орналасқан, дүние жүзіндегі ең ірі [[түбек]] (ауданы 3 млн. км²). Ол [[Жерорта теңізі|Жерорта]], [[қызыл теңіз|Қызыл]], [[Арабия теңізі|Араб]] теңіздерімен қоршалған. Құрлықтағы шартты шекарасы солтүстігінде [[Месопотамия ойпаты]], [[Парсы шығанағы]], [[Ормуз бұғазы|Ормуз мойнағы]], [[Оман шығанағы]] арқылы өтеді. Оңтүстік шекарасы Акаба шығанағы, [[Қызыл теңіз]], [[Баб әл-Мандеб]] бұғазы. Аден шығанағы арқылы Араб теңізінің батыс жағалауымен жалғасады. Араб түбегіне түгелімен Сауд Арабиясы, [[Иордания]], [[Йемен|Йемен республикасы]], [[Оман]], [[Бахрейн]], [[Кувейт]], [[Ливия]], [[Палестина]], [[Израиль]] мемлекеттері және [[Сирия]] мен [[Ирак|Ирақ]]тың бір бөлігі енеді.

=== Араб түбегіндегі ескі діндер ===
Ислам дініне дейін Араб түбегіндегі тайпалар  яһудилік, христиандық дініне және пұтқа табынушылық жасайтын. Арабтардың пұтқа табынушыларының ерекшелігі — олар Аллахқа жалғыз жаратушысы деп сенсе де, одан басқа да пұттарға табынған.

=== Араб түбегіндегі ежелгі халықтар ===

== Тарихы ==
Астанасы '''Эр-Рияд қаласы'''. Халық саны 4 878 473 адам (2010 жылғы халық санағы бойынша). Бұл жерлерді алғашында көшпенді араб тайпалары мекендеген болатын. 1902 жылдан бастап Неджд аймағының орталығы болып, 1932 жылы мемлекеттің астанасы болды. Бұрын қала шағын қалашық болған. [[Мұнай]] өндірісінің дамуы қаладағы халық санының өсуіне ықпалын тигізді. Қазіргі таңда Эр-Риядта заманауи жобалармен салынған [[ғимарат]]тар бой көтерген.&lt;ref&gt;[http://country.turmir.com/sub_532_sub.html История Эр-Рияда]&lt;/ref&gt;

=== Исламға дейінгі дәуір ===

=== Мұхаммед пайғамбар дәуірі ===

=== Араб халифаты ===
'''Араб халифаты ''' — халифалар басқарған араб-мұсылман мемлекеттерінің Еуропа елдеріндегі атауы. [[Мұхаммед пайғамбар]] Батыс Арабияда құрған мұсылман қауымы ([[Умма]]) Араб халифатының ең алғашқы түп негізі болған еді. [[Сурет:Map of expansion of Caliphate.svg|thumb|right|The Caliphate, 622–750 {{legend|#a1584e|Мұхаммед пайғамбар дәуіріндегі халифаттың кеңеюі, 622–632}} {{legend|#ef9070|Рашидун дәуіріндегі халифаттың кеңеюі, 632–661}} {{legend|#fad07d|Умайяд халифаты, 661–750}}]]
632 — 56 жылдардағы халифаттың астанасы — [[Медине]] қаласы Араб жорықтарының бірінші кезеңінде халифаттың құрамына [[Ирак]], [[Иран]] түгел дерлік, Кавказ сыртының басым бөлігі, [[Сирия]], [[Палестина]], [[Мысыр]] кірді, ал екінші кезеңінде оған Солт. [[Африка]], [[Пиреней түбегі]]нің көп бөлігі, [[Орта Азия]], [[Табарстан]], [[Джурджан]] ([[Горган]]), [[Синд]] қосылды. Халифат тұсында ислам дінінде сунниттер мен шииттердің, хариджиттердің алғашқы діни-саяси ағымдары және түрлі халифаттар (Омейя әулеті халифаты (929 — 1031), [[Аббас әулеті]] халифаты (750), [[Фатима әулеті]] халифаты (909 — 1171), Кордова халифаты), Сасани, Тулуни, Әли әулеті, Таһир әулеті, Самани әулеті т.б. билеген мемлекеттер мен жергілікті әмірліктер пайда болды. 
1258 ж. [[Хулагу|Хулагу хан]] бастаған моңғол әскерлері Бағдатты алып, [[Аббас әулеті|Аббас]] әулетінен шыққан соңғы халиф Мұстасимді өлтіргеннен кейін А. х. мемл. ретінде жойылды.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1&lt;/ref&gt;

=== Умая халифалығы ===
''Умая Әулеті'''– [[Араб халифаты]]н билеген әулет (661 – 750). Негізін Меккедегі құрайыш тайпасының омейя руынан шыққан І Муавия (т.ж.б. – 680) қалаған. Омейя әулетінен шыққан халифтар мемлекет құрамына Солтүстік [[Африка]], Пиреней түбегінің көп бөлігін, Орталық Азияны, [[Иран]], [[Ауғанстан]], Ирақ, Кавказдың біраз жерлерін қосып алды. 8 ғасырдың ортасына таман мемлекеттегі бірлік әлсірей бастады. Әбу Мүсілім бастаған шииттік қозғалыс (747 – 750) Омейя әулетін тақтан тайдырған соң, билікке Аббас әулеті келді.&lt;ref&gt;Қазақ энциклопедиясы, 7 том 6 бөлім&lt;/ref&gt;

=== Аббаси халифалығы ===
'''Аббас әулеті''', ''әл - Аббассийун'' -[[Араб халифаты]]н билеген әулет ([[749 -1258]]). [[Мұхаммед пайғамбар|Мұхаммед Пайғамбардың]] (с.а.у.)
немере ағасы [[әл-Аббас бин Абд әл-Мутталиб бин Хашим]]нен (653 жылы өмір сүрген) тараған. [[Мұхаммед бин Әлидің ұлы Ибрагим]] жіберген [[өкіл]] [[Әбу Муслим]] бастаған [[Шииттер|Шииттік қозғалыс]] [[Омейя Әулеті|Омейя әулетін]] тақтай тайдырған соң, Аббас әулетінің [[үкімет]] басына келген. Аббас әулетінің алғашқы [[Халифат|халифасы]] [[Әбу әл-Аббас әс-Саффах]] (750 - 54) болды. 762 жылы Аббас Әулетінің астанасын Шамнан ([[Дамаск]]) [[Бағдат]]қа ауыстырды. Аббас әулетінің мемлекеті әдебиеттерде, кейде «[[Бағдатяхалифаты]]» деп те аталады. Ол «[[Мұсылман]] ренессансы» дәуірінде мәдениеті, ғылымы,әдебиеті,[[философия]]сы, [[математика]]сы,[[география]]сы, [[сауда]]сы, т.б. әлемдік дамудың алдыңғы қатарындағы мемлекет болды. Бұл [[халифат]] төңірегіндегі көптеген халық өкілдері оған өзіндік үлестерін қосып отырды. [[Ежелгі Шығыс]], [[Грек]], [[Рим]] өркениетінің жетістіктеріне сүйенген араб мәдениеті [[Еуропа]] елдерінің дамуына көмектесті. Аббас әулеті арасынан һарун әр-Рашид (786 - 809), Мамун (813 - 33), [[әл-Мутасим]] (833 - 42) қызметтері айрықша аталды. Кейін VIII ғ-дың ортасында мемлекет бірлігі әлсіреді. Әр аймақта Аббас тұқымдары немесе жергілікті билеуші топтар билік жүргізе бастады. X ғасырда [[бұйдтер]], одан салжұқтар Аббас әулетін ығыстырыл шығарды да, олар тек діни тістерге ғана араласатын болды.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

=== Халифаттың әлсіреуі ===
1258 жылы [[Хулагу хан]] бастаған [[моңғол]]дар [[Бағдат]]ты басып алып, Аббас әулетін жойды. Тірі қалған әл-Мустансирге [[Мысыр]] [[Бейбарыс|сұлтаны Бейбарыс]] 1261 ж. әл-Қаһрада [[халифа]] атағын берген.1517 жылы [[түрік]] сұлтаны [[Сәлім әл-Мутауәккіл]] халифаны [[Ыстамбұл]]ға көшіріп, кейін [[халифа]] атағы түрік сұлтандарына өтті. [[1258]] жылы Бағдатты моңғолдар басып алғаннан кейін Халифат мемлекет ретінде өмір сүруін тоқтатты. Алайда Мысырды [[1517]] жылы түріктер жаулап алғанға дейін Аббас әулеті халифтері Каирде тұрып, өздерінің діни беделімен жергілікті сұлтандарды және басқа да мұсылман елдерінің билеушілеріне ықпал етті, оларға қаржы жағынан көмектесті. Кейін түрік сұлтандары өздерін халифтер деп атай бастады.
Олар мұны [[Мысыр]]ды жаулап алғаннан кейін Аббас әулетінің соңғы өкілінен мұраға алғандықтарымен түсіндірді. Түрік Халифаты [[1924]] жылы наурызда [[Түркия]] республикасының пайда болуымен жойылды.&lt;ref&gt;Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС,2010 ISBN 9965-26-322-1&lt;/ref&gt;

== Патшалықтың құрылуы ==
Сауд Арабиясы корольдігі салыстырмалы түрде алып қарағанда жас мемлекет. Ол XX ғасырдың бас кезінде дербес әмірлердің бірі — [[Әбділ Әзиз ас-Сауд]] (1880—1953) араб князьдіктерін біріктіру үшін күрес бастағанда пайда болды. 1901 жылы оның әскері [[Эр-Рияд]]қа кірді, ал 1920 жылы Асирді жаулап алған соң бірігу процесі іс жүзінде аяқталды, 1932 жылы [[Әбділ Әзиз ас-Сауд]] басқарған Сауд Арабиясы корольдігі жарияланды. Негізін салушы король қайтыс болған соң оның шексіз билігін ұлдары мұралыққа алды. 1993 жылы қазіргі король [[Фахд]] құрамында 60 адам бар Кеңесшілік кеңесін тағайындады. Сауд Арабиясының құрамындағы 13 провинцияның губернаторларына көп құқықтар берілді.

Солай болса да корольдікте саяси шешімдер қабылдайтын бір ғана король отбасы басым жағдайға ие. Елде саяси
партиялар жок, баспасөзге қатал цензура орнатылған.
Мысалы, 1994 жылы ғарыштық телехабарларға тыйым
салынды. Интернетті пайдаланудың қатаң ережелері енгізілді.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Қазіргі дүние географиясы: Хрестоматия. Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 11-сыныбына арналған оқу құралы. / Қ. Ахметов, Т. Увалиев, Г. Түсіпбекова. —Алматы: &quot;Мектеп&quot; баспасы, 2007. ISBN 9965-36-216-5&lt;/ref&gt;

=== Сауд Араб патшалары (1932-жылдан бастап) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! width=8%  | Сурет
! width=5% | Аты жөні
! width=5%  | туған жылы
! width=5%  | Патшалығының&lt;br /&gt;басталуы
! width=5%  | Патшалығының&lt;br /&gt;бітуі
! width=5%  | Қайтыс болған уақыты
|-
| [[Сурет:IbnSaud.jpg|80px|center]]
| align=&quot;center&quot;| '''[[Әбд әл-Ғазиз ибн Әбдірахман әл-Сауд|Әбд әл-Ғазиз]]
| align=&quot;center&quot;| [[15 қаңтар]] [[1876 жыл]]
| align=&quot;center&quot;| [[22 қыркүйек]] [[1932 жыл]]
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot;| [[9 қараша]] [[1953 жыл]]
|-
| [[Сурет:King Saud.jpg|80px|center]]
| align=&quot;center&quot;| '''[[Сауд ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд|Сауд]]'''
| align=&quot;center&quot;| [[12 қаңтар]] [[1902 жыл]]
| align=&quot;center&quot;| [[9 қараша]] [[1953 жыл]]
| align=&quot;center&quot;| [[2 қараша]] [[1964 жыл]]&lt;br /&gt;(құлатылды)
| align=&quot;center&quot;| [[23 ақпан]] [[1969 жыл]]
|-
| [[Сурет:Faisal of Saudi Arabia - 1943.jpg|80px|center]]
| align=&quot;center&quot;| '''[[Фейсал ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд|Фейсал]]'''
| align=&quot;center&quot;| [[1904]]
| align=&quot;center&quot;| [[2 қараша]] [[1964 жыл]]
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot;| [[25 наурыз]] [[1975 жыл]]&lt;br /&gt;(өлтірілді)
|-
| [[Сурет:Khalid of Saudi Arabia - 1943.jpg|80px|center]]
| align=&quot;center&quot;| '''[[Халид ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд|Халид]]'''
| align=&quot;center&quot;| [[1912 жыл]]
| align=&quot;center&quot;| [[25 наурыз]] [[1975 жыл]]
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot;| [[13 маусым]] [[1982 жыл]]
|-
| [[Сурет:Fahd bin Abdul Aziz.jpg|80px|center]]
| align=&quot;center&quot;| '''[[Фахд ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд|Фахд]]'''
| align=&quot;center&quot;| [[16 наурыз]] [[1921 жыл]]
| align=&quot;center&quot;| [[13 маусым]] [[1982 жыл]]
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot;| [[1 тамыз]] [[2005 жыл]]
|-
| [[Сурет:Abdullah of Saudi Arabia.jpg|80px|center]]
| align=&quot;center&quot;| '''[[Абдулла ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд|Абдулла]]'''
| align=&quot;center&quot;| [[1 тамыз]] [[1924 жыл]]
| align=&quot;center&quot;| [[1 тамыз]] [[2005 жыл]]
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot;|  [[23 қаңтар]] [[2015 жыл]]
|-
| [[Сурет:Salman bin Abdull aziz December 9, 2013.jpg|80px|center]]
| align=&quot;center&quot;| '''[[Салман ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд|Салман]]'''
| align=&quot;center&quot;| [[31 желтоқсан]] [[1935 жыл]]
| align=&quot;center&quot;| [[23 қаңтар]] [[2015 жыл]]
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot;| ''Қазіргі уақыт''
|}

=== Саудиялықтардың шежіресі ===
[[Сурет:House of Saud rulers.svg|center|550px]]

=== Екі харам қорғаушысы ===
'''Екі Харам қорғаушысы''' ({{lang-ar|خادم الحرمين الشريفين}})&amp;nbsp;— Сауд Араб патшасының титулы&lt;ref&gt;[http://www.ria.ru/world/20111017/462533198.html Саудовскому монарху сделали успешную операцию на позвоночнике]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/international/newsid_7081000/7081582.stm Саудовский король посетил Папу в Ватикане]&lt;/ref&gt;.

«Екі Харам»&amp;nbsp;— бұлар Сауд Арабиясыда орналасқан мұсылмандардың қасиетті екі мекені. [[әл-Харам мешіті]] [[Мекке]]де және [[Медине]] қаласындағы [[Мұхаммед]] пайғамбардың мешіті.

== Мәдениеті ==

=== Білім жүйесі ===
Сауд Арабияда ұлдар мен қыздар бөлек оқиды. 
Меккеде &quot;Умул Қура&quot; университеті, Эр Риад университеті Медине Ислам универсиеті,
[[2011 жыл]]ы [[16 мамыр]]да Сауд Арабиясында әлемдегі ең ірі әйелдер университеті ашылды. Корольдіктің астанасы Эр-Риядтың маңында орналасқан оқу орнының құрылысына 5 млрд доллар жұмсалған. 50 мың студентті қабылдай алатын кампустың аумағы 800 гектарды құрайды.
Университет ректоры Хода аль-Амиль.

=== Мерекелері мен мейрамдары ===

== Халқы ==
[[Сурет:Saudi-Arabia-demography.png|right|thumb|350px|Сауд Арабиясы халқының демографиясы]]

[[2018 жыл]]ғы санақ бойынша Сауд Арабия халқы 33,000,000 миллион адам, оның ішінде 5,58 миллион шетелдіктер. Туу көрсіткіші 29,56 (1000 адамға), өлім&amp;nbsp;— 2,62. Сауд Арабия халқы тез өсіп келеді (жылына 1-1,5 млн). 14 жасқа толмаған, азаматтығы барлар жергілікті халықтың 40% құрайды. [[1960 жыл]]дарға дейін Сауд Арабияны бәдәуилер мекен етті.

=== Этникалық құрамы ===
90% азаматтығы бар&amp;nbsp;— этникалық [[араб]]тар, [[Азияттықтар]] және [[Шығыс Африка]]лықтарда кездеседі. 7 миллион мигранттар әр түрлі елдерден келген. Олар: [[Үндістан]]&amp;nbsp;— 1,4 миллион, [[Бангладеш]]&amp;nbsp;— 1 миллион, [[Филиппин]]&amp;nbsp;— 950 000, [[Пәкістан]]&amp;nbsp;— 900 000, [[Мысыр]]&amp;nbsp;— 750 000. 100 000 басқа елдерден келген мигранттар.

Мемлекеттік тілі-Араб тілі.

=== Діні ===
Мемлекеттік дін - [[Ислам]] діні
{{main|Ислам}}
=== Негізгі қалалары ===

[[Сурет:Makkahi mukarramah.jpg|thumb| [[Мекке]]]]
'''Мекке''' — [[мұсылман]] халықтардың қасиетті қаласы. Онда [[Қағба]], [[Мәсжид әл-Харам|әл-Харам]] мешіті орналасқан. Сауд Арабиясының батысындағы Мекке қаласында [[Мұхаммед пайғамбар|Мұхаммед (ғ.с.)]] дүниеге келіп, пайғамбарлығын осында бастаған. Ол арабтардың ежелгі мәдени орталығы саналады. Исламдық сенім бойынша мұнда [[Адам ата]] мен [[Хауа ана]], [[Шис]], [[Ибраһим]], [[Исмаил пайғамбар|Исмаил пайғамбарлар (ғ.с.)]] тұрған. Меккені [[джурхум]], [[хузаа]] тәрізді ежелгі тайпалар мекен еткен. Ал 4 ғасырдың аяғында мұнда&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt; құрайыш тайпасы қоныстанған. 6 — 7 ғасырларда қала халқы [[Қағба]]дан оңтүстік-шығысқа қарай 800 — 900 метр және оңтүстік-батысқа қарай шамамен 500 метр ауданды алып жатты. Тарихта Мұхаммед пайғамбар (ғ.с.) Меккеден кеткенімен, Мединедегі жаңа ғибадатхананы Қағбаға қарама-қарсы қойған жоқ, қайта оның есігін соған қаратты (қара Құбыла). 630 жылы мұсылмандардың Меккені басып алуы оның діни орталық ретіндегі айрықша жағдайын қалпына келтіріп қана қоймай, жоғары дәрежеге көтере түсті. Қағбаны айналып қажылық ету салтына [[Арафат]] тауына бару енгізілді. Меккеге барып тәу ету мұсылмандықтың бес парызының бірі болып жарияланды. Әлемдік ислам қозғалысының орталық саналатын Меккеде [[суннит]]тік (ханифиттік, маликиттік, шафииттік, ханбалиттік мазһаб) және шииттік оқу орындары орналасқан.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, II том&lt;/ref&gt;

[[Сурет:Masjid Nabawi. Medina, Saudi Arabia-2.jpg|thumb|310px|Мұхаммед пайғамбар мешіті]]
'''Медине''', Мәдине ({{lang-ar|— мәдинәт ән-нәби-пайғамбар қаласы}}) — [[мұсылман]]дардың қасиетті қаласы. Сауд Арабиясындағы [[Иасриб]] қаласы 622 ж. [[Мұхаммед пайғамбар]] (ғ.с.) көшіп барғаннан кейін Медине деп аталды. Қаланы ансарлар аталған (қолдаушылар) аус және хазраж тайпалары мекендеген. Олар [[Мекке]]ден қоныс аударған мұсылмандарға көмек көрсетіп, Мұхаммедтің (ғ.с) пайғамбарлығын мойындап, алғашқылардың бірі болып ислам дінін қабылдады. Мұнда алғашқы мешіт салынды, [[Құран Кәрім]] аяттарының біршамасы осында түсірілді. Мединеде алғашқы жұма намазы оқылып, жалпы мұсылмандарға парыз етілді, исламдағы дәрет алу, [[намаз]], [[ораза]], [[азан]], тағыда басқа парыз болған әдет-ғұрыптардың орындалу дәстүрі бекіді. Медине қаласында мұсылмандар қауымы ([[үмбет]]) нығайып, қалыптасты. Оның бір көрінісі мединелік кезеңде мұсылмандар [[Бадр соғысы]]нда жеңіске жетті. Сондай-ақ 625 ж. меккеліктер Медине қаласына жақын келіп, Ухуд тауының түбінде шайқасты. Мұсылмандар үлкен шығынға ұшырағанымен, меккеліктер жеңіліп, кері шегінді. Келесі жылы болған Мединеге шабуыл да қоныс орнының шебінде тойтарылды. Мединеде Мұхаммед пайғамбар (ғ.с.) жерленген. Мұнда [[қажылық]] парызын орындаған мұсылмандар зиярат етеді. Медине алғашқыда тас қорғанмен қоршалған, төрт [[қақпа]]сы бар бекіністі қала болды. 632 — 656 ж. Араб халифатының астанасы, 10 ғасырдан Мысырда билік құрған әулеттерге тәуелді, ал түріктер Мысырды жаулап алғаннан кейін (1517) және 1919 жылға дейін Осман империясының құрамында болды. 1919 — 1924 ж. Хиджаз корольдігінің, 1924 жылдан Сауд Арабиясының құрамына кірді. Қала орталығындағы Мұхаммед пайғамбар (ғ.с.) үйінің орнына 656 ж. үлкен мешіт салынған (бірнеше рет қайта салынды, қазіргі нұсқасы 1853 — 1854 жылдары тұрғызылған).&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, VI том&lt;/ref&gt;

'''Даммам қаласы''' (Сауд Арабия) – [[Парсы шығанағы]]ның батыс жағалауында орналасқан Сауд Арабиясының [[Парсы шығанағы|портты]] қаласы. Эш-Шаркия провинциясының астанасы. Халық саны 905 084 адам (2010 жылғы халық санағы бойынша). Халық саны бойынша Даммам елде бесінші орында. Қала теңіз арқылы жүк тасымалдайтын маңызды порттардың бірі болып табылады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gpro&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-185&amp;srt=npan&amp;col=adfhimoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=419171010|title=World Gazetteer: ad-Dammām - profile of geographical entity including name variants&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|archiveurl=http://archive.is/Gtcie|archivedate=2013-01-05}}&lt;/ref&gt;

'''Таиф қаласы''' – (Сауд Арабия), Сауд Арабиясының батысындағы қала. Халық саны 521 мың адам (2004 жылғы халық санағы бойынша). Исламға дейін бұл қалада Аллаттың [[ғибадатхана]]сы орналасқан болатын. Кейін қала тұрғындары исламды қабылдаған соң Мұхаммед Пайғамбар (с.ғ.с.) бұл ғибадатханаларды қиратып тастады. Қалада [[Ғибадатхана|Меккені]] билеген Хашимит әулетінің үйлері бар. 1934 жылы Таифте Йеменмен бейбітшілік туралы келісім жүргізілді. Сонымен қатар, 1989 жылы осында Ливандағы Азамат соғысының тоқтатылуы жөнінде келісімдер өтті.

'''Бурайда қаласы''' (Сауд Арабия) – Сауд Арабиясының орталық бөлігіндегі қала. Ол Эль-Касим провинциясының әкімшілік орталығы. Қалада 378 422 адам тұрып жатыр (2004 жылғы халық санағы бойынша). Бұрын қала сауда керуендерінің және араб жүйрік аттарын сататын негізгі [[сауда]] орталықтарының бірі болған. Қазіргі таңда қала тұрғындары [[Егіншілік|егін шаруашылығымен]] айналысады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;srt=npan&amp;col=adfhimoq&amp;msz=1500&amp;geo=-185|title=Saudi Arabia: largest cities and towns and statistics of their population|publisher=World Gazetteer|archiveurl=http://archive.is/Ovfn|archivedate=2012-09-19}}&lt;/ref&gt;.

'''Хамис-Мушаит''' қаласы (Сауд Арабия) – Сауд Арабиясының Асир провинциясындағы қала. Халық саны 472 484 адам (2010 жылғы халық санағы бойынша). Хамис-Мушаитте 1960-70 жылдар аралығында американдық мамандармен бірлесе салынған үлкен авиабаза бар. Бұл база Сауд Арабияның әуе-қарулы күштерінің негізгі 6 базасының бірі. 1990 жылғы [[Парсы шығанағы]]ндағы соғыста [[Америка Құрама Штаттары|Американың]] әуе-қарулы күштері осында орналасты.&lt;ref name=&quot;world-gazetteer.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;srt=npan&amp;col=adfhimoq&amp;msz=1500&amp;geo=-185|title=Saudi Arabia: largest cities and towns and statistics of their population|archiveurl=http://archive.is/Ovfn|archivedate=2012-09-19}} World Gazetteer&lt;/ref&gt;
КСА.jpg
'''Әл–Хуфуф қаласы''' (Сауд Арабия) – Сауд Арабиясының Шығыс провинциясындағы қала. Халық саны 321 471 адам (2010 жылғы халық санағы бойынша). Аңыз бойынша Араб әлеміне әйгілі махаббат трагедиясының кейіпкерлері Ләйлә мен Мәжнүн осы қалада қаза болған. Қала негізінен елдің маңызды мәдени орталықтарына жатады. Қалада елге танымал көптеген адамдар тұрып жатыр. 1871-1913 жылдар аралығында қала [[Осман империясы]]ның ықпалында болған. Эль-Хуфуфта Фейсал корольдің атындағы университет пен қала тарихымен таныстыратын [[мұражай]] бар.&lt;ref name=&quot;world-gazetteer.com&quot;/&gt;

'''Әл–Джубайль қаласы''' (Сауд Арабия) – Сауд Арабиясының Шығыс провинциясындағы қала. Халық саны – 200 000 адам (2003 жылғы халық санағы бойынша). Қала Парсы шығанағының жағалауында орналасқандықтан, елдегі [[мұнай]]ға ең бай аудан. Эль-Джубайльде мұнай өнімдерін шығарып сататын көптеген өнеркәсіп орындары бар. Ол – Сауд Арабиясындағы жақсы дамыған қалаларының бірі. Мұнда [[лагуна]] мен [[жағажай]]лар бар.&lt;ref name=&quot;looklex&quot;&gt;{{cite web|url=http://looklex.com/e.o/jubail.htm|title=Jubail|publisher=LookLex Encyclopaedia|lang=en|}}&lt;/ref&gt;.

'''Унайза қаласы''' (Сауд арабия) – Сауд Арабиясындағы Эль-Касим [[провинция]]сындағы қала. Халық саны 135 мың адам (2009 жылғы халық санағы бойынша). 7 ғасырда [[Иран]] мен [[Ирак]]тан [[Мекке]]ге қажылық жасағандардың жолындағы шағын тұрақты мекен ретінде қалыптасқан. 1818 жылдан бастап қаланы Әл-Сулаим әулеті басқарды. Қала елдің орталық бөлігіндегі Неджд ауданында орналасқан. Жауын өте аз жауғандықтан, ауасы құрғақ келеді, жері шөлді.

'''Сакака қаласы''' (Сауд Арабия) – Сауд арабиясындағы Эль-Джауф провинциясындағы қала. Халық саны 135 мың адам (2009 жылғы халық санағы бойынша). Бұл жерде адамдардың алғашқы тұрақтары 4000 жыл бұрын пайда болған. Сонымен қатар қалада 19 ғасырда салынған Каср За'абель қамалы сақталған. Қала экономикасы негізінен [[ауыл шаруашылығы]]на негізделген. Сакака елдің солтүстігіндегі оазисте орналасқан. Қаланы Эн-Нуфад шөлі қоршап тұр.

'''Әл-Катиф қаласы''' (Сауд Арабия) – [[Парсы шығанағы]]ның жағалауында орналасқан қала. Халық саны 97 765 адам (2010 жылғы халық санағы бойынша). Бұл жерлерде адамдар алғаш рет біздің заманымызға дейінгі 3500 жыл бұрын мекендеген. Көптеген ғасырлар бойы қала Эль-Хатт деп аталды. Ал көне гректер қаланы – Катеус деп атаған. Қала жағалауда орналасқандықтан, көптеген әулеттер мен мемлекеттер қалаға билігін жүргізу үшін таласты. Қаланы карматтар, Джабрид әулеті мен [[Парсы шығанағы|Осман империясы]] билеген. 1913 жылы Әл-Катиф Сауд Арабиясының құрамына кірді.&lt;ref name=&quot;world-gazetteer.com&quot;/&gt;

'''Сауд Арабиясының қалалар тізімі'''.

{| class=&quot;prettytable&quot;
|-----
|colspan=&quot;7&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#FFA500&quot; | '''Сауд Арабиясының қалалары'''
|-----
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | ''' ''' || colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | '''Қаланың аты''' || colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | '''Тұрғын саны''' || rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | '''Провинциясы'''
|-----
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | '''Қазақша''' || align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | '''Арабша''' || align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | '''[[1974]]''' || align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | '''[[1992]]''' || align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | '''[[2004]]'''
|-----
|align=right | 1. || [[Эр-Рияд]] || align=right | {{ar2|الرياض}} || align=right | 666.840 || align=right | 2.776.096 || align=right | 4.087.152 || [[Эр-Рияд (провинция)|Эр-Рияд]]
|-----
|align=right | 2. || [[Жидда]] || align=right | {{ar2|جدة}} || align=right | 561.104 || align=right | 2.046.251 || align=right | 2.801.481 || [[Мекка (провинция)|Мекка]]
|-----
|align=right | 3. || [[Мекке]] || align=right | {{ar2|مكة}} || align=right | 366.801 || align=right | 965.697 || align=right | 1.294.168 || [[Мекка (провинция)|Мекка]]
|-----
|align=right | 4. || [[Медине]] || align=right | {{ar2|المدينة}} || align=right | 198.186 || align=right | 608.295 || align=right | 918.889 || [[Эль-Мадина]]
|-----
|align=right | 5. || [[Даммам]] || align=right | {{ar2|الدمام}} || align=right | 127.844 || align=right | 482.321 || align=right | 744.321 || [[Эш-Шаркийя]]
|-----
|align=right | 6. || [[Таиф]] || align=right | {{ar2|الطائف}} || align=right | 204.857 || align=right | 416.121 || align=right | 521.273 || [[Мекка (провинция)|Мекка]]
|-----
|align=right | 7. || [[Табук (қала)|Табук]] || align=right | {{ar2|تبوك}} || align=right | 74.825 || align=right | 292.555 || align=right | 441.351 || [[Табук]]
|-----
|align=right | 8. || [[Бурайда]] || align=right | {{ar2|بريدة}} || align=right | 69.940 || align=right | 248.636 || align=right | 378.422 || [[Эль-Касим]]
|-----
|align=right | 9. || [[Хамис-Мушаит]] || align=right | {{ar2|خميس مشيط}} || align=right | 49.581 || align=right | 217.870 || align=right | 372.695 || [[Асир]]
|-----
|align=right | 10. || [[Әл-Хуфуф]] || align=right | {{ar2|الهفوف}} || align=right | 101.271 || align=right | 225.847 || align=right | 287.841 || [[Эш-Шаркийя]]
|-----
|align=right | 11. || [[Әл-Мубарраз]] || align=right | {{ar2|المبرز}} || align=right | 54.325 || align=right | 219.123 || align=right | 285.067 || [[Эш-Шаркийя]]
|-----
|align=right | 12. || [[Ха’иль (қала)|Ха’иль]] || align=right | {{ar2|حائل}} || align=right | 40.502 || align=right | 176.757 || align=right | 267.005 || [[Ха’иль]]
|-----
|align=right | 13. || [[Наджран (қала)|Наджран]] || align=right | {{ar2|نجران}} || align=right | 47.502 || align=right | 90.983 || align=right | 246.880 || [[Наджран]]
|-----
|align=right | 14. || [[Хафар-эль-Батин]] || align=right | {{ar2|حفر الباطن}} || align=right | — || align=right | 137.793 || align=right | 231.978 || [[Эш-Шаркийя]]
|-----
|align=right | 15. || [[Әл-Джубайль]] || align=right | {{ar2|الجبيل}} || align=right | — || align=right | 140.828 || align=right | 222.544 || [[Эш-Шаркийя]]
|-----
|align=right | 16. || [[Абха]] || align=right | {{ar2|أبها}} || align=right | 30.150 || align=right | 112.316 || align=right | 201.912 || [[Асир]]
|-----
|align=right | 17. || [[Әл-Хардж]] || align=right | {{ar2|الخرج}} || align=right | — || align=right | 152.071 || align=right | 200.958 || [[Эр-Рияд (провинция)|Эр-Рияд]]
|-----
|align=right | 18. || [[Әт-Тукба]] || align=right | {{ar2|الثقبة}} || align=right | — || align=right | 125.650 || align=right | 191.826 || [[Эш-Шаркийя]]
|-----
|align=right | 19. || [[Янбу-әл-Бахр]] || align=right | {{ar2|ينبع البحر}} || align=right | — || align=right | 119.819 || align=right | 188.430 || [[Эль-Мадина]]
|-----
|align=right | 20. || [[Әл-Хубар]] || align=right | {{ar2|الخبر}} || align=right | 48.817 || align=right | 141.683 || align=right | 165.799 || [[Эш-Шаркийя]]
|-----
|align=right | 21. || [[Арар]] || align=right | {{ar2|عرعر}} || align=right | — || align=right | 108.055 || align=right | 145.237 || [[Эль-Худуд эш-Шамалийя]]
|-----
|align=right | 22. || [[Әл-Хауийя]] || align=right | {{ar2|الحوية}} || align=right | — || align=right | 93.888 || align=right | 132.078 || [[Мекка (провинция)|Мекка]]
|-----
|align=right | 23. || [[Унайза]] || align=right | {{ar2|عنيزة}} || align=right | — || align=right | 91.106 || align=right | 128.930 || [[Эль-Касим]]
|-----
|align=right | 24. || [[Сакака]] || align=right | {{ar2|سكاكة}} || align=right | — || align=right | 65.793 || align=right | 122.686 || [[Эль-Джауф]]
|-----
|align=right | 25. || [[Джизан (қала)|Джизан]] || align=right | {{ar2|جيزان}} || align=right | 32.814 || align=right | 56.565 || align=right | 100.694 || [[Джизан]]
|-----
|align=right | 26. || [[Әл-Курайят]] || align=right | {{ar2|القرية}} || align=right | — || align=right | 72.921 || align=right | 100.436 || [[Эль-Джауф]]
|-----
|align=right | 27. || [[Әл-Катиф]] || align=right | {{ar2|القطيف}} || align=right | — || align=right | 98.920 || align=right | 98.278 || [[Эш-Шаркийя]]
|-----
|align=right | 28. || [[Захран]] || align=right | {{ar2|الظهران}} || align=right | — || align=right | 73.691 || align=right | 97.446 || [[Эш-Шаркийя]]
|-----
|align=right | 29. || [[Әл-Баха (қала)|Эль-Баха]] || align=right | {{ar2|الباحة}} || align=right | — || align=right | — || align=right | 85.212 || [[Эль-Баха]]
|-----
|align=right | 30. || [[Тарут]] || align=right | {{ar2|تاروت}} || align=right | — || align=right | 38.055 || align=right | 80.686 || [[Эш-Шаркийя]]
|}

== Басқару ісі ==
{{Толық мақала|Сауд Арабиясының әкімшілік бөлінісі}}

=== Әкімшілік құрылымы ===
Сауд Арабия 13 провинциядан құралған&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.arab.net/saudi/sa_admindivisions.htm
|title=Saudi Arabia: Administrative divisions
|publisher=arab.net
|accessdate = 2008-09-21
|postscript=&lt;!--None--&gt;}}&lt;/ref&gt; (''манатық идария'', – әкімшілік басқару жүйесі). Арабша мухафаза деп айтылады (Arabic: muhafazat, محافظات‎,).
[[Сурет:SaudiArabiaNumbered.png|left|thumb|200px]]
    1. [[Әл-Баха]]
    2. [[Әл-Худуд эш-Шамалийя]]
    3. [[Әл-Джауф]]
    4. [[Әл-Мадина]]
    5. [[Әл-Қасим]]
    6. [[Әр-Рияд]]
    7. [[Әш-Шаркийя]]
    8. [[Асир]]
    9. [[Ха’иль]]
    10. [[Джизан]]
    11. [[Мекке]]
    12. [[Наджран]]
    13. [[Табук]]
== Географиясы ==

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width =&quot;60%&quot; border = 2 align=&quot;center&quot;
!colspan=&quot;3&quot;|Көрші мемлекеттер
|-----
| width =&quot;35&amp;nbsp;%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Солтүстік-батыс:''&lt;br /&gt; [[Қызыл теңіз]]
| width =&quot;30&amp;nbsp;%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Солтүстік:''&lt;br /&gt; {{flag|Иордания}} • {{flag|Ирак}}
| width =&quot;35&amp;nbsp;%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Солтүстік-шығыс:''&lt;br /&gt; {{flag|Кувейт}}
|-----
| width =&quot;10&amp;nbsp;%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Батыс:''&lt;br /&gt; [[Қызыл теңіз]]
| width =&quot;35&amp;nbsp;%&quot; align=&quot;center&quot; | [[Сурет:Brosen windrose.svg|50px]] 
| width =&quot;30&amp;nbsp;%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Шығыс:''&lt;br /&gt; {{flag|Qatar}} •  [[Парсы шығанағы]]
|-----
| width =&quot;35&amp;nbsp;%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Оңтүстік-батыс:''&lt;br /&gt; [[Қызыл теңіз]]
| width =&quot;30&amp;nbsp;%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Оңтүстік:''&lt;br /&gt; {{flag|Оман}} • {{flag|Йемен}} 
| width =&quot;35&amp;nbsp;%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Оңтүстік-шығыс:''&lt;br /&gt; {{flag|Біріккен Араб Әмірліктері}} 
|}
Сауд Арабиясы [[Арабия түбегі]]нің 80 % аумағын алып жатыр. Мемлекеттің ұлттық шекаралары нақты анықталмағандықтан, Сауд Арабиясының нақты аймағы белгісіз. Ресми мәліметтер бойынша, бұл 2 217 949 км², басқалары бойынша - 1,960,582 км²-ден 2,240,000 км²-ге дейін. Қалай болғанда да, Сауд Арабиясы — әлемдегі 13-ші мемлекет.

Елдің батысында, Қызыл теңіз жағалауында, әл-Хиджаз тау сілемі созылып жатыр. Оңтүстік-батыста таулардың биіктігі 2500 метрге жетеді. Сауд Арабиясындағы ең биік нүкте — Джабал әл-Лауз шыңы. Асир курорттық аймағы да сол жерде орналасқан, жасыл желектерімен және жұмсақ климатымен туристерді қызықтырады. Шығысты негізінен шөл алып жатыр. Сауд Арабиясының оңтүстігі мен оңтүстік-шығысын толығымен Руб әл-Хали шөлі алып жатыр, ол арқылы [[Йемен]] мен [[Оман]] шекарасы өтеді.

Сауд Арабиясы аумағының көп бөлігін көшпелі [[бәдеуилер|бәдеуин]] тайпалары мекендеген [[шөл]]дер мен жартылай шөлдер алып жатыр. Халық әдетте батыста немесе шығыста жағалауда бірнеше ірі қалалардың айналасында шоғырланған.

'''Парсы шығанағы''',&lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;Қазақ энциклопедиясы 7 т,&lt;/ref&gt; ,&lt;ref name=&quot;source2&quot;&gt;Ә. Бірмағамбетов&lt;/ref&gt; [[Үнді мұхиты]]ның Оңтүстік-батыс Азия жағалауында. [[Ормуз бұғазы]], [[Оман шығанағы]] арқылы [[Арабия теңізі]]не шығады. 
[[Сурет:Persian Gulf map.png|200px|left|thumb|Парсы шығанағы картасы. [[Оман бұғазы]] [[Араб теңізі]]не тіреледі. Анығырақ [[:Image:MiddleEast.png|Таяу Шығыс үлкен картасы]].]]
Аумағы 240 мың км². Оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай 926 километрге созылған, ені 180 – 320 км. Көпшілік бөлігінде тереңдігі 50 м-ге жетпейді, ең терең жері 115 м. Тау алды тектоникалық иінінде жайласқан. Жағалауларына жақын жатқан аралдар ([[Бахрейн]], т.б.) көп, оңтүстік бөлігінде маржан рифтері таралған. Субтропиктік ендіктердегі орнына және қатты қызатын құрлықтың әсеріне байланысты суының температурасырасы мен тұздығы жоғары. Судың беткі қабатындағы температура шілдеде 35&amp;nbsp;°C-қа дейін жоғарылайды. Бұл Дүниежүзілік мұхит бойынша ең жоғары темпертура. Тұздығы 37 – 39‰. Шығанақтың түбінде және оған іргелес аудандарда мұнайдың дүние жүзі бойынша орасан зор қоры шоғырланған. Ол Парсы шығанағының мұнайлы-газды алабын құрайды. Балық аулау, меруерт жинау дамыған. Кеме қатынасы үшін маңызы зор. Басты порттары: [[Басра]] (Ирак), [[Абадан]], Бендер-Шахпур (Иран), [[Әл-Кувейт]] (Кувейт), Рас-Паннура (Сауд Арабиясы), [[Манама]] (Бахрейн), Умм-Саид (Катар).
Парсы шығанағының тарихи картасында ''Парсы'' сөзі алынып тасталған.&lt;ref&gt;{{cite web| title=Gulf renamed in aversion to 'Persian'
|author=K Darbandi|publisher=Asia Times|url=http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/IJ27Ak01.html|date=Oct. 27th 2007|accessdate=2010-11-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=All at sea over 'the Gulf'|author=Mahan Abedin|publisher=Asia Times|url=http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/FL09Ak03.html|date= Dec. 9th 2004|accessdate=2010-11-30}}&lt;/ref&gt;

Тарихи деректерде Адам ата мен Хауа ананың кездескен жері Араб түбегіндегі Арафат тауы деп келеді. '''Арафат''' (араб. арафатун) — Арабиядағы [[Мекке]] қаласынан 20 км қашықтықта жатқан ұзындығы 11-12 км, ені 6,5 км келетін ойпат және оны солтүстік жағынан қоршап тұрған тау сілемі. Арафатта [[қажылық]]тың негізгі рәсімі өткізіледі. Арафат тауы басына мұнара орнатылып, оған дейін баспалдақ салынған. Осы баспалдақтың 60-басқышында алаң бар. Бұл арада [[арафа]] күні аталынады. Арафат қасиетті мекен саналатындықтан мұнда тек [[қажылық]] кезіндегі рәсімі ғана өткізіледі. Ешкімнің онда тұруына, тіршілік жасауына болмайды, оған тыйым салынған.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

[[Сурет:Rub al Khali 001.JPG|thumb|250px|Руб-Эль-Хали]]
'''Сауд Арабиясындағы мұнай мен егіншілік'''. Ел жеті мемлекетпен шектеседі және тағы бір мемлекет — [[Бахрейн]]мен көпір арқылы жалғасады. Ел аумағы
[[АҚШ]] аумағының 1/4-дей бөлігін құрайды, ал оның ұзындығы 2640 км болатын жағалауларының 1760 км-і [[Қызыл теңіз]]дің бойында, қалған бөлігі Парсы шығанағын
бойлай созылып жатыр. [[Қызыл теңіз]] жағалауындағы
жазықтың ені 15-тен 65 км-ге дейінгі аралықта, ал одан
әрірек тау тізбегі катар орналасқан. Таулардың биіктігі
солтүстіктен оңтүстікке қарай артады, елдің ең биік жері
[[Сауда тауы]] (3133 м), солтүстік-шығысын ең биік жері —
1800 м болатын кең үстірт алып жатыр. Үстірт Парсы
шығанағына қарай аласарады. Оңтүстігі мен оңтүстік-шығысында жылдар бойы жаңбыр жаумайтын дүние жүзіндегі
ең үлкен құмды шөл — [[Руб-Әл-Хали]] орналасқан.

== Экономикасы ==

=== Су мен ауыл шаруашылығы ===

Сауд Арабиясындағы климат тұтастай алғанда ыстық және құрғақ. Ауаның температурасы жаздыгүні 50°С-қа дейін жетеді, түндері салқын, ал қыста аяздар да болып тұрады. Жауын-шашын аз. Ел астанасы [[Эр-Рияд]]та жылына 85 мм мөлшерінде ғана жауын-шашын түссе, ол Асир тауларында үш-төрт есе көп болады.

Сауд Арабиясында тұрақты өзендер немесе ірі көлдер жоқ. Ауыл шаруашылығында дәстүрлі мал шаруашылығы - [[түйе]], [[қой]], [[ешкі]], [[есек]] пен [[жылқы]] өсіру басым. Көшпелі бәдеуилер өз үйлерімен бірге бір жайылымнан басқасына көшіп-қонып жүреді. Өңдеуге жарамды жерлер елдің оңтүстік-батысындағы [[Асир тау]]лы ауданы мен корольдіктің солтүстігінде шашыраған шұраттарда ғана бар. Алайда суландырудың қазіргі заманғы әдістерінің арқасында егіншілік жедел қарқынмен дамып келе жатқан салаға айналады. Теңіз суын тұщыландыру кең көлемге ие болды. Шөл даланың ортасында дөңгелек формасындағы егін
алаптары созылып жатыр. Суару айналатын қондырғылар
арқылы жүзеге асырылады. Негізгі дақылдар — [[бидай]], [[арпа]], [[құрма]], [[көкөністер]], бақша өсімдіктері мен жемістер.

=== Мұнай өндірісі ===
Сауд Арабиясында мұнай алғаш рет 1936 жылы табылды. 2002 жылы елде күніне 10,5 млн баррель мұнай өндірілді. Корольдікте бұл қазба отынның бүкілдүниежүзілік қорының 1/4-не жуығы шоғырланған. Экспорт құрылымында мұнайдың үлесі 97%-ға жетеді. Мұнай кен орындарының көпшілігі елдің шығысында, Парсы шығанағының жағалауында орналасқан. Мұнайды экспортқа шығарудан түсетін орасан пайда қазіргі заманғы қалалар, жолдар мен порттар салуға, инфрақұрылымды дамытуға, мектептер мен ауруханаларды қазіргі заманғы құрал-жабдықтармен жарақтандыруға мүмкіндік берді. Қаржы сондай-ақ өнеркәсіптің мұнай-химия, металл өңдеу мен дәрі-дәрмек жасау сияқты салаларын құруға да бағытталады.

Сауд Арабиясы мұнайды экспортқа шығаратын елдер
ұйымында ([[ОПЕК]]) жетекші орынды иеленді, бұл оған
көптеген халықаралық өткір проблемаларды шешуге ықпал
етуге мүмкіндік бере алады.

== Транспорты ==
[[Сурет:On the Dhahran-Al Khobar Highway.jpg|thumb|right|350px|Магистраль [[Эр-Рияд]]—[[Әл-Хубар]]]]

=== Темір жолдары ===
Теміржолы небәрі бірнеше жүз км. Стандартты кәлия 1435&amp;nbsp;мм, [[Эр-Рияд]]ты Парсы шығанағымен байланыстырады.

[[2005 жыл]]ы «Солтүстік&amp;nbsp;— Оңтүстік» теміржол торабы, ұзындығы 2400&amp;nbsp;км, құны $2&amp;nbsp;млрд. жоба жасалды. Аталмыш жобаның тэндерін [[2008 жыл]]ы ОАО «[[Российские железные дороги]]» ұтып алды. Ұзындығы 520&amp;nbsp;км құны $800&amp;nbsp;млн.&lt;ref&gt;''Анжела Сикамова''. Прорыв РЖД // Ведомости, №&amp;nbsp;10 (2032), 22 қаңтар 2008&lt;/ref&gt; Уже в мамыр 2008 ж. результаты тендера были отменены, причём президент РЖД Владимир Якунин назвал это решение политическим&lt;ref&gt;[http://www.vedomosti.ru/newsline/index.shtml?2008/05/21/596915 РЖД не пустили в Аравию]&lt;/ref&gt;.
[[2006 жыл]]ы [[Мекке]] мен [[Медине]] арасын байланыстыратын 440-километрлік теміржол жобасы басталды. 
2011 жылғы қажылық маусымында Мекке қаласында жаңа метрополитен іске қосылды. Ол 500 мың қажылығын өтеушілерге қызмет көрсетіп, олардың Меккеден Арафат тауына жеткізіп отырады.
Қытайлық темір жол компаниясы салған бұл метро сағатына 72 мың жолаушыны тасымалдауға есептелген. 2011 жылы алғаш рет іске қосылғанына қарамастан, толық мүмкіндікте жұмыс істеді. Темір жол Мина, Мұздалифа және Арафат тауын жалғайды.

=== Автокөлік жолдары ===
Автомобиль жолдарының жалпы ұзындығы 221,372&amp;nbsp;км&lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html CIA&amp;nbsp;— The World Factbook&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190108120845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html |date=2019-01-08 }}&lt;/ref&gt;. Олардың ішінде:
* Қатты қаптамамен&amp;nbsp;— 47,529&amp;nbsp;км.
* Қатты қаптамасыз&amp;nbsp;— 173,843&amp;nbsp;км.

Сауд Арабиядан барлық әйелдерге көлік жүргізуге тыйым салынған. Аталмыш заң 1932&amp;nbsp;ж. қабылданған болатын&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1576182/Saudi-Arabia-to-lift-ban-on-women-drivers.html Saudi Arabia to lift ban on women drivers]&lt;/ref&gt;.

=== Әуе транспорттары ===
[[Аэропорт]]тар саны&amp;nbsp;— 208, олардың 73-інің&amp;nbsp;ұшу-қону алаңдар [[бетон]]мен қапталған. 3 халықаралық статусты иеленген.

=== Порттары ===
{| width=50&amp;nbsp;%
|- valign =&quot;top&quot;
|width=50&amp;nbsp;%|
'''[[Қызыл теңіз]]'''
* [[Жидда]]
* [[Янбуул Бахр]]
* [[Дуба]]
* [[Рабих]]
* [[Жизан (қала)|Жизан]]
* [[Фарасан]]
|width=50&amp;nbsp;%|
'''[[Парсы шығанағы]]'''
* [[Даммам]]
* [[Жубәйл]]
* [[Хафжи]]
* [[Әл-Хубар]]
|}

=== Құбыр транспорттары ===
Құбыр магистраль жалпы ұзындығы 7&amp;nbsp;067&amp;nbsp;км. Олардың ішінде [[мұнай]] құбыры&amp;nbsp;— 5&amp;nbsp;062&amp;nbsp;км, [[газ]] құбыры&amp;nbsp;— 837&amp;nbsp;км.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Commonscat|Saudi Arabia}}
* [http://www.saudi.gov.sa/wps/portal/espp Saudi Arabia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161120090610/http://www.saudi.gov.sa/wps/portal/espp |date=2016-11-20 }} ''official government website''
* {{Dmoz|Regional/Middle_East/Saudi_Arabia}}
* [http://www.saudinf.com/ Правительственный информационный ресурс, ағылш.]
* [http://www.portalostranah.ru/view.php?id=142 Очерк об истории и географии Саудовской Аравии, содержащий официальные материалы о стране и её монархии саудовского Министерства информации на русском языке и др. данные]
* [[Густерин Павел Вячеславович|Густерин П. В.]] [http://www.islam.ru/pressclub/histori/pamatihakima/ Памяти Карима Абдрауфовича Хакимова]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{dmoz|World/Russian/Страны_и_регионы/Ближний_Восток/Саудовская_Аравия/}}
* http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7035991.stm
* http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=130747807
* http://www.arabianbusiness.com/550822-saudi-prince-nayaf-named-second-deputy-premier
* http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=130747807
* http://www.washingtoninstitute.org/templateC05.php?CID=2526
* [http://Malimetter.kz/arabiya/ Malimetter.kz Арабия реферат] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927174733/http://malimetter.kz/arabiya/ |date=2013-09-27 }} (қазақша)

{{Навигациялық блок
 |тақырып       = Сауд Арабиясы
 |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}};
 |state         = collapsed
 |Азия елдері
 |Орта Шығыс елдері
 |Парсы шығанағы бойындағы елдер
 |Қызыл теңізбен шектесетін елдер
 |G20
 |Парсы шығанағы араб мемлекеттерінің әріптестік кеңесі
 |Араб мемлекеттері Лигасы
 |Ислам ынтымақтастық ұйымы
 |Монархиялар
}}

[[Санат:Сауд Арабиясы|*]]
[[Санат:БҰҰ мүше мемлекеттері]]</text>
      <sha1>nupjxfdjwy4ee3njks7cf79xje10vsh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692743</id>
      <parentid>3692742</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:35:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3692743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68855" sha1="rcsui1ax6xpnqiecxllpjbozrk4hb17" xml:space="preserve">{{Мемлекет
 |Қазақша атауы          = Сауд Арабия патшалығы
 |Шынайы атауы           = &lt;span style=&quot;line-height:1.33em;&quot;&gt;&lt;big&gt; المملكة العربية السعودية &lt;/big&gt;&lt;br /&gt; әл-Мәмләкату әл-'Арабийяту ас-Са'удийяту &lt;/span&gt;
 |Атау септігі           = 
 |Елтаңба                = Emblem of Saudi Arabia.svg
 |Байрақ                 = Flag of Saudi Arabia.svg
 |Ұраны                  = &lt;big&gt;[[Кәлимә|لا إله إلا الله محمد رسول الله]]&lt;/big&gt;{{nbsp|2}}&lt;small&gt;([[Араб тілі]])&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;''Ла иллаһа ил аллаһ, Мұхаммад расұлұллаһ; ''{{nbsp|2}}&lt;small&gt;([[транслитерация]])&lt;br /&gt;&quot;Аллаһдан басқа құдай жоқ, Мұхаммед Аллаһның елшісі&quot;&lt;/small&gt; 
 |Әнұранның аты          = Aash Al Maleek (&quot;Жасасын патша&quot;)
 |Аудио                  = Saudi Arabian national anthem, performed by the United States Navy Band.oga
  |lat_dir =N |lat_deg =24 |lat_min =32 |lat_sec = 0
  |lon_dir =E |lon_deg =44 |lon_min =39 |lon_sec = 0
  |region                 = SA
  |CoordScale             = 10000000
 |Картада                = Saudi Arabia (orthographic projection).svg
 |Картада2               = 
 |Үкімет түрі             = Абсолютті теократтық монархия
 |Құрылды                 = 
 |Тәуелсіздік күні        = [[23 қыркүйек]] [[1932 жыл]]
 |Тәуелсіздігін алды      = 
 |Тілі                    = [[араб тілі]]
 |Мемлекеттік діні        = [[Сурет:Star and Crescent.svg|22px]] [[Ислам]]
 |Астанасы                = [[Эр-Рияд]] 
 |Ірі қалалары            = Эр-Рияд, [[Жидда]], [[Мекке]], [[Медина]], [[Эт-Таиф]], [[Эд-Даммам]]
 |Басшы қызметі           = [[Сауд Арабия мәліктерінің тізімі|Мәлік]]&lt;br&gt;[[Сауд Арабиясының мұрагер ханзадасы|Мұрагер ханзадасы]]
 |Басшылары               = [[Салман ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд|Салман]]&lt;br&gt;[[Мұхаммед ибн Салман әл-Сауд]]
 |Жер аумағы              = 2 149 690
 |Жер аумағы бойынша орны = 12
 |Судың үлесі             = 0,7
 |Этнохороним             = 
  |Жұрты                  = 33 000 000&lt;ref name=population&gt;{{cite web|url=http://www.cdsi.gov.sa/pdf/PopulationEstimates2010-2025-admareas.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160509155043/http://www.cdsi.gov.sa/ar/indicators/1|archivedate=9 May 2016|title=Official annual projection|year=2014|work=cdsi.gov.sa}}&lt;/ref&gt;
  |Халық саны бойынша орны     = 40
  |Сарап жылы             = 2018
  |Санақ бойынша халық саны    = 
  |Санақ жылы             =  
  |Халық тығыздығы        = 15
  |Тығыздық бойынша орны       = 216
 |ЖІӨ                     = 
 |ЖІӨ сараптаған жылы     = 
 |ЖІӨ бойынша орны         = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ       = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны   = 
 |ЖІӨ (АҚТ)               = 1,924 трлн.&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web |url= https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?sy=2017&amp;ey=2024&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;pr1.x=86&amp;pr1.y=9&amp;c=456&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=|title=Saudi Arabia |publisher=International Monetary Fund}}&lt;/ref&gt;
 |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы    = 2019
 |ЖІӨ (АҚТ) орны          = 14
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ)       = 56,817&lt;ref name=imf2/&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны  = 12
 |ЖІӨ (номинал)           = 762,259 млрд.&lt;ref name=imf2/&gt;
 |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы         = 2019
 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны            = 18
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал)   = 23,566&lt;ref name=imf2/&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны  = 35
 |АДИ                     = {{құлдырау}} 0,853&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_update.pdf |title=2018 Human Development Report |year=2018 |accessdate=14 September 2018 |publisher=United Nations Development Programme}}&lt;/ref&gt;
 |АДИ жылдық есебі        = 2017
 |АДИ бойынша орны        = 38
 |АДИ деңгейі             = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;өте жоғары&lt;/span&gt;
 |Әуе компаниясы          = 
 |Валютасы                = [[Сауд риалы]]
 |Интернет үйшігі         = [[.sa]], [[السعودية.]]
 |ISO                     = 
 |Телефон коды            = 966
 |Уақыт белдеуі           = +3
 |Түсініктемелер          = 
}}
'''Сауд Арабия патшалығы''' ({{lang-ar|المملكة العربية السعودية}} ''әл-Мәмләка әл-'Арабия ас-Су’удия'' {{audio|Ar-Kingdom Saudi Arabia.oga|Arabic pronunciation}}) — [[Араб түбегі]]нде орналасқан мемлекет. Солтүстігінде [[Иордания]], [[Ирак]] және [[Кувейт]], шығысында [[Катар]] және [[Біріккен Араб Әмірліктері]], оңтүстік-шығысында [[Оман]], оңтүстігінде [[Йемен]]мен шектеседі&lt;ref name=&quot;БСЭ&quot;&gt;[http://bse.sci-lib.com/article099900.html][[БСЭ]]&amp;nbsp;— Сауд Арабиясы&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Factbook&quot;&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html CIA&amp;nbsp;— The World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190108120845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html |date=2019-01-08 }}&lt;/ref&gt;. Солтүстік-шығысында [[Парсы шығанағы|Парсы шығанағымен]] шектеседі, батысында [[Қызыл теңіз]]бен қоршалып жатыр.

Сауд Арабияны «Харам жері» деп атайды. «Харам жері» деп аталуының себебі [[Мекке]] мен [[Медине]] қалаларының орналасуына байланысты. Араб тілінде қысқаша&amp;nbsp;«ас-Саудия» ({{lang-ar|السعودية}}) деп аталады

Сауд Арабиясы қазіргі таңда [[Иордания|Иордания Хашимит Корольдігі]]  ([[Һашим әулеті|Хашимиттер]] әулеті билікте) мен [[Лихтенштейн]] Княздігін (князьдер фон унд цу Лихтенштейннің иелігі) қоса есептегенде билеуші ​​әулеттің ([[Сауд әулеті|Саудиттердің]]) құрметіне аталған әлемдегі үш мемлекеттің бірі.

Сауд Арабиясы өзінің үлкен мұнай қорымен [[мұнай экспорттаушы елдер ұйымы]]ның (ОПЕК) негізгі мемлекеті болып табылады. 2015 жылы мұнай экспорты бойынша әлемде бірінші орынды&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/262rank.html
 |title       = Country Comparison : Crude oil - exports
 |lang        = en
 |website     = The World Factbook
 |publisher   = CIA
 |accessdate  = 2019-05-16
}}&lt;/ref&gt;, 2017 жылы мұнай өндіру бойынша екінші орынды (Ресейден кейін) иеленді&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/261rank.html
 |title       = Country Comparison : Crude oil - production
 |lang        = en
 |website     = The World Factbook
 |publisher   = CIA
 |accessdate  = 2019-05-16
}}&lt;/ref&gt;. Мұнай экспорты экспорттың 95% - ын және ел кірісінің 75% - ын құрайды.

== Араб түбегі ==
[[Сурет:Saudi Arabia map.png|thumb|left|298px|Сауд Арабия]]
Сауд Арабиясы Араб түбегінде орналасқан территория жағынан ең үлкен мемлекет.
Арабия — [[Оңтүстік-Батыс Азия]]да орналасқан, дүние жүзіндегі ең ірі [[түбек]] (ауданы 3 млн. км²). Ол [[Жерорта теңізі|Жерорта]], [[қызыл теңіз|Қызыл]], [[Арабия теңізі|Араб]] теңіздерімен қоршалған. Құрлықтағы шартты шекарасы солтүстігінде [[Месопотамия ойпаты]], [[Парсы шығанағы]], [[Ормуз бұғазы|Ормуз мойнағы]], [[Оман шығанағы]] арқылы өтеді. Оңтүстік шекарасы Акаба шығанағы, [[Қызыл теңіз]], [[Баб әл-Мандеб]] бұғазы. Аден шығанағы арқылы Араб теңізінің батыс жағалауымен жалғасады. Араб түбегіне түгелімен Сауд Арабиясы, [[Иордания]], [[Йемен|Йемен республикасы]], [[Оман]], [[Бахрейн]], [[Кувейт]], [[Ливия]], [[Палестина]], [[Израиль]] мемлекеттері және [[Сирия]] мен [[Ирак|Ирақ]]тың бір бөлігі енеді.

=== Араб түбегіндегі ескі діндер ===
Ислам дініне дейін Араб түбегіндегі тайпалар  яһудилік, христиандық дініне және пұтқа табынушылық жасайтын. Арабтардың пұтқа табынушыларының ерекшелігі — олар Аллахқа жалғыз жаратушысы деп сенсе де, одан басқа да пұттарға табынған.

=== Араб түбегіндегі ежелгі халықтар ===

== Тарихы ==
Астанасы '''Эр-Рияд қаласы'''. Халық саны 4 878 473 адам (2010 жылғы халық санағы бойынша). Бұл жерлерді алғашында көшпенді араб тайпалары мекендеген болатын. 1902 жылдан бастап Неджд аймағының орталығы болып, 1932 жылы мемлекеттің астанасы болды. Бұрын қала шағын қалашық болған. [[Мұнай]] өндірісінің дамуы қаладағы халық санының өсуіне ықпалын тигізді. Қазіргі таңда Эр-Риядта заманауи жобалармен салынған [[ғимарат]]тар бой көтерген.&lt;ref&gt;[http://country.turmir.com/sub_532_sub.html История Эр-Рияда]&lt;/ref&gt;

=== Исламға дейінгі дәуір ===

=== Мұхаммед пайғамбар дәуірі ===

=== Араб халифаты ===
'''Араб халифаты ''' — халифалар басқарған араб-мұсылман мемлекеттерінің Еуропа елдеріндегі атауы. [[Мұхаммед пайғамбар]] Батыс Арабияда құрған мұсылман қауымы ([[Умма]]) Араб халифатының ең алғашқы түп негізі болған еді. [[Сурет:Map of expansion of Caliphate.svg|thumb|right|The Caliphate, 622–750 {{legend|#a1584e|Мұхаммед пайғамбар дәуіріндегі халифаттың кеңеюі, 622–632}} {{legend|#ef9070|Рашидун дәуіріндегі халифаттың кеңеюі, 632–661}} {{legend|#fad07d|Умайяд халифаты, 661–750}}]]
632 — 56 жылдардағы халифаттың астанасы — [[Медине]] қаласы Араб жорықтарының бірінші кезеңінде халифаттың құрамына [[Ирак]], [[Иран]] түгел дерлік, Кавказ сыртының басым бөлігі, [[Сирия]], [[Палестина]], [[Мысыр]] кірді, ал екінші кезеңінде оған Солт. [[Африка]], [[Пиреней түбегі]]нің көп бөлігі, [[Орта Азия]], [[Табарстан]], [[Джурджан]] ([[Горган]]), [[Синд]] қосылды. Халифат тұсында ислам дінінде сунниттер мен шииттердің, хариджиттердің алғашқы діни-саяси ағымдары және түрлі халифаттар (Омейя әулеті халифаты (929 — 1031), [[Аббас әулеті]] халифаты (750), [[Фатима әулеті]] халифаты (909 — 1171), Кордова халифаты), Сасани, Тулуни, Әли әулеті, Таһир әулеті, Самани әулеті т.б. билеген мемлекеттер мен жергілікті әмірліктер пайда болды. 
1258 ж. [[Хулагу|Хулагу хан]] бастаған моңғол әскерлері Бағдатты алып, [[Аббас әулеті|Аббас]] әулетінен шыққан соңғы халиф Мұстасимді өлтіргеннен кейін А. х. мемл. ретінде жойылды.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1&lt;/ref&gt;

=== Умая халифалығы ===
''Умая Әулеті'''– [[Араб халифаты]]н билеген әулет (661 – 750). Негізін Меккедегі құрайыш тайпасының омейя руынан шыққан І Муавия (т.ж.б. – 680) қалаған. Омейя әулетінен шыққан халифтар мемлекет құрамына Солтүстік [[Африка]], Пиреней түбегінің көп бөлігін, Орталық Азияны, [[Иран]], [[Ауғанстан]], Ирақ, Кавказдың біраз жерлерін қосып алды. 8 ғасырдың ортасына таман мемлекеттегі бірлік әлсірей бастады. Әбу Мүсілім бастаған шииттік қозғалыс (747 – 750) Омейя әулетін тақтан тайдырған соң, билікке Аббас әулеті келді.&lt;ref&gt;Қазақ энциклопедиясы, 7 том 6 бөлім&lt;/ref&gt;

=== Аббаси халифалығы ===
'''Аббас әулеті''', ''әл - Аббассийун'' -[[Араб халифаты]]н билеген әулет ([[749 -1258]]). [[Мұхаммед пайғамбар|Мұхаммед Пайғамбардың]] (с.а.у.)
немере ағасы [[әл-Аббас бин Абд әл-Мутталиб бин Хашим]]нен (653 жылы өмір сүрген) тараған. [[Мұхаммед бин Әлидің ұлы Ибрагим]] жіберген [[өкіл]] [[Әбу Муслим]] бастаған [[Шииттер|Шииттік қозғалыс]] [[Омейя Әулеті|Омейя әулетін]] тақтай тайдырған соң, Аббас әулетінің [[үкімет]] басына келген. Аббас әулетінің алғашқы [[Халифат|халифасы]] [[Әбу әл-Аббас әс-Саффах]] (750 - 54) болды. 762 жылы Аббас Әулетінің астанасын Шамнан ([[Дамаск]]) [[Бағдат]]қа ауыстырды. Аббас әулетінің мемлекеті әдебиеттерде, кейде «[[Бағдатяхалифаты]]» деп те аталады. Ол «[[Мұсылман]] ренессансы» дәуірінде мәдениеті, ғылымы,әдебиеті,[[философия]]сы, [[математика]]сы,[[география]]сы, [[сауда]]сы, т.б. әлемдік дамудың алдыңғы қатарындағы мемлекет болды. Бұл [[халифат]] төңірегіндегі көптеген халық өкілдері оған өзіндік үлестерін қосып отырды. [[Ежелгі Шығыс]], [[Грек]], [[Рим]] өркениетінің жетістіктеріне сүйенген араб мәдениеті [[Еуропа]] елдерінің дамуына көмектесті. Аббас әулеті арасынан һарун әр-Рашид (786 - 809), Мамун (813 - 33), [[әл-Мутасим]] (833 - 42) қызметтері айрықша аталды. Кейін VIII ғ-дың ортасында мемлекет бірлігі әлсіреді. Әр аймақта Аббас тұқымдары немесе жергілікті билеуші топтар билік жүргізе бастады. X ғасырда [[бұйдтер]], одан салжұқтар Аббас әулетін ығыстырыл шығарды да, олар тек діни тістерге ғана араласатын болды.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

=== Халифаттың әлсіреуі ===
1258 жылы [[Хулагу хан]] бастаған [[моңғол]]дар [[Бағдат]]ты басып алып, Аббас әулетін жойды. Тірі қалған әл-Мустансирге [[Мысыр]] [[Бейбарыс|сұлтаны Бейбарыс]] 1261 ж. әл-Қаһрада [[халифа]] атағын берген.1517 жылы [[түрік]] сұлтаны [[Сәлім әл-Мутауәккіл]] халифаны [[Ыстамбұл]]ға көшіріп, кейін [[халифа]] атағы түрік сұлтандарына өтті. [[1258]] жылы Бағдатты моңғолдар басып алғаннан кейін Халифат мемлекет ретінде өмір сүруін тоқтатты. Алайда Мысырды [[1517]] жылы түріктер жаулап алғанға дейін Аббас әулеті халифтері Каирде тұрып, өздерінің діни беделімен жергілікті сұлтандарды және басқа да мұсылман елдерінің билеушілеріне ықпал етті, оларға қаржы жағынан көмектесті. Кейін түрік сұлтандары өздерін халифтер деп атай бастады.
Олар мұны [[Мысыр]]ды жаулап алғаннан кейін Аббас әулетінің соңғы өкілінен мұраға алғандықтарымен түсіндірді. Түрік Халифаты [[1924]] жылы наурызда [[Түркия]] республикасының пайда болуымен жойылды.&lt;ref&gt;Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС,2010 ISBN 9965-26-322-1&lt;/ref&gt;

== Патшалықтың құрылуы ==
Сауд Арабиясы корольдігі салыстырмалы түрде алып қарағанда жас мемлекет. Ол XX ғасырдың бас кезінде дербес әмірлердің бірі — [[Әбділ Әзиз ас-Сауд]] (1880—1953) араб князьдіктерін біріктіру үшін күрес бастағанда пайда болды. 1901 жылы оның әскері [[Эр-Рияд]]қа кірді, ал 1920 жылы Асирді жаулап алған соң бірігу процесі іс жүзінде аяқталды, 1932 жылы [[Әбділ Әзиз ас-Сауд]] басқарған Сауд Арабиясы корольдігі жарияланды. Негізін салушы король қайтыс болған соң оның шексіз билігін ұлдары мұралыққа алды. 1993 жылы қазіргі король [[Фахд]] құрамында 60 адам бар Кеңесшілік кеңесін тағайындады. Сауд Арабиясының құрамындағы 13 провинцияның губернаторларына көп құқықтар берілді.

Солай болса да корольдікте саяси шешімдер қабылдайтын бір ғана король отбасы басым жағдайға ие. Елде саяси
партиялар жок, баспасөзге қатал цензура орнатылған.
Мысалы, 1994 жылы ғарыштық телехабарларға тыйым
салынды. Интернетті пайдаланудың қатаң ережелері енгізілді.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Қазіргі дүние географиясы: Хрестоматия. Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 11-сыныбына арналған оқу құралы. / Қ. Ахметов, Т. Увалиев, Г. Түсіпбекова. —Алматы: &quot;Мектеп&quot; баспасы, 2007. ISBN 9965-36-216-5&lt;/ref&gt;

=== Сауд Араб патшалары (1932-жылдан бастап) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! width=8%  | Сурет
! width=5% | Аты жөні
! width=5%  | туған жылы
! width=5%  | Патшалығының&lt;br /&gt;басталуы
! width=5%  | Патшалығының&lt;br /&gt;бітуі
! width=5%  | Қайтыс болған уақыты
|-
| [[Сурет:IbnSaud.jpg|80px|center]]
| align=&quot;center&quot;| '''[[Әбд әл-Ғазиз ибн Әбдірахман әл-Сауд|Әбд әл-Ғазиз]]
| align=&quot;center&quot;| [[15 қаңтар]] [[1876 жыл]]
| align=&quot;center&quot;| [[22 қыркүйек]] [[1932 жыл]]
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot;| [[9 қараша]] [[1953 жыл]]
|-
| [[Сурет:King Saud.jpg|80px|center]]
| align=&quot;center&quot;| '''[[Сауд ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд|Сауд]]'''
| align=&quot;center&quot;| [[12 қаңтар]] [[1902 жыл]]
| align=&quot;center&quot;| [[9 қараша]] [[1953 жыл]]
| align=&quot;center&quot;| [[2 қараша]] [[1964 жыл]]&lt;br /&gt;(құлатылды)
| align=&quot;center&quot;| [[23 ақпан]] [[1969 жыл]]
|-
| [[Сурет:Faisal of Saudi Arabia - 1943.jpg|80px|center]]
| align=&quot;center&quot;| '''[[Фейсал ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд|Фейсал]]'''
| align=&quot;center&quot;| [[1904]]
| align=&quot;center&quot;| [[2 қараша]] [[1964 жыл]]
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot;| [[25 наурыз]] [[1975 жыл]]&lt;br /&gt;(өлтірілді)
|-
| [[Сурет:Khalid of Saudi Arabia - 1943.jpg|80px|center]]
| align=&quot;center&quot;| '''[[Халид ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд|Халид]]'''
| align=&quot;center&quot;| [[1912 жыл]]
| align=&quot;center&quot;| [[25 наурыз]] [[1975 жыл]]
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot;| [[13 маусым]] [[1982 жыл]]
|-
| [[Сурет:Fahd bin Abdul Aziz.jpg|80px|center]]
| align=&quot;center&quot;| '''[[Фахд ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд|Фахд]]'''
| align=&quot;center&quot;| [[16 наурыз]] [[1921 жыл]]
| align=&quot;center&quot;| [[13 маусым]] [[1982 жыл]]
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot;| [[1 тамыз]] [[2005 жыл]]
|-
| [[Сурет:Abdullah of Saudi Arabia.jpg|80px|center]]
| align=&quot;center&quot;| '''[[Абдулла ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд|Абдулла]]'''
| align=&quot;center&quot;| [[1 тамыз]] [[1924 жыл]]
| align=&quot;center&quot;| [[1 тамыз]] [[2005 жыл]]
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot;|  [[23 қаңтар]] [[2015 жыл]]
|-
| [[Сурет:Salman bin Abdull aziz December 9, 2013.jpg|80px|center]]
| align=&quot;center&quot;| '''[[Салман ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд|Салман]]'''
| align=&quot;center&quot;| [[31 желтоқсан]] [[1935 жыл]]
| align=&quot;center&quot;| [[23 қаңтар]] [[2015 жыл]]
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot;| ''Қазіргі уақыт''
|}

=== Саудиялықтардың шежіресі ===
[[Сурет:House of Saud rulers.svg|center|550px]]

=== Екі харам қорғаушысы ===
'''Екі Харам қорғаушысы''' ({{lang-ar|خادم الحرمين الشريفين}})&amp;nbsp;— Сауд Араб патшасының титулы&lt;ref&gt;[http://www.ria.ru/world/20111017/462533198.html Саудовскому монарху сделали успешную операцию на позвоночнике]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/international/newsid_7081000/7081582.stm Саудовский король посетил Папу в Ватикане]&lt;/ref&gt;.

«Екі Харам»&amp;nbsp;— бұлар Сауд Арабиясыда орналасқан мұсылмандардың қасиетті екі мекені. [[әл-Харам мешіті]] [[Мекке]]де және [[Медине]] қаласындағы [[Мұхаммед]] пайғамбардың мешіті.

== Мәдениеті ==

=== Білім жүйесі ===
Сауд Арабияда ұлдар мен қыздар бөлек оқиды. 
Меккеде &quot;Умул Қура&quot; университеті, Эр Риад университеті Медине Ислам универсиеті,
[[2011 жыл]]ы [[16 мамыр]]да Сауд Арабиясында әлемдегі ең ірі әйелдер университеті ашылды. Корольдіктің астанасы Эр-Риядтың маңында орналасқан оқу орнының құрылысына 5 млрд доллар жұмсалған. 50 мың студентті қабылдай алатын кампустың аумағы 800 гектарды құрайды.
Университет ректоры Хода аль-Амиль.

=== Мерекелері мен мейрамдары ===

== Халқы ==
[[Сурет:Saudi-Arabia-demography.png|right|thumb|350px|Сауд Арабиясы халқының демографиясы]]

[[2018 жыл]]ғы санақ бойынша Сауд Арабия халқы 33,000,000 миллион адам, оның ішінде 5,58 миллион шетелдіктер. Туу көрсіткіші 29,56 (1000 адамға), өлім&amp;nbsp;— 2,62. Сауд Арабия халқы тез өсіп келеді (жылына 1-1,5 млн). 14 жасқа толмаған, азаматтығы барлар жергілікті халықтың 40% құрайды. [[1960 жыл]]дарға дейін Сауд Арабияны бәдәуилер мекен етті.

=== Этникалық құрамы ===
90% азаматтығы бар&amp;nbsp;— этникалық [[араб]]тар, [[Азияттықтар]] және [[Шығыс Африка]]лықтарда кездеседі. 7 миллион мигранттар әр түрлі елдерден келген. Олар: [[Үндістан]]&amp;nbsp;— 1,4 миллион, [[Бангладеш]]&amp;nbsp;— 1 миллион, [[Филиппин]]&amp;nbsp;— 950 000, [[Пәкістан]]&amp;nbsp;— 900 000, [[Мысыр]]&amp;nbsp;— 750 000. 100 000 басқа елдерден келген мигранттар.

Мемлекеттік тілі-Араб тілі.

=== Діні ===
Мемлекеттік дін - [[Ислам]] діні
{{main|Ислам}}
=== Негізгі қалалары ===

[[Сурет:Makkahi mukarramah.jpg|thumb| [[Мекке]]]]
'''Мекке''' — [[мұсылман]] халықтардың қасиетті қаласы. Онда [[Қағба]], [[Мәсжид әл-Харам|әл-Харам]] мешіті орналасқан. Сауд Арабиясының батысындағы Мекке қаласында [[Мұхаммед пайғамбар|Мұхаммед (ғ.с.)]] дүниеге келіп, пайғамбарлығын осында бастаған. Ол арабтардың ежелгі мәдени орталығы саналады. Исламдық сенім бойынша мұнда [[Адам ата]] мен [[Хауа ана]], [[Шис]], [[Ибраһим]], [[Исмаил пайғамбар|Исмаил пайғамбарлар (ғ.с.)]] тұрған. Меккені [[джурхум]], [[хузаа]] тәрізді ежелгі тайпалар мекен еткен. Ал 4 ғасырдың аяғында мұнда&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt; құрайыш тайпасы қоныстанған. 6 — 7 ғасырларда қала халқы [[Қағба]]дан оңтүстік-шығысқа қарай 800 — 900 метр және оңтүстік-батысқа қарай шамамен 500 метр ауданды алып жатты. Тарихта Мұхаммед пайғамбар (ғ.с.) Меккеден кеткенімен, Мединедегі жаңа ғибадатхананы Қағбаға қарама-қарсы қойған жоқ, қайта оның есігін соған қаратты (қара Құбыла). 630 жылы мұсылмандардың Меккені басып алуы оның діни орталық ретіндегі айрықша жағдайын қалпына келтіріп қана қоймай, жоғары дәрежеге көтере түсті. Қағбаны айналып қажылық ету салтына [[Арафат]] тауына бару енгізілді. Меккеге барып тәу ету мұсылмандықтың бес парызының бірі болып жарияланды. Әлемдік ислам қозғалысының орталық саналатын Меккеде [[суннит]]тік (ханифиттік, маликиттік, шафииттік, ханбалиттік мазһаб) және шииттік оқу орындары орналасқан.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, II том&lt;/ref&gt;

[[Сурет:Masjid Nabawi. Medina, Saudi Arabia-2.jpg|thumb|310px|Мұхаммед пайғамбар мешіті]]
'''Медине''', Мәдине ({{lang-ar|— мәдинәт ән-нәби-пайғамбар қаласы}}) — [[мұсылман]]дардың қасиетті қаласы. Сауд Арабиясындағы [[Иасриб]] қаласы 622 ж. [[Мұхаммед пайғамбар]] (ғ.с.) көшіп барғаннан кейін Медине деп аталды. Қаланы ансарлар аталған (қолдаушылар) аус және хазраж тайпалары мекендеген. Олар [[Мекке]]ден қоныс аударған мұсылмандарға көмек көрсетіп, Мұхаммедтің (ғ.с) пайғамбарлығын мойындап, алғашқылардың бірі болып ислам дінін қабылдады. Мұнда алғашқы мешіт салынды, [[Құран Кәрім]] аяттарының біршамасы осында түсірілді. Мединеде алғашқы жұма намазы оқылып, жалпы мұсылмандарға парыз етілді, исламдағы дәрет алу, [[намаз]], [[ораза]], [[азан]], тағыда басқа парыз болған әдет-ғұрыптардың орындалу дәстүрі бекіді. Медине қаласында мұсылмандар қауымы ([[үмбет]]) нығайып, қалыптасты. Оның бір көрінісі мединелік кезеңде мұсылмандар [[Бадр соғысы]]нда жеңіске жетті. Сондай-ақ 625 ж. меккеліктер Медине қаласына жақын келіп, Ухуд тауының түбінде шайқасты. Мұсылмандар үлкен шығынға ұшырағанымен, меккеліктер жеңіліп, кері шегінді. Келесі жылы болған Мединеге шабуыл да қоныс орнының шебінде тойтарылды. Мединеде Мұхаммед пайғамбар (ғ.с.) жерленген. Мұнда [[қажылық]] парызын орындаған мұсылмандар зиярат етеді. Медине алғашқыда тас қорғанмен қоршалған, төрт [[қақпа]]сы бар бекіністі қала болды. 632 — 656 ж. Араб халифатының астанасы, 10 ғасырдан Мысырда билік құрған әулеттерге тәуелді, ал түріктер Мысырды жаулап алғаннан кейін (1517) және 1919 жылға дейін Осман империясының құрамында болды. 1919 — 1924 ж. Хиджаз корольдігінің, 1924 жылдан Сауд Арабиясының құрамына кірді. Қала орталығындағы Мұхаммед пайғамбар (ғ.с.) үйінің орнына 656 ж. үлкен мешіт салынған (бірнеше рет қайта салынды, қазіргі нұсқасы 1853 — 1854 жылдары тұрғызылған).&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, VI том&lt;/ref&gt;

'''Даммам қаласы''' (Сауд Арабия) – [[Парсы шығанағы]]ның батыс жағалауында орналасқан Сауд Арабиясының [[Парсы шығанағы|портты]] қаласы. Эш-Шаркия провинциясының астанасы. Халық саны 905 084 адам (2010 жылғы халық санағы бойынша). Халық саны бойынша Даммам елде бесінші орында. Қала теңіз арқылы жүк тасымалдайтын маңызды порттардың бірі болып табылады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gpro&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-185&amp;srt=npan&amp;col=adfhimoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=419171010|title=World Gazetteer: ad-Dammām - profile of geographical entity including name variants&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|archiveurl=http://archive.is/Gtcie|archivedate=2013-01-05}}&lt;/ref&gt;

'''Таиф қаласы''' – (Сауд Арабия), Сауд Арабиясының батысындағы қала. Халық саны 521 мың адам (2004 жылғы халық санағы бойынша). Исламға дейін бұл қалада Аллаттың [[ғибадатхана]]сы орналасқан болатын. Кейін қала тұрғындары исламды қабылдаған соң Мұхаммед Пайғамбар (с.ғ.с.) бұл ғибадатханаларды қиратып тастады. Қалада [[Ғибадатхана|Меккені]] билеген Хашимит әулетінің үйлері бар. 1934 жылы Таифте Йеменмен бейбітшілік туралы келісім жүргізілді. Сонымен қатар, 1989 жылы осында Ливандағы Азамат соғысының тоқтатылуы жөнінде келісімдер өтті.

'''Бурайда қаласы''' (Сауд Арабия) – Сауд Арабиясының орталық бөлігіндегі қала. Ол Эль-Касим провинциясының әкімшілік орталығы. Қалада 378 422 адам тұрып жатыр (2004 жылғы халық санағы бойынша). Бұрын қала сауда керуендерінің және араб жүйрік аттарын сататын негізгі [[сауда]] орталықтарының бірі болған. Қазіргі таңда қала тұрғындары [[Егіншілік|егін шаруашылығымен]] айналысады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;srt=npan&amp;col=adfhimoq&amp;msz=1500&amp;geo=-185|title=Saudi Arabia: largest cities and towns and statistics of their population|publisher=World Gazetteer|archiveurl=http://archive.is/Ovfn|archivedate=2012-09-19}}&lt;/ref&gt;.

'''Хамис-Мушаит''' қаласы (Сауд Арабия) – Сауд Арабиясының Асир провинциясындағы қала. Халық саны 472 484 адам (2010 жылғы халық санағы бойынша). Хамис-Мушаитте 1960-70 жылдар аралығында американдық мамандармен бірлесе салынған үлкен авиабаза бар. Бұл база Сауд Арабияның әуе-қарулы күштерінің негізгі 6 базасының бірі. 1990 жылғы [[Парсы шығанағы]]ндағы соғыста [[Америка Құрама Штаттары|Американың]] әуе-қарулы күштері осында орналасты.&lt;ref name=&quot;world-gazetteer.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;srt=npan&amp;col=adfhimoq&amp;msz=1500&amp;geo=-185|title=Saudi Arabia: largest cities and towns and statistics of their population|archiveurl=http://archive.is/Ovfn|archivedate=2012-09-19}} World Gazetteer&lt;/ref&gt;
КСА.jpg
'''Әл–Хуфуф қаласы''' (Сауд Арабия) – Сауд Арабиясының Шығыс провинциясындағы қала. Халық саны 321 471 адам (2010 жылғы халық санағы бойынша). Аңыз бойынша Араб әлеміне әйгілі махаббат трагедиясының кейіпкерлері Ләйлә мен Мәжнүн осы қалада қаза болған. Қала негізінен елдің маңызды мәдени орталықтарына жатады. Қалада елге танымал көптеген адамдар тұрып жатыр. 1871-1913 жылдар аралығында қала [[Осман империясы]]ның ықпалында болған. Эль-Хуфуфта Фейсал корольдің атындағы университет пен қала тарихымен таныстыратын [[мұражай]] бар.&lt;ref name=&quot;world-gazetteer.com&quot;/&gt;

'''Әл–Джубайль қаласы''' (Сауд Арабия) – Сауд Арабиясының Шығыс провинциясындағы қала. Халық саны – 200 000 адам (2003 жылғы халық санағы бойынша). Қала Парсы шығанағының жағалауында орналасқандықтан, елдегі [[мұнай]]ға ең бай аудан. Эль-Джубайльде мұнай өнімдерін шығарып сататын көптеген өнеркәсіп орындары бар. Ол – Сауд Арабиясындағы жақсы дамыған қалаларының бірі. Мұнда [[лагуна]] мен [[жағажай]]лар бар.&lt;ref name=&quot;looklex&quot;&gt;{{cite web|url=http://looklex.com/e.o/jubail.htm|title=Jubail|publisher=LookLex Encyclopaedia|lang=en|}}&lt;/ref&gt;.

'''Унайза қаласы''' (Сауд арабия) – Сауд Арабиясындағы Эль-Касим [[провинция]]сындағы қала. Халық саны 135 мың адам (2009 жылғы халық санағы бойынша). 7 ғасырда [[Иран]] мен [[Ирак]]тан [[Мекке]]ге қажылық жасағандардың жолындағы шағын тұрақты мекен ретінде қалыптасқан. 1818 жылдан бастап қаланы Әл-Сулаим әулеті басқарды. Қала елдің орталық бөлігіндегі Неджд ауданында орналасқан. Жауын өте аз жауғандықтан, ауасы құрғақ келеді, жері шөлді.

'''Сакака қаласы''' (Сауд Арабия) – Сауд арабиясындағы Эль-Джауф провинциясындағы қала. Халық саны 135 мың адам (2009 жылғы халық санағы бойынша). Бұл жерде адамдардың алғашқы тұрақтары 4000 жыл бұрын пайда болған. Сонымен қатар қалада 19 ғасырда салынған Каср За'абель қамалы сақталған. Қала экономикасы негізінен [[ауыл шаруашылығы]]на негізделген. Сакака елдің солтүстігіндегі оазисте орналасқан. Қаланы Эн-Нуфад шөлі қоршап тұр.

'''Әл-Катиф қаласы''' (Сауд Арабия) – [[Парсы шығанағы]]ның жағалауында орналасқан қала. Халық саны 97 765 адам (2010 жылғы халық санағы бойынша). Бұл жерлерде адамдар алғаш рет біздің заманымызға дейінгі 3500 жыл бұрын мекендеген. Көптеген ғасырлар бойы қала Эль-Хатт деп аталды. Ал көне гректер қаланы – Катеус деп атаған. Қала жағалауда орналасқандықтан, көптеген әулеттер мен мемлекеттер қалаға билігін жүргізу үшін таласты. Қаланы карматтар, Джабрид әулеті мен [[Парсы шығанағы|Осман империясы]] билеген. 1913 жылы Әл-Катиф Сауд Арабиясының құрамына кірді.&lt;ref name=&quot;world-gazetteer.com&quot;/&gt;

'''Сауд Арабиясының қалалар тізімі'''.

{| class=&quot;prettytable&quot;
|-----
|colspan=&quot;7&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#FFA500&quot; | '''Сауд Арабиясының қалалары'''
|-----
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | ''' ''' || colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | '''Қаланың аты''' || colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | '''Тұрғын саны''' || rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | '''Провинциясы'''
|-----
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | '''Қазақша''' || align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | '''Арабша''' || align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | '''[[1974]]''' || align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | '''[[1992]]''' || align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | '''[[2004]]'''
|-----
|align=right | 1. || [[Эр-Рияд]] || align=right | {{ar2|الرياض}} || align=right | 666.840 || align=right | 2.776.096 || align=right | 4.087.152 || [[Эр-Рияд (провинция)|Эр-Рияд]]
|-----
|align=right | 2. || [[Жидда]] || align=right | {{ar2|جدة}} || align=right | 561.104 || align=right | 2.046.251 || align=right | 2.801.481 || [[Мекка (провинция)|Мекка]]
|-----
|align=right | 3. || [[Мекке]] || align=right | {{ar2|مكة}} || align=right | 366.801 || align=right | 965.697 || align=right | 1.294.168 || [[Мекка (провинция)|Мекка]]
|-----
|align=right | 4. || [[Медине]] || align=right | {{ar2|المدينة}} || align=right | 198.186 || align=right | 608.295 || align=right | 918.889 || [[Эль-Мадина]]
|-----
|align=right | 5. || [[Даммам]] || align=right | {{ar2|الدمام}} || align=right | 127.844 || align=right | 482.321 || align=right | 744.321 || [[Эш-Шаркийя]]
|-----
|align=right | 6. || [[Таиф]] || align=right | {{ar2|الطائف}} || align=right | 204.857 || align=right | 416.121 || align=right | 521.273 || [[Мекка (провинция)|Мекка]]
|-----
|align=right | 7. || [[Табук (қала)|Табук]] || align=right | {{ar2|تبوك}} || align=right | 74.825 || align=right | 292.555 || align=right | 441.351 || [[Табук]]
|-----
|align=right | 8. || [[Бурайда]] || align=right | {{ar2|بريدة}} || align=right | 69.940 || align=right | 248.636 || align=right | 378.422 || [[Эль-Касим]]
|-----
|align=right | 9. || [[Хамис-Мушаит]] || align=right | {{ar2|خميس مشيط}} || align=right | 49.581 || align=right | 217.870 || align=right | 372.695 || [[Асир]]
|-----
|align=right | 10. || [[Әл-Хуфуф]] || align=right | {{ar2|الهفوف}} || align=right | 101.271 || align=right | 225.847 || align=right | 287.841 || [[Эш-Шаркийя]]
|-----
|align=right | 11. || [[Әл-Мубарраз]] || align=right | {{ar2|المبرز}} || align=right | 54.325 || align=right | 219.123 || align=right | 285.067 || [[Эш-Шаркийя]]
|-----
|align=right | 12. || [[Ха’иль (қала)|Ха’иль]] || align=right | {{ar2|حائل}} || align=right | 40.502 || align=right | 176.757 || align=right | 267.005 || [[Ха’иль]]
|-----
|align=right | 13. || [[Наджран (қала)|Наджран]] || align=right | {{ar2|نجران}} || align=right | 47.502 || align=right | 90.983 || align=right | 246.880 || [[Наджран]]
|-----
|align=right | 14. || [[Хафар-эль-Батин]] || align=right | {{ar2|حفر الباطن}} || align=right | — || align=right | 137.793 || align=right | 231.978 || [[Эш-Шаркийя]]
|-----
|align=right | 15. || [[Әл-Джубайль]] || align=right | {{ar2|الجبيل}} || align=right | — || align=right | 140.828 || align=right | 222.544 || [[Эш-Шаркийя]]
|-----
|align=right | 16. || [[Абха]] || align=right | {{ar2|أبها}} || align=right | 30.150 || align=right | 112.316 || align=right | 201.912 || [[Асир]]
|-----
|align=right | 17. || [[Әл-Хардж]] || align=right | {{ar2|الخرج}} || align=right | — || align=right | 152.071 || align=right | 200.958 || [[Эр-Рияд (провинция)|Эр-Рияд]]
|-----
|align=right | 18. || [[Әт-Тукба]] || align=right | {{ar2|الثقبة}} || align=right | — || align=right | 125.650 || align=right | 191.826 || [[Эш-Шаркийя]]
|-----
|align=right | 19. || [[Янбу-әл-Бахр]] || align=right | {{ar2|ينبع البحر}} || align=right | — || align=right | 119.819 || align=right | 188.430 || [[Эль-Мадина]]
|-----
|align=right | 20. || [[Әл-Хубар]] || align=right | {{ar2|الخبر}} || align=right | 48.817 || align=right | 141.683 || align=right | 165.799 || [[Эш-Шаркийя]]
|-----
|align=right | 21. || [[Арар]] || align=right | {{ar2|عرعر}} || align=right | — || align=right | 108.055 || align=right | 145.237 || [[Эль-Худуд эш-Шамалийя]]
|-----
|align=right | 22. || [[Әл-Хауийя]] || align=right | {{ar2|الحوية}} || align=right | — || align=right | 93.888 || align=right | 132.078 || [[Мекка (провинция)|Мекка]]
|-----
|align=right | 23. || [[Унайза]] || align=right | {{ar2|عنيزة}} || align=right | — || align=right | 91.106 || align=right | 128.930 || [[Эль-Касим]]
|-----
|align=right | 24. || [[Сакака]] || align=right | {{ar2|سكاكة}} || align=right | — || align=right | 65.793 || align=right | 122.686 || [[Эль-Джауф]]
|-----
|align=right | 25. || [[Джизан (қала)|Джизан]] || align=right | {{ar2|جيزان}} || align=right | 32.814 || align=right | 56.565 || align=right | 100.694 || [[Джизан]]
|-----
|align=right | 26. || [[Әл-Курайят]] || align=right | {{ar2|القرية}} || align=right | — || align=right | 72.921 || align=right | 100.436 || [[Эль-Джауф]]
|-----
|align=right | 27. || [[Әл-Катиф]] || align=right | {{ar2|القطيف}} || align=right | — || align=right | 98.920 || align=right | 98.278 || [[Эш-Шаркийя]]
|-----
|align=right | 28. || [[Захран]] || align=right | {{ar2|الظهران}} || align=right | — || align=right | 73.691 || align=right | 97.446 || [[Эш-Шаркийя]]
|-----
|align=right | 29. || [[Әл-Баха (қала)|Эль-Баха]] || align=right | {{ar2|الباحة}} || align=right | — || align=right | — || align=right | 85.212 || [[Эль-Баха]]
|-----
|align=right | 30. || [[Тарут]] || align=right | {{ar2|تاروت}} || align=right | — || align=right | 38.055 || align=right | 80.686 || [[Эш-Шаркийя]]
|}

== Басқару ісі ==
{{Толық мақала|Сауд Арабиясының әкімшілік бөлінісі}}

=== Әкімшілік құрылымы ===
Сауд Арабия 13 провинциядан құралған&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.arab.net/saudi/sa_admindivisions.htm
|title=Saudi Arabia: Administrative divisions
|publisher=arab.net
|accessdate = 2008-09-21
|postscript=&lt;!--None--&gt;}}&lt;/ref&gt; (''манатық идария'', – әкімшілік басқару жүйесі). Арабша мухафаза деп айтылады (Arabic: muhafazat, محافظات‎,).
[[Сурет:SaudiArabiaNumbered.png|left|thumb|200px]]
    1. [[Әл-Баха]]
    2. [[Әл-Худуд эш-Шамалийя]]
    3. [[Әл-Джауф]]
    4. [[Әл-Мадина]]
    5. [[Әл-Қасим]]
    6. [[Әр-Рияд]]
    7. [[Әш-Шаркийя]]
    8. [[Асир]]
    9. [[Ха’иль]]
    10. [[Джизан]]
    11. [[Мекке]]
    12. [[Наджран]]
    13. [[Табук]]
== Географиясы ==

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width =&quot;60%&quot; border = 2 align=&quot;center&quot;
!colspan=&quot;3&quot;|Көрші мемлекеттер
|-----
| width =&quot;35&amp;nbsp;%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Солтүстік-батыс:''&lt;br /&gt; [[Қызыл теңіз]]
| width =&quot;30&amp;nbsp;%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Солтүстік:''&lt;br /&gt; {{flag|Иордания}} • {{flag|Ирак}}
| width =&quot;35&amp;nbsp;%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Солтүстік-шығыс:''&lt;br /&gt; {{flag|Кувейт}}
|-----
| width =&quot;10&amp;nbsp;%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Батыс:''&lt;br /&gt; [[Қызыл теңіз]]
| width =&quot;35&amp;nbsp;%&quot; align=&quot;center&quot; | [[Сурет:Brosen windrose.svg|50px]] 
| width =&quot;30&amp;nbsp;%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Шығыс:''&lt;br /&gt; {{flag|Qatar}} •  [[Парсы шығанағы]]
|-----
| width =&quot;35&amp;nbsp;%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Оңтүстік-батыс:''&lt;br /&gt; [[Қызыл теңіз]]
| width =&quot;30&amp;nbsp;%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Оңтүстік:''&lt;br /&gt; {{flag|Оман}} • {{flag|Йемен}} 
| width =&quot;35&amp;nbsp;%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Оңтүстік-шығыс:''&lt;br /&gt; {{flag|Біріккен Араб Әмірліктері}} 
|}
Сауд Арабиясы [[Арабия түбегі]]нің 80 % аумағын алып жатыр. Мемлекеттің ұлттық шекаралары нақты анықталмағандықтан, Сауд Арабиясының нақты аймағы белгісіз. Ресми мәліметтер бойынша, бұл 2 217 949 км², басқалары бойынша - 1,960,582 км²-ден 2,240,000 км²-ге дейін. Қалай болғанда да, Сауд Арабиясы — әлемдегі 13-ші мемлекет.

Елдің батысында, Қызыл теңіз жағалауында, әл-Хиджаз тау сілемі созылып жатыр. Оңтүстік-батыста таулардың биіктігі 2500 метрге жетеді. Сауд Арабиясындағы ең биік нүкте — Джабал әл-Лауз шыңы. Асир курорттық аймағы да сол жерде орналасқан, жасыл желектерімен және жұмсақ климатымен туристерді қызықтырады. Шығысты негізінен шөл алып жатыр. Сауд Арабиясының оңтүстігі мен оңтүстік-шығысын толығымен Руб әл-Хали шөлі алып жатыр, ол арқылы [[Йемен]] мен [[Оман]] шекарасы өтеді.

Сауд Арабиясы аумағының көп бөлігін көшпелі [[бәдеуилер|бәдеуин]] тайпалары мекендеген [[шөл]]дер мен жартылай шөлдер алып жатыр. Халық әдетте батыста немесе шығыста жағалауда бірнеше ірі қалалардың айналасында шоғырланған.

'''Парсы шығанағы''',&lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;Қазақ энциклопедиясы 7 т,&lt;/ref&gt; ,&lt;ref name=&quot;source2&quot;&gt;Ә. Бірмағамбетов&lt;/ref&gt; [[Үнді мұхиты]]ның Оңтүстік-батыс Азия жағалауында. [[Ормуз бұғазы]], [[Оман шығанағы]] арқылы [[Арабия теңізі]]не шығады. 
[[Сурет:Persian Gulf map.png|200px|left|thumb|Парсы шығанағы картасы. [[Оман бұғазы]] [[Араб теңізі]]не тіреледі. Анығырақ [[:Image:MiddleEast.png|Таяу Шығыс үлкен картасы]].]]
Аумағы 240 мың км². Оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай 926 километрге созылған, ені 180 – 320 км. Көпшілік бөлігінде тереңдігі 50 м-ге жетпейді, ең терең жері 115 м. Тау алды тектоникалық иінінде жайласқан. Жағалауларына жақын жатқан аралдар ([[Бахрейн]], т.б.) көп, оңтүстік бөлігінде маржан рифтері таралған. Субтропиктік ендіктердегі орнына және қатты қызатын құрлықтың әсеріне байланысты суының температурасырасы мен тұздығы жоғары. Судың беткі қабатындағы температура шілдеде 35&amp;nbsp;°C-қа дейін жоғарылайды. Бұл Дүниежүзілік мұхит бойынша ең жоғары темпертура. Тұздығы 37 – 39‰. Шығанақтың түбінде және оған іргелес аудандарда мұнайдың дүние жүзі бойынша орасан зор қоры шоғырланған. Ол Парсы шығанағының мұнайлы-газды алабын құрайды. Балық аулау, меруерт жинау дамыған. Кеме қатынасы үшін маңызы зор. Басты порттары: [[Басра]] (Ирак), [[Абадан]], Бендер-Шахпур (Иран), [[Әл-Кувейт]] (Кувейт), Рас-Паннура (Сауд Арабиясы), [[Манама]] (Бахрейн), Умм-Саид (Катар).
Парсы шығанағының тарихи картасында ''Парсы'' сөзі алынып тасталған.&lt;ref&gt;{{cite web| title=Gulf renamed in aversion to 'Persian'
|author=K Darbandi|publisher=Asia Times|url=http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/IJ27Ak01.html|date=Oct. 27th 2007|accessdate=2010-11-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=All at sea over 'the Gulf'|author=Mahan Abedin|publisher=Asia Times|url=http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/FL09Ak03.html|date= Dec. 9th 2004|accessdate=2010-11-30}}&lt;/ref&gt;

Тарихи деректерде Адам ата мен Хауа ананың кездескен жері Араб түбегіндегі Арафат тауы деп келеді. '''Арафат''' (араб. арафатун) — Арабиядағы [[Мекке]] қаласынан 20 км қашықтықта жатқан ұзындығы 11-12 км, ені 6,5 км келетін ойпат және оны солтүстік жағынан қоршап тұрған тау сілемі. Арафатта [[қажылық]]тың негізгі рәсімі өткізіледі. Арафат тауы басына мұнара орнатылып, оған дейін баспалдақ салынған. Осы баспалдақтың 60-басқышында алаң бар. Бұл арада [[арафа]] күні аталынады. Арафат қасиетті мекен саналатындықтан мұнда тек [[қажылық]] кезіндегі рәсімі ғана өткізіледі. Ешкімнің онда тұруына, тіршілік жасауына болмайды, оған тыйым салынған.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

[[Сурет:Rub al Khali 001.JPG|thumb|250px|Руб-Эль-Хали]]
'''Сауд Арабиясындағы мұнай мен егіншілік'''. Ел жеті мемлекетпен шектеседі және тағы бір мемлекет — [[Бахрейн]]мен көпір арқылы жалғасады. Ел аумағы
[[АҚШ]] аумағының 1/4-дей бөлігін құрайды, ал оның ұзындығы 2640 км болатын жағалауларының 1760 км-і [[Қызыл теңіз]]дің бойында, қалған бөлігі Парсы шығанағын
бойлай созылып жатыр. [[Қызыл теңіз]] жағалауындағы
жазықтың ені 15-тен 65 км-ге дейінгі аралықта, ал одан
әрірек тау тізбегі катар орналасқан. Таулардың биіктігі
солтүстіктен оңтүстікке қарай артады, елдің ең биік жері
[[Сауда тауы]] (3133 м), солтүстік-шығысын ең биік жері —
1800 м болатын кең үстірт алып жатыр. Үстірт Парсы
шығанағына қарай аласарады. Оңтүстігі мен оңтүстік-шығысында жылдар бойы жаңбыр жаумайтын дүние жүзіндегі
ең үлкен құмды шөл — [[Руб-Әл-Хали]] орналасқан.

== Экономикасы ==

=== Су мен ауыл шаруашылығы ===

Сауд Арабиясындағы климат тұтастай алғанда ыстық және құрғақ. Ауаның температурасы жаздыгүні 50°С-қа дейін жетеді, түндері салқын, ал қыста аяздар да болып тұрады. Жауын-шашын аз. Ел астанасы [[Эр-Рияд]]та жылына 85 мм мөлшерінде ғана жауын-шашын түссе, ол Асир тауларында үш-төрт есе көп болады.

Сауд Арабиясында тұрақты өзендер немесе ірі көлдер жоқ. Ауыл шаруашылығында дәстүрлі мал шаруашылығы - [[түйе]], [[қой]], [[ешкі]], [[есек]] пен [[жылқы]] өсіру басым. Көшпелі бәдеуилер өз үйлерімен бірге бір жайылымнан басқасына көшіп-қонып жүреді. Өңдеуге жарамды жерлер елдің оңтүстік-батысындағы [[Асир тау]]лы ауданы мен корольдіктің солтүстігінде шашыраған шұраттарда ғана бар. Алайда суландырудың қазіргі заманғы әдістерінің арқасында егіншілік жедел қарқынмен дамып келе жатқан салаға айналады. Теңіз суын тұщыландыру кең көлемге ие болды. Шөл даланың ортасында дөңгелек формасындағы егін
алаптары созылып жатыр. Суару айналатын қондырғылар
арқылы жүзеге асырылады. Негізгі дақылдар — [[бидай]], [[арпа]], [[құрма]], [[көкөністер]], бақша өсімдіктері мен жемістер.

=== Мұнай өндірісі ===
Сауд Арабиясында мұнай алғаш рет 1936 жылы табылды. 2002 жылы елде күніне 10,5 млн баррель мұнай өндірілді. Корольдікте бұл қазба отынның бүкілдүниежүзілік қорының 1/4-не жуығы шоғырланған. Экспорт құрылымында мұнайдың үлесі 97%-ға жетеді. Мұнай кен орындарының көпшілігі елдің шығысында, Парсы шығанағының жағалауында орналасқан. Мұнайды экспортқа шығарудан түсетін орасан пайда қазіргі заманғы қалалар, жолдар мен порттар салуға, инфрақұрылымды дамытуға, мектептер мен ауруханаларды қазіргі заманғы құрал-жабдықтармен жарақтандыруға мүмкіндік берді. Қаржы сондай-ақ өнеркәсіптің мұнай-химия, металл өңдеу мен дәрі-дәрмек жасау сияқты салаларын құруға да бағытталады.

Сауд Арабиясы мұнайды экспортқа шығаратын елдер
ұйымында ([[ОПЕК]]) жетекші орынды иеленді, бұл оған
көптеген халықаралық өткір проблемаларды шешуге ықпал
етуге мүмкіндік бере алады.

== Транспорты ==
[[Сурет:On the Dhahran-Al Khobar Highway.jpg|thumb|right|350px|Магистраль [[Эр-Рияд]]—[[Әл-Хубар]]]]

=== Темір жолдары ===
Теміржолы небәрі бірнеше жүз км. Стандартты кәлия 1435&amp;nbsp;мм, [[Эр-Рияд]]ты Парсы шығанағымен байланыстырады.

[[2005 жыл]]ы «Солтүстік&amp;nbsp;— Оңтүстік» теміржол торабы, ұзындығы 2400&amp;nbsp;км, құны $2&amp;nbsp;млрд. жоба жасалды. Аталмыш жобаның тэндерін [[2008 жыл]]ы ОАО «[[Российские железные дороги]]» ұтып алды. Ұзындығы 520&amp;nbsp;км құны $800&amp;nbsp;млн.&lt;ref&gt;''Анжела Сикамова''. Прорыв РЖД // Ведомости, №&amp;nbsp;10 (2032), 22 қаңтар 2008&lt;/ref&gt; Уже в мамыр 2008 ж. результаты тендера были отменены, причём президент РЖД Владимир Якунин назвал это решение политическим&lt;ref&gt;[http://www.vedomosti.ru/newsline/index.shtml?2008/05/21/596915 РЖД не пустили в Аравию]&lt;/ref&gt;.
[[2006 жыл]]ы [[Мекке]] мен [[Медине]] арасын байланыстыратын 440-километрлік теміржол жобасы басталды. 
2011 жылғы қажылық маусымында Мекке қаласында жаңа метрополитен іске қосылды. Ол 500 мың қажылығын өтеушілерге қызмет көрсетіп, олардың Меккеден Арафат тауына жеткізіп отырады.
Қытайлық темір жол компаниясы салған бұл метро сағатына 72 мың жолаушыны тасымалдауға есептелген. 2011 жылы алғаш рет іске қосылғанына қарамастан, толық мүмкіндікте жұмыс істеді. Темір жол Мина, Мұздалифа және Арафат тауын жалғайды.

=== Автокөлік жолдары ===
Автомобиль жолдарының жалпы ұзындығы 221,372&amp;nbsp;км&lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html CIA&amp;nbsp;— The World Factbook&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190108120845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html |date=2019-01-08 }}&lt;/ref&gt;. Олардың ішінде:
* Қатты қаптамамен&amp;nbsp;— 47,529&amp;nbsp;км.
* Қатты қаптамасыз&amp;nbsp;— 173,843&amp;nbsp;км.

Сауд Арабиядан барлық әйелдерге көлік жүргізуге тыйым салынған. Аталмыш заң 1932&amp;nbsp;ж. қабылданған болатын&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1576182/Saudi-Arabia-to-lift-ban-on-women-drivers.html Saudi Arabia to lift ban on women drivers]&lt;/ref&gt;.

=== Әуе транспорттары ===
[[Аэропорт]]тар саны&amp;nbsp;— 208, олардың 73-інің&amp;nbsp;ұшу-қону алаңдар [[бетон]]мен қапталған. 3 халықаралық статусты иеленген.

=== Порттары ===
{| width=50&amp;nbsp;%
|- valign =&quot;top&quot;
|width=50&amp;nbsp;%|
'''[[Қызыл теңіз]]'''
* [[Жидда]]
* [[Янбуул Бахр]]
* [[Дуба]]
* [[Рабих]]
* [[Жизан (қала)|Жизан]]
* [[Фарасан]]
|width=50&amp;nbsp;%|
'''[[Парсы шығанағы]]'''
* [[Даммам]]
* [[Жубәйл]]
* [[Хафжи]]
* [[Әл-Хубар]]
|}

=== Құбыр транспорттары ===
Құбыр магистраль жалпы ұзындығы 7&amp;nbsp;067&amp;nbsp;км. Олардың ішінде [[мұнай]] құбыры&amp;nbsp;— 5&amp;nbsp;062&amp;nbsp;км, [[газ]] құбыры&amp;nbsp;— 837&amp;nbsp;км.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Commonscat|Saudi Arabia}}
* [http://www.saudi.gov.sa/wps/portal/espp Saudi Arabia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161120090610/http://www.saudi.gov.sa/wps/portal/espp |date=2016-11-20 }} ''official government website''
* {{Dmoz|Regional/Middle_East/Saudi_Arabia}}
* [http://www.saudinf.com/ Правительственный информационный ресурс, ағылш.]
* [http://www.portalostranah.ru/view.php?id=142 Очерк об истории и географии Саудовской Аравии, содержащий официальные материалы о стране и её монархии саудовского Министерства информации на русском языке и др. данные]
* [[Густерин Павел Вячеславович|Густерин П. В.]] [http://www.islam.ru/pressclub/histori/pamatihakima/ Памяти Карима Абдрауфовича Хакимова]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{dmoz|World/Russian/Страны_и_регионы/Ближний_Восток/Саудовская_Аравия/}}
* http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7035991.stm
* http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=130747807
* http://www.arabianbusiness.com/550822-saudi-prince-nayaf-named-second-deputy-premier
* http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=130747807
* http://www.washingtoninstitute.org/templateC05.php?CID=2526
* [http://Malimetter.kz/arabiya/ Malimetter.kz Арабия реферат] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927174733/http://malimetter.kz/arabiya/ |date=2013-09-27 }} (қазақша)

{{Навигациялық блок
 |тақырып       = Сауд Арабиясы
 |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}};
 |state         = collapsed
 |Азия елдері
 |Орта Шығыс елдері
 |Парсы шығанағы бойындағы елдер
 |Қызыл теңізбен шектесетін елдер
 |G20
 |Парсы шығанағы араб мемлекеттерінің әріптестік кеңесі
 |Араб мемлекеттері Лигасы
 |Ислам ынтымақтастық ұйымы
 |Монархиялар
}}

[[Санат:Сауд Арабиясы|*]]
[[Санат:БҰҰ мүше мемлекеттері]]</text>
      <sha1>rcsui1ax6xpnqiecxllpjbozrk4hb17</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692744</id>
      <parentid>3692743</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:36:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3692744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68852" sha1="pk30255dk8f2ir110fhk6l2wk8vzazs" xml:space="preserve">{{Мемлекет
 |Қазақша атауы          = Сауд Арабия патшалығы
 |Шынайы атауы           = &lt;span style=&quot;line-height:1.33em;&quot;&gt;&lt;big&gt; المملكة العربية السعودية &lt;/big&gt;&lt;br /&gt; әл-Мәмләкату әл-'Арабийяту ас-Са'удийяту &lt;/span&gt;
 |Атау септігі           = 
 |Елтаңба                = Emblem of Saudi Arabia.svg
 |Байрақ                 = Flag of Saudi Arabia.svg
 |Ұраны                  = &lt;big&gt;[[Кәлимә|لا إله إلا الله محمد رسول الله]]&lt;/big&gt;{{nbsp|2}}&lt;small&gt;([[Араб тілі]])&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;''Ла иллаһа ил аллаһ, Мұхаммад расұлұллаһ; ''{{nbsp|2}}&lt;small&gt;([[транслитерация]])&lt;br /&gt;&quot;Аллаһдан басқа құдай жоқ, Мұхаммед Аллаһның елшісі&quot;&lt;/small&gt; 
 |Әнұранның аты          = Aash Al Maleek (&quot;Жасасын патша&quot;)
 |Аудио                  = Saudi Arabian national anthem, performed by the United States Navy Band.oga
  |lat_dir =N |lat_deg =24 |lat_min =32 |lat_sec = 0
  |lon_dir =E |lon_deg =44 |lon_min =39 |lon_sec = 0
  |region                 = SA
  |CoordScale             = 10000000
 |Картада                = Saudi Arabia (orthographic projection).svg
 |Картада2               = 
 |Үкімет түрі             = Абсолютті теократтық монархия
 |Құрылды                 = 
 |Тәуелсіздік күні        = [[23 қыркүйек]] [[1932 жыл]]
 |Тәуелсіздігін алды      = 
 |Тілі                    = [[араб тілі]]
 |Мемлекеттік діні        = [[Сурет:Star and Crescent.svg|22px]] [[Ислам]]
 |Астанасы                = [[Эр-Рияд]] 
 |Ірі қалалары            = Эр-Рияд, [[Жидда]], [[Мекке]], [[Медина]], [[Эт-Таиф]], [[Эд-Даммам]]
 |Басшы қызметі           = [[Сауд Арабия мәліктерінің тізімі|Мәлік]]&lt;br&gt;[[Сауд Арабиясының мұрагер ханзадасы|Мұрагер ханзадасы]]
 |Басшылары               = [[Салман ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд|Салман]]&lt;br&gt;[[Мұхаммед ибн Салман әл-Сауд]]
 |Жер аумағы              = 2 149 690
 |Жер аумағы бойынша орны = 12
 |Судың үлесі             = 0,7
 |Этнохороним             = 
  |Жұрты                  = 33 000 000&lt;ref name=population&gt;{{cite web|url=http://www.cdsi.gov.sa/pdf/PopulationEstimates2010-2025-admareas.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160509155043/http://www.cdsi.gov.sa/ar/indicators/1|archivedate=9 May 2016|title=Official annual projection|year=2014|work=cdsi.gov.sa}}&lt;/ref&gt;
  |Халық саны бойынша орны     = 40
  |Сарап жылы             = 2018
  |Санақ бойынша халық саны    = 
  |Санақ жылы             =  
  |Халық тығыздығы        = 15
  |Тығыздық бойынша орны       = 216
 |ЖІӨ                     = 
 |ЖІӨ сараптаған жылы     = 
 |ЖІӨ бойынша орны         = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ       = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны   = 
 |ЖІӨ (АҚТ)               = 1,924 трлн.&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web |url= https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?sy=2017&amp;ey=2024&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;pr1.x=86&amp;pr1.y=9&amp;c=456&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=|title=Saudi Arabia |publisher=International Monetary Fund}}&lt;/ref&gt;
 |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы    = 2019
 |ЖІӨ (АҚТ) орны          = 14
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ)       = 56,817&lt;ref name=imf2/&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны  = 12
 |ЖІӨ (номинал)           = 762,259 млрд.&lt;ref name=imf2/&gt;
 |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы         = 2019
 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны            = 18
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал)   = 23,566&lt;ref name=imf2/&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны  = 35
 |АДИ                     = {{құлдырау}} 0,853&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_update.pdf |title=2018 Human Development Report |year=2018 |accessdate=14 September 2018 |publisher=United Nations Development Programme}}&lt;/ref&gt;
 |АДИ жылдық есебі        = 2017
 |АДИ бойынша орны        = 38
 |АДИ деңгейі             = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;өте жоғары&lt;/span&gt;
 |Әуе компаниясы          = 
 |Валютасы                = [[Сауд риалы]]
 |Интернет үйшігі         = [[.sa]], [[السعودية.]]
 |ISO                     = 
 |Телефон коды            = 966
 |Уақыт белдеуі           = +3
 |Түсініктемелер          = 
}}
'''Сауд Арабия патшалығы''' ({{lang-ar|المملكة العربية السعودية}} ''әл-Мәмләка әл-'Арабия ас-Су’удия'' {{audio|Ar-Kingdom Saudi Arabia.oga|Arabic pronunciation}}) — [[Араб түбегі]]нде орналасқан мемлекет. Солтүстігінде [[Иордания]], [[Ирак]] және [[Кувейт]], шығысында [[Катар]] және [[Біріккен Араб Әмірліктері]], оңтүстік-шығысында [[Оман]], оңтүстігінде [[Йемен]]мен шектеседі&lt;ref name=&quot;БСЭ&quot;&gt;[http://bse.sci-lib.com/article099900.html][[БСЭ]]&amp;nbsp;— Сауд Арабиясы&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Factbook&quot;&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html CIA&amp;nbsp;— The World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190108120845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html |date=2019-01-08 }}&lt;/ref&gt;. Солтүстік-шығысында [[Парсы шығанағы|Парсы шығанағымен]] шектеседі, батысында [[Қызыл теңіз]]бен қоршалып жатыр.

Сауд Арабияны «Харам жері» деп атайды.«Харам жері» деп аталуының себебі [[Мекке]] мен [[Медине]] қалаларының орналасуына байланысты. Араб тілінде қысқаша&amp;nbsp;«ас-Саудия»({{lang-ar|السعودية}}) деп аталады

Сауд Арабиясы қазіргі таңда [[Иордания|Иордания Хашимит Корольдігі]] ([[Һашим әулеті|Хашимиттер]] әулеті билікте) мен [[Лихтенштейн]] Княздігін (князьдер фон унд цу Лихтенштейннің иелігі) қоса есептегенде билеуші ​​әулеттің ([[Сауд әулеті|Саудиттердің]]) құрметіне аталған әлемдегі үш мемлекеттің бірі.

Сауд Арабиясы өзінің үлкен мұнай қорымен [[мұнай экспорттаушы елдер ұйымы]]ның (ОПЕК) негізгі мемлекеті болып табылады. 2015 жылы мұнай экспорты бойынша әлемде бірінші орынды&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/262rank.html
 |title       = Country Comparison : Crude oil - exports
 |lang        = en
 |website     = The World Factbook
 |publisher   = CIA
 |accessdate  = 2019-05-16
}}&lt;/ref&gt;, 2017 жылы мұнай өндіру бойынша екінші орынды (Ресейден кейін) иеленді&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/261rank.html
 |title       = Country Comparison : Crude oil - production
 |lang        = en
 |website     = The World Factbook
 |publisher   = CIA
 |accessdate  = 2019-05-16
}}&lt;/ref&gt;. Мұнай экспорты экспорттың 95% - ын және ел кірісінің 75% - ын құрайды.

== Араб түбегі ==
[[Сурет:Saudi Arabia map.png|thumb|left|298px|Сауд Арабия]]
Сауд Арабиясы Араб түбегінде орналасқан территория жағынан ең үлкен мемлекет.
Арабия — [[Оңтүстік-Батыс Азия]]да орналасқан, дүние жүзіндегі ең ірі [[түбек]] (ауданы 3 млн. км²). Ол [[Жерорта теңізі|Жерорта]], [[қызыл теңіз|Қызыл]], [[Арабия теңізі|Араб]] теңіздерімен қоршалған. Құрлықтағы шартты шекарасы солтүстігінде [[Месопотамия ойпаты]], [[Парсы шығанағы]], [[Ормуз бұғазы|Ормуз мойнағы]], [[Оман шығанағы]] арқылы өтеді. Оңтүстік шекарасы Акаба шығанағы, [[Қызыл теңіз]], [[Баб әл-Мандеб]] бұғазы. Аден шығанағы арқылы Араб теңізінің батыс жағалауымен жалғасады. Араб түбегіне түгелімен Сауд Арабиясы, [[Иордания]], [[Йемен|Йемен республикасы]], [[Оман]], [[Бахрейн]], [[Кувейт]], [[Ливия]], [[Палестина]], [[Израиль]] мемлекеттері және [[Сирия]] мен [[Ирак|Ирақ]]тың бір бөлігі енеді.

=== Араб түбегіндегі ескі діндер ===
Ислам дініне дейін Араб түбегіндегі тайпалар  яһудилік, христиандық дініне және пұтқа табынушылық жасайтын. Арабтардың пұтқа табынушыларының ерекшелігі — олар Аллахқа жалғыз жаратушысы деп сенсе де, одан басқа да пұттарға табынған.

=== Араб түбегіндегі ежелгі халықтар ===

== Тарихы ==
Астанасы '''Эр-Рияд қаласы'''. Халық саны 4 878 473 адам (2010 жылғы халық санағы бойынша). Бұл жерлерді алғашында көшпенді араб тайпалары мекендеген болатын. 1902 жылдан бастап Неджд аймағының орталығы болып, 1932 жылы мемлекеттің астанасы болды. Бұрын қала шағын қалашық болған. [[Мұнай]] өндірісінің дамуы қаладағы халық санының өсуіне ықпалын тигізді. Қазіргі таңда Эр-Риядта заманауи жобалармен салынған [[ғимарат]]тар бой көтерген.&lt;ref&gt;[http://country.turmir.com/sub_532_sub.html История Эр-Рияда]&lt;/ref&gt;

=== Исламға дейінгі дәуір ===

=== Мұхаммед пайғамбар дәуірі ===

=== Араб халифаты ===
'''Араб халифаты ''' — халифалар басқарған араб-мұсылман мемлекеттерінің Еуропа елдеріндегі атауы. [[Мұхаммед пайғамбар]] Батыс Арабияда құрған мұсылман қауымы ([[Умма]]) Араб халифатының ең алғашқы түп негізі болған еді. [[Сурет:Map of expansion of Caliphate.svg|thumb|right|The Caliphate, 622–750 {{legend|#a1584e|Мұхаммед пайғамбар дәуіріндегі халифаттың кеңеюі, 622–632}} {{legend|#ef9070|Рашидун дәуіріндегі халифаттың кеңеюі, 632–661}} {{legend|#fad07d|Умайяд халифаты, 661–750}}]]
632 — 56 жылдардағы халифаттың астанасы — [[Медине]] қаласы Араб жорықтарының бірінші кезеңінде халифаттың құрамына [[Ирак]], [[Иран]] түгел дерлік, Кавказ сыртының басым бөлігі, [[Сирия]], [[Палестина]], [[Мысыр]] кірді, ал екінші кезеңінде оған Солт. [[Африка]], [[Пиреней түбегі]]нің көп бөлігі, [[Орта Азия]], [[Табарстан]], [[Джурджан]] ([[Горган]]), [[Синд]] қосылды. Халифат тұсында ислам дінінде сунниттер мен шииттердің, хариджиттердің алғашқы діни-саяси ағымдары және түрлі халифаттар (Омейя әулеті халифаты (929 — 1031), [[Аббас әулеті]] халифаты (750), [[Фатима әулеті]] халифаты (909 — 1171), Кордова халифаты), Сасани, Тулуни, Әли әулеті, Таһир әулеті, Самани әулеті т.б. билеген мемлекеттер мен жергілікті әмірліктер пайда болды. 
1258 ж. [[Хулагу|Хулагу хан]] бастаған моңғол әскерлері Бағдатты алып, [[Аббас әулеті|Аббас]] әулетінен шыққан соңғы халиф Мұстасимді өлтіргеннен кейін А. х. мемл. ретінде жойылды.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1&lt;/ref&gt;

=== Умая халифалығы ===
''Умая Әулеті'''– [[Араб халифаты]]н билеген әулет (661 – 750). Негізін Меккедегі құрайыш тайпасының омейя руынан шыққан І Муавия (т.ж.б. – 680) қалаған. Омейя әулетінен шыққан халифтар мемлекет құрамына Солтүстік [[Африка]], Пиреней түбегінің көп бөлігін, Орталық Азияны, [[Иран]], [[Ауғанстан]], Ирақ, Кавказдың біраз жерлерін қосып алды. 8 ғасырдың ортасына таман мемлекеттегі бірлік әлсірей бастады. Әбу Мүсілім бастаған шииттік қозғалыс (747 – 750) Омейя әулетін тақтан тайдырған соң, билікке Аббас әулеті келді.&lt;ref&gt;Қазақ энциклопедиясы, 7 том 6 бөлім&lt;/ref&gt;

=== Аббаси халифалығы ===
'''Аббас әулеті''', ''әл - Аббассийун'' -[[Араб халифаты]]н билеген әулет ([[749 -1258]]). [[Мұхаммед пайғамбар|Мұхаммед Пайғамбардың]] (с.а.у.)
немере ағасы [[әл-Аббас бин Абд әл-Мутталиб бин Хашим]]нен (653 жылы өмір сүрген) тараған. [[Мұхаммед бин Әлидің ұлы Ибрагим]] жіберген [[өкіл]] [[Әбу Муслим]] бастаған [[Шииттер|Шииттік қозғалыс]] [[Омейя Әулеті|Омейя әулетін]] тақтай тайдырған соң, Аббас әулетінің [[үкімет]] басына келген. Аббас әулетінің алғашқы [[Халифат|халифасы]] [[Әбу әл-Аббас әс-Саффах]] (750 - 54) болды. 762 жылы Аббас Әулетінің астанасын Шамнан ([[Дамаск]]) [[Бағдат]]қа ауыстырды. Аббас әулетінің мемлекеті әдебиеттерде, кейде «[[Бағдатяхалифаты]]» деп те аталады. Ол «[[Мұсылман]] ренессансы» дәуірінде мәдениеті, ғылымы,әдебиеті,[[философия]]сы, [[математика]]сы,[[география]]сы, [[сауда]]сы, т.б. әлемдік дамудың алдыңғы қатарындағы мемлекет болды. Бұл [[халифат]] төңірегіндегі көптеген халық өкілдері оған өзіндік үлестерін қосып отырды. [[Ежелгі Шығыс]], [[Грек]], [[Рим]] өркениетінің жетістіктеріне сүйенген араб мәдениеті [[Еуропа]] елдерінің дамуына көмектесті. Аббас әулеті арасынан һарун әр-Рашид (786 - 809), Мамун (813 - 33), [[әл-Мутасим]] (833 - 42) қызметтері айрықша аталды. Кейін VIII ғ-дың ортасында мемлекет бірлігі әлсіреді. Әр аймақта Аббас тұқымдары немесе жергілікті билеуші топтар билік жүргізе бастады. X ғасырда [[бұйдтер]], одан салжұқтар Аббас әулетін ығыстырыл шығарды да, олар тек діни тістерге ғана араласатын болды.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

=== Халифаттың әлсіреуі ===
1258 жылы [[Хулагу хан]] бастаған [[моңғол]]дар [[Бағдат]]ты басып алып, Аббас әулетін жойды. Тірі қалған әл-Мустансирге [[Мысыр]] [[Бейбарыс|сұлтаны Бейбарыс]] 1261 ж. әл-Қаһрада [[халифа]] атағын берген.1517 жылы [[түрік]] сұлтаны [[Сәлім әл-Мутауәккіл]] халифаны [[Ыстамбұл]]ға көшіріп, кейін [[халифа]] атағы түрік сұлтандарына өтті. [[1258]] жылы Бағдатты моңғолдар басып алғаннан кейін Халифат мемлекет ретінде өмір сүруін тоқтатты. Алайда Мысырды [[1517]] жылы түріктер жаулап алғанға дейін Аббас әулеті халифтері Каирде тұрып, өздерінің діни беделімен жергілікті сұлтандарды және басқа да мұсылман елдерінің билеушілеріне ықпал етті, оларға қаржы жағынан көмектесті. Кейін түрік сұлтандары өздерін халифтер деп атай бастады.
Олар мұны [[Мысыр]]ды жаулап алғаннан кейін Аббас әулетінің соңғы өкілінен мұраға алғандықтарымен түсіндірді. Түрік Халифаты [[1924]] жылы наурызда [[Түркия]] республикасының пайда болуымен жойылды.&lt;ref&gt;Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС,2010 ISBN 9965-26-322-1&lt;/ref&gt;

== Патшалықтың құрылуы ==
Сауд Арабиясы корольдігі салыстырмалы түрде алып қарағанда жас мемлекет. Ол XX ғасырдың бас кезінде дербес әмірлердің бірі — [[Әбділ Әзиз ас-Сауд]] (1880—1953) араб князьдіктерін біріктіру үшін күрес бастағанда пайда болды. 1901 жылы оның әскері [[Эр-Рияд]]қа кірді, ал 1920 жылы Асирді жаулап алған соң бірігу процесі іс жүзінде аяқталды, 1932 жылы [[Әбділ Әзиз ас-Сауд]] басқарған Сауд Арабиясы корольдігі жарияланды. Негізін салушы король қайтыс болған соң оның шексіз билігін ұлдары мұралыққа алды. 1993 жылы қазіргі король [[Фахд]] құрамында 60 адам бар Кеңесшілік кеңесін тағайындады. Сауд Арабиясының құрамындағы 13 провинцияның губернаторларына көп құқықтар берілді.

Солай болса да корольдікте саяси шешімдер қабылдайтын бір ғана король отбасы басым жағдайға ие. Елде саяси
партиялар жок, баспасөзге қатал цензура орнатылған.
Мысалы, 1994 жылы ғарыштық телехабарларға тыйым
салынды. Интернетті пайдаланудың қатаң ережелері енгізілді.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Қазіргі дүние географиясы: Хрестоматия. Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 11-сыныбына арналған оқу құралы. / Қ. Ахметов, Т. Увалиев, Г. Түсіпбекова. —Алматы: &quot;Мектеп&quot; баспасы, 2007. ISBN 9965-36-216-5&lt;/ref&gt;

=== Сауд Араб патшалары (1932-жылдан бастап) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! width=8%  | Сурет
! width=5% | Аты жөні
! width=5%  | туған жылы
! width=5%  | Патшалығының&lt;br /&gt;басталуы
! width=5%  | Патшалығының&lt;br /&gt;бітуі
! width=5%  | Қайтыс болған уақыты
|-
| [[Сурет:IbnSaud.jpg|80px|center]]
| align=&quot;center&quot;| '''[[Әбд әл-Ғазиз ибн Әбдірахман әл-Сауд|Әбд әл-Ғазиз]]
| align=&quot;center&quot;| [[15 қаңтар]] [[1876 жыл]]
| align=&quot;center&quot;| [[22 қыркүйек]] [[1932 жыл]]
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot;| [[9 қараша]] [[1953 жыл]]
|-
| [[Сурет:King Saud.jpg|80px|center]]
| align=&quot;center&quot;| '''[[Сауд ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд|Сауд]]'''
| align=&quot;center&quot;| [[12 қаңтар]] [[1902 жыл]]
| align=&quot;center&quot;| [[9 қараша]] [[1953 жыл]]
| align=&quot;center&quot;| [[2 қараша]] [[1964 жыл]]&lt;br /&gt;(құлатылды)
| align=&quot;center&quot;| [[23 ақпан]] [[1969 жыл]]
|-
| [[Сурет:Faisal of Saudi Arabia - 1943.jpg|80px|center]]
| align=&quot;center&quot;| '''[[Фейсал ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд|Фейсал]]'''
| align=&quot;center&quot;| [[1904]]
| align=&quot;center&quot;| [[2 қараша]] [[1964 жыл]]
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot;| [[25 наурыз]] [[1975 жыл]]&lt;br /&gt;(өлтірілді)
|-
| [[Сурет:Khalid of Saudi Arabia - 1943.jpg|80px|center]]
| align=&quot;center&quot;| '''[[Халид ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд|Халид]]'''
| align=&quot;center&quot;| [[1912 жыл]]
| align=&quot;center&quot;| [[25 наурыз]] [[1975 жыл]]
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot;| [[13 маусым]] [[1982 жыл]]
|-
| [[Сурет:Fahd bin Abdul Aziz.jpg|80px|center]]
| align=&quot;center&quot;| '''[[Фахд ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд|Фахд]]'''
| align=&quot;center&quot;| [[16 наурыз]] [[1921 жыл]]
| align=&quot;center&quot;| [[13 маусым]] [[1982 жыл]]
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot;| [[1 тамыз]] [[2005 жыл]]
|-
| [[Сурет:Abdullah of Saudi Arabia.jpg|80px|center]]
| align=&quot;center&quot;| '''[[Абдулла ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд|Абдулла]]'''
| align=&quot;center&quot;| [[1 тамыз]] [[1924 жыл]]
| align=&quot;center&quot;| [[1 тамыз]] [[2005 жыл]]
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot;|  [[23 қаңтар]] [[2015 жыл]]
|-
| [[Сурет:Salman bin Abdull aziz December 9, 2013.jpg|80px|center]]
| align=&quot;center&quot;| '''[[Салман ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд|Салман]]'''
| align=&quot;center&quot;| [[31 желтоқсан]] [[1935 жыл]]
| align=&quot;center&quot;| [[23 қаңтар]] [[2015 жыл]]
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot;| ''Қазіргі уақыт''
|}

=== Саудиялықтардың шежіресі ===
[[Сурет:House of Saud rulers.svg|center|550px]]

=== Екі харам қорғаушысы ===
'''Екі Харам қорғаушысы''' ({{lang-ar|خادم الحرمين الشريفين}})&amp;nbsp;— Сауд Араб патшасының титулы&lt;ref&gt;[http://www.ria.ru/world/20111017/462533198.html Саудовскому монарху сделали успешную операцию на позвоночнике]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/international/newsid_7081000/7081582.stm Саудовский король посетил Папу в Ватикане]&lt;/ref&gt;.

«Екі Харам»&amp;nbsp;— бұлар Сауд Арабиясыда орналасқан мұсылмандардың қасиетті екі мекені. [[әл-Харам мешіті]] [[Мекке]]де және [[Медине]] қаласындағы [[Мұхаммед]] пайғамбардың мешіті.

== Мәдениеті ==

=== Білім жүйесі ===
Сауд Арабияда ұлдар мен қыздар бөлек оқиды. 
Меккеде &quot;Умул Қура&quot; университеті, Эр Риад университеті Медине Ислам универсиеті,
[[2011 жыл]]ы [[16 мамыр]]да Сауд Арабиясында әлемдегі ең ірі әйелдер университеті ашылды. Корольдіктің астанасы Эр-Риядтың маңында орналасқан оқу орнының құрылысына 5 млрд доллар жұмсалған. 50 мың студентті қабылдай алатын кампустың аумағы 800 гектарды құрайды.
Университет ректоры Хода аль-Амиль.

=== Мерекелері мен мейрамдары ===

== Халқы ==
[[Сурет:Saudi-Arabia-demography.png|right|thumb|350px|Сауд Арабиясы халқының демографиясы]]

[[2018 жыл]]ғы санақ бойынша Сауд Арабия халқы 33,000,000 миллион адам, оның ішінде 5,58 миллион шетелдіктер. Туу көрсіткіші 29,56 (1000 адамға), өлім&amp;nbsp;— 2,62. Сауд Арабия халқы тез өсіп келеді (жылына 1-1,5 млн). 14 жасқа толмаған, азаматтығы барлар жергілікті халықтың 40% құрайды. [[1960 жыл]]дарға дейін Сауд Арабияны бәдәуилер мекен етті.

=== Этникалық құрамы ===
90% азаматтығы бар&amp;nbsp;— этникалық [[араб]]тар, [[Азияттықтар]] және [[Шығыс Африка]]лықтарда кездеседі. 7 миллион мигранттар әр түрлі елдерден келген. Олар: [[Үндістан]]&amp;nbsp;— 1,4 миллион, [[Бангладеш]]&amp;nbsp;— 1 миллион, [[Филиппин]]&amp;nbsp;— 950 000, [[Пәкістан]]&amp;nbsp;— 900 000, [[Мысыр]]&amp;nbsp;— 750 000. 100 000 басқа елдерден келген мигранттар.

Мемлекеттік тілі-Араб тілі.

=== Діні ===
Мемлекеттік дін - [[Ислам]] діні
{{main|Ислам}}
=== Негізгі қалалары ===

[[Сурет:Makkahi mukarramah.jpg|thumb| [[Мекке]]]]
'''Мекке''' — [[мұсылман]] халықтардың қасиетті қаласы. Онда [[Қағба]], [[Мәсжид әл-Харам|әл-Харам]] мешіті орналасқан. Сауд Арабиясының батысындағы Мекке қаласында [[Мұхаммед пайғамбар|Мұхаммед (ғ.с.)]] дүниеге келіп, пайғамбарлығын осында бастаған. Ол арабтардың ежелгі мәдени орталығы саналады. Исламдық сенім бойынша мұнда [[Адам ата]] мен [[Хауа ана]], [[Шис]], [[Ибраһим]], [[Исмаил пайғамбар|Исмаил пайғамбарлар (ғ.с.)]] тұрған. Меккені [[джурхум]], [[хузаа]] тәрізді ежелгі тайпалар мекен еткен. Ал 4 ғасырдың аяғында мұнда&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt; құрайыш тайпасы қоныстанған. 6 — 7 ғасырларда қала халқы [[Қағба]]дан оңтүстік-шығысқа қарай 800 — 900 метр және оңтүстік-батысқа қарай шамамен 500 метр ауданды алып жатты. Тарихта Мұхаммед пайғамбар (ғ.с.) Меккеден кеткенімен, Мединедегі жаңа ғибадатхананы Қағбаға қарама-қарсы қойған жоқ, қайта оның есігін соған қаратты (қара Құбыла). 630 жылы мұсылмандардың Меккені басып алуы оның діни орталық ретіндегі айрықша жағдайын қалпына келтіріп қана қоймай, жоғары дәрежеге көтере түсті. Қағбаны айналып қажылық ету салтына [[Арафат]] тауына бару енгізілді. Меккеге барып тәу ету мұсылмандықтың бес парызының бірі болып жарияланды. Әлемдік ислам қозғалысының орталық саналатын Меккеде [[суннит]]тік (ханифиттік, маликиттік, шафииттік, ханбалиттік мазһаб) және шииттік оқу орындары орналасқан.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, II том&lt;/ref&gt;

[[Сурет:Masjid Nabawi. Medina, Saudi Arabia-2.jpg|thumb|310px|Мұхаммед пайғамбар мешіті]]
'''Медине''', Мәдине ({{lang-ar|— мәдинәт ән-нәби-пайғамбар қаласы}}) — [[мұсылман]]дардың қасиетті қаласы. Сауд Арабиясындағы [[Иасриб]] қаласы 622 ж. [[Мұхаммед пайғамбар]] (ғ.с.) көшіп барғаннан кейін Медине деп аталды. Қаланы ансарлар аталған (қолдаушылар) аус және хазраж тайпалары мекендеген. Олар [[Мекке]]ден қоныс аударған мұсылмандарға көмек көрсетіп, Мұхаммедтің (ғ.с) пайғамбарлығын мойындап, алғашқылардың бірі болып ислам дінін қабылдады. Мұнда алғашқы мешіт салынды, [[Құран Кәрім]] аяттарының біршамасы осында түсірілді. Мединеде алғашқы жұма намазы оқылып, жалпы мұсылмандарға парыз етілді, исламдағы дәрет алу, [[намаз]], [[ораза]], [[азан]], тағыда басқа парыз болған әдет-ғұрыптардың орындалу дәстүрі бекіді. Медине қаласында мұсылмандар қауымы ([[үмбет]]) нығайып, қалыптасты. Оның бір көрінісі мединелік кезеңде мұсылмандар [[Бадр соғысы]]нда жеңіске жетті. Сондай-ақ 625 ж. меккеліктер Медине қаласына жақын келіп, Ухуд тауының түбінде шайқасты. Мұсылмандар үлкен шығынға ұшырағанымен, меккеліктер жеңіліп, кері шегінді. Келесі жылы болған Мединеге шабуыл да қоныс орнының шебінде тойтарылды. Мединеде Мұхаммед пайғамбар (ғ.с.) жерленген. Мұнда [[қажылық]] парызын орындаған мұсылмандар зиярат етеді. Медине алғашқыда тас қорғанмен қоршалған, төрт [[қақпа]]сы бар бекіністі қала болды. 632 — 656 ж. Араб халифатының астанасы, 10 ғасырдан Мысырда билік құрған әулеттерге тәуелді, ал түріктер Мысырды жаулап алғаннан кейін (1517) және 1919 жылға дейін Осман империясының құрамында болды. 1919 — 1924 ж. Хиджаз корольдігінің, 1924 жылдан Сауд Арабиясының құрамына кірді. Қала орталығындағы Мұхаммед пайғамбар (ғ.с.) үйінің орнына 656 ж. үлкен мешіт салынған (бірнеше рет қайта салынды, қазіргі нұсқасы 1853 — 1854 жылдары тұрғызылған).&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, VI том&lt;/ref&gt;

'''Даммам қаласы''' (Сауд Арабия) – [[Парсы шығанағы]]ның батыс жағалауында орналасқан Сауд Арабиясының [[Парсы шығанағы|портты]] қаласы. Эш-Шаркия провинциясының астанасы. Халық саны 905 084 адам (2010 жылғы халық санағы бойынша). Халық саны бойынша Даммам елде бесінші орында. Қала теңіз арқылы жүк тасымалдайтын маңызды порттардың бірі болып табылады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1&amp;men=gpro&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-185&amp;srt=npan&amp;col=adfhimoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=419171010|title=World Gazetteer: ad-Dammām - profile of geographical entity including name variants&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|archiveurl=http://archive.is/Gtcie|archivedate=2013-01-05}}&lt;/ref&gt;

'''Таиф қаласы''' – (Сауд Арабия), Сауд Арабиясының батысындағы қала. Халық саны 521 мың адам (2004 жылғы халық санағы бойынша). Исламға дейін бұл қалада Аллаттың [[ғибадатхана]]сы орналасқан болатын. Кейін қала тұрғындары исламды қабылдаған соң Мұхаммед Пайғамбар (с.ғ.с.) бұл ғибадатханаларды қиратып тастады. Қалада [[Ғибадатхана|Меккені]] билеген Хашимит әулетінің үйлері бар. 1934 жылы Таифте Йеменмен бейбітшілік туралы келісім жүргізілді. Сонымен қатар, 1989 жылы осында Ливандағы Азамат соғысының тоқтатылуы жөнінде келісімдер өтті.

'''Бурайда қаласы''' (Сауд Арабия) – Сауд Арабиясының орталық бөлігіндегі қала. Ол Эль-Касим провинциясының әкімшілік орталығы. Қалада 378 422 адам тұрып жатыр (2004 жылғы халық санағы бойынша). Бұрын қала сауда керуендерінің және араб жүйрік аттарын сататын негізгі [[сауда]] орталықтарының бірі болған. Қазіргі таңда қала тұрғындары [[Егіншілік|егін шаруашылығымен]] айналысады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;srt=npan&amp;col=adfhimoq&amp;msz=1500&amp;geo=-185|title=Saudi Arabia: largest cities and towns and statistics of their population|publisher=World Gazetteer|archiveurl=http://archive.is/Ovfn|archivedate=2012-09-19}}&lt;/ref&gt;.

'''Хамис-Мушаит''' қаласы (Сауд Арабия) – Сауд Арабиясының Асир провинциясындағы қала. Халық саны 472 484 адам (2010 жылғы халық санағы бойынша). Хамис-Мушаитте 1960-70 жылдар аралығында американдық мамандармен бірлесе салынған үлкен авиабаза бар. Бұл база Сауд Арабияның әуе-қарулы күштерінің негізгі 6 базасының бірі. 1990 жылғы [[Парсы шығанағы]]ндағы соғыста [[Америка Құрама Штаттары|Американың]] әуе-қарулы күштері осында орналасты.&lt;ref name=&quot;world-gazetteer.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;srt=npan&amp;col=adfhimoq&amp;msz=1500&amp;geo=-185|title=Saudi Arabia: largest cities and towns and statistics of their population|archiveurl=http://archive.is/Ovfn|archivedate=2012-09-19}} World Gazetteer&lt;/ref&gt;
КСА.jpg
'''Әл–Хуфуф қаласы''' (Сауд Арабия) – Сауд Арабиясының Шығыс провинциясындағы қала. Халық саны 321 471 адам (2010 жылғы халық санағы бойынша). Аңыз бойынша Араб әлеміне әйгілі махаббат трагедиясының кейіпкерлері Ләйлә мен Мәжнүн осы қалада қаза болған. Қала негізінен елдің маңызды мәдени орталықтарына жатады. Қалада елге танымал көптеген адамдар тұрып жатыр. 1871-1913 жылдар аралығында қала [[Осман империясы]]ның ықпалында болған. Эль-Хуфуфта Фейсал корольдің атындағы университет пен қала тарихымен таныстыратын [[мұражай]] бар.&lt;ref name=&quot;world-gazetteer.com&quot;/&gt;

'''Әл–Джубайль қаласы''' (Сауд Арабия) – Сауд Арабиясының Шығыс провинциясындағы қала. Халық саны – 200 000 адам (2003 жылғы халық санағы бойынша). Қала Парсы шығанағының жағалауында орналасқандықтан, елдегі [[мұнай]]ға ең бай аудан. Эль-Джубайльде мұнай өнімдерін шығарып сататын көптеген өнеркәсіп орындары бар. Ол – Сауд Арабиясындағы жақсы дамыған қалаларының бірі. Мұнда [[лагуна]] мен [[жағажай]]лар бар.&lt;ref name=&quot;looklex&quot;&gt;{{cite web|url=http://looklex.com/e.o/jubail.htm|title=Jubail|publisher=LookLex Encyclopaedia|lang=en|}}&lt;/ref&gt;.

'''Унайза қаласы''' (Сауд арабия) – Сауд Арабиясындағы Эль-Касим [[провинция]]сындағы қала. Халық саны 135 мың адам (2009 жылғы халық санағы бойынша). 7 ғасырда [[Иран]] мен [[Ирак]]тан [[Мекке]]ге қажылық жасағандардың жолындағы шағын тұрақты мекен ретінде қалыптасқан. 1818 жылдан бастап қаланы Әл-Сулаим әулеті басқарды. Қала елдің орталық бөлігіндегі Неджд ауданында орналасқан. Жауын өте аз жауғандықтан, ауасы құрғақ келеді, жері шөлді.

'''Сакака қаласы''' (Сауд Арабия) – Сауд арабиясындағы Эль-Джауф провинциясындағы қала. Халық саны 135 мың адам (2009 жылғы халық санағы бойынша). Бұл жерде адамдардың алғашқы тұрақтары 4000 жыл бұрын пайда болған. Сонымен қатар қалада 19 ғасырда салынған Каср За'абель қамалы сақталған. Қала экономикасы негізінен [[ауыл шаруашылығы]]на негізделген. Сакака елдің солтүстігіндегі оазисте орналасқан. Қаланы Эн-Нуфад шөлі қоршап тұр.

'''Әл-Катиф қаласы''' (Сауд Арабия) – [[Парсы шығанағы]]ның жағалауында орналасқан қала. Халық саны 97 765 адам (2010 жылғы халық санағы бойынша). Бұл жерлерде адамдар алғаш рет біздің заманымызға дейінгі 3500 жыл бұрын мекендеген. Көптеген ғасырлар бойы қала Эль-Хатт деп аталды. Ал көне гректер қаланы – Катеус деп атаған. Қала жағалауда орналасқандықтан, көптеген әулеттер мен мемлекеттер қалаға билігін жүргізу үшін таласты. Қаланы карматтар, Джабрид әулеті мен [[Парсы шығанағы|Осман империясы]] билеген. 1913 жылы Әл-Катиф Сауд Арабиясының құрамына кірді.&lt;ref name=&quot;world-gazetteer.com&quot;/&gt;

'''Сауд Арабиясының қалалар тізімі'''.

{| class=&quot;prettytable&quot;
|-----
|colspan=&quot;7&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#FFA500&quot; | '''Сауд Арабиясының қалалары'''
|-----
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | ''' ''' || colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | '''Қаланың аты''' || colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | '''Тұрғын саны''' || rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | '''Провинциясы'''
|-----
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | '''Қазақша''' || align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | '''Арабша''' || align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | '''[[1974]]''' || align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | '''[[1992]]''' || align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | '''[[2004]]'''
|-----
|align=right | 1. || [[Эр-Рияд]] || align=right | {{ar2|الرياض}} || align=right | 666.840 || align=right | 2.776.096 || align=right | 4.087.152 || [[Эр-Рияд (провинция)|Эр-Рияд]]
|-----
|align=right | 2. || [[Жидда]] || align=right | {{ar2|جدة}} || align=right | 561.104 || align=right | 2.046.251 || align=right | 2.801.481 || [[Мекка (провинция)|Мекка]]
|-----
|align=right | 3. || [[Мекке]] || align=right | {{ar2|مكة}} || align=right | 366.801 || align=right | 965.697 || align=right | 1.294.168 || [[Мекка (провинция)|Мекка]]
|-----
|align=right | 4. || [[Медине]] || align=right | {{ar2|المدينة}} || align=right | 198.186 || align=right | 608.295 || align=right | 918.889 || [[Эль-Мадина]]
|-----
|align=right | 5. || [[Даммам]] || align=right | {{ar2|الدمام}} || align=right | 127.844 || align=right | 482.321 || align=right | 744.321 || [[Эш-Шаркийя]]
|-----
|align=right | 6. || [[Таиф]] || align=right | {{ar2|الطائف}} || align=right | 204.857 || align=right | 416.121 || align=right | 521.273 || [[Мекка (провинция)|Мекка]]
|-----
|align=right | 7. || [[Табук (қала)|Табук]] || align=right | {{ar2|تبوك}} || align=right | 74.825 || align=right | 292.555 || align=right | 441.351 || [[Табук]]
|-----
|align=right | 8. || [[Бурайда]] || align=right | {{ar2|بريدة}} || align=right | 69.940 || align=right | 248.636 || align=right | 378.422 || [[Эль-Касим]]
|-----
|align=right | 9. || [[Хамис-Мушаит]] || align=right | {{ar2|خميس مشيط}} || align=right | 49.581 || align=right | 217.870 || align=right | 372.695 || [[Асир]]
|-----
|align=right | 10. || [[Әл-Хуфуф]] || align=right | {{ar2|الهفوف}} || align=right | 101.271 || align=right | 225.847 || align=right | 287.841 || [[Эш-Шаркийя]]
|-----
|align=right | 11. || [[Әл-Мубарраз]] || align=right | {{ar2|المبرز}} || align=right | 54.325 || align=right | 219.123 || align=right | 285.067 || [[Эш-Шаркийя]]
|-----
|align=right | 12. || [[Ха’иль (қала)|Ха’иль]] || align=right | {{ar2|حائل}} || align=right | 40.502 || align=right | 176.757 || align=right | 267.005 || [[Ха’иль]]
|-----
|align=right | 13. || [[Наджран (қала)|Наджран]] || align=right | {{ar2|نجران}} || align=right | 47.502 || align=right | 90.983 || align=right | 246.880 || [[Наджран]]
|-----
|align=right | 14. || [[Хафар-эль-Батин]] || align=right | {{ar2|حفر الباطن}} || align=right | — || align=right | 137.793 || align=right | 231.978 || [[Эш-Шаркийя]]
|-----
|align=right | 15. || [[Әл-Джубайль]] || align=right | {{ar2|الجبيل}} || align=right | — || align=right | 140.828 || align=right | 222.544 || [[Эш-Шаркийя]]
|-----
|align=right | 16. || [[Абха]] || align=right | {{ar2|أبها}} || align=right | 30.150 || align=right | 112.316 || align=right | 201.912 || [[Асир]]
|-----
|align=right | 17. || [[Әл-Хардж]] || align=right | {{ar2|الخرج}} || align=right | — || align=right | 152.071 || align=right | 200.958 || [[Эр-Рияд (провинция)|Эр-Рияд]]
|-----
|align=right | 18. || [[Әт-Тукба]] || align=right | {{ar2|الثقبة}} || align=right | — || align=right | 125.650 || align=right | 191.826 || [[Эш-Шаркийя]]
|-----
|align=right | 19. || [[Янбу-әл-Бахр]] || align=right | {{ar2|ينبع البحر}} || align=right | — || align=right | 119.819 || align=right | 188.430 || [[Эль-Мадина]]
|-----
|align=right | 20. || [[Әл-Хубар]] || align=right | {{ar2|الخبر}} || align=right | 48.817 || align=right | 141.683 || align=right | 165.799 || [[Эш-Шаркийя]]
|-----
|align=right | 21. || [[Арар]] || align=right | {{ar2|عرعر}} || align=right | — || align=right | 108.055 || align=right | 145.237 || [[Эль-Худуд эш-Шамалийя]]
|-----
|align=right | 22. || [[Әл-Хауийя]] || align=right | {{ar2|الحوية}} || align=right | — || align=right | 93.888 || align=right | 132.078 || [[Мекка (провинция)|Мекка]]
|-----
|align=right | 23. || [[Унайза]] || align=right | {{ar2|عنيزة}} || align=right | — || align=right | 91.106 || align=right | 128.930 || [[Эль-Касим]]
|-----
|align=right | 24. || [[Сакака]] || align=right | {{ar2|سكاكة}} || align=right | — || align=right | 65.793 || align=right | 122.686 || [[Эль-Джауф]]
|-----
|align=right | 25. || [[Джизан (қала)|Джизан]] || align=right | {{ar2|جيزان}} || align=right | 32.814 || align=right | 56.565 || align=right | 100.694 || [[Джизан]]
|-----
|align=right | 26. || [[Әл-Курайят]] || align=right | {{ar2|القرية}} || align=right | — || align=right | 72.921 || align=right | 100.436 || [[Эль-Джауф]]
|-----
|align=right | 27. || [[Әл-Катиф]] || align=right | {{ar2|القطيف}} || align=right | — || align=right | 98.920 || align=right | 98.278 || [[Эш-Шаркийя]]
|-----
|align=right | 28. || [[Захран]] || align=right | {{ar2|الظهران}} || align=right | — || align=right | 73.691 || align=right | 97.446 || [[Эш-Шаркийя]]
|-----
|align=right | 29. || [[Әл-Баха (қала)|Эль-Баха]] || align=right | {{ar2|الباحة}} || align=right | — || align=right | — || align=right | 85.212 || [[Эль-Баха]]
|-----
|align=right | 30. || [[Тарут]] || align=right | {{ar2|تاروت}} || align=right | — || align=right | 38.055 || align=right | 80.686 || [[Эш-Шаркийя]]
|}

== Басқару ісі ==
{{Толық мақала|Сауд Арабиясының әкімшілік бөлінісі}}

=== Әкімшілік құрылымы ===
Сауд Арабия 13 провинциядан құралған&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.arab.net/saudi/sa_admindivisions.htm
|title=Saudi Arabia: Administrative divisions
|publisher=arab.net
|accessdate = 2008-09-21
|postscript=&lt;!--None--&gt;}}&lt;/ref&gt; (''манатық идария'', – әкімшілік басқару жүйесі). Арабша мухафаза деп айтылады (Arabic: muhafazat, محافظات‎,).
[[Сурет:SaudiArabiaNumbered.png|left|thumb|200px]]
    1. [[Әл-Баха]]
    2. [[Әл-Худуд эш-Шамалийя]]
    3. [[Әл-Джауф]]
    4. [[Әл-Мадина]]
    5. [[Әл-Қасим]]
    6. [[Әр-Рияд]]
    7. [[Әш-Шаркийя]]
    8. [[Асир]]
    9. [[Ха’иль]]
    10. [[Джизан]]
    11. [[Мекке]]
    12. [[Наджран]]
    13. [[Табук]]
== Географиясы ==

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width =&quot;60%&quot; border = 2 align=&quot;center&quot;
!colspan=&quot;3&quot;|Көрші мемлекеттер
|-----
| width =&quot;35&amp;nbsp;%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Солтүстік-батыс:''&lt;br /&gt; [[Қызыл теңіз]]
| width =&quot;30&amp;nbsp;%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Солтүстік:''&lt;br /&gt; {{flag|Иордания}} • {{flag|Ирак}}
| width =&quot;35&amp;nbsp;%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Солтүстік-шығыс:''&lt;br /&gt; {{flag|Кувейт}}
|-----
| width =&quot;10&amp;nbsp;%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Батыс:''&lt;br /&gt; [[Қызыл теңіз]]
| width =&quot;35&amp;nbsp;%&quot; align=&quot;center&quot; | [[Сурет:Brosen windrose.svg|50px]] 
| width =&quot;30&amp;nbsp;%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Шығыс:''&lt;br /&gt; {{flag|Qatar}} •  [[Парсы шығанағы]]
|-----
| width =&quot;35&amp;nbsp;%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Оңтүстік-батыс:''&lt;br /&gt; [[Қызыл теңіз]]
| width =&quot;30&amp;nbsp;%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Оңтүстік:''&lt;br /&gt; {{flag|Оман}} • {{flag|Йемен}} 
| width =&quot;35&amp;nbsp;%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Оңтүстік-шығыс:''&lt;br /&gt; {{flag|Біріккен Араб Әмірліктері}} 
|}
Сауд Арабиясы [[Арабия түбегі]]нің 80 % аумағын алып жатыр. Мемлекеттің ұлттық шекаралары нақты анықталмағандықтан, Сауд Арабиясының нақты аймағы белгісіз. Ресми мәліметтер бойынша, бұл 2 217 949 км², басқалары бойынша - 1,960,582 км²-ден 2,240,000 км²-ге дейін. Қалай болғанда да, Сауд Арабиясы — әлемдегі 13-ші мемлекет.

Елдің батысында, Қызыл теңіз жағалауында, әл-Хиджаз тау сілемі созылып жатыр. Оңтүстік-батыста таулардың биіктігі 2500 метрге жетеді. Сауд Арабиясындағы ең биік нүкте — Джабал әл-Лауз шыңы. Асир курорттық аймағы да сол жерде орналасқан, жасыл желектерімен және жұмсақ климатымен туристерді қызықтырады. Шығысты негізінен шөл алып жатыр. Сауд Арабиясының оңтүстігі мен оңтүстік-шығысын толығымен Руб әл-Хали шөлі алып жатыр, ол арқылы [[Йемен]] мен [[Оман]] шекарасы өтеді.

Сауд Арабиясы аумағының көп бөлігін көшпелі [[бәдеуилер|бәдеуин]] тайпалары мекендеген [[шөл]]дер мен жартылай шөлдер алып жатыр. Халық әдетте батыста немесе шығыста жағалауда бірнеше ірі қалалардың айналасында шоғырланған.

'''Парсы шығанағы''',&lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;Қазақ энциклопедиясы 7 т,&lt;/ref&gt; ,&lt;ref name=&quot;source2&quot;&gt;Ә. Бірмағамбетов&lt;/ref&gt; [[Үнді мұхиты]]ның Оңтүстік-батыс Азия жағалауында. [[Ормуз бұғазы]], [[Оман шығанағы]] арқылы [[Арабия теңізі]]не шығады. 
[[Сурет:Persian Gulf map.png|200px|left|thumb|Парсы шығанағы картасы. [[Оман бұғазы]] [[Араб теңізі]]не тіреледі. Анығырақ [[:Image:MiddleEast.png|Таяу Шығыс үлкен картасы]].]]
Аумағы 240 мың км². Оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай 926 километрге созылған, ені 180 – 320 км. Көпшілік бөлігінде тереңдігі 50 м-ге жетпейді, ең терең жері 115 м. Тау алды тектоникалық иінінде жайласқан. Жағалауларына жақын жатқан аралдар ([[Бахрейн]], т.б.) көп, оңтүстік бөлігінде маржан рифтері таралған. Субтропиктік ендіктердегі орнына және қатты қызатын құрлықтың әсеріне байланысты суының температурасырасы мен тұздығы жоғары. Судың беткі қабатындағы температура шілдеде 35&amp;nbsp;°C-қа дейін жоғарылайды. Бұл Дүниежүзілік мұхит бойынша ең жоғары темпертура. Тұздығы 37 – 39‰. Шығанақтың түбінде және оған іргелес аудандарда мұнайдың дүние жүзі бойынша орасан зор қоры шоғырланған. Ол Парсы шығанағының мұнайлы-газды алабын құрайды. Балық аулау, меруерт жинау дамыған. Кеме қатынасы үшін маңызы зор. Басты порттары: [[Басра]] (Ирак), [[Абадан]], Бендер-Шахпур (Иран), [[Әл-Кувейт]] (Кувейт), Рас-Паннура (Сауд Арабиясы), [[Манама]] (Бахрейн), Умм-Саид (Катар).
Парсы шығанағының тарихи картасында ''Парсы'' сөзі алынып тасталған.&lt;ref&gt;{{cite web| title=Gulf renamed in aversion to 'Persian'
|author=K Darbandi|publisher=Asia Times|url=http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/IJ27Ak01.html|date=Oct. 27th 2007|accessdate=2010-11-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=All at sea over 'the Gulf'|author=Mahan Abedin|publisher=Asia Times|url=http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/FL09Ak03.html|date= Dec. 9th 2004|accessdate=2010-11-30}}&lt;/ref&gt;

Тарихи деректерде Адам ата мен Хауа ананың кездескен жері Араб түбегіндегі Арафат тауы деп келеді. '''Арафат''' (араб. арафатун) — Арабиядағы [[Мекке]] қаласынан 20 км қашықтықта жатқан ұзындығы 11-12 км, ені 6,5 км келетін ойпат және оны солтүстік жағынан қоршап тұрған тау сілемі. Арафатта [[қажылық]]тың негізгі рәсімі өткізіледі. Арафат тауы басына мұнара орнатылып, оған дейін баспалдақ салынған. Осы баспалдақтың 60-басқышында алаң бар. Бұл арада [[арафа]] күні аталынады. Арафат қасиетті мекен саналатындықтан мұнда тек [[қажылық]] кезіндегі рәсімі ғана өткізіледі. Ешкімнің онда тұруына, тіршілік жасауына болмайды, оған тыйым салынған.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

[[Сурет:Rub al Khali 001.JPG|thumb|250px|Руб-Эль-Хали]]
'''Сауд Арабиясындағы мұнай мен егіншілік'''. Ел жеті мемлекетпен шектеседі және тағы бір мемлекет — [[Бахрейн]]мен көпір арқылы жалғасады. Ел аумағы
[[АҚШ]] аумағының 1/4-дей бөлігін құрайды, ал оның ұзындығы 2640 км болатын жағалауларының 1760 км-і [[Қызыл теңіз]]дің бойында, қалған бөлігі Парсы шығанағын
бойлай созылып жатыр. [[Қызыл теңіз]] жағалауындағы
жазықтың ені 15-тен 65 км-ге дейінгі аралықта, ал одан
әрірек тау тізбегі катар орналасқан. Таулардың биіктігі
солтүстіктен оңтүстікке қарай артады, елдің ең биік жері
[[Сауда тауы]] (3133 м), солтүстік-шығысын ең биік жері —
1800 м болатын кең үстірт алып жатыр. Үстірт Парсы
шығанағына қарай аласарады. Оңтүстігі мен оңтүстік-шығысында жылдар бойы жаңбыр жаумайтын дүние жүзіндегі
ең үлкен құмды шөл — [[Руб-Әл-Хали]] орналасқан.

== Экономикасы ==

=== Су мен ауыл шаруашылығы ===

Сауд Арабиясындағы климат тұтастай алғанда ыстық және құрғақ. Ауаның температурасы жаздыгүні 50°С-қа дейін жетеді, түндері салқын, ал қыста аяздар да болып тұрады. Жауын-шашын аз. Ел астанасы [[Эр-Рияд]]та жылына 85 мм мөлшерінде ғана жауын-шашын түссе, ол Асир тауларында үш-төрт есе көп болады.

Сауд Арабиясында тұрақты өзендер немесе ірі көлдер жоқ. Ауыл шаруашылығында дәстүрлі мал шаруашылығы - [[түйе]], [[қой]], [[ешкі]], [[есек]] пен [[жылқы]] өсіру басым. Көшпелі бәдеуилер өз үйлерімен бірге бір жайылымнан басқасына көшіп-қонып жүреді. Өңдеуге жарамды жерлер елдің оңтүстік-батысындағы [[Асир тау]]лы ауданы мен корольдіктің солтүстігінде шашыраған шұраттарда ғана бар. Алайда суландырудың қазіргі заманғы әдістерінің арқасында егіншілік жедел қарқынмен дамып келе жатқан салаға айналады. Теңіз суын тұщыландыру кең көлемге ие болды. Шөл даланың ортасында дөңгелек формасындағы егін
алаптары созылып жатыр. Суару айналатын қондырғылар
арқылы жүзеге асырылады. Негізгі дақылдар — [[бидай]], [[арпа]], [[құрма]], [[көкөністер]], бақша өсімдіктері мен жемістер.

=== Мұнай өндірісі ===
Сауд Арабиясында мұнай алғаш рет 1936 жылы табылды. 2002 жылы елде күніне 10,5 млн баррель мұнай өндірілді. Корольдікте бұл қазба отынның бүкілдүниежүзілік қорының 1/4-не жуығы шоғырланған. Экспорт құрылымында мұнайдың үлесі 97%-ға жетеді. Мұнай кен орындарының көпшілігі елдің шығысында, Парсы шығанағының жағалауында орналасқан. Мұнайды экспортқа шығарудан түсетін орасан пайда қазіргі заманғы қалалар, жолдар мен порттар салуға, инфрақұрылымды дамытуға, мектептер мен ауруханаларды қазіргі заманғы құрал-жабдықтармен жарақтандыруға мүмкіндік берді. Қаржы сондай-ақ өнеркәсіптің мұнай-химия, металл өңдеу мен дәрі-дәрмек жасау сияқты салаларын құруға да бағытталады.

Сауд Арабиясы мұнайды экспортқа шығаратын елдер
ұйымында ([[ОПЕК]]) жетекші орынды иеленді, бұл оған
көптеген халықаралық өткір проблемаларды шешуге ықпал
етуге мүмкіндік бере алады.

== Транспорты ==
[[Сурет:On the Dhahran-Al Khobar Highway.jpg|thumb|right|350px|Магистраль [[Эр-Рияд]]—[[Әл-Хубар]]]]

=== Темір жолдары ===
Теміржолы небәрі бірнеше жүз км. Стандартты кәлия 1435&amp;nbsp;мм, [[Эр-Рияд]]ты Парсы шығанағымен байланыстырады.

[[2005 жыл]]ы «Солтүстік&amp;nbsp;— Оңтүстік» теміржол торабы, ұзындығы 2400&amp;nbsp;км, құны $2&amp;nbsp;млрд. жоба жасалды. Аталмыш жобаның тэндерін [[2008 жыл]]ы ОАО «[[Российские железные дороги]]» ұтып алды. Ұзындығы 520&amp;nbsp;км құны $800&amp;nbsp;млн.&lt;ref&gt;''Анжела Сикамова''. Прорыв РЖД // Ведомости, №&amp;nbsp;10 (2032), 22 қаңтар 2008&lt;/ref&gt; Уже в мамыр 2008 ж. результаты тендера были отменены, причём президент РЖД Владимир Якунин назвал это решение политическим&lt;ref&gt;[http://www.vedomosti.ru/newsline/index.shtml?2008/05/21/596915 РЖД не пустили в Аравию]&lt;/ref&gt;.
[[2006 жыл]]ы [[Мекке]] мен [[Медине]] арасын байланыстыратын 440-километрлік теміржол жобасы басталды. 
2011 жылғы қажылық маусымында Мекке қаласында жаңа метрополитен іске қосылды. Ол 500 мың қажылығын өтеушілерге қызмет көрсетіп, олардың Меккеден Арафат тауына жеткізіп отырады.
Қытайлық темір жол компаниясы салған бұл метро сағатына 72 мың жолаушыны тасымалдауға есептелген. 2011 жылы алғаш рет іске қосылғанына қарамастан, толық мүмкіндікте жұмыс істеді. Темір жол Мина, Мұздалифа және Арафат тауын жалғайды.

=== Автокөлік жолдары ===
Автомобиль жолдарының жалпы ұзындығы 221,372&amp;nbsp;км&lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html CIA&amp;nbsp;— The World Factbook&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190108120845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html |date=2019-01-08 }}&lt;/ref&gt;. Олардың ішінде:
* Қатты қаптамамен&amp;nbsp;— 47,529&amp;nbsp;км.
* Қатты қаптамасыз&amp;nbsp;— 173,843&amp;nbsp;км.

Сауд Арабиядан барлық әйелдерге көлік жүргізуге тыйым салынған. Аталмыш заң 1932&amp;nbsp;ж. қабылданған болатын&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1576182/Saudi-Arabia-to-lift-ban-on-women-drivers.html Saudi Arabia to lift ban on women drivers]&lt;/ref&gt;.

=== Әуе транспорттары ===
[[Аэропорт]]тар саны&amp;nbsp;— 208, олардың 73-інің&amp;nbsp;ұшу-қону алаңдар [[бетон]]мен қапталған. 3 халықаралық статусты иеленген.

=== Порттары ===
{| width=50&amp;nbsp;%
|- valign =&quot;top&quot;
|width=50&amp;nbsp;%|
'''[[Қызыл теңіз]]'''
* [[Жидда]]
* [[Янбуул Бахр]]
* [[Дуба]]
* [[Рабих]]
* [[Жизан (қала)|Жизан]]
* [[Фарасан]]
|width=50&amp;nbsp;%|
'''[[Парсы шығанағы]]'''
* [[Даммам]]
* [[Жубәйл]]
* [[Хафжи]]
* [[Әл-Хубар]]
|}

=== Құбыр транспорттары ===
Құбыр магистраль жалпы ұзындығы 7&amp;nbsp;067&amp;nbsp;км. Олардың ішінде [[мұнай]] құбыры&amp;nbsp;— 5&amp;nbsp;062&amp;nbsp;км, [[газ]] құбыры&amp;nbsp;— 837&amp;nbsp;км.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Commonscat|Saudi Arabia}}
* [http://www.saudi.gov.sa/wps/portal/espp Saudi Arabia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161120090610/http://www.saudi.gov.sa/wps/portal/espp |date=2016-11-20 }} ''official government website''
* {{Dmoz|Regional/Middle_East/Saudi_Arabia}}
* [http://www.saudinf.com/ Правительственный информационный ресурс, ағылш.]
* [http://www.portalostranah.ru/view.php?id=142 Очерк об истории и географии Саудовской Аравии, содержащий официальные материалы о стране и её монархии саудовского Министерства информации на русском языке и др. данные]
* [[Густерин Павел Вячеславович|Густерин П. В.]] [http://www.islam.ru/pressclub/histori/pamatihakima/ Памяти Карима Абдрауфовича Хакимова]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{dmoz|World/Russian/Страны_и_регионы/Ближний_Восток/Саудовская_Аравия/}}
* http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7035991.stm
* http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=130747807
* http://www.arabianbusiness.com/550822-saudi-prince-nayaf-named-second-deputy-premier
* http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=130747807
* http://www.washingtoninstitute.org/templateC05.php?CID=2526
* [http://Malimetter.kz/arabiya/ Malimetter.kz Арабия реферат] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927174733/http://malimetter.kz/arabiya/ |date=2013-09-27 }} (қазақша)

{{Навигациялық блок
 |тақырып       = Сауд Арабиясы
 |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}};
 |state         = collapsed
 |Азия елдері
 |Орта Шығыс елдері
 |Парсы шығанағы бойындағы елдер
 |Қызыл теңізбен шектесетін елдер
 |G20
 |Парсы шығанағы араб мемлекеттерінің әріптестік кеңесі
 |Араб мемлекеттері Лигасы
 |Ислам ынтымақтастық ұйымы
 |Монархиялар
}}

[[Санат:Сауд Арабиясы|*]]
[[Санат:БҰҰ мүше мемлекеттері]]</text>
      <sha1>pk30255dk8f2ir110fhk6l2wk8vzazs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Америка Құрама Штаттары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6278</id>
    <revision>
      <id>3692741</id>
      <parentid>3691938</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:34:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3692741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42594" sha1="ame2vdcde5k3mm4eanscs4knsaab7y1" xml:space="preserve">{{Мемлекет
 |Қазақша атауы         = Америка Құрама Штаттары
 |Шынайы атауы          = {{lang-en|United States of America}}
 |Атау септігі          = АҚШ
 |Елтаңба               = Great Seal of the United States (obverse).svg
 |Байрақ                = Flag of the United States.svg
 |Ұраны                 = {{lang|en|[[In God We Trust]]}}» (1956 жылдан бастап) &lt;br&gt;&lt;small&gt;«Құдайға сенеміз»&lt;/small&gt;&lt;br&gt;«{{lang|la|[[E Pluribus Unum]]}}» (дәстүрлі) &lt;br&gt;&lt;small&gt;«Көптің ішінен дарамыз&lt;/small&gt;
 |Әнұранның аты         = {{lang|en|The Star-Spangled Banner}}&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
 |Аудио                 = Star Spangled Banner instrumental.ogg
 |Картада               = USA orthographic.svg
  |карта тақырыбы       =
 |Картада2              = 
 |lat_dir = N|lat_deg =40 |lat_min =0 |lat_sec = 0
  |lon_dir = W|lon_deg =100 |lon_min = 0|lon_sec = 0
  |region   = US
  |CoordScale =20000000
 |Тілі                  = Америкалық ағылшын тілі&lt;ref&gt;https://apnews.com/article/trump-english-national-language-d4b000e593ae7db2ac8264a6dbc5078f&lt;/ref&gt;
 |Мемлекеттік діні      = [[Зайырлы мемлекет]]
 |Үкімет түрі           = [[Федерация|Федеративті]] [[президенттік республика]]
 |Құрылды               =
 |Тәуелсіздік күні      = [[4 шілде]] [[1776 жыл]] 
 |Тәуелсіздігін алды    = [[Британ империясы]]нан)&lt;br&gt;([[Париж келісім (1783)|3 қыркүйек 1783]] мойындалды
 |Астанасы              = [[Сурет:Seal of the District of Columbia.svg|22px]] [[Вашингтон]]
 |Ірі қалалары          = [[Нью-Йорк]], [[Лос Анжелес]], [[Чикаго]], [[Майами]], [[Хьюстон]], [[Филадельфия]], [[Бостон]], [[Сиэтл]], [[Сан-Франциско]], [[Сан-Антонио]], [[Сан-Диего]], [[Лас-Вегас]], [[Атланта]], [[Жаңа Орлеан]], [[Финикс]], [[Даллас]], [[Сан Хосе]], [[Джэксонвилл]]
 |Басшы қызметі         = [[АҚШ президенті|Президенті]]&lt;br /&gt;[[АҚШ вице-президенті|Вице-президенті]]&lt;br&gt;[[АҚШ Өкілдер палатасының спикері|Өкілдер спикері]]&lt;br&gt;[[АҚШ Жоғарғы Соты|Жоғарғы сот төрағасы]]
 |Басшылары             = [[Дональд Трамп]]&lt;br /&gt;[[Джей Ди Вэнс]]&lt;br&gt;[[Майк Джонсон]]&lt;br&gt;[[Джон Гловер Робертс]]
 |Жер аумағы            = 9 833 520&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|title=United States|publisher=CIA — The World Factbook|lang=en|accessdate=2013-04-21|archiveurl=https://archive.is/20120628/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|archivedate=2012-06-28}}&lt;/ref&gt;
 |Жер аумағы бойынша орны     = 4
 |Судың үлесі           = 6,97
 |Этнохороним           = америкалық, [[АҚШ америкалықтары|америкалықтар]]
  |Жұрты                = 327 167 434&lt;ref name=&quot;census2&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/population-increase-2018.html |title=Population increases to July 1, 2018 |publisher=[[U.S. Census Bureau]]}}&lt;/ref&gt;
  |Халық саны бойынша орны     = 3
  |Сарап жылы           = 2018
  |Санақ бойынша халық саны  = 308 745 538&lt;ref name=PEPANNRES2016&gt;{{cite web |url=https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=PEP_2016_PEPANNRES&amp;src=pt |title=Annual Estimates of the Resident Population: April 1, 2010 to July 1, 2016 |publisher=[[U.S. Census Bureau]] |accessdate=July 25, 2017}} The 2016 estimate is as of July 1, 2016. The 2010 census is as of April 1, 2010.&lt;/ref&gt;
  |Санақ жылы           = 2010
  |Халық тығыздығы      = 85
  |Тығыздық бойынша орны     = 179
 |ЖІӨ (АҚТ)             = 20,891 трлн.&lt;ref name=bea76&gt;{{cite web|title=Gross Domestic Product, Fourth Quarter and Annual 2018 (Initial Estimate) |url=https://www.bea.gov/data/gdp/gross-domestic-product|publisher=[[Bureau of Economic Analysis]] (BEA)|accessdate=February 28, 2019}}&lt;/ref&gt;
 |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы   = 2018
 |ЖІӨ (АҚТ) орны        = 2
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ)  = 62,518&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web|title=World Economic Outlook Database, October 2018 – Report for Selected Countries and Subjects |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?sy=2018&amp;ey=2018&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;pr1.x=58&amp;pr1.y=13&amp;c=111&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a= |publisher=[[International Monetary Fund]] (IMF) |accessdate=April 1, 2018}}&lt;/ref&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны  =  11
 |ЖІӨ (номинал)         = 20,891 трлн.&lt;ref name=bea76 /&gt;
 |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2018
 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны    = 1
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = 62,518&lt;ref name=imf2 /&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = 7
 |АДИ                   = {{өсім}} 0,924&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.hdr.undp.org/en/2018-update |title=2018 Human Development Report |year=2018 |accessdate=September 14, 2018 |publisher=United Nations Development Programme}}&lt;/ref&gt;
 |АДИ жылдық есебі      = 2017
 |АДИ бойынша орны      = 13-
 |АДИ деңгейі           = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;өте жоғары&lt;/span&gt;
 |Әуе компаниясы        = 
 |Валютасы              = [[АҚШ доллары]] (USD, $, коды 840)
 |Интернет үйшіктері    = [[.us]], [[.mil]], [[.gov]]
 |ISO                   = 
 |Телефон коды          = 1
 |Уақыт белдеулері      = [[UTC]]–4:00-ден UTC–12:00-ге дейін; +10, +11
 |Түсініктемелер        = 
}}
'''Америка Құрама Штаттары''' ({{lang-en|United States of America}} {{IPA|[ði juˌnaɪtɪd ˌsteɪts əv əˈmerɪkə]}}), қысқартылған атауы — '''АҚШ''' ({{lang-en|USA}}) немесе '''Құрама Штаттар''' ({{lang-en|United States, U.S., US}}, ауызекі тілде – '''Америка''') — [[Солтүстік Америка]] құрлығында орналасқан мемлекет. Аумағы шамамен 9,5 млн км²&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.uniintech.ru/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=10&amp;Itemid=37 |title=Атлас мира, обзорно-географический, ИПУ РАН, ООО «УНИИНТЕХ», Мәскеу, 2004 |archiveurl=http://archive.is/20120913/http://www.uniintech.ru/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=10&amp;Itemid=37 |archivedate=2012-09-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Британника энциклопедиясы]],  «{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-9111233/United-States |title=United States |archiveurl=http://archive.is/20120729/http://www.britannica.com/eb/article-9111233/United-States |archivedate=2012-07-29}}».{{ref-en}}&lt;/ref&gt;. Бұл көрсеткіш бойынша әлемде 4-орында. 

Халық саны — 329 млн адам (2019 жылғы мәлімет бойынша, [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі|әлем бойынша 3-орында]]). Астанасы — [[Вашингтон]]. Тұрғын саны бойынша ірі қалалары: [[Нью-Йорк]], [[Чикаго]], [[Лос Анжелес]], [[Сан-Франциско]], [[Филадельфия]], [[Детройт]], [[Бостон]], [[Хьюстон]], [[Вашингтон]], [[Даллас]], [[Питтсбург]], [[Балтимор]], [[Сиэтл]]. Халықтың 66%-ы — [[Протестантизм|протестанттар]], 26%-ға жуығы — [[Католицизм|католиктер]]. Үкімет пен мемлекет басшысы – президент. Заң шығарушы орган – палата мен сенат өкілдерінен тұратын екі палаталы парламент (конгресс).

== Географиясы ==
[[Сурет:USA, with territories (labeled).png|солға|нобай|430x430 нүкте|[[АҚШ штаттарының тізімі|50 штаттарды]], Вашингтон және басқа маңызды территорияларды көрсететін АҚШ картасы]]
Батыс жарты шарындағы ірі ел. Оның барлық жері түгелдей дерлік [[Солтүстік Америка]]да. Шығысында [[Атлант мұхиты]]мен, батысында [[Тынық мұхит]]пен шайылады. Солтүстікте [[Канада]]мен, оңтүстікте [[Мексика]]мен шектеседі.

АҚШ аумағының басым көпшілігі Атлант мұхитынан [[Тынық мұхит]]қа дейінгі ендік бағытта созылып жатқан қоңыржай және субтропиктік белдеуде орналасқан. [[Аляска]] штаты субарктика және арктикалық, ал Гавай штаты – [[Тынық мұхит]]тың тропиктік белдеуінде. Жер бедерінің 1/2-ін (елдің батысында) биік таулы жоталар мен таулы үстірттер алып жатыр. Кордильер мен Аппалачи тауларының аралығында елдің ішкі жазықтары (Орталық Ұлы жазықтар) орналасқан. Атлант мұхиты жағалауларын бойлап Атлант маңы және Мексика маңы ойпаттары жатыр. АҚШ-тағы ең биік тау – Аляска түбегіндегі Мак-Кинли (6193 м). Жер қойнауы кен байлықтары мен минералды шикізатқа өте бай. Оның ішінде темір, никель, кобальт, алтын, күміс, уран кентасы қоры жөнінен дүние жүзінде алдыңғы орында. Тас көмір (Аппалачи таулары), мұнай мен газ (Мексика ойпаты, Ұлы жазық) табылған. Ал Кордильер таулары түсті және қара металл шикізаттарына бай келеді.

Қаңтар айының орташа температурасы Аляскада –18°С, Орталық жазықтың солтүстігінде –24,8°С. Елдің оңтүстік-батысында қаңтар айының орташа температурасы 12°С-тан, Флорида түбегінде 20°С-қа дейін жетеді. Шілде айының орташа температурасы батыс жағалауда 14 – 22°С, шығыста 16 – 22°С-қа дейін ауытқиды, ал орталығындағы жазық өңірлерде 32°С-қа дейін көтеріледі. Батыс жарты шардағы ең жоғарғы температура Ажал аңғарында (56,7°С) байқалды. Жауын-шашынның мөлшері Алясканың жел өтіндегі тау беткейлері мен Тынық мұхит жағалауында 3000 – 4000 мм; шығыс және теңіз жағалауы белдемінде 1000 – 2000 мм; Орталық жазықта 600 – 900 мм, Ұлы жазықта – 400 – 600 мм, Мохаве шөлінде (Ажал аңғары) – 100 мм-ден де аз. Жауын-шашынның көп мөлшері [[Гавай аралдары|Гавай аралдарында]] (10000 мм). Ең ірі өзендері: Миссисипи (ұзындығы Миссури саласымен бірге 6420 км), Огайо, Колорадо, Колумбия, Рио-Гранде, Юкон. Көпшілігі Атлант және Тынық мұхит алабына жатады. Дүние жүзіне әйгілі көлдер жүйесін елдің солтүстік-шығысындағы Ұлы көлдер құрайды (Жоғарғы көл, Гурон, Мичиган, Эри, Онтарио). Олардың барлығы бір-бірімен жалғасып, 245 мың км² аумақты алып жатыр. Эри мен Онтарио көлдерін байланыстыратын Ниагара сарқырамасы осы тұста орналасқан.
АҚШ аумағында 270-ке жуық мемлекет қорғауындағы табиғи аймақтар (ұлттық саябақтар, табиғат ескерткіштері, қорықтар) бар. Олардың ірілері: Йеллоустон, Йосемит, Секвойя, Гранд-Каньон, т.б.

АҚШ климаты біркелкі қоңыржай және субтропикті болып келеді. Ал солтүстіктегі [[Аляска]] штатында қыстыгүні арктика суығы байқалып тұрады.

== Тарихы ==
[[Сурет:Guerrier dacota.jpg|thumb|left|150px]]
Қазіргі АҚШ жерінде ежелден үндістер өмір сүрді. Христофор Колумб Американы ашқаннан кейін (1492—1503) 16 ғасырда Англия, Испания, Нидерланд, Франция, Швеция Солтүстік Американы отарлауға кірісті. 18 ғасырдың 60-жылдарына қарай Англия Солтүстік Американы түгел дерлік басып алды. 17 ғасырдың басында Америкаға ауыр жұмыстарға пайдалану үшін Африкадан құлдар әкелу басталды. Отарлық қанаудың күшеюі тәуелсіздік жолындағы соғысты туғызды (1775 – 83). 
[[Сурет:Landing of Columbus BAH-p10.png|thumb|right|300px|[[Христофор Колумб|Колумб]]&lt;nowiki/&gt;тың қонуы]]
1776 жылғы 4 шілдеде Тәуелсіздік декларациясы қабылданды, онда АҚШ-тың құрылғандығы жарияланды. 13 ағылшын отары бірігіп, дербес мемлекетке айналды, 1-Америка-буржуазиялық революциясы деп аталған тәуелсіздік соғысында Англия жеңіліс тапты. 1783 ж. бітім шарты бойынша Англия АҚШ-тың тәуелсіздігін мойындады. 1787 ж. АҚШ Конституциясы қабылданып, елдің бірінші президенті болып Джордж Вашингтон сайланды. 1776 ж. құрлық аралық конгресс қабылдаған Тәуелсіздік декларациясы жобасының авторы, қоғам құрылысын демократияландыруға үлкен үлес қосқан Томас Джефферсон 1800, 1804 ж. АҚШ президенті болып сайланды. Ол түрлі әлеуметтік топтардың арасында мәмілеге келтіру саясатын жүргізді. Кейбір реакциялық заңдарды жойып, әскерді, флотты, мемлекеттік аппаратты қысқартты. Ресеймен дипломатиялық қатынас орнатты. 19 ғасырдың 1-жартысында АҚШ-тың территориясы әжептәуір ұлғайды. 1803 ж. АҚШ Батыс Луизиананы, 1819 ж. Флориданы, 1867 ж. Алясканы қосып алды. 1823 ж. Монро доктринасы жарияланып, мұнда Америка және Еуропа бір-бірінің ішкі істеріне араласпауға тиісті деп көрсетілді. 1809 ж. елге құл әкелуге тыйым салынды. Алайда бұл іс жасырын түрде жалғаса берді. 1790 ж. АҚШ-та 760 мың зәңгі құл болса, 1860 ж. олар 4 млн-ға жетті. Ауыр езгіге және қорлауға шыдамаған құлдар көтерілістер жасады, солтүстікке қашты. Солтүстікте бірқатар штаттарда құлдық жойылды.

I-дүниежүзілік соғыста АҚШ Антанта жағында болды. Екі дүниежүзілік соғыс аралығындағы Франклин Рузвельт әкімшілігінің реформалары АҚШ тарихында ерекше орын алды. «Жаңа бағыт» деп аталған осы реформалар елді ауыр экономикалық дағдарыстан шығарды және қоғамның демократиялық үлгісін қалыптастырды. Рузвельт сыртқы саясатта да өзгеріс жасады. Латын Америкасында «тату көршілік», Еуропада «оқшаулану», Азияда «ашық есіктер» саясатын жүргізді.

II-дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ фашизмге қарсы мемлекеттер одағын құруға белсене қатысып, Тынық мұхитта, Еуропада, Африкада соғыс қимылдарын жүргізді. Соғысқа 1941 ж. 7 желтоқсанда кірісіп, 1945 ж. 2 қыркүйекте аяқтады. Соғыстан кейін АҚШ, КСРО бөлек-бөлек әскери-саяси одақтар құрып, дүние жүзін екі лагерьге бөлуді іске асырды. Осы «қырғи-қабақ соғыс» 80-жылдардың ортасына дейін созылды. 

=== Қысқаша хронологиялық кесте ===
[[Сурет:USA Territorial Growth small.gif|thumb|right|300x300px|АҚШ-тың территориялық өсуі, (1810-1900 жылдары)]]
[[XVI ғасыр]] — [[Христофор Колумб]] Американы ашқаннан кейін еуропалықтар Солтүстік Америкаға көшіп келе бастады. Олар осы құрлықтың негізгі халқы — үндістерді аяусыз қырғынға ұшыратты. Тірі қалған үндістер түк шықпайтын тақыр жерлерге — резервацияларға ығыстырылды.

[[XVII ғасыр]] — негізінен [[Ұлыбритания]]дан көшіп келгендер Атлантика жағалауында өздеріне тұрақ салды — отар деп аталды. [[18 ғ.]] аяғында 13 отар ағылшын үстемдігінен құтылып, тәуелсіз мемлекет&amp;nbsp;— Америка Құрама Штаттары құрылды. Америка жалауының сол жақ жоғары бұрышындағы көк төрт бұрышқа салынған 50 ақ жұлдызша АҚШ-тың қазіргі күндегі штаттарының санына сай келеді.

1776 — [[АҚШ тәуелсіздік декларациясы]] жарияланады

1812—1815 — [[Ағылшын-америка соғысы]]

1819 — АҚШ [[Флорида]] штатын 5 млн. долларға сатып алады.

1846—1849 — [[АҚШ–Мексика соғысы]]

1861—1865 — [[Америкадағы азамат соғысы]]

1867 — [[Ресей]]ден [[Аляска]] штатын сатып алады

1917 — АҚШ [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]қа кіріп, [[Антанта]] одағына қосылады

1941 — Перл-Харбор инциденті. АҚШ [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]қа кіреді

1945 — [[Хиросима]] мен [[Нагасаки]] [[Хиросима мен Нагасакиге атом бомбаларын тасталуы|атомдық шабуылы]]

1950—1953 — [[Корей соғысы]]

1962 — [[Кариб дағдарысы]].

1964—1973 — [[Вьетнам соғысы]]

1969 — Ғарышкер [[Нил Олден Армстронг]] [[Ай (серік)|айға]] қонады

1991 — [[Ирак соғысы|Бірінші Ирак соғысы]]

2001 — [[2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері|11 қыркүйектің трагедиясы]]

2003 — [[Ирак соғысы|Екінші Ирак соғысы]]

Қазақстан егемендік алғаннан кейін АҚШ-пен дипломатиялық қатынастар орнатылды.

== Мемлекеттік құрылысы ==
{{Толық мақала|АҚШ-тың саяси жүйесі}}
[[Сурет:US Capitol from NW.JPG|нобай|mini|right|[[АҚШ Конгресі]]]]
[[Сурет:766px-HouseofRepresentatives.jpg|нобай|right|Өкілдер Палатасы]]
1787 жылы қабылданған АҚШ конституциясы бойынша мемлекеттік билікті жүзеге асырудың белгілі бір өкілеттіктері АҚШ федералды үкіметіне беріледі. Конституция бойынша федералды үкіметке берілмеген мемлекеттік өкілеттіктерді Америка Құрама Штаттарының штаттары жүзеге асырады.

АҚШ конституциясында федералды үкімет бір-біріне тәуелсіз әрекет ететін заң шығарушы, атқарушы және сот органдарынан тұратын [[Биліктердің бөлінуі|билікті бөлу принципі]] бар.

* Жоғарғы заң шығарушы органы — АҚШ-тың қос палаталы Конгресі:
** төменгі палата — Өкілдер Палатасы;
** жоғарғы палата — [[АҚШ Сенаты|Сенат]].
* Ең жоғары атқарушы билік — [[АҚШ президенті]]. Президент — [[мемлекет басшысы]], қарулы күштердің бас қолбасшысы ([[АҚШ президенттерінің тізімі]]н қараңыз). [[Вице-президент]] лауазымы да бар.
* Сот билігінің жоғарғы органы — АҚШ Жоғарғы Соты.
АҚШ-да екі бас партия бар: [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикалық]] және [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық]]. Басқа да көптеген, кішігірім партиялар бар.

== Сыртқы саясаты ==
{{Толық мақала|Америка Құрама Штаттарының сыртқы саясаты}}
АҚШ-тың сыртқы саясаты екі негізгі мақсатқа қол жеткізуге бағытталған — мемлекеттің және оның азаматтарының қауіпсіздігін қамтамасыз ету және ел азаматтарының әл-ауқатын қамтамасыз ету.

== Әкімшілік құрылысы ==
Әкімшілік жағынан 50 [[АҚШ штаттарының тізімі|штаттан]] (бірімен-бірі шектесіп жатқан 48 штаттан және құрлықтың солтүстік-батысындағы [[Аляска]], [[Тынық мұхит]]тың орталығындағы [[Гавай аралдары]]нан құрылған [[Гавайи]] штаты) және Колумбия федерациялық аймағынан тұрады. Штаттар 3133 аймаққа (немесе соған сай келетін әкімшілік бөліктерге) бөлінеді.

[[Сурет:US map - geographic.png|thumb|800px|center|Штаттар]]

{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
| valign=&quot;top&quot; |
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Айдахо]]
| [[Сурет:Flag of Idaho.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Айова]]
| [[Сурет:Flag of Iowa.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Алабама]]
| [[Сурет:Flag of Alabama.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Аляска]]
| [[Сурет:Flag of Alaska.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Аризона]]
| [[Сурет:Flag of Arizona.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Арканзас (штат)|Арканзас]]
| [[Сурет:Flag of Arkansas.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Вайоминг]]
| [[Сурет:Flag of Wyoming.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Вашингтон (штат)|Вашингтон]]
| [[Сурет:Flag of Washington.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Вермонт]]
| [[Сурет:Flag of Vermont.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Вирджиния]]
| [[Сурет:Flag of Virginia.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
|}
| valign=&quot;top&quot; |
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Висконсин]]
| [[Сурет:Flag of Wisconsin.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot; |
| [[Гавайи]]
| [[Сурет:Flag of Hawaii.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Делавэр]]
| [[Сурет:Flag of Delaware.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Джорджия]]
| [[Сурет:Flag of Georgia (U.S. state).svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| nowrap |[[Батыс Вирджиния]]
| [[Сурет:Flag of West Virginia.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Иллинойс]]
| [[Сурет:Flag of Illinois.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Индиана]]
| [[Сурет:Flag of Indiana.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Калифорния]]
| [[Сурет:Flag of California.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Канзас]]
| [[Сурет:Flag of Kansas.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Кентукки]]
| [[Сурет:Flag of Kentucky.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
|}
| valign=&quot;top&quot; |
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Колорадо]]
| [[Сурет:Flag of Colorado.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Коннектикут]]
| [[Сурет:Flag of Connecticut.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Луизиана]]
| [[Сурет:Flag of Louisiana.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Массачусетс]]
| [[Сурет:Flag of Massachusetts.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Миннесота]]
| [[Сурет:Flag of Minnesota.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Миссисипи (штат)|Миссисипи]]
| [[Сурет:Flag of Mississippi.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Миссури (штат)|Миссури]]
| [[Сурет:Flag of Missouri.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Мичиган]]
| [[Сурет:Flag of Michigan.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Монтана]]
| [[Сурет:Flag of Montana.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Мэн (штат)|Мэн]]
| [[Сурет:Flag of Maine.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
|}
| valign=&quot;top&quot; |
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- style=&quot;height:32px&quot;
| nowrap | [[Мэриленд]]
| [[Сурет:Flag of Maryland.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Небраска]]
| [[Сурет:Flag of Nebraska.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Невада]]
| [[Сурет:Flag of Nevada.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| nowrap | [[Нью-Гэмпшир]]
| [[Сурет:Flag of New Hampshire.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| nowrap |[[Нью-Джерси]]
| [[Сурет:Flag of New Jersey.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
| [[Сурет:Flag of New York.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Нью-Мексико]]
| [[Сурет:Flag of New Mexico.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
 | [[Огайо]]
| [[Сурет:Flag of Ohio.svg|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Оклахома]]
| [[Сурет:Flag of Oklahoma.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Орегон]]
| [[Сурет:Flag of Oregon.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
|}
| valign=&quot;top&quot; |
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Пенсильвания]]
| [[Сурет:Flag of Pennsylvania.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| nowrap |[[Род-Айленд]]
| [[Сурет:Flag of Rhode Island.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| nowrap |[[Солтүстік Дакота]]
| [[Сурет:Flag of North Dakota.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot; | nowrap
| nowrap |[[Солтүстік Каролина]]
| [[Сурет:Flag of North Carolina.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
 | [[Теннесси]]
| [[Сурет:Flag of Tennessee.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Техас]]
| [[Сурет:Flag of Texas.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Флорида]]
| [[Сурет:Flag of Florida.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
|[[Оңтүстік Дакота]]
| [[Сурет:Flag of South Dakota.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| nowrap |[[Оңтүстік Каролина]]
| [[Сурет:Flag of South Carolina.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
| [[Юта]]
| [[Сурет:Flag of Utah.svg|border|33x22px]]
|- style=&quot;height:32px&quot;
|}
|}

== Экономикасы ==
[[Сурет:US GDP per capita.PNG|thumb|left|456x456px|АҚШ-тың адам басына шаққандағы [[Жалпы ішкі өнім]] (2011 жыл)]]
[[Халықаралық валюта қоры]] мәліметтері бойынша АҚШ $22,7 триллион [[Жалпы ішкі өнім|ЖПӨ]] нарықтық валюта бағамы бойынша жалпы әлемдік өнімнің 24%-ын құрайды және сатып алу қабілеті паритеті бойынша жалпы әлемдік өнімнің 16%-дан астам болған. 2021 жылдың қазан айында, АҚШ-тың мемлекеттік қарызы $28,2 триллион құрған.

Құрама Штаттары - ең ірі тауарлардың импорттаушы және екінші ең ірі экспорттаушы, бірақ жан басына шаққанда экспорт мөлшерлемесі төмен. АҚШ-тың ең ірі импорт-экспорт партнерлері: [[Канада]], [[Қытай]], [[Мексика]], [[Жапония]] және [[Еуропа одағы]].

Штаттардың жер қойнауы отын-энергетикалық шикізаттарға, темір, түсті металл қазбаларына, табиғи күкіртке, уран шикізаттарына, фосфориттерге, калий тұздарына, т.б. пайдалы кендерге бай. 

АҚШ өнеркәсібі – бүкіл экономиканың жетекші саласы. Оның энергиялық балансында мұнай мен газ маңызды орын алады, ауыр және жеңіл өнеркәсібі өркендеген. Машина жасау өнеркәсібі автомобиль, авиация электр техникасы салаларына түрлі жабдықтар өндіреді. Атом өнеркәсібі, тоқыма және тігін өнеркәсібі айрықша дамыған.

АҚШ-тың ауыл шаруашылығында механикаландырылған фермерлік шаруашылықтар жетекші рөл атқарады. Онда өндірілетін негізгі дақылдарға бидай, арпа, сұлы, қара бидай, жүгері, соя бұршақтар, картоп, қант қызылшасы, мақта жатады. Мал шаруашылығында сиыр, шошқа, қой өсіріледі, тауық пен күрке тауық өсіру жаппай дамыған.    

== Халқы ==
{{main|АҚШ халқы}}
Солтүстік Америка құрлығында орналасқан федерациялық республикада тұратын халық, дүние жүзіндегі ең ірі этникалық әралуандығы жоғары мемлекеттердің бірі. АҚШ халқының саны 2020 жылғы халық санағы бойынша 331,4 миллион адамды құрады, әлемде үшінші орында ([[Қытай]] мен [[Үндістан|Үндістаннан]] кейін). Бұл көрсеткіш 2010 жылғы санаққа қарағанда 7,4%-ға өскен, негізгі себептері [[иммиграция]], туу көрсеткішінің тұрақтылығы және өмір сүру ұзақтығының артуы. АҚШ халқының басым бөлігі – еуропа, африка, азия және латын америкасы шықтанған иммигранттардың ұрпақтары.&lt;ref&gt;Gibson, C. &amp; Jung, K. Historical Census Statistics on Population Totals by Race, 1790 to 1990, and by Hispanic Origin, 1970 to 1990, for the United States, Regions, Divisions, and States. U.S. Census Bureau, Working Paper No. 56, 2002. ISBN 978-0160669850&lt;/ref&gt; Ақ нәсілділер (еуропа шықтанғандар) халықтың шамамен 60%-ын құрайды, [[Афроамерикалықтар|афроамерикандар]] – 13%, латиноамерикандар (испан тілділер) 19%, азиялықтар – 6%, байырғы үндістер мен аляскалық эскимостар – 1-2%. Халықтың үштен бірінен астамы бірнеше этникалық топқа жатады, бұл иммигранттардың үздіксіз ағынымен байланысты (1790-1994 жылдары 64 млн иммигрант келген).&lt;ref&gt;Passel, J.S. &amp; Cohn, D. U.S. Population Projections: 2005-2050. Pew Research Center, 2011. ISBN 978-0984368259&lt;/ref&gt;

=== Қоныстану ерекшеліктері ===
Халық біркелкі қоныстанбаған: орташа тығыздығы 36 адам/км², бірақ Атлант мұхиты жағалауы, Ұлы көлдер маңы және Калифорнияда тығыз қоныстанған (Нью- Йорк – 36% иммигрант, Лос-Анджелес – 40%). Қала халқы жалпы халықтың 82,7%- ын құрайды (2020), ірі қалалар: Нью-Йорк (8,8 млн), [[Лос Анжелес]], [[Чикаго]], [[Хьюстон]]. Соңғы жылдары оңтүстік штаттарға (Техас, Флорида, [[Калифорния]]) ішкі көші-қон күшейді.&lt;ref&gt;U.S. Census Bureau. 2020 Census: Demographic and Housing Characteristics File. Government Publishing Office, 2021. ISBN 978-0160955661.&lt;/ref&gt;     
                                                                                                                                                                                                              
[[Сурет:US Census Population Graph from 1790.svg|thumb|left|300px|1790 жылдан 2000 жылға дейін халық санының көбеюі]]

== Медицина-санитарлық жағдайы ==
Медициналық көмекті негізінен жеке меншік дәрігерлер көрсетеді. Дәрілер мен ауруханадағы төсектердің саны едәуір болғанымен, меддициналық көмек еңбекшілер бұқарасына қымбатқа түседі. 1950 жылдары халықтың медициналық көмекке ыжлма-жыл өз қалтасынан жұмсайтын шығыны орта есеппен 10,2 ''млрд'' доллар болды. Ал жергілікті және федералды органдар 1,8''млрд'' доллар жұмсаған. Медициналық ақысыз көмекті муниципалитеттер мен филантропикалық ұйымдар аз мөлшерде кездеседі. Мемлекеттік әлеуметтік қамсыздандыру мүлде жоқ. Ерікті қамсанздыру қоғамы тек өздерін қамсаздырған адамдардың жарнасы есебінен жұмыс істейді. 1957 жылы медициналық көмектің барлық түрлері бойынша 10 ''млн'' адам қамсыздандырылды.

==Музыкасы==
АҚШ музыкасы 18-ғасырдың 2-жартысында түрлі ұлттар мәдениетінің тоғысуы негізінде туып, қалыптаса бастады. Америкаға алғаш қоныстанушылар Еуропа музыкасының ғасырлар бойы қалыптасқан дәстүрін ала келді. Жаңа жерді иегерушілердің іс әрекеті күрес-тартыс афро-американдықтарымен, ала тұра үндістерін музыкалық фальклорларының қайнаған ортасында өтіп жатты. Әсіресе афро-амрикандықтардың шығармашылығы, шіркеу гимндері мен Миссисипи жағалауының лирикалық әндері кең тарады. Алайда ағылшын шіркеуінің кең иелері мен билердің орнына псалмалардың орындалуын талап етті. Бірақ бұл ұзаққа барған жоқ. 18- ғасырда мұнда еуропалықтар көбейіп, дүниелік өмірлік музыка, Еуропалық музыка аспаптары кең өріс алды. 1775-1783 жылдардағы тәуелсіздік соғыс кезінде музыкалық жанр үлкен қарқында дамиды. Американың тұңғыш композиторлары Ф.Гопкинсон мне У.Биллингстің қайраткерлік ісі осы кезеңде басталады. Америка стилінің қалыптасуында «минстрлер театры» үлкен рөл атқарды. 
АҚШ – көптеген атақты тұлғалардың отаны. Соның ішінде аса көрнекті саяси қайраткерлер [[Бенджамин Франклин]], [[Авраам Линкольн]], Роберт Фултон, [[Томас Алва Эдисон|Томас Эдисон]], [[Марк Твен]] және т.б. бар.

== Мейрамдар ==
{| class=wide border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
! width=20 % | Мерзім
! width=25 % | Қазақша
! width=25 % | Ағылшынша
! width=20 % | 
|-
| 1 қаңтар || [[Жаңа жыл]] || New Year’s Day ||
|-
| Қаңтардың 3-дүйсенбісі || [[Мартин Лютер Кинг]] күні || Martin Luther King, Jr. Day ||
|-
| Ақпанның 3-дүйсенбісі|| [[Президент күні]] || Presidents' Day || [[Джордж Уошингтон|Джордж Уошингтонның]] туған күні
|-
| Мамырдың соңғы дүйсенбісі|| Ұмытылмайтын күні || Memorial Day ||
|-
| 4 шілде || [[АҚШ тәуелсіздік күні|Тәуелсіздік күні]] || Independence Day||
|-
| Қыркүйектің 1-дүйсенбісі || Еңбек күні || Labor Day||
|-
| Қазанның 2-дүйсенбісі || Колумб күні || Columbus Day || Американы ашқан күні
|-
| 11 қараша || Ардагер күні|| Veterans Day ||
|-
| Қарашаның 4-бейсенбісі || [[Алғыс айту күні]] || Thanksgiving Day||
|-
| 25 желтоқсан || [[Рождество]] || Christmas ||
|}
{{clear}}

{{wide image|Grand_Canyon_Panorama_2013.jpg|1800px|[[Үлкен каньон]]}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Commonscat|United States}}

{{Навигациялық блок
 |тақырып       = Америка Құрама Штаттары
 |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}};
 |state         = collapsed
 |АҚШ әкімшілік бөлінуі
 |Солтүстік Америка елдері
 |БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі
 |Америка мемлекеттері ұйымы
 |НАФТА мүшелері
 |G8
 |G20
 |Шығыс Азия елдері саммиті
 |Қара теңіз экономикалық ынтымақтастығы ұйымы
 |Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы
}}

[[Санат:АҚШ|*]]
[[Санат:БҰҰ мүше мемлекеттері]]</text>
      <sha1>ame2vdcde5k3mm4eanscs4knsaab7y1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Симон Боливар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16376</id>
    <revision>
      <id>3692661</id>
      <parentid>3691694</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T16:57:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <origin>3692661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9652" sha1="tm5jwz7hw5xpe87gcmhkix6aqz2x8pj" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = мемлекет басшысы
 | Қазақша есімі        = 
 | Шынайы есімі         = Simón Bolívar
 | Суреті               = Simón Bolívar. Toro Moreno, Luis. 1922, Legislative Palace, La Paz.png
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Колумбия Республикасының Президенті
 | Ту                   = Flag of the President of Colombia.svg
 | Ту2                  = Flag of Gran Colombia.svg
 | Басқара бастады      = 1819
 | Басқаруын аяқтады    = 1830
 | Ізашары              = Лауазымы құрылған
 | Ізбасары             = Доминго Кайседо
 | Вице-президент       = Франциско Антонио Зея (1819–1820)&lt;br&gt;Хуан Герман Россио (1820–1821)&lt;br&gt;Антонио Нариньо (1821)&lt;br&gt;Хосе Мария дель Кастильо-и-Рада (1821)&lt;br&gt;Франсиско де Паула Сантандер (1821–1827)&lt;br&gt;Доминго Кайседо (1830–1831)
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Боливар Республикасының Президенті 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 11 тамыз
 | Басқаруын аяқтады_2  = 29 желтоқсан 1825
 | Ізашары_2            = Лауазымы құрылған
 | Ізбасары_2           = Антонио Хосе де Сукре
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = Венесуэла Республикасының Президенті 
 | Ту_4                 = Bandera de la Guerra a Muerte.svg
 | Ту2_4                = Coat of arms of Venezuela (1812).svg
 | Басқара бастады_4    = 1813
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1819
 | Ізашары_4            = Франсиско Миранда
 | Ізбасары_4           = лауазым жойылды 
 | Туған күні           = 24.07.1783
 | Туған жері           = [[Каракас]], [[Венесуэла]], [[Испан империясы]] 
 | Қайтыс болған күні   = 17.12.1830
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = [[Католицизм]] 
 | Әкесі                = Хуан Висенте Боливар-и-Понте
 | Анасы                = Мария де ла Консепсьон Паласиос-и-Бланко
 | Жұбайы               = Мария Тереза дель Торо-и-Алаиза (1802–1803) 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = Партиясыз
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = Simón Bolívar Signature.svg
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
[[Сурет:Simón Bolívar by Ricardo Acevedo Bernal.jpg|thumb]]
[[Сурет:Симон Боливар, худ. Чалтыкьян А.Г..JPG|thumb|right|200px|]]
'''Симон Хосе Антонио де ла Сантисима Тринидад Боливар Понте-и-Паласиос Бланко''' (1783 жылғы 24 шілде, Каракас – 1830 жылғы 17 желтоқсан, Санта-Марта) – «Азат етуші» (El Libertador) деген атпен танымал венесуэлалық әскери қолбасшы, стратег және саяси қайраткер.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.studentsofhistory.com/simon-bolivar-liberator?srsltid=AYCX9vI0Up45ebxSuQJorwW3PSNbyct1Oc7oc-G_36sI5YDyBv0x7OE1|title=Simon Bolivar: The Liberator of Latin America}}&lt;/ref&gt;

Ол [[Венесуэла]], [[Колумбия]], [[Эквадор]] және [[Панама]] мемлекеттерінің Испаниядан тәуелсіздік алуына үлкен үлес қосты. Сонымен қатар [[Перу|Перудің]] тәуелсіздігі үшін күресіп, Боливия Республикасының құрылуын қолдады. Боливар [[Ұлы Колумбия]] мемлекетінің негізін қалаушылардың бірі болды.

Ол [[Оңтүстік Америка]] елдерін біріктіретін ортақ конфедерация құруды көздеді. Алайда ішкі саяси қайшылықтарға байланысты бұл жоспары жүзеге аспады.

Өмірінің соңғы жылдарында Боливар саяси биліктен шеттеп, Колумбия президенті қызметінен кетті. 1830 жылғы 17 желтоқсанда Санта-Марта қаласында туберкулез ауруынан қайтыс болды.

Симон Боливар [[Латын Америкасы|Латын Америкасының]] тарихындағы маңызды тұлғалардың бірі саналады. Оның құрметіне [[Боливия]] мемлекеті мен [[Венесуэла]] Боливар Республикасы аталған. Ол көптеген елдерде ұлттық қаһарман ретінде құрметтеледі.

== Өмірбаяны ==
Симон Боливар 1783 жылғы 24 шілдеде ұлты [[Басктер елі|баск]] Хуан Висенте Боливардың (1726–1786) ақсүйек [[Креолдар|креол]] отбасында дүниеге келген. Боливарлар әулеті [[Испания|Испаниядағы]] [[Бискайя]] провинциясының	[[Марина]] округінде орналасқан [[Ла-Пуэбла-де-Боливар]] қалашығынан шыққан. Кейіннен отарлық аймаққа қоныс аударған отбасы [[Венесуэла|Венесуэланың]] қоғамдық өміріне белсене араласты.

Симон жастайынан ата-анасынан айырылды. Оның тәрбиесі мен дүниетанымының қалыптасуына ұстазы әрі аға досы, көрнекті ағартушы [[Симон Родригес]] зор ықпал етті.

1799 жылы Симонның туыстары оны мазасыз Каракастан алысырақ, [[Испания|Испанияның]] [[Мадрид]] қаласына жіберуге шешім қабылдады. Онда Симон Боливар [[құқық]] саласын оқыды. Кейін [[Италия]], [[Швейцария]], [[Германия]], [[Англия]] және [[Франция]] елдеріне саяхат жасады. [[Париж|Парижде]] тұрған кезінде Франция астанасындағы Политехникалық және Жоғары қалыпты мектептерде біраз уақыт білім алды.

1805 жылы Боливар [[АҚШ]] барып, сол жерде Оңтүстік Американы [[Испан империясы|Испания империясының]] үстемдігінен азат ету жоспарын әзірледі.

* Испан үстемдігінен [[Венесуэла]], [[Жаңа Гранада]], қазіргі [[Колумбия]] мен [[Панама]], қазіргі [[Эквадор]]дың Кито провинциясын азат еткен. 
* Осы мемлекеттер территориясында құрылған Ұлы Колумбияның 1819-1830 жылдар аралығындағы президенті болған. 

* 1824 жылы [[Перу]]ды азат етіп, Жоғарғы Перу территориясында құрылған және оның құрметіне аталған [[Боливия]] Республикасының басшысы болды (1825). 

* Венесуэланың ұлттық конгрессі оны Азаткер (El Libertador) деп жариялады (1813).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{commons|Category:Simón Bolívar}}

[[Санат:24 шілдеде туғандар]]
[[Санат:1783 жылы туғандар]]
[[Санат:Каракаста туғандар]]
[[Санат:17 желтоқсанда қайтыс болғандар]]
[[Санат:1830 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Санта-Мартада қайтыс болғандар]]
[[Санат:Ұлы Колумбия президенттері]]
[[Санат:Боливия президенттері]]
[[Санат:Перу президенттері]]
[[Санат:Венесуэла революционерлері]]
[[Санат:Боливия революционерлері]]
[[Санат:Перу революционерлері]]
[[Санат:Эквадор революционерлері]]
[[Санат:Перу күні орденінің үлкен крестінің иегерлері]]
[[Санат:Оңтүстік Америка масондары]]
[[Санат:Туберкулёзден қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>tm5jwz7hw5xpe87gcmhkix6aqz2x8pj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Латын тілі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17334</id>
    <revision>
      <id>3692669</id>
      <parentid>3654040</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:26:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12835" sha1="66wi4jdbawjp6vabeyiy7yqpcg3h5bm" xml:space="preserve">[[Сурет:Calligraphy.malmesbury.bible.arp.jpg|thumb|[[Киелі Кітап|Библияның]] латын тіліндегі басылымында латынша жазылған – [[1407]] ж.]]
'''Латын тілі''' ({{lang-la|latīnum}}, {{IPA|laˈtiːnʊ̃|}} немесе {{lang|la|lingua latīna}}, {{IPA|ˈlɪŋɡʷa laˈtiːna|}}) — [[Латиум]] (Лаций) және [[Ежелгі Рим]]де [[Италикалық]] [[Латиндер (тайпа)|Латиндер]] сөйлеген [[антика]]лық [[Италик тілдері|Италик тілі]].&lt;ref&gt;{{cite book|title=A companion to Latin studies|first=John Edwin |last=Sandys|location=Chicago|publisher=[[University of Chicago Press]]|year=1910|pages=811–812}}&lt;/ref&gt;

[[Еуропа тілдері тізімі|Еуропалық тілдердің]] басым бөлігі секілді ежелгі [[Прото-Үнді-Еуропалық тіл]]дің жалғасы. [[Этруск тілі]]нің ықпалы мен [[Грек әліпбиі]]н пайдалану латын тілінің [[Апеннин түбегі]]нде қалыптасуына әсер етті. Қазіргі Роман тілдері латын тілі диалектісінің ([[Дөрекі латын|дөрекі Латын]]) жалғасы. Сонымен қатар латын тілін көптеген студенттер, зерттеушілер мен шіркеу қызметшілері пайдаланады, және әлем бойынша кейбір білім беру институттарында әлі күнге дейін оқытылады.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=A Dead Language That's Very Much Alive |url=http://www.nytimes.com/2008/10/07/nyregion/07latin.html |first=Winnie |last=Hu |journal=New York Times |date=6 қазан 2008 |ref=harv}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |title=The New case for Latin |url=http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,90457,00.html |first=Mike |last=Eskenazi |journal=TIME |date=2 желтоқсан 2000}}&lt;/ref&gt;

Латын тілін көптеген тіл семьяларында [[неологизм|жаңа сөздер]] жасауда және биологиялық [[таксаномия (биология)|таксономияда]] да қолданады. Латын және оның жалғасы болып есептелетін [[Роман тілдері]] [[Италик тіл семьясы]]ның сақталып қалған жалғыз өкілдері. Италик тобының басқа өкілдері жазба ретінде сақталғанымен де, кейін [[Рим империясы|Рим]] республикасы кезінде латын тілімен жұтылып кетті.

== Мұрасы ==
== Әдебиеті ==
[[File:Latin dictionary.jpg|thumb|left|[[Грац университеті кітапханасы]]ндағы көп томды Латын тілі сөздігі]]

Б.з.б. 6 ғасырда [[Рим]] сөйленісі ретінде пайда болып, [[Жерорта теңізі]]нің батысындағы елдерді қамтыды. Римдіктердің [[Галлия]], [[Иберия түбегі]]н, [[Солтүстік Африка]], [[Британия]], [[Норик]], [[Паннония]] және [[Дакия]]ны жаулап алуына байланысты Латын тілі тарады. Ол үнді-парсы және [[хетт тілдері]]не жақын. 9 ғасырдада Латын тілі сөйлеу тілі ретінде жойылды, дегенмен 15 — 16 ғасырларға дейін батыс [[еуропа]] қоғамының, [[католик шіркеуі]]нің, ішінара әдебиет пен ғылымның, дәрігерлік тәжірибенің жазба тілі болды. Латын тілі [[италиян тілі|италиян]], [[сардин тілі|сардин]], [[провансаль тілі|провансаль]], [[француз тілі|француз]], [[каталон тілі|каталон]], [[испан тілі|испан]], [[португал тілі|португал]], [[ретороман тілі|ретороман]], [[даламат тілі|далмат]] және [[балқан-роман]] тілдерінің негізін қалыптастырды. [[Плавт]]  (''б.з.б. 254 — 184'') комедиялары (20-ға жуық) ең көне туынды ретінде танылды. [[Цицерон]] мен [[Цезарь]] (''“Commentarіі de bello Jallіco”'') [[Проза|прозалары]], [[Вергилий]]дің поэзиясы классикалық Латын тілінде жазылған. 
[[Сурет:Calligraphy.malmesbury.bible.arp.jpg|right|thumb|250px|Мына 1407 жылғы латын [[Библия]]сы [[Рим]]нің кейінгі мәдениеттерге орасан зор әсер еткендігін айтады]]

== Ресми статус ==

Латын [[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі|Еуропа елдерінің]] ресми тілі болған және әлі күнге дейін болуда.

== Тағы қараңыз ==
* [[Көне Рим әдебиеті]]

== Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

== Сыртқы сілтемелері ==
=== Тіл құралдары ===
* {{cite web | url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/resolveform?lang=la | title=Latin Dictionary Headword Search | work=Perseus Hopper | publisher=Tufts University}} Searches Lewis &amp; Short's ''A Latin Dictionary'' and Lewis's ''An Elementary Latin Dictionary''. Online results.
* [http://genedict.net Genedict.net], генеологикалық сөздік және тарихы ұғымдар регистрі
* {{cite web | url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/morph?lang=la | title=Latin Word Study Tool | work=Perseus Hopper | publisher=Tufts University}} Еңгізілген сөздердің грамматикалық қызметін анықтау.
* {{cite web | url=http://www.u.arizona.edu/~aversa/latin/ | title=Latin Inflector | first=Alan | last=Aversa | publisher=University of Arizona}} Еңгізілген сөйлемдегі бүкіл сөздердің грамматикалық қызметін анықтау.
* {{cite web | url=http://www.verbix.com/languages/latin.shtml | title=Latin Verb Conjugator | publisher=Verbix}} Еңгізілген етістіктер туралы барлық ақпаратты көрсету.
* {{cite web | url=http://lysy2.archives.nd.edu/cgi-bin/words.exe | title=Words | first=William | last=Whittaker | publisher=Notre Dame Archives}} Еңгізілген латын сөздерін анықтайды. Ағылшын сөздерін латын тіліне аударады.
* {{cite web | url=http://alpheios.net | title=Alpheios | publisher=Alpheios Project}} Combines Whittakers Words, Lewis and Short, Bennett's grammar and inflection tables in a browser addon.
* {{dmoz|Reference/Dictionaries/World_Languages/L/Latin/|Latin Dictionaries}}
* {{cite book | url=http://books.google.pl/books?id=2sIDAAAAQAAJ&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false | title=A new abridgment of Ainsworth's Dictionary, English and Latin, for the use of Grammar Schools | first=John | last=Dymock | edition=4th | location=Glasgow | publisher=Hutchison &amp; Brookman | year=1830}}

=== Курстар ===
* [http://www.tododiccionarios.com/rosetta/latin.html Online Latin resources] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130616033041/http://www.tododiccionarios.com/rosetta/latin.html |date=2013-06-16 }}, Розетта
* [http://www.novaroma.org/nr/Online_resources_for_Latin Online resources for Latin], Nova Roma
* [http://learn101.org/latin.php Learn Latin] Грамматика, сөздік қор және аудио
* [http://frcoulter.com/latin/links.html Latin Links and Resources], Фр.Гари Коултер құрастырған
* {{cite web| url=http://latinum.org.uk | title=Latinum | work=Latin Latin Course on YouTube and audiobooks | first=Evan | last=der Millner | authorlink=Evan der Millner | year=2007 | publisher=Molendinarius | accessdate=2 February 2012}}
* {{cite web| url=http://learnlatinonlinefree.com | title=Learn Latin Online Free | work=Free online Latin course utilizing youtube videos and downloadable worksheets | first=Brent | last=Hatfield | authorlink=Brent Hatfield | year=2010 | publisher=Brent Hatfield | accessdate=2 September 2010}} Қзаір белсенді емес
* {{cite web| url=http://www.cherryh.com/www/latin1.htm |title=Latin 1:the Easy Way | first=CJ |last=Cherryh |authorlink=C. J. Cherryh |year=1999 | publisher=CJ Cherryh |accessdate=24 маусым 2010}}
* {{cite web| url=http://www.u.arizona.edu/~aversa/latin/simplicissimus.pdf |title=Simplicissimus |first=Carol | last=Byrne |year=1999 |publisher=The Latin Mass Society of England and Wales |accessdate=20 April 2011}} ([[шіркеулік латын]] курстары).
* {{cite web| url=http://www.hs-augsburg.de/~harsch/Ludus/lud_port.html | title=Ludus Latinus Cursus linguae latinae | work=Bibliotheca Augustiana |first=Ulrich |last=Harsch |date=1996–2010 | location=Augsburg | publisher=University of Applied Sciences |language=Latin |accessdate=24 маусым 2010}}
* [http://www.nationalarchives.gov.uk/latin/beginners/default.htm Beginners' Latin] on http://www.nationalarchives.gov.uk/
* [https://web.archive.org/web/20140830021334/http://latinpodcast.podbean.com/ Latin Language for Beginners] подкаст

=== Грамматика және оқу ===
* {{cite web|title=Latin Language (Lingua Latina) |url=http://www.orbilat.com/Languages/Latin/index.html |publisher=Orbis Latinus |first=Zdravko |last=Batzarov |year=2000 | accessdate=24 маусым 2010}}
* {{cite book |url=http://www.gutenberg.org/etext/15665 |title=New Latin Grammar |first=Charles E. |last=Bennett | year=2005 |publisher= Project Gutenberg | origyear=1908 |edition=2nd |isbn=1-176-19706-1}}
* {{cite book|last=Griffin | first=Robin | title=A student's Latin Grammar | publisher=University of Cambridge | edition=3rd | year=1992 | isbn=0-521-38587-3}}
* {{cite web|title=Latin Online, Series Introduction|url=http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/eieol/latol-0-X.html|first=Winifred P.|last=Lehmann|first2=Jonathan|last2=Slocum|publisher=The University of Texas at Austin|year=2008|accessdate=16 September 2009}}
* {{cite web | url=http://www6.ocn.ne.jp/~wil/ |title=The World of Comparative and Historical Linguistics (A Historical Survey of the Romance Languages) |first=Hugh Everard |last=Wilkinson |year=2010 |work=Page ON Park |publisher=NTT Communications |accessdate=24 маусым 2010}}

&lt;/div&gt;

=== Фонетика ===
* {{cite web|title=Latin Pronunciation – a Beginner's Guide|url=http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A657272|year=2001|publisher=H2G2, BBC}}
* {{cite web |title=Phonetica Latinae-How to pronounce Latin |url=http://la.raycui.com/ |first=Ray |last=Cui |year=2005 |publisher=Ray Cui |accessdate=25 маусым 2010}}

=== Латын тіліндегі жаңалықтар мен аудио ===
* [http://ephemeris.alcuinus.net/ Ephemeris], онлайн латын газеті
* [http://yle.fi/radio1/tiede/nuntii_latini/], Латын тілді радио
* [http://www.radiobremen.de/nachrichten/latein/ News in Latin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100618130408/http://www.radiobremen.de/nachrichten/latein/ |date=2010-06-18 }}, Бремен радиосы
* [http://www.haverford.edu/classics/audio/ Classics Podcasts in Latin and Ancient Greek] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150129091342/http://www.haverford.edu/classics/audio/ |date=2015-01-29 }}, Хаверфорд колледжі
* [https://sites.google.com/site/janualinguae/latin Latinum Latin Language course and Latin Language YouTube Index]

=== Латын тіліндегі онлайн қауымдастықтар ===
* [http://www.alcuinus.net/GLL/ Grex Latine Loquentium] (Латын тілінде сөйлесетіндер тізімі)
* [http://www.circuluslatinusinterretialis.co.uk/ Circulus Latinus Interretialis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130520083843/http://www.circuluslatinusinterretialis.co.uk/ |date=2013-05-20 }} (Интернеттегі Латын тілі ортасы)
* [http://schola.ning.com/ Latinum Schola] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120630141837/http://schola.ning.com/ |date=2012-06-30 }}

[[Санат:Алфавит бойынша тілдер мен диалекттер]]
[[Санат:Латын тілі]]</text>
      <sha1>66wi4jdbawjp6vabeyiy7yqpcg3h5bm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уэйн Руни</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20031</id>
    <revision>
      <id>3692737</id>
      <parentid>3692083</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:27:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Кабылбек Алихан|Кабылбек Алихан]] ([[User talk:Кабылбек Алихан|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3631368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13041" sha1="hrsn2onjb3g7q1bciv89p802a6hwo4w" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі = Уэйн Руни
|толық аты = 
|лақап аты = ''Уазза (Wazza)''&lt;ref name=wazza&gt;{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/football/2004/jun/24/euro2004.sport11|title=Forget Gazza, here's Wazza|author=Daniel Taylor|date=2004-06-24|publisher=[[The Guardian]]|lang=en|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CIsW6Yvi|archivedate=2012-11-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2004/england/3830437.stm|title=Wayne Rooney diary|date=2004-06-23|publisher=[[BBC Sport]]|lang=en|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CIsX7KgQ|archivedate=2012-11-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.manutd.com/en/News-And-Features/What-The-Papers-Say/2010/Jul/Papers-Watch-Wayne-reign.aspx|title=Papers: Watch Wayne reign|publisher=ManUtd.com|date=2010-07-19|lang=en|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CYamvGIx|archivedate=2012-11-30}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;''Шрек''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/news/2807345/Rooney-Jnr-has-a-strong-likeness-to-his-father-Wayne.html |title=Rooney lad’s just like dad |date=2010-01-14 |publisher=[[The Sun]] |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-1332546/Wayne-Rooney-carries-bag-featuring-lookalike-Shrek-ogre.html|title=What a pair: Coleen suffers from a wardrobe malfunction as Wayne carries his lookalike Shrek tag around|date=2010-11-24|publisher=[[Daily Mail]]|lang=en|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CIv3IbEQ|archivedate=2012-11-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rg.ru/2012/06/14/runi-site.html |title=Шрек сменил обиду на прическу |date=2012-06-05 |publisher=[[Российская газета]] |lang=ru}}&lt;/ref&gt;
|сурет = Zarya-MU (6).jpg
|сурет ені = 
|атауы = 
|туған күні = 24.10.1985
|туған жері = [[Крокстэт]], [[Ливерпуль]].
|азаматтығы = {{flagicon|England}} [[Англия]]
|бойы = 178 см
|салмағы = 
|позиция = [[Шабуылшы]]
|қазіргі клуб = 
|қызметі = бас бапкер
|клубтары = {{футбол карьерасы
|2002—2004|{{flagicon|England}} [[Эвертон (футбол клубы)|Эвертон]]|67 (15)
|2004—2017|{{flagicon|England}} [[Манчестер Юнайтед]]|393 (183)
|2017—2018|{{flagicon|Англия|20px}} [[Эвертон (футбол клубы)|Эвертон]]|31 (10)
|2018—2020|{{flagicon|АҚШ|20px}} [[Ди Си Юнайтед]]|50 (23)
|2020|{{flagicon|Англия|20px}} [[Дерби Каунти]]|30 (6)}}
|ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2003—2018|{{flagicon|England}} [[Англия Ұлттық футбол құрамасы|Англия]]|120 (53)}}
|бапкер клубтары = {{футбол карьерасы
|2020—2022|{{flagicon|Англия|20px}} [[Дерби Каунти]]|
|2022—2023|{{ту|АҚШ}} [[Ди Си Юнайтед]]|
|2023—2024|{{flagicon|Англия|20px}} [[Бирмингем Сити]]|
|2024|{{flagicon|Англия|20px}} [[Плимут Аргайл]]|}}}}
'''Уэйн Марк Руни''' ({{lang-en|Wayne Mark Rooney}};  [[24 қазан]] [[1985 жыл]], [[Ливерпуль|Ливерпуль]], [[Англия]]) — англиялық футболшы, шабуылшы. Карьерасында ұзақ жылдар бойы &quot;[[Манчестер Юнайтед]]&quot; және [[Англия Ұлттық футбол құрамасы|Англия Ұлттық құрамасы]] сапында ойнаған, бірнеше әлем және Еуропа чемпионаттарына қатысқан.

== Өмірбаяны ==

=== Клубтық мансабы ===
Он жасында &quot;[[Эвертон (футбол клубы)|Эвертонның]]&quot; балалар клубына қабылданды. 2002 жылы 17 жасында [[Англия Премьер-лигасы|Англия Премьер лигасындағы]] тұңғыш ойынын өткізді, 20 сәуір күні &quot;Саутгемптонға&quot; қарсы ойында тізімге ілінді, бірақ алаңға шықпады. Келесі маусымда 17 тамыз күні &quot;[[Тоттенхэм Хотспур|Тоттенхэмге]]&quot; қарсы ойында алаңға шықты, ал тұңғыш голын 2 қазан күні Англия футбол лигасында &quot;Рексем&quot; қақпасына соқты.

19 қазан күні, 17 жасқа толуына бес күн қалғанда &quot;[[Арсенал (футбол клубы, Лондон)|Арсенал]]&quot; қақпасына алыстан теуіп гол соқты да, премьер лигадағы голдарының есебін ашты. Осы ойнда &quot;Арсеналдың&quot; 30 ойынға созылған жеңіліссіз сериясы тоқтады.

[[Футболдан 2004 жылғы Еуропа біріншілігі|2004 жылғы Еуропа чемпионатында]] Руни керемет өнер көрсетті де, оны өз сапына қосып алғысы келетін клубтар саны күрт өсті. Әсіресе &quot;[[Ньюкасл Юнайтед|Ньюкасл]]&quot; мен &quot;[[Манчестер Юнайтед]]&quot; қатты кірісті. Клуб оның бағасын 50 млн фунтқа бағалап еді, оған Рунидің өзі көнбеді. Нәтижесінде клуб жетекшілері мен 18 жасар футболшының арасындағы келісспеушіліктер көбейе түсті де, соңында (31 тамызда) футболшы &quot;[[Манчестер Юнайтед|Манчестер Юнайтедке]]&quot; кетіп тынды. Трансфер жазғы ауысымның бітуіне бірнеше сағат қалғанда ғана іске асты.

&quot;Манчестер Юнайтед&quot; сапындағы тұңғыш ойынын 28 қыркүйекте [[УЕФА Чемпиондар Лигасы 2004/05|Чемпиондар лигасында]] &quot;[[Фенербахче (футбол клубы)|Фенербахчеге]]&quot; қарсы ойында алаңға шықты. Бұл ойында Руни хет-трик жасады. Осылайша ол Чемпиондар лигасында хет-трик жасаған ең жас футболшы боп тіркелді.

2005/06 жылғы маусымда Руни Англия чемпионатында 36 гол соқты (бұл өзінің жеке көрсеткіштері арасындағы рекорды). 2007 жылы жазда 10-нөмірлі жейде Руниге берілді. 

2017 жылы 21 қаңтарда &quot;Манчестер Юнайтед&quot; сапындағы 250-ші голын соқты да, Бобби Чарльтонды артқа тастады. Сол жылы 24 мамырда соңғы рет клуб сапында алаңға шықты. [[УЕФА Еуропа лигасының финалы 2017|УЕФА Еуропа Лигасының финалындағы]] &quot;[[Аякс (футбол клубы, Амстердам)|Аякске]]&quot; қарсы ойында матч соңында алаңға шықты, бұл ойында &quot;Манчестер Юнайтед&quot; 2:0 есебімен жеңіске жетті.

2017 жылы шілдеде &quot;Эвертонға&quot; қайта оралды. 12 тамызда алғашқы ойынын &quot;[[Сток Сити|Сток Ситиге]]&quot; қарсы өткізіп, гол да соқты. 

2018 жылы маусымда АҚШ-тың &quot;Ди Си Юнайтед&quot; клубына ауысты.

2020 жылы 1 қаңтар күні &quot;Дерби Каунтиге&quot; ауысатын боп келісім шарт жасасты.

=== Ұлттық құрама ===
2003 жылы 12 ақпан күні Англия құрамасы сапындағы тұңғыш ойынын өткізді. 

[[Футболдан 2004 жылғы Еуропа біріншілігі|2004 жылғы Еуропа чемпионатында]] топтық кезеңде [[Швейцария Ұлттық футбол құрамасы|Швейцарияның]] қақпасына екі гол соқты. 

[[Футболдан 2006 жылғы әлем біріншілігі|2006 жылғы әлем чемпионаты]] қарсаңында жарақат алғанымен, турнирге дейін түзеліп үлгерді. Құрама ширек финалда [[Португалия Ұлттық футбол құрамасы|Португалиядан]] пенальтилер арқылы сүрінді, осы ойында Руни алаңнан қуылды. Руни чемпионатта гол соға алмады.

[[Футболдан 2010 жылғы әлем біріншілігі|2010 жылғы әлем чемпионатында]] да Руни гол соға алмады, ал құрама 1/8 финалда Германиядан ойсырай ұтылды. 

[[Футболдан 2012 жылғы Еуропа біріншілігі|2012 жылғы Еуропа чемпионатында]] дисквалификацияның кесірінен топтық кезеңнің екі ойынына қатыса алмады, үшінші турдағы [[Украина Ұлттық футбол құрамасы|Украинамен]] ойында алаңға шығып, ойын тағдырын шешкен жалғыз голды соқты.

2014 жылғы әлем чемпионаты Англия құрамасы үшін тіпті сәтсіз болды, клуб топтан да шыға алмады. Руни [[Уругвай Ұлттық футбол құрамасы|Уругвайдың]] қақпасына бір гол соқты (бұл Рунидің әлем чемпионаттарының финалдық турниріндегі жалғыз голы), бірақ бұл ойында Англия 1:2 есбеміен ұтылып қалды.

2014 жылы 28 тамызда Руни құрама капитаны боп тағайындалды.

[[Футболдан 2016 жылғы Еуропа біріншілігі|2016 жылғы Еуропа чемпионатына]] Руни капитан ретінде барды. 1/8 финалда [[Исландия Ұлттық футбол құрамасы|Исландияның]] қақпасына бір гол соқты, бірақ Англия 1:2 есебімен ұтылып қалды. 

2017 жылы 23 тамызда Руни құрама сапындағы карьерасын аяқтайтынын мәлімдеді. 

2018 жылы 15 қарашада соңғы ойынын АҚШ-қа қарсы жолдастық кездесуде өткізді.
== Жетістіктері ==

=== Командалық ===

* Англия чемпионы (5): 2007, 2008, 2009, 2011, 2013
* Англия кубогы: 2016
* Лига кубогы (3): 2006, 2010, 2017
* Чемпиондар лигасы: 2008
* Еуропа лигасы: 2017
* Англия суперкубогы (4): 2007, 2010, 2011, 2016
* Клубтар әлем чемпионаты: 2008

=== Жеке ===

* Англия құрамасының үздік мергені: 53 гол
* «Манчестер Юнайтед» тарихындағы үздік мерген: 253 гол
* Клубтар әлем чемпионатының үздік мергені: 2008
* Жылдың үздік жас спротшысы: 2002
* Golden Boy: 2004
* Еуро-2004 символикалық құрамы: 2004
* Англия Премьер-лигасының үздік ойыншысы: 2009/10
* «Манчестер Юнайтедтің» еурокубоктердегі үздік мергені: 39 голов

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сiлтемелер ==
{{commonscat|Wayne Rooney}}
* [http://www.officialwaynerooney.com/ Ресми сайты] {{ref-en}}
* [http://www.manutd.com/en/Players-And-Staff/First-Team/Wayne-Rooney.aspx Профиль] (''ManUtd.com'') {{ref-en}}
* [http://www.stretfordend.co.uk/playermenu/rooney.html Статистикасы] (''StretfordEnd.co.uk'') {{ref-en}}
* {{twitter|WayneRooney|Уэйн Руни}}


[[Санат:Англия футболшылары]]
[[Санат:Манчестер Юнайтед ФК ойыншылары]]
[[Санат:Англия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Эвертон ФК ойыншылары]]
[[Санат:Дерби Каунти ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ди Си Юнайтед ФК ойыншылары]]
[[Санат:Англия футбол жаттықтырушылары]]
[[Санат:Дерби Каунти ФК жаттықтырушылары]]</text>
      <sha1>hrsn2onjb3g7q1bciv89p802a6hwo4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аюлар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22031</id>
    <revision>
      <id>3692718</id>
      <parentid>3692054</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:06:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Кабылбек Алихан|Кабылбек Алихан]] ([[User talk:Кабылбек Алихан|т]]) өңдемелерінен [[User:Nurtenge|Nurtenge]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3025914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8147" sha1="jvxq6knkfwv7dlu7cy0vk3hcmvg0ble" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Аюлар
| image 049 JPEG image
| fossil_range = {{Geological range|38|0}}Late [[Эоцен]] - Recent
| image = American black bear - FWS.jpg
| image_width = 200px
| image_caption = [[Барибал]], ''Ursus americanus''
| regnum = [[Жануарлар]]
| phylum = [[Хордалылар]]
| classis = [[Сүтқоректілер]]
| ordo = [[Жыртқыштар]]
| subordo = [[Иттәрізділер]]
| familia = '''Ursidae'''
| familia_authority = [[Григорий Иванович Фишер фон Вальдгейм]], 1817
| subdivision_ranks = Genera
| subdivision =
* ''[[Үлкен панда]]''
* ''[[Малай аюы]]''
* ''[[Melursus]]''
* ''[[Аюлар]]''
* ''[[Көзілдірікті аю]]''
}}
'''Аюлар''' ({{lang-la|Ursidae}}) — [[жыртқыштар]] отрядына жататын сүтқоректі [[аң]] тұқымдасы. 
 
Олардың дене бітімі шомбал, басы үлкен, құлағы кішкентай, құйрығы қысқа (қалың жүнінен көрінбейді). Жүні бір түсті, қоңыр, қара не ақ, аяғы бес саусақты, тырнақты болады. Иіс сезу қабілеті жақсы жетілген. Қазір олардың [[ақ аю]], [[ақтөсті аю]], [[қоңыр аю]], [[барибал]], [[ерінді аю]], [[малай аюы]], [[көзілдірікті аю]] және [[үлкен панда]] деген 8 түрі кездеседі. Ақ аю [[Солтүстік Мұзды мұхит]] жағалауында тіршілік етеді. Оның дене тұрқы 3 м-дей, салмағы 400 – 700 кг-дай. Суда өте жақсы жүзеді, сүңгиді, табаны жүнді болғандықтан мұз үстінде таймайды. Ит балықпен, әсіресе [[каспий итбалығы]]мен (нерпа) қоректенеді. Ақ аю екі жылда бір балалайды, [[қонжық]]тары енесімен ''1,5 жылға'' дейін жүреді. Ақ аю Халықаралық табиғат қорғау одағының «[[Қызыл кітап|Қызыл кітабына»]] енгізілген (1976 жылы). Ал Қазақстанда [[Тянь-Шань]], [[Жоңғар Алатауы]], [[Тарбағатай]], Сауыр және [[Алтай тауы|Алтай тауларында]] аюдың 2 түр тармағы ([[қоңыр аю]], [[Тянь-Шань қоңыр аюы]]) мекендейді. Қоңыр аюдың дене тұрқы 2 м-дей, салмағы 150 – 200 кг-дай, түсі қоңыр, қара қоңыр болады. Өзінің мінез құлқы жағынан бейқам, момын, қорқақтау келеді, [[орман]] ішінде адам көзіне көрінбейді. Ол адамның өмірі үшін қауіпті емес. Қорек талғамайды. Аюлар үш жасында жыныстық жағынан жетіледі. Ұйығуынан 7 ай өткен соң, 2 – 4 қонжық табады. Қаңтар, ақпан айларында жаңа туған қонжығының салмағы 300 – 600 г болады. Енесінің сүтімен ''4,5 – 5,5 айға'' жуық қоректенеді, бір-екі жыл енесімен бірге жүреді. Аюлар 30 – 40 жылдай тіршілік етеді. Буаз аю жеке жүреді, қыста үңгірінде жалғыз жатады. Күзге таман бойына 50 кг-ға жуық май жинап, қатты семіреді де, қысқа қарай ұйқыға кетеді. Егер қажетті май қорын жинай алмаса, ұйқыға жатпайды. Аю – бағалы аң. Ол [[май]]ы және [[шипа]]лық қасиеті бар [[өт]]і үшін ауланады. Семіз аюдан 120 кг ет, 50 кг-дай витамині мол май алуға болады. Аю жабайы [[тұяқ]]ты аңдарға, үй малдарына, сондай-ақ адамға да шабуыл жасайды. [[Бал омарта]]cына түсуді жақсы көреді. Қоңыр аюлар кәсіптік аң ретінде ауланып келді. Қазір оларды аулауға тыйым салынған.&lt;ref&gt;Қазақ энциклопедиясы&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Ursus maritinus.jpg|thumb|left|200px|[[Ақ аю]]]]

Аюдың кейбір өнімдері [[халықтық медицина]]сында қолданылады. Аюдың етін кептіріп алып, суға аздап езіп ішкізсе, адамның көптеген ауруларына дауа деп есептеледі. Мұндай ем түрі ыстықты түсіреді, жараны тез жазады, кокжөтелге, шиқан, сыздауық шыққанға, бала денесіне шыққан бөртпеге және сары ауруға қарсы ем ретінде саналады. Мәлімет берушілердің айтуына қарағанда, Аю етін асқазан қыжылдау, кекіру сияқты ауруларға қарсы ем ретінде де қолданылады. Оны кебірек жесе денені қыздырып, қан қысымын көтереді. Аюдың қыртыс майын боршалап, жел-қүздан болған буын ауруына, саусақтардың арасына шыққан [[қиғақ]]қа (теміреткі тәрізді) қыздырып тартады. Ұйқысы қашып жүрген адам иленген теріні жамылып жатса тыныштанады. Аю терісінің үстіне бір ұйықтап тұрса ұйқысы Аюдікіндей болады деп ырымдайды.&lt;ref&gt; Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2 &lt;/ref&gt;

Өздерінің ауыр денелеріне қарамастан, аюлар өте жақсы өрмелеп, жүгіреді. Олар сағатына 55 км-дей жылдамдықпен зымырап жүгіре алады. Олар жемістерді алу үшін немесе жауларынан құтылу үшін ағаштарға өрмелеп шығады. Қара аюлардың көбі өте жақсы өрмелейді. Көзілдірікті аю ағаш басында өмір сүретін аюлар қатарына жатады. Бұл аюлар ағаштардың басына жапырақтардан ұя жасап, сол жерде қоректеніп, ұйықтап, уақыттарының көбін сонда өткізеді.

== Қысқы ұйқы ==
Көптеген аюлар қыстыгүні қорек азайған кезде қимылсыз күйге көшеді. Қимылсыз күй дегеніміз –аюлардың апанда ыңғайланып алып ұйқыға кетуі. Бұл кезеңде аюлардың жүрек соғысы бәсеңдейді, дене температурасы төмендеп, ас қорытуы баяулайды, өте аз энергия жұмсайды. Аюлар ұйқыға күзде дайындала бастайды. Олар өте көп қоректеніп, көп салмақ жинайды. Кейбір қоңыр аюлар қор жинау үшін күніне 40-45 кг шамасында тамақ жейді. Осы май болып жиналған энергияны қыстап шығу үшін пайдаланады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{commons|Ursidae}}

[[Санат:Аюлар]]
[[Санат:Сүтқоректілер]]</text>
      <sha1>jvxq6knkfwv7dlu7cy0vk3hcmvg0ble</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692719</id>
      <parentid>3692718</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:06:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Kasymov|Kasymov]] ([[User talk:Kasymov|т]]) өңдемелерінен [[User:Кабылбек Алихан|Кабылбек Алихан]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3692054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8146" sha1="r8pr7vvkc8c90gz2vszk0n8idtqc7gd" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Аюлар
| image 049 JPEG image
| fossil_range = {{Geological range|38|0}}Late [[Эоцен]] - Recent
| image = American black bear - FWS.jpg
| image_width = 200px
| image_caption = [[Барибал]], ''Ursus americanus''
| regnum = [[Жануарлар]]
| phylum = [[Хордалылар]]
| classis = [[Сүтқоректілер]]
| ordo = [[Жыртқыштар]]
| subordo = [[Иттәрізділер]]
| familia = '''Ursidae'''
| familia_authority = [[Григорий Иванович Фишер фон Вальдгейм]], 1817
| subdivision_ranks = Genera
| subdivision =
* ''[[Үлкен панда]]''
* ''[[Малай аюы]]''
* ''[[Melursus]]''
* ''[[Аюлар]]''
* ''[[Көзілдірікті аю]]''
}}
'''Аюлар''' ({{lang-la|Ursidae}}) — [[жыртқыштар]] отрядына жататын сүтқоректі аңдар тұқымдасы 
 
Олардың дене бітімі шомбал, басы үлкен, құлағы кішкентай, құйрығы қысқа (қалың жүнінен көрінбейді). Жүні бір түсті, қоңыр, қара не ақ, аяғы бес саусақты, тырнақты болады. Иіс сезу қабілеті жақсы жетілген. Қазір олардың [[ақ аю]], [[ақтөсті аю]], [[қоңыр аю]], [[барибал]], [[ерінді аю]], [[малай аюы]], [[көзілдірікті аю]] және [[үлкен панда]] деген 8 түрі кездеседі. Ақ аю [[Солтүстік Мұзды мұхит]] жағалауында тіршілік етеді. Оның дене тұрқы 3 м-дей, салмағы 400 – 700 кг-дай. Суда өте жақсы жүзеді, сүңгиді, табаны жүнді болғандықтан мұз үстінде таймайды. Итбалықпен, әсіресе [[каспий итбалығы]]мен (нерпа) қоректенеді. Ақ аю екі жылда бір балалайды, [[қонжық]]тары енесімен ''1,5 жылға'' дейін жүреді. Ақ аю Халықаралық табиғат қорғау одағының «[[Қызыл кітап|Қызыл кітабына»]] енгізілген (1976 жылы). Ал Қазақстанда [[Тянь-Шань]], [[Жоңғар Алатауы]], [[Тарбағатай]], Сауыр және [[Алтай тауы|Алтай тауларында]] аюдың 2 түр тармағы ([[қоңыр аю]], [[Тянь-Шань қоңыр аюы]]) мекендейді. Қоңыр аюдың дене тұрқы 2 м-дей, салмағы 150 – 200 кг-дай, түсі қоңыр, қара қоңыр болады. Өзінің мінез-құлқы жағынан бейқам, момын, қорқақтау келеді, [[орман]] ішінде адам көзіне көрінбейді. Ол адамның өмірі үшін қауіпті емес. Қорек талғамайды. Аюлар үш жасында жыныстық жағынан жетіледі. Ұйығуынан 7 ай өткен соң, 2 – 4 қонжық табады. қаңтар-ақпан айларында жаңа туған қонжығының салмағы 300 – 600 г болады. Енесінің сүтімен ''4,5 – 5,5 айға'' жуық қоректенеді, бір-екі жыл енесімен бірге жүреді. Аюлар 30 – 40 жылдай тіршілік етеді. Буаз аю жеке жүреді, қыста үңгірінде жалғыз жатады. Күзге таман бойына 50 кг-ға жуық май жинап, қатты семіреді де, қысқа қарай ұйқыға кетеді. Егер қажетті май қорын жинай алмаса, ұйқыға жатпайды. Аю – бағалы аң. Ол [[май]]ы және [[шипа]]лық қасиеті бар [[өт]]і үшін ауланады. Семіз аюдан 120 кг ет, 50 кг-дай витамині мол май алуға болады. Аю жабайы [[тұяқ]]ты аңдарға, үй малдарына, сондай-ақ адамға да шабуыл жасайды. [[Бал омарта]]cына түсуді жақсы көреді. Қоңыр аюлар кәсіптік аң ретінде ауланып келді. Қазір оларды аулауға тыйым салынған.&lt;ref&gt;Қазақ энциклопедиясы&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Ursus maritinus.jpg|thumb|left|200px|[[Ақ аю]]]]

Аюдың кейбір өнімдері [[халықтық медицина]]сында қолданылады. Аюдың етін кептіріп алып, суға аздап езіп ішкізсе, адамның көптеген ауруларына дауа деп есептеледі. Мұндай ем түрі ыстықты түсіреді, жараны тез жазады, кокжөтелге, шиқан, сыздауық шыққанға, бала денесіне шыққан бөртпеге және сары ауруға қарсы ем ретінде саналады. Мәлімет берушілердің айтуына қарағанда, Аю етін асқазан қыжылдау, кекіру сияқты ауруларға қарсы ем ретінде де қолданылады. Оны кебірек жесе денені қыздырып, қан қысымын көтереді. Аюдың қыртыс майын боршалап, жел-қүздан болған буын ауруына, саусақтардың арасына шыққан [[қиғақ]]қа (теміреткі тәрізді) қыздырып тартады. Ұйқысы қашып жүрген адам иленген теріні жамылып жатса тыныштанады. Аю терісінің үстіне бір ұйықтап тұрса ұйқысы Аюдікіндей болады деп ырымдайды.&lt;ref&gt; Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2 &lt;/ref&gt;

Өздерінің ауыр денелеріне қарамастан, аюлар өте жақсы өрмелеп, жүгіреді. Олар сағатына 55 км-дей жылдамдықпен зымырап жүгіре алады. Олар жемістерді алу үшін немесе жауларынан құтылу үшін ағаштарға өрмелеп шығады. Қара аюлардың көбі өте жақсы өрмелейді. Көзілдірікті аю ағаш басында өмір сүретін аюлар қатарына жатады. Бұл аюлар ағаштардың басына жапырақтардан ұя жасап, сол жерде қоректеніп, ұйықтап, уақыттарының көбін сонда өткізеді.

== Қысқы ұйқы ==
Көптеген аюлар қыстыгүні қорек азайған кезде қимылсыз күйге көшеді. Қимылсыз күй дегеніміз –аюлардың апанда ыңғайланып алып ұйқыға кетуі. Бұл кезеңде аюлардың жүрек соғысы бәсеңдейді, дене температурасы төмендеп, ас қорытуы баяулайды, өте аз энергия жұмсайды. Аюлар ұйқыға күзде дайындала бастайды. Олар өте көп қоректеніп, көп салмақ жинайды. Кейбір қоңыр аюлар қор жинау үшін күніне 40-45 кг шамасында тамақ жейді. Осы май болып жиналған энергияны қыстап шығу үшін пайдаланады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{commons|Ursidae}}

[[Санат:Аюлар]]
[[Санат:Сүтқоректілер]]</text>
      <sha1>r8pr7vvkc8c90gz2vszk0n8idtqc7gd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мектеп</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30140</id>
    <revision>
      <id>3692698</id>
      <parentid>3691444</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:43:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/KazhmakhanvNursezim|KazhmakhanvNursezim]] ([[User talk:KazhmakhanvNursezim|т]]) өңдемелерінен [[User:Nurtenge|Nurtenge]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3642676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5269" sha1="cmcsjcwqmuegmzcqlgx0qxu2tdh46z7" xml:space="preserve">[[Сурет:Primary Student of Pakistan.JPG|thumb|right|250px|Оқушы формасы (Пәкістан)]]
[[Сурет:At an Indonesian school (West Sumatra).jpg|thumb|right|250px|Ауыл мектебінде (Батыс Суматра, [[Индонезия]])]]
'''Мектеп''' — жас ұрпаққа [[білім]] мен [[тәрбие]] беретін мекеме, [[білім беру]] жүйесінің негізгі буыны. Басты нысаны – балаға сапалы білім беру. Оны [[мұғалім]] атқарады.&lt;ref&gt;[[Балалар Энциклопедиясы]], 6 том.&lt;/ref&gt;

== Мектептердің түрлері: ==
1) [[білім]] беру сипатына қарай: жалпы білім беретін және кәсіптік;

2) берілетін білім көлеміне қарай: бастауыш, орта, жоғары;

3) балаларды жынысына қарай бөліп оқытатын мектептер;

4) оқытудың тілдік нысанына қарай:
:: а) ұлт мектебі;
:: ә) Қазақ тілді мектеп, аралас тілді мектеп;
:: б) дінге қатысына қарай: діни, зайырлы;
:: в) меншік түріне қарай: мемлекеттік, қоғамдық және жеке меншік (ақылы) мектептер болып сараланады; қара [[Қазақстан (оқу-ағарту жүйесі)]].&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том&lt;/ref&gt;

== КСРО-дағы мектептер == 

1918 жылы шіркеуді мемлекеттен, мектепті шіркеуден бөлу туралы декрет зайырлы білім беру принципін енгізді. Ресей тарихында алғаш рет 1930 жылы жалпыға бірдей міндетті тегін білім беру принципі енгізілді. Халықтың басым көпшілігінің сауатсыздығын жою үшін (ел бойынша орта есеппен 1897 жылы сауатсыздардың кемінде 2/3 бөлігі) 1930 жылдарға дейін КСРО халық ағарту жүйесінде сауат ашу мектептері жұмыс істеді.
КСРО-да халықтың барлық топтарын қамтитын жалпы білім беретін мектептер жүйесі құрылды. Орта жалпы білім беретін мектептер, жұмысшы жастар мектептері (кешкі мектептер, жұмысшы жастар мектептері) болды.
1943 жылы КСРО-да Мәскеуде, Ленинградта, одақтас республикалардың астаналарында, облыс және облыс орталықтарында және бірқатар ірі өнеркәсіп орталықтарында жеті жылдық және орта мектептерде ұлдар мен қыздарды бөлек оқыту енгізілді. 1954 жылға дейін шықты.
Мектептерде Лениндік кабинеттер, балалар мен жасөспірімдер ұйымдарының бастауыш ұяшықтары: төменгі сыныптар үшін Октябрь жұлдыздары, 4-7 сыныптар үшін пионер отрядтары, ал жоғары сыныптарда комсомол ұйымдары болды. Жылдар бойы кесіндісі өзгеріп тұратын стандартты мектеп формасы болды.
Кеңестік жылдар мен қазіргі посткеңестік кеңістікте кеңес мектебінің әлемдегі ең үздік деген стереотипі кең тараған болатын.

== Жалпы білім беретін мектеп ==
'''Жалпы білім беретін мектеп''' - әрқайсысы дербес қызмет жасай алатын үш деңгейден тұрады: бастауыш, негізгі орта және жоғарғы деңгейден тұратын, негізгі және қосымша білім беру бағдарламаларын жүзеге асыратын, орта, жалпы білім беретін оқу орны.&lt;ref name=&quot;name&quot;&gt;Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Педагогика / О 74 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: &quot;ЭКО&quot; ҒӨФ. 2006. - 482 б. ISBN 9965-808-85-6&lt;/ref&gt;

== Жеке меншік мектеп ==
'''Жеке меншік мектеп''' - бұл жеке ұйым, қаржыландыратын мектеп.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}

[[Санат:Білім]]
[[Санат:Оқу орындары]]</text>
      <sha1>cmcsjcwqmuegmzcqlgx0qxu2tdh46z7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сарыкемер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31187</id>
    <revision>
      <id>3692713</id>
      <parentid>3692099</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:05:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Кабылбек Алихан|Кабылбек Алихан]] ([[User talk:Кабылбек Алихан|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3586673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12466" sha1="fy367yvsgnd66owhtoeltdcua2wiegi" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Қазақстан
 |статусы                 = Ауыл
 |атауы                   = Сарыкемер
 |сурет                   = Sarykemer.jpg
 |әкімшілік күйі          = Аудан орталығы
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  =  
  |lat_dir =N |lat_deg =43 |lat_min =00 |lat_sec = 22
  |lon_dir =E |lon_deg =71 |lon_min =30 |lon_sec =45
  |CoordAddon             = type:city(8100)_region:KZ
  |CoordScale             =
 |ел картасы              = 300
 |облыс картасы           = 
 |аудан картасы           = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |облыс картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |облысы                  = Жамбыл облысы
 |кестедегі облыс         = Жамбыл облысы{{!}}Жамбыл
 |ауданы                  = Байзақ ауданы
 |кестедегі аудан         = Байзақ ауданы{{!}}Байзақ 
 |мекен түрі              = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі
 |мекені                  = Сарыкемер ауылдық округі{{!}}Сарыкемер
 |ішкі бөлінісі           = 
 |әкімі                   = Нұрбаев Өсер Әбдіжәлілұлы
 |құрылған уақыты         = 1875 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = ''Михайловка''
 |статус алуы               = 
 |жер аумағы                  = 
 |климаты                 = 
  |тұрғыны                = 32 668&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]&lt;/ref&gt;
  |санақ жылы             = 2023
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |телефон коды            = 72637
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   =
 |сайт тілі               =
}}
'''Сарыкемер''' ([[1992 жыл]]ға дейін — ''Михайловка'')&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/rus/docs/P920008000_ О пpисвоении наименований и пеpеименовании отдельных администpативно-теppитоpиальных единиц Республики Казахстан]&lt;/ref&gt; – [[Жамбыл облысы]]ндағы ауыл, [[Байзақ ауданы]]ның (1938 жылдан) және [[Сарыкемер ауылдық округі|Сарыкемер]], [[Бәйтерек ауылдық округі (Жамбыл облысы)|Бәйтерек]] ауылдық округтерінің орталығы.

== Географиялық орны ==
Облыс орталығы – [[Тараз]] қаласынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 10 км жерде, [[Талас (өзен)|Талас]] өзенінің сол жағалауындағы сұр жусан, баялыш, күйреуік, көкпек басым өскен, тау алды жазығының сұр, шалғынды-сұр топырақты шөлейт белдемінде орналасқан.&lt;ref name=&quot;Тараз энциклопедиясы&quot;&gt;Тараз энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

== Халқы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Саны (1999, 2009, 2021)&lt;ref name=&quot;source122&quot;&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;
|-
!1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен
|-
||15563||{{өсім}}24314 ||{{өсім}}32043 ||131,8 ||11967 ||{{өсім}}16291 ||136,1 ||12347 ||{{өсім}}15752 ||127,6
|}

== Тарихы ==
Іргесі [[1875 жыл]]ы қаланды. Халық ауылға қоныстанбаған кезде, ауыл маңындағы Талас өзенінің бойы сарыкемерленіп, күнге шағылысып тұратындықтан ежелден бұл жер Сарыкемер аталған. [[1880 жыл]]ы орыс көпесі Михайловтың атымен Михайловка қаласы аталған десе, басқа нұсқаларда келімсектер тұрған жерлеріне бірінші кезекте шіркеулерін салған, шіркеуді өздерінің қасиетті &quot;Михайлов день&quot; күні қарсаңында ашылғанына байланысты атаған дейді. Ауылға Қазақстан Республикасы Жоғарғы кеңесінің торалқасының 19.03.1992 жылғы №1262-ХІІ қаулысымен өзінің ежелгі Сарыкемер аты қайтарылып берілді.&lt;ref&gt;Жамбыл облысының топономикалық атауларының анықтамалығы&lt;/ref&gt;

Осы елді мекеннің тұрғыны болған Әмірбек қажы Есенбаев 1957 жылы көне Тараз қаласы жайында жазылған мұрағат материалдарын жинаған кезде, Ташкенттегі Орта Азия университетінің кітапханасына барған сапарында Ресейдің археологиялық-этнографиялық экспедициясын басқарған ротмистр Н.А.Петровтың 1791 жылы жазған зерттеулерімен танысқан болатын. Сол көне құжаттар салынған жәшіктің сыртқы бетінде “№117-61220, материалы Таласской долины и устные сказания очевидцев” деген зерттеу тақырыбының аты жазылған. Онда  Байзақ датқаның әкесі Мәмбет датқаның батыр тұлғасы туралы жан-жақты баяндалған және оның өciп-өнген әулетінде қалыптасқан қазақтың әдет-ғұрпы, салт-дәстүрі жайында да аса құнды деректер жинақталған. Әcipece, Мәмбет датқаның жаз жайлауы Талас өзенінің жағасындағы Сарыкемер елді мекенін  айнала қоршап жатқан малға жайлы, шөбі шүйгін, суы мол, кең жайылымдар болатыны ерекше айтылған.

Орыс этнографы Петровтың зерттеулерін негізге алсақ, Сарыкемер елді мекені XVII ғасырдың басында, яғни Мәмбет датқа өмір сүрген дәуірде қалыптасқан.

Ертеректе, Талас өңірінің қазіргідей егіншілік кәсібі кеңірек дами қоймаған дәуірде, суға деген сұраныс аз болған. Өзен кемерінен асып, кез келген жерді кемерлеп, кеміріп жататын. Әcipece “Қызғалдақ тасу”, “Қарақұйрық тасу” дейтін Таластың тасулары малға да, жанға да өте қауіпті болатын. Сондай шақта су деңгейі күрт көтеріліп, секундына мөлшері 100-150 текше метрге жететін. Мұнша көп тасқын судың дүлей күші өзен жағасын опыра кемерлеп, биік-биік жарқабақты әп-сәтте “жасай” салатын. Сол жарқабақтар сонау бip замандардан бepi тасқын судың күшімен біріне-бірі ұласып, Сарыкемердің шығыс жағын тұтас бip кемерге айналдырып алған деседі. Яғни, Сарыкемер деген атау сол сары топырақты кемерге байланысты аталуы ақиқат. Өйткені, қазақ елінде ежелден елді мекендерді жер, судың, сай-саланың атымен атай салу әдет болып саналатын. Бұл атауды ойлап тапқан сол дәуірдің замандасы Мәмбет датқаның әулеті болар деген ой бар. Себебі, Талас өңірі негізінен солардың ата қонысы, жайлауы болған.

Бұған ресми түрде дәлел бола алатын тағы бip аса беделді басылым бар. Ол - “Қазақ Совет Энциклопедиясының” 8-томы. Кітаптың 70-бетінде Михайловка (Сарыкемер) туралы мынадай дерек бар:  “Михайловка-Свердлов ауданының орталығы, село Жамбыл қаласының солтүстік шығысында (16 км) Талас өзенінің жағасына орналасқан. Ауылдың алғашқы аты “Сарыкемер” кейіннен “Шардара”, 1880 жылдан “Михайловка” болды” делінген.

== Кәсіпорындары ==
Сарыкемердегі бұрынғы кірпіш зауыты, нан, тамақ комбинаты, жол құрылысы, автокөлік мекемелері, ауыл шаруашылығы технологиялық бірлестігі, т.б. кәсіпорындар мен мекемелер 1997 жылдан өндірістік кооперативтер, акционерлік қоғамдар мен серіктестіктерге, шаруа қожалықтарына біріктірілді. Олардың ішіндегі ірілері: «Сарыкемер» автокөлік кәсіпорны, «Әулиеата құсы» акционерлік қоғамдары, «Байзақ» ӨК. Одан басқа аудандық тұтынушылар кооперативі, шағын кәсіпорындар мен &quot;Бегей&quot; ірі сауда орталықтары, &quot;Алнияз&quot;, &quot;Айдын&quot; мейрамханалары, телекоммуникациялық торап, мемлекеттік пошта торабы, электрлендіру жүйесінің мекемесі жұмыс істейді.

== Инфрақұрылымы ==
3 орта, 1 мектеп-гимназия (5-ші соғылуда), 1 кәсіптік мектеп, музыкалық, спорт мектептері, мәдениет үйі, клубтар, 5 кітапхана, Ғ.Мұратбаев атындағы мұражай, 2 стадион, мешіт, аудандық аурухана мен емхана, дәріхана, отбасылық-дәрігерлік амбулатория, фельдшерлік-акушерлік пункт, т.б. мекемелер бар.&lt;ref name=&quot;Тараз энциклопедиясы&quot;/&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Байзақ ауданы елді мекендері}}

[[Санат:Байзақ ауданы елді мекендері]]</text>
      <sha1>fy367yvsgnd66owhtoeltdcua2wiegi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шашубай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31977</id>
    <revision>
      <id>3692789</id>
      <parentid>3338648</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T02:32:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bdlymbal2</username>
        <id>188264</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>маңыздылығын қостым</comment>
      <origin>3692789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6759" sha1="fpa3vk3acfxy0uzy3zfuj3misai96r1" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Қазақстан 
|статусы                 =  Кент
|атауы                 = Шашубай
|сурет               =   
|әкімшілік күйі          =   
|елтаңба                 = 
|ту                      =  
|елтаңба сипаттамасы     = 
|ту сипаттамасы          = 
|елтаңба ені             = 
|ту ені                  =  
   |lat_deg =46 |lat_min =48|lat_sec = 20
   |lon_deg =75|lon_min = 02|lon_sec =28
   |CoordAddon             = type:city(1226000)_region:KZ
   |CoordScale             =
|ел картасы              = 
|облыс картасы           = 
|аудан картасы           = 
|ел картасының өлшемi    = 
|облыс картасының өлшемi = 
|аудан картасының өлшемi = 
|облысы                  = Қарағанды облысы
|кестедегі облыс         = Қарағанды облысы{{!}}Қарағанды
|ауданы                  = Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы)   
|кестедегі аудан         = Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы){{!}}Ақтоғай  
|мекен түрі              = кент{{!}}Кенттік әкімдігі
|мекені                  = Шашубай кенттік әкімдігі{{!}}Шашубай
|ішкі бөлінісі           = 
|әкімі                   = 
|құрылған уақыты         = 1936   
|алғашқы дерек           = 
|бұрынғы атаулары        = ''Рыбтрест'', ''Озерный''
|статус алуы               = 
|жер аумағы                  = 
|климаты                 = 
  |тұрғыны                = {{өсім}}2417
  |санақ жылы             = [[2021 жыл|2021]]
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
|телефон коды            = 
|пошта индексі           = 
|пошта индекстері        = 
|ортаққордағы санаты     = 
|сайты                   =
|сайт тілі               =
}}

'''Шашубай''' ([[2006 жыл]]ға дейін – ''Озёрный'')&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V06K0001819 Нұра, Ақтоғай, Қарқаралы, Шет аудандарының кейбір ауылдық округтерін қайта атау туралы]&lt;/ref&gt; — [[Қарағанды облысы]] [[Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы)|Ақтоғай ауданы]]ндағы кент. &quot;Балқаш балық өнеркәсіптік кешені&quot; бірлестігі орналасқан қала

== Географиялық орны ==
[[Балқаш]] көлінің солтүстік жағалауында, аудан орталығы – [[Ақтоғай (Қарағанды облысы)|Ақтоғай]] ауылынан оңтүстікке қарай 216 км, [[Балқаш (қала)|Балқаш]] қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 3 км-дей жерде орналасқан.

== Халқы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Саны (1999, 2009, 2021)&lt;ref name=&quot;source122&quot;&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;
|-
!1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен
|-
||2368 ||{{құлдырау}}2148 ||{{өсім}}2417 ||112,5 ||1092 ||{{өсім}}1203 ||110,2 ||1056 ||{{өсім}}1214 ||115
|}

== Тарихы ==
Іргесі [[1936 жыл]]ы балық аулау станция негізінде қаланған. [[1937 жыл]]ы [[Қарағанды]] - Балқаш темір жолы құрылысы аяқталғаннан кейін мұнда Балқаш мемлекеттік балық өндірісі тресі ашылды. [[1939 жыл]]ы “Рыбтрест” кенті деп аталды. [[1940 жыл]]ы базада мұздатқыш салынып, Балқаш балық комбинаты құрылды. [[1975 жыл]]ы желтоқсанда Озерный кенті болып құрылып, Балқаш қалалық кеңесіне қарады. [[1977 жыл]]ы Приозерный ауданы құрылып, орталығы Озерный кенті болды (кейін халық ақыны Шашубай есімі берілді). [[1993 жыл]]ы Тоқырауын ауданы болып өзгертілді. [[1997 жыл]]ы Тоқырауын ауданы таратылып, Шашубай кенті Қарағанды облысы Ақтоғай ауданының құрамына енді. Шаруашылықтың негізгі бағыты — балық аулау. “Балқашбалық” [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік|ЖШС]]-і бар.

== Инфрақұрылымы ==
Мектеп, клуб, кітапхана, отбасылық-дәрігерлік амбулатория, т.б. мәдени-тұрмыстық мекемелер бар. Белгілі ақын, әнші [[Шашубай Қошқарбайұлы|Шашубай Қошқарбаев]]қа ескерткіш орнатылған. Ең жақын темір жолы станциясы — Балқаш (5 км жерде).&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы)}}

[[Санат:Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы) елді мекендері]]
[[Санат:Қазақстан кенттері]]</text>
      <sha1>fpa3vk3acfxy0uzy3zfuj3misai96r1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692807</id>
      <parentid>3692789</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T06:52:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Bdlymbal2|Bdlymbal2]] ([[User talk:Bdlymbal2|т]]) өңдемелерінен [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3338648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6644" sha1="nyxfywav3zsz35n7gte0bam53i8t213" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Қазақстан 
|статусы                 =  Кент
|атауы                 = Шашубай
|сурет               =   
|әкімшілік күйі          =   
|елтаңба                 = 
|ту                      =  
|елтаңба сипаттамасы     = 
|ту сипаттамасы          = 
|елтаңба ені             = 
|ту ені                  =  
   |lat_deg =46 |lat_min =48|lat_sec = 20
   |lon_deg =75|lon_min = 02|lon_sec =28
   |CoordAddon             = type:city(1226000)_region:KZ
   |CoordScale             =
|ел картасы              = 
|облыс картасы           = 
|аудан картасы           = 
|ел картасының өлшемi    = 
|облыс картасының өлшемi = 
|аудан картасының өлшемi = 
|облысы                  = Қарағанды облысы
|кестедегі облыс         = Қарағанды облысы{{!}}Қарағанды
|ауданы                  = Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы)   
|кестедегі аудан         = Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы){{!}}Ақтоғай  
|мекен түрі              = кент{{!}}Кенттік әкімдігі
|мекені                  = Шашубай кенттік әкімдігі{{!}}Шашубай
|ішкі бөлінісі           = 
|әкімі                   = 
|құрылған уақыты         = 1936   
|алғашқы дерек           = 
|бұрынғы атаулары        = ''Рыбтрест'', ''Озерный''
|статус алуы               = 
|жер аумағы                  = 
|климаты                 = 
  |тұрғыны                = {{өсім}}2417
  |санақ жылы             = [[2021 жыл|2021]]
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
|телефон коды            = 
|пошта индексі           = 
|пошта индекстері        = 
|ортаққордағы санаты     = 
|сайты                   =
|сайт тілі               =
}}

'''Шашубай''' ([[2006 жыл]]ға дейін – ''Озёрный'')&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V06K0001819 Нұра, Ақтоғай, Қарқаралы, Шет аудандарының кейбір ауылдық округтерін қайта атау туралы]&lt;/ref&gt; — [[Қарағанды облысы]] [[Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы)|Ақтоғай ауданы]]ндағы кент.

== Географиялық орны ==
[[Балқаш]] көлінің солтүстік жағалауында, аудан орталығы – [[Ақтоғай (Қарағанды облысы)|Ақтоғай]] ауылынан оңтүстікке қарай 216 км, [[Балқаш (қала)|Балқаш]] қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 3 км-дей жерде орналасқан.

== Халқы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Саны (1999, 2009, 2021)&lt;ref name=&quot;source122&quot;&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;
|-
!1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен
|-
||2368 ||{{құлдырау}}2148 ||{{өсім}}2417 ||112,5 ||1092 ||{{өсім}}1203 ||110,2 ||1056 ||{{өсім}}1214 ||115
|}

== Тарихы ==
Іргесі [[1936 жыл]]ы балық аулау станция негізінде қаланған. [[1937 жыл]]ы [[Қарағанды]] - Балқаш темір жолы құрылысы аяқталғаннан кейін мұнда Балқаш мемлекеттік балық өндірісі тресі ашылды. [[1939 жыл]]ы “Рыбтрест” кенті деп аталды. [[1940 жыл]]ы базада мұздатқыш салынып, Балқаш балық комбинаты құрылды. [[1975 жыл]]ы желтоқсанда Озерный кенті болып құрылып, Балқаш қалалық кеңесіне қарады. [[1977 жыл]]ы Приозерный ауданы құрылып, орталығы Озерный кенті болды (кейін халық ақыны Шашубай есімі берілді). [[1993 жыл]]ы Тоқырауын ауданы болып өзгертілді. [[1997 жыл]]ы Тоқырауын ауданы таратылып, Шашубай кенті Қарағанды облысы Ақтоғай ауданының құрамына енді. Шаруашылықтың негізгі бағыты — балық аулау. “Балқашбалық” [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік|ЖШС]]-і бар.

== Инфрақұрылымы ==
Мектеп, клуб, кітапхана, отбасылық-дәрігерлік амбулатория, т.б. мәдени-тұрмыстық мекемелер бар. Белгілі ақын, әнші [[Шашубай Қошқарбайұлы|Шашубай Қошқарбаев]]қа ескерткіш орнатылған. Ең жақын темір жолы станциясы — Балқаш (5 км жерде).&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы)}}

[[Санат:Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы) елді мекендері]]
[[Санат:Қазақстан кенттері]]</text>
      <sha1>nyxfywav3zsz35n7gte0bam53i8t213</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Көкқұтан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33699</id>
    <revision>
      <id>3692757</id>
      <parentid>2682423</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T19:42:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-46472-89</username>
        <id>184991</id>
      </contributor>
      <origin>3692757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3196" sha1="jvibypne4o75rjgy7l9j0wkge9f6811" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Көкқұтан
| status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = &lt;ref&gt;{{IUCN2008|assessors=BirdLife International|year=2008|id=144670|title=Ardea cinerea|downloaded=9 ақпан 2009}} Database entry includes justification for why this species is of least concern.&lt;/ref&gt;
| image = Graureiher - Ardea Cinerea.jpg
| image_width = 
| regnum = [[Жануарлар]]
| phylum = [[Хордалылар]]
| classis = [[Құстар]]
| ordo = [[Ескекаяқты құстар]]
| familia = [[Құтандар]]
| genus = ''[[Ardea]]''
| species = '''''A. cinerea'''''
| binomial = ''Ardea cinerea''
| binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758
| range_map = Ardea cinerea map.png
| range_map_width = 
| range_map_caption = Light green: summer&lt;br /&gt;Dark green: all year&lt;br /&gt;Blue: winter
}}
[[File:Ardea cinerea MHNT Crâne.jpg|thumb|Бас сүйек]]
[[File:Ardea cinerea MHNT.ZOO.2010.11.54.1.jpg|thumb| ''Ardea cinerea'']]
'''Көкқұтан''' ({{lang-la|Ardea cinerea}}) – [[ескекаяқты құстар]] жасағына (отрядына), құтан тұқымдасына жататын құс. 


[[Еуропа]], [[Азия]] және [[Африка]]да тараған. Қазақстанда [[Сырдария]] алабында, [[Шу-Іле таулары]]нда, [[Балқаш]]–[[Алакөл]] қазаншұңқырында, [[Зайсан көлі]]нде, [[Қара Ертіс өзені]]нде, [[Каспий]]дің солтүстігінде, негізінен, далалық жерлерде кездеседі. Тұрқы 1 м-дей, денесі бүйірінен қысыңқы, тұмсығы ұзын (13 см-дей), түзу, өткір. Аяқтары ұзын. Желкесінде қауырсында қара айдары бар. Арқасы, бүйірі сұр, бауыры, мойны, басы ақ, бірақ мойнында қара дағы болады. Қанаты қара жолақты. Өсімдігі мол [[өзен]], [[көл]], [[батпақ]] жиектерін мекендейді. Ағаш басына не жерге ұялайды. 5 – 10 жасыл жұмыртқа салып, 26 – 27 күнде әлсіз балапандары шығады. Аталығы мен аналығы 1,5 ай, тіпті ұядан шыққаннан кейін де асырайды. Көкқұтан ұялаған жерінде 7 айдай болады, кейде Қазақстанның оңтүстігінде қыстап та қалады. [[Бақа]], [[балық]], [[жәндіктер]], [[бауырымен жорғалаушылар]], [[кемірушілер]]мен қоректенеді. Көкқұтан кейде балық шаруашылығына зиян келтіреді.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}

[[Санат:Ескекаяқты құстар]]


{{stub}}</text>
      <sha1>jvibypne4o75rjgy7l9j0wkge9f6811</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хеопс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40247</id>
    <revision>
      <id>3692739</id>
      <parentid>3692507</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:32:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Кабылбек Алихан|Кабылбек Алихан]] ([[User talk:Кабылбек Алихан|т]]) өңдемелерінен [[User:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3586767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20916" sha1="72ny6bcit5l3n3xtrxl5g8i72qdcwqe" xml:space="preserve">{{Пирамида
|сурет = Gizeh Cheops BW 1.jpg
|сурет анықтамасы = Хеопс пирамидасы
|атауы =&lt;hiero&gt;Aa1-G43-I9-G43&lt;/hiero&gt;
|катушындағы атауы = бар
|детерминацияланған атауы =&lt;hiero&gt;G25-N18:X1-O24&lt;/hiero&gt;
|атауының транскрипциясы =Achet-Chufu  &lt;br /&gt; {{Unicode|3ḫt ḫwfw}}'' &lt;br /&gt; «Горизонт Хуфу»
|атауының мағынасы=
|орналасқан жері = [[Гиза]]
|тапсырыс беруші = Хеопс (Χέωψ немесе Σοῦφις)
|тұрғызылған кезі = [[Ежелгі патшалық (Ежелгі Мысыр)|IV династия]] (б.з.д. ~2560-дан ~2540 дейін)
|типі =Пирамида
|табаны = 230
|алғашқы биіктігі = 146,60
|қазіргі биіктігі = 138,75
|көлемі = 
|көлбеу = 51° 50'
|жанама пирамида = 
|патшайымдар пирамидалары = 3
}}
{{Commonscat|Great Pyramid of Giza|Хеопс}}
'''Хеопс пирамидасы''' — дүние жүзіндегі аса ірі пирамидалардың бірі. Бұл пирамиданы перғауын Хеопс (Хуфу) көзі тірісінде өзіне арнап б.з.б. 3-мыңжылдықтың 1-жартысында Гиза қаласы маңындағы Ливия шөлінде салғызған. Кезінде ежелгі мысырлықтар осынау алып кесене-пирамиданы “Хуфу көкжиегі” деп атаған. Хеопс пирамидасының табаны төрт бұрышты болып басталады да, жоғары қарай басқыш тәрізді көтеріліп, көп сатылы құрылыс түрінде тұрғызылған. Ұшар басы сүйірленіп бітетін Хеопс пирамидасының архитектуралық құрылысына сәулетші Хемиун басшылық жасаған. 

== Тарихы ==
Алғашында пирамида биіктігі 146,6 м болған еді. Алайда, қазіргі кезде оның биіктігі 138,8 метр болып тұр. Ежелгі грек тарихшысы Геродоттың жазбасында пирамиданы 100 мың адам 20 жыл бойы салғандығы айтылады. Пирамидалардың салынуы, құрылысы жөнінде айтылған пікірлер сан алуан. Дегенмен аптапты Египет аспаны астында мыңдаған құл тас қарумен дәу тастарды бөліп алып, оны құрылыс орнына арқанмен сүйретіп жеткізген, пирамида биіктеген сайын тас блоктарды қолмен жоғары көтерген деген пікірлер басым. Хеопс пирамидасы салынғалы бергі 4 мың жыл бойы осы сұрақтар кімді де болсын мазалауын қояр емес. Ол туралы аңыз да көп. Осыншалық алып пирамиданы адамның салуы мүмкін емес, деп күмәнданғандар да бар. Біреулері жындар салған болуы ықтимал десе, енді бірі Жер бетінде болған басқа өркениеттің белгісі дейді. Ал бәзбіреулер мұндай кереметті өзге ғаламшардан келгендер салған деген болжамдарын ұсынуда. Өйткені бүгінге дейін және технология дамыған қазіргі заманда да дәл осындай теңдессіз құрылысты адамдар әлі де салған жоқ. Мысалы, 1989 жылы Париж қаласындағы Лувр мұражайының жанына салынған суретші Пейдің шыны пирамидасының биіктігі 22 метрден аспайды. 1972 жылы АҚШ-тың Сан-Франциско қаласында пирамидаға еліктеп салынған халықаралық штаб-пәтердің алып құрылысы бар. 48 қабаттан тұратын ғимараттың биіктігі 260 метр болғанымен, көлемі Хеопс пирамидасының жартысына да жетпейді. Сондықтан да, Хеопс пирамидасы адамзат тарихындағы жеті кереметтің бірі. Үлкен пирамида мен жердің центрі арасындағы қашықтық, Солтүстік полюс арасындағы қашықтықпен бірдей. Биіктігін миллиардқа көбейткенде күнге дейінгі ара-қашықтықты береді. Яғни ол кездегі адамдар астрономияны, жағрафияны жақсы білген. Сәулет өнерінде де маман болған, пирамиданың биіктігі 210 қабат. Тарихшы Гередоттың айтуы бойынша, құрылыс материалдарын жоғарыға шығару үшін 925 метр ұзындықта ені 19 метр болатын бір кран тәріздес сырық жасалған. Бұл сырықтың да соғылуы ең аз дегенде 10 жылға созылады. Хеопс пирамидасы ауырлықтары 60 тонна мен 3 тонна арасында болатын 2 300 000 дана блок тастан жасалған. Ені 227 метрболатын шаршы негізінде құрылған. Ал оның алып жатқан алаңы 55 мың м2. Пирамиданың ортасында, жоғарыдан шамамен 100 метр төменде перғауын бөлмесі бар және тек төрт қабырға ғана. Хеопс пирамидасының тастары 3 метр биіктігіндегі бір қабырға халіне келтірілсе, бұл қабырғамен бүкіл Францияны қоршауға болады екен. (Наполеон есептетуге бұйрық берген екен). Құрылысқа пайдаланған тас «асуаннан» 2,5 т текше тас түрінде дайындалған. Хеопс пирамидасына осындай текше тастың 2 млн 2300-і қолданылған екен.

Пирамиданың 20 жылда біткені айтылуда. Ол үшін, Нілдің суы көтерілген маусымда, күніне 4000 блок тасылуы керек. 60 миллион тонна тастың тасымалдануы үшін 1000 қайық қажет. Қолмен тегістеліп, жылтыратылған 460 000 таспен қапталған. Бұлар ұқыпты орналастырылғаны соншалық, тіпті араларына қағаз да симайды екен. Пирамидаларға біреулер әуе жолдары үшін бір белгі деп, біреулер геологиялық тербелістермен резонансқа кіре алатын бір энергия орталығы деп, ал ендігі біреулер тарихқа бағыт беретін бір архив деп сенеді.

1953 жылы араб ғалымдары осы пирамида маңынан 17 метр тереңдікте, мүлде бекітіліп тасталған үлкен зал тапты. Залдан қару-жарақ, асыл бұйымдар және ұзындығы 35 метр желкенді қайық шықты. Ежелгі мысырлықтар тұрғызған пирамидалардың ішіндегі ең үлкені болып табылатын Хеопс пирамидасы адам еңбегінің ғажайып туындысы саналады.

Бүгінге дейін және технология дамыған қазіргі заманда да дәл осындай теңдессіз құрылысты адамдар әлі өз қолымен сала алған жоқ. Мысалы, 1989 жылы Париж қаласындағы Лувр мұражайының жанына салынған сәулетші Пэйдің шыны пирамидасының биіктігі 22 метрден аспайды. 1972 жылы АҚШ-тың Сан-Франсиско қаласында пирамидаға еліктеп салынған халықаралық штаб-пәтердің алып құрылысы бар. 48 қабаттан тұратын ғимараттың биіктігі 260 метр болғанмен, көлемі Хеопс пирамидасының жартысына жетпейді. Сондықтан да, Хеопс пирамидасы - адамзат тарихындағы 7 кереметтің бірі. Грек тарихшылары 7 кереметке: Олимпиядадағы Зевстің статуясын, Галикарнастағы мавзолейді, Ирактағы Семирамиданың аспалы бағын, Родос аралындағы 32 метрлік Гелиос алып мүсінін, Александрия маягын, Эфестегі Артемида ғибадатханасын жатқызады. Бірақ, осылардан бүгінге дейін аман жеткені осы Хеопс пирамидасы ғана. Аңыздарға қарамастан оны салғызған иесі мен қалай тұрғызылғаны жөніндегі деректердің анықталғаны рас. Енді сол тылсым қызықтарға кезек берейік.Таңғаларлық деректернге Мысырдың Гиза жазығында тұрған Хеопс пирамидасын «Ұлы пирамида» деп те атайды. Себебі, 4 мың жылдан аман жеткен жалғыз жәдігер - биіктігі 147 метрге жететін әлемдегі ең алып ғимарат. Әрі өте дәл құрастырылған, ең ірі тастан жасалынған бірден-бір құрылыс. Хеопс пирамидасының жалпы салмағы 5 млн. тоннаға жетеді. Бүкіл құрылысты салуға 2 млн. куб тасблок жұмсалған. Пирамиданың ірге көлемі 5,15 гектар жерді алып жатыр. Оған 200 теннис алаңын, Римдегі Әулие Петрдің екі шіркеуін орналастыруға болар еді. Кезінде Наполеон Гизадағы басты үш пирамиданың тас блоктарымен Францияның барлық шекарасын 3 метр биік, 30 см қалың қорғанмен қоршауға жетеді деген қызық есеп шығарған екен. Осындай ақылға сия бермейтін алып дүниені IV әулеттің екінші басқарушысы перғауын Хуфу б.э.д 2551–2528 жылдары Ніл өзенінің батыс жағалауына өзінің болашақ моласы етіп салғызған. Пирамидадан бүгінге жетпей жоғалғаны - құрылыстың ұшар басынан көз шағылыстырып тұратын үшбұрышты сом алтын, пирамиданың сыртын түгелдей қаптап, алыстан аппақ қардай етіп көрсететін әктас тақталар.Пирамидалар салынуы ең әуелі пирамидалардың өте дәлдікпен салынғаны таңғалдырады. Соншама көп тастардың қандай жолмен өңделіп, қалай жеткізіліп, қалайша қаланғаны да жұмбақ. Геометриялық орналасуы да ғажап: оның төрт жағы дүниенің төрт бұрышына бағытталған, бар-жоғы 8 минуттық ауытқу байқалады. (20 см). Ал, Хеопске көрші 143,5 метрлік биік Хафр пирамидасы, келесі 65 метрлік Менкаур пирамидасы үшеуі биіктен қарағанда, батысқа қарай дәл өлшеммен шұбырта бағытталып салынған (2-сурет). Хеопс пен Менкаур пирамидаларына қатарласа қаз-қатар үш-үш кіші пирамидалар орналасқан. Ол перғауындардың әйелдері мен апа-қарындастарына арналған молалар болған. Олардың да өзара өлшем ұқсастықтары егіз тамшыдай.

Хафрдың тұсына таман салынған адам басты, арыстан денелі 20 метрлік әйгілі алып Сфинкс тұтас жартастан қашалып жасалынған. Қарапайым құрал-саймандармен мұншама сұсты дүниелерді қалай салғаны туралы дәлелді болжамдар ғана айтылады. Әйтпесе, сырлы жұмбақтар сол алып тастармен бірге қаланып, уақыт қойнауына мәңгі жұтылып кеткенге ұқсайды. Пирамидаларды салмас бұрын оның тұратын орны тегістелген. Мінсіз тегістеу үшін құрылыс алаңына су жіберілген. Құрылыс алаңы дымқылданып, жібіген соң торкөз жыралар қазылған. Жыралардың тереңдігі бірдей болу үшін арнайы таяқтармен өлшеп теңестіріп отырған. Су тартылған кезде жыраларда шамалы су қалдырылған. Осылайша судың көмегімен жібітілген тасты қыртыстарды түгел тегістеген.

Әрі жырадағы қалдырылған судың деңгейін бір тегіс өлшем үшін құрал ретінде қолданған. Осылайша тегістелгендіктен пирамида бір сызат түсіп жарылмай, сәл қисайып ауытқымастан мызғымай тұр. Хеопс пирамидасын салуға пайдаланылатын тастар Гизадан оңтүстікке қарай 300 метр қашықтықта болған. Жұмысшылар жартастарды бөліп алу үшін оның жарықтарына ағаш қазықтар қағып, су құйған. Ісінген қазықтар жартастарды оңай бөліп жіберетін. Бөлінген тасблоктарды құлату үшін ағаш иінтіректер мен берік арқандар пайдаланылған. Алып тасблоктар аунап түскен кезде, жылжытып әкету үшін астына тізілген жұмыр ағаштар қойылған. Тасты өндіруге 1200 жұмысшы қатысқан. Тастар Ніл өзені және арна арқылы құрылыс алаңына жеткізіліп отырған. Бұл тастар жағада өңдеуден өткізіліп ағаш шаналарға тиелетін.

Пирамиданың биіктеуіне сәйкестіре отырып, балшық кірпіштерден көлбеу саты-жолдар жасалған. Оған жұмыр ағаштар төселіп, тас тиелген шаналардың әрбірін екі қатар тұрған 24 жұмысшы арқанмен тартып биікке шығарған. Қалайтын алаңға жеткізген соң ағаш иінтірек, арқан, төселген жұмыр ағаштар арқылы керек жерге тасты орналастыратын. Мұндай құрылысқа бір кезекте 20 мыңдай адам жұмылдырылған. Пирамиданы салуға Хеопстың ұлы Хафр өзі басшылық етті, ал сәулетшілер, ерекше талантты өнертапқыштар таңдалып отырған.

== Пирамида құпиялары ==
Хеопста басқа пирамидаларға қарағанда ішкі ауа жолдары мен камералар өте көп. Олардың бәрі фотокамера-роботтар арқылы зерттелсе де, жұмбақ нәрселер әлі де жетерлік. Пирамиданың дәл ортасына патша камерасы орналастырылған. Оның ұзындығы - 10,6 м, ені - 5,3 м, биіктігі - 5,9 м. Оның үстінде және 5 шағын камера бар. Олар қабір камерасын басып тұрған салмақты жеңілдетеді және оны бұзылудан қорғайды. Камералардың аралығындағы гранит тақталарға Хуфудың өз аты және шеберлердің аты ойылып жазылған. Хуфудың мәйітіне арналған тас саркофагін камерадан шығарып әкету мүмкін емес, оның көлемі камераға кіретін есіктен үлкен. Бұл оның алдын ала орналастырылғанын көрсетеді (6-сурет). Патша камерасына ауа ағыны солтүстіктен және Орион жұлдызы бағытынан келіп кіреді.

Бұл фараонның жаны жұлдызға көтерілсін деген тілектен туған. Фараонның мәйіті 43,3 метрлік кемемен молаға әкелінген. Пирамиданың іргесіндегі ғибадатханада жерлеу рәсімі жасалған соң, мәйіт жерасты жолымен патша камерасына жеткізілген. Оған кірген жұмысшылар мен абыздар жерасты жолына қарай түскен соң, қайтарда шығар жерді гранит тақталармен білінбейтіндей етіп бекітіп кететін. Ал, патша камерамен жалғасып жатқан «Үлкен галерея» деп аталатын ұзындығы 46,7 м, ені 2,1 м ұзын дәлізді қарақшылардан қорғау үшін үш гранит тақтамен бөгеп қойған. Оған солтүстік жақтан келіп кіретін есік әктасты қаптауыштың астында құпия жасырылған. Патша камерасынан төменіректе ханшайым камерасы да болған.

Оған да 2 ауа жолы және жер астына түскен соң екіге айырылатын бөлек дәліз жасалған. Бірақ, оған ханшайымның мәйіті қойылмаған, Фараонның мүсіні сақталған. Бұл да - шешуі жоқ жұмбақтардың бірі. Қазір бұл пирамидалар қалашығы саяхатшылардың сүйікті мекеніне айналып отыр. Түнге қарай онда сиқырлы музыкалар ойналып, төрт жағынан көз тартарлық лазер сәулесі түсіріліп тұрады. Пирамидада әлі де қазба мен қалпына келтіру жұмыстары бір толастамайды.

==Сілтемелер==
[[Қазақ Энциклопедиясы|&quot;Қазақ Энциклопедиясы&quot;]],9 том

[[Санат:Мысыр ғимараттары мен құрылыстары]]
[[Санат:Пирамидалар]]
[[Санат:Әлемнің жеті кереметі]]
{{Сыртқы сілтемелер}}
{{wikify}}</text>
      <sha1>72ny6bcit5l3n3xtrxl5g8i72qdcwqe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бопай ханым Сүйіндікқызы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42798</id>
    <revision>
      <id>3692675</id>
      <parentid>3691056</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:31:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Анар Абенова|Анар Абенова]] ([[User talk:Анар Абенова|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3499087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10705" sha1="mlvrn8wqf1m26vr8opyn453ro87jrcc" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                    =  Қазақ ханы
 | Қазақша есімі        = Ханша Бопай Ханым
 | Шынайы есімі         = Бопай Ханым
 | Суреті               = Bopay Hanym.jpg
 | Атауы                = 
 | Сурет ені            = 
 | Елтаңба              = 
 | Елтаңба атауы        = 
 | Елтаңба ені          = 
 | Титулы               = Ханша
 | Лақап аты            = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                   = 
 | Басқара бастады      = 1718
 | Басқаруын аяқтады    = 1748
 | Басқарған кезеңі     = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Тәж кигізу жорасы    = 
 | Биліктен бас тартуы  = 
 | Мұрагері             = 
 | Бірігіп басқарушы1   =
 | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады     =  
 | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады   = 
 | регент1              = 
 | регент1Басқара бастады      = 
 | регент1Басқаруын аяқтады    = 
 | регент2              = 
 | регент2Басқара бастады      = 
 | регент2Басқаруын аяқтады    = 
 | Премьер              = 
 | Вице-президент       = 
 | Президент            = 
 | Монарх               = [[Әбілқайыр хан]]
 | Губернатор           = 
 | Вице-губернатор      = 
 | Титулы_2             = Хан ана
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = 1748
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1780
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Монарх_2             = [[Нұралы хан]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           =
 | Түсініктемелер       = 
 | Діні                 = [[Ислам]]
 | Азаматтығы               = 
 | Туған күні         = 1690
 | Туған жері         = 
 | Қайтыс болған күні   = 31.05.1780
 | Қайтыс болған жері   =[[Қазақ хандығы]]
 | Жерленді             = 
 | Династия             = 
 | Туған кездегі есімі      = Бәтима
 | Әкесі                = Сүйіндік батыр
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = [[Әбілқайыр хан]]
 | Балалары             = ''ұлдары'': [[Нұралы хан|Нұралы]]&lt;br /&gt;[[Ералы хан|Ералы]]&lt;br /&gt;[[Айшуақ хан|Айшуақ]]&lt;br /&gt;Қожа-Ахмед&lt;br /&gt;Əділ
''қызы'': Зүлейха Ханым
 | Қызмет еткен жылдары       = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Ғылыми аясы          = 
 | Жұмыс істеген орны   = 
 | Партиясы             = 
 | Қызметі              = 
 | Мамандығы            = 
 | Білімі               = 
 | Ғылыми дәрежесі      = 
 | Марапаттары          = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Монограммасы         = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
}}
'''Бопай ханым''' (шамамен [[1690]] – [[31]] [[мамыр]] [[1780]], [[Батыс Қазақстан облысы]] [[Елек]] өзені бойы) — [[Әбілқайыр]] ханның зайыбы, ел басқару ісіне араласқан асқан сұлу, өте ақылды, ержүрек қайраткер, аузы сөзі дуалы мәмілегер. Әбілқайыр ханнан кейін кіші жүздің тағына Бопай ханымның үлкен ұлы хан болды.&lt;ref&gt;Әбілөайыр ханнан кейін кіші жүздің ханы Бопай ханымның үлкен ұлы Нұралы хан болды.&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==

Бопай [[Адай]] руынан - батыр Табынайдың үлкен ұлы Сүйіндіктің қызы.Бопай күйеуі [[Әбілқайыр хан|Әбілқайырдың]] түпкі мақсаты Жайық казактарының, орыс бодандығындағы башқұрттар мен Еділ қалмақтарының шапқыншылықтарын тоқтату, жоңғарларды түпкілікті талқандау екендігін және бұл күрделі мәселелерді уақытша болса да, Ресей империясына бодан болу арқылы шешуге тырысқандығын терең ұғынған. Сондықтан да Әбілқайырдың осы бағыттағы саяси қадамдарына қолдау көрсеткен. Ол ханымның 1731 жылы 22 қарашада орыс патшайымы [[Анна Иоанновна]]ға, 1748 жылы 5 қазанда Елизавета Петровнаға, әр уақытта Орынбор әкімшілігінің басшыларына жазған хаттарынан айқын көрінеді.

Күйеуінің қазасынан кейін де Бопай өзінің ұстанған бағытынан таймайды. [[Әбілқайыр хан|Әбілқайыр]] саясатының өз жалғасын табуы баласы Нұралының әке орнын басуына байланысты екендігін терең ұғынған Бопай батыл әрі ойлап-пішілген қадамдар жасайды. Орта жүз бен Кіші жүздің беделді билері мен батырларының Нұралыны хан көтеруге келісімін алғаннан кейін ғана, Бопай патшайым [[Елизавета Петровна]]ға, келесі күні бригадалық генерал А.И. [[Тевкелев]] пен Орынбор губернаторы И. Неплюевке қисынды өтініш хаттар жолдайды. Осы хаттарды жеткізу үшін аталмыш екі жүздің 8 беделді биі [[Орынбор]]ға, одан кейін Санкт-Петербургке аттанады. [[Нұралы хан|Нұралыны]] “қырғыз-қайсақ ханы” етіп бекіту туралы Елизавета Петровнаның 1749 жылғы 2 мамырдағы жарлығы, онда Бопай ханымның хатына да сілтеме жасалуы, канцлер А.П. Бестужев-Рюминнің Бопайға арнайы хат жазып, патшайым атынан сыйлық жолдауы ханым саясатының жеңісі еді. Бопай Әбілқайыр әулетінің дәрежесі мен беделін көтеруге ұмтыла отырып, орынсыз қантөгістің болмауын, ел іргесінің сөгілмеуін қалады. Сол үшін де ол күйеуінің кегін алуға “аттандатпай”, [[Барақ]] сұлтанды жазалауды орыс әкімшілігі арқылы заңдастырып алуға тырысты. Қоғам дамуының негізгі көзі тыныштық өмір екендігін, тірлігін ат үстінде өткізген халықтың болашағы бұлдырлығын ұғынған ханым орыс әкімшілігін [[Елек]] өзені бойында қала салдыртуға да үгіттейді. Қазақ-жоңғар қатынастарына тигізген әсері, Қайып хан мен Нұралы ханды бітістіруге бағытталған әрекеттері Бопайдың ел бірлігін қамтамасыз етуге тырысқан мәмілегерлік ниетін аңғартады. Бопай орыс-қазақ қатынастарындағы және сол кездегі қазақ қоғамындағы шешімін таппай жүрген кейбір мәселелерді талқылау үшін Орынбор әкімшілігінің басшыларымен кездесіп, келіссөз жүргізгісі келеді. [[1740]] жылы Санкт-Петербургке ресми сапармен барып, Анна Иоановнаға жолығу ниеті де болған. Бопайдың зеректігі мен тапқырлығы жөнінде ағылшын суретшісі Дж. Кэстльдің, Әбілқайыр ордасында болған орыс шенеуніктерінің жазбаларында біршама деректер келтіріледі. Тарихи құжаттармен жақсы таныс [[Левшин Алексей Ираклиевич|А.И. Левшин]] 19 ғасырдың 30-жылдарында: 
{{Start citation }}
“Бопай…. өзінің ақылдылығы арқасында бүкіл Кіші жүздің құрметіне бөленді және кейде оны басқаруға үлкен ықпал етті” 
{{End citation}}
деп жазды. Б. Елекке құятын Жосалы өз-нің жоғарғы жағындағы қорымда жерленген.&lt;ref&gt;[[[[Маңғыстау энциклопедиясы]]]], Алматы, 1997;
&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер&lt;/span&gt;==
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}


{{stub}}</text>
      <sha1>mlvrn8wqf1m26vr8opyn453ro87jrcc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лия Владимировна Нэльская</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48957</id>
    <revision>
      <id>3692799</id>
      <parentid>3682296</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T04:45:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6344" sha1="rf3jvovhqzz2u7uqvydt369ez9i9q25" xml:space="preserve">{{Театр қайраткері
 |Есімі                 = Лия Владимировна Нэльская
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 =  
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Лақап аты             = 
 |Туған күні            = 7.11.1932
 |Туған жері            = {{туғанжері|Санкт-Петербург|Санкт-Петербургте}}, [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 |Қайтыс болған күні    = 16.6.2013
 |Қайтыс болған жері    = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]]
 |Азаматтығы            = {{USSR}} →&lt;br /&gt;{{KAZ}}
 |Мансабы               = [[Актерлік өнер|актриса]]
 |Белсенді жылдары      = 1958-2013
 |Амплуа                = 
 |Театр                 = [[М.Ю. Лермонтов атындағы мемлекеттік академиялық орыс драма театры|М. Ю. Лермонтов атындағы орыс драма театры]]
 |Рольдері              = 
 |Спектакльдері         = 
 |Марапаттары           =  {{(!}} 
{{!!}} {{Құрмет ордені}}{{!}}{{!}}{{Құрмет Белгісі ордені}}
{{!)}}
{{(!}} 
{{!}} {{Ерен еңбегі үшін медалі (КСРО)}}{{!}}{{!}}{{Еңбек ардагері медалі (КСРО)}}
{{!)}}
{{(!}} 
{{!}} {{Қазақ КСР халық әртісі}}{{!!}}{{Қазақ КСР еңбек сіңірген әртісі}}
{{!)}}
 |imdb_id               =  
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Ортаққор              = 
}}
'''Лия Владимировна Нэльская''' ([[7 қараша]] [[1932 жыл|1932]], қазіргі [[Санкт-Петербург]] - [[16 маусым]] [[2013 жыл|2013]], [[Алматы]]) - актриса, [[Қазақ КСР]]-інің халық әртісі (1984)&lt;ref&gt;[http://www.inform.kz/rus/article/2522332] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006071813/http://www.inform.kz/rus/article/2522332 |date=2014-10-06 }} Казинформ сайты&lt;/ref&gt; .

[[1955 жыл]]ы [[Бішкек]] республикалық орыс драма театрының студиясын бітірген. [[1958 жыл]]ы  актриса [[Қырғыз орыс театры]]ның актрисасы. [[1962 жыл]]ы актриса Волков атындағы Ярослав театрының актрисасы.  [[1959 жыл]]дан бастап Алматының [[М.Ю. Лермонтов атындағы мемлекеттік академиялық орыс драма театры]]ның актрисасы.&lt;ref&gt;[http://afisha.zakon.kz/4461471-narodnaja-artistka-rk-lija-njelskaja-o.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006081210/http://afisha.zakon.kz/4461471-narodnaja-artistka-rk-lija-njelskaja-o.html |date=2014-10-06 }} Народная артистка РК Лия Нэльская - о миссии театра в современном мире&lt;/ref&gt;

Алғашқы ойнаған рөлі - В.С. Розовтың &quot;Оның достары&quot; спектакіліндегі Светлана (1953).

Лия Нэльская [[1959 жыл]]дан Алматыдағы М.Ю. Лермонтов атындағы орыс мемлекетік академик драма театрында 
* Нило Снижко (А.Д. Салынский, &quot;Барабаншы қыз&quot;), 
* Надежда (И.В. Шток, &quot;Якорь алаңы&quot;), 
* Мөржан (М.Әуезов &quot;Түнгі сарын&quot;)
* Марина  (А. Чехов - Дядя Ваня)
* Авдотья Назаровна (А. Чехов - Иванов)
* Эугения (С. Мрожек - Танго)  сияқты әр қилы мінез-кейіпкерді сомдады.

Кинематографта 1 ролі бар: «История одной старушки»  атты фильмде түскен.

Лия Нэльскаяның жасаған сақыналық бейнелері ақ жарқын, азаматтық болмыс мінезімен, қарапайым-қайырымдылығымен ерекшеленеді.

2 рет Қазақ КСР-і Жоғары  Кеңесінің депутаты болып сайланған. Кеңес одағының «Знак Почета», «Құрмет» ордендарымен, «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Stub:Қазақ мәдениеті}}

[[Санат:7 қарашада туғандар]]
[[Санат:Санкт-Петербургте туғандар]]
[[Санат:16 маусымда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Алматыда қайтыс болғандар]]
[[Санат:КСРО актрисалары]]
[[Санат:Қазақстан актрисалары]]
[[Санат:Ресей актрисалары]]
[[Санат:XX ғасыр актрисалары]]
[[Санат:XXI ғасыр актрисалары]]
[[Санат:Құрмет орденінің (Қазақстан) иегерлері]]
[[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]]
[[Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (КСРО) иегерлері]]
[[Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері]]
[[Санат:Лермонтов атындағы мемлекеттік академиялық орыс драма театры тұлғалары]]
[[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген əртістері]]
[[Санат:Қазақ КСР-інің халық әртістері]]
[[Санат:Бішкек республикалық орыс драма театрының студиясы түлектері]]
[[Санат:Қырғыз орыс театры тұлғалары]]
[[Санат:Ярослав театры тұлғалары]]</text>
      <sha1>rf3jvovhqzz2u7uqvydt369ez9i9q25</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Парагвай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51893</id>
    <revision>
      <id>3692904</id>
      <parentid>3645259</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T10:32:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>жаңа президент, вицик</comment>
      <origin>3692904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11546" sha1="1pb8b1qkzgemnvqj5wrnk7v42l1y6mt" xml:space="preserve">{{Мемлекет
 |Қазақша атауы          = Парагвай Республикасы
 |Шынайы атауы           = {{lang-es|República del Paraguay}}&lt;br&gt;{{lang-gn|Tetã Paraguái}}
 |Септік                 = 
 |Елтаңба                = Coat_of_arms_of_Paraguay.svg
 |Байрақ                 = Flag of Paraguay.svg 
 |Ұраны                  = Paz y justicia
 |Әнұранның аты          = Paraguayos, República o Muerte
 |Аудио                  = 
 |lat_dir = S|lat_deg =23 |lat_min =16 |lat_sec = 0
 |lon_dir = W|lon_deg =58 |lon_min =12 |lon_sec = 0
 |region                 = PY
 |CoordScale             = 5000000
 |Картада                = Paraguay (orthographic projection).svg
  |карта тақырыбы        =
 |Картада2               = 
 |Үкімет түрі            = [[Президенттік республика]]
 |Құрылды                =
 |Тәуелсіздік күні       = [[15 мамыр]] [[1811 жыл]]
 |Тәуелсіздігін алды     = [[Испания]]дан
 |Тілі                   = [[испан тілі|испан]] және [[Гуарани тілі|гуарани]] тілдері
 |Мемлекеттік діні       = 
 |Астанасы               = [[Асунсьон]]
 |Ірі қалалары           = Асунсьон, [[Сьюдад-дель-Эсте]]
 |Басшы қызметі          = [[Парагвай президенті|Президенті]]&lt;br /&gt;[[Парагвай вице-президенті|Вице-президенті]]
 |Басшылары              = [[Педро Альяна]]&lt;br /&gt;[[Антонио Карлос Барриос Фернандес]]
 |Жер аумағы             = 406 752
 |Жер аумағы бойынша орны = 59
 |Судың үлесі            = 2,3
 |Этнохороним            = 
  |Жұрты                 = 7 152 703&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=56&amp;pr.y=7&amp;sy=2016&amp;ey=2023&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=288&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a=|work=World Economic Outlook Database, October 2018 |publisher=[[International Monetary Fund]]|title=Paraguay|date=9 October 2018|accessdate=9 October 2018}}&lt;/ref&gt;
  |Халық саны бойынша орны  = 104
  |Сарап жылы           = 2019
  |Санақ бойынша халық саны = 
  |Санақ жылы           = 
  |Халық тығыздығы      = 17,58
  |Тығыздық бойынша орны   = 210
 |ЖІӨ                   = 
 |ЖІӨ сараптаған жылы   = 
 |ЖІӨ бойынша орны         = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ      = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны  = 
 |ЖІӨ (АҚТ)             = 101,075 млрд.&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=56&amp;pr.y=7&amp;sy=2016&amp;ey=2023&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=288&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a=|work=World Economic Outlook Database, October 2018 |publisher=[[International Monetary Fund]]|title=Paraguay|date=9 October 2018|accessdate=9 October 2018}}&lt;/ref&gt;
 |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы  = 2019
 |ЖІӨ (АҚТ) орны        = 88
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ)       = 14,131&lt;ref name=imf2/&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны  = 96
 |ЖІӨ (номинал)         = 44,557 млрд.&lt;ref name=imf2/&gt;
 |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы         = 2019
 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны            = 94
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал)   = 6,229&lt;ref name=imf2/&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны  = 94
 |АДИ                    = {{өзгеріссіз}} 0,702&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf |title=2018 Human Development Report |year=2018 |accessdate=14 September 2018 |publisher=United Nations Development Programme}}&lt;/ref&gt;
 |АДИ жылдық есебі       = 2017
 |АДИ бойынша орны       = 110
 |АДИ деңгейі            = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;жоғары&lt;/span&gt;
 |Әуе компаниясы         = 
 |Валютасы               = [[Парагвай гуараниі]]
 |Интернет үйшігі        = [[.py]]
 |ISO                    = 
 |Телефон коды           = 595
 |Уақыт белдеуі          = 
 |Түсініктемелер         = 
}}
'''Парагвай''' ({{lang-es|Paraguay}}, {{lang-gn|Paraguái}}), ресми атауы – '''Парагвай Республикасы''' ({{lang-es|República del Paraguay}} {{IPA|[reˈpuβlika ðel paɾaˈɣwai]}}, {{lang-gn|Tetã Paraguái}}) — Оңтүстік Американың орталық бөлігінде орналасқан мемлекет.&lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;Латинская Америка в мировой экономике, М., 1991&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;source2&quot;&gt;История Латинской Америки, М., 1993. Н. Жанақова&lt;/ref&gt; 

*Жер аумағы 406,8 мың км². Халқы 7,2 млн. (2021). 
*Тұрғындарының басым бөлігі метистер (95%), сонымен бірге испандар, итальяндар, португалдар тұрады. 
*Ресми тілі — испан тілі. 
*Халқының көпшілігі (90%) христиан дінінің католик тармағын ұстанады. 
*Астанасы — [[Асунсьон]] қаласы Мемлекет пен үкімет басшысы — Президент. 
*Жоғары заң шығарушы органы — екі палаталы парламент (сенат, депутаттар палатасы). 
*Әкімшілік жағынан 19 департаментке және астаналық округқа бөлінеді. Ақша бірлігі — гуарани.

== Климаты ==
Парагвай жері жазықты, ойпатты. Оңтүстік-шығысы — Бразилия таулы үстірті (биікт. 300 — 700 м), солтүстік-батысы — Гран-Чако (500 м) жазығы. Климаты тропиктік. Шілдедегі орташа температура 17 — 19°С, қаңтарда 27° – 29°С. Жауын-шашынның жылдық мөлшері 700 — 2000 мм. Ірі өзендері — Парана және Парагвай. Шығыс бөлігіндегі қызыл топырақты өңірді аралас орман (мәңгі жасыл), батысын бағалы ағаштар (кебрачо, гуаякан, альгарробо, чаньяр) аралас тропиктік орман алып жатыр.

== Тарихы ==
Ежелгі заманнан бері Парагвай жерін көптеген үндіс тайпалары мекендеген. Бұлар 16 ғасырға дейін алғашқы қауымдық құрылыстың әр түрлі сатыларында өмір сүрді. 1526 жылдан бастап ел аумағына еуропалық саяхатшылар келе бастады. 1535 жылы Парагвай испан отары болып жарияланып, Перу вице-корольдігі құрамына енді. 17 ғасырда Парагвай жеке генерал-губернаторлық болып бөлініп шықты. Ал елдің оңтүстік-шығысын иезуиттер отарлап, мұнда өз мемлекетін құрды (17 ғасырдың басы). 1768 жылы испан өкіметі иезуиттерді Парагвайдан қуып шығып, олардың жерлерін өз қол астына қаратады. 1776 жылы Ла-Плата вице-корольдігі құрылғаннан кейін, Парагвай соның провинциясы болды. 1810 жылы испан отарларының тәуелсіздігі жолындағы соғыс Парагвайды да қамтыды. 1811 жылы мамырда Асунсьонда болған көтеріліс тәуелсіздік жариялаумен және революциялық хунта құрумен аяқталды. 1814 жылы Х.Г. Франсиа өкімет басына келіп, жоғары билеуші деген атақ алды, ал 1816 жылы ғұмырлық өкімет билігіне ие болды. 1840 жылы ұлттық буржуазия өкімет басына келіп, өнеркәсіп пен сауданы дамытуға бағытталған реформалар жүргізді. Алайда шетелдіктердің кәсіпкерлік қимылына шек қою [http://www.xn--80a2c1n.com/ АҚШ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208043452/http://xn--80a2c1n.com/ |date=2011-02-08 }}, Ұлыбритания, Франция тарапынан кедергі туғызды. 1865 — 70 жылы [[Аргентина]], [[Бразилия]] және [[Уругвайға]] қарсы жер үшін болған соғыстар нәтижесінде біраз аумағынан айырылды. 1954 — 89 жылы елде А.Стреснердің әскери диктатурасы билік құрды. 1989 жылы билік әскерилерден азаматтық билік өкілдеріне көшіп, демократиялық реформаларға жол ашылды. 1992 жылы маусым айында қабылданған жаңа Конституциясы нәтижесінде елдегі саяси жағдай біршама оңды өзгерістерге ұшырады.

== Экономикасы ==
Парагвай — аграрлық ел. Негізінен мал шаруашылығы дамыған. Ол ел экспортының үлкен бөлігін қамтамасыз етеді. Негізгі ауыл шаруашылық дақылдары: мақта, темекі, кофе, соя, шай, қант құрағы. Ағаш өңдеу, тоқыма, былғары аяқ-киім салалары дамыған. Экспортқа ет, мақта, соя, тері, темекі, қант, кофе шығарып, сырттан мұнай және мұнай өнімдерін, машиналар, құрал-сайман, тұтыну тауарларын әкеледі. Негізгі сауда серіктестері: АҚШ, Бразилия, Аргентина, Жапония, ЕО.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{commonscat|Paraguay}}

{{wikify}}
{{stub}}

{{Навигациялық блок
 |тақырып       = Парагвай
 |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}};
 |state         = collapsed
 |Оңтүстік Америка елдері
 |Америка мемлекеттері ұйымы
 |Анд қоғамы
 |Оңтүстік Америка ұлттары одағы
 |Меркосур
}}

[[Санат:Парагвай|*]]
[[Санат:БҰҰ мүше мемлекеттері]]</text>
      <sha1>1pb8b1qkzgemnvqj5wrnk7v42l1y6mt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Роберт Седракович Кочарян</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52349</id>
    <revision>
      <id>3692916</id>
      <parentid>3253667</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T10:52:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3692916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3237" sha1="m7s8005m5lzp6dl2lynljc7rqul1z7c" xml:space="preserve">[[File:Robert Kocharyan official portrait.jpg|thumb|Robert Kocharyan|1998]]
'''Кочарян Роберт Седракович''' (31.8.[[1954]] жылы туған, [[Степанакерт]] қаласы) – саяси қайраткер, [[Армян]] республикасының [[президент]]і. 


[[Ереван]] политехникалық институтының электотехникалық факультетін бітірген (1982). [[Әзірбайжан КСР]]-і құрамында болған [[Таулы Қарабах]] автономиялы облысының комсомол және партия ұйымдарында әр түрлі қызметтер атқарды. 1989 – 90 ж. [[Армения]] Жоғары Кеңесінің депутаты болып сайланып, 1991 ж. Таулы Қарабах өлкесін Арменияға қосу жөніндегі Арцах қозғалысының саяси көсемдерінің бірі болды. ''“Крунк”'' комитетінің мүшесі болып, ол тарағаннан кейін ''“Миацум”'' ұйымын құрып, соны басқарды. 1992 ж. тамызда [[Әзірбайжан]] әскері өлкенің жартысын басып алғанда Кочарян заңсыз құрылған Таулы Қарабах республикасының (ТҚР) мемлекеттік қорғаныс комитетінің төрағасы және [[премьер-министр]]і қызметін атқарды. 1994 ж. 24 желтоқсанда жалпыхалықтық сайлау нәтижесіне сай ТҚР Жоғары Кеңесінің қаулысымен Кочарян ТҚР-дың [[президент]]і болып сайланды. 1997 ж. 20 наурызда Кочарян Армения республикасының премьер-министрі болып тағайындалды. 1998 ж. 30 наурызда кезектен тыс президенттік сайлауда Кочарян Армения республикасының президенті болып сайланды. 2003 ж. 5 наурызда Кочарян президенттікке қайта сайланды.

&lt;ref&gt;Қазақ энциклопедиясы, 10 том&lt;/ref&gt;

==Сілтемелер==
{{commonscat|Robert Kocharyan}}
* [http://www.president.am/president/cover/rus/ Арменияның Президентық ресми сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090926034440/http://www.president.am/president/cover/rus/ |date=2009-09-26 }}
* [http://www.lenta.ru/lib/14164200/ Биография]
*[http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D1%87%D0%B0%D1%80%D1%8F%D0%BD,_%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Кочарян Роберт Седракович]

==Дереккөздер==
{{Дереккөздер}}
{{wikify}}
{{stub}}
{{Армения президенттері}}
[[Санат:Армения президенттері]]
[[Санат:1954 жылы туғандар]]
[[Санат:Армения премьер-министрлері]]</text>
      <sha1>m7s8005m5lzp6dl2lynljc7rqul1z7c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тілеу Айтұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54160</id>
    <revision>
      <id>3692674</id>
      <parentid>3691046</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:31:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Анар Абенова|Анар Абенова]] ([[User talk:Анар Абенова|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3516740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2518" sha1="g7f46qp7brkdo61ocgs857sc1py2ti9" xml:space="preserve">'''Тілеу Айтұлы''' (1630, қазіргі [[Ақтөбе облысы]] – 1684, [[Сайрам]] қаласы) — би әрі батыр қолбасшы. [[Әлімұлы]] тайпасының [[Шекті]] руынан шыққан.&lt;ref&gt;http://anatili.kazgazeta.kz/?p=17106&lt;/ref&gt;

[[Күлтөбе]]де [[Тәуке]]ні хан сайлауға, Сұпы Әжіні пір сайлауға қатысқан. Тілеудің Есіркеміс Тілеуұлы, Алдаберді Тілеуұлы, [[Жолдыаяқ Тілеуұлы]], Жақсымбет Тілеуұлы, [[Мөңке би]] есімді балалары болған. [[1681 жыл|1681]]–[[1684 жыл|1684]] жылдары [[жоңғар]]лармен болған [[Сайрам]] соғысына 17 мың қол жинап, қасына баласы [[Жолдыаяқ Тілеуұлы]], інісі [[Қалдыбай Қангелдіұлы]] батырларды ертіп барып, соғысқан. [[1684 жыл|1684]] жылы [[Сайрам]] қаласынан қорғаудағы шешуші ұрыста өзі де, баласы Жолдыаяқ та опат болды. Екеуінің сүйегі [[Қожа Ахмет Иасауи]] кесенесіне жерленген. Есімдері кесенедегі ескерткіш-тақтада жазулы. [[Түркістан]] қаласында [[Тілеу]], [[Жолдыаяқ]] батырлар атындағы көше бар. Кіші жүздегі рулы ел Тілеу есімімен аталады. “[[Тілеу Қабақ]]” әні [[Айт]]тан туған ағайынды Тілеу мен [[Қабақ]]қа арналған. Тілеудің тікелей ұрпақтары: [[Қаражігіт молда Бектауұлы]], [[Мырзағұл би Шыманұлы]], [[Достан Тәңірбергенұлы]], [[Сарышолақ]] шайыр, [[Сары Батақұлы]], [[Таразы ақын]], жазушы [[Тахауи Ахтанов]], саясаткер [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин]].&lt;ref&gt;[[Қазақ Энциклопедиясы|&quot;Қазақ Энциклопедиясы&quot;]], 9 том&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{stub}}

[[Санат:1630 жылы туғандар]]
[[Санат:1684 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақ би-шешендері]]
[[Санат:Қазақ батырлары]]</text>
      <sha1>g7f46qp7brkdo61ocgs857sc1py2ti9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лундалар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54606</id>
    <revision>
      <id>3692835</id>
      <parentid>3640759</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T07:45:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8096" sha1="gn0d8479muesqei1msic396tke6drdf" xml:space="preserve">{{Этникалық топ
|атауы      = Лундалар
|төл атауы  = балунда, руунд, ндембу
|сурет      = Group of Ka-Lundas-1909.jpg
|сурет тақырыбы      = 
|саны       = 1,9 млн.
|аймақ      = 
|аймақ1     = {{Байрақ|Замбия}}
|саны1      = 700 000
|түсініктемелер1     = 
|аймақ2     = {{Байрақ|Ангола}}
|саны2      = 670 000
|түсініктемелер2     = 
|аймақ3     = {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
|саны3      = 530 000
|түсініктемелер3     = 
|аймақ4     = 
|саны4      = 
|түсініктемелер4     = 
|аймақ5     = 
|саны5      = 
|түсініктемелер5     = 
|аймақ6     = 
|саны6      = 
|түсініктемелер6     = 
|аймақ7     = 
|саны7      = 
|түсініктемелер7     = 
|аймақ8     = 
|саны8      = 
|түсініктемелер8     = 
|аймақ9     = 
|саны9      = 
|түсініктемелер9     = 
|аймақ10    = 
|саны10     = 
|түсініктемелер10    = 
|аймақ11    = 
|саны11     = 
|түсініктемелер11    = 
|аймақ12    = 
|саны12     = 
|түсініктемелер12    = 
|аймақ13    = 
|саны13     = 
|түсініктемелер13    = 
|тілдері    = [[лунда тілі]]
|діні       = [[христиандық]], дәстүрлі нанымдар
}}

'''Лундалар''' (''балунда'', ''руунд'', ''ндембу'') — [[Замбия]]ның солтүстік-батысында, [[Ангола]]ның шығысы мен солтүстігінде және [[Конго Демократиялық Республикасы]]ның оңтүстігінде тұратын [[Бантулар|банту]] тобының халқы.
Жалпы саны 1,9 млн. адам. Замбияда (700 000 адам. 2023 ж.), Анголада (шамамен 670 000 адам. 2023 ж.) және Конго Демократиялық Республикасы (530 000 адам. 2023 ж.) болды. 15 мыңға жуық Лунда Солтүстік Америка мен Батыс Еуропа елдеріне (негізінен Бельгияға) көшті.&lt;ref&gt;Большая Российская Энциклопедия https://bigenc.ru/c/lunda-narod-1a485c {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230710075158/https://bigenc.ru/c/lunda-narod-1a485c |date=2023-07-10 }}&lt;/ref&gt;

==Тілі ==
Лундалардың көпшілігі банту тобына жататын [[лунда тілі]]нде сөйлейді.&lt;ref&gt;Лунда https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1314458&lt;/ref&gt;

== Діні ==
Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: [[Христиандық|христиандар]] ([[Католицизм|католиктер]], [[Протестантизм|протестанттар]]), бір бөлігі – дәстүрлі нанымдарды ұстанады.&lt;ref&gt;Иллюстрированный энциклопедический словарь ЛУНДА https://1598.slovaronline.com/6526-%D0%BB%D1%83%D0%BD%D0%B4%D0%B0&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Банту халықтарының мемлекеті 16 ғасырда Кассай өзенінің жоғарғы ағысында (қазіргі Солтүстік-Шығыс Ангола және Батыс Конго) дамыды. Лунд халқы бұл аймақта ежелден бері өмір сүргенімен, олардың империясын Лубаның батысындағы басқыншылар құрды.
1600-1750 жылдар аралығында Лунд топтары көптеген елді мекендер құрды. Лунд империясы негізгі әкімшілік орталықтан, жақын провинциялардың шеңберінен, автономды алыс провинциялардың шеңберлерінен және лундтың қауымдық мәдениетін бөлісетін шалғай ауылдардан тұрды. Осылайша империялық шекаралар жалпы түрде анықталды.

XVII—XIX ғасырларда Лунд мемлекеттілікке ие болды, сауда дамыды, Лунд құлдар мен піл сүйектерін экспорттады, жаңа патшалық еуропалықтар келгенге дейін өз территориясын сәтті кеңейтті. Балундалар олардың енуіне белсенді түрде қарсы тұрды, бірақ бағынуға мәжбүр болды.
ХХ ғасырда Лунд ұлтының өкілдері Катанга сепаратистік қозғалысының негізін құрады.&lt;ref&gt;Материал из Большого Справочника https://newstest.ru/%D0%9B%D1%83%D0%BD%D0%B4%D0%B0{{Deadlink|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Кәсібі ==
Дәстүрлі кәсіптері қолмен атқарылатын [[егіншілік]] (сорго, тары, жүгері, маниок, бұршақ, ямс, темекі, пальма, жержаңғақ, тәтті картоп және т.б.) және [[балық аулау]]. Үй жануарлары – ит, тауық, ешкі, қой ұстайды. Көрші халықтармен салыстырғанда қолөнер нашар дамымаған. Олар саудамен, оның ішінде құл саудасымен де айналысқан. Қазіргі Лундтың бір бөлігі қалаларда тұрады, плантацияларда және тау-кен өнеркәсібінде жұмыс істейді.&lt;ref&gt;Народы и культуры Лунда https://travel-journal.ru/ethno/39/926/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191023032206/https://travel-journal.ru/ethno/39/926/ |date=2019-10-23 }}&lt;/ref&gt;

== Өмір салты ==
Туыстық есеп матрилинді, солтүстік топтарда — екі жақты. Матрилинальды жалпы құрылым сақталады, туысқандық некеге артықшылық беріледі. Отбасы шағын, [[Некеден кейінгі қоныс|уксорилокальды немесе вирилокальды]]. Ажырасу оңай, көп әйелдік тек тектілер арасында болған. Қазір ата құқығының нормалары (мұрагерлік, некені өтеу және т.б. ережелері) қолданылуда. Кейбір жерлерде [[инициациялар]] сақталған - қыздар үшін жеке (чисунгу) және ұлдар үшін ұжымдық (муканда).

Дәстүрлі қоныстары -дөңгелек жоспардағы шағын ауыл. Тұрғын үйлері - пальма бұтақтарынан немесе сабаннан жасалған конустық төбесі бар дөңгелек өрілген лашықтар. 10 мың адамға дейін халқы бар прото — қалалық елді мекендер — билеушілердің резиденциялары қалыптасқан.

Дәстүрлі киім – теріден тігілген (ақсүйектерге – матадан тігілген) белдік киімдер.&lt;ref&gt;народы мира / Лунда http://www.etnolog.ru/people.php?id=LUND&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Африка халықтары}} 
[[Санат:Замбия халықтары]]
[[Санат:Ангола халықтары]]
[[Санат:Конго Демократиялық Республикасы халықтары]]</text>
      <sha1>gn0d8479muesqei1msic396tke6drdf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маврлар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57133</id>
    <revision>
      <id>3692901</id>
      <parentid>3654330</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T09:59:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6160" sha1="7borvd5qxtc123w88an6xcknta00ocv" xml:space="preserve">{{Этникалық топ
|атауы      = Маврлар
|төл атауы  = мавритания арабтары, бейдан
|сурет      = Adrar-Mother&amp;daughter.JPG
|сурет тақырыбы      = 
|саны       = 3 млн. астам
|аймақ      = 
|аймақ1     = {{Байрақ|Мавритания}}
|саны1      = 2,7 млн.
|түсініктемелер1     = 
|аймақ2     = {{Байрақ|Марокко}}
|саны2      = 1 млн.
|түсініктемелер2     = 
|аймақ3     = {{Байрақ|Нигерия}}
|саны3      = 
|түсініктемелер3     = 
|аймақ4     = {{Байрақ|Батыс Сахара}}
|саны4      = 400 000
|түсініктемелер4     = 
|аймақ5     = {{Байрақ|Мали}}
|саны5      = 360 000
|түсініктемелер5     = 
|аймақ6     = {{Байрақ|Гамбия}}
|саны6      = 25 000
|түсініктемелер6     = 
|аймақ7     = 
|саны7      = 
|түсініктемелер7     = 
|аймақ8     = 
|саны8      = 
|түсініктемелер8     = 
|аймақ9     = 
|саны9      = 
|түсініктемелер9     = 
|аймақ10    = 
|саны10     = 
|түсініктемелер10    = 
|аймақ11    = 
|саны11     = 
|түсініктемелер11    = 
|аймақ12    = 
|саны12     = 
|түсініктемелер12    = 
|аймақ13    = 
|саны13     = 
|түсініктемелер13    = 
|тілдері    = [[араб тілі]], [[француз тілі]]
|діні       = [[суннизм]]
|этникалық топтары   = 
|ескертпелер  = 
}}

'''Маврлар''' (''мавритания арабтары'', ''бейдан'') — [[Мавритания]]ның негізхі халқы (2,7 млн ​​адам; 2010, бағалау). Олар сондай-ақ [[Батыс Сахара]]да (400 мың адам), [[Марокко]]ның оңтүстігінде (1 миллион адамға дейін), [[Мали]]дің солтүстігінде (360 мың адам), [[Сенегал]]да (130 мың адам), [[Гамбия]]да (25 мың адам) тұрады.&lt;ref&gt;Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/ethnology/text/2151527 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251024210028/https://old.bigenc.ru/ethnology/text/2151527 |date=2025-10-24 }}&lt;/ref&gt;

== Тілі ==
Олар [[араб тілі]]нің [[диалект]]ісінде сөйлейді (хасания).&lt;ref&gt;МАВРЫ https://dic.academic.ru/dic.nsf/es/81397/%D0%9C%D0%90%D0%92%D0%A0%D0%AB&lt;/ref&gt;
[[Француз тілі]] де кең тараған.

== Діні ==
Сенушілер – [[Сунниттер|сүнниттік мұсылмандар]].&lt;ref&gt;Мавры https://megabook.ru/article/%D0%9C%D0%B0%D0%B2%D1%80%D1%8B&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қазіргі маврлардың ата-бабаларына гетулдар мен санхадждар кіретін берберлер жатады. Бұл тайпалар жиі қоныс аударды, бұл олардың Солтүстік-Батыс Африкаға таралуына ықпал етті. Олар соғысқұмар болғандықтан, бейбіт халықты оңай басып алды. Әскери жорықтар ұзақ уақыт бойы жалғасты және 11 ғасырда берберлерге Альморавид патшалығын құруға мүмкіндік берді. Ол жалпы исламданумен сипатталды, 14 ғасырда осында келген араб тайпаларының енуімен айтарлықтай күшейді.
Соның нәтижесінде аумақты толық арабтандыру орын алды.&lt;ref&gt;Наталья Кошина Мавры (мавританцы) — странные традиции потомков воинственного народа
Источник: https://travelask.ru/articles/mavry-mavritantsy-strannye-traditsii-potomkov-voinstvennogo-naroda {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230716053901/https://travelask.ru/articles/mavry-mavritantsy-strannye-traditsii-potomkov-voinstvennogo-naroda |date=2023-07-16 }}&lt;/ref&gt;

== Кәсібі ==
Маврлар көшпелі [[мал шаруашылығы]]мен, [[егіншілік]]пен айналысады. Сұраныспен жұмыс істейтін немесе өнімін саудаға шығаратын қолөнершілер касталары (маллемин, игауэн) қалыптасқан.

== Өмір салты ==
Гриоттар (гауэн) мен қолөнершілердің (маллемин) жабық касталары бар. Туыстық есеп матрилиндікболып табылады. Некені ата-аналары атастырады, төлемге мал береді.

Үйлері тастан немесе саздан қаланады, қабырғалары бітеу және ішкі ауласы бар. Батыс Мавританияда үй қабырғасын бедерлі таспен қалау қалыптасқан. 

Ер адамдары буфалы шалбар, сандалдар киеді, мойындарына терімен қапталған тұмар тағады, ал әйелдерінің киімдері басы мен денесін тұтастай жабатын мата, сондай-ақ олар әр түрлі әшекейлер тағады.&lt;ref&gt;народы мира / Мавры (Африка) http://www.etnolog.ru/people.php?id=MVRA&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Африка халықтары}} 
[[Санат:Мавритания халықтары]]
[[Санат:Батыс Сахара халықтары]]
[[Санат:Марокко халықтары]]
[[Санат:Мали халықтары]]
[[Санат:Сенегал халықтары]]
[[Санат:Гамбия халықтары]]</text>
      <sha1>7borvd5qxtc123w88an6xcknta00ocv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шикізат өңдеу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57307</id>
    <revision>
      <id>3692576</id>
      <parentid>3684425</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T12:32:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шардара 2026</username>
        <id>187453</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3692576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2634" sha1="8jhpd4pzu842j8v8jqwg25fjm7bwazs" xml:space="preserve">'''Шікізат өңдеу''' – меншіктенушінің немесе мердігердің бастапқы [[шикізат]]тан‚ материалдардан жылжитын жаңа затты дайындау үдерісі. Жаңа затты меншіктену құқығының ауысуы шартпен айқындалады.

'''Мынандай түрлерге бөлінеді:''' 
&lt;ol TYPE=&quot;a&quot; &gt;
&lt;li&gt;республика резиденттерінің [[тауар]]ларды‚ шикізатты‚ материалдарды өңдеуі.&lt;/li&gt; 
&lt;li&gt;Айталық‚ астық меншіктену құқығын табыстамай-ақ ұнға ұқсатуға беріледі. &lt;/li&gt; &lt;li&gt;Мердігерде астық баланстан тысқары шотта есептеледі. &lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Табыстау шартпен‚ қолхатпен‚ жүкқұжатпен ресімделеді; &lt;/li&gt;
&lt;li&gt;тауарларды'' “кеден аумағынан тыс”'' жерде өңдеу – кеден тәртіптемесі‚ мұнда [[республика]] тауарлары шетелге әкетіледі‚ сонда өңделіп‚ республика аумағына еркін айналысқа әкелінеді; &lt;/li&gt;
&lt;li&gt;тауарларды'' “кеден аумағында”'' өңдеу – кеден тәртіптемесі‚ мұнда шетел тауарлары республика аумағында өңдеу үшін пайдаланылады және баждар мен салықтардың төленген сомасы қайтарылып‚ [[экспорт]] тәртіптемесімен әкетіледі;&lt;/li&gt; &lt;li&gt;тауарларды кеден бақылауымен өңдеу – кеден тәртіптемесі‚ мұнда шетел тауарлары республика аумағында баждар мен салықтар алынбай пайдаланылады‚ кейіннен еркін айналысқа шығарылады немесе өңделген өнімдер өзге кеден тәртіптемесімен орналастырылады.&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;&lt;ref&gt;Қаржы-экономика сөздігі. — Алматы: ҚР Білім және ғылым министрлігінің Экономика институты, «Зияткер» ЖШС, 2007. ISBN 978-601-215-003-2&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Экономика]]
[[Санат:Қаржы]]


{{Economy-stub}}</text>
      <sha1>8jhpd4pzu842j8v8jqwg25fjm7bwazs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692577</id>
      <parentid>3692576</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T12:33:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шардара 2026</username>
        <id>187453</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3692577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2634" sha1="psv0hi556w7dvmc14kqmvwvpeyoswlz" xml:space="preserve">'''Шикізат өңдеу''' – меншіктенушінің немесе мердігердің бастапқы [[шикізат]]тан‚ материалдардан жылжитын жаңа затты дайындау үдерісі. Жаңа затты меншіктену құқығының ауысуы шартпен айқындалады.

'''Мынандай түрлерге бөлінеді:''' 
&lt;ol TYPE=&quot;a&quot; &gt;
&lt;li&gt;республика резиденттерінің [[тауар]]ларды‚ шикізатты‚ материалдарды өңдеуі.&lt;/li&gt; 
&lt;li&gt;Айталық‚ астық меншіктену құқығын табыстамай-ақ ұнға ұқсатуға беріледі. &lt;/li&gt; &lt;li&gt;Мердігерде астық баланстан тысқары шотта есептеледі. &lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Табыстау шартпен‚ қолхатпен‚ жүкқұжатпен ресімделеді; &lt;/li&gt;
&lt;li&gt;тауарларды'' “кеден аумағынан тыс”'' жерде өңдеу – кеден тәртіптемесі‚ мұнда [[республика]] тауарлары шетелге әкетіледі‚ сонда өңделіп‚ республика аумағына еркін айналысқа әкелінеді; &lt;/li&gt;
&lt;li&gt;тауарларды'' “кеден аумағында”'' өңдеу – кеден тәртіптемесі‚ мұнда шетел тауарлары республика аумағында өңдеу үшін пайдаланылады және баждар мен салықтардың төленген сомасы қайтарылып‚ [[экспорт]] тәртіптемесімен әкетіледі;&lt;/li&gt; &lt;li&gt;тауарларды кеден бақылауымен өңдеу – кеден тәртіптемесі‚ мұнда шетел тауарлары республика аумағында баждар мен салықтар алынбай пайдаланылады‚ кейіннен еркін айналысқа шығарылады немесе өңделген өнімдер өзге кеден тәртіптемесімен орналастырылады.&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;&lt;ref&gt;Қаржы-экономика сөздігі. — Алматы: ҚР Білім және ғылым министрлігінің Экономика институты, «Зияткер» ЖШС, 2007. ISBN 978-601-215-003-2&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Экономика]]
[[Санат:Қаржы]]


{{Economy-stub}}</text>
      <sha1>psv0hi556w7dvmc14kqmvwvpeyoswlz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692583</id>
      <parentid>3692577</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T12:40:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шардара 2026</username>
        <id>187453</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Шардара 2026 [[Өңдеу]] бетін [[Шикізат өңдеу]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3692577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2634" sha1="psv0hi556w7dvmc14kqmvwvpeyoswlz" xml:space="preserve">'''Шикізат өңдеу''' – меншіктенушінің немесе мердігердің бастапқы [[шикізат]]тан‚ материалдардан жылжитын жаңа затты дайындау үдерісі. Жаңа затты меншіктену құқығының ауысуы шартпен айқындалады.

'''Мынандай түрлерге бөлінеді:''' 
&lt;ol TYPE=&quot;a&quot; &gt;
&lt;li&gt;республика резиденттерінің [[тауар]]ларды‚ шикізатты‚ материалдарды өңдеуі.&lt;/li&gt; 
&lt;li&gt;Айталық‚ астық меншіктену құқығын табыстамай-ақ ұнға ұқсатуға беріледі. &lt;/li&gt; &lt;li&gt;Мердігерде астық баланстан тысқары шотта есептеледі. &lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Табыстау шартпен‚ қолхатпен‚ жүкқұжатпен ресімделеді; &lt;/li&gt;
&lt;li&gt;тауарларды'' “кеден аумағынан тыс”'' жерде өңдеу – кеден тәртіптемесі‚ мұнда [[республика]] тауарлары шетелге әкетіледі‚ сонда өңделіп‚ республика аумағына еркін айналысқа әкелінеді; &lt;/li&gt;
&lt;li&gt;тауарларды'' “кеден аумағында”'' өңдеу – кеден тәртіптемесі‚ мұнда шетел тауарлары республика аумағында өңдеу үшін пайдаланылады және баждар мен салықтардың төленген сомасы қайтарылып‚ [[экспорт]] тәртіптемесімен әкетіледі;&lt;/li&gt; &lt;li&gt;тауарларды кеден бақылауымен өңдеу – кеден тәртіптемесі‚ мұнда шетел тауарлары республика аумағында баждар мен салықтар алынбай пайдаланылады‚ кейіннен еркін айналысқа шығарылады немесе өңделген өнімдер өзге кеден тәртіптемесімен орналастырылады.&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;&lt;ref&gt;Қаржы-экономика сөздігі. — Алматы: ҚР Білім және ғылым министрлігінің Экономика институты, «Зияткер» ЖШС, 2007. ISBN 978-601-215-003-2&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Экономика]]
[[Санат:Қаржы]]


{{Economy-stub}}</text>
      <sha1>psv0hi556w7dvmc14kqmvwvpeyoswlz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Салт-дәстүр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57738</id>
    <revision>
      <id>3692702</id>
      <parentid>3691525</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:45:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Baidibek.audani|Baidibek.audani]] ([[User talk:Baidibek.audani|т]]) өңдемелерінен [[User:Nurtenge|Nurtenge]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3448804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4360" sha1="pjz1jwilopihrfw7oua1znj7lomve8e" xml:space="preserve">'''Салт-дәстүр''' — әр [[ұлт]]тың, [[халық]]тың [[дін]]і мен сеніміне, тұрмыс-тіршілігіне, ұлттық құрылым ерекшелігіне сәйкес ғасырлар бойы жинақталып, өмірдің өзі туғызған ғұрыптардың жиынтығы; қауым мен қоғамда қалыптасқан мінез-құлықтың үлгілері. Күнделікті қолданыста бір мәдени топты екіншісінен айыратын және бейресми жолмен реттейтін қабылданған мінез-кұлық ережесіне немесе әлеуметтік әрекеттерді жөнге келтіретін терминге жатады.&lt;ref&gt;Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б.
ISBN 9965-808-89-9&lt;/ref&gt;

Салт-дәстүр [[ұлт]] үшін өмір, қоғам заңы болып негізделіп, сана, тағылым, тәрбие, тіршілік ережесі ретінде ел зердесіне рухани байлық — өнеге тәжірибесін құраған. Бұл талаптар мен ережелерді [[халық]] бұлжытпай орындаумен бірге оны құрметтемеген, сақтамаған адамдарды сол заң негізінде жазалап та отырған. Өткен заманда [[қазақ]] қоғамы үшін салт-дәстүр бұлжымас заң рөлін атқарды. Мысалы, [[той]], [[наурыз көже]], [[қыз ұзату]], қонағасы, [[шашу]], ерулік ата салты болып саналады. Салт-дәстүрдің ел арасындағы тәлімдік, тәрбиелік, [[халық]]тық мәні зор. [[Халық]]тың атадан балаға көшіп, дамып отыратын [[тарих]]и әлеуметтік, мәдени-тұрмыстық, кәсіптік, салт-сана, мінез-құлық, тәлім-тәрбие және рухани іс-әрекетінің көрінісі дәстүр арқылы танылады. Салт-дәстүр байлығы — [[мәдениет]]тің байлығы. Мысалы, ата-ананы, үлкенді құрметтеу, байғазы, көрімдік, сүйінші, кәде сұрау, сәлем беру, ат тергеу, құрдастық қалжың, т.б. салт-дәстүрге жатады. [[Қазақ]] халқы салт-дәстүрге бай. Әдет-ғұрып, ишара, ырым, тыйым, дағды бәрі  осы салт-дәстүр көрінісі.&lt;ref&gt;Қазақ энциклопедиясы, 7 - том&lt;/ref&gt;

'''Салт-дәстүр мәселесі''' 

Қазіргі таңда салт-дәстүр мәселесі алғашқы орындарды тіреп тұр. Қазақ халқында көптеген салт-дәстүрлер мен ырымдар бар. Бірақ, өкінішке орай адамдардың көбі ырым мен салт- дәстүрді шатастырады екен. Ата-баба өсиеті болып келе жатқан салт-дәстүрлердің өзіндік ерекшеліктері болса, ырым-жырымдар арнайы тыйымдар үшін қолданылған. Дана халықтың өзі жасаған осы әдет-ғұрып пен жөн-жосықты біліп, үйрену және өмірде қолдану – ағайынды адастырмас сара жол. Мұны отбасында ата-ана, мектепте ұстаз, көпшілік ортада ақсақалдар жастарға үйретіп, айтып отырса, ұтарымыз көп болар еді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Саясат әлеуметтануы]]
[[Санат:Салт-дәстүрлер]]


{{stub}}</text>
      <sha1>pjz1jwilopihrfw7oua1znj7lomve8e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ай қораланды (ұрыс тактикасы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76594</id>
    <revision>
      <id>3692695</id>
      <parentid>2068372</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:41:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3692695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8288" sha1="suae0lfmzmubm9znc8tntf78jzqqquf" xml:space="preserve">{{Әскери іс-жетілдіру}}
'''Ай қораланды''' (кейде ''Ай қоралану'' немесе ''Жарты ай тактикасы'') — көшпелі қазақ жасақтарының әскери өнерде қолданған, қарсыласты екі бүйірден орап алып, шеңбер бойымен қоршауға және түпкілікті жоюға бағытталған '''ірі стратегиялық маневрі әрі ұрыс тактикасы'''. Халықаралық әскери терминологияда бұл әдіс «Жарты ай» ({{lang-en|Crescent tactic}}) немесе «Қос қанатпен орау» ({{lang-en|Double envelopment}}) деп аталады және көшпелілердің жылдам қозғалатын атты әскерінің ең басты соққы беруші тәсілдерінің бірі болып табылады.

== Тактиканың мәні мен жүзеге асырылуы ==
Тактиканың атауы түнде айдың айналасында пайда болатын жарық шеңберге («айдың қоралануы») ұқсап, жауды дөңгелене қоршаудан шыққан. Сап түзеу мен ұрыс жүргізу барысында бұл тактика келесідей кезеңдермен атқарылған:
* '''Орталық шептің шегінуі:''' Қазақ әскерінің орталық шебі (қол ортасы) жаудың негізгі соққысын қабылдап, біртіндеп кейін шегінеді. Бұл [[Қоян қашты]] әдісімен үйлесім тауып, жау әскерін алға қарай тереңірек ұмтылуға арандатады.
* '''Қос қанаттың алға шығуы:''' Орталық шеп шегініп жатқанда, әскердің оң қанаты (оң қол) мен сол қанаты (сол қол) жылдамдықпен алға суырылып шығып, жаудың екі бүйірін орайды. Нәтижесінде әскердің шебі жарты ай пішініне енеді.
* '''Шеңберді бекіту (Қоралау):''' Екі қанат ілгерілей келе жаудың ту сыртында қосылады. Осы сәтте жарты ай пішінді сап толық шеңберге (қораға) айналып, қарсылас сыртқы әлемнен мүлдем оқшауланады. Қоршау ішіндегі жау жан-жақтан атқыланып, үрейге бой алдырады және жойылады.

== Тарихи негіздері мен қолданылуы ==
«Ай қораланды» тактикасы — көшпелілердің соғыс өнерінде [[Сақтар|сақ]], [[Ғұндар|ғұн]], [[Түрік қағанаты|түрік]] және [[Моңғол империясы|моңғол]] дәуірлерінен бері үздіксіз дамып келген мұра. Көшпелі қазақтардың мықты атты әскері бұл тәсілді кең жазық далада өте тиімді қолдана білген.&lt;ref&gt;Ахметжан Қ. С. Қазақтың дәстүрлі қару-жарағының этнографиясы. — Алматы: Алматыкітап, 2007. — 195 б.&lt;/ref&gt; 

[[Қазақ хандығы|Қазақ хандығының]] тарихында бұл әдіс [[Қазақ-жоңғар соғыстары|Анраoutput соғыстарында]], әсіресе [[Аңырақай шайқасы|Аңырақай]] және [[Бұланды шайқасы|Бұланды]] шайқастарында кеңінен қолданылды. Қабанбай, Бөгенбай, Жанібек батырлар жаудың саны жағынан басым немесе отты қарумен мұздай қаруланған қолын осы «ай қораланды» тәсілімен қоршауға алып, олардың маневр жасау мүмкіндігін шектеп тастаған.&lt;ref&gt;Қазақстан тарихы (көп томдық). Т. 3: Қазақ хандығы дәуірі. — Алматы: Атамұра, 2010. — 402 б.&lt;/ref&gt; Халықтық батырлар жырлары мен шежірелерде де қазақ қолының жауды «айша қоршап», «қоралап қой сияқты қырғаны» туралы метафоралық сипаттамалар жиі кездеседі.&lt;ref&gt;Радлов В. В. Образцы народной литературы тюркских племен. Т. 3. — СПб., 1870. — С. 174.&lt;/ref&gt;

Әскери тарихшылар бұл тактиканың табысты болуы үшін қанаттардағы атты әскердің өте жоғары жылдамдығы мен ұрыс алаңындағы дыбыстық (керней, дабыл) немесе визуалдық (ту, алау) сигналдар арқылы басқарылу деңгейі жоғары болуы тиіс екенін атап көрсетеді.&lt;ref&gt;Қараев О. Көшпелілердің әскери өнері мен тактикасы // Отан тарихы журналы. — 2015. — №2. — 59-64 бб.&lt;/ref&gt; [[Бауыржан Момышұлы]] өзінің әскери-теориялық еңбектерінде бұл әдісті зерттей келе, көшпелілердің жарты ай тактикасы заманауи әскери ғылымдағы қарсыласты қоршауға алу және оның шептерін іштен бөлшектеу операцияларының классикалық негізі екенін дәлелдеген.&lt;ref&gt;Момышұлы Б. Ұшқан ұя: Естеліктер мен ойлар. — Алматы: Жазушы, 1974. — 294 б.&lt;/ref&gt;

== Маңызы ==
«Ай қораланды» тактикасы — қазақ әскери өнеріндегі стратегиялық ойлаудың жоғары деңгейін, жасақтардың өзара мінсіз үйлесімділігін және майдан даласын толық бақылау қабілетін көрсетеді. Бұл тактика аз күшпен немесе қорғаныста жүріп-ақ жаудың үлкен армияларын стратегиялық тұрғыдан тығырыққа тіреп, жеңіске жетудің жарқын үлгісі болып табылады.

== Тағы қараңыз ==
* [[Толғама]]
* [[Қоян қашты]]
* [[Бұғын (ұрыс тактикасы)]]
* [[Көз алдау (әскери іс)]]

== Дереккөздер ==
{{кіші|{{Reflist}}}}

[[Санат:Әскери тактика]]
[[Санат:Қазақ хандығының әскери ісі]]
[[Санат:Әскери айлалар]]


'''  Айқораланды соғысы ''' (көне.) — қарсыласты айналдыра кеңінен қоршап
алып, содан соң біртіндеп қыса түсу. Қарсыластың білмеуі үшін осылай аталған. Сыртқа беттегендерін біртіндеп жойған. Қоршауға алушы жақ үшін қоршалғандардың жағдайынан анағұрлым тиімді ұрыс түрі ретінде жиі қолданылған. [[Шабуыл]]даушылар үшін адам шығынын азайтуға тиімді соғыс тәсілі. Қарсыластың мән-жайды ұғынуына мұрша бермей, тұтқиылдан жасалатын болған.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы:&quot;Мектеп&quot; ААҚ , 2001&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;
{{stub:Әскери іс}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Әскери іс]]</text>
      <sha1>suae0lfmzmubm9znc8tntf78jzqqquf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692697</id>
      <parentid>3692695</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:42:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3692697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7085" sha1="7fdzdl884tfr4od883zv97kbz77t8hu" xml:space="preserve">'''Ай қораланды''' (кейде ''Ай қоралану'' немесе ''Жарты ай тактикасы'') — көшпелі қазақ жасақтарының әскери өнерде қолданған, қарсыласты екі бүйірден орап алып, шеңбер бойымен қоршауға және түпкілікті жоюға бағытталған ірі стратегиялық маневрі әрі ұрыс тактикасы. Халықаралық әскери терминологияда бұл әдіс «Жарты ай» ({{lang-en|Crescent tactic}}) немесе «Қос қанатпен орау» ({{lang-en|Double envelopment}}) деп аталады және көшпелілердің жылдам қозғалатын атты әскерінің ең басты соққы беруші тәсілдерінің бірі болып табылады.

== Тактиканың мәні мен жүзеге асырылуы ==
Тактиканың атауы түнде айдың айналасында пайда болатын жарық шеңберге («айдың қоралануы») ұқсап, жауды дөңгелене қоршаудан шыққан. Сап түзеу мен ұрыс жүргізу барысында бұл тактика келесідей кезеңдермен атқарылған:
* '''Орталық шептің шегінуі:''' Қазақ әскерінің орталық шебі (қол ортасы) жаудың негізгі соққысын қабылдап, біртіндеп кейін шегінеді. Бұл [[Қоян қашты]] әдісімен үйлесім тауып, жау әскерін алға қарай тереңірек ұмтылуға арандатады.
* '''Қос қанаттың алға шығуы:''' Орталық шеп шегініп жатқанда, әскердің оң қанаты (оң қол) мен сол қанаты (сол қол) жылдамдықпен алға суырылып шығып, жаудың екі бүйірін орайды. Нәтижесінде әскердің шебі жарты ай пішініне енеді.
* '''Шеңберді бекіту (Қоралау):''' Екі қанат ілгерілей келе жаудың ту сыртында қосылады. Осы сәтте жарты ай пішінді сап толық шеңберге (қораға) айналып, қарсылас сыртқы әлемнен мүлдем оқшауланады. Қоршау ішіндегі жау жан-жақтан атқыланып, үрейге бой алдырады және жойылады.

== Тарихи негіздері мен қолданылуы ==
«Ай қораланды» тактикасы — көшпелілердің соғыс өнерінде [[Сақтар|сақ]], [[Ғұндар|ғұн]], [[Түрік қағанаты|түрік]] және [[Моңғол империясы|моңғол]] дәуірлерінен бері үздіксіз дамып келген мұра. Көшпелі қазақтардың мықты атты әскері бұл тәсілді кең жазық далада өте тиімді қолдана білген.&lt;ref&gt;Ахметжан Қ. С. Қазақтың дәстүрлі қару-жарағының этнографиясы. — Алматы: Алматыкітап, 2007. — 195 б.&lt;/ref&gt; 

[[Қазақ хандығы|Қазақ хандығының]] тарихында бұл әдіс [[Қазақ-жоңғар соғыстары|Анраoutput соғыстарында]], әсіресе [[Аңырақай шайқасы|Аңырақай]] және [[Бұланды шайқасы|Бұланды]] шайқастарында кеңінен қолданылды. Қабанбай, Бөгенбай, Жанібек батырлар жаудың саны жағынан басым немесе отты қарумен мұздай қаруланған қолын осы «ай қораланды» тәсілімен қоршауға алып, олардың маневр жасау мүмкіндігін шектеп тастаған.&lt;ref&gt;Қазақстан тарихы (көп томдық). Т. 3: Қазақ хандығы дәуірі. — Алматы: Атамұра, 2010. — 402 б.&lt;/ref&gt; Халықтық батырлар жырлары мен шежірелерде де қазақ қолының жауды «айша қоршап», «қоралап қой сияқты қырғаны» туралы метафоралық сипаттамалар жиі кездеседі.&lt;ref&gt;Радлов В. В. Образцы народной литературы тюркских племен. Т. 3. — СПб., 1870. — С. 174.&lt;/ref&gt;

Әскери тарихшылар бұл тактиканың табысты болуы үшін қанаттардағы атты әскердің өте жоғары жылдамдығы мен ұрыс алаңындағы дыбыстық (керней, дабыл) немесе визуалдық (ту, алау) сигналдар арқылы басқарылу деңгейі жоғары болуы тиіс екенін атап көрсетеді.&lt;ref&gt;Қараев О. Көшпелілердің әскери өнері мен тактикасы // Отан тарихы журналы. — 2015. — №2. — 59-64 бб.&lt;/ref&gt; [[Бауыржан Момышұлы]] өзінің әскери-теориялық еңбектерінде бұл әдісті зерттей келе, көшпелілердің жарты ай тактикасы заманауи әскери ғылымдағы қарсыласты қоршауға алу және оның шептерін іштен бөлшектеу операцияларының классикалық негізі екенін дәлелдеген.&lt;ref&gt;Момышұлы Б. Ұшқан ұя: Естеліктер мен ойлар. — Алматы: Жазушы, 1974. — 294 б.&lt;/ref&gt;

== Маңызы ==
«Ай қораланды» тактикасы — қазақ әскери өнеріндегі стратегиялық ойлаудың жоғары деңгейін, жасақтардың өзара мінсіз үйлесімділігін және майдан даласын толық бақылау қабілетін көрсетеді. Бұл тактика аз күшпен немесе қорғаныста жүріп-ақ жаудың үлкен армияларын стратегиялық тұрғыдан тығырыққа тіреп, жеңіске жетудің жарқын үлгісі болып табылады.

== Тағы қараңыз ==
* [[Тұлғама]]
* [[Қоян қашты]]
* [[Бұғын (ұрыс тактикасы)]]
* [[Көз алдау]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақ хандығының әскери ісі]]
[[Санат:Әскери айлалар]]
[[Санат:Әскери іс]]</text>
      <sha1>7fdzdl884tfr4od883zv97kbz77t8hu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692699</id>
      <parentid>3692697</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:43:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Sagzhan [[Айқораланды соғысы]] бетін [[Ай қораланды (ұрыс тактикасы)]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3692697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7085" sha1="7fdzdl884tfr4od883zv97kbz77t8hu" xml:space="preserve">'''Ай қораланды''' (кейде ''Ай қоралану'' немесе ''Жарты ай тактикасы'') — көшпелі қазақ жасақтарының әскери өнерде қолданған, қарсыласты екі бүйірден орап алып, шеңбер бойымен қоршауға және түпкілікті жоюға бағытталған ірі стратегиялық маневрі әрі ұрыс тактикасы. Халықаралық әскери терминологияда бұл әдіс «Жарты ай» ({{lang-en|Crescent tactic}}) немесе «Қос қанатпен орау» ({{lang-en|Double envelopment}}) деп аталады және көшпелілердің жылдам қозғалатын атты әскерінің ең басты соққы беруші тәсілдерінің бірі болып табылады.

== Тактиканың мәні мен жүзеге асырылуы ==
Тактиканың атауы түнде айдың айналасында пайда болатын жарық шеңберге («айдың қоралануы») ұқсап, жауды дөңгелене қоршаудан шыққан. Сап түзеу мен ұрыс жүргізу барысында бұл тактика келесідей кезеңдермен атқарылған:
* '''Орталық шептің шегінуі:''' Қазақ әскерінің орталық шебі (қол ортасы) жаудың негізгі соққысын қабылдап, біртіндеп кейін шегінеді. Бұл [[Қоян қашты]] әдісімен үйлесім тауып, жау әскерін алға қарай тереңірек ұмтылуға арандатады.
* '''Қос қанаттың алға шығуы:''' Орталық шеп шегініп жатқанда, әскердің оң қанаты (оң қол) мен сол қанаты (сол қол) жылдамдықпен алға суырылып шығып, жаудың екі бүйірін орайды. Нәтижесінде әскердің шебі жарты ай пішініне енеді.
* '''Шеңберді бекіту (Қоралау):''' Екі қанат ілгерілей келе жаудың ту сыртында қосылады. Осы сәтте жарты ай пішінді сап толық шеңберге (қораға) айналып, қарсылас сыртқы әлемнен мүлдем оқшауланады. Қоршау ішіндегі жау жан-жақтан атқыланып, үрейге бой алдырады және жойылады.

== Тарихи негіздері мен қолданылуы ==
«Ай қораланды» тактикасы — көшпелілердің соғыс өнерінде [[Сақтар|сақ]], [[Ғұндар|ғұн]], [[Түрік қағанаты|түрік]] және [[Моңғол империясы|моңғол]] дәуірлерінен бері үздіксіз дамып келген мұра. Көшпелі қазақтардың мықты атты әскері бұл тәсілді кең жазық далада өте тиімді қолдана білген.&lt;ref&gt;Ахметжан Қ. С. Қазақтың дәстүрлі қару-жарағының этнографиясы. — Алматы: Алматыкітап, 2007. — 195 б.&lt;/ref&gt; 

[[Қазақ хандығы|Қазақ хандығының]] тарихында бұл әдіс [[Қазақ-жоңғар соғыстары|Анраoutput соғыстарында]], әсіресе [[Аңырақай шайқасы|Аңырақай]] және [[Бұланды шайқасы|Бұланды]] шайқастарында кеңінен қолданылды. Қабанбай, Бөгенбай, Жанібек батырлар жаудың саны жағынан басым немесе отты қарумен мұздай қаруланған қолын осы «ай қораланды» тәсілімен қоршауға алып, олардың маневр жасау мүмкіндігін шектеп тастаған.&lt;ref&gt;Қазақстан тарихы (көп томдық). Т. 3: Қазақ хандығы дәуірі. — Алматы: Атамұра, 2010. — 402 б.&lt;/ref&gt; Халықтық батырлар жырлары мен шежірелерде де қазақ қолының жауды «айша қоршап», «қоралап қой сияқты қырғаны» туралы метафоралық сипаттамалар жиі кездеседі.&lt;ref&gt;Радлов В. В. Образцы народной литературы тюркских племен. Т. 3. — СПб., 1870. — С. 174.&lt;/ref&gt;

Әскери тарихшылар бұл тактиканың табысты болуы үшін қанаттардағы атты әскердің өте жоғары жылдамдығы мен ұрыс алаңындағы дыбыстық (керней, дабыл) немесе визуалдық (ту, алау) сигналдар арқылы басқарылу деңгейі жоғары болуы тиіс екенін атап көрсетеді.&lt;ref&gt;Қараев О. Көшпелілердің әскери өнері мен тактикасы // Отан тарихы журналы. — 2015. — №2. — 59-64 бб.&lt;/ref&gt; [[Бауыржан Момышұлы]] өзінің әскери-теориялық еңбектерінде бұл әдісті зерттей келе, көшпелілердің жарты ай тактикасы заманауи әскери ғылымдағы қарсыласты қоршауға алу және оның шептерін іштен бөлшектеу операцияларының классикалық негізі екенін дәлелдеген.&lt;ref&gt;Момышұлы Б. Ұшқан ұя: Естеліктер мен ойлар. — Алматы: Жазушы, 1974. — 294 б.&lt;/ref&gt;

== Маңызы ==
«Ай қораланды» тактикасы — қазақ әскери өнеріндегі стратегиялық ойлаудың жоғары деңгейін, жасақтардың өзара мінсіз үйлесімділігін және майдан даласын толық бақылау қабілетін көрсетеді. Бұл тактика аз күшпен немесе қорғаныста жүріп-ақ жаудың үлкен армияларын стратегиялық тұрғыдан тығырыққа тіреп, жеңіске жетудің жарқын үлгісі болып табылады.

== Тағы қараңыз ==
* [[Тұлғама]]
* [[Қоян қашты]]
* [[Бұғын (ұрыс тактикасы)]]
* [[Көз алдау]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақ хандығының әскери ісі]]
[[Санат:Әскери айлалар]]
[[Санат:Әскери іс]]</text>
      <sha1>7fdzdl884tfr4od883zv97kbz77t8hu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жел тармақтары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84144</id>
    <revision>
      <id>3692570</id>
      <parentid>2785843</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T12:24:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ladsgroup</username>
        <id>25788</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Replacing [[:c:File:Wind rose plot.jpg|Wind rose plot.jpg]] with [[:c:File:Wind rose plot.svg|Wind rose plot.svg]]: SVG</comment>
      <origin>3692570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="867" sha1="meo78z724c6vctug65uzzxeslihdyia" xml:space="preserve">[[Сурет:Wind rose plot.svg|thumb|right]]
'''Жел тармақтары''' – берілген [[аймақ]] үшін негізгі [[румб]]тар бойынша бір ай, маусым, жыл ішінде желдің әр түрлі бағыттарының (не [[жылдамдық]]тардың орташа және барынша көп мағыналары) қайталану таралысын сызба түрінде бейнелеу.&lt;ref&gt;Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Механика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар : «ЭКО»ҒӨФ. 2007.-29 1 б. ISBN 9965-08-234-0&lt;/ref&gt;
==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

[[Санат:Картография]]
[[Санат:Климатология]]


{{stub}}</text>
      <sha1>meo78z724c6vctug65uzzxeslihdyia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айгүл Серікқұлқызы Иманбаева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103697</id>
    <revision>
      <id>3692565</id>
      <parentid>3401062</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T12:18:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58738-80</username>
        <id>188221</id>
      </contributor>
      <comment>Айгүл Иманбаева жайлы мағлұматтар енгізілді, дұрысталды</comment>
      <origin>3692565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16722" sha1="sl4gmfwnbacvm7r6ck29g7y6rijvva2" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Есімі              = Айгүл Иманбаева
 |Атауы          = 
 |Сурет             = 
 |Сурет ені      = 
 |Сурет тақырыбы    = 
 |Фон              = 
 |Туылған кездегі есімі = 
 |Толық аты       = Айгүл Серікқүлқызы Иманбаева
 |Туған күні    = 15.03.1977
 |Туған жері   = [[Жамбыл облысы]], {{туғанжері|Қордай ауданы|Қордай ауданында}}
 |Қайтыс болған күні      = 
 |Қайтыс болған жері     = 
 |Белсенділік жылдары             = 1999 — осы уақытқа шейін
 |Мемлекет           = {{KAZ}}
 |Мамандықтары        = {{әнші|Қазақстан}}, {{актриса|Қазақстан}}
 |Дауыс түрі  = 
 |Аспаптары      = 
 |Жанрлары            = 
 |Лақап аттары       = 
 |Ұжымдары       = 
 |Қызметтес болған   = 
 |Лейблдері           = 
 |Марапаттары          = {{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}} {{Құрмет ордені}}{{!!}}{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} 
{{!}}}
 |Сайты             =https://aiproduction.kz/ 
}}
'''Айгүл Серікқұлқызы Иманбаева''' ([[15 наурыз]]да [[1977 жыл]]ы, [[Жамбыл облысы]], [[Қордай ауданы]], Кенен Әзірбаев ауылында дүниеге келген) — Қазақстанның  танымал эстрада әншісі, актриса ,тележүргізуші. Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері, &quot;Дарын&quot; мемлекеттік жастар сыйлығының иегері.

== Балалық шағы ==
Айгүл балалық шағын Кенен ауылында өткізген. Кенен ауылындағы «Е.Қашағанов атындағы орта мектепті» 1994 жылы алтын медальмен бітірген. Орта мектеп кезінен бастап музыкаға жақын болған Айгүл музыка мектебінде  «Баян» класында оқып алтын медальмен аяқтап шығады. 

Орта мектепті аяқтаған соң Алматы қаласындағы «Темірбек Жүргенов атындағы театр және кино институтына»  Музыкалық драма бөліміне 1994 жылы оқуға түсіп 1998 жылы тәмамдады. 

== Еңбек жолы ==
1998 жылы алғаш еңбек жолын ұстаздықпен бастады.

1999 - 2006 жылдар аралығында Жүсіпбек Елебеков атындағы эстрада-цирк колледжінде актер шеберлігі мен сахна тілінен сабақ беріп, ұстаз болып қызмет жасады. 

2002 жылы магистратураға Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің журналистика факультетіне түсіп, 2004 жылы Қызыл дипломмен аяқтады. 

2002-2006 жылдар аралығында  «Құрманғазы атындағы Ұлттық консерваторияда»  ұстаз болып қызмет жасады. 

1999 – 2020   жылдар аралығында Алматы қаласындағы «Ғабит Мүсірепов атындағы мемлекеттік академиялық жасөспірімдер театрында»  Актриса болып қызмет жасады. Театр қабырғасында ойнаған рөлдері 

1. «Қыз жібекте» - Жібек

2. «Бөлтірік бөрік астында» - Марфуға 

3. «Пай- пай жас жұбайлар ай» - Ғазиза 

4. «Қанына тартқан қыңырлар» - Гүлжан 

5. «Таланған тағдыр» - Гүлжан 

6. «Ыстық көл трагедиясы» - Гүлжамал 

7. «Алма бағы» - Алма 

8. «Көгілдір такси» - Клара 

9. «Қызыл ормалды шынарым» - Хадиша. 

10. «Атау кере» – Айна

11. «Енелер мен келіндер» - 

12. «Қоянды Жәрмеңкесі» - Майра Уалиқызы

13. &quot;Желтоқсан желі&quot; - Ақмарал т.б. көптеген образдарды сомдады. 

Эстрада саласына 2004 жылдан бастап өнер көрсетіп келеді. Қазіргі таңда 15 тен аса хит әндеріне түсірілген бейнеклиптері бар. 300-ден астам әндері бар.

2001 жылы Хабар арнасындағы «Ұят болмасын» бағдарламасында келіннің образын сомдады.

2004 жылы «Болыс сайлау» фильміне түсті.  

2004 жылы «Человек ветер» атты Мосфильмде Шолпан атты келіншектің образын сомдады.  

2005 жылы Хабар телеарнасының түсірген «Сүйінші» фильмінде  Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың анасының образын сомдады. 

2005 жылы Хабар арнасындағы «Әйелдер ай – Әйелдер»  бағдарламасын жүргізді.

2007 жылы ең алғашқы «Таңғы елес» атты жеке шығармашылық кешін өткізді. 

2010 жылы Баян Мақсатқызының продюсерлігімен әрі барлық өнер адамдарының қатысуымен түсірілген «Ғашық жүрек» атты фильмде басты рөлдердің бірі Майра Итаяқованың образын сомдап шығады. 2011 жылы аталмыш фильмнің екінші бөліміне де түседі.

2009-2011 жылдары Қазақстан Ұлттық арнасында «Кеш Жарық» бағдарламасын жүргізді. 

2012 жылы Мәдениет арнасында «Әлі есімде» бағдарламасының жүргізушісі болды. 

2012 жылы Астана қаласы  «Конгресс Холлда»  вокалды-инструменталды ансамблмен жеке концертін өткізді.

2012 жылы өткен «Халықаралық орталық азия фестивальінде» лауреат  атанды. 

2014 жылдың 29-қараша күні Астана қаласының «Қазақстан» орталық концерт залында өткен «Сен ғана» атты жеке есеп беру шығармашылық концертін жоғарғы дәрежеде өткізді.

2014 жылы КТК арнасында болған « Бурабай әзіл фест» Ұлттық әзілкештер фестивалін жүргізді.

2014 – 2016 жылдар аралығында КТК арнасында «Той beststar » бағдарламасын жүргізді.

2016 жылдан бері Астана қаласында «Қазақ Ұлттық Өнер Университеті» ректорының шақыртуымен Айгүл Иманбаеваның «Музыкалық театр әртісі»  мамандығы бойынша өзінің шеберханасы ашылды. 

2023 жылы  14 наурыз Алматы қаласы   «Республика сарайында», 30 сәуір Астана қаласы  «Бейбітшілік және Келісім сарайында» өзінің кезекті «МЕН...» атты жеке есеп беру шығармашылық концертін жоғарғы деңгейде өткізді.

2023 жылы «Болашақ» халықаралық стипендиясын ұтып алып, Ұлыбритания елінің  Лондон қаласындағы «Give-Get-Go» оқу орнында 1 жылдық тағылымдамадан өтті.

== Жеке кәсібі ==
2011 жылы 14 ақпанда  тәуекелге бел буып жеке Айгүл Иманбаева '''«A.I Theatre»''' театрын ашты.  Театр шымылдығын Жан Ануйдың  «Медея» спектакльмен ашты.  

2012 жылы Украинада «Керчь» қаласында өткен халықаралық «Боспорские Агоны» фестивальінде бас жүлдені жеңіп алды.

2012 жылы қазан айында Алматы қаласында өткен Халықаралық Орталық Азия театр фестивалінде «Ханшаның көз жасы» спектаклі  «Ең үздік эксперименталды ізденісі үшін» номинациясы бойынша марапатталды. 

2014 жылы наурыз айында Сербияның астанасы Белградта өткен «Славия» Халықаралық театр фестивалінде Ж. Ануйдың «Медея» трагедиясымен 1-орын «Кіші Дон Кихот» жүлдесін иеленді. 

2014 жылы Македония мемлекетінің Скопье  қаласында өткен «Стоби» ХІІІ Халықаралық театр фестивалінде Ж.Ануйдың «Медея» трагедиясымен Бас жүлдені жеңіп алды.

2015 жылы  Тбилиси қаласында өткен Грузин театрларының фестиваліне құрметті қонақ ретінде қатысты. 

2017 жылы Астана қаласында өткен Қайрат Сүгірбеков атындағы жас режиссерлердің  І Республикалық форум фестивалінде Ж.Расиннің «Федра» трагедиясы 2 орынға ие болды. 

2017 жылы  желтоқсан айында Шымкент қаласында өткен «Ашық алаң» Республикалық тәуелсіз театрлар фестиваліне Ж.Ануйдың «Медея» трагедиясымен қатысып, Бас жүлдені жеңіп алды.

2022 жылы 30 қазан  А.Чеховтың «Шие бағы» шығармасының желісі бойынша «БАҚ» трагикомедиясының премьерасы өтті.

2023 жылы  22 мамыр Ф.М.Достоевскийдің «Кроткая» әңгімесінің желісімен қойылған «Момындардың зынданы» драмасының премьемасы өтті.

2023 жылы 7 маусым «A.I Theatre»  Татарстан мемлекетің Казань қаласында өткен «Науруз» Түркі халықтарының  XVI  халықаралық театралды  фестиваліне «БАҚ» спектаклімен қатысты, халықаралық сыншылардың жоғарғы бағасын алды.

Қазіргі таңда «A.I Theatre» репертуарында «Ханшаның көз жасы»,  «Махаббат аралы»,  «Темір қатын»,  «Актриса», «Жан пида»,  «Қозы көрпеш - Баян сұлу»,  «Менің әйелім өтірікші»,   «Турандот», «Федро»,  «Чикаго»,  «БАҚ», «Момындардың зынданы» спектакльдері бар.

2016 жылы өзінің жеке '''«A.I Production»'''  продюссерлік оралығын ашты, қазіргі уақытқа дейін үлкен мемлекеттік жобаларды ұйымдастыруда. Атап айтсақ;  Ұлы жеңістің 70-жылдығына арналған «Күткен күн»  концерт-спектаклі,  «Бабаларым, рахмет сендерге» , «Наурыз хикаясы», « Ақиқат пен Аңыз» , «Дебют шоу», «Жамбыл Жабаевтың 175 жылдығына арналған ақындар фестивалі»,  ҚР Ішкі істер органдарының 30 жылдығына арналған «Сертіне берік сақшылар», «Айбоз» ұлттық әдеби сыйлығы,  Республикалық «DALA DAUYSY»  конкурсының марапаттау кешін, Жаңа жылға арналған «Жаңа жылдық қарбалас» , « Аяз атаның құпиясы» мюзиклін жасады.

2020 жылы 1 шілдеде өзінің жеке '''«A.I Academy»''' мектебін  ашты. 

«A.I Academy» 4 жыл ішінде жеткен жетістіктері өте көп. Қазақстан Ұлттық аранасындағы үлкен жобалардың барлығында «A.I Academy»  шәкірттері белсене атсалысып, телевизиялық жобаларға шығып жүр. Сондай – ақ мемлекеттік деңгейдегі үлкен жобалардың барлығында үлкен, кіші  шәкірттері актерлық, әншілік, бишілік өнермен қатысып жүр.  «Балалар Евровидениесі», «Қазақстан балалар дауысы» әр түрлі Халықаралық, Республикалық деңгейдегі конкурстарда да жүлделі орын алып жүрген ұл – қыздарымыз өте көп.  Қазақстан Ұлттық арнасындағы көптеген мультфильмдерде, «Walt Disney» компаниясының көптеген мульфилімдерін қазақ тілінде сөйлетіп  дубляжында жүрген  6 жас пен 17 жас аралығындағы шәкірттері.   Сериал, кинолардың басым көпшілігінде жүрген осы «A.I Academy»  шәкірттері. Балапан арнасында 12 баламыз жүргізуші. Осының барлығы «A.I Academy» мектебінің 4 жылда жеткен жетістіктері. Баланың кәсіби алған білімінің деңгейі.

2021 жыл 26 желтоқсан Қазақстанда тұңғыш рет тек балалардан жасақталған '''«A.I Children theatre'''»  театрын ашты. Театр шымылдығын қазақтың халық ертегісі «Ұр тоқпақпен» ашты. 

2022 жылы 19 сәуірде Асылбек Әуезханның «Ақыл патшалығы» ертегісің премьерасы өтті. 

== Марапаттары ==
2001 жылы тұңғыш ұйымдастырған Республикалық көлемде өткен әзіл -ысқақ байқауында Толымбек Әлімбекұлының «Атақсыз қазақ, арсыз қазақ» монологын оқып бас жүлдені жеңіп алады. 

2004 жылы «Халықаралық Азия Дауысы» фестивалі аясында өткен «Қазақ әндері» байқауында бас жүлдені жеңіп  алды. 

2006 жылы «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығын алды. 

2008 жылы Президент степендиясына тағайындалды. 

2010 жылы «Жылдың үздік әншісі» марапатын  алды. 

2015 жылы ҚР тұңғыш президенті Н.Ә.Назарбаевтың қолынан «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері»  атағын алды. 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Дарын мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер театры тұлғалары]]</text>
      <sha1>sl4gmfwnbacvm7r6ck29g7y6rijvva2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692734</id>
      <parentid>3692565</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:23:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-58738-80|~2026-58738-80]] ([[User talk:~2026-58738-80|т]]) өңдемелерінен [[User:Nurtenge|Nurtenge]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>2994780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7483" sha1="f6p25yecs6432gd1oc5sydow0xlww9y" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Есімі              = Айгүл Иманбаева
 |Атауы          = 
 |Сурет             = 
 |Сурет ені      = 
 |Сурет тақырыбы    = 
 |Фон              = 
 |Туылған кездегі есімі = 
 |Толық аты       = Айгүл Серікқүлқызы Иманбаева
 |Туған күні    = 15.03.1977
 |Туған жері   = [[Жамбыл облысы]], {{туғанжері|Қордай ауданы|Қордай ауданында}}
 |Қайтыс болған күні      = 
 |Қайтыс болған жері     = 
 |Белсенділік жылдары             = 1999 — осы уақытқа шейін
 |Мемлекет           = {{KAZ}}
 |Мамандықтары        = {{әнші|Қазақстан}}, {{актриса|Қазақстан}}
 |Дауыс түрі  = 
 |Аспаптары      = 
 |Жанрлары            = 
 |Лақап аттары       = 
 |Ұжымдары       = 
 |Қызметтес болған   = 
 |Лейблдері           = 
 |Марапаттары          = {{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}} {{Құрмет ордені}}{{!!}}{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} 
{{!}}}
 |Сайты             = 
}}
'''Айгүл Серікқұлқызы Иманбаева''' ([[15 наурыз]]да [[1977 жыл]]ы, [[Жамбыл облысы]], [[Қордай ауданы]], Кенен ауылында туған) — [[Қазақстан|қазақстанның]] эстрада [[әнші]]сі, [[актриса]]. [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]], &quot;Дарын&quot; мемлекеттік жастар сыйлығының иегері.

== Өмірбаяны ==
Балалық шағын Жамбыл облысы Қордай ауданы Кенен Әзірбай ауылында өткізген. Орта мектеп кезінен бастап музыкаға жақын болған Айгүл «Баян» класын аяқтап шығады. [[1994]] - [[1998 жыл]]дар арасында [[Темірбек Жүргенов атындағы өнер академиясы]]н сәтті аяқтап шығады. 1998 жылы Жүсіпбек Елебеков атындағы колледжде ұстаздық қызметіне қабылданады. Және де сол уақыт арасында [[Ғабит Мүсірепов атындағы академиялық театр]]ға актрисалық қызметіне жұмысқа тұрады. 2001 жылы [[Хабар агенттігі|Хабар арнасындағы]] «Ұят болмасын» бағдарламасының жүргізушісі әрі келіннің образын алып шығады. [[2001]] жылы алғаш рет ұйымдастырған Республикалық көлемде өткен әзіл ысқақ жарысында әншілерге пародия жасағаны үшін бірінші орынды жеңіп алады.

Театр қабырғасында әр түрлі сарындағы образдарды ойнап үлгерген. «Қыз Жібек» спектакілінде «Жібек» рөлін, «Пай, пай, жас жұбайлар ай» да «Ғазиз» рөлін, Таланған тағдыр» да «Гүлжан» рөлін, «Алма бағы», да «Алма» рөлін «Көгілдір такси», де «Клара» рөлін, «Желтоқсан желі» де «Ақмарал» т.б. рөлдері.

Кино саласында да біраз жетістіктерге жетіп үлгерді. [[2004]] жылы Мосфильм түсірген «Человек ветер» фильмінде Шолпан атты қыздың рөлін сомдап шықты. Отандық кинорежиссерлердің де біраз туындыларының басты рөлдерін сомдап шықты. Олар: 2005 жылы «Сүйінші» фильмінде елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтің анасының рөлін сомдап шықса 2010 жылы [[Баян Есентаева]]ның продюсерлігімен әрі барлық өнер адамдарының қатысуымен түсірілген «Ғашық жүрек» атты кинода басты рөлдердің бірі Майра Итаяқованың образын сомдап шығады. 2011 жылы аталмыш фильмнің екінші бөліміне де түседі.

[[2002]] жылы Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің магистратурасына журналистика факультетіне тапсырады.

Эстрада саласына 1999 жылдан бастап өнер көрсетіп келеді. Қазіргі таңда 10 бейнеклипі отыздан астам әндері бар. 2007 жылы ең алғашқы «Таңғы елес» атты жеке шығармашылық кешін өткізді. 2006 жылы Мемлекеттік «Дарын» сыйлығының иегері атанады.

2011 жылы тәуекелге бел буып жеке «А.И» драма театрын ашады. Азғантай ғана уақыт өтсе де көрермендерге екі спектаклін көрсетіп үлгерді. Оның бірі Ж.Ануйдің «Медея» трагедиясы болса екіншісі Ш.Бошпековтың «Темір қатын» комедиясы болып табылады.&lt;ref&gt;[http://baq.kz/kaz/blogs/cat/71/about_blog/?PHPSESSID=6b44b014b09e8986ac84ed94726739c6 Айгүл Иманбаеваның өмірбаяны]&lt;/ref&gt;

== Жеке мағлұматтары ==
* Діни көзқарасы - [[Ислам]].
* Саяси қайраткер ретіндігі идеалы - Н.Ә. Назарбаев, И.Н. Тасмағамбетов.
* Хоббиі - би билеу, вокал, спорт.
* Қазақ, орыс және француз тілдерін жақсы меңгерген.
Әбдімүтәлиев Асылжан Сәбитұлы атты бір ұлы бар.&lt;ref&gt;Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* 2004 ж. халықаралық «Азия Дауысы» конкурсының «Қазақ әндері» конкурсындағы Бас жүлдесін иемденген.
* 2006 ж. &quot;Дарын&quot; мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты.
* 2010 ж. «Жылдың үздік әншісі».
*2015 жылы ҚР тұңғыш президенті Н.Ә.Назарбаевтың қолынан [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] құрметті атағын алды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Дарын мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер театры тұлғалары]]</text>
      <sha1>f6p25yecs6432gd1oc5sydow0xlww9y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мейрам Абақанов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106759</id>
    <revision>
      <id>3692751</id>
      <parentid>3579903</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T19:07:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59034-86</username>
        <id>188245</id>
      </contributor>
      <comment>Ақлиманың тегі туралы ақпарат нақтыланды</comment>
      <origin>3692751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4566" sha1="huaf7nltbt3p6v5iw6rgr6803ngn334" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Мейрам Абақанов
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 =
 |Сурет ені             =
 |Сурет атауы           = 
 |Туылған кездегі есімі = 
 |Туылған күні          = 
 |Туылған жері          = [[Қарқаралы ауданы]]
 |Мансабы               = қоғам қайраткері
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Қайтыс болған күні    = 
 |Қайтыс болған жері    = 
 |Әкесі                 = 
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = 
 |Балалары              = 
 |Марапаттары           = 
 |Сайты                 =  
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}

'''Мейрам Абақанов''' (1931 ж. [[Қарағанды облысы]] [[Қарқаралы ауданы]] - 1998 ж. [[Жезқазған]]) - саяси, қоғам қайраткері. Отан алдында адал еңбегі үшін 2 мәрте &quot;Еңбек Қызыл Ту&quot;, &quot;Құрмет Белгісі&quot; ордендерімен, он шақты медаль және екі рет республика Жоғарғы Кеңесі Президиумының құрмет грамоталарымен марапатталған.&lt;ref&gt;Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Алматы зоотехникалық мал дәрігерлік институтын бітірген (1954). 1958-1992 ж. аралығында [[Қарқаралы]] қаласы, [[Жезқазған]] ауданы кеңесінің төрағасы, Жезді, Қарсақбай, [[Шет ауданы]], [[Ұлытау]] аудандарында І хатшысы т.б. басшы қызметтерде болды.

Қоғам қайраткері, ақын Кәкімбек Салықовтың Мейрам Абақановқа арнаған жүрекжарды жырында мынандай шумақтар бар&lt;ref name=&quot;Сарыарқа газеті, 24 ақпан 2001 жыл&quot;&gt;Сарыарқа газеті, 24 ақпан 2001 жыл

https://abai.kz/post/94574 &lt;/ref&gt;:

''Сарырқа - жомарт өлке, қыраны көп,
Бір кезде қанаттасқан шұбады лек.
Шыңынан Қарқаралы қанат қағып,
Кетіп ең Ұлытаудың ұланы боп.''

Мейрам Абақановтың тегі жөнінде газет беттерінде төмендегідей жазылған.
''Ағайынды үш жігіт Абақан, Құрмаш, Құрманғалилер ерте есейіп, жаңа қоғам құрылысына белсене араласқан. Ал, олардың арғы аталарының аға сұлтан Жамантай төремен, азулы да әділ би Жанқұтты шешенмен аралас-құраластығы жайлы ұрпақтан-ұрпаққа ұмытылмай жеткен әңгімелер сол өңірдің халқына жақсы белгілі.''

''Абақан мен әйгілі ғалым [[Ақжан Жақсыбекұлы әл-Машани]] туған нағашы-жиендер. Құрмаш жайлы Сапарғали Бегалин мен Әлжаппар Әбішевтің кітаптарында Қарқаралыға, Қоянды жәрмеңкесіне байланысты салиқалы сипаттамалар бар. Мейрамның өз анасы - Ақлима Сұлтан Ахметқызы Барлыбай тегі - Баянауылдағы атақты зиялы отбасыдан шыққан.''&lt;ref name=&quot;Сарыарқа газеті, 24 ақпан 2001 жыл&quot; details=&quot;https://abai.kz/post/94574&quot; /&gt;

==Дереккөздер==

&lt;references/&gt;

== Тағы қараңыз ==
http://www.baq.kz/regional_media/post/31602{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
http://catalog.karlib.kz/irbis64r_01/Kraeved//VOV_kaz//Zenbirek_suiretken_soldat.pdf
http://ikitap.kz/books/GabidenAngimePiesa/files/assets/basic-html/page233.html
http://thenews.kz/2009/10/13/150822.html{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Санат:Шет ауданы тұлғалары]]
[[Санат:Қарағанды облысы]]</text>
      <sha1>huaf7nltbt3p6v5iw6rgr6803ngn334</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692752</id>
      <parentid>3692751</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T19:07:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59034-86</username>
        <id>188245</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ құжаттарда Мейрам Абаканов</comment>
      <origin>3692752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4566" sha1="m99etu7546mxwwsnn2wci31zb6xauwg" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Мейрам Абақанов
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 =
 |Сурет ені             =
 |Сурет атауы           = 
 |Туылған кездегі есімі = 
 |Туылған күні          = 
 |Туылған жері          = [[Қарқаралы ауданы]]
 |Мансабы               = қоғам қайраткері
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Қайтыс болған күні    = 
 |Қайтыс болған жері    = 
 |Әкесі                 = 
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = 
 |Балалары              = 
 |Марапаттары           = 
 |Сайты                 =  
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}

'''Мейрам Абаканов''' (1931 ж. [[Қарағанды облысы]] [[Қарқаралы ауданы]] - 1998 ж. [[Жезқазған]]) - саяси, қоғам қайраткері. Отан алдында адал еңбегі үшін 2 мәрте &quot;Еңбек Қызыл Ту&quot;, &quot;Құрмет Белгісі&quot; ордендерімен, он шақты медаль және екі рет республика Жоғарғы Кеңесі Президиумының құрмет грамоталарымен марапатталған.&lt;ref&gt;Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Алматы зоотехникалық мал дәрігерлік институтын бітірген (1954). 1958-1992 ж. аралығында [[Қарқаралы]] қаласы, [[Жезқазған]] ауданы кеңесінің төрағасы, Жезді, Қарсақбай, [[Шет ауданы]], [[Ұлытау]] аудандарында І хатшысы т.б. басшы қызметтерде болды.

Қоғам қайраткері, ақын Кәкімбек Салықовтың Мейрам Абақановқа арнаған жүрекжарды жырында мынандай шумақтар бар&lt;ref name=&quot;Сарыарқа газеті, 24 ақпан 2001 жыл&quot;&gt;Сарыарқа газеті, 24 ақпан 2001 жыл

https://abai.kz/post/94574 &lt;/ref&gt;:

''Сарырқа - жомарт өлке, қыраны көп,
Бір кезде қанаттасқан шұбады лек.
Шыңынан Қарқаралы қанат қағып,
Кетіп ең Ұлытаудың ұланы боп.''

Мейрам Абақановтың тегі жөнінде газет беттерінде төмендегідей жазылған.
''Ағайынды үш жігіт Абақан, Құрмаш, Құрманғалилер ерте есейіп, жаңа қоғам құрылысына белсене араласқан. Ал, олардың арғы аталарының аға сұлтан Жамантай төремен, азулы да әділ би Жанқұтты шешенмен аралас-құраластығы жайлы ұрпақтан-ұрпаққа ұмытылмай жеткен әңгімелер сол өңірдің халқына жақсы белгілі.''

''Абақан мен әйгілі ғалым [[Ақжан Жақсыбекұлы әл-Машани]] туған нағашы-жиендер. Құрмаш жайлы Сапарғали Бегалин мен Әлжаппар Әбішевтің кітаптарында Қарқаралыға, Қоянды жәрмеңкесіне байланысты салиқалы сипаттамалар бар. Мейрамның өз анасы - Ақлима Сұлтан Ахметқызы Барлыбай тегі - Баянауылдағы атақты зиялы отбасыдан шыққан.''&lt;ref name=&quot;Сарыарқа газеті, 24 ақпан 2001 жыл&quot; details=&quot;https://abai.kz/post/94574&quot; /&gt;

==Дереккөздер==

&lt;references/&gt;

== Тағы қараңыз ==
http://www.baq.kz/regional_media/post/31602{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
http://catalog.karlib.kz/irbis64r_01/Kraeved//VOV_kaz//Zenbirek_suiretken_soldat.pdf
http://ikitap.kz/books/GabidenAngimePiesa/files/assets/basic-html/page233.html
http://thenews.kz/2009/10/13/150822.html{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Санат:Шет ауданы тұлғалары]]
[[Санат:Қарағанды облысы]]</text>
      <sha1>m99etu7546mxwwsnn2wci31zb6xauwg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692753</id>
      <parentid>3692752</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T19:24:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-59034-86|~2026-59034-86]] ([[User talk:~2026-59034-86|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>2963450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4458" sha1="p3dqla76q3wny4npcmvh572x9wtep6z" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Мейрам Абақанов
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 =
 |Сурет ені             =
 |Сурет атауы           = 
 |Туылған кездегі есімі = 
 |Туылған күні          = 
 |Туылған жері          = [[Қарқаралы ауданы]]
 |Мансабы               = қоғам қайраткері
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Қайтыс болған күні    = 
 |Қайтыс болған жері    = 
 |Әкесі                 = 
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = 
 |Балалары              = 
 |Марапаттары           = 
 |Сайты                 =  
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}

'''Мейрам Абақанов''' (1931 ж. [[Қарағанды облысы]] [[Қарқаралы ауданы]] - 1998 ж. [[Жезқазған]]) - саяси, қоғам қайраткері. Отан алдында адал еңбегі үшін 2 мәрте &quot;Еңбек Қызыл Ту&quot;, &quot;Құрмет Белгісі&quot; ордендерімен, он шақты медаль және екі рет республика Жоғарғы Кеңесі Президиумының құрмет грамоталарымен марапатталған.&lt;ref&gt;Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Алматы зоотехникалық мал дәрігерлік институтын бітірген (1954). 1958-1992 ж. аралығында [[Қарқаралы]] қаласы, [[Жезқазған]] ауданы кеңесінің төрағасы, Жезді, Қарсақбай, [[Шет ауданы]], [[Ұлытау]] аудандарында І хатшысы т.б. басшы қызметтерде болды.

Қоғам қайраткері, ақын Кәкімбек Салықовтың Мейрам Абақановқа арнаған жүрекжарды жырында мынандай шумақтар бар&lt;ref name=&quot;Сарыарқа газеті, 24 ақпан 2001 жыл&quot;&gt;Сарыарқа газеті, 24 ақпан 2001 жыл&lt;/ref&gt;:

''Сарырқа - жомарт өлке, қыраны көп,
Бір кезде қанаттасқан шұбады лек.
Шыңынан Қарқаралы қанат қағып,
Кетіп ең Ұлытаудың ұланы боп.''

Мейрам Абақановтың тегі жөнінде газет беттерінде төмендегідей жазылған.
''Ағайынды үш жігіт Абақан, Құрмаш, Құрманғалилер ерте есейіп, жаңа қоғам құрылысына белсене араласқан. Ал, олардың арғы аталарының аға сұлтан Жамантай төремен, азулы да әділ би Жанқұтты шешенмен аралас-құраластығы жайлы ұрпақтан-ұрпаққа ұмытылмай жеткен әңгімелер сол өңірдің халқына жақсы белгілі.''

''Абақан мен әйгілі ғалым [[Ақжан Жақсыбекұлы әл-Машани]] туған нағашы-жиендер. Құрмаш жайлы Сапарғали Бегалин мен Әлжаппар Әбішевтің кітаптарында Қарқаралыға, Қоянды жәрмеңкесіне байланысты салиқалы сипаттамалар бар. Мейрамның өз анасы - Ақлима Сұлтанмахмұт қызы Барлыбай тегі - Баянауыл бөктерінен.''&lt;ref name=&quot;Сарыарқа газеті, 24 ақпан 2001 жыл&quot;/&gt;

==Дереккөздер==

&lt;references/&gt;

== Тағы қараңыз ==
http://www.baq.kz/regional_media/post/31602{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
http://catalog.karlib.kz/irbis64r_01/Kraeved//VOV_kaz//Zenbirek_suiretken_soldat.pdf
http://ikitap.kz/books/GabidenAngimePiesa/files/assets/basic-html/page233.html
http://thenews.kz/2009/10/13/150822.html{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Санат:Шет ауданы тұлғалары]]
[[Санат:Қарағанды облысы]]</text>
      <sha1>p3dqla76q3wny4npcmvh572x9wtep6z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Құмай тазы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110255</id>
    <revision>
      <id>3692704</id>
      <parentid>3692379</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:49:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3692704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27183" sha1="2vkcq9tum9241bplqpow3lt2hi3lln0" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{wikify}}

{{Ит тұқымы
|name       = Құмай тазы
|image      = Тазы040.jpg
|image_caption = Құмай тазы
|height     = 20см - 1м
|weight     = 600гр - 70кг
|country    = Қазақстан
|year       = 
|fcigroup   = 
|fcisection = 
|fcinum     = 
|fcistd     = 
|category   = 
|commons    = Tazi (dog)
|wikisource = 
}}
'''Құмай тазы''' — қазақтың дәстүрлі ит түрі, ұлттық, жеті қазынаға жататын жануар.

== Иттің таралуы мен түрі ==
Мезолит дәуірінде қолға үйретілген ит екі түрлі жабайы
тұқымнан: оңтүстікте шиебөріден, солтүстікте қасқырдан
шығып, жер бетіне тегіс тараған хайуан дейді қазіргі ғылым.
Иттің шығу тегі туралы бір ғана ортақ ит тұқымынан бастау алған және түрлі тұқымдар ұзақ эволюциялық тарихи
дамудың нәтижесі деп қарайтын монофилетикалық және көп
негізден шықты дейтін полифилетикалық теориялар бар. Жартас бетіне салынған суреттерді есептемегенде тазыға ұқсас
кейіптегі бейнелер Мысыр перғауындарының [[ескерткіш]]терінде бейнеленген. Осыдан 3400 жыл бұрынғы деректерде ұзын
сирақты тұрықты, тұмсығы үшкіл, құлақтары тік, құйрықтары
иректеліп дөңгеленген иттер бейнеленген. Қысқасы олардың
сұлбасы тазыға көбірек келіңкірейді (ат пен иттің басқа
тұқымдары бұдан көп кейін бейнеленген, яғни кешірек қолға
үйретілген). Тазының шыққан жері, мекені туралы мәселе аса
тартысты болғанымен қазір адамзаттың көбі [[Солтүстік Африка]] мен Оңтүстік-Батыс Азияның үстіртті даласы деп түсінеді.
Қазіргі кезде тазының таралған аймағында оған жақын
тұқымдас деп айтуға келетін екі түрлі ит тұқымы бар: ол Абиссиния иті (бірақ оның 6 азу тісі бар, әрі шиебөріге жақын. Күллі
ит тұқымдасының азу тісі 8) және үнділердің дол (колсун) иті.
Соңғы тұқым тазы тәрізді аңды үндемей баспалап келіп алады, көп үрмейді, әрі батыл, түсі түлкіге ұқсас. Бірақ олар ну
орманды мекендейді, қимылы баяу, аяқтары шомбал. Мысыр
перғауындарының итіне ұқсайтын, Судан мен Кордофанда тағылау, кесек бітімді иттерді тазының ең көне &quot;туысқаны&quot;
деп долбарланады. Бірақ [[Ніл]] дариясы аңғары қолға үйретілген
тазының шыққан жері деп саналады. Ол аумақтан Араб түбегіне, ары қарай [[Кіші Азия]] мен Парсы жеріне, онан әлемге жаппай таралған делінеді. Осылай таралған иттер бірнеше ондаған
ғасырлар барысында жергілікті жердің аумалы-төкпелі ауа
райына үйлесіп, түрленіп сұрыпталып отырды.

[[Еуропа]]ға қарай арийлермен келген тазы тұқымды иттер
кеңінен таралып, аңшылық пен күн көрудің негізгі арқауына
айналды, солтүстікте Балтық теңізі жағалауына таралды. Ал тазылар бұлардан кейінірек батыс [[Африка]]дан көне [[Испания]] (Иберия) жері арқылы кельттерге, Галлиялықтарға жетіп, солардың
атымен аталатын тазы тұқымдары пайда болғандығын Ұрым
заманындағы жазбаларында жазылған, онан әрі [[Ирландия]],
[[Шотландия]]ға дейін таралған. Соның айғағы қазіргі әлемдегі
көптеген ит тұқымдарының аталған қарт құрлықтан кездесуі. Орта ғасырда тазымен аң аулау, тазыны тарту ету еуропалықтарда үлкен қызығушылыққа ие болған. Әсіресе, ағылшындарда таза қанды тазы иттерді сұрыптау, белгілі мақсаттарға
пайдалану кеңінен етек алған.

Ал араб бәдеуилерінің ермегі болған тазылар арабтардың
дін тарату жорығы кезеңінде [[Азия]]ға кеңінен таралған дейді зерттеушілер. Дін таратумен тазы да бірге келді деуінің себебі [[ислам]]
діні таралған аумақта, дәлірек айтқанда [[Алтай]], [[Гималай]] тауларына дейінгі аралықта (батыста [[Испания]] жерінедейін) арабы тазыға
ұқсас иттер ұшырасады. [[Орта Азия]]ның қатал табиғатына үйлесу
үшін тазыларды ғұндардың итінің сипатына ұқсайтын ұзын
сабалақ жүнді, салпаң құлақты жергілікті тұқыммен будандастырып, жаңа сұрып - шығыстың салпаң құлақ тазысы дүниеге
келді. Оның құйрығы мен шонданайы ұзындау, сабалақ жүнді
иттер еді және оның пайда болған және таралған аймағы тарихи
кезеңіне қарай бұл тұқымды &quot;турік-татар тазысы&quot; деп атауға
болады дейді. Батысқа қарай ығысқан түрік халықтары өзімен
бірге салпаң құлақ тазысын ала келіп, оңтүстік орыс даласы мен
күңгей шығыс [[Еуропа]]да тазыға ұқсас жаңа ит тұқымдарының
пайда болуына негіз етті...

Ал [[мұсылман]] емес халықтарда тазы мүлде беймәлім деуге
келеді. Атақты [[Марко Поло]] моңғол императорларында аушы
құстар мен басы қазандай, кесек тұлғалы иттер туралы тамсана
жазады. [[Монах Иакинф]] қытайлар [[Шығыс Түркістан]]ды иеленгеннен соң ғана тазымен етене таныса бастаған дейді.

[[Махмұд Қашқари]]дің &quot;Диуани лұғат ат-түрік&quot; сөздігінде
(ХІғ.) &quot;тайған&quot; сөзін келтіріп, оған &quot;тазы, алғыр ит&quot; деген
анықтама берді (Қашғари М., Түрік сөздігі, А., 1998, 3-том, 238-бет). Қырғыздар осы күнге дейін тазыны &quot;тайған&quot; деп атайды, ал,
өзге түркілерде тазыны &quot;тазы&quot;, &quot;тази&quot; деп атау қалыптасқан. Қазақтар иттің еркегі - төбет немесе арлан, ұрғашысы - қаншық,
бірге туғаны - ұялас, кішкенесін күшік дейді

==Құмай тазылардың тұқымы, түрі==
Тазы қазақ даласына сақ заманында келген деп шамалауға
болады. Шамамен 2000-2500 жылдар бұрын болса керек. Кейбір
тасқа қашалған петроглифтердегі тазыға ұқсас аңшы иттерінің
бейнесіне қарап, бұдан да ертерек замандарда да болған ба деп
болжам жасауға да болады. Дегенмен тақыр тазылар осыдан
бес-алты мың жыл бұрын перғауындар заманында өмір сүрген.
Әйгілі Тутанхамон қабірінің ішінде ажал құдайы Анубис - қара
түсті тазы бейнесінде бейнеленген.

&quot;Қазақ тазысының түп атасы арабтың салюкиі, ол қазақ
даласына [[ислам]] дінін таратқан араб жауынгерлерімен бірге келді&quot;,— деген нұсқаны ұсынады. Шынымен, салюки [[Орталық Азия]]
мен [[Кавказ]]ға, Таяу Шығыс пен [[Иран]] арқылы таралған. Қазіргі
салюки тұқымдары қазақ тазысына өте жақын, тек тұрқы сәл
ұзын, бойы сәл сұңғақ, бірақ пошымы мен сымбаты өте жақын
келуі олардың туыстығын қуаттайтындай. Төрт мың жылдай
тарихы бар ол иттердің атауы құм астында қалған Арабтың
Салюк қаласының атымен байланысты туған атау. Дегенмен
ол тұста шумерлерге, ассириялықтарға да таралып үлгергенге
ұқсайды.

[[Сурет:Тазы030.jpg|left|thumb|300px]]
Аң қағатын итін қазақтар &quot;тазы&quot; атауының мәні парсының
&quot;таза, алғыр, жүйрік&quot; деген мағынадағы сөзінен шыққан. Бәлкім
тазы - таза - таза қанды деген мағынадағы сөзінен туған,
ықшамдалу заңдылығына байланысты тазыға ауысуы мүмкін
деп жорамалдайтындар да бар. Қазақ тазысы мен ауған тазысы
[[Орталық Азия]]ға парсы тазысымен бір дәуірде келіп, оны сақтар
мен ауғандар жергілікті табиғи жағдайдың ерекшеліктеріне
сай жетілдіріп, қолдан сұрыптап өткізгенге ұқсайды.

Дегенмен соңғы кездегі зерттеулер [[Орта Азия]]да таралған
тазыларды арабтың слюгги (слугги) аңшы иттерімен будандасудан пайда болған жергілікті тұқым деп есептейді. Тазының
отаны [[Қазақстан]] және [[Түркменстан]] (әредік [[Өзбекстан]] жерінде де өсіріледі) деп есептеледі. Түркмен тазысы қазақ тазысына қарағанда бітімі ұсақтау келеді. Тазы итті Орта Азияның көз
жетпес кең даласының тұрғындары арабы иттерді жергілікті тұқыммен будандастыра отырып, сұрыптау нәтижесінде
шыққан ат үстінде аң аулайтын бекзадалар мен дегдарлардың
ермегіне және малшы-бақташылардың күн көрісі үшін қызмет
еткен тұқым деп есептейді.

Қалай дегенмен VII-VIII ғасырларда қазақ жеріне дін тарата келген арабтармен келген тазы тұқымынан аңшы иттер тарихы басталады. Сонымен бірге жергілікті жерде қалыптасқан
тұқым деген тазының пайда болуы туралы екі түрлі көзқарас
бар. Кезінде орыс отаршылдары көптеп келе бастаған
замандағы зерттеу нәтижелеріне қарасақ (Я.Полферов пікірінше) қазақ жерінде [[Орта Азия]] тазысының өзіндік бір тармағы
көбірек таралған. Оның бойында таулық және қырымдық
тазыларға жақындығы басым болған. Қолдану жағдайына байланысты тазыларды далалық және таулық деп бөлген: далалығы
бойы сұңғақ, жазықта алғыр болса, таулық тазы бітімі кішкене,
қия жартастарда жақсы жүгірген. Қазақ тазысына өте жақын
туыс болып есептелетін ауған тазысының да тақыр жүндісі
жазық аумақта, ал үлпілдек жүндісі суықтау солтүстік аймақта
таралған. Ал қазақ тазысы орыстың аңшы тазысының пайда
болуына септігін тигізген.

Алайда, қазақ жеріне тазы тұқымы онан да бұрын, дәлірек
айтқанда сақ заманында келген. Оның дәлелі тазы пошымды иттердің жартасқа салынған бейнелері, атаудың өзінің
көне парсы тілінен туындауы тегін емес, оның таралуы перғауын
иті - салюки - парсы тазысы, ауған тазысы және қазақ (сақ) тазысы деген болжамды ұсынады.

Қазақтар тазыны жарғақ құлақ тазы және шашақ құлақ
тазы деп екіге бөледі. Оның бірін салюкиден, екіншісін слюггиден таралған тұқым дейтіндіктен біріншісіінің құлағының жарғағы
үлкен, екіншісінің құлағында көп жүн өскен. Шынымен-ақ
жарғақ құлақ тазының құлағында ешқандай жүн болмайды, ал шашақ құлақ тазының құлағының жүні үзын, шашақ
тәрізді болады. Ал бұған қоса &quot;дүрек&quot; (дүрегей тазы) деп аталатын тазы мен қазақы иттердің будандасуынан шыққан терісі
қалың, суыққа шыдамды, денесі кесек, қасқырды алатын батыл
тұқымы да кездеседі. (Дүрек немесе дүрегей тазы қасқырдың
аяқ тарамысын қиып жібереді.)

Тазы - орташа ғана бойы бар жүйрік ит, жүні тықыр, оның
есесіне, құйрығы мен салпаң құлағының ұшын ұзын шашақты
жүн басқан. Басқа аңшы иттерге қарағанда бұлар ақылдырақ,
иесіне шын берілген, адамға жұғысқыш, ал өзге иттерге
өшпенділеу келеді. Өздері өте батыл әрі орасан жүйрік болады.
Тазылар күшті болмайды, бірақ денелері сидам, арық, жеңіл,
жүйрік әрі өжет келеді. Олар қуса жетеді де, қашса құтылады.
Қоян, түлкі сияқты ұсақ аңдарды олар құтқармайды. Айлаға
икемділігі сондай, тазылар аяғын сындыру, қайыру, мойнын
шығару деген кінаратқа ұрынбайды.

Тазыларды тұқымына қарай қазақтар құмай, құмай тазы;
таза қандылығы мен түгіне қарай құны, құны тазы; будандасқан болса дүрегей, дүрегей тазы, қайың, қайың қаптал деп
бөледі. Мұның соңғылары қасқыр алатын күшті иттер. Олар
жалғыз-жарым да, екеулеп немесе тобымен жүріп, &quot;ұтылап&quot;
аң алады, ал үйретілген болса, аушы құспен де тізе қосып
қимылдайды. Тазы иттердің түгі салыстырмалы түрде аз,
сұйықтау келеді. Ал кескін-сымбатына қарай таулы, орманды
өңірдегі аңшыл иттер ірі сүйекті, шомбал денелі болса, далалы,
құмды өңірлерде дене бітімі шағын, шарғылау келеді.

==Қазақ жерінде таралған тазының бірнеше түрі бар==
Қазақ жерінде таралған тазының бірнеше түрі бар. Мысалы, самарқанның тазысы - аласа бойлы, бірақ
мүше-мүшесі әсем де сүйкімді болған. Жем бойы мен [[Aтыpay]]
бойындағы қазақтардың тазылары - табан жүні мен
құлағындағы шашағының ұзындығымен ерекшеленеді. Ең
соңында, [[Оңтүстік Сібір]] тазыларына келер болсақ, олар
табанының сүйірленіп бітісімен, сондай-ақ өздерінің өте күштілігімен дараланады. Бұлар [[Ертіс]] бойында таралған. Ал орыс
деректерінде [[Түркістан]] тазысы аталған тазылар қазақ жерінің
оңтүстік пен солтүстік-батыс өңірлерінде көптеп таралған.
[[Сібір]] тазылары қазақ жерінде ғана емес, батысқа дейін жеткен
таңдаулы аң алғыш тұқым. 1889 ж. Сібірде самоед тайпалары
арасында үш ай болған британ зоологы Ернст Килбурн, онан
кейін [[Орал]] бойына және Батыс Сібірден әкелген ит тұқымын
лайкаға ұқсас самоед тазысы атаған тұқым осы атпен [[Еуропа]]да
таралған.

Қазақ жерінде тазының құмай, қайың қаптал, ауған, орыс,
түрікмен деген түрлері ұшырасқан. Қазақы тазыны тау тазысы
және дала тазысы деп бөлген. Шоқтығының биіктігі 80-85 см
аралығында.

Ал қазақ тазысына ең жақын деп айтып өткен ауған тазысы әлемдегі ең дегдар тұқымға саналады, бойы 70-74 см, мінезі
қатаңдау болғанымен иесіне шексіз берілген, тамаққа талғампаз, жеке емес, иесімен бірге үйде тұрғанды сүйетін тұқым. Ол
өз олжасын көзімен торуылдап, жіті бақылау арқылы алады.
Тіпті иесінің көмегінсіз өз бетімен аң аулайтын тұқым. Оның
әлемге кеңінен таралып, үлкен қызығушылыққа ие болуы - батыс елдерінің әскери жорықтарымен тура байланысты. XIX ғ.
екінші жартысынан батыс әлеміне белгілі болған ауған тазысын
британ әскерилері алып келген, 1907 жылдан тіптен көптеп келіп
тазының түрлі желілерін (линияларын) [[Еуропа]]да дүниеге әкелген. Дегенмен онан сәл бұрын 1809 ж. салынған сүрет, 1813 ж. [[Лондон]]да
жарық көрген болатын. 1920 ж. Ауғанстанның оңтүстігіндегі
Балукыстаннан апарған тазы [[Шотландия]]да, солтүстіктен
апарғаны [[Англия]]да, онан әрі [[Америка]] құрлығына таралып, дербес желіні (линияны) дүниеге әкелген. Теңдесі жоқ сұлу бітімге ие ауған
тазысы мен араб салюкиін өсіретіндер арасында 1960 жылдардан бастап Dog World кәсіби журналының бетінде басталған
дау әлі бір мәмілеге жеткен жоқ. Бір тобы (Waters бастаған)
тазыны салюкиден шыққан дейді де ежелгі Мысыр мен [[Месопотамия]], парсы жерінде табылған б.з.д. 4 мың жыл бұрынғы
ит қаңқалары Ауғанстан жерінен ұшыраспайтындығын алға
тартады. Сауда-саттық арқасында ауған жеріне әкелінген иттер жергілікті ортаға бейімделген дейді. Оған қоса салюкидің
иығы мен санына, кейде басына қарай үлпілдек, мақта тәрізді
жүн ұшырасуы сирек кездеспейді деген уәжді алға тартады.
Ауған жеріне жеткен салюки биік таулы өңірге бейімделуден жүні қалың, жүндес болып, ұзара түскен, тіптен жағы, арқа
жота, құйрығына дейін түк біткен. Ауған тазысының 6 бірдей
сұрпы бар болғанымен климаттық негізінен екі түрге бөледі:
күнгей, батыс өңірдегілері жүндері сұйықтау әрі ашық түсті
болса, солтүстіктегілері баран түсті, қою жүндес.

Кезінде қазақ жерінде кең таралған тазы иттердің Кеңес өкіметі жылдарында санының күрт кемуіне алаңдаған осы тақырыпты арнайы зерттеген А.А.Слудский дабыл қағып, оларды қорғауға алу қажеттігін ескерткен еді. Алайда Кеңес өкіметі кезіндегі отарлаушылық саясат жергілікті жердегі елдің бет бейнесі мен жердің экологиясына ғана зардабын тигізіп қойған жоқ, тіптен ит пен тазының тұқымына да салқынын тигізді. &quot;Әр кезеңде қазақ жеріне келген бөгде ұлт-ұлыс өкілдерінің өздерімен бірге ала келген иттерімен араласып, будандасқан соң небір түрлі дүрегей тұқымдар пайда болып, тазы мен төбеттің тұқымы азып кетті&quot;,- дейді итбегі (кинолог) мамандар. Қолда қалай болса солай ұсталған тазылар осылай дүрегейленді, мылтықтың көбірек қолданылуы олардың аңға пайдалану парқын азайтты.
Осы мәселе дер кезінде көтеріліп, [[Түркістан облысы]], [[Түркістан ауданы]], [[Бәйдібек ауданы]], тазыларын көптеп әкеліп қан жаңғырту, тазы тұқымын сақтап қалу шаралары жүрілген-ді. Тазылардың түр-түсіне тоқталар болсақ, қазақ жерінде кездескен тазылар туралы деректерде оның қара, сары, көкшіл сұр болады. Көк тазылар өте жоғары бағаланады.

Егемендіктен соңғы жылдардағы кәсібилер мен әуесқойлардың тізе қосып қимылдап, ұлттың дәстүрлі мәдениетін замана талабына сай ермек ісіне (хоббиына) айналдырған азаматтардың қолдауымен қазір тазы тұқымын сақтап қалу, санын өсіру, асылдандыру, түрлі кәсіптік шаралар ұйымдастыру арқасында қазір
[[Қазақстан]]да таза тұқымды тазылардың саны жарты мыңнан ғана асты...

[[Сурет:Тазы020.jpg|thumb|350px]]
Қасқыр мен түлкіні қатар алатын қазақ (қыпшақ) тазыларымен будандастырып, тұқымын асылдандыра отырып Орталық Россияда аң қағатын орыс тазысының (борзая) кейінгі орта ғасырда дүниеге келгендігі тарихтан белгілі. XI ғ. француз Генрик I үйленген орыстың Мудрый Ярославтың қызы некесі кезінде орыс тазысы борзая туралы алғашқы дерек жазылған.
Олар аң қаққыш, әрі суыққа төзімді, ұзақта суыт жүріске шыдамды, жүріске мықты келетін борзаямен аң аулау 1861 ж.
басыбайлылықты жойғанға дейін жақсы дамыды. Өздерімен
бірге батысқа қарай алып жеткен ит тұқымдарын сақтап қалған
Анадолы түріктерінде қаңғал (қаңлы), ақбас, қарабас деп аталатын, ал мадьярларда (венгрлерде) кувас, комондор (құмандұр) аталатын иттің тамаша тұқымдары бүгіндері әлемге әйгілі.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ит тұқымдары]]</text>
      <sha1>2vkcq9tum9241bplqpow3lt2hi3lln0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Леонид Макарович Кравчук</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123037</id>
    <revision>
      <id>3692781</id>
      <parentid>3478666</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T01:46:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15073" sha1="27yaiuqsuhfho8hxu1kvihzhd38t21a" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
| Қазақша есімі        = Леонид Макарович Кравчук
| Шынайы есімі         = {{lang-uk|Леонід Макарович Кравчук}}
| Суреті               = Leonid Kravchuk 2013-06-18.JPG
| Сурет ені            = 
| Атауы                = 
| Титулы               = [[Украина]]ның 1-ші [[Украина президенті|Президенті]]
| Ту                   = Flag of the President of Ukraine.svg
| Ту2                  = 
| Басқара бастады      = [[5 желтоқсан]] [[1991 жыл]]
| Басқаруын аяқтады    = [[19 шілде]] [[1994 жыл]]
| Ізашары              = [[Николай Васильевич Плавьюк]]
| Ізбасары             = [[Леонид Данилович Кучма]]
| Титулы_2             = УСДП Жоғарғы Кеңесінің 9-шы басшысы
| Ту_2                 = Flag of Ukrainian SSR.svg
| Ту2_2                = 
| Реті_2               = 
| Басқара бастады_2    = [[23 шілде]] [[1990 жыл]]
| Басқаруын аяқтады_2  = [[5 желтоқсан]] [[1991 жыл]]
| Ізашары_2            = [[Иван Степанович Плющ]]
| Ізбасары_2           = [[Иван Степанович Плющ]]
| Титулы_3             = 
| Ту_3                 = 
| Ту2_3                = 
| Реті_3               = 
| Басқара бастады_3    = 
| Басқаруын аяқтады_3  = 
| Ізашары_3            = 
| Ізбасары_3           = 
| Титулы_4             = 
| Ту_4                 = 
| Ту2_4                = 
| Реті_4               = 
| Басқара бастады_4    = 
| Басқаруын аяқтады_4  = 
| Ізашары_4            = 
| Ізбасары_4           = 
| Туған күні         = 10.1.1934
| Туған жері         = [[Великий Житин]], [[Польша Республикасы (1918—1939)|Польша Республикасы]]
| Қайтыс болған күні   = 10.05.2022
| Қайтыс болған жері   = {{қайтысболғанжері|Мюнхен|Мюнхенде}}, [[Германия]]
| Жерленді             = 
| Діні                 = 
| Әкесі                = Макар Кравчук
| Анасы                =
| Жұбайы               = Антонина Михайловна Кравчук
| Балалары             = '''ұлы:''' Александр
| Партиясы             = [[КОКП]] (1958—1991)&lt;br&gt;[[Украина социал-демократиялық партиясы (біріккен)|УСДП (б)]]
| Білімі               = 
| Қолтаңбасы           = Leonid Kravchuk Signature 1991.png
| Сайты                = 
| Commons              = Leonid Kravchuk
| Марапаттары          =
}}
'''Леонид Макарович Кравчук''' ({{lang-uk|Леонiд Макарович Кравчук}}; [[10 қаңтар]] [[1934 жыл|1934]], [[Великий Житин]], [[Польша]]–[[10 мамыр]] [[2022 жыл|2022]], [[Мюнхен]], [[Германия]]) — украиндық саяси және мемлекет қайраткері, 1991—1994 жылдары — [[Украина]]ның тұңғыш [[Украина президенті|Президенті]], [[Украина Жоғарғы радасы]]ның I—IV шақырылымының халық депутаты.

[[1958 жыл|1958]]-[[1991 жыл]]дарда [[СОКП]] мүшесі, [[1990 жыл|1990]]-[[1991 жыл]]дарда УКП ОК мүшесі.[[1998 жыл|1998]]-[[2009 жыл]]дары [[УСДП]] (б)мүшесі.

== Өмірбаяны ==
1934 жылдың 10 қаңтарында Польша Республикасындағы Ровенск облысының Ұлы Житин аймағында шаруа жанұясында дүниеге келді.Әкесі Макар Кравчук 1930 жылдары поляк атты әскерінде қызмет етті, кейін Кравчуктің әкесі мен анасы поляк қоршауында жұмыс істеді. Ұлы Отан соғысы кезеңінде Леонид Кравчуктің әкесі соғыс даласында мерт болып, [[1944]] жылы [[Беларусь]]ның бауырластар зиратында жерленді.

Өгей әкесі мен 1980 жылы [[Ұлы Житин]]де инсульт сырқатынан қайтыс болып, сонда жерленген анасының қолында тәрбиеленді. [[Киев мемлекеттік университеті]]нде (1958), СОКП ОК жанында қоғамдық ғылым академиясында (1970) білім алды.

[[Экономика ғылымы]]ның кандидаты, диссертациясын «Социализмдегі пайда маңызы және оның ұжымшар өндірісіндегі рөлі» тақырыбында қорғады.

1958-1960 жылдары – Черновицк қаржы техникумында ұстаз.

1960-1967 жылдары – Саяси білім беру Үйінің кеңесші-әдіскері, лектор, хатшы көмекшісі, [[УКП]] Черновицк облыстық комитеті үгіт-насихат бөлімінің басшысы.

== Биографиясы ==

== Президенттік орындағы қызметі ==

1991 жылдың 1 желтоқсанында Леонид Кравчук Украинаның президенттігі тағына 61,6 % дауыс жинап, айқын басымдылықпен сайланды. 1992 жылдың 22 тамызында Киевте болған Украина Жоғарғы Радасының салтанатты сессиясында Николай Плавьюк заңд түрде Украина Халық Республикасындағы (УХР) өз өкілеттілігі мен қызметін 1991 жылы сайланған бірінші тәуелсіз Украина президенті Леонид Кравчукке заңды түрде табыстады. Плавлюк өз сөзінде қазіргі украина мемлекеті [[Украина Халық Республикасы]]ның заңды құқық мұрагері екенін атап өтті.

1991 жылдың 8 желтоқсанында Ельцин мен Шушкевич [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-ның билігінің тоқтатылуы туралы [[Беловежск келісімі]]не қол қойды.

== Президенттіктен кейін ==
[[1994]] жылғы мерзімінен бұрын болған президенттік сайлаудың (1993 жылдың жаз айында жаппай ереуілдең ықпалымен еріксіз келісім берген) екінші кезеңінде [[Леонид Кучма]]ға есе жіберіп алып, 45,1 % дауыспен жеңіліске ұшырады.
1994 жылы қыркүйек айында Жоғарғы раданың депутаты болып сайланды, &quot;Әлеуметтік-нарықтық таңдау&quot; фракциясының мүшесі, кейін &quot;Конституциялық орталық&quot; атты депуттаттар тобына кірді.
1998 жылы Украинаның (біріккен) Әлеуметтік-демократиялық партиясының партиялық тізімінің партиялық көшбасшысы ретінде [[Украина]] Жоғарғы радасының депутаты болып қайта сайланды

== Отбасы ==
* Зайыбы - Кравчук Антонина Михайловна (Мишура&lt;ref&gt;[http://fakty.ua/96382-student-leonid-kravchuk-razgruzhal-vagony-podnimal-celinu-i-podrabatyval-naturcshikom-v-hudozhestvennom-institute?logout=1 Студент леонид кравчук разгружал вагоны, поднимал целину и подрабатывал&amp;#133; Натурщиком в… — Газета «ФАКТЫ и комментарии»&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;) — Тарас Шевченко атындағы Киев ұлттық университетінің экономикалық факультетінің доценті, 1957 жылы үйленген болатын.
* Ұлы - Кравчук Александр Леонидович 1960 бизнесмен,&lt;ref name=autogenerated2&gt;[http://www.focus.ua/society/58765 Родственникам Кравчука выделили пять участков в Конча-Заспе. Общество. ФОКУС&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;, бизнесмен, келіні Елена Анатольевна Кравчук Киев ұлттық университетінде қызмет етеді.
* Немересі Андрей Александрович Кравчук 1981, Киев ұлттық университетінің халықаралық қатынастар Институтын аяқтады, жарнама агенттігінде жұмыс істейді. Оның зайыбы Мария Викторовна Кравчук фирмада жұмыс істейді.
* Шөбересі - Елена Андреевна Кравчук 2005
* Немересі - Мария Александровна Кравчук 1988 Киев ұлттық университетін аяқтаған.

== Кітаптары ==
500-ден астам мақаланың авторы.
 
* «Государство и власть: опыт административной реформы» (2001)
* «Имеем то, что имеем» (2002)
* «Одна Украина, единый народ» (укр. «Одна Україна, єдиний народ») (2010)

== Еңбектері мен марапаттары ==
* 1967-1970 жылдары - СОКП ОК жанында қоғамдық ғылым академиясының аспиранты.
* [[Украина Батыры]]марапаты [[мемлекет Ордені|Держава орденін]] тапсыруымен. ([[21 тамыз]] [[2001 жыл]])&lt;ref&gt;[http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=701/2001 Указ Президента України № 701/2001 від 21 серпня 2001 ж. «Про присвоєння звання Герой України»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200628011231/http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=701%2F2001 |date=2020-06-28 }}{{ref-uk}}&lt;/ref&gt; — ''украина мемлекетінің тәуелсіздігі мен қалыптасуына қосқан үлесі,саяси және қоғамдық қызметіндегі көпжылдық еңбегі үшін''. 
* ІІ дәрежелі [[Ярослава Мудрый князінің ордені]]. (2007)&lt;ref&gt;[http://zakon1.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=4/2007 Указ Президента України № 4/2007 від 9 січня 2007 ж. «Про нагородження Л. Кравчука орденом князя Ярослава Мудрого»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200628011309/http://zakon1.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=4%2F2007 |date=2020-06-28 }}{{ref-uk}}&lt;/ref&gt;, III ст. (2004)&lt;ref&gt;[http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=11/2004 Указ Президента України № 11/2004 від 10 січня 2004 ж. «Про нагородження Л. Кравчука орденом князя Ярослава Мудрого»]{{ref-uk}}&lt;/ref&gt;, IV дәрежелі. (1999)&lt;ref&gt;[http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=6/99 Указ Президента України № 6/99 від 10 січня 1999 ж. «Про нагородження відзнакою Президента України „Орден князя Ярослава Мудрого“»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210810220351/http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=6%2F99 |date=2021-08-10 }}{{ref-uk}}&lt;/ref&gt;, V дәрежелі. (1996)&lt;ref&gt;[http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=731/96 Указ Президента України № 731/96 від 21 серпня 1996 ж. «Про нагородження відзнакою Президента України „Орден князя Ярослава Мудрого“»]{{ref-uk}}&lt;/ref&gt;
* Кеңестік ордендер: [[Қазан Төңкерісінің ордені]] және [[Қызыл Ту ордені|Еңбек Қызыл Ту ордені]] (екі рет).
* Украина Министрлер Кабинетінің Құрмет грамотасы (2004).
* Әулие Станислав орденінің Үлкен крест кавалері (1999).

== Сын ==
== Қызықты деректер ==
== Сілтемелер ==
* [http://www.vlada.kiev.ua/fcontent.php?pacode=327&amp;topic=44009 Кравчук Леонід Макарович] {{ref-uk}}
* [http://www.saliy.kiev.ua/old_publications/pub_tezuKPU.html «Ми ніколи не думали, що так залежимо від Росії» (Л. М. Кравчук, 1992 год)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081025005752/http://saliy.kiev.ua/old_publications/pub_tezuKPU.html |date=2008-10-25 }}
* [http://goldpages.com.ua/person/5457/ Интервью с Леонидом Кравчуком] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210416015953/https://goldpages.com.ua/person/5457/ |date=2021-04-16 }}
* [http://www.ukraine.ru/catalog/persona/kravchuk.html Кравчук Леонид] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120731011817/http://www.ukraine.ru/catalog/persona/kravchuk.html |date=2012-07-31 }}
* [http://www.governors.org.ua/hmns/krav.htm Мониторинг политической деятельности Леонида Кравчука] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070213065827/http://www.governors.org.ua/hmns/krav.htm |date=2007-02-13 }}
* [http://glavnoe.ua/articles/a3783 Кравчук: Мы с Россией не партнёры]
* [http://www.from-ua.com/voice/32ab72bc6b31c.html Свободные цены и сгоревшие вклады. Бунт Черноморского флота. Трызуб и «кравчучка»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210422040206/https://from-ua.com/voice/32ab72bc6b31c.html |date=2021-04-22 }}

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Украина президенттері]]</text>
      <sha1>27yaiuqsuhfho8hxu1kvihzhd38t21a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ләйла Ахметова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155449</id>
    <revision>
      <id>3692897</id>
      <parentid>3561441</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T09:49:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8652" sha1="djuza4u5k1zp77gqndqwicwkga3mssw" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі                  = Ләйлә Ахметова Сейсембекқызы
 |Шынайы есімі           = 
 |Суреті                 = Prof. Laila Akhmetova.jpg 
 |Сурет ені              = 
 |Сурет тақырыбы         = 
 |Туған күні           = 12.02.1954
 |Туған жері           = [[Алматы]], ҚазКСР, КСРО
 |Қайтыс болған күні     = 
 |Қайтыс болған жері     = 
 |Азаматтығы             = [[Қазақстан]]
 |Ғылыми аясы            = Журналистика, әскери-патриоттық және патриоттық тәрбие беру, білім беру, Қазақстан тарихы, саясаттану
 |Жұмыс орны             = [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі        = 
 |Ғылыми атағы           = Тарих ғылымдарының докторы
 |Альма-матер            = [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]
 |Ғылыми жетекші         = 
 |Атақты шәкірттері      = 
 |Несімен белгілі        = 
 |Марапаттары            = 
 |Қолтаңбасы             = 
 |Қолтаңба ені           = 
 |Сайты                  = 
 |Commons            = 
}}
'''Ләйлә Ахметова Сейсембекқызы''' (12.2.1954. Алматы) — [[журналист]], ғалым.&lt;ref&gt;&quot;Қазақ телевизиясы&quot;, Энциклопедия, &quot;ҚазАқпарат&quot; Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5&lt;/ref&gt;. [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]]-ді бітірген (1976). [[Журналистика]] саласын зерттеуші. [[1976-78 жыл]]дар [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]]-дің телерадиожурналистика кафедрасының ассистенті, [[1978- 82 жыл]]дары кафедра аспиранты. Қызметті белсенді қоғамдық жұмыспен ұштастырды.

[[1981- 85 жыл]]дары ҚазМУ студенттері кәсіподағының төрайымы. 1985-93 жылдары халықаралық журналистика кафедрасының доценті. 1993-2000 жылдары әл-Фараби атындағы [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]-дің қызметкерлері кәсіподағының төрайымы, [[2000-2001жыл]]дары ҚазҰУ-дің тәрбие жұмыстары және әлеуметтік мәселелер жөніндегі проректоры, 2001-2005 жылдары БАҚ менеджменті және жарнамасы кафедрасының меңгерушісі, [[2005 жыл]]ы  бастап журналистика тарихы кафедрасының профессоры [[2009 жыл]]ы ҚазҰУ-дің журналистика факультінің жанындағы [[ЮНЕСКО]] кафедрасының меңгерушісі.

Университтегі қызметі кезінде жалпы және арнаулы курстарға, оның ішінде &quot;Журналистика қоғамның саяси құрылымында&quot;, &quot;Журналистика және конфликтология&quot;, &quot;Журналистика және менеджмент&quot;, &quot;Журналистика және экология&quot; т.б. лекциялар дайындап, оқыды. Ахметова 80-нен астам ғылыми жарияланымы (соның ішінде шетелдерде де), 10 кітабы, 4 кітапшасы, 5 әдістемелік құралы бар. Тарих ғылымының  докторы (1998)., профессор (1999). [[1998 жыл]]ы &quot;Қазақстандықтарды [[1946- 91 жыл]]дары кеңестік бұйрықты - әкімшілік жүйесі жағдайында патриоттық тәрбиелеу мәселелері (БАҚ материалдары бойынша)&quot; деген тақырыпта докторлық  диссертаия қорғады. Қазақстан [[БАҚ]]-қа белсенді қатысады, Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының иегері.

== Негізгі жарияланымдар ==
#Сайлау кезіндегі БАҚ-ты бағалау мен мониторинг. - Алматы, Нұр, 2003. - 235 бет.&lt;ref&gt;Сайлау кезіндегі БАҚ-ты бағалау мен мониторинг. / Проект жетекшісіжәне бас редактор ө профессор Ләйлә Ахметова - Алматы, Нұр, 2003. - 235 бет. ISBN 9965-12-458-2&lt;/ref&gt;
#Жүрек жадында: Жинақ. - Алматы: Қазақ университеті, 2005. - 190 бет.&lt;ref&gt;Ахметова Л. Жүрек жадында: Жинақ. - Алматы: Қазақ университеті, 2005. - 190 бет. ISBN 9965-12-809-X&lt;/ref&gt;
#Алматы - мен тұратын қала. - 2010. - 219 бет.&lt;ref&gt;''Akhmetova, Laĭla., Ахметова, Лайла.'' Almaty--men tūratyn qala = Almaty--gorod, v kotorom i︠a︡ zhivu. — Almaty: [publisher not identified], 2010. — 219 pages с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 9965-23-201-6&lt;/nowiki&gt;, 978-9965-23-201-5.&lt;/ref&gt;
#Азаматтық қоғам терминдерінің орысша-қазақша сөздігі - Алматы, 2007. - 154 бет.&lt;ref&gt;Азаматтық қоғам терминдерінің орысша-қазақша сөздігі - Алматы, &quot;Искандер&quot;, 2007. - 154 бет.&lt;/ref&gt;
#Қоғамдық ұйымдардың қызметің жариялаудағы БАҚ-тың ролі: оқу-әдістемелік құрал. - Алматы. 2011. - 116 бет.&lt;ref&gt;Қоғамдық ұйымдардың қызметің жариялаудағы БАҚ-тың ролі: оқу-әдістемелік құрал / Ахметова Л.С. және басқалар: ауд.: Сыдықова Д.О. - Алматы. 2011. - 116 бет. ISBN 9965-23-311-Х&lt;/ref&gt;
#[[Қаһарлы 1941. Тарихшылардың ой толғауы.]] (''Яростный 1941. Размышления историков'') - Алматы, 2011. Авторлармен Григорьев В. К.&lt;ref&gt;https://www.inform.kz/kz/astanada-kaharly-1941-tarihshylardyn-oy-tolgauy-kitabynyn-tusauy-kesildi_a2377016&lt;/ref&gt;
#[[Панфиловшылар: аңызға айналған ерліктің 60 күні]]. (''Панфиловцы. 60 дней подвига'') - Алматы, 2013. Авторлармен Григорьев В. К.&lt;ref&gt;https://www.astana-akshamy.kz/panfilovshylar-turaly-zhanga-kitaptyng-t/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210519001206/https://www.astana-akshamy.kz/panfilovshylar-turaly-zhanga-kitaptyng-t/ |date=2021-05-19 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://jurfak.kz/archives/1342 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191207110526/http://jurfak.kz/archives/1342 |date=2019-12-07 }}&lt;/ref&gt;
#[[1941. Брест қамалы. Қазақстан.]] (''1941. Брестская крепость. Казахстан'') - Алматы. 2016.&lt;ref&gt;http://e-lib.semgu.kz/index.php/kz/janaliktar/475-l-jla-akhmetova-1941-brest-amaly-aza-stan-kitabyny-t-saukeseri {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191207110519/http://e-lib.semgu.kz/index.php/kz/janaliktar/475-l-jla-akhmetova-1941-brest-amaly-aza-stan-kitabyny-t-saukeseri |date=2019-12-07 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.inform.kz/kz/almatyda-1941-brest-kamaly-kazakstan-kitaby-okyrmanga-zhol-tartty-foto_a2917398&lt;/ref&gt;
#Медиа- және ақпараттық сауаттылық. Орысша-қазақша сөздік. - Алматы: Қазақ университеті.- 2019. - 274 бет.&lt;ref&gt;Медиа- және ақпараттық сауаттылық. Орысша-қазақша сөздік. / сост.: Л.С. Ахметова, А.В. Веревкин, А.А. Кудабай, Т.Ю. Лифанова, Д.П. Шорохов - Алматы: Қазақ университеті.- 2019. - 274 бет. ISBN 978-601-04-3976-4&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан журналистері]]
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]</text>
      <sha1>djuza4u5k1zp77gqndqwicwkga3mssw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Өмірзая (роман)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>164995</id>
    <revision>
      <id>3692762</id>
      <parentid>3236150</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T21:43:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Василь Дулатов</username>
        <id>130809</id>
      </contributor>
      <comment>пунктуация</comment>
      <origin>3692762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5427" sha1="rtm1e6al8eibcza0x5xiy9ug0zm1wrk" xml:space="preserve">'''Өмірзая''' (роман) — [[Баққожа Мұқай]]дың орыс-совет кезеңіндегі қазақ халқының рухының жанышталуы, құлдық сана туралы жазылған романы.

Баққожа романы XX ғасырдың 80-жылдардағы қазақ идеясы турасында. Мұнда ажалға қарсы шапқан азамат туралы жазылған. Басты кейіпкері – Аяған Қуатов. Зерделі тарихшы, жасы 35-ке жеткен, қалыптасқан азамат. Парасаты, кісілігі, мейірбандығы, бар мінезіне тәнті боламыз. Ең басты қасиеті – туған халқын сүйетіні. Намыс, жігері. Ақыр түбінде мінге айналған, басын құртып тынатын тағы бір мінезі – қызбалығы. Аяған әуел баста Совет үкіметінің қағазға жазылған заңына сенеді. Бұрмалаушылар беріде деп ойлайды. Ұстазы, профессор Алдияр Ақпанұлының жолын әрі қарай жалғастырып, ол [[Кенесары]] туралы еңбек жазса, бұл Сыздық төре туралы көлемді зерттеуін тәмамдайды. Бар шырғалаң содан басталған. Әуелі Алдияр ақсақал құлаған. Содан соң өз басына қатер төнеді, жұмыстан шығарады. Бірақ Аяған әділ заңның күшіне сенеді. Ақсақалдың да, өзінің де ешқандай жазығы жоқ. Аяған ең жоғары советтік мекемелерге, ең биік партиялық басшыларға арыз жазады. Жаздым, жаңылдым деп емес, ісім ақ, қазақ тарихына қиянат жасалып отыр деген сарында. Нәтижесінде әуелі түрмеге түседі, одан шығысымен жындыханаға қамайды, ақыр аяғында өлтіріп тынады.

Міне, озбырлық кезең – зобалаң заман шындығы. [[Роман]]да күрес жолындағы азаматтың барлығы да шейіт болады. Сұмпайылар мен опасыздар ғана қалады. Бірақ халық рухының өлмегені, елінің әлдебір терең қойнауында жаңа ұрпақ өсіп келе жатқаны оймен аңдалып, көңілмен ұғылғандай. Роман-трагедияның ең басты мұраты – отарлық заманның қара түнек зұлматын айғақтау екен. Бұл мақсат өзінің үдесінен шыққан.

Романның ой тұрғысынан тиянақтаушы – Алдияр Ақпанұлы деген қарт. Ескінің сарқыты, тарихшы профессор. Атағы алашқа мағлұм адам. Алдияр ақсақал отаршылдық сабағын жақсы біледі, ұлтын жарыққа жетелеу жолындағы күрес құралы – халқының тарихи зердесін ашу деп санайды. Осы орайда Кенесары хан туралы зерттеу жазады. Ресми саясатқа қайшы бұл еңбек халыққа жат деп жарияланып, атақты ғалымның басына қара бұлт орнайды, күштілер тарапынан қудалауға ұшырап, шал ауру болып қалады. Оның түбіне жеткен отарлық саясатының ұраншысы ғана емес, қиын кезде бас сауғалап кеткен шәкіртінің опасыздығы. Ғұлама профессорды оп-оңай құлатқан, институт ректоры Мұса Байларов. Әлдебір жоғары мансапты партия қызметкерінің жекжаты. Сөзде майда, істе аяусыз. Бір көрімге тәуір адам, қулығына құрық бойламайды. Ең ақырында, Желтоқсан дүрбелеңі кезінде өкімет әрекетіне қайшы сөз айтып, көзге шалынып қалған туған әкесін өз қолымен жындыханаға қамайды. Бұл да – отаршылдық сананың жемісі. Бірақ құрбаны емес, құрбан – Алмас деген жас жігіт. Ол қабілетті жігіт, әуелде оң жолда болады. Өзінің жолдастарын жалаға береді, ақыр түбінде ұстазына пәле жабады, жалған куәлік жасайды. Желтоқсанға қатысқан барлық таныстарын түрмеге, бұл оқиғаға мүлде араласпаған ұстазын (Аяғанды) өлімге кесіп береді

[[Санат:Қазақстан әдебиеті]]
[[Санат:Романдар]]</text>
      <sha1>rtm1e6al8eibcza0x5xiy9ug0zm1wrk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Макдоналдс корпорациясы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171587</id>
    <revision>
      <id>3692911</id>
      <parentid>3420990</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T10:47:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13832" sha1="c0xnwfkcrr8n6t6ajyqcuy4rne75epj" xml:space="preserve">[[File:McDonald's Golden Arches.svg|right|Макдональдс логотипі]]

'''Макдональдс  корпорациясы (орыс. Макдо́налдс, сөйлеу тілінде Макдо́нальдс)''' - американдық [[корпорация]], жылдам тамақтану [[дүкен]]дерінің 2010 ж. дейінгі дүниежүзіндегі ірі [[желі]]сі болып табылады. 2010 жылдың қорытындылары бойынша [[мейрамхана]]лар саны бойынша Subway мейрамханалар желісінен кейін екінші орынды алады. Fortune Global 500 2009 жылғы тізіміне енген (388-ші орын).Компанияның [[штаб-пәтер]]і [[АҚШ]], [[Чикаго]] қаласының [[Оук-Брук]] атты қалашығында орналасқан.

==Тарихы==

Компания 1940 ж. ағайынды Дик және Мак Макдоналдтармен ( бірінші мейрамханалары [[Калифорния]], [[Сан-Бернардино]] қаласында ашылды), 1948 ж. дүниежүзінде ең бірінші болып &quot;жылдам тамақтану&quot; концепциясының принциптерін ашады. 1954 ж. Рей Крок Макдоналд ағайындыларынан [[франчайзинг]] бойынша эксклюзивті агент қызметін атқару мүмкіндігіне ие болады. 1955 ж. [[Иллинойс]] штатындағы [[Дес-Плейнз]] қалашығында өзінің ең бірінші McDonald’s ашады ( қазіргі таңда корпорация [[мұражай]]ы). 1955 ж. Крок McDonald’s System, Inc компаниясын тіркейді (1960 ж. McDonald’s Corporation деп атауын өзгертеді). 1961 ж. компанияға деген барлық құқықтарды Крок толығымен сатып алады.

==Басшылық пен иелері==

Компания [[акция]]сының 100% бос қолдануда. 2009 ж. маусым айының ортасына дейін 118 елде 32 060 мейрамхана ( соның ішінде 14 мыңы АҚШ аймағында орналасқан) бар. Оның белгілі бір бөлігі ( 25 378) франчайзинг бойынша басқарылады, сондықтан мейрамханалар ассортименті, көлемі және үлестерінің құрамы әр түрлі елде әр түрлі болуы мүмкін. 2010 ж. қорытындылары бойынша корпорация 32 737 дүниежүзі бойынша мейрамханаларға ие, дегенмен біріншілікті Subway компаниясына ұтылуда. Мейрамханалар ассортименті өзіне гамбургерлерді ( соның ішінде Биг Макты қоса), сэндвичтер, картофель фри, десертттер, [[сусындар]] және т.б. қосады. Дүниежүзінің көптеген елдерінде мейрамхана жүйелерінде сыра сатады, дегенмен Ресейдегі &quot;Макдоналдс&quot; мейрамханалары алкогольсіз болып табылады. 2008 ж. компания персоналының саны 400 мың. адамды құрады. Компанияның 2008 ж. табысы 23,5 млрд.$ құрады ( 2007 ж. - 22,8 млрд.$), операциялық табысы - 4,3 млрд.$ ( 2,4 млрд.$), таза табысы - 2,6 млрд.$ ( 2,3млрд.$). 2010 ж. корпорация табысы рекордтық соманы 24,07 млрд. $ қамтыды. Соның өзінде таза табыс - 4,94 млрд. $ құрайтын.

==Ресей==

Компанияның бірінші ресейлік мейрамханасы ( ол уақытта - дүниежүзіндегі ең үлкені, қазіргі таңда - [[Европа]]дағы ең үлкені), [[Мәскеу]]де Пушкин алаңында ( Большая Бронная, 29) 1990 ж. 31 қаңтарында ашылады. Ашыла салысымен үлкен сенсацияға айналды: оның ішіне кіру үшін кезекте бірнеше сағат тұру қажет болатын. Мейрамхананың ашылу күнінде оған 30 мың. адам кіріп, McDonald’s жүйесінде рекорд болды. Ресейдегі мейрамханалар желісі Джордж Кохонмен ашылды. Ол &quot;Макдональдстың&quot; [[канада]]лық басшылығынң иесі болып табылады. Екінші және үшінші мейрамханалары Огарева көшесінде ( қазір Газетный тұйық көшесі) және Ескі Арбатта 1993 ж. жазында ашылды. 2011 ж. Ресейдегі қараша айының қорытындылары бойынша, [[Ресей]]де &quot;Макдональдстың&quot; 283 мейрамханасы жұмыс істейді, оның 193-де мак таңғы ас сатып алуға болады, 139 мейрамханасында клиенттерді «Макавто» жүйесі бойынша қызмет көрсетеді, 50-де Маккафе, 60-да балаларға арналған бөлмелер,145-де балаларға арналған іс-шараларды жүргізеді. Ресейдегі 86 мейрамхана желісінде ( 2011 ж. қазанның соңы) тегін Wi-Fi-желісі қосылды. Ол «Вымпелком» компаниясымен жүзеге асырылады.

==Сын==
[[File:Crossed hamburger as expression of opinion about fast foods.jpg|thumb|Макдональдске қарсы]]
Морган Сперлокпен түсірілген «Двойная порция» (ағылш. Super Size Me) документалды фильмінде бас рөлдегі адам 30 күн бойы тек фастфудты ғана жейді, соның ішінде тәжірибе талаптарына сәйкес, McDonald’s компаниясының тамағын күніне минимум түрде 1 рет жеуі керек болатын.Осы аталған тәжірибенің қорытындылары бойынша, медициналық мекеменің адамның денсаулығына белгілі бір зиян келгендігі туралы ақпарат шығарады. Яғни, ол 12 кг.-ға толып, қан құрамындағы кант мөлшерінің көбейгендігі, іш ауруы, көңіл-күйінің тұрақсыздығы және т.б. қиындықтарға тап болады. Бағдарламаның авторларының айтуы бойынша, осындай жағдайдан жазылу үшін 50 000$ шамасында интенсивті жартыжылдық ем қажет болады. McDonald’s тағамдарын дайындау барысында көптеген химиялық қоспалар ( ароматизаторлар, стабилизаторлар, консерванттар, бояғыштар және т.б.), кейбір канцерогендер (мысалы, бензоат натрия, Е211) қосылады.  &quot;Макдональдсте&quot; дайындалатын қуырылған және пісірілген крахмалды азық-түліктер кең қолданылады ( картофель фри), олар да канцерогеном акриламидке бай болады &lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;http://ru.wikipedia.org&lt;/ref&gt;.

==Табысының құпиясы==

Біріншіден, бұл стандартизация. Қарапайым аудандарда тұратын адамдар өздерінің кішкене &quot;Макдональдстерін&quot; ұната тұрып, әрқашанда қаланың орталығында орналасқан мейрамханасына кіреді. Өйткені оларға екі жерде де бірдей дәрежеде сапалы қызмет көрсетеді және дәмді тағамдарды ұсынады. Брендтің танымал болуының екінші құпиясы - бұл бизнесті жүргізудің толық ашықтылығы болып табылады. Көптеген тұтынушылар Макдоналдсты дәл осы қасиеті үшін ұнатады. Мұнда алдау - жоқтың қасы. Сонымен қатар, Макдоналдс, клиентті жылдам тамақтандыру желілерінің ішінен жабдықтаушылармен ұзақ уақытқа келісім жасататын компаниялардың бірі болыа табылады. Осыған байланысты жабдықтаушылар тек жоғары сапалы және балғын азық-түліктермен қамтамасыз етеді. Компанияның тағы бір қосымша артықшылығы ретінде - оның әрдайым жаңа технологиялар мен қызмет көрсетуді жаңартып отыру болып табылады&lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;http://menu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190916131700/http://menu.ru/ |date=2019-09-16 }}&lt;/ref&gt;.

==Ас мәзірі==

McDonald’s  франчайзингтік компания болғандықтан, олардың әр түрлі елдердегі ас мәзірі әр түрлі болып келеді. Мысалы, олар сан қилы болуы мүмкін: Израильдегі Макдоналсте лафеде фалафель мен кебабтар ( «МакКебаб» атауына болады) сатылады.

[[File:Retour at MacDo.jpg|thumb|Макдональдстың ас мәзірі]]

==Орташа мәзірі==

[[File:McDonald's BigMac ja-2.jpg|thumb|Биг Мак ( Жапония)]]

[[File:Big Mac hamburger - Australia.jpg|thumb|Биг Мак ( Австралия)]]

* Сиыр етінен жасалған сәндвичтер;
* Биг Мак (ағылш. Big Mac);
* Биф аля рус;
* Гамбургер (ағылш. Hamburger);
* Чизбургер және екі қабатты чизбургер ({ағылш. Cheeseburger});
* Биг Тейсти (ағылш. Big N' Tasty);
* Роял Чизбургер;
* Тауық еті, балық және шошқа еті;
* МакЧикен (ағылш. McChicken);
* Чикен МакНаггетс (ағылш. Chicken McNuggets);
* Филе-О-Фиш (ағылш. Filet-O-Fish);
* Чикенбургер;
* Басқа.

'''Таңғы астар'''

[[File:McDonald's Meal Japan.jpg|thumb|Ас мәзірі (Жапония)]]

* МакМаффины (ағылш. McMuffins);
* МакМаффин жұмытқа мен сиыр етінен жасалған котлетпен, екі қабатты макМаффин жұмытқа мен котлетпен;
* Фреш МакМаффин және екілік фреш МакМаффин;
* МакМаффин жұмыртқамен, ірімшікпен;
* МакМаффин жұмытқа мен бекон;
* МакМаффин шошқа етінен жасалған котлетпен;
* Чикен фреш МакМаффин.

'''Құймақтар (Блины)'''

* ветчинамен жасалған омлет;
* Үлкен таңғы ас;
* Хашбраун.

'''Сусындар'''

* МакКофе (ағылш. McCafe);

'''Десерттер'''

* МакФлурри (ағылш. McFlurry);
* Сандэй (ағылш. Sanday);
* Сан қилы толтырғыштары бар Милкшейк;
* Сан қилы толтырғыштары бар МакСанди;
* Сан қилы толтырғыштары бар МакПирог.

==Макдональдс бұл==

* Макдональдс (McDonald's) кез-келген жерде бар;
* 1970 ж. американдықтар бұл тағам түріне 6 млрд.$ жұмсаса, 2011 ж. одан да көп 110 млрд.$. Американдықтар бұл тағамға автомобиль, білім, компьютерлерге қарағанда көп қаражат жұмсады.
* Американың төрт бөлігі күнделікті түрде гамбургерлерді жейді;
* Макдональдс (McDonald's) жыл сайын жұмыс орнының 90%-ын қамтамасыз етеді.
* Американдықтар күнделікті гамбургердің 4 және картошка-фридің 3 үлесін тұтынады.
* Әрбір 8-ші американдық &quot;Макдональдс (McDonald's)&quot; -те жұмыс істеген.
* Мектеп оқушыларының 96%-ы клоун Рональд Макдональдты бірден таниды, одан біраз танымалы тек Санта-Клаус қана.
* Дүние жүзі бойынша &quot;Макдональдс (McDonald's)&quot; ең көп жарнамаға қаражатты жұмсайды&lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;http://hari-katha.org&lt;/ref&gt;.

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

[[McDonalds]]

[[Санат:Компаниялар]]

[[zh-min-nan:McDonald's]]</text>
      <sha1>c0xnwfkcrr8n6t6ajyqcuy4rne75epj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кеңестік Қазақстан тарихының деректемелері</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195924</id>
    <revision>
      <id>3692729</id>
      <parentid>3692538</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:17:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Kasymov [[&quot;Кеңестік Қазақстан тарихының деректемелері&quot;]] бетін [[Кеңестік Қазақстан тарихының деректемелері]] деген бағыттау үстіне жылжытты (бағыттау қалдырылмады): Қайтару</comment>
      <origin>3692537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107390" sha1="lpz0c8u9vwpj8owtkt7lrm60nyskbi2" xml:space="preserve">Кеңестік Қазақстан тарихының деректемелері
Кеңестік Қазақстан  тарихының деректерін жинастыру және оларды ғылыми-жарияланымдық мақсатта пайдалану Азамат соғысының аяқталып 1918—1920, бейбіт құрылысқа көшу кезінен бастау алады. Алғашында мерзімді баспасөз материалдары мен ресми құжат үлгілеріне сұрыптау жүргізілді. 1921 жылдың тамызында Қазақ АКСР-і Ағарту халық комиссариатының Академиялық орталығы А. Байтұрсыновтың жетекшілік етуімен ел тарихы мен мәдениетінің жазба дерек көздерін жинау, зерттеу және насихаттау жөнінде ұсыныс көтерді.

Сол жылдың күзінде құрылған ҚазКСР-і Орталық мемлекеттік мұрағаты ұйымдар мен мекемелерден түскен құжаттарды мұрағат қоймаларында мақсаттюрі жоспарлы түрде жинап, сақтауға кірісті. 1922 жылы қарашада құрылған Партия тарихының («Истпарт») (РК(б)П және Қазан төңкерісі тарихын зерттеу жөніндегі комиссия) қазақ бюросы тарихи мәні бар құжаттар мен революциялық оқиғаларға тікелей қатысқан адамдардың естеліктерін жинай бастады.

Төңкеріс пен Азамат соғысы жылдарында және Кеңес өкіметінің алғашқы кезеңінде көптеген тарихи деректер біржола жоғалды, бүлінді немесе ұрланып, жойылып кетті. Деректердің үлкен бөлігі Қазақстаннан тысқары жерлерде сақталды. 1925 жылы Қазақстан астанасын Қызылордаға көшірген кезде осы құнды мұрағаттық деректемелер Орынборда қалып қойды. 1928-1929 жылдары мұрағат мекемелерін Қызылордадан Алматыға көшіргенде де деректер мен құжаттық материалдардың белгілі бір бөлігі жоғалды. Оңтүстік Қазақстан,Жетісу және Сырдария облыстарының тарихына қатысты құжаттардың елеулі бөлігі Ташкентте қалып, Өзбекстанның мемлекеттік мүлкі саналды.

Республикалық мұрағат мекемелері объективті және субъективті қиындықтарды жеңе отырып, жазба деректерді бір орталықта жинау мен сақтау, сондай-ақ оларды зерттеу мен жариялауды ұйымдастыру бойынша қыруар жұмыстар атқарды. Бірыңғай мұрағаттық тораптардың қалыптасуы мен орнығуына орай, республикада тарих ғылымының құжаттық негізі қорланып, ұлғая түсті.

1927—1929 жылдары республиканың Партия тарихы бюросы жанынан партия құжаттарын сақтау үшін арнайы мұрағаташылды. Кейіннен бұл мекеме Қазақстан Компартиясы ОК жанындағы партия тарихы институтының мұрағаты - КОКП OK жанындағы Марксизм-ленинизм институтының бөлімшесі (ауызекі тілде партархив -партмұрағат) деп аталды. 1994 жылдың 14 қаңтарынан бастап бұл мекеме Қазақстан Республикасы Президентінің мұрағаты деп аталады. Қазан төңкерісінің 10 жылдық мерейтойы қарсаңында (1927) партия тарихы комиссиясы Сәкен Сейфуллиннің басшылығымен тарихи оқиғаларға қатысушылардың 100-ге жуық естеліктерін жинады. Бұл естеліктер партмұрағаттың ғылыми құндылығы бойынша жоғары баға алған №811 қорының негізін қалады.

Партиялық мұрағаттар қорында сақтауға іріктелінген құжаттар кешенінің негізгі бөлігін РК(б)П - БК(б)П - КОКП-ның қазақстандық ұйымы Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің шешімдері мен қаулылары, Қазақ облыстық комитеті (Кыробком, 1921-1925), БК(б)П Қазақ өлкелік комитеті (1925-1937), Қазақстан Компартиясы OK (1937-1991) секретариаты Бюросы отырыстарының хаттамалары, олармен бірге жолданған құжаттар, республикалық және жергілікті партия ұйымдары пленумдарының, мәжілістерінің, құрылтай жиналыстарының материалдары, барлық деңгейдегі партия комитеттері мен ұйымдарының, партиялық, кеңестік бақылау органдарының, халық комиссариаттары мен министрліктердің, мекемелер мен құрылымдардың, қоғамдық ұйымдардың жұмыстары туралы есептері, талдау жазбалары, анықтамалар, баяндамалар, хаттар, статистикалық мәліметтер және басқа құжаттар құрады. Бұл құжаттар, тұтастай алғанда, тоталитарлық қоғам шеңберінде жасалған тарихи ақпараттардың күрделі де кең жүйесін сипаттайды.

Бұл құжаттардың басты құндылығы — бастауыш партия ұйымдарының белсенділерінен бастап Қазақстан Коммунистік партиясы Орталық Комитеті номенклатурасының басшы қызметкерлеріне дейінгі сан мындаған адамдар туралы партиялық істерде жинақталған жеткілікті мөлшердегі ақпараттардың болуында. Партиялық іс құжаттар адамның қызмет баспалдақтарымен жүріп өткен әрбір қадамын — өмірбаян дерегін, мінездемелер мен анкеталарды, анықтамаларды жай тізіп шығу ғана емес, олар Қазақстанның өткен тарихы, бүкіл халықтың тағдыры туралы үлкен тарихи мәні бар мәліметтерге де толы. «Қазақстан тарихының» осы 4-томында саясат,экономика,мәдениет пен тұрмыс  мәселелерін, қазақстандықтардың басып өткен жолын, жекелеген тұлғалардың тағдырына дейін жан-жақты суреттейтін орасан мол деректердің жоғарыда аталған тобы кеңінен пайдаланылды.

Екі деректемелік қордың жасалуы және бұған қоса мұрағаттардың партиялық және мемлекеттік дербес екі жүйесінін құрылуы Қазақстандағы тарих ғылымының дамуына кері әсерін тигізді. Соған сәйкес, ғылымның екі бағыты - жетекші-бағыттаушы партиялық ғылым мен оған бағынышты азаматтық тарих ғылымы қалыптасты.

Бұған дейін республика Ағарту халық комиссариатына бағынышты болып келген мемлекеттік мұрағаттар 1938 жылдан бастап КазКСР Ішкі істер халық  комиссариатының қарамағына берілді. Мұрағаттарда жартылай әскери тәртіп енгізілді, құжаттарды пайдалану мен жариялау ережесі күшейтілді. Ұзақ жылдар бойы онда жабық мекеме рухы, ерекше құпиялық пен тарихи құжаттарды халықтан жасыру ахуалы үстемдік құрды.

Кеңес үкіметі жылдарында Қазақстан мұрағаттарының құжаттық қорлары әлсін-әлсін «тазалау» мен аса құпиялық бақылауға алынып отырды. Жалпы алғанда, кеңестік дәуірде жазба деректер сан жағынан әлденеше есе өскеніне қарамастан, Сталиннің кезінде және одан кейінгі кезеңде кеңес дәуіріндегі тарихтың қайнар көздеріне орны толмас зиян келтірілді.

40-70-жылдардағы жоспарлы тазалау барысында мұрағат қоймаларының партиялық қорларынан, тарихи құндылығы жоқ деген желеумен, Қазақстан тұрғындарының 20-50-жылдардағы ауыр жағдайына куәлік ететін құжаттар алып тасталынды және отқа өртелді. Олармен бірге партия комитетгері мен үкіметтік құрылымдар ұйымдарының жұмысындағы қателіктер мен кемшіліктер туралы мәліметтер (немесе сыни пікірлер) бар құжаттар да жойылды. Мемлекеттік мұрағат қоймаларының қорларына қатысты да осындай шаралар жүзеге асырылды. Мәселен, 1941 жылғы шілде-тамыз айларында ҚазКСР-і Орталық мемлекеттік мұрағатында жүргізілген арнайы тексеруден кейін, республика Халық Комиссарлары Кеңесінің қорынан (№30 кор) 1920-1929 жылдардың 172 мұрағаттық ісі жойылу үшін алынды. Осылайша 1944 жылдың тамызында 1929-1935 жылдардың 610 мұрағаттық істері, 1945 жылдың шілде — желтоқсанында 1929-1936 жылдарға қатысты 2310 мұрағаттық іс өртелді.&lt;ref&gt;The modern history of Soviet Central Asia. P. 179- 187; idem. Modernization in the East: the role of script and language reform // Asian affairs. 1974. Vol. 5. Pt. I. P. 157-164; idem. The Turkic languages of Soviet Asia: Russian linguistic policy / / Middle Eastern Studies. 1977. Vol. 13. No. 2. P. 208-217; Rywkin M. Russia in Central Asia. N.Y., L., 1963. P. 86-87; Dunn S. and Dunn E. Soviet regime and native culture in the Soviet Union // American anthropologist. 1962. Vol. LXIV. No. 2. P. 328-339; Henze P.B Politics and alphabets in Inner Asia // Advances in the creation and revision of writing systems. The Hague. P. 371-420; Problems of Communism. 1982. No. 4. P. 78 etc.&lt;/ref&gt;.

Жаппай саяси қуғын-сүргін құрбандарына қатысты құжаттар тәркіленіп, ізсіз-түзсіз жоғалып кетті. Қалған істерге «Құпия», «Ерекше құпия», «Жариялауға жатпайды» деген белгілер соғылып, олар арнаулы жабық қорларда ұсталды. КК(б)П OAK Өлкелік Комитеті ЧК-ОГПУ-НКВД ПМ салалық мұрағаттарында Алаш қозғалысына қатысушылар, оппозициялық топтар мен жіктер, сондай-ақ әр кезеңде, әсіресе 20-жылдары республиканы ұлттық мүддесін табандылықпен қорғағандар туралы құжаттар сақталды. 20—30-жылдардың соңында бұл материалдар жаппай қуғын-сүргінге ұласқан идеологиялық науқан мен тазалаудың негізіне алынды. Қызметкер орган тарапынан тұтқындалып, «халық жауы» деген ат алысымен-ақ, тиісті қорларды тазарту жұмыстары жүргізілді және оның есіміне қатысты құжаттар алынып тасталды.

«Қазақстан тарихының» 4-томында деректемелер ретінде пайдаланылған құжаттар, өзінің сипаты жағынан, мұрағаттық материалдардың: # мемлекеттік мекемелер, # қоғамдық ұйымдар, # жеке тұлғалар тарапынан жасалынған үлкен үш тобына бөлінеді. Атқаратын қызметтеріне қарай бұл құжаттар нормативтік-реттеуші (заңдар, жарлықтар, қаулылар т.б.), ұйымдастыру-басшылық, ақпараттық-анықтамалық, жоспарлар, есеп беру құжатнамалары болып бөлінді.

Осы томды жазу барысында пайдаланылған КырОАК, БОАК, КазОАК, КСРО және КазКСР Жоғарғы Кеңестері қабылдаған заңдар, заң күші бар нормативтік құжаттар мекемелер мен ұйымдардың мәртебелерін, құқықтары мен міндеттерін анықтауға, құрылымы мен қызметтік құзыретінің шектерін белгілеуге негіз болды. РК(б)П - БК(б)П - КОКП Орталық Комитеті мен оның Қазақстандағы комитеттерінің қаулылары мен шешімдері белгілі бір міндеттерді шешуде олардың Пленумдарының, мәжілістері мен съездерінің нұсқауларымен бірдей басшылыққа алынып, Коммунистік партияның билігін жан-жақты нығайтуды мақсат етті. Ірі саяси-шаруашылық қайта құруларды және іс-шараларды (мысалға, жер-су реформалары, байларды тәркілеу т.б.) жүзеге асырар алдында биліктің барлық үш тармағының - БК(б)П Қазақ Өлкелік комитетінің, Қазақ Орталық Атқару комитетінің (ҚазОАК) және республика Халық Комиссарлары Кеңесінің (кейіннен - Қазақстан Компартиясы OK, КазКСР Жоғарғы Кеңесі және Министрлер Кеңесі) біріккен қаулылары қабылданды. Орталық билік пен басқару органдарының ресми құжаттарынан кейін кәсіподақтардың, комсомолдың, бүкілқазақстандық «ерікті қоғамдық ұйымдардың» басшылығының қабылдаған қаулылары деректемелердің екінші үлкен тобын құрады.

«[[Қазақстан тарихы]]» академиялық басылымының бүкіл тарихында алғаш рет жеке адамдар қалдырған деректер - мұрағаттық жеке істер материалдары, анықтамалар, хаттар, өтініш-арыздар, [[мемуар]]лар, естеліктер және басқалар кеңінен қолданыс тапты. Ғылыми айналымға алғаш рет енгізілген, оның ішінде бұрынғы жабық қорлар мен арнаулы қоймаларда сақталған тұлғалар туралы материалдар сөзсіз қызығушылық тудырады.
[[Мұрағат]]тық қорлардан алынған деректердің көрсеткеніндей, егер елдің жоғары басшылығының нұсқау құжаттары төменгі органдарға өзгеріссіз жетіп отырған болса, ал төменнен жоғарыға жолданған құжаттар формасы мен мазмұны жағынан айтарлықтай өзгерістерге ұшырап отырған.

Жергілікті ұйымдардан басшы партиялық-кеңестік органдарға жіберілген кұжаттардың басым бөлігі әр денгейдегі басқару аппараттарында биліктің қалауынша қайтадан «өңделді», соның салдарынан онда берілген деректер мен оқиғалардың мазмұны өзгеріп, басқаша бағаланды. Шаруашылық пен мекеме және ұйымдардың жұмысы туралы ақпараттар мен есептер уездік (кейіннен аудандық, округтік) басшылық аппаратында сұрыпталып, жүйеленді, қажетінше тиісті өзгертулер мен толықтырулар енгізілді. Уездерден түскен құжаттар [[губерния]]лық (облыстық) денгейде партиялық тұрғыда қатаң тексеріліп, жинақталды. Құжаттарға қатысты мұндай айла-әрекет басшылықтың ең жоғарғы органдарында - республикалық партия, кеңес органдарында және Қазақстан үкіметінде жүзеге асырылды. Бұл әрекеттер саяси конъюнктураның айтуымен жасалды. Тарихи деректеме болуға тиісті құжаттарда көптеген өмір шындықтары көрініс таппады, олар социалистік және коммунистік «еңбек майданынан» жолданған бір сарынды асыра орындау секілді мәлімдемелерге ұқсады. Қағаз беттерінде сан мәрте тексерілген, Коммунистік партияның басшылық қызметін көрсетуге барынша тиімді деректер ғана қалдырылды.
Және осыған орай «мәңгілікке сақтау» мұрағаттарының қорларына Компартия басшылығын, оның тек алдыға және биікке қарай қадам басқан жасампаздық ісін куәландыруға оңтайлы саяси мәнді құжаттар алынды. Партия идеологиясы мен саясатына кайшы келетін куәліктер мұрағаттарда сақтауға қабылданбады, ал сирек жағдайда қабылданған мұндай құжаттарға «Кұпия» белгісі соғылып, олар жабық қорлар мен арнаулы қоймаларда сақталды. Сөйтіп тарихи маңызды құжаттардың ауқымды бөлігі қоғамнан және коммунистердің өздерінен де жасырын ұсталды.

Мұрағаттық сақтауларға негізінен орыс тіліндегі құжаттар қабылданды. Мәселен, бұрынғы республикалық партиялық мұрағатта — Қазақстан Компартиясы ОК жанындағы Партия тарихы институтының Партиялық мұрағат қорларында қазақ тіліндегі құжаттардын үлесі 3-5%-дан асқан жоқ.

Қазақстан тарихы бойынша деректемелердің ендігі бір үлкен тобы кеңестік кезеңнің баспасөз жарияланымдарынан тұрады. Қазақстанда 20-жылдары жарық көрген алғашқы құжаттық-деректі басылымдар РК(б)П Жарғысы, бағдарламалық құжаттары, жекелеген нұсқаулары, Кеңес үкіметінің декреттері болды. Орыс және қазақ тілдерінде басылған, үгіт-насихат мақсатында тұрғындар арасында кеңінен таратылған бұл кітаптар мен кітапшалар мұрағаттар мен кітапханалар қорларынан да мол орын алды. Қазіргі кезде зерттеушілер неғұрлым жиі кездесетін, социалистік жаңғырту барысында басшылыққа алынған материалдар жарияланатын баспасөз басылымдарын, атап айтқанда, РК(б)П Кыробкомы мен БК(б)П Қазақ өлкелік комитеті бекіткен қаулыларды, нұсқауларды, ережелерді, партия съездері, конференциялары мен пленумдар шешімдерін &lt;ref&gt;Mieezkowski Z The 1962-1963 reforms in Soviet economic regionalization // Slavic Review. 1965. Vol. XXIV. No. 3. P. 479-496; Bott L. Recent trends in the economy of Central Asian Review. 1965. Vol. XIII. No. 3; Katkov V. Soviet economy. 1940-1965. Baltimore, 1967; Kommunismus ohne Zukunft. 1962.&lt;/ref&gt;/ жиі пайдаланады. БК(б)П Қазақ өлкелік комитетінің бірінші хатшысы Ф. Голощекиннің &lt;ref&gt;Olcott M.B. The Kazakhs. Pp. 242, 225.&lt;/ref&gt;. және оның ізбасарларының сөздері мен баяндамаларының жинақтары жиі және үлкен таралыммен басылып отырды. Қазақ АКСР-і Кеңестерінін съездері мен Қазақ Орталық Атқару комитеті (КазОАК) [[сессия]]ларының стенограммаларында, қабылдаған қаулы-қарарларында құнды мәліметтер кездеседі. Одан кейінгі жылдары нұсқаулық сипаттағы құжаттарға қосымша ретінде заң жинақтары, ақпараттық-анықтамалық, статистикалық және талдау тұрғысындағы материалдар кең көлемде жарияланып отырды.
Кеңестік кезеңдегі тарихи құжаттардың алғашқы жинақтарының жарық көруі Тұрар Рысқұловтын есімімен байланысты. Т. Рысқұлов дайындаған «[[Түркістан]]дағы РК(б)П мүсбюросы» (Ташкент, 1922), «Революция және Түркістанның байырғы тұрғындары» (Ташкент, 1925) жинақтарындағы деректердің басым көпшілігі Қазақстанның оңтүстігіндегі тарихи оқиғаларға &lt;ref&gt;ClearyJ. W. The virgin lands // Survey. 1956. No. 56. p. 95-105; Stevenson Л.Е. Erlends and enemies. N.Y., 1959; Schiller O. Neuordnung des sowjetischen Erfassungssystems fiir Agrarerzeugnisse 11 Osteuropa. 1958. H. 10; Ranch G. Geschichteder bolschewistischen Russland. Wiesbaden, 1956; Findeisen К The Colonization of Kazakhstan // The East Turkic Review. Munchen, 1958. No. 1. P. 16-25.&lt;/ref&gt;. арналған. Кітаптарда суреттелген оқиғаларға тікелей қатысқан адамдардын өздері жинаған құжаттар мен материалдар, салыстырмалы түрде объективті ақпарат береді және сондықтан да бұл жинақтар кеңес кезеңіндегі отандық деректанудың бүкіл барысындағы құнды дүниелер болып табылады.

Қазақ тіліндегі алғашқы [[археография]]лық басылым 1925 жылы Орынборда жарық көрді. Ол «Қазақ зиялы қауымының бірінші [[Құрылтай]] жиналысы» деп аталды және 1924 жылдың 12-18 маусымында өткен аталмыш Құрылтайдын [[стенография]]лық есебі ретінде шықты.&lt;ref&gt;Foreign Affairs. 1973. No. 1. P. 65.&lt;/ref&gt;. Осы кітаптың арқасында, бүгінгі оқырмандар А. Байтұрсыновтың, Ә. Бөкейхановтың, М. Дулатовтын, X. Досмұхамедовтің, Е. Омаровтың, Н. Төрекұловтың, И. Арабаевтын, М. Мурзиннің және басқалардың ұлттық мәдениеттің, ғылымның, әдебиет пен өнердің даму жолдары, қазақ тілі, оқу-ағарту бағдарламалары мен оқулықтар жөніндегі көзқарастарын түпнұсқалық деректерден оқып зерттеуге мүмкіндік алды.

[[Сәкен Сейфуллин]] «Тар жол, тайғак кешу» романымен (Қызылорда, 1927) қазақ мемуарлық әдебиетінің негізін салды. Сәкен Сейфуллин өзінің жеке бақылау-бағамдауына және нақтылы сенімді деректерге сүйене отырып, тарихи оқиғалардың және революция мен Азамат соғысына тікелей қатысушы жүздеген адамдар тағдырының ауыртпалықты жолын суреттеген.&lt;ref&gt;Goldman M. USSR in crisis: The failure of an economic system. N.Y., 1983; Wilhelm. The Soviet Union has an administered, not a planned, economy // Soviet Studies. 1985. Vol. XXXVII. No. 1. p. 118-130; Hosking D. A History of the Soviet Union. L„ 1985. p. 375—385; Hill R.J. The Soviet Union: politics, economics and society. From Lenin to Gorbachev. L„ 1985.&lt;/ref&gt;. Автордың деректер мен оқиғаларды бейнелеудегі айқын саяси ұстанымдары және қарама-қарсы лагерьлердегі адамдар әрекеттеріне баға берудегі таптық көзқарастарына қарамастан, Сәкен Сейфуллиннің шығармасы 1916-[[1919 жыл]]дардағы Қазақстан тарихы бойынша күні бүгінге дейін ең жиі пайдаланылатын деректеме болып табылады.

Осы жылдары қазақ халқы ұлт-азаттық қозғалысының тарихы, атап айтқанда, [[Алаш]] қозғалысы жайындағы алғашқы басылымдар, оның ішінде құжатты-деректі жинақтар жарық көрді. 1927 жылы БК(б)П Қазақ өлкелік комитетінің (Казкрайком) саяси тапсырысы бойынша А.П. Бочагов жинаған құжаттар кешені идеологиялық тұрғыдан жарамсыз деп танылды.
Ол кездегі алға қойылған саяси міндет бойынша, Қазақстандағы Компартияның басты қарсыласы Алаш қозғалысының толық талқандалғанына куәлік ететін нақты деректерді тандап алу керек болатын.

Алашорда мен «Алаш» партиясынын құжаттарын жариялай отырып, А. Бочагов қажетті деректерді таңдап ала алмады, оларға тиісінше талдау жүргізіп, таптық баға беруде осалдық танытты. Мұны Н. Мартыненко да орындай алмады, оның «Алашорда» жинағы (1929), республиканың идеологиялық басшылығының көзқарасы бойынша, Алаш идеяларын сынаудың орнына оны көбірек насихаттаған болып шықты.&lt;ref&gt;After Breznew. Sources of Soviet Conduct in 1980's / Byrnes R.F. (ed.). Bloomington, 1983; Bialer S. Socialist Stagnation and Communist Encirclement // The Soviet Union in the 1980's. N.Y. 1984: Gleason A. Totalitarianism in 1984 // The Russian Review. сәуір 1984. p. 145-159.&lt;/ref&gt;.

Кейіннен, 1935 жылы бұл жағымсыз оқиға, С. Брайнин мен Ш. Шафироның «Алашорда тарихының очерктері» кітабынын жарық көруіне байланысты тағы да қайталанды. 1935 жылғы 15 сәуірдегі БК(б)П Қазақ өлкелік комитетінің бюросы, олардың өз кітаптарына қосымша ретінде енгізген құжаттары «объективті түрде контрреволюциялық алашордалық ұлтшылдық идеологияның насихаты» болып шыққан деп тапты &lt;ref&gt;Maurel C. Territoire et strategies sovietique. P., 1982; Mellor R. The Soviet Union and its Geographical Problems. L., 1982; Karklins R. Ethnic relations in the USSR. The Perspective from below. Boston, 1986; McCauley A. Religion, Nationalism and Economic Development in Soviet Asia. Colcheter, 1988; Milan H. Central Asia Geopolitics in the Last Hundred Years: A critical Survey from Gorchakov to Gorbachev // Centra! Asia Survey, 1989. Vol. 8. No. 1. p. 1-19.&lt;/ref&gt;. және кітапты айналымнан алып тастау, ал авторлар мен баспагерлерді қатаң жазалау туралы шешім қабылдады. Бұл Коммунистік партия идеологтерінің Алаштың талқандалуын құжаттық-дерек жинақтар арқылы негіздеуге тырысқан соңғы әрекеті болды. Бұдан кейінгі кеңестік кезеңде тек жекелеген құжаттарды және олардың үзінділерін, міндетті түрде берілетін таптық сипаттагы түсініктемемен бірге жариялау жолымен Алаш қозғалысына қара күйе жағылып отырды.

Жоғарыда аталған құжаттык-деректі үш жинақтағы деректемелер 80-жылдардың соңына дейін ғылыми зерттеулерден сырт қалдырылды. Бұл кітаптардағы материалдар, әсіресе Алашорданың жетекшілері мен белсенді қызметкерлерінің, сондай-ақ «Алаш» партиясы мүшелерінің тізімі жарияланған Н. Мартыненконың жинағы өз кезінде, 1929—1931 және 1937-[[1938 жыл]]дардағы саяси қуғын-сүргін кезеңінде қазақ зиялыларының таңдаулы өкілдерін қуғындау әрекетінде НКВД үшін таптырмайтын негіз болды.&lt;ref&gt;Asian Affairs. ақпан 1974. p. 91.&lt;/ref&gt;.

30-жылдары бірінші кезекте партиялық-идеологиялық мазмұндағы құжаттық жинақтар басылды.&lt;ref&gt;The Last Empire. Nationality and the Soviet Future / Ed. By R. Conquest. Stanford, 1986.&lt;/ref&gt;. Алайда сол кезде, барлық археографиялық ережелер бойынша, Кеңестердің алғашқы қазақстандық съездерінің мұрағаттық материалдар жинақтарының жариялануы отандық деректанудағы елеулі түрде алға басушылықтың көрінісі болып табылды.&lt;ref&gt;Brzezinski Z. The Soviet Past and Future // Encounter. L., 1970. No. 3. p. 11-13; idem. Political Implications of Soviet nationality policy // Soviet Nationality Problems / Ed. By E. Allworth. N.Y., L„ 1971. p. 72-82.&lt;/ref&gt;. Қазақстан Жазушылар одағы бірінші съезінің қазақ тіліндегі стенограммаларының жарық көруі соғысқа дейінгі жылдардағы мәдени өмірдің елеулі жетістігі еді.&lt;ref&gt;Brzezinski 2. Soviet politics: From the future to the past? The Dymanics of Soviet politics / Ed. By Paul Cocks, et al. Cambridge. 1976. p. 350-351.&lt;/ref&gt;. Естеліктерді жинау мен жариялау ісін ұйымдастыруда да алға жылжу байқалды.&lt;ref&gt;Brzezinski Z. The Grand Failure. N.Y., 1989. p. 132.&lt;/ref&gt;. Бұл жұмыстар кейінгі жылдары да, әсіресе әскери-патриоттық тақырыпқа арналған бірнеше шағын кітапшалар &lt;ref&gt;Central Asian Survey. 1989. Vol. 8. No. 1. P. 90.&lt;/ref&gt;. басылып шыққан Отан соғысы жылдарында жалғасын тапты.

Соғыстан кейінгі жылдары құжаттық-деректі басылымдар тақырып жағынан айтарлықтай кеңейе түсті. Бірінші кезекте 1941—1945 жылдардағы [[Ұлы Отан соғысы]]на қазақстандықтардың қатысуы туралы мүмкін болған барлық деректерді мақсатты түрде іздеу және жүйелеу жұмыстары басталды. Мұрағатшылармен және тарихшылармен бірлікте тер төге жасалған жұмыстардың нәтижесінде, өздерінің шығу тегі жағынан әр алуан дерек көздерге - мұрағат құжаттарына, майдан мен тылдан жолданған хаттарға, мерзімді басылымдар материалдарына, естеліктерге және басқаларға негізделген жинақтар жарық көрді.&lt;ref&gt;Kerblay В., Lavigne M. Les Sovietiques des annees 80. 2-е edition. P., 1987. P. 180; Halbach U. Perestrojka und Nationalitatenproblematik: der Schock von Alma-Ata und Moskaus gespanntes Verhaltnis zu Mittelasien. Ko'n, 1987; Scharff R. Nationals Unruhe in Mittelasien. Zu den Auschreitungen in Alma-Ata // Osteuropa. 1987. H. 6. S. 289; Wimbush S.E. The Alma-Ata Riots 11 Encounter. 1987. Vol. 69. No. 1. p. 62-68; Olcott M.B. The Kazakhs. P. 258.&lt;/ref&gt;. Соғыстың соңында КСРО-ның жоғары ерекшелік белгілерімен марапатталған жауынгерлер туралы алғаш рет жиналған мәліметтері бар «Қазақстандық Кеңес Одағының [[Батыр]]лары» жинағы басылып шықты.

Тарихи құжаттарды жариялау ісінде қалыптасқан дәстүрге сай, [[қоғам]]ды социалистік қайта құрудағы КОКП мен Қазақстан Компартиясының жетекшілік рөлін насихаттауға басты назар аударылды.&lt;ref&gt;d'Encausse H.C. Victorieuse Russie. Paris, 1992. P. 91.&lt;/ref&gt;. Қазақстанның тарихи жеңістерін «Дүние жүзі пролетариатының көсемі» В.И. Лениннің есімімен байланыстырған құжаттар мен естеліктердің үлкен кешені жарық көрді.&lt;ref&gt;Stoking E. Eine Weltmacht zerbricht Nationalitaten und Regionen in der UdSSR. Frankfurt / M., 1990. Nahaylo В.. Swobodka V. Soviet disunion. A History of the nationality problem in the USSR. L., 1990; Simon G. Die Natinalbewegungen und das Ende des Sowjetsystems // Osteuropa. 1991. Vo. 41. S. 774-790; Olcott M.B. The Soviet disunion // Foreign Plicy. 1991. P. I 19.&lt;/ref&gt;.

Кеңестік кезеңде Қазан социалистік революциясының тарихы туралы, оның ішінде деректанушылық тұрғыдағы жарияланымдар бірінші кезекке қойылды. Сондықтан тарихи құжаттарды жариялаушы қазақстандықтар Кеңес өкіметінің алғашқы жылдарынан бастап коммунистік жүйенің соңғы күндеріне дейінгі тақырып ауқымын қамтыды. Ол кезде аса өзекті деп саналған бұл тақырыптағы құжаттық жинақтар адамдар санасында Қазақстанда жүргізіліп отырған лениндік ұлт саясатының әділдігі және Қазақстанның мемлекеттік құрылымы халықтардың өз тағдырын өзі шешу және өзін-өзі билеу құқықтарына толық жауап беретіндігі туралы сенімді орнықтыруы тиіс болды.&lt;ref&gt;Moty A.J. (ed.). The end of Sovietology: From Soviet studies to post-Soviet studies // The Post-Soviet nations. Perspectives on the demise of the USSR. N.Y., 1992. P. 302-316.&lt;/ref&gt;. Осындай тұрғыдан іріктелген құжаттар мемлекеттік құрылыстың барлық салаларындағы бұрын болып көрмеген жетістіктер мен женістердің, индустрияны дамытудағы табыстардың,&lt;ref&gt;Central Asia and the World: Kazakhstan, Uzbekistan, Tajikistan, Kyrgyzstan and Turkmenistan / Ed. By Michael Mandelbaum. N.Y., 1994. P. 131.&lt;/ref&gt;. ауыл шаруашылығын реформалаудың,&lt;ref&gt;Кар.: Centra! Asia in the 1990s: An Annotated bibliography of books and pamphlets by journalists, politicians, scholars and other / Prep. By Ed. Allworth // Central Asian Monitor. Vermont, 1997. No. 2. Pp. 35-36; 1995. Nc5; 1996. No. 2, 3.&lt;/ref&gt;. мәдени төңкерісті жүзеге асырудың &lt;ref&gt;Goble P. Central Asia from political block // Report on the USSR. N.Y., 1990. Vool. 2. No. 28. pp. 18-20; Olcott M.B. Central Asian post-empire politics // Orbis. 1992. P. 253—268; idem. Central Asian's new states: Independence, foreign policy and regional security. Washington, J^96; Ferdinand P. Russia and Russians after Communism // The World Today. 1992. Vol. 48. No. 2; Klotzlii S. The Water and soil crisis in Central Asia: a source of future conflicts // Swiss peace foundation. Berne. Accasional paper. 1994. No. 1. P. 75; Bremmer L, Welt C. Kazakhstan's Quandary // Journal of Democracy. Washington, 1995. Vol. 6. No. 3. P. 139-163; Gleason G. The Central Asian states: Discovering independence. Boulder, 1997.&lt;/ref&gt;. көрнекі негіздемесі ретінде пайдаланылуы қажет болды. Қоғамдық ұйымдар мен қозғалыстардың қызметі жөніндегі мұрағаттық құжаттар жинағы жарық көрді.&lt;ref&gt;Fourniau V. Histoire de l'Asie Centrale. Paris, 1994; Wolfe! R.L. The forced migration of exiles in Stalin's Soviet Union, paper presented at the 95,h Annual meeting of the Association of American Geographers. Honolulu, 1999; Roy O. L'Asie centrale contemporaine. Paris. 2001.&lt;/ref&gt;.

Қазақстандық кеңес тарихының жеке тұлғалар жөніндегі алғашқы басылымдары қатарында А.В. Затаевич, Ә. Жангелдин және А. Имановтың құжаттар мен материалдар жинақтары &lt;ref&gt;Алпысбаева H. Материалы фонда Совета Народных Комиссаров КАССР как исторический источник в изучении социально-экономических процессов в Казахстане (1925-1933 жж.). Канд. диссертация. А., 2002, 40-41-6.&lt;/ref&gt;. жарияланды. Олардан кейін іле-шала революционерлер және Коммунистік партияның қайраткерлері туралы бірқатар құжаттық жарияланымдар басылды.&lt;ref&gt;Отчет 111 Всекиргизской конференции РКП (6). Оренбург, 1923; РКП (6) Қазақстан аймақтық партия комитетінің IV конференциясының қаулы және қарарлары. 11- 16 май 1924 ж. Орынбор, 1924; Стенографический отчет и резолюции V Всеказахской конференции РКП(б). 1—7 желтоқсан 1925 г. Қзыл-Орда, 1925; Россиялық коммунист (большевик) партиясының V жалпы Қазақстан конференциясы (стенограмма есебі мен қаулылар). 1-7 желтоқсан 1925 ж. Қызылорда, 1925; Шестая всеказахская конференция ВКП (б). 15—23 қараша 1927 г. Стеногр. отчет. Қзыл-Орда, 1927; Внутрипартийные вопросы на 3-м пленуме Казахского Крайкома ВКП (б). Кзыл-Орда, 1928; Сборник важнейших решений Казахского Краевого комитета ВКП(б), принятых за период V—VI Всеказахских конференций. Қзыл-Орда, 1927; Директивы партии и правительства КССР по коренизации аппарата. Қзыл-Орда, 1927; Кеңсе жұмысын қазақтандыру туралы. Жетекші кеңселерді қазақтандыру туралы елкелік партия комитетінің нұсқауы мен үкіметтін қаулылары. Қызылорда, 1927 т.б.&lt;/ref&gt;. Мұндай жинақтарды шығару үшін Қазақстан КП ОК-ның келісімі алынды. Сондықтан 80-жылдары тек Т. Рысқұлов пен А. Иманов туралы деректер ғана жарияланды.&lt;ref&gt;Директивы и постановления ЦИК, СНК и СТО КирАССР (14 қазан 1920 г. - сәуір 1921 г.). Оренбург, 1921; Собрание узаконений и распоряжений рабочего и крестьянского правительства КССР. Оренбург, 1921-1924; Стенографический отчет съезда Советов Киргизской Социалистической Республики (4—10 қазан 1921 г.). Оренбург, 1921; Бюллетень III Всекиргизского съезда Советов, №№1—9. Оренбург, 1922; Стенографический отчет IV Всекиргизского съезда Советов (5-10 қаңтар 1924 г.). Оренбург, 1924; Бюллетень V Всекиргизского съезда Советов. Ак-Мечеть, 1925; Первое Всеказахское совещание по советскому строительству. Стеногр. отчет и постановления. Кзыл-Орда, 1925; Вторая сессия Казахского Центрального Исполнительного Комитета Советов 5-го созыва. Стеногр. отчет. Кзыл-Орда, 1925; Шестой Всеказахский съезд Советов и I сессия КазЦИК 6-го созыва. Стеногр. отчет. Кзыл-Орда, 1927; Материалы к отчету ЦИК КАССР на III сессий ВЦИК 13-го созыва. Кзыл-Орда, 1928; VII Всеказахский съезд Советов. 8-15 сәуір 1929 г. (Стеногр. отчет и постановления). Кзыл-Орда, 1929; Собрание узаконений и распоряжений рабоче-крестьянского правительства Казахской АССР. Кзыл-Орда, 1925-1929.&lt;/ref&gt;.

50-жылдардың екінші жартысынан бастап, қазақ [[әдебиет]]інің ақталған классиктері Сәкен Сейфуллин, Б. Майлин, I. Жансүгіров және басқалардың отызыншы жылдары тыйым салынған шығармаларынын жарық көруімен қатар, қазақстандық «формасы жағынан ұлттық, мазмұны жөнінен сониалистік» мәдениеттің дамуы туралы деректер де жариялана бастады. «Сониалистік жаңару» шараларына қатысушылардың естеліктерін ғылыми мақсатқа пайдалану отандық деректанудың маңызды бөлігі ретінде саналды.&lt;ref&gt;Мусбюро РКП (б) в Туркестане. С введением тов. Рыскулова. 1, 2, 3 туркестанские краевые конференции РК (б). 1919—1920 жж. Ташкент, 1920; Рыскулов Т. Революция и коренное население Туркестана. Сборник главнейших статей, докладов, речей и тезисов. Ташкент, 1925.&lt;/ref&gt;.

Қоғамдық-саяси сипаттағы естеліктермен бірге, өткен жылдардың рухани өмірінің шынайы суретін бейнелеуге көмектесетін, мәдениет қайраткерлерінің естеліктері де көптеп жариялана бастады.&lt;ref&gt;Қазақ білімпаздарының тұңғыш сьезі. Орынбор, 1925. (В 2005 г. текст сборника был переложен профессором Ш. Курманбайулы на кириллицу и переиздан).&lt;/ref&gt;.
Қазақстандық тарих ғылымының артта қалушылығы мен деректік негізінің зиян шеккендігі әсіресе Сталиннің жеке басына табыну әшкереленгеннен кейін айқын болды. Тарихи зерттеулердің деректік негізінің әлсіздігі [[1957 жыл]]дың 5-11 мамырында Алматыда өткен Қазақстан, [[Қырғызстан]], [[Тәжікстан]], [[Түрікменстан]] және [[Өзбекстан]] Ғылым академияларының біріккен ғылыми сессиясында атап көрсетілді. Деректердің жеткіліксіз пайдаланылуы салдарынан кеңес жылдарындағы Қазақстан мен Орта Азия республикалары тарихы оның алдындағы кезеңдердегі тарихқа қарағанда әлдеқайда нашар зерттелгендігі атап өтілді. Тарихшылар жергілікті материалдарды назардан тыс қалдырып, негізінен басқарушы органдардың құжаттарын пайдаланды.&lt;ref&gt;Сейфуллин С. Тар жол, тайгак кешу. Историко-мемуарный роман. 4-е издание. А., 1977, 6-6.&lt;/ref&gt;.

Коммунистік партияның ақпараттық кеңістікке толық билік жүргізуі тұтастай алғанда Қазақстан тарихының деректік негізіне орасан зор зиян келтірді. Коммунистік партия тарихи ақпараттың барлық дерек көздерін өзінің қатаң бақылауына алып, оны пайдалану мен жариялауды барынша шектеді. Осындай саясаттың салдарынан халық өмірінің өзекті проблемалары және ұлттық сана мен дәстүр жөнінде айтылатын деректемелер ашық жариялауға жатпайтын материалдардың қатарына қосылды.

1929-1931 жылдардағы халық көтерілістері, 1931-1933 жылдардағы құрбан болғандар саны мен жаппай ашаршылық жағдайлары, саяси қуғындау мен оның құрбандары - режимнің жаппай жүргізген терроры жылдары (1937-1938) қаза тапқан «халық жаулары», халық санағының көрсеткіштері, т.б. жөніндегі материалдар бұқара көпшіліктің назарынан жасырын ұсталды. 1931—1933 жылдардағы тұрғындардың жаппай ашығуы мен қырылуы кезеңінің құжаттарында көбінше үзік мәліметтер ғана сақталған. Сол кездің жағдайын неғұрлым шынайы бейнелейтін баяндама жазбалары мен есептер ұзақ жылдар бойы құпия күйінде қалды. Тарих ғылымының деректемелік негіздерін бұлайша жасанды түрде шектеу түпнұсқа деректерге үстірт қараудың жағымсыз тәжірибесін қалыптастырып, олардың лайықты бағаланбауына алып келді.

Кеңестік кезеңде ресми басқару органдарының, әсіресе Коммунистік партия органдары құжаттарының мазмұны күдік тудырылмайтын мәселеге жатқызылды. КОКП құжаттарынан алынған мәліметтер ең дұрыс деректер деп саналды. Сондықтан қазіргі зерттеушілер үшін кеңестік кезеңдегі дереккөздердің дұрыстығына көз жеткізу мәселесі басты проблема
болып отыр.

Кеңестік кезеңнің құжаттық деректемелеріне сыни талдау жасау барлық партиялық-кеңестік құжаттар республиканың шынайы өткен тарихын толық бейнелеп бере алмайтындығын көрсетті. Партиялық құжаттарға шындықты өрескел бұрмалау, жалған ақпарат беру, деректі боямалап көрсету, қосып айту, кемшіліктерді жасыру тән еді. Деректер мен оқиғалар басқарушы партия мен оның идеологиялық мақсат-мүдделеріне лайықты қалыпқа түсірілді. Жан-жақты бақылау орнатылғанына қарамастан, олардағы мәліметтер және сандық-сапалық көрсеткіштер бойынша, ресми басылымдар мен мұрағаттық деректер, статистикалық мағлұматтар т.б. арасындағы айырмашылығы жиі байқалып отырды.

Кеңестік тарих ғылымның ең осал тұстарының бірі қазақ тіліндегі деректемелердің пайдаланылмауында еді. Мәселен, коммунистердің ислам дініне қарсы күресін ең шынайы түрде көрсетуге тиіс саналған құжаттар жинағында осы мақсат үшін таңдап алынған 145 материалдың ішіндегі тек үш құжат қана қазақ тілінен аударылған болып шықты.&lt;ref&gt;Бочагов А. К. Алаш-Орда. Краткий исторический очерк о национально-буржуазном движении в Қазақстане периода 1917—1919 жж. Кзыл-Орда, 1927; Алаш-Орда. Сб. документов. Сост.Н. Мартыненко. Кзыл-Орда, 1929.&lt;/ref&gt;. Ал халықтардың интернационалдық достығын насихаттауға арналған «Есею кезеңдері» (А., 1990) деп аталатын құжаттар жинағына қазақ тіліндегі небәрі 5-6 ғана дерегі шамалы дүниелер енгізілген.&lt;ref&gt;ҚР Президентінің мұрағаты (КР ПМ). 141-к., 1-т., 8074-іс, 190-203-6.; Правда, 13 сәуір.&lt;/ref&gt;.

«Қазақстан тарихының» осы томының авторлары жоғарыда аталған елеулі кемістіктердің орнын толтыру бағытында көп жұмыстар тындырды. Қазіргі кезде зерттеушілер [[мемлекет]]тік тілдегі тарихи ақпараттардың жаңа деректерің тауып пайдаланады және бұрыннан белгілі материалдардың ғылыми-практикалық құндылығын жаңаша бағамдайды.

80-жылдардың екінші жартысында, КСРО-да [[демократия]]лық үрдістердің басталуымен бірге, қоғамдық күштердін қысымымен, Қазақстанда мұрағаттық құжаттарды пайдаланудағы негізсіз шектеулерді алып тастауға қатысты жұмыстар басталды. Бұрынғы қол жетпейтін құжаттар мен деректердің жариялана бастауы таяуда ғана билік құрған кеңестік шындықтың тарихи деректеріне деген аса зор қоғамдық қызығушылықтудырды. Ә. Бокейханов, А. Байтұрсынов, Ш. Кұдайбердиев, М. Дулатов, М. Жұмабаев, Ж. Аймауытов, К. Кемеңгеров, С. Сәдуақасов және басқалардың саяси ақталуы жаңа серпін берді. Олардың шығармалары мен құжаттық мұраларының жариялана бастауы тарихи [[әділет]]тілікті қалпына келтіруге жаңа жол ашты. Ұзақ жылдар бойы құпия сақталып келген құжаттардың: арнаулы органдар үнемі толтырып, Мәскеуге жөнелтіп отыратын республикадағы қоғамдық-саяси жағдайлар туралы мәліметтердің, партиялық-кеңестік бақылау органдары материалдарының, партиялық тазалау мен жеке істер (партиялық істер, партиялық тергеу хаттамалары, пікірталас стенограммалары, хаттар т.б.) туралы ақпараттардың алғашқы жарияланымдарын жүртшылық оң қабылдады.

20-жылдардың соңы мен 30-жылдардың бас кезіндегі күштеп ұжымдастыру және ашаршылық жөніндегі құжаттар мен материалдар, Қазақ өлкелік комитеті мен Қазақстан Компартиясы ОК-ның 30-жылдар соңындағы жаппай саяси қуғындауға қатысты хаттары мен ресми құжаттары жеке жинақтар түрінде жарық көрді. Кеңес өкіметі кезеңінің әр жылдарында республика аумағында әрекет еткен Кеңес режиміне қарсы пиғылдағы жастар топтары мен жекелеген тұлғалар туралы мәліметтер жарияланды.&lt;ref&gt;Хасанаев М. Черная книга; Сафаров Г. Колониальная революция (Опыт Туркестана); Бочагов А. Алаш-Орда. А.. 1996, 265 6.&lt;/ref&gt;. Теміртаудағы көтеріліс (1959), Целиноград пен Ерейментаудағы шерулер (1979), Алматыдағы көтеріліс (1986) туралы құпиялық белгісі алынып тасталған жекелеген құжаттар алғаш рет БАК-та жарияланды. 1991-[[1992 жыл]]дары жарық көрген «[[Алматы]], 1986 ж. Желтоқсан» жинақтарының үш басылымы объективті шындықты ресми құжаттар және наразылық шеруге қатысушылар мен куәлардың әнгімелері негізінде көрсетудің алғашқы талпынысы болды.&lt;ref&gt;Октябрь в Қазақстане. А-А., 1930; Седьмая Всеказахстанская конференция ВКП (б). Стеногр. отчет. А-А., 1930; Одактык Коммунист (большевик) партиясынын Қазақстандык VII конференциясы. Май-маусым, 1930 ж. Стеногр. есебі. А., 1930; Казахстанская организация ВКП (6) в решениях ее конференций и пленумов. 1920—1925 жж. Вып. ' А.-А., М., 1931; Протоколы первой областной Киргизской конференции РКП(б). U-18 маусым 1921 г. А.-А., 1935; VIII Казахстанская краевая конференция ВКП(б). Стеногр. отчет. А.-А., — М., 1935; Вторая \ киргизская областная конференция РКП(б). Протоколы. А.-А., М., 1936.&lt;/ref&gt;. Құпияландырылған құжаттарды жариялау ісіне құқық қорғау органдарының да бірқатар қызметкерлері белсенді түрде қатысты.&lt;ref&gt;Тургайский областной сьезд Советов. Оренбург, 1918. Протоколы. А.-А., М., 1936; Учредительный сьезд Советов Киргизской (Казахской) АССР. 4-12 қазан 1920 г. Протоколы. А.-А., М., 1936.&lt;/ref&gt;.

Осындай құжаттарды жария етудің, сондай-ақ Кеңес өкіметінің ұжымдастыру мен ашаршылық жылдарының ақиқатын, соғыстан кейінгі, КСРО тарағанға дейінгі кезеңдердегі Кеңес билігіне қарсылықты басып-жаныштау барысындағы кемістіктер мен қылмыстық әрекеттерді көрсететін, бұрын жабық саналған тақырыптар бойынша жекелеген деректердің жарық көруі нәтижесінде халықтың ұлттық санасы ояна бастады. 80-жылдардың соңына дейін жарық көрген құжаттық жинақтардың кеңестік қоғам тарихын тек оң мағынада, билікке тиімді жағынан ғана көрсеткеніне зерттеушілердің көзі анық жетті. Шындықты бұлайша боямалау зерттеушілер тарапынан наразылық тудырды. Оның үстіне, жарияланатын құжаттар мен материалдар, статистикалық мәліметтер мазмұны коммунистік партия идеологтері тарапынан қатаң қадағаланып отырды.

80-жылдардың соны мен 90-жылдардың басындағы кеңестік кезеңге арналған жарияланымдарда қарама-қайшылыққа жол беру үрдісі айқын байқалды. Бұл бүкілкеңестік тарихқа нақты дәлелсіз өкініш білдіру бағытындағы жарияланымдардан айқын көрінді. Бұған әсіресе журналистер, публицистер мен жазушылар бейімдік танытты. Кеңес өкіметінің теріс жақтарын ашудың қалың дүрмегінде олар тарихи оқиғаларды түпнұсқа [[дерек]]темелерден тысқары, өз пайымдауларына сүйеніп үстірт бағалауға жол берді. Соның салдарынан оқырмандар қандай да бір оқиғаның деректемелік негізіндегі ғылыми талдауының орнына, уақыт пен жағдайдан тысқары алынған эмоциялық-публицистикалық туындыны оқуға мәжбүр болды.

Қазақстанның мемлекеттік тәуелсіздігі жарияланғаннан кейін тарихи деректемелерді ғылыми мақсатта пайдалануда түбірлі өзгерістерге негіз салынды. Тарихшылар бұрын құпия болып келген құжаттарға қол жеткізді. Орталық пен жергілікті жерлердегі бұрынғы партиялық мұрағаттар жабылды. Олардың қорлары мемлекет меншігіне өтті. Бұрынғы жабық мұрағаттар мен олардың құпия сақталған құжаттарына жол ашуда халық депутаты, академик М.К. Қозыбаевтың басшылығымен 1931-1933 жылдардағы күштеп ұжымдастыру, аштық, жаппай саяси қуғын-сүргін жағдайларын зерттеу жөнінде [[1991 жыл]]дың 8 қарашасында құрылған Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің Комиссиясы үлкен жұмыстар атқарды. КазОАК мен ҚАКСР Халық Комиссарлары Кеңесінің «Аса ірі бай [[шаруашылық]]тары мен жартылай феодалдарды кәмпескелеу және жер аудару туралы» (1928 жылдың 27 тамызынан), «Кәмпескелеуге және аса ірі байлар мен жартылай феодалдарды жер аударуға қарсы әрекеті үшін қылмыстық жауапкершілікке тарту туралы» (1928 жылдың 13 қыркүйегінен), «Ауыл шаруашылығын қайта құруды одан әрі жалғастыру және бай-құлақтармен, ірі байлармен күрес шаралары туралы» (1930 жылдың 19 ақпанынан) қаулыларын және басқа да нормативті құжаттарын, сондай-ақ басқарушы органдардың шешімдерінің жүзеге асырылу барысын және олардың салдарларын зерттей келе, Комиссия салихалы ғылыми баяндама және қорытынды дайындады. Ол 1992 жылы 21 және 22 желтоқсан күндері «[[Егемен Қазақстан]]» мен «Қазақстанская правда» газеттерінде жарияланды. Комиссия, бұдан да басқа республикалық, ведомстволық және жергілікті мұрағаттардағы көпшіліктің пайдалануына берілмейтін құжаттарды, [[статистика]]лық мәліметтерді, сондай-ақ режимнің қалауымен арнайы сақтауға түскен мерзімдік басылым материалдарын тиянақты тексеруден өткізді. Кең ауқымды талдау жүмысын жүргізу нәтижесінде Комиссия, КР Жоғарғы Кеңесінің алдына 1928—1932 жылдар қаулылары мен заң актілерінің тізімін, оларды пайдалануға шектеуді алып тастау ұсынысын түсірді. 1000-нан астам құжат көшірмесі Комиссия «Қорытындысына» қосымшатүрінде ұсынылды.

Қазақстан Республикасы Парламенті қабылдаған «Тарихи-[[мәдени мұра]]ны қорғау және пайдалану туралы» (1992), «Ұлттық мұрағаттық қор және мұрағаттар туралы» (1998 жылғы 22 желтоқсан) КР Заңдары құжаттық және басқа деректемелерді пайдаланудың қордаланған проблемаларын жаңа жағдайларға сәйкес шешуде маңызды рөл атқарды. Мұрағаттық қорларды пайдалануды демократияландыру және мұрағаттар арасындағы өзара қарым-қатынасты жақсартудың алғашқы қадамы болып табылатын аталған заңдық актілерде зерттеушілер мен жұртшылық үшін бұрынғы қол сирек жететін немесе тіпті мүлде қол жетпейтін мұрағаттық құжаттардан шектеулерді алып тастау жөнінде бірқатар мәнді шаралар қарастырылды.
Қазақстан Республикасының «Жаппай саяси қуғын-сүргін құрбандарын ақтау туралы» (1993 жылғы 14 сәуір) Заңын іске асыру жөніндегі кең ауқымды шаралар барысында, республика мұрағаттарында ізденіс жұмыстары жүргізілді. Саяси қуғын-сүргін құрбандарына жалған қылмыстық іс қозғау негізінде заңсыз үкімдер шығарған ОГПУ-НКВД-нің «үштік» жеке істері мен «ерекше кеңесу» соттарының материалдары зерттелді. Бұл жұмысқа мұрағатшылар және тарихшы-ғалымдармен қатар мемлекеттік мекемелер мен қоғамдық ұйымдар өкілдері де қатысты. Олардан құрылған комиссия 5Т)-жылдары, Сталин қайтыс болғаннан кейін басталып, аяғына дейін жеткізілмеген саяси айып тағылғандарды ақтау ісін шын мәнінде аяқтап шығуға бел шешіп кірісті. Бұл жұмысты атқару мұрағат мекемелері, тарихшылар, қауіпсіздік органдарының қалтқысыз көмегі арқасында мүмкін болды.
 
Кейінгі жылдары Қазақстан тарихшыларының алдында бұрынғы кездері белгілі себептермен жарық көре алмаған тарихи деректерді бір жүйеге түсіру және жариялау міндеті тұрды. Қазақстан тарихының «ақтаңдақтарын» объективті түрде ашып көрсету үшін қажетті дереккөздер тапшылығы мәселесін шешуге тура келді. Тарихшылар ауыл шаруашылығын ұжымдастыруды кең ауқымда және күштеп жүргізу, дәстүрлі агроқұрылымды жою, жұт жағдайы, қазақтардың ашаршылыққа ұрынуы мен үдере босуы мәселелері бойынша қосымша материалдарды іздестіріп табу жолында тер төкті. Бұл құжаттардың бір бөлігі «Қырдағы аштық» (1991), «Ашаршылық босқындары» (1996), «1931-1933 жылдардағы Қазақстанда болған күштеп ұжымдастыру және аштық» (1998) жинақтарында &lt;ref&gt;Қазақстан кенес жазушыларынын тұнғыш сьезі. А., 1934. Красные партизаны Кустаная. А.-А., М., 1934; Малабаев Рахметжан. Атамандар жорығында. Кызыл өскердін XVI жылдык мерекесіне тарту. Бекей губерниясында болған әлеумет соғысынан бір пьестен тарихи өмір суреттері. Катысушы карт большевик Сарыбайұлы Ғабиттін әнгімесінен алынып жазған. Ташкент. 1934: В акмолинских степях. А., 1936.&lt;/ref&gt;. жарияланды. Солармен бір уақытта тарихшылар А. Тәкенов пен Қ.С. Қаражанов, М.К- Қойгелдиев, Ф.А. Қозыбаева және басқалар жаңа талаптарды ескере отырып, жинаған соғысқа дейінгі жылдар құжаттары жарық көрді.&lt;ref&gt;Қазақ халқының майдандағы қазақ жауынгерлеріне хаты. А.: 1943; Письма с фронта. А.-А., 1944; Герои Советского Союза - казахстанцы. А.-А., 1945; Қазақстандық Совет Одағының Батырлары. А., 1945.&lt;/ref&gt;.

Осы жылдар ішінде қазақ зиялы қауымының ірі өкілдерінің дүниетанымы мен рухани мұрасын зерттеуде айтарлықтай маңызы бар бірқатар жарияланымдар пайда болды. Мәселен, Қазақстан тарихында алғаш рет ұлт-азаттық қозғалыс тарихы дереккөздерінің көкжиегін айтарлықтай кеңейтетін Алашорда қайраткерлері шығармаларының жинақтары басылып шықты.&lt;ref&gt;Момышұлы Б. Офицердің күнделігі. А., 1952; Соныкі. Жауынгердін тұлғасы (Офицердін дәптерінен). А.-А., 1958; Кайсенов К. Ажал аузынан. А., 1959; Казахстан в период Великой Отечественной войны Советского Союза (1941-1945 жж.). Сб. документов и материалов. Том 1. (1941-1943 жж.). А.-А., 1964; Том II. (1944-1945 жж.). А,  А., 1967; Жауынгер хаттары. А., 1968; Есімізде қанды майдан, жорықтар. А., 1968; Фронтовой привет тебе, Казахстан. А.-А., 1975; Сәлем саған майданнан Қазақстан. А., 1975; Ел мен ердің жеңісі. А., 1985; Момышұлы Б. Қанмен жазылған кітап. А., 1991; Садықова Б. История Туркестанского легиона в документах. А., 2002.&lt;/ref&gt;. Калың оқырман қауым Ә. Бокейхановтың, А. Байтұрсыновтың М. Шоқайдың және басқалардың еңбектерімен танысуға тұңғыш рет мүмкіндік алды. «Үш жүз» партиясының тағдыры туралы осы партияны құрушы К. Тоғысовтың шығармалар жинағында203 кеңінен айтылады.

Кеңестік тарихтың айрықша күрделі кезеңі 1937-1938 жылдар болып табылады. Бұл уақыт туралы шындықты қалпына келтіру үшін ғалымдардың, мрағатшылардың, республика [[жұрт]]шылығының, бұқаралық ақпарат құралдарының күш-жігерін жұмылдыру қажет болды. Мұрағаттар мен мұражайлардан, кітапханалардан алынған, азаматтардың жеке пайымдауларынан жинақталған әр алуан дереккөздердің мол қоры игерілді. Зерттеушілер бұрын жабық болған мұрағаттарға қол жеткізіп, [[азамат]]тарды жаппай қуғын-сүргінге ұшыратудың тарихын барынша тиянақты зерделеуге мүмкіндік алды. Ғылыми мәні бар дереккөздер қоғам қайраткері С. Жандосов, академиктер М. Қозыбаев және М. Баймаханов басшылық еткен қазақстандық «Әділет» тарихи-ағарту қоғамы тарапынан да жинақталды. «Әділет» қоғамының облыстық бөлімшелері қуғын-сүргінге ұшыраған азаматтар жөнінде жергілікті дереккөздерден де көптеген мәліметтер жинады, ал бұл өз кезегінде «Қасірет кітабын» («Книга скорби») және бірқатар құжаттар мен естеліктер жинақтарын басып шығаруға септігін тигізді.

Сондай-ақ саяси қуғындауға ұшыраған «Алаш» қайраткерлері, қуғын-сүргін құрбандары, «халық жауына» жатқызылған ұлттық зиялы қауымның өкілдері туралы және партиялық-кеңестік номенклатура қызметкерлерінің, қатардағы азаматтардың жеке іс қағаздары бойынша құжаттар жинақтары басылып шықты.&lt;ref&gt;Коммунистическая партия Казахстана в борьбе за освоение целинных и залежных земель. Сб. документов и материалов. А.-А., 1958; Коммунистическая партия в документах и цифрах. Сб. документов и статистических материалов о росте и регулировании состава партийной организации. А.-А., 1960; Компартия Казахстана на втором этапе освоения целины. Сб. документов и материалов. А.-А., 1963; Ленинский призыв в Казахстане. Документы и материалы. А.-А., 1969; КПСС и Советское правительство о Казахстане. 1917—1977 жж. Сб. документов и материалов. А.-А., 1978; Коммунистическая партия Казахстана в резолюциях и решениях сьездов, конференций и пленумов. Том 1. 1921-1927 жж. А.-А., 1981; Том 2. 1928-1937 жж. А.-А., 1981.&lt;/ref&gt;. Қуғын-сүргінге ұшыраған басшы қызметкерлердің, әдебиет пен өнер қайраткерлерінің құжаттық мұраларын жарыққа шығаруға ерекше көңіл бөлінді.&lt;ref&gt;В.И. Ленин о Средней Азии и Казахстане. Ташкент, 1960; В.И. Ленин Орта Азия мен Қазақстан туралы. А., 1960; Трудящиеся Казахстана — В.И. Ленину. А.-А., 1960; Они встречались с В.И. Лениным. Воспоминания. А.-А., 1968; Ленину от всего сердца (1917-1924 жж.). А.-А., 1970; Ленинге жалынды сэлем. А., 1970; Вечно живой. А.-А., 1970; Мәнгі тірі В.И. Ленин туралы естеліктер. А., 1970; Москва. Кремль. Ленинге. 1917-1924. А., 1980; В.И. Ленин о Казахстане. А.-А., 1982.&lt;/ref&gt;.

М. Қойгелдиев, А. Тәкенов және басқалар Ә. Бокейхановтың, М. Тынышбаевтың, С. Қожановтың, Т. Шонановтың еңбектерін басып шығарды.&lt;ref&gt;Победа Великой Октябрьской социалистической революции в Казахстане и образование Казахской АССР. Сб. документов и материалов. А.-А., 1947; Победа Великой Октябрьской социалистической революции в Казахстане. 1917—1918 жж. Сб. документов и материалов. А.-А., 1957; Образование Казахской АССР. Сб. документов и материалов. А.-А., 1957; Советское строительство в аулах и селах Семиречья (1921 — 1925 жж.). Сб. документов и материалов. Часть 1. А.-А., 1957; Социалистическое строительство в Казахстане в восстановительный период (1921 — 1925 жж.). Сб. документов и материалов. А.-А., 1962; Советы и ревкомы в Казахстане (Октябрь 1917-1920 жж.). Документы и материалы. А.-А., 1971; В братском единстве народов СССР. (Государственное строительство Советского Казахстана). 1920—1937 жж. Документы и материалы. А.-А., 1972; 1917 год в Казахстане. Документы и материалы. А.-А., 1977.&lt;/ref&gt;. Жарияланған мұрағаттық құжаттар көрнекті мемлекет және Қоғам қайраткерлерінің, сондай-ақ Қазақстан үкіметі мүшелерінің өмірбаяндарын барынша толық қалпына келтіруге, олардың өмірі мен қызметінің айтулы сәттерін нақтылауға мүмкіндік береді.&lt;ref&gt;Социалистическое становление нефтяной Эмбы. Сб. документов и материалов. А.-А., 1965; История индустриализации Казахской ССР. Документы и материалы. В 2-х томах. Том 1 (1926-1962 жж.). А.-А., 1967; Том 2 (1933-маусым 1941 жж.). А.-А., 1967; Медный гигаіЛ- на Балхаше. Сб. документов и материалов. В 2-х томах. Том 1 (1929-1952 жж.). А.-А., 1977; Том 2 (қазан 1952-январь 1976 жж.). А.-А., 1981; Рудный Алтай. Индустриальное развитие Восточного Казахстана (1920-1945 жж.). Сб. документов и материалов. В 2-х томах. Том 1. А.-А., 1985.&lt;/ref&gt;. М. Дулатов, Н. Құлжанова және басқалар туралы естеліктер мен құжатты-деректі басылымдар жарық көрді.&lt;ref&gt;Коллективизация сельского хозяйства Казахстана. (1926—1941 жж.). Документы и материалы. Части I и II. А.-А., 1967; Кооперативно-колхозное строительство в Казахстане (1917-1927 жж.). Документы и материалы. А.-А., 1988.&lt;/ref&gt;. Сондай-ақ қуғын-сүргінге ұшырағандар мен АЛЖИР-лік тұтқын әйелдер отбасы мүшелерінің құжаттары мен естеліктері жарияланды.&lt;ref&gt;Культурное строительство в Казахстане. Сб. документов и материалов. В 2-х томах. Том 1 (1918-1932 жж.). А.-А., 1965; Том 2 (1933 - маусым 1941 жж.). А.-А., 1985.&lt;/ref&gt;.

[[Жұрт]]шылық пен [[бұқара]]лық ақпарат құралдарының белсенді қолдауы жағдайында, 90-жылдары республиканың барлық облыстарында көп томдық «Боздақтар» («Книга памяти») кітаптары шықты. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] майдандарында қаза тапқан қазақстандық жауынгерлердің рухына ұрпақтар тағзымы болып табылатын бұл басылым олардың есімдерін тарих бетінде мүмкіндігінше толық қалдырудың тамаша талпынысы болды. Кейінгі жылдары әскери-тарихи тақырыпқа жазылған басқа да құжатты басылымдар жарық көрді.&lt;ref&gt;Рождение комсомола Семиречья (1918-1920 жж.). Сб. документов, материалов и воспоминаний. Часть 1. А.-А., 1958; Движение за коммунистический труд в Казахстане (1958-1967 жж.). Документы и материалы. А.-А., 1969; Женщины Казахстана – активные строители социализма (1918-1945). Сб. документов и материалов. А.-А., 1981; Профсоюзы Казахстана — помощники партии в осуществлении экономической программы КПСС. А.-А., 1982; Красный Первомай в Казахстане (1901-1945 жж.). А.-А., 1989.&lt;/ref&gt;.

Тарихшылар мен [[мұрағат]]шылардың тізе қосып еңбектенуі нәтижесінде Қазақстан мәдениетінің көп тер төгілген даму жолы туралы сыр шертетін құжаттар мен материалдар
жинақтары дайындалды.&lt;ref&gt;Затаевич А.В.. Исследования. Воспоминания. Письма и документы. А.-А., 1958; Алиби Джангильдин. Документы и материалы. А.-А., 1961 (казакша аудармасы - А., 1975); Амангельды Иманов. Статьи. Документы. Материалы. А.-А., 1974 (қазақшасы — А., 1975).&lt;/ref&gt;. М.О. Әуезовтің 100 жылдық мерейтойына әзірлік пен оны өткізу кезеңінде жаңа құжаттық деректердің тұтас бірқатары жарыққа шықты.&lt;ref&gt;Шишкин 3., Мергеншин Д. Токаш Бокин. А., 1967; Кыдырбекулы Б. Ораз Жандосов. А., 1967; Жүнісов М., Өтепов 111. Кайсар Тәштитов. А., 1968; Тибекин П. Ілияс Қабылов. А., 1968; Сулейменов Р. Темирбек Жургенов. А., 1969; Отебаев В. Сабыр Шарипов. А., 1970; Чеботарев В. Иван Ружейников. А.-А., 1971: Джунусов М. Федор Рузаев. А.-А.; 1972; Бейсембаев С., Кульбаев С. Турар Рыскулов. А.-А., 1974 және т.б.&lt;/ref&gt;.  Қазақ КСР Ғылым академиясының тұңғыш президенті К. И. Сәтбаевтың 100 жылдығына орай басылған материалдар республикадағы ғылым мен ғылымтанудың даму тарихы жөніндегі деректемелер ретінде ерекше құндылыкка ие болды.&lt;ref&gt;Рыскулов Т.Р. Избранные труды. А.-А., 1984; Батырдын биік тұлғасы. А., 1986.&lt;/ref&gt;.

«Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасын жүзеге асыруға байланысты Қазақстан тарихы бойынша орыс, қытай, араб және басқа да деректемелік материалдары бар көптомдықтар шығару қолға алынды.&lt;ref&gt;Ғани Мүратбаев. Өмір мен кызметі. Есте калғандар. А., 1957; В огне революции. Воспоминания участников Великой Октябрьской социалистической революции и гражданской войны в Казахстане. А.-А., 1957. (Казакша аудармасы - Революция от-жалынында. А., 1959); Казахстан в огне гражданской войны. Воспоминания участников Великой Октябрьской революции и гражданской войны в Казахстане. А.-А., 1960
(Казакшасы - Қазақстан Азамат согысынын от-жалынында. А., 1960); Чурин X, Сэрссков Ж. Күрес күндерінде. А., 1960; Сериков М.К. Боевые годы. Воспоминания. А.-А., 1960; За власть Советов. Сборник статей и воспоминаний о борьбе за установление и упрочение Советской власти в Семипалатинской области. Семипалатинск, 1961; Годы мужания. Воспоминания участников социалистического строительства в Казахстане. А.-А., 1969; Бочагов А.К. У истоков. Воспоминания. А.-А., 1971; Чурин X. Дауылды жылдар. А., 1971; Ипмагамбетов 3. Жайыктын сол жак бетінде. А., 1973; Харченко Г.Т. 399 дней и ночей в огненном кольце. А.-А., 1984 т.б.&lt;/ref&gt;. 2004 жылы «Қазығұрт» баспасы Сәкен Сейфуллиннің атақты «[[Тар жол, тайғақ кешу]]» мемуарын алғаш басылған жылындағы (1927) мәтінін қалпына келтіріп жарыққа шығарды. Ш.Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және [[этнология]] институтының ғалымдары мен ҚР Президенті мұрағатының қызметкерлері «Алаш қозғалысы» көптомдық құжатты жинағының бастапқы үш томын дайындады. Бұл томдарға XX ғасырдың бас кезіндегі ұлт-азаттық қозғалыс, қазақ зиялыларының қоғамдық-саяси қызметі жайлы баға жетпес сирек қазыналар енді.&lt;ref&gt;Шолпан Иманбаева. Шығармалар және естеліктер. А., 1950; Академик К.И. Сәтбаев. Естеліктер мен мақалалар. А., 1965; Қызыл сұңқар (Сәкен Сейфуллин туралы естеліктер). А., 1970; Мұхтар Ауэзов в воспоминаниях современников. А.-А., 1972; Арыстанов Ж. Естен кетпес есімдер. А., 1972; Біздің Мұхтар (М.О. Әуезов туралы естеліктер). А., 1976; Тәжібаев Ә. Жылдар, ойлар. Естеліктер мен толғаныстар. А., 1976; Талжанов С. Өткен күндер сөйлейді (Естеліктер мен шежіре әңгімелер). А., 1979; Иманжанов М. Өркен. Мақалалар, хаттар, естеліктер. А., 1980; Әбілев Д. Ой толғау. Естеліктер. А., 1981; Кәдімгі Сәбит Мүканов. А., 1984; Кенжебаев Б. Жылдар жемісі: әдеби мақалалар мен естеліктер. А., 1984; Ахметова 3. Шуақты күндер. Естелік. А., 1984; Ахмедов Ғ. Ескі достар. Әңгімелер мен естеліктер. А., 1986; Қызыл дәптер. Деректі әңгімелер, очерктер, естеліктер. А., 1989; Дастан ата. Жамбыл туралы естеліктер. А., 1989; Дөнентаев С. Үрпағыма айтарым. А., 1989; Би аға. Бейімбет Майлин туралы естеліктер. А., 1991; Зауал. Мақалалар, естеліктер. А., 1991 және басқалар.&lt;/ref&gt;. Аталған басылымның материалдары көптеген іргелі ғылыми зерттеулерге сенімді деректемелік негіз бола алады.

Зерттеулерде бұрын кеңес дәуірі тарихын зерделеудің негізіне алынған деректемелердің мазмұны жаңа көзқарастар тұрғысынан бағаланады. Кеңестік кезеңдер тарихын зерттеуге қатысты жаңа ізденістерден деректемелерді пайдалану жөніндегі бұрынғы тұғырнамалық ұстанымдар алынып тасталыпты. Оларды іріктеудегі әсіре талғампаздыктан бас тартып, зерттеушілер бұрын субъективті мәселелер ретінде назарға алынбаған төменгі билік ұйымдарының қызметі, жергілікті орындардың нақты жағдайлары, жеке адамдар мен тұлғалардың берген куәліктері тәрізді деректемелерге көбірек көңіл бөле бастады.

Ғалымдар М. Бурабаев, К. Нүрпейісов, М. Тәтімов, Д. Махат өздерінің кітаптарында қосымша ретінде тарихи мәні маңызды құжаттар мен материалдардың тұтас бірқатарын жариялады.&lt;ref&gt;Материалы объединенной научной сессии, посвященной истории Средней Азии и Казахстана (эпоха социализма). А.-А., 1958; 219, 226, 243, 425-6.&lt;/ref&gt;.
Зерттеулерге мұрағаттық құжаттардың толық мәтіндерін енгізу тәжірибесі, әсіресе жеке тұлғаларға қатысты жиі қолданыс тапты.&lt;ref&gt;Преодолевая религиозное влияние ислама. Сб. документов и материалов. А.-А., 1990.&lt;/ref&gt;. Д. Аманжолованың ғылыми айналымға Ресей мұрағаттарынан алынған, мазмұны жөнінен сирек кездесетін деректерді енгізуі ғалымның айтарлықтай табысы болып табылады.&lt;ref&gt;Вехи консолидации. Из опыта партийных организаций Казахстана в решении национального вопроса в 1917—1927 жж. Сб. документов и материалов. А.-А., 1990.&lt;/ref&gt;. О. Қоңыратбаев ізденістері барысында Т. Рысқұловтың өмірі мен қызметі туралы жаңа материалдар тапты.&lt;ref&gt;Хасанаев М. Желтоқсан оқиғасы: себеп пен салдар // Егемен Қазақстан. 2001, 11 желтоқсан.&lt;/ref&gt;. Ұлттық республикалар мен облыстардың жауапты қызметкерлерінің 1926 жылғы 12-14 карашада Мәскеуде өткен дербес Кеңес деп аталатын басқосуы стенограммасынын толық мәтінің М. Қазыбек пен Г. Маймақов алғаш рет қазақ тілінде жариялады.&lt;ref&gt;Алматы. 1986. Желтоқсан. Айгак-кітап. Бірінші-үшінші кітап. А., 1991-1992 ж. Омаров М. Расстрелянная степь. История адаевского восстания 1931 ж. По материалам ОГПУ. А.-А., 1994; Омаров М., Сариев /. Ойрандалған Адай даласы. А., 1995; Какенов А. Сәкен шындығын діттегенде, немесе НКВД құжаттары шерткен сыр. Ақмола, 1996; Бәкірулы В. Мүстафа Шоқай. (Деректі хикаят). А., 1997.&lt;/ref&gt;.

Қазақстанның тәуелсіздік жылдарында тарихи деректемелердің маңызды құрамды бөлігі болып табылатын көптеген естеліктер басылып шықты. Олар: мемлекет және қоғам қайраткерлерінің, ғалымдардың, жазушылар мен өнер қайраткерлерінің естеліктері болып үлкен үш топқа бөлінеді. Бұл әдебиеттерден, уақыт куәгері ретінде республиканың саяси өмірі туралы айтылатын О. Жандосовтың, Ж. Шаяхметовтің, Н. Ондасыновтың, сондай-ақ Д. Қонаевтың, I. Омаровтың және басқалардың естеліктерін &lt;ref&gt;Языковая политика в Казахстане (1921 — 1990 жж.). Сб. документов. А., 1997; Мамания. Тарихи деректер, естеліктер, өлеңдер, құжаттар, пікірлер. А., 1999; Стенограммы дискуссии по книге Е. Бекмаханова «Казахстан в 20—30-е годы XIX века». А., 2000; Шапагатты шырак. Тарихи деректер, естеліктер, құжаттар, пікірлер. А., 2002; Жәдігер. А., 2004.&lt;/ref&gt;. атауға болады. Ғалымдардың ғылыми-педагогикалық қызметі,&lt;ref&gt;М.О. Әуезовтің өмірі мен шығармашылық шежіресі. А., 1997; М. Әуезов туралы естеліктер. А., 1997; Әуезов және архив. А., 1997; Әкімов Т. Даналық мәйегі. М. Әуезов туралы деректер. А., 1997; Нұрғалиев Р. Әуезов және Алаш. А., 1997; М. Әуезовтің қолжазба мұрасы. А., 1997: Жұртбаев Т. Бесігінді түзе. А., 1997; Соныкі. Талқы. А., 1997.&lt;/ref&gt;. әдебиетпен өнер қайраткерлерінің шығармашылық және қоғамдық жұмысы &lt;ref&gt;Заңғар. Қ. Сәтбаев туралы естеліктер. А., 1999; Академик К.И. Сәтбаев жерлестері алдында. Павлодар, 1999. Государственная программа «Культурное наследие» в области истории и этнографии осуществляется Институтом истории и этнологии им. Ч.Ч. Валиханова, Институтом востоковедения им. Р.Б. Сулейменова, Национальной библиотекой РК и др. учреждениями.&lt;/ref&gt;. туралы баяндалатын естеліктер олардың авторлары өмір сүріп, жұмыс істеген уакыттың жағдайын жаңаша ой сорабынан өткізуге көмектеседі.

Кеңестік кезең тарихы деректемелерінің арасында мерзімді баспасөз материалдарының да алатын орны үлкен. Осы томның деректері қатарында «Қазақстан тарихының» академиялық басылымдарында бұрын назарға алынбаған газет, журнал материалдары пайдаланылды. 1917-1940 жылдардағы мерзімді баспасөздің, негізінен бұрын ғылыми айналымға енбеген материалдарын осы қатарға жатқызуға болады. Отандық тарихтың деректемелік негізін кеңейту ісіне құжатты деректер жарияланып тұратын «Қазақ тарихы» (1993 жылдан шыға бастады), «Отан тарихы — Отечественная история» (1998), «Жас Түркістан» (1998), «Ақиқат», «Мысль» журналдары, сондай-ақ жоғары оқу орындарының мерзімді ғылыми басылымдары өз үлестерін қосты. Бұл жарияланымдардың ғылыми-танымдық мәні назар аударарлық.

Осының барлығы отандық тарих бойыншаоқулықтар мен хрестоматиялардың жаңа буынын шығаруға мүмкіндік тудырды. Мектеп оқулықтары партия съездерінің бір сарынды құжаттарынан тазартылды. Соңғы жылдары халықтардың Қазақстанға еріксіз қоныс аударуы туралы мұрағаттық құжаттар жинақтары жарық көрді. Ғалымдар өздерінің зерттеу жұмыстарында Қазақстан туралы мәліметтері бар шетелдік құжатты-деректік жаңа басылымдарды кеңінен пайдаланатын болды.&lt;ref&gt;Бурабаев М. Общественная мысль Казахстана в 1917-1940 жж. А.-А., 1991; Тәтімов М. Қазақ өлемі. А., 1993. 130-144-6.; Нурпейісов К. Алаш һәм Алашорда. А., 1995. 216-254-6; Махат Д. Қазақ зиялыларының қасіреті. А., 2001, 210-293-6.&lt;/ref&gt;.

Соңғы жылдары республика ғалымдары шет елдердің мұрағаттық қоймалары мен кітапханаларындағы деректерді жоспарлы түрде іздестіріп, пайдалануға кірісті. Қазақстан тәуелсіздігінің 10 жылдығын мерекелеу күндері Республика Президенті Н.Ә. Назарбаев еліміздің Орталық Мемлекеттік мұрағатына Франциядағы М. Шоқай қорынан алынған құжаттар мен материалдарды табыс етті. «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы аясында Қазақстан тарихына қатысты шет елдерде сақталған деректерді іздестіру мен олардың көшірмесін алу бойынша кең көлемді жұмыстар жүргізілді.&lt;ref&gt;Ақбаев Ж. Жанша. Күнбатыс Алашорданың төрағасы Ж. Досмұхамедұлы туралы тарихи әңгіме. Орал, 1994; Маханұлы Ә. Тарихи тұлғалар. Бегайдар Аралбаев. А., 1996; Құл-Мухаммед М. Алаш ардагері Ж. Акбаевтың саяси-құқықтық көзқарастары. А., 1996; Тайшыбаев 3., Дулатбеков Н. Жакып Ақбаев. (Күрескерлік өмірбаяны). А., 1997; Шуақаев М, Шаяхметов А. Елім деп өткен Елдес. А., 1998;&lt;/ref&gt;. Бұл іздестіру жұмыстары одан әрі жалғасын тапты. Отандық тарих жөніндегі материалдарды іздестіру мен жинау және олардың деректемелік негіздерін толықтыру ісіне мемлекет тарапынан қолдау көрсету өз жемісін берді.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің [[2005 жыл]]ғы 1 наурыздағы № 183 қаулысымен Астана қаласында «Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және [[спорт]] министрлігі Ақпарат және мұрағаттар комитетінің [[Археография]] және деректану ұлттық орталығы» мемлекетгік мекемесі [[шаңырақ]] көтерді. Алматы қаласында оның бөлімшесі ашылды.&lt;ref&gt;Аманжолова Д. Казахский автономизм и Россия. История движения Алаш. М, 1994.&lt;/ref&gt;.

XX ғасырда тарихи деректерді зерттеу мен пайдалану жөнінен тарихшылардың, мұрағатшылардың, қоғамтанушылар мен гуманитарлық ғалымдардың біріккен бай тәжірибесі жинақталды. Соңғы онжылдықтарда Қазақстанда тарихи деректерге қатысты білімнің жаңа салалары — мұрағаттану, деректану, археография, құжаттану ісі жолға қойылды. Мұрағат қорларын қалыптастыру мен оларды ғылыми-танымдық мақсаттарда пайдалану ісінде он өзгерістер көрініс тапты. Осының бәрі тарихи деректердің ғылым мен рухани құндылықтардың ерекше маңызды саласы ретіндегі мәнінің өсуіне қызмет етеді.Қ&lt;ref&gt;азақстан тарихы (көне заманнан бүгінге дейін). Бес томдық. 4-том. – Алматы: «Атамұра», 2010, 752 бет, суретті, карталы.
ISBN 978-601-282-055-3, т. 4&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Қазақстан тарихы]]</text>
      <sha1>lpz0c8u9vwpj8owtkt7lrm60nyskbi2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692731</id>
      <parentid>3692729</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:19:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3692731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107841" sha1="f3mts81q5fjmk8aetv0xfe2h52c7595" xml:space="preserve">{{жедел жойылсын|біріктіру керек немесе қайта жазып, мақала құрылымын ретке келтіру керек[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:19, 2026 ж. қарашаның 6 (+05)}}
Кеңестік Қазақстан тарихының деректемелері
Кеңестік Қазақстан  тарихының деректерін жинастыру және оларды ғылыми-жарияланымдық мақсатта пайдалану Азамат соғысының аяқталып 1918—1920, бейбіт құрылысқа көшу кезінен бастау алады. Алғашында мерзімді баспасөз материалдары мен ресми құжат үлгілеріне сұрыптау жүргізілді. 1921 жылдың тамызында Қазақ АКСР-і Ағарту халық комиссариатының Академиялық орталығы А. Байтұрсыновтың жетекшілік етуімен ел тарихы мен мәдениетінің жазба дерек көздерін жинау, зерттеу және насихаттау жөнінде ұсыныс көтерді.

Сол жылдың күзінде құрылған ҚазКСР-і Орталық мемлекеттік мұрағаты ұйымдар мен мекемелерден түскен құжаттарды мұрағат қоймаларында мақсаттюрі жоспарлы түрде жинап, сақтауға кірісті. 1922 жылы қарашада құрылған Партия тарихының («Истпарт») (РК(б)П және Қазан төңкерісі тарихын зерттеу жөніндегі комиссия) қазақ бюросы тарихи мәні бар құжаттар мен революциялық оқиғаларға тікелей қатысқан адамдардың естеліктерін жинай бастады.

Төңкеріс пен Азамат соғысы жылдарында және Кеңес өкіметінің алғашқы кезеңінде көптеген тарихи деректер біржола жоғалды, бүлінді немесе ұрланып, жойылып кетті. Деректердің үлкен бөлігі Қазақстаннан тысқары жерлерде сақталды. 1925 жылы Қазақстан астанасын Қызылордаға көшірген кезде осы құнды мұрағаттық деректемелер Орынборда қалып қойды. 1928-1929 жылдары мұрағат мекемелерін Қызылордадан Алматыға көшіргенде де деректер мен құжаттық материалдардың белгілі бір бөлігі жоғалды. Оңтүстік Қазақстан,Жетісу және Сырдария облыстарының тарихына қатысты құжаттардың елеулі бөлігі Ташкентте қалып, Өзбекстанның мемлекеттік мүлкі саналды.

Республикалық мұрағат мекемелері объективті және субъективті қиындықтарды жеңе отырып, жазба деректерді бір орталықта жинау мен сақтау, сондай-ақ оларды зерттеу мен жариялауды ұйымдастыру бойынша қыруар жұмыстар атқарды. Бірыңғай мұрағаттық тораптардың қалыптасуы мен орнығуына орай, республикада тарих ғылымының құжаттық негізі қорланып, ұлғая түсті.

1927—1929 жылдары республиканың Партия тарихы бюросы жанынан партия құжаттарын сақтау үшін арнайы мұрағаташылды. Кейіннен бұл мекеме Қазақстан Компартиясы ОК жанындағы партия тарихы институтының мұрағаты - КОКП OK жанындағы Марксизм-ленинизм институтының бөлімшесі (ауызекі тілде партархив -партмұрағат) деп аталды. 1994 жылдың 14 қаңтарынан бастап бұл мекеме Қазақстан Республикасы Президентінің мұрағаты деп аталады. Қазан төңкерісінің 10 жылдық мерейтойы қарсаңында (1927) партия тарихы комиссиясы Сәкен Сейфуллиннің басшылығымен тарихи оқиғаларға қатысушылардың 100-ге жуық естеліктерін жинады. Бұл естеліктер партмұрағаттың ғылыми құндылығы бойынша жоғары баға алған №811 қорының негізін қалады.

Партиялық мұрағаттар қорында сақтауға іріктелінген құжаттар кешенінің негізгі бөлігін РК(б)П - БК(б)П - КОКП-ның қазақстандық ұйымы Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің шешімдері мен қаулылары, Қазақ облыстық комитеті (Кыробком, 1921-1925), БК(б)П Қазақ өлкелік комитеті (1925-1937), Қазақстан Компартиясы OK (1937-1991) секретариаты Бюросы отырыстарының хаттамалары, олармен бірге жолданған құжаттар, республикалық және жергілікті партия ұйымдары пленумдарының, мәжілістерінің, құрылтай жиналыстарының материалдары, барлық деңгейдегі партия комитеттері мен ұйымдарының, партиялық, кеңестік бақылау органдарының, халық комиссариаттары мен министрліктердің, мекемелер мен құрылымдардың, қоғамдық ұйымдардың жұмыстары туралы есептері, талдау жазбалары, анықтамалар, баяндамалар, хаттар, статистикалық мәліметтер және басқа құжаттар құрады. Бұл құжаттар, тұтастай алғанда, тоталитарлық қоғам шеңберінде жасалған тарихи ақпараттардың күрделі де кең жүйесін сипаттайды.

Бұл құжаттардың басты құндылығы — бастауыш партия ұйымдарының белсенділерінен бастап Қазақстан Коммунистік партиясы Орталық Комитеті номенклатурасының басшы қызметкерлеріне дейінгі сан мындаған адамдар туралы партиялық істерде жинақталған жеткілікті мөлшердегі ақпараттардың болуында. Партиялық іс құжаттар адамның қызмет баспалдақтарымен жүріп өткен әрбір қадамын — өмірбаян дерегін, мінездемелер мен анкеталарды, анықтамаларды жай тізіп шығу ғана емес, олар Қазақстанның өткен тарихы, бүкіл халықтың тағдыры туралы үлкен тарихи мәні бар мәліметтерге де толы. «Қазақстан тарихының» осы 4-томында саясат,экономика,мәдениет пен тұрмыс  мәселелерін, қазақстандықтардың басып өткен жолын, жекелеген тұлғалардың тағдырына дейін жан-жақты суреттейтін орасан мол деректердің жоғарыда аталған тобы кеңінен пайдаланылды.

Екі деректемелік қордың жасалуы және бұған қоса мұрағаттардың партиялық және мемлекеттік дербес екі жүйесінін құрылуы Қазақстандағы тарих ғылымының дамуына кері әсерін тигізді. Соған сәйкес, ғылымның екі бағыты - жетекші-бағыттаушы партиялық ғылым мен оған бағынышты азаматтық тарих ғылымы қалыптасты.

Бұған дейін республика Ағарту халық комиссариатына бағынышты болып келген мемлекеттік мұрағаттар 1938 жылдан бастап КазКСР Ішкі істер халық  комиссариатының қарамағына берілді. Мұрағаттарда жартылай әскери тәртіп енгізілді, құжаттарды пайдалану мен жариялау ережесі күшейтілді. Ұзақ жылдар бойы онда жабық мекеме рухы, ерекше құпиялық пен тарихи құжаттарды халықтан жасыру ахуалы үстемдік құрды.

Кеңес үкіметі жылдарында Қазақстан мұрағаттарының құжаттық қорлары әлсін-әлсін «тазалау» мен аса құпиялық бақылауға алынып отырды. Жалпы алғанда, кеңестік дәуірде жазба деректер сан жағынан әлденеше есе өскеніне қарамастан, Сталиннің кезінде және одан кейінгі кезеңде кеңес дәуіріндегі тарихтың қайнар көздеріне орны толмас зиян келтірілді.

40-70-жылдардағы жоспарлы тазалау барысында мұрағат қоймаларының партиялық қорларынан, тарихи құндылығы жоқ деген желеумен, Қазақстан тұрғындарының 20-50-жылдардағы ауыр жағдайына куәлік ететін құжаттар алып тасталынды және отқа өртелді. Олармен бірге партия комитетгері мен үкіметтік құрылымдар ұйымдарының жұмысындағы қателіктер мен кемшіліктер туралы мәліметтер (немесе сыни пікірлер) бар құжаттар да жойылды. Мемлекеттік мұрағат қоймаларының қорларына қатысты да осындай шаралар жүзеге асырылды. Мәселен, 1941 жылғы шілде-тамыз айларында ҚазКСР-і Орталық мемлекеттік мұрағатында жүргізілген арнайы тексеруден кейін, республика Халық Комиссарлары Кеңесінің қорынан (№30 кор) 1920-1929 жылдардың 172 мұрағаттық ісі жойылу үшін алынды. Осылайша 1944 жылдың тамызында 1929-1935 жылдардың 610 мұрағаттық істері, 1945 жылдың шілде — желтоқсанында 1929-1936 жылдарға қатысты 2310 мұрағаттық іс өртелді.&lt;ref&gt;The modern history of Soviet Central Asia. P. 179- 187; idem. Modernization in the East: the role of script and language reform // Asian affairs. 1974. Vol. 5. Pt. I. P. 157-164; idem. The Turkic languages of Soviet Asia: Russian linguistic policy / / Middle Eastern Studies. 1977. Vol. 13. No. 2. P. 208-217; Rywkin M. Russia in Central Asia. N.Y., L., 1963. P. 86-87; Dunn S. and Dunn E. Soviet regime and native culture in the Soviet Union // American anthropologist. 1962. Vol. LXIV. No. 2. P. 328-339; Henze P.B Politics and alphabets in Inner Asia // Advances in the creation and revision of writing systems. The Hague. P. 371-420; Problems of Communism. 1982. No. 4. P. 78 etc.&lt;/ref&gt;.

Жаппай саяси қуғын-сүргін құрбандарына қатысты құжаттар тәркіленіп, ізсіз-түзсіз жоғалып кетті. Қалған істерге «Құпия», «Ерекше құпия», «Жариялауға жатпайды» деген белгілер соғылып, олар арнаулы жабық қорларда ұсталды. КК(б)П OAK Өлкелік Комитеті ЧК-ОГПУ-НКВД ПМ салалық мұрағаттарында Алаш қозғалысына қатысушылар, оппозициялық топтар мен жіктер, сондай-ақ әр кезеңде, әсіресе 20-жылдары республиканы ұлттық мүддесін табандылықпен қорғағандар туралы құжаттар сақталды. 20—30-жылдардың соңында бұл материалдар жаппай қуғын-сүргінге ұласқан идеологиялық науқан мен тазалаудың негізіне алынды. Қызметкер орган тарапынан тұтқындалып, «халық жауы» деген ат алысымен-ақ, тиісті қорларды тазарту жұмыстары жүргізілді және оның есіміне қатысты құжаттар алынып тасталды.

«Қазақстан тарихының» 4-томында деректемелер ретінде пайдаланылған құжаттар, өзінің сипаты жағынан, мұрағаттық материалдардың: # мемлекеттік мекемелер, # қоғамдық ұйымдар, # жеке тұлғалар тарапынан жасалынған үлкен үш тобына бөлінеді. Атқаратын қызметтеріне қарай бұл құжаттар нормативтік-реттеуші (заңдар, жарлықтар, қаулылар т.б.), ұйымдастыру-басшылық, ақпараттық-анықтамалық, жоспарлар, есеп беру құжатнамалары болып бөлінді.

Осы томды жазу барысында пайдаланылған КырОАК, БОАК, КазОАК, КСРО және КазКСР Жоғарғы Кеңестері қабылдаған заңдар, заң күші бар нормативтік құжаттар мекемелер мен ұйымдардың мәртебелерін, құқықтары мен міндеттерін анықтауға, құрылымы мен қызметтік құзыретінің шектерін белгілеуге негіз болды. РК(б)П - БК(б)П - КОКП Орталық Комитеті мен оның Қазақстандағы комитеттерінің қаулылары мен шешімдері белгілі бір міндеттерді шешуде олардың Пленумдарының, мәжілістері мен съездерінің нұсқауларымен бірдей басшылыққа алынып, Коммунистік партияның билігін жан-жақты нығайтуды мақсат етті. Ірі саяси-шаруашылық қайта құруларды және іс-шараларды (мысалға, жер-су реформалары, байларды тәркілеу т.б.) жүзеге асырар алдында биліктің барлық үш тармағының - БК(б)П Қазақ Өлкелік комитетінің, Қазақ Орталық Атқару комитетінің (ҚазОАК) және республика Халық Комиссарлары Кеңесінің (кейіннен - Қазақстан Компартиясы OK, КазКСР Жоғарғы Кеңесі және Министрлер Кеңесі) біріккен қаулылары қабылданды. Орталық билік пен басқару органдарының ресми құжаттарынан кейін кәсіподақтардың, комсомолдың, бүкілқазақстандық «ерікті қоғамдық ұйымдардың» басшылығының қабылдаған қаулылары деректемелердің екінші үлкен тобын құрады.

«[[Қазақстан тарихы]]» академиялық басылымының бүкіл тарихында алғаш рет жеке адамдар қалдырған деректер - мұрағаттық жеке істер материалдары, анықтамалар, хаттар, өтініш-арыздар, [[мемуар]]лар, естеліктер және басқалар кеңінен қолданыс тапты. Ғылыми айналымға алғаш рет енгізілген, оның ішінде бұрынғы жабық қорлар мен арнаулы қоймаларда сақталған тұлғалар туралы материалдар сөзсіз қызығушылық тудырады.
[[Мұрағат]]тық қорлардан алынған деректердің көрсеткеніндей, егер елдің жоғары басшылығының нұсқау құжаттары төменгі органдарға өзгеріссіз жетіп отырған болса, ал төменнен жоғарыға жолданған құжаттар формасы мен мазмұны жағынан айтарлықтай өзгерістерге ұшырап отырған.

Жергілікті ұйымдардан басшы партиялық-кеңестік органдарға жіберілген кұжаттардың басым бөлігі әр денгейдегі басқару аппараттарында биліктің қалауынша қайтадан «өңделді», соның салдарынан онда берілген деректер мен оқиғалардың мазмұны өзгеріп, басқаша бағаланды. Шаруашылық пен мекеме және ұйымдардың жұмысы туралы ақпараттар мен есептер уездік (кейіннен аудандық, округтік) басшылық аппаратында сұрыпталып, жүйеленді, қажетінше тиісті өзгертулер мен толықтырулар енгізілді. Уездерден түскен құжаттар [[губерния]]лық (облыстық) денгейде партиялық тұрғыда қатаң тексеріліп, жинақталды. Құжаттарға қатысты мұндай айла-әрекет басшылықтың ең жоғарғы органдарында - республикалық партия, кеңес органдарында және Қазақстан үкіметінде жүзеге асырылды. Бұл әрекеттер саяси конъюнктураның айтуымен жасалды. Тарихи деректеме болуға тиісті құжаттарда көптеген өмір шындықтары көрініс таппады, олар социалистік және коммунистік «еңбек майданынан» жолданған бір сарынды асыра орындау секілді мәлімдемелерге ұқсады. Қағаз беттерінде сан мәрте тексерілген, Коммунистік партияның басшылық қызметін көрсетуге барынша тиімді деректер ғана қалдырылды.
Және осыған орай «мәңгілікке сақтау» мұрағаттарының қорларына Компартия басшылығын, оның тек алдыға және биікке қарай қадам басқан жасампаздық ісін куәландыруға оңтайлы саяси мәнді құжаттар алынды. Партия идеологиясы мен саясатына кайшы келетін куәліктер мұрағаттарда сақтауға қабылданбады, ал сирек жағдайда қабылданған мұндай құжаттарға «Кұпия» белгісі соғылып, олар жабық қорлар мен арнаулы қоймаларда сақталды. Сөйтіп тарихи маңызды құжаттардың ауқымды бөлігі қоғамнан және коммунистердің өздерінен де жасырын ұсталды.

Мұрағаттық сақтауларға негізінен орыс тіліндегі құжаттар қабылданды. Мәселен, бұрынғы республикалық партиялық мұрағатта — Қазақстан Компартиясы ОК жанындағы Партия тарихы институтының Партиялық мұрағат қорларында қазақ тіліндегі құжаттардын үлесі 3-5%-дан асқан жоқ.

Қазақстан тарихы бойынша деректемелердің ендігі бір үлкен тобы кеңестік кезеңнің баспасөз жарияланымдарынан тұрады. Қазақстанда 20-жылдары жарық көрген алғашқы құжаттық-деректі басылымдар РК(б)П Жарғысы, бағдарламалық құжаттары, жекелеген нұсқаулары, Кеңес үкіметінің декреттері болды. Орыс және қазақ тілдерінде басылған, үгіт-насихат мақсатында тұрғындар арасында кеңінен таратылған бұл кітаптар мен кітапшалар мұрағаттар мен кітапханалар қорларынан да мол орын алды. Қазіргі кезде зерттеушілер неғұрлым жиі кездесетін, социалистік жаңғырту барысында басшылыққа алынған материалдар жарияланатын баспасөз басылымдарын, атап айтқанда, РК(б)П Кыробкомы мен БК(б)П Қазақ өлкелік комитеті бекіткен қаулыларды, нұсқауларды, ережелерді, партия съездері, конференциялары мен пленумдар шешімдерін &lt;ref&gt;Mieezkowski Z The 1962-1963 reforms in Soviet economic regionalization // Slavic Review. 1965. Vol. XXIV. No. 3. P. 479-496; Bott L. Recent trends in the economy of Central Asian Review. 1965. Vol. XIII. No. 3; Katkov V. Soviet economy. 1940-1965. Baltimore, 1967; Kommunismus ohne Zukunft. 1962.&lt;/ref&gt;/ жиі пайдаланады. БК(б)П Қазақ өлкелік комитетінің бірінші хатшысы Ф. Голощекиннің &lt;ref&gt;Olcott M.B. The Kazakhs. Pp. 242, 225.&lt;/ref&gt;. және оның ізбасарларының сөздері мен баяндамаларының жинақтары жиі және үлкен таралыммен басылып отырды. Қазақ АКСР-і Кеңестерінін съездері мен Қазақ Орталық Атқару комитеті (КазОАК) [[сессия]]ларының стенограммаларында, қабылдаған қаулы-қарарларында құнды мәліметтер кездеседі. Одан кейінгі жылдары нұсқаулық сипаттағы құжаттарға қосымша ретінде заң жинақтары, ақпараттық-анықтамалық, статистикалық және талдау тұрғысындағы материалдар кең көлемде жарияланып отырды.
Кеңестік кезеңдегі тарихи құжаттардың алғашқы жинақтарының жарық көруі Тұрар Рысқұловтын есімімен байланысты. Т. Рысқұлов дайындаған «[[Түркістан]]дағы РК(б)П мүсбюросы» (Ташкент, 1922), «Революция және Түркістанның байырғы тұрғындары» (Ташкент, 1925) жинақтарындағы деректердің басым көпшілігі Қазақстанның оңтүстігіндегі тарихи оқиғаларға &lt;ref&gt;ClearyJ. W. The virgin lands // Survey. 1956. No. 56. p. 95-105; Stevenson Л.Е. Erlends and enemies. N.Y., 1959; Schiller O. Neuordnung des sowjetischen Erfassungssystems fiir Agrarerzeugnisse 11 Osteuropa. 1958. H. 10; Ranch G. Geschichteder bolschewistischen Russland. Wiesbaden, 1956; Findeisen К The Colonization of Kazakhstan // The East Turkic Review. Munchen, 1958. No. 1. P. 16-25.&lt;/ref&gt;. арналған. Кітаптарда суреттелген оқиғаларға тікелей қатысқан адамдардын өздері жинаған құжаттар мен материалдар, салыстырмалы түрде объективті ақпарат береді және сондықтан да бұл жинақтар кеңес кезеңіндегі отандық деректанудың бүкіл барысындағы құнды дүниелер болып табылады.

Қазақ тіліндегі алғашқы [[археография]]лық басылым 1925 жылы Орынборда жарық көрді. Ол «Қазақ зиялы қауымының бірінші [[Құрылтай]] жиналысы» деп аталды және 1924 жылдың 12-18 маусымында өткен аталмыш Құрылтайдын [[стенография]]лық есебі ретінде шықты.&lt;ref&gt;Foreign Affairs. 1973. No. 1. P. 65.&lt;/ref&gt;. Осы кітаптың арқасында, бүгінгі оқырмандар А. Байтұрсыновтың, Ә. Бөкейхановтың, М. Дулатовтын, X. Досмұхамедовтің, Е. Омаровтың, Н. Төрекұловтың, И. Арабаевтын, М. Мурзиннің және басқалардың ұлттық мәдениеттің, ғылымның, әдебиет пен өнердің даму жолдары, қазақ тілі, оқу-ағарту бағдарламалары мен оқулықтар жөніндегі көзқарастарын түпнұсқалық деректерден оқып зерттеуге мүмкіндік алды.

[[Сәкен Сейфуллин]] «Тар жол, тайғак кешу» романымен (Қызылорда, 1927) қазақ мемуарлық әдебиетінің негізін салды. Сәкен Сейфуллин өзінің жеке бақылау-бағамдауына және нақтылы сенімді деректерге сүйене отырып, тарихи оқиғалардың және революция мен Азамат соғысына тікелей қатысушы жүздеген адамдар тағдырының ауыртпалықты жолын суреттеген.&lt;ref&gt;Goldman M. USSR in crisis: The failure of an economic system. N.Y., 1983; Wilhelm. The Soviet Union has an administered, not a planned, economy // Soviet Studies. 1985. Vol. XXXVII. No. 1. p. 118-130; Hosking D. A History of the Soviet Union. L„ 1985. p. 375—385; Hill R.J. The Soviet Union: politics, economics and society. From Lenin to Gorbachev. L„ 1985.&lt;/ref&gt;. Автордың деректер мен оқиғаларды бейнелеудегі айқын саяси ұстанымдары және қарама-қарсы лагерьлердегі адамдар әрекеттеріне баға берудегі таптық көзқарастарына қарамастан, Сәкен Сейфуллиннің шығармасы 1916-[[1919 жыл]]дардағы Қазақстан тарихы бойынша күні бүгінге дейін ең жиі пайдаланылатын деректеме болып табылады.

Осы жылдары қазақ халқы ұлт-азаттық қозғалысының тарихы, атап айтқанда, [[Алаш]] қозғалысы жайындағы алғашқы басылымдар, оның ішінде құжатты-деректі жинақтар жарық көрді. 1927 жылы БК(б)П Қазақ өлкелік комитетінің (Казкрайком) саяси тапсырысы бойынша А.П. Бочагов жинаған құжаттар кешені идеологиялық тұрғыдан жарамсыз деп танылды.
Ол кездегі алға қойылған саяси міндет бойынша, Қазақстандағы Компартияның басты қарсыласы Алаш қозғалысының толық талқандалғанына куәлік ететін нақты деректерді тандап алу керек болатын.

Алашорда мен «Алаш» партиясынын құжаттарын жариялай отырып, А. Бочагов қажетті деректерді таңдап ала алмады, оларға тиісінше талдау жүргізіп, таптық баға беруде осалдық танытты. Мұны Н. Мартыненко да орындай алмады, оның «Алашорда» жинағы (1929), республиканың идеологиялық басшылығының көзқарасы бойынша, Алаш идеяларын сынаудың орнына оны көбірек насихаттаған болып шықты.&lt;ref&gt;After Breznew. Sources of Soviet Conduct in 1980's / Byrnes R.F. (ed.). Bloomington, 1983; Bialer S. Socialist Stagnation and Communist Encirclement // The Soviet Union in the 1980's. N.Y. 1984: Gleason A. Totalitarianism in 1984 // The Russian Review. сәуір 1984. p. 145-159.&lt;/ref&gt;.

Кейіннен, 1935 жылы бұл жағымсыз оқиға, С. Брайнин мен Ш. Шафироның «Алашорда тарихының очерктері» кітабынын жарық көруіне байланысты тағы да қайталанды. 1935 жылғы 15 сәуірдегі БК(б)П Қазақ өлкелік комитетінің бюросы, олардың өз кітаптарына қосымша ретінде енгізген құжаттары «объективті түрде контрреволюциялық алашордалық ұлтшылдық идеологияның насихаты» болып шыққан деп тапты &lt;ref&gt;Maurel C. Territoire et strategies sovietique. P., 1982; Mellor R. The Soviet Union and its Geographical Problems. L., 1982; Karklins R. Ethnic relations in the USSR. The Perspective from below. Boston, 1986; McCauley A. Religion, Nationalism and Economic Development in Soviet Asia. Colcheter, 1988; Milan H. Central Asia Geopolitics in the Last Hundred Years: A critical Survey from Gorchakov to Gorbachev // Centra! Asia Survey, 1989. Vol. 8. No. 1. p. 1-19.&lt;/ref&gt;. және кітапты айналымнан алып тастау, ал авторлар мен баспагерлерді қатаң жазалау туралы шешім қабылдады. Бұл Коммунистік партия идеологтерінің Алаштың талқандалуын құжаттық-дерек жинақтар арқылы негіздеуге тырысқан соңғы әрекеті болды. Бұдан кейінгі кеңестік кезеңде тек жекелеген құжаттарды және олардың үзінділерін, міндетті түрде берілетін таптық сипаттагы түсініктемемен бірге жариялау жолымен Алаш қозғалысына қара күйе жағылып отырды.

Жоғарыда аталған құжаттык-деректі үш жинақтағы деректемелер 80-жылдардың соңына дейін ғылыми зерттеулерден сырт қалдырылды. Бұл кітаптардағы материалдар, әсіресе Алашорданың жетекшілері мен белсенді қызметкерлерінің, сондай-ақ «Алаш» партиясы мүшелерінің тізімі жарияланған Н. Мартыненконың жинағы өз кезінде, 1929—1931 және 1937-[[1938 жыл]]дардағы саяси қуғын-сүргін кезеңінде қазақ зиялыларының таңдаулы өкілдерін қуғындау әрекетінде НКВД үшін таптырмайтын негіз болды.&lt;ref&gt;Asian Affairs. ақпан 1974. p. 91.&lt;/ref&gt;.

30-жылдары бірінші кезекте партиялық-идеологиялық мазмұндағы құжаттық жинақтар басылды.&lt;ref&gt;The Last Empire. Nationality and the Soviet Future / Ed. By R. Conquest. Stanford, 1986.&lt;/ref&gt;. Алайда сол кезде, барлық археографиялық ережелер бойынша, Кеңестердің алғашқы қазақстандық съездерінің мұрағаттық материалдар жинақтарының жариялануы отандық деректанудағы елеулі түрде алға басушылықтың көрінісі болып табылды.&lt;ref&gt;Brzezinski Z. The Soviet Past and Future // Encounter. L., 1970. No. 3. p. 11-13; idem. Political Implications of Soviet nationality policy // Soviet Nationality Problems / Ed. By E. Allworth. N.Y., L„ 1971. p. 72-82.&lt;/ref&gt;. Қазақстан Жазушылар одағы бірінші съезінің қазақ тіліндегі стенограммаларының жарық көруі соғысқа дейінгі жылдардағы мәдени өмірдің елеулі жетістігі еді.&lt;ref&gt;Brzezinski 2. Soviet politics: From the future to the past? The Dymanics of Soviet politics / Ed. By Paul Cocks, et al. Cambridge. 1976. p. 350-351.&lt;/ref&gt;. Естеліктерді жинау мен жариялау ісін ұйымдастыруда да алға жылжу байқалды.&lt;ref&gt;Brzezinski Z. The Grand Failure. N.Y., 1989. p. 132.&lt;/ref&gt;. Бұл жұмыстар кейінгі жылдары да, әсіресе әскери-патриоттық тақырыпқа арналған бірнеше шағын кітапшалар &lt;ref&gt;Central Asian Survey. 1989. Vol. 8. No. 1. P. 90.&lt;/ref&gt;. басылып шыққан Отан соғысы жылдарында жалғасын тапты.

Соғыстан кейінгі жылдары құжаттық-деректі басылымдар тақырып жағынан айтарлықтай кеңейе түсті. Бірінші кезекте 1941—1945 жылдардағы [[Ұлы Отан соғысы]]на қазақстандықтардың қатысуы туралы мүмкін болған барлық деректерді мақсатты түрде іздеу және жүйелеу жұмыстары басталды. Мұрағатшылармен және тарихшылармен бірлікте тер төге жасалған жұмыстардың нәтижесінде, өздерінің шығу тегі жағынан әр алуан дерек көздерге - мұрағат құжаттарына, майдан мен тылдан жолданған хаттарға, мерзімді басылымдар материалдарына, естеліктерге және басқаларға негізделген жинақтар жарық көрді.&lt;ref&gt;Kerblay В., Lavigne M. Les Sovietiques des annees 80. 2-е edition. P., 1987. P. 180; Halbach U. Perestrojka und Nationalitatenproblematik: der Schock von Alma-Ata und Moskaus gespanntes Verhaltnis zu Mittelasien. Ko'n, 1987; Scharff R. Nationals Unruhe in Mittelasien. Zu den Auschreitungen in Alma-Ata // Osteuropa. 1987. H. 6. S. 289; Wimbush S.E. The Alma-Ata Riots 11 Encounter. 1987. Vol. 69. No. 1. p. 62-68; Olcott M.B. The Kazakhs. P. 258.&lt;/ref&gt;. Соғыстың соңында КСРО-ның жоғары ерекшелік белгілерімен марапатталған жауынгерлер туралы алғаш рет жиналған мәліметтері бар «Қазақстандық Кеңес Одағының [[Батыр]]лары» жинағы басылып шықты.

Тарихи құжаттарды жариялау ісінде қалыптасқан дәстүрге сай, [[қоғам]]ды социалистік қайта құрудағы КОКП мен Қазақстан Компартиясының жетекшілік рөлін насихаттауға басты назар аударылды.&lt;ref&gt;d'Encausse H.C. Victorieuse Russie. Paris, 1992. P. 91.&lt;/ref&gt;. Қазақстанның тарихи жеңістерін «Дүние жүзі пролетариатының көсемі» В.И. Лениннің есімімен байланыстырған құжаттар мен естеліктердің үлкен кешені жарық көрді.&lt;ref&gt;Stoking E. Eine Weltmacht zerbricht Nationalitaten und Regionen in der UdSSR. Frankfurt / M., 1990. Nahaylo В.. Swobodka V. Soviet disunion. A History of the nationality problem in the USSR. L., 1990; Simon G. Die Natinalbewegungen und das Ende des Sowjetsystems // Osteuropa. 1991. Vo. 41. S. 774-790; Olcott M.B. The Soviet disunion // Foreign Plicy. 1991. P. I 19.&lt;/ref&gt;.

Кеңестік кезеңде Қазан социалистік революциясының тарихы туралы, оның ішінде деректанушылық тұрғыдағы жарияланымдар бірінші кезекке қойылды. Сондықтан тарихи құжаттарды жариялаушы қазақстандықтар Кеңес өкіметінің алғашқы жылдарынан бастап коммунистік жүйенің соңғы күндеріне дейінгі тақырып ауқымын қамтыды. Ол кезде аса өзекті деп саналған бұл тақырыптағы құжаттық жинақтар адамдар санасында Қазақстанда жүргізіліп отырған лениндік ұлт саясатының әділдігі және Қазақстанның мемлекеттік құрылымы халықтардың өз тағдырын өзі шешу және өзін-өзі билеу құқықтарына толық жауап беретіндігі туралы сенімді орнықтыруы тиіс болды.&lt;ref&gt;Moty A.J. (ed.). The end of Sovietology: From Soviet studies to post-Soviet studies // The Post-Soviet nations. Perspectives on the demise of the USSR. N.Y., 1992. P. 302-316.&lt;/ref&gt;. Осындай тұрғыдан іріктелген құжаттар мемлекеттік құрылыстың барлық салаларындағы бұрын болып көрмеген жетістіктер мен женістердің, индустрияны дамытудағы табыстардың,&lt;ref&gt;Central Asia and the World: Kazakhstan, Uzbekistan, Tajikistan, Kyrgyzstan and Turkmenistan / Ed. By Michael Mandelbaum. N.Y., 1994. P. 131.&lt;/ref&gt;. ауыл шаруашылығын реформалаудың,&lt;ref&gt;Кар.: Centra! Asia in the 1990s: An Annotated bibliography of books and pamphlets by journalists, politicians, scholars and other / Prep. By Ed. Allworth // Central Asian Monitor. Vermont, 1997. No. 2. Pp. 35-36; 1995. Nc5; 1996. No. 2, 3.&lt;/ref&gt;. мәдени төңкерісті жүзеге асырудың &lt;ref&gt;Goble P. Central Asia from political block // Report on the USSR. N.Y., 1990. Vool. 2. No. 28. pp. 18-20; Olcott M.B. Central Asian post-empire politics // Orbis. 1992. P. 253—268; idem. Central Asian's new states: Independence, foreign policy and regional security. Washington, J^96; Ferdinand P. Russia and Russians after Communism // The World Today. 1992. Vol. 48. No. 2; Klotzlii S. The Water and soil crisis in Central Asia: a source of future conflicts // Swiss peace foundation. Berne. Accasional paper. 1994. No. 1. P. 75; Bremmer L, Welt C. Kazakhstan's Quandary // Journal of Democracy. Washington, 1995. Vol. 6. No. 3. P. 139-163; Gleason G. The Central Asian states: Discovering independence. Boulder, 1997.&lt;/ref&gt;. көрнекі негіздемесі ретінде пайдаланылуы қажет болды. Қоғамдық ұйымдар мен қозғалыстардың қызметі жөніндегі мұрағаттық құжаттар жинағы жарық көрді.&lt;ref&gt;Fourniau V. Histoire de l'Asie Centrale. Paris, 1994; Wolfe! R.L. The forced migration of exiles in Stalin's Soviet Union, paper presented at the 95,h Annual meeting of the Association of American Geographers. Honolulu, 1999; Roy O. L'Asie centrale contemporaine. Paris. 2001.&lt;/ref&gt;.

Қазақстандық кеңес тарихының жеке тұлғалар жөніндегі алғашқы басылымдары қатарында А.В. Затаевич, Ә. Жангелдин және А. Имановтың құжаттар мен материалдар жинақтары &lt;ref&gt;Алпысбаева H. Материалы фонда Совета Народных Комиссаров КАССР как исторический источник в изучении социально-экономических процессов в Казахстане (1925-1933 жж.). Канд. диссертация. А., 2002, 40-41-6.&lt;/ref&gt;. жарияланды. Олардан кейін іле-шала революционерлер және Коммунистік партияның қайраткерлері туралы бірқатар құжаттық жарияланымдар басылды.&lt;ref&gt;Отчет 111 Всекиргизской конференции РКП (6). Оренбург, 1923; РКП (6) Қазақстан аймақтық партия комитетінің IV конференциясының қаулы және қарарлары. 11- 16 май 1924 ж. Орынбор, 1924; Стенографический отчет и резолюции V Всеказахской конференции РКП(б). 1—7 желтоқсан 1925 г. Қзыл-Орда, 1925; Россиялық коммунист (большевик) партиясының V жалпы Қазақстан конференциясы (стенограмма есебі мен қаулылар). 1-7 желтоқсан 1925 ж. Қызылорда, 1925; Шестая всеказахская конференция ВКП (б). 15—23 қараша 1927 г. Стеногр. отчет. Қзыл-Орда, 1927; Внутрипартийные вопросы на 3-м пленуме Казахского Крайкома ВКП (б). Кзыл-Орда, 1928; Сборник важнейших решений Казахского Краевого комитета ВКП(б), принятых за период V—VI Всеказахских конференций. Қзыл-Орда, 1927; Директивы партии и правительства КССР по коренизации аппарата. Қзыл-Орда, 1927; Кеңсе жұмысын қазақтандыру туралы. Жетекші кеңселерді қазақтандыру туралы елкелік партия комитетінің нұсқауы мен үкіметтін қаулылары. Қызылорда, 1927 т.б.&lt;/ref&gt;. Мұндай жинақтарды шығару үшін Қазақстан КП ОК-ның келісімі алынды. Сондықтан 80-жылдары тек Т. Рысқұлов пен А. Иманов туралы деректер ғана жарияланды.&lt;ref&gt;Директивы и постановления ЦИК, СНК и СТО КирАССР (14 қазан 1920 г. - сәуір 1921 г.). Оренбург, 1921; Собрание узаконений и распоряжений рабочего и крестьянского правительства КССР. Оренбург, 1921-1924; Стенографический отчет съезда Советов Киргизской Социалистической Республики (4—10 қазан 1921 г.). Оренбург, 1921; Бюллетень III Всекиргизского съезда Советов, №№1—9. Оренбург, 1922; Стенографический отчет IV Всекиргизского съезда Советов (5-10 қаңтар 1924 г.). Оренбург, 1924; Бюллетень V Всекиргизского съезда Советов. Ак-Мечеть, 1925; Первое Всеказахское совещание по советскому строительству. Стеногр. отчет и постановления. Кзыл-Орда, 1925; Вторая сессия Казахского Центрального Исполнительного Комитета Советов 5-го созыва. Стеногр. отчет. Кзыл-Орда, 1925; Шестой Всеказахский съезд Советов и I сессия КазЦИК 6-го созыва. Стеногр. отчет. Кзыл-Орда, 1927; Материалы к отчету ЦИК КАССР на III сессий ВЦИК 13-го созыва. Кзыл-Орда, 1928; VII Всеказахский съезд Советов. 8-15 сәуір 1929 г. (Стеногр. отчет и постановления). Кзыл-Орда, 1929; Собрание узаконений и распоряжений рабоче-крестьянского правительства Казахской АССР. Кзыл-Орда, 1925-1929.&lt;/ref&gt;.

50-жылдардың екінші жартысынан бастап, қазақ [[әдебиет]]інің ақталған классиктері Сәкен Сейфуллин, Б. Майлин, I. Жансүгіров және басқалардың отызыншы жылдары тыйым салынған шығармаларынын жарық көруімен қатар, қазақстандық «формасы жағынан ұлттық, мазмұны жөнінен сониалистік» мәдениеттің дамуы туралы деректер де жариялана бастады. «Сониалистік жаңару» шараларына қатысушылардың естеліктерін ғылыми мақсатқа пайдалану отандық деректанудың маңызды бөлігі ретінде саналды.&lt;ref&gt;Мусбюро РКП (б) в Туркестане. С введением тов. Рыскулова. 1, 2, 3 туркестанские краевые конференции РК (б). 1919—1920 жж. Ташкент, 1920; Рыскулов Т. Революция и коренное население Туркестана. Сборник главнейших статей, докладов, речей и тезисов. Ташкент, 1925.&lt;/ref&gt;.

Қоғамдық-саяси сипаттағы естеліктермен бірге, өткен жылдардың рухани өмірінің шынайы суретін бейнелеуге көмектесетін, мәдениет қайраткерлерінің естеліктері де көптеп жариялана бастады.&lt;ref&gt;Қазақ білімпаздарының тұңғыш сьезі. Орынбор, 1925. (В 2005 г. текст сборника был переложен профессором Ш. Курманбайулы на кириллицу и переиздан).&lt;/ref&gt;.
Қазақстандық тарих ғылымының артта қалушылығы мен деректік негізінің зиян шеккендігі әсіресе Сталиннің жеке басына табыну әшкереленгеннен кейін айқын болды. Тарихи зерттеулердің деректік негізінің әлсіздігі [[1957 жыл]]дың 5-11 мамырында Алматыда өткен Қазақстан, [[Қырғызстан]], [[Тәжікстан]], [[Түрікменстан]] және [[Өзбекстан]] Ғылым академияларының біріккен ғылыми сессиясында атап көрсетілді. Деректердің жеткіліксіз пайдаланылуы салдарынан кеңес жылдарындағы Қазақстан мен Орта Азия республикалары тарихы оның алдындағы кезеңдердегі тарихқа қарағанда әлдеқайда нашар зерттелгендігі атап өтілді. Тарихшылар жергілікті материалдарды назардан тыс қалдырып, негізінен басқарушы органдардың құжаттарын пайдаланды.&lt;ref&gt;Сейфуллин С. Тар жол, тайгак кешу. Историко-мемуарный роман. 4-е издание. А., 1977, 6-6.&lt;/ref&gt;.

Коммунистік партияның ақпараттық кеңістікке толық билік жүргізуі тұтастай алғанда Қазақстан тарихының деректік негізіне орасан зор зиян келтірді. Коммунистік партия тарихи ақпараттың барлық дерек көздерін өзінің қатаң бақылауына алып, оны пайдалану мен жариялауды барынша шектеді. Осындай саясаттың салдарынан халық өмірінің өзекті проблемалары және ұлттық сана мен дәстүр жөнінде айтылатын деректемелер ашық жариялауға жатпайтын материалдардың қатарына қосылды.

1929-1931 жылдардағы халық көтерілістері, 1931-1933 жылдардағы құрбан болғандар саны мен жаппай ашаршылық жағдайлары, саяси қуғындау мен оның құрбандары - режимнің жаппай жүргізген терроры жылдары (1937-1938) қаза тапқан «халық жаулары», халық санағының көрсеткіштері, т.б. жөніндегі материалдар бұқара көпшіліктің назарынан жасырын ұсталды. 1931—1933 жылдардағы тұрғындардың жаппай ашығуы мен қырылуы кезеңінің құжаттарында көбінше үзік мәліметтер ғана сақталған. Сол кездің жағдайын неғұрлым шынайы бейнелейтін баяндама жазбалары мен есептер ұзақ жылдар бойы құпия күйінде қалды. Тарих ғылымының деректемелік негіздерін бұлайша жасанды түрде шектеу түпнұсқа деректерге үстірт қараудың жағымсыз тәжірибесін қалыптастырып, олардың лайықты бағаланбауына алып келді.

Кеңестік кезеңде ресми басқару органдарының, әсіресе Коммунистік партия органдары құжаттарының мазмұны күдік тудырылмайтын мәселеге жатқызылды. КОКП құжаттарынан алынған мәліметтер ең дұрыс деректер деп саналды. Сондықтан қазіргі зерттеушілер үшін кеңестік кезеңдегі дереккөздердің дұрыстығына көз жеткізу мәселесі басты проблема
болып отыр.

Кеңестік кезеңнің құжаттық деректемелеріне сыни талдау жасау барлық партиялық-кеңестік құжаттар республиканың шынайы өткен тарихын толық бейнелеп бере алмайтындығын көрсетті. Партиялық құжаттарға шындықты өрескел бұрмалау, жалған ақпарат беру, деректі боямалап көрсету, қосып айту, кемшіліктерді жасыру тән еді. Деректер мен оқиғалар басқарушы партия мен оның идеологиялық мақсат-мүдделеріне лайықты қалыпқа түсірілді. Жан-жақты бақылау орнатылғанына қарамастан, олардағы мәліметтер және сандық-сапалық көрсеткіштер бойынша, ресми басылымдар мен мұрағаттық деректер, статистикалық мағлұматтар т.б. арасындағы айырмашылығы жиі байқалып отырды.

Кеңестік тарих ғылымның ең осал тұстарының бірі қазақ тіліндегі деректемелердің пайдаланылмауында еді. Мәселен, коммунистердің ислам дініне қарсы күресін ең шынайы түрде көрсетуге тиіс саналған құжаттар жинағында осы мақсат үшін таңдап алынған 145 материалдың ішіндегі тек үш құжат қана қазақ тілінен аударылған болып шықты.&lt;ref&gt;Бочагов А. К. Алаш-Орда. Краткий исторический очерк о национально-буржуазном движении в Қазақстане периода 1917—1919 жж. Кзыл-Орда, 1927; Алаш-Орда. Сб. документов. Сост.Н. Мартыненко. Кзыл-Орда, 1929.&lt;/ref&gt;. Ал халықтардың интернационалдық достығын насихаттауға арналған «Есею кезеңдері» (А., 1990) деп аталатын құжаттар жинағына қазақ тіліндегі небәрі 5-6 ғана дерегі шамалы дүниелер енгізілген.&lt;ref&gt;ҚР Президентінің мұрағаты (КР ПМ). 141-к., 1-т., 8074-іс, 190-203-6.; Правда, 13 сәуір.&lt;/ref&gt;.

«Қазақстан тарихының» осы томының авторлары жоғарыда аталған елеулі кемістіктердің орнын толтыру бағытында көп жұмыстар тындырды. Қазіргі кезде зерттеушілер [[мемлекет]]тік тілдегі тарихи ақпараттардың жаңа деректерің тауып пайдаланады және бұрыннан белгілі материалдардың ғылыми-практикалық құндылығын жаңаша бағамдайды.

80-жылдардың екінші жартысында, КСРО-да [[демократия]]лық үрдістердің басталуымен бірге, қоғамдық күштердін қысымымен, Қазақстанда мұрағаттық құжаттарды пайдаланудағы негізсіз шектеулерді алып тастауға қатысты жұмыстар басталды. Бұрынғы қол жетпейтін құжаттар мен деректердің жариялана бастауы таяуда ғана билік құрған кеңестік шындықтың тарихи деректеріне деген аса зор қоғамдық қызығушылықтудырды. Ә. Бокейханов, А. Байтұрсынов, Ш. Кұдайбердиев, М. Дулатов, М. Жұмабаев, Ж. Аймауытов, К. Кемеңгеров, С. Сәдуақасов және басқалардың саяси ақталуы жаңа серпін берді. Олардың шығармалары мен құжаттық мұраларының жариялана бастауы тарихи [[әділет]]тілікті қалпына келтіруге жаңа жол ашты. Ұзақ жылдар бойы құпия сақталып келген құжаттардың: арнаулы органдар үнемі толтырып, Мәскеуге жөнелтіп отыратын республикадағы қоғамдық-саяси жағдайлар туралы мәліметтердің, партиялық-кеңестік бақылау органдары материалдарының, партиялық тазалау мен жеке істер (партиялық істер, партиялық тергеу хаттамалары, пікірталас стенограммалары, хаттар т.б.) туралы ақпараттардың алғашқы жарияланымдарын жүртшылық оң қабылдады.

20-жылдардың соңы мен 30-жылдардың бас кезіндегі күштеп ұжымдастыру және ашаршылық жөніндегі құжаттар мен материалдар, Қазақ өлкелік комитеті мен Қазақстан Компартиясы ОК-ның 30-жылдар соңындағы жаппай саяси қуғындауға қатысты хаттары мен ресми құжаттары жеке жинақтар түрінде жарық көрді. Кеңес өкіметі кезеңінің әр жылдарында республика аумағында әрекет еткен Кеңес режиміне қарсы пиғылдағы жастар топтары мен жекелеген тұлғалар туралы мәліметтер жарияланды.&lt;ref&gt;Хасанаев М. Черная книга; Сафаров Г. Колониальная революция (Опыт Туркестана); Бочагов А. Алаш-Орда. А.. 1996, 265 6.&lt;/ref&gt;. Теміртаудағы көтеріліс (1959), Целиноград пен Ерейментаудағы шерулер (1979), Алматыдағы көтеріліс (1986) туралы құпиялық белгісі алынып тасталған жекелеген құжаттар алғаш рет БАК-та жарияланды. 1991-[[1992 жыл]]дары жарық көрген «[[Алматы]], 1986 ж. Желтоқсан» жинақтарының үш басылымы объективті шындықты ресми құжаттар және наразылық шеруге қатысушылар мен куәлардың әнгімелері негізінде көрсетудің алғашқы талпынысы болды.&lt;ref&gt;Октябрь в Қазақстане. А-А., 1930; Седьмая Всеказахстанская конференция ВКП (б). Стеногр. отчет. А-А., 1930; Одактык Коммунист (большевик) партиясынын Қазақстандык VII конференциясы. Май-маусым, 1930 ж. Стеногр. есебі. А., 1930; Казахстанская организация ВКП (6) в решениях ее конференций и пленумов. 1920—1925 жж. Вып. ' А.-А., М., 1931; Протоколы первой областной Киргизской конференции РКП(б). U-18 маусым 1921 г. А.-А., 1935; VIII Казахстанская краевая конференция ВКП(б). Стеногр. отчет. А.-А., — М., 1935; Вторая \ киргизская областная конференция РКП(б). Протоколы. А.-А., М., 1936.&lt;/ref&gt;. Құпияландырылған құжаттарды жариялау ісіне құқық қорғау органдарының да бірқатар қызметкерлері белсенді түрде қатысты.&lt;ref&gt;Тургайский областной сьезд Советов. Оренбург, 1918. Протоколы. А.-А., М., 1936; Учредительный сьезд Советов Киргизской (Казахской) АССР. 4-12 қазан 1920 г. Протоколы. А.-А., М., 1936.&lt;/ref&gt;.

Осындай құжаттарды жария етудің, сондай-ақ Кеңес өкіметінің ұжымдастыру мен ашаршылық жылдарының ақиқатын, соғыстан кейінгі, КСРО тарағанға дейінгі кезеңдердегі Кеңес билігіне қарсылықты басып-жаныштау барысындағы кемістіктер мен қылмыстық әрекеттерді көрсететін, бұрын жабық саналған тақырыптар бойынша жекелеген деректердің жарық көруі нәтижесінде халықтың ұлттық санасы ояна бастады. 80-жылдардың соңына дейін жарық көрген құжаттық жинақтардың кеңестік қоғам тарихын тек оң мағынада, билікке тиімді жағынан ғана көрсеткеніне зерттеушілердің көзі анық жетті. Шындықты бұлайша боямалау зерттеушілер тарапынан наразылық тудырды. Оның үстіне, жарияланатын құжаттар мен материалдар, статистикалық мәліметтер мазмұны коммунистік партия идеологтері тарапынан қатаң қадағаланып отырды.

80-жылдардың соны мен 90-жылдардың басындағы кеңестік кезеңге арналған жарияланымдарда қарама-қайшылыққа жол беру үрдісі айқын байқалды. Бұл бүкілкеңестік тарихқа нақты дәлелсіз өкініш білдіру бағытындағы жарияланымдардан айқын көрінді. Бұған әсіресе журналистер, публицистер мен жазушылар бейімдік танытты. Кеңес өкіметінің теріс жақтарын ашудың қалың дүрмегінде олар тарихи оқиғаларды түпнұсқа [[дерек]]темелерден тысқары, өз пайымдауларына сүйеніп үстірт бағалауға жол берді. Соның салдарынан оқырмандар қандай да бір оқиғаның деректемелік негізіндегі ғылыми талдауының орнына, уақыт пен жағдайдан тысқары алынған эмоциялық-публицистикалық туындыны оқуға мәжбүр болды.

Қазақстанның мемлекеттік тәуелсіздігі жарияланғаннан кейін тарихи деректемелерді ғылыми мақсатта пайдалануда түбірлі өзгерістерге негіз салынды. Тарихшылар бұрын құпия болып келген құжаттарға қол жеткізді. Орталық пен жергілікті жерлердегі бұрынғы партиялық мұрағаттар жабылды. Олардың қорлары мемлекет меншігіне өтті. Бұрынғы жабық мұрағаттар мен олардың құпия сақталған құжаттарына жол ашуда халық депутаты, академик М.К. Қозыбаевтың басшылығымен 1931-1933 жылдардағы күштеп ұжымдастыру, аштық, жаппай саяси қуғын-сүргін жағдайларын зерттеу жөнінде [[1991 жыл]]дың 8 қарашасында құрылған Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің Комиссиясы үлкен жұмыстар атқарды. КазОАК мен ҚАКСР Халық Комиссарлары Кеңесінің «Аса ірі бай [[шаруашылық]]тары мен жартылай феодалдарды кәмпескелеу және жер аудару туралы» (1928 жылдың 27 тамызынан), «Кәмпескелеуге және аса ірі байлар мен жартылай феодалдарды жер аударуға қарсы әрекеті үшін қылмыстық жауапкершілікке тарту туралы» (1928 жылдың 13 қыркүйегінен), «Ауыл шаруашылығын қайта құруды одан әрі жалғастыру және бай-құлақтармен, ірі байлармен күрес шаралары туралы» (1930 жылдың 19 ақпанынан) қаулыларын және басқа да нормативті құжаттарын, сондай-ақ басқарушы органдардың шешімдерінің жүзеге асырылу барысын және олардың салдарларын зерттей келе, Комиссия салихалы ғылыми баяндама және қорытынды дайындады. Ол 1992 жылы 21 және 22 желтоқсан күндері «[[Егемен Қазақстан]]» мен «Қазақстанская правда» газеттерінде жарияланды. Комиссия, бұдан да басқа республикалық, ведомстволық және жергілікті мұрағаттардағы көпшіліктің пайдалануына берілмейтін құжаттарды, [[статистика]]лық мәліметтерді, сондай-ақ режимнің қалауымен арнайы сақтауға түскен мерзімдік басылым материалдарын тиянақты тексеруден өткізді. Кең ауқымды талдау жүмысын жүргізу нәтижесінде Комиссия, КР Жоғарғы Кеңесінің алдына 1928—1932 жылдар қаулылары мен заң актілерінің тізімін, оларды пайдалануға шектеуді алып тастау ұсынысын түсірді. 1000-нан астам құжат көшірмесі Комиссия «Қорытындысына» қосымшатүрінде ұсынылды.

Қазақстан Республикасы Парламенті қабылдаған «Тарихи-[[мәдени мұра]]ны қорғау және пайдалану туралы» (1992), «Ұлттық мұрағаттық қор және мұрағаттар туралы» (1998 жылғы 22 желтоқсан) КР Заңдары құжаттық және басқа деректемелерді пайдаланудың қордаланған проблемаларын жаңа жағдайларға сәйкес шешуде маңызды рөл атқарды. Мұрағаттық қорларды пайдалануды демократияландыру және мұрағаттар арасындағы өзара қарым-қатынасты жақсартудың алғашқы қадамы болып табылатын аталған заңдық актілерде зерттеушілер мен жұртшылық үшін бұрынғы қол сирек жететін немесе тіпті мүлде қол жетпейтін мұрағаттық құжаттардан шектеулерді алып тастау жөнінде бірқатар мәнді шаралар қарастырылды.
Қазақстан Республикасының «Жаппай саяси қуғын-сүргін құрбандарын ақтау туралы» (1993 жылғы 14 сәуір) Заңын іске асыру жөніндегі кең ауқымды шаралар барысында, республика мұрағаттарында ізденіс жұмыстары жүргізілді. Саяси қуғын-сүргін құрбандарына жалған қылмыстық іс қозғау негізінде заңсыз үкімдер шығарған ОГПУ-НКВД-нің «үштік» жеке істері мен «ерекше кеңесу» соттарының материалдары зерттелді. Бұл жұмысқа мұрағатшылар және тарихшы-ғалымдармен қатар мемлекеттік мекемелер мен қоғамдық ұйымдар өкілдері де қатысты. Олардан құрылған комиссия 5Т)-жылдары, Сталин қайтыс болғаннан кейін басталып, аяғына дейін жеткізілмеген саяси айып тағылғандарды ақтау ісін шын мәнінде аяқтап шығуға бел шешіп кірісті. Бұл жұмысты атқару мұрағат мекемелері, тарихшылар, қауіпсіздік органдарының қалтқысыз көмегі арқасында мүмкін болды.
 
Кейінгі жылдары Қазақстан тарихшыларының алдында бұрынғы кездері белгілі себептермен жарық көре алмаған тарихи деректерді бір жүйеге түсіру және жариялау міндеті тұрды. Қазақстан тарихының «ақтаңдақтарын» объективті түрде ашып көрсету үшін қажетті дереккөздер тапшылығы мәселесін шешуге тура келді. Тарихшылар ауыл шаруашылығын ұжымдастыруды кең ауқымда және күштеп жүргізу, дәстүрлі агроқұрылымды жою, жұт жағдайы, қазақтардың ашаршылыққа ұрынуы мен үдере босуы мәселелері бойынша қосымша материалдарды іздестіріп табу жолында тер төкті. Бұл құжаттардың бір бөлігі «Қырдағы аштық» (1991), «Ашаршылық босқындары» (1996), «1931-1933 жылдардағы Қазақстанда болған күштеп ұжымдастыру және аштық» (1998) жинақтарында &lt;ref&gt;Қазақстан кенес жазушыларынын тұнғыш сьезі. А., 1934. Красные партизаны Кустаная. А.-А., М., 1934; Малабаев Рахметжан. Атамандар жорығында. Кызыл өскердін XVI жылдык мерекесіне тарту. Бекей губерниясында болған әлеумет соғысынан бір пьестен тарихи өмір суреттері. Катысушы карт большевик Сарыбайұлы Ғабиттін әнгімесінен алынып жазған. Ташкент. 1934: В акмолинских степях. А., 1936.&lt;/ref&gt;. жарияланды. Солармен бір уақытта тарихшылар А. Тәкенов пен Қ.С. Қаражанов, М.К- Қойгелдиев, Ф.А. Қозыбаева және басқалар жаңа талаптарды ескере отырып, жинаған соғысқа дейінгі жылдар құжаттары жарық көрді.&lt;ref&gt;Қазақ халқының майдандағы қазақ жауынгерлеріне хаты. А.: 1943; Письма с фронта. А.-А., 1944; Герои Советского Союза - казахстанцы. А.-А., 1945; Қазақстандық Совет Одағының Батырлары. А., 1945.&lt;/ref&gt;.

Осы жылдар ішінде қазақ зиялы қауымының ірі өкілдерінің дүниетанымы мен рухани мұрасын зерттеуде айтарлықтай маңызы бар бірқатар жарияланымдар пайда болды. Мәселен, Қазақстан тарихында алғаш рет ұлт-азаттық қозғалыс тарихы дереккөздерінің көкжиегін айтарлықтай кеңейтетін Алашорда қайраткерлері шығармаларының жинақтары басылып шықты.&lt;ref&gt;Момышұлы Б. Офицердің күнделігі. А., 1952; Соныкі. Жауынгердін тұлғасы (Офицердін дәптерінен). А.-А., 1958; Кайсенов К. Ажал аузынан. А., 1959; Казахстан в период Великой Отечественной войны Советского Союза (1941-1945 жж.). Сб. документов и материалов. Том 1. (1941-1943 жж.). А.-А., 1964; Том II. (1944-1945 жж.). А,  А., 1967; Жауынгер хаттары. А., 1968; Есімізде қанды майдан, жорықтар. А., 1968; Фронтовой привет тебе, Казахстан. А.-А., 1975; Сәлем саған майданнан Қазақстан. А., 1975; Ел мен ердің жеңісі. А., 1985; Момышұлы Б. Қанмен жазылған кітап. А., 1991; Садықова Б. История Туркестанского легиона в документах. А., 2002.&lt;/ref&gt;. Калың оқырман қауым Ә. Бокейхановтың, А. Байтұрсыновтың М. Шоқайдың және басқалардың еңбектерімен танысуға тұңғыш рет мүмкіндік алды. «Үш жүз» партиясының тағдыры туралы осы партияны құрушы К. Тоғысовтың шығармалар жинағында203 кеңінен айтылады.

Кеңестік тарихтың айрықша күрделі кезеңі 1937-1938 жылдар болып табылады. Бұл уақыт туралы шындықты қалпына келтіру үшін ғалымдардың, мрағатшылардың, республика [[жұрт]]шылығының, бұқаралық ақпарат құралдарының күш-жігерін жұмылдыру қажет болды. Мұрағаттар мен мұражайлардан, кітапханалардан алынған, азаматтардың жеке пайымдауларынан жинақталған әр алуан дереккөздердің мол қоры игерілді. Зерттеушілер бұрын жабық болған мұрағаттарға қол жеткізіп, [[азамат]]тарды жаппай қуғын-сүргінге ұшыратудың тарихын барынша тиянақты зерделеуге мүмкіндік алды. Ғылыми мәні бар дереккөздер қоғам қайраткері С. Жандосов, академиктер М. Қозыбаев және М. Баймаханов басшылық еткен қазақстандық «Әділет» тарихи-ағарту қоғамы тарапынан да жинақталды. «Әділет» қоғамының облыстық бөлімшелері қуғын-сүргінге ұшыраған азаматтар жөнінде жергілікті дереккөздерден де көптеген мәліметтер жинады, ал бұл өз кезегінде «Қасірет кітабын» («Книга скорби») және бірқатар құжаттар мен естеліктер жинақтарын басып шығаруға септігін тигізді.

Сондай-ақ саяси қуғындауға ұшыраған «Алаш» қайраткерлері, қуғын-сүргін құрбандары, «халық жауына» жатқызылған ұлттық зиялы қауымның өкілдері туралы және партиялық-кеңестік номенклатура қызметкерлерінің, қатардағы азаматтардың жеке іс қағаздары бойынша құжаттар жинақтары басылып шықты.&lt;ref&gt;Коммунистическая партия Казахстана в борьбе за освоение целинных и залежных земель. Сб. документов и материалов. А.-А., 1958; Коммунистическая партия в документах и цифрах. Сб. документов и статистических материалов о росте и регулировании состава партийной организации. А.-А., 1960; Компартия Казахстана на втором этапе освоения целины. Сб. документов и материалов. А.-А., 1963; Ленинский призыв в Казахстане. Документы и материалы. А.-А., 1969; КПСС и Советское правительство о Казахстане. 1917—1977 жж. Сб. документов и материалов. А.-А., 1978; Коммунистическая партия Казахстана в резолюциях и решениях сьездов, конференций и пленумов. Том 1. 1921-1927 жж. А.-А., 1981; Том 2. 1928-1937 жж. А.-А., 1981.&lt;/ref&gt;. Қуғын-сүргінге ұшыраған басшы қызметкерлердің, әдебиет пен өнер қайраткерлерінің құжаттық мұраларын жарыққа шығаруға ерекше көңіл бөлінді.&lt;ref&gt;В.И. Ленин о Средней Азии и Казахстане. Ташкент, 1960; В.И. Ленин Орта Азия мен Қазақстан туралы. А., 1960; Трудящиеся Казахстана — В.И. Ленину. А.-А., 1960; Они встречались с В.И. Лениным. Воспоминания. А.-А., 1968; Ленину от всего сердца (1917-1924 жж.). А.-А., 1970; Ленинге жалынды сэлем. А., 1970; Вечно живой. А.-А., 1970; Мәнгі тірі В.И. Ленин туралы естеліктер. А., 1970; Москва. Кремль. Ленинге. 1917-1924. А., 1980; В.И. Ленин о Казахстане. А.-А., 1982.&lt;/ref&gt;.

М. Қойгелдиев, А. Тәкенов және басқалар Ә. Бокейхановтың, М. Тынышбаевтың, С. Қожановтың, Т. Шонановтың еңбектерін басып шығарды.&lt;ref&gt;Победа Великой Октябрьской социалистической революции в Казахстане и образование Казахской АССР. Сб. документов и материалов. А.-А., 1947; Победа Великой Октябрьской социалистической революции в Казахстане. 1917—1918 жж. Сб. документов и материалов. А.-А., 1957; Образование Казахской АССР. Сб. документов и материалов. А.-А., 1957; Советское строительство в аулах и селах Семиречья (1921 — 1925 жж.). Сб. документов и материалов. Часть 1. А.-А., 1957; Социалистическое строительство в Казахстане в восстановительный период (1921 — 1925 жж.). Сб. документов и материалов. А.-А., 1962; Советы и ревкомы в Казахстане (Октябрь 1917-1920 жж.). Документы и материалы. А.-А., 1971; В братском единстве народов СССР. (Государственное строительство Советского Казахстана). 1920—1937 жж. Документы и материалы. А.-А., 1972; 1917 год в Казахстане. Документы и материалы. А.-А., 1977.&lt;/ref&gt;. Жарияланған мұрағаттық құжаттар көрнекті мемлекет және Қоғам қайраткерлерінің, сондай-ақ Қазақстан үкіметі мүшелерінің өмірбаяндарын барынша толық қалпына келтіруге, олардың өмірі мен қызметінің айтулы сәттерін нақтылауға мүмкіндік береді.&lt;ref&gt;Социалистическое становление нефтяной Эмбы. Сб. документов и материалов. А.-А., 1965; История индустриализации Казахской ССР. Документы и материалы. В 2-х томах. Том 1 (1926-1962 жж.). А.-А., 1967; Том 2 (1933-маусым 1941 жж.). А.-А., 1967; Медный гигаіЛ- на Балхаше. Сб. документов и материалов. В 2-х томах. Том 1 (1929-1952 жж.). А.-А., 1977; Том 2 (қазан 1952-январь 1976 жж.). А.-А., 1981; Рудный Алтай. Индустриальное развитие Восточного Казахстана (1920-1945 жж.). Сб. документов и материалов. В 2-х томах. Том 1. А.-А., 1985.&lt;/ref&gt;. М. Дулатов, Н. Құлжанова және басқалар туралы естеліктер мен құжатты-деректі басылымдар жарық көрді.&lt;ref&gt;Коллективизация сельского хозяйства Казахстана. (1926—1941 жж.). Документы и материалы. Части I и II. А.-А., 1967; Кооперативно-колхозное строительство в Казахстане (1917-1927 жж.). Документы и материалы. А.-А., 1988.&lt;/ref&gt;. Сондай-ақ қуғын-сүргінге ұшырағандар мен АЛЖИР-лік тұтқын әйелдер отбасы мүшелерінің құжаттары мен естеліктері жарияланды.&lt;ref&gt;Культурное строительство в Казахстане. Сб. документов и материалов. В 2-х томах. Том 1 (1918-1932 жж.). А.-А., 1965; Том 2 (1933 - маусым 1941 жж.). А.-А., 1985.&lt;/ref&gt;.

[[Жұрт]]шылық пен [[бұқара]]лық ақпарат құралдарының белсенді қолдауы жағдайында, 90-жылдары республиканың барлық облыстарында көп томдық «Боздақтар» («Книга памяти») кітаптары шықты. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] майдандарында қаза тапқан қазақстандық жауынгерлердің рухына ұрпақтар тағзымы болып табылатын бұл басылым олардың есімдерін тарих бетінде мүмкіндігінше толық қалдырудың тамаша талпынысы болды. Кейінгі жылдары әскери-тарихи тақырыпқа жазылған басқа да құжатты басылымдар жарық көрді.&lt;ref&gt;Рождение комсомола Семиречья (1918-1920 жж.). Сб. документов, материалов и воспоминаний. Часть 1. А.-А., 1958; Движение за коммунистический труд в Казахстане (1958-1967 жж.). Документы и материалы. А.-А., 1969; Женщины Казахстана – активные строители социализма (1918-1945). Сб. документов и материалов. А.-А., 1981; Профсоюзы Казахстана — помощники партии в осуществлении экономической программы КПСС. А.-А., 1982; Красный Первомай в Казахстане (1901-1945 жж.). А.-А., 1989.&lt;/ref&gt;.

Тарихшылар мен [[мұрағат]]шылардың тізе қосып еңбектенуі нәтижесінде Қазақстан мәдениетінің көп тер төгілген даму жолы туралы сыр шертетін құжаттар мен материалдар
жинақтары дайындалды.&lt;ref&gt;Затаевич А.В.. Исследования. Воспоминания. Письма и документы. А.-А., 1958; Алиби Джангильдин. Документы и материалы. А.-А., 1961 (казакша аудармасы - А., 1975); Амангельды Иманов. Статьи. Документы. Материалы. А.-А., 1974 (қазақшасы — А., 1975).&lt;/ref&gt;. М.О. Әуезовтің 100 жылдық мерейтойына әзірлік пен оны өткізу кезеңінде жаңа құжаттық деректердің тұтас бірқатары жарыққа шықты.&lt;ref&gt;Шишкин 3., Мергеншин Д. Токаш Бокин. А., 1967; Кыдырбекулы Б. Ораз Жандосов. А., 1967; Жүнісов М., Өтепов 111. Кайсар Тәштитов. А., 1968; Тибекин П. Ілияс Қабылов. А., 1968; Сулейменов Р. Темирбек Жургенов. А., 1969; Отебаев В. Сабыр Шарипов. А., 1970; Чеботарев В. Иван Ружейников. А.-А., 1971: Джунусов М. Федор Рузаев. А.-А.; 1972; Бейсембаев С., Кульбаев С. Турар Рыскулов. А.-А., 1974 және т.б.&lt;/ref&gt;.  Қазақ КСР Ғылым академиясының тұңғыш президенті К. И. Сәтбаевтың 100 жылдығына орай басылған материалдар республикадағы ғылым мен ғылымтанудың даму тарихы жөніндегі деректемелер ретінде ерекше құндылыкка ие болды.&lt;ref&gt;Рыскулов Т.Р. Избранные труды. А.-А., 1984; Батырдын биік тұлғасы. А., 1986.&lt;/ref&gt;.

«Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасын жүзеге асыруға байланысты Қазақстан тарихы бойынша орыс, қытай, араб және басқа да деректемелік материалдары бар көптомдықтар шығару қолға алынды.&lt;ref&gt;Ғани Мүратбаев. Өмір мен кызметі. Есте калғандар. А., 1957; В огне революции. Воспоминания участников Великой Октябрьской социалистической революции и гражданской войны в Казахстане. А.-А., 1957. (Казакша аудармасы - Революция от-жалынында. А., 1959); Казахстан в огне гражданской войны. Воспоминания участников Великой Октябрьской революции и гражданской войны в Казахстане. А.-А., 1960
(Казакшасы - Қазақстан Азамат согысынын от-жалынында. А., 1960); Чурин X, Сэрссков Ж. Күрес күндерінде. А., 1960; Сериков М.К. Боевые годы. Воспоминания. А.-А., 1960; За власть Советов. Сборник статей и воспоминаний о борьбе за установление и упрочение Советской власти в Семипалатинской области. Семипалатинск, 1961; Годы мужания. Воспоминания участников социалистического строительства в Казахстане. А.-А., 1969; Бочагов А.К. У истоков. Воспоминания. А.-А., 1971; Чурин X. Дауылды жылдар. А., 1971; Ипмагамбетов 3. Жайыктын сол жак бетінде. А., 1973; Харченко Г.Т. 399 дней и ночей в огненном кольце. А.-А., 1984 т.б.&lt;/ref&gt;. 2004 жылы «Қазығұрт» баспасы Сәкен Сейфуллиннің атақты «[[Тар жол, тайғақ кешу]]» мемуарын алғаш басылған жылындағы (1927) мәтінін қалпына келтіріп жарыққа шығарды. Ш.Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және [[этнология]] институтының ғалымдары мен ҚР Президенті мұрағатының қызметкерлері «Алаш қозғалысы» көптомдық құжатты жинағының бастапқы үш томын дайындады. Бұл томдарға XX ғасырдың бас кезіндегі ұлт-азаттық қозғалыс, қазақ зиялыларының қоғамдық-саяси қызметі жайлы баға жетпес сирек қазыналар енді.&lt;ref&gt;Шолпан Иманбаева. Шығармалар және естеліктер. А., 1950; Академик К.И. Сәтбаев. Естеліктер мен мақалалар. А., 1965; Қызыл сұңқар (Сәкен Сейфуллин туралы естеліктер). А., 1970; Мұхтар Ауэзов в воспоминаниях современников. А.-А., 1972; Арыстанов Ж. Естен кетпес есімдер. А., 1972; Біздің Мұхтар (М.О. Әуезов туралы естеліктер). А., 1976; Тәжібаев Ә. Жылдар, ойлар. Естеліктер мен толғаныстар. А., 1976; Талжанов С. Өткен күндер сөйлейді (Естеліктер мен шежіре әңгімелер). А., 1979; Иманжанов М. Өркен. Мақалалар, хаттар, естеліктер. А., 1980; Әбілев Д. Ой толғау. Естеліктер. А., 1981; Кәдімгі Сәбит Мүканов. А., 1984; Кенжебаев Б. Жылдар жемісі: әдеби мақалалар мен естеліктер. А., 1984; Ахметова 3. Шуақты күндер. Естелік. А., 1984; Ахмедов Ғ. Ескі достар. Әңгімелер мен естеліктер. А., 1986; Қызыл дәптер. Деректі әңгімелер, очерктер, естеліктер. А., 1989; Дастан ата. Жамбыл туралы естеліктер. А., 1989; Дөнентаев С. Үрпағыма айтарым. А., 1989; Би аға. Бейімбет Майлин туралы естеліктер. А., 1991; Зауал. Мақалалар, естеліктер. А., 1991 және басқалар.&lt;/ref&gt;. Аталған басылымның материалдары көптеген іргелі ғылыми зерттеулерге сенімді деректемелік негіз бола алады.

Зерттеулерде бұрын кеңес дәуірі тарихын зерделеудің негізіне алынған деректемелердің мазмұны жаңа көзқарастар тұрғысынан бағаланады. Кеңестік кезеңдер тарихын зерттеуге қатысты жаңа ізденістерден деректемелерді пайдалану жөніндегі бұрынғы тұғырнамалық ұстанымдар алынып тасталыпты. Оларды іріктеудегі әсіре талғампаздыктан бас тартып, зерттеушілер бұрын субъективті мәселелер ретінде назарға алынбаған төменгі билік ұйымдарының қызметі, жергілікті орындардың нақты жағдайлары, жеке адамдар мен тұлғалардың берген куәліктері тәрізді деректемелерге көбірек көңіл бөле бастады.

Ғалымдар М. Бурабаев, К. Нүрпейісов, М. Тәтімов, Д. Махат өздерінің кітаптарында қосымша ретінде тарихи мәні маңызды құжаттар мен материалдардың тұтас бірқатарын жариялады.&lt;ref&gt;Материалы объединенной научной сессии, посвященной истории Средней Азии и Казахстана (эпоха социализма). А.-А., 1958; 219, 226, 243, 425-6.&lt;/ref&gt;.
Зерттеулерге мұрағаттық құжаттардың толық мәтіндерін енгізу тәжірибесі, әсіресе жеке тұлғаларға қатысты жиі қолданыс тапты.&lt;ref&gt;Преодолевая религиозное влияние ислама. Сб. документов и материалов. А.-А., 1990.&lt;/ref&gt;. Д. Аманжолованың ғылыми айналымға Ресей мұрағаттарынан алынған, мазмұны жөнінен сирек кездесетін деректерді енгізуі ғалымның айтарлықтай табысы болып табылады.&lt;ref&gt;Вехи консолидации. Из опыта партийных организаций Казахстана в решении национального вопроса в 1917—1927 жж. Сб. документов и материалов. А.-А., 1990.&lt;/ref&gt;. О. Қоңыратбаев ізденістері барысында Т. Рысқұловтың өмірі мен қызметі туралы жаңа материалдар тапты.&lt;ref&gt;Хасанаев М. Желтоқсан оқиғасы: себеп пен салдар // Егемен Қазақстан. 2001, 11 желтоқсан.&lt;/ref&gt;. Ұлттық республикалар мен облыстардың жауапты қызметкерлерінің 1926 жылғы 12-14 карашада Мәскеуде өткен дербес Кеңес деп аталатын басқосуы стенограммасынын толық мәтінің М. Қазыбек пен Г. Маймақов алғаш рет қазақ тілінде жариялады.&lt;ref&gt;Алматы. 1986. Желтоқсан. Айгак-кітап. Бірінші-үшінші кітап. А., 1991-1992 ж. Омаров М. Расстрелянная степь. История адаевского восстания 1931 ж. По материалам ОГПУ. А.-А., 1994; Омаров М., Сариев /. Ойрандалған Адай даласы. А., 1995; Какенов А. Сәкен шындығын діттегенде, немесе НКВД құжаттары шерткен сыр. Ақмола, 1996; Бәкірулы В. Мүстафа Шоқай. (Деректі хикаят). А., 1997.&lt;/ref&gt;.

Қазақстанның тәуелсіздік жылдарында тарихи деректемелердің маңызды құрамды бөлігі болып табылатын көптеген естеліктер басылып шықты. Олар: мемлекет және қоғам қайраткерлерінің, ғалымдардың, жазушылар мен өнер қайраткерлерінің естеліктері болып үлкен үш топқа бөлінеді. Бұл әдебиеттерден, уақыт куәгері ретінде республиканың саяси өмірі туралы айтылатын О. Жандосовтың, Ж. Шаяхметовтің, Н. Ондасыновтың, сондай-ақ Д. Қонаевтың, I. Омаровтың және басқалардың естеліктерін &lt;ref&gt;Языковая политика в Казахстане (1921 — 1990 жж.). Сб. документов. А., 1997; Мамания. Тарихи деректер, естеліктер, өлеңдер, құжаттар, пікірлер. А., 1999; Стенограммы дискуссии по книге Е. Бекмаханова «Казахстан в 20—30-е годы XIX века». А., 2000; Шапагатты шырак. Тарихи деректер, естеліктер, құжаттар, пікірлер. А., 2002; Жәдігер. А., 2004.&lt;/ref&gt;. атауға болады. Ғалымдардың ғылыми-педагогикалық қызметі,&lt;ref&gt;М.О. Әуезовтің өмірі мен шығармашылық шежіресі. А., 1997; М. Әуезов туралы естеліктер. А., 1997; Әуезов және архив. А., 1997; Әкімов Т. Даналық мәйегі. М. Әуезов туралы деректер. А., 1997; Нұрғалиев Р. Әуезов және Алаш. А., 1997; М. Әуезовтің қолжазба мұрасы. А., 1997: Жұртбаев Т. Бесігінді түзе. А., 1997; Соныкі. Талқы. А., 1997.&lt;/ref&gt;. әдебиетпен өнер қайраткерлерінің шығармашылық және қоғамдық жұмысы &lt;ref&gt;Заңғар. Қ. Сәтбаев туралы естеліктер. А., 1999; Академик К.И. Сәтбаев жерлестері алдында. Павлодар, 1999. Государственная программа «Культурное наследие» в области истории и этнографии осуществляется Институтом истории и этнологии им. Ч.Ч. Валиханова, Институтом востоковедения им. Р.Б. Сулейменова, Национальной библиотекой РК и др. учреждениями.&lt;/ref&gt;. туралы баяндалатын естеліктер олардың авторлары өмір сүріп, жұмыс істеген уакыттың жағдайын жаңаша ой сорабынан өткізуге көмектеседі.

Кеңестік кезең тарихы деректемелерінің арасында мерзімді баспасөз материалдарының да алатын орны үлкен. Осы томның деректері қатарында «Қазақстан тарихының» академиялық басылымдарында бұрын назарға алынбаған газет, журнал материалдары пайдаланылды. 1917-1940 жылдардағы мерзімді баспасөздің, негізінен бұрын ғылыми айналымға енбеген материалдарын осы қатарға жатқызуға болады. Отандық тарихтың деректемелік негізін кеңейту ісіне құжатты деректер жарияланып тұратын «Қазақ тарихы» (1993 жылдан шыға бастады), «Отан тарихы — Отечественная история» (1998), «Жас Түркістан» (1998), «Ақиқат», «Мысль» журналдары, сондай-ақ жоғары оқу орындарының мерзімді ғылыми басылымдары өз үлестерін қосты. Бұл жарияланымдардың ғылыми-танымдық мәні назар аударарлық.

Осының барлығы отандық тарих бойыншаоқулықтар мен хрестоматиялардың жаңа буынын шығаруға мүмкіндік тудырды. Мектеп оқулықтары партия съездерінің бір сарынды құжаттарынан тазартылды. Соңғы жылдары халықтардың Қазақстанға еріксіз қоныс аударуы туралы мұрағаттық құжаттар жинақтары жарық көрді. Ғалымдар өздерінің зерттеу жұмыстарында Қазақстан туралы мәліметтері бар шетелдік құжатты-деректік жаңа басылымдарды кеңінен пайдаланатын болды.&lt;ref&gt;Бурабаев М. Общественная мысль Казахстана в 1917-1940 жж. А.-А., 1991; Тәтімов М. Қазақ өлемі. А., 1993. 130-144-6.; Нурпейісов К. Алаш һәм Алашорда. А., 1995. 216-254-6; Махат Д. Қазақ зиялыларының қасіреті. А., 2001, 210-293-6.&lt;/ref&gt;.

Соңғы жылдары республика ғалымдары шет елдердің мұрағаттық қоймалары мен кітапханаларындағы деректерді жоспарлы түрде іздестіріп, пайдалануға кірісті. Қазақстан тәуелсіздігінің 10 жылдығын мерекелеу күндері Республика Президенті Н.Ә. Назарбаев еліміздің Орталық Мемлекеттік мұрағатына Франциядағы М. Шоқай қорынан алынған құжаттар мен материалдарды табыс етті. «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы аясында Қазақстан тарихына қатысты шет елдерде сақталған деректерді іздестіру мен олардың көшірмесін алу бойынша кең көлемді жұмыстар жүргізілді.&lt;ref&gt;Ақбаев Ж. Жанша. Күнбатыс Алашорданың төрағасы Ж. Досмұхамедұлы туралы тарихи әңгіме. Орал, 1994; Маханұлы Ә. Тарихи тұлғалар. Бегайдар Аралбаев. А., 1996; Құл-Мухаммед М. Алаш ардагері Ж. Акбаевтың саяси-құқықтық көзқарастары. А., 1996; Тайшыбаев 3., Дулатбеков Н. Жакып Ақбаев. (Күрескерлік өмірбаяны). А., 1997; Шуақаев М, Шаяхметов А. Елім деп өткен Елдес. А., 1998;&lt;/ref&gt;. Бұл іздестіру жұмыстары одан әрі жалғасын тапты. Отандық тарих жөніндегі материалдарды іздестіру мен жинау және олардың деректемелік негіздерін толықтыру ісіне мемлекет тарапынан қолдау көрсету өз жемісін берді.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің [[2005 жыл]]ғы 1 наурыздағы № 183 қаулысымен Астана қаласында «Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және [[спорт]] министрлігі Ақпарат және мұрағаттар комитетінің [[Археография]] және деректану ұлттық орталығы» мемлекетгік мекемесі [[шаңырақ]] көтерді. Алматы қаласында оның бөлімшесі ашылды.&lt;ref&gt;Аманжолова Д. Казахский автономизм и Россия. История движения Алаш. М, 1994.&lt;/ref&gt;.

XX ғасырда тарихи деректерді зерттеу мен пайдалану жөнінен тарихшылардың, мұрағатшылардың, қоғамтанушылар мен гуманитарлық ғалымдардың біріккен бай тәжірибесі жинақталды. Соңғы онжылдықтарда Қазақстанда тарихи деректерге қатысты білімнің жаңа салалары — мұрағаттану, деректану, археография, құжаттану ісі жолға қойылды. Мұрағат қорларын қалыптастыру мен оларды ғылыми-танымдық мақсаттарда пайдалану ісінде он өзгерістер көрініс тапты. Осының бәрі тарихи деректердің ғылым мен рухани құндылықтардың ерекше маңызды саласы ретіндегі мәнінің өсуіне қызмет етеді.Қ&lt;ref&gt;азақстан тарихы (көне заманнан бүгінге дейін). Бес томдық. 4-том. – Алматы: «Атамұра», 2010, 752 бет, суретті, карталы.
ISBN 978-601-282-055-3, т. 4&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Қазақстан тарихы]]</text>
      <sha1>f3mts81q5fjmk8aetv0xfe2h52c7595</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ел басына күн туса (фильм)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196110</id>
    <revision>
      <id>3692671</id>
      <parentid>3691018</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:27:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3692671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3400" sha1="a77d07rrcph5izap0l83abo4jhvjw47" xml:space="preserve">{{Кино
 |Қазақша атауы    = Ел басына күн туса
 |Шынайы атауы     = За нами Москва
 |Суреті           = 
 |Сурет ені        = 200px
 |Жанры            = [[әскери фильм]] 
 |Режиссёрі        =  [[Мәжит Бегалин]]
 |Продюсері        = 
 |Сценарист        = [[Мәжит Бегалин]], [[Василий Иванович Соловьев|Василий Соловьев]]
 |Актерлер         =[[Всеволод Васильевич Санаев|Всеволод Санаев]], [[Кәукен Кенжетаев]], [[Владлен Семенович Давыдов|Владлен Давыдов]], [[Асанбек Өмірәлиев]]
 |Операторы        = [[Асхат Ашрапов]]
 |Композиторы      = [[Эдуард Арамович Хагагортян|Эдуард Хагагортян]] 
 |Компания         = [[Қазақфильм]]
 |Бюджеті          = 
 |Түсім            = 
 |Мемлекет         = {{USSR}}
 |Тілі             = орыс
 |Ұзақтығы         = 
 |Жыл              = 1967
 |Алдыңғы фильм    = 
 |Келесі фильм     = 
 |imdb_id          = 0348483
}}
'''Ел басына күн туса''' — 1967 жылы режиссер [[Мәжит Бегалин]] түсірген фильм.&lt;ref&gt;[http://www.kazakhfilmstudios.kz/movies/716/ &quot;Қазақфильм киностудиясының ресми сайты&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304134923/http://www.kazakhfilmstudios.kz/movies/716/ |date=2016-03-04 }}&lt;/ref&gt;

== Сюжеті ==
Фильмде [[Ұлы Отан соғысы]]ның батыры, қазақ халқының аяулы перзенті [[Бауыржан Момышұлы]]ның жайында. Фильм [[1941 жыл]]да болған Мәскеу түбіндегі шайқас жайында баяндайды.

== Рөлдерде ==
*Генерал [[Иван Васильевич Панфилов|Панфилов]] — [[Всеволод Васильевич Санаев|Всеволод Санаев]]
*Соғыс ардагері — [[Кәукен Кенжетаев]]
*[[Константин Константинович Рокоссовский|Константин Рокоссовский]] — [[Владлен Семенович Давыдов|Владлен Давыдов]]
*[[Бауыржан Момышұлы]] — [[Асанбек Өмірәлиев]]
*Рақымов — [[Қуатбай Әбдрейімов]]
*Лейтенант Брудный — [[Анатолий Иванович Голик|Анатолий Голик]]
*Живоев — [[Вячеслав Петрович Подвиг|Вячеслав Подвиг]]
*Чижов — [[Михаил Михайлович Селютин|Михаил Селютин]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* {{IMDb title|0348483}}
* [https://kinomig.tv/film/46786-za-nami-moskva-1967.html «За нами Москва»] Kinomig сайтында {{ref-ru}}
{{Мәжит Бегалин фильмдері}}

[[Санат:Қазақстан фильмдері]]
[[Санат:КСРО әскери фильмдері]]
[[Санат:Қазақфильм фильмдері]]</text>
      <sha1>a77d07rrcph5izap0l83abo4jhvjw47</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сан-Франциско</title>
    <ns>0</ns>
    <id>198597</id>
    <revision>
      <id>3692723</id>
      <parentid>3692425</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:10:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Кабылбек Алихан|Кабылбек Алихан]] ([[User talk:Кабылбек Алихан|т]]) өңдемелерінен [[User:Шырынханов Нұрали|Шырынханов Нұрали]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3692398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26007" sha1="4xokzi9ja86kxtnzbvjg31qy3bop6uy" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Сан Франциско
 |шынайы атауы            = San Francisco
 |сурет                   = {{Photomontage
  | photo1a = The Painted Ladies.jpg
  | photo1b = Lombard Street, San Francisco.jpg
  | photo2a = Strip photo of San Francisco Cable Car 10.jpg
  | photo3a = SF Sea Lions Embarcadero.jpg
  | photo3b = The Castro (6163133524).jpg
  | photo4a = Golden Gate Bridge as seen from Marshall’s Beach, March 2018.jpg
 | color = white
 | color_border = white
 | position = center
 | spacing = 2
 | size = 275
 | foot_montage =
 }}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ
 |елтаңба                 = San Francisco Seal.png
 |ту                      = Flag of San Francisco, California.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 37 |lat_min = 46 |lat_sec = 0 
  |lon_dir = W |lon_deg = 122|lon_min = 26|lon_sec = 0
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 300
 |аймақ картасының өлшемi = 300
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = штат
 |аймағы                   = Калифорния
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                   = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр
 |басшысы                   = [[Дэниел Лурье]]
 |құрылған уақыты         = 1776
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = Йерба-Буэна
 |статус алуы               = 1850
 |жер аумағы                  = 122
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 16 м
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 873 965
  |санақ жылы             = 2020
  |тығыздығы              = 6633 адам/ш.м.
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = санфранцисколық
 |уақыт белдеуі           = -8
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = +1 415
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 94101-94112, 94114-94147, 94150-94170, 94172, 94175, 94177
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = http://www.sfgov.org/
 |сайт тілі               = en
}}

'''Сан-Франциско''' (ағылш. ''San Francisco'') — [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың [[Калифорния]] штатындағы консолидацияланған қала-округ (''City and County of San Francisco'').&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sf.gov/sites/default/files/2021-11/7034-GuidebookDeptHeads2010-2011.pdf|title=Guidebook for Department Heads 2010–2011 (Consolidation Act of 1856 туралы мәлімет)|website=SF.gov|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt; Қала [[Сан-Франциско (түбек)|Сан-Франциско түбегінің]] солтүстігінде орналасқан. Санақ бюросының 2020 жылғы дерегі бойынша халық саны 873 965 адам болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/sanfranciscocitycalifornia/PST120225|title=QuickFacts: San Francisco city, California|website=U.S. Census Bureau|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt; Қаланың қалыптасуы 1776 жылы Mission San Francisco de Asís (Mission Dolores) миссиясының негізі қалануымен байланыстырылады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://californiamissionsfoundation.org/mission-san-francisco-de-asis/|title=Mission San Francisco de Asís|website=California Missions Foundation|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt; 

== Атауы ==
Сан-Франциско атауы испан тіліндегі «San Francisco» тіркесінен шыққан және «Әулие Франциск» деген мағынаны білдіреді. Қала атауы 1776 жылы құрылған ''Mission San Francisco de Asís'' миссиясының атауымен байланысты; миссия Әулие Франциск Ассизсктің құрметіне аталған.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.missiondolores.org/old-mission|title=Old Mission (Mission San Francisco de Asís / Mission Dolores)|website=Mission Dolores|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://californiamissionsfoundation.org/mission-san-francisco-de-asis/|title=San Francisco de Asís|website=California Missions Foundation|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;

XIX ғасырдың ортасына дейін қазіргі қаланың орнында орналасқан қоныс көбіне ''Yerba Buena'' атауымен белгілі болды. 1847 жылғы 30 қаңтарда қабылданған қаулымен ресми құжаттарда «San Francisco» атауын қолдану бекітілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sfmuseum.org/hist/name.html|title=Yerba Buena Renamed San Francisco – 1847|website=The Virtual Museum of the City of San Francisco|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;

Қалаға қатысты қысқартылған және бейресми атаулар да қолданылады, соның ішінде «SF», сондай-ақ «Frisco», «San-Fran» сияқты нұсқалар (тарихи қолданысы бар) кездеседі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sfchronicle.com/local/article/Why-do-some-hate-the-nickname-Frisco-10975813.php|title=Why do some hate the nickname ‘Frisco’?|website=San Francisco Chronicle|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==

=== Еуропалықтарға дейінгі кезең ===
Сан-Франциско түбегінің солтүстік бөлігін еуропалық отарлау басталғанға дейін Охлоне халықтарына жататын йеламу (Yelamu) қауымы мекендеген. Ұлттық парк қызметінің материалдарында йеламу тайпасы Сан-Франциско түбегінің ұшар басын 1770-жылдары испан отарлауы басталған тұста қоныстанған халық ретінде аталады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nps.gov/places/000/6-heritage-of-a-bayshore-culture.htm|title=Heritage of a Bayshore Culture|website=U.S. National Park Service|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;

=== Испан отарлау кезеңі ===
1776 жылы [[Испания]] Сан-Франциско шығанағын қорғау үшін ''Presidio of San Francisco'' әскери бекінісін құрды, ал оған іргелес ''Mission San Francisco de Asís'' миссиясы негізін қалады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://presidio.gov/about/history|title=History of the Presidio|website=Presidio.gov|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt; Бұл кезеңде аймақ миссия жүйесі мен әскери [[гарнизон]] арқылы басқарылып, жергілікті тұрғындардың өміріне отарлық саясат тікелей әсер етті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://presidio.gov/about/history|title=History of the Presidio|website=Presidio.gov|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;

=== Мексика кезеңі ===
1821 жылы [[Мексика]] тәуелсіздік алғаннан кейін аймақ Мексика билігіне өтті. XIX ғасырдың алғашқы жартысында Сан-Франциско шығанағындағы шағын қоныс ''Yerba Buena'' атауымен белгілі болды, ал 1830-жылдары аймақтың теңіз саудасы мен айлақ ретіндегі маңызы арта түсті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/San-Francisco-California/Cultural-institutions|title=San Francisco: Exploration and early settlement (section)|website=Encyclopaedia Britannica|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;

=== АҚШ құрамына енуі және Алтын безгегі ===
1846 жылғы 9 шілдеде АҚШ әскери-теңіз күштерінің капитаны Джон Б. Монтгомери (USS ''Portsmouth'') Yerba Buena алаңында (кейінгі Portsmouth Square) АҚШ туын көтерген оқиға өңірдің АҚШ бақылауына өту кезеңіндегі маңызды сәт ретінде құжаттарда сипатталады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.loc.gov/item/2004666425/|title=A view of Yerba Buena (San Francisco). On July 9, 1846, Capt. Montgomery ... raised the American Flag ...|website=Library of Congress|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt; 1847 жылғы 30 қаңтарда жергілікті әкімшілік актісімен ''Yerba Buena'' атауы ресми құжаттарда ''San Francisco'' атауына ауыстырылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sfmuseum.org/hist/name.html|title=Yerba Buena Renamed San Francisco - 1847|website=The Virtual Museum of the City of San Francisco|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;

1848–1849 жылдардағы Алтын безгегі кезінде қала күрт өсті. Ұлттық парк қызметі дерегінде 1849 жылға қарай Сан-Франциско халқы шамамен 25 000 адамға жеткені және алтын іздеушілер легі қаланың қысқа уақыт ішінде «бум-қалаға» айналуына ықпал еткені айтылады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nps.gov/places/000/gold-rush-transforms-san-francisco.htm|title=Gold Rush Transforms San Francisco|website=U.S. National Park Service|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;

=== XIX ғасырдың соңы ===
Алтын мен күміс кен орындарының ашылуы және аймақтық сауданың өсуі Сан-Францисконың қаржы, көлік және қызмет көрсету орталығы ретінде қалыптасуын жеделдетті. [https://britannica.com Britannica] дерегінде 1870 жылға қарай қала халқы шамамен 150 000 адамға жуықтағаны көрсетіледі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/San-Francisco-California/The-growth-of-the-metropolis|title=San Francisco: The growth of the metropolis|website=Encyclopaedia Britannica|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;

=== 1906 жылғы жер сілкінісі мен өрт ===
1906 жылғы 18 сәуірде болған жойқын жер сілкінісі мен одан кейінгі өрт Сан-Францисконың едәуір бөлігін қиратты. USGS материалдарында 1906 жылғы 18 сәуірдегі жер сілкінісі нәтижесінде сілкініс пен өрт салдарынан қаланың шамамен 5 шаршы милі қирағаны және залалдың кең аумаққа тарағаны баяндалады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pubs.usgs.gov/gip/2006/31/|title=Facing the Great Disaster (USGS GIP-31)|website=U.S. Geological Survey|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt; Britannica бұл жер сілкінісінің магнитудасын 7,9 деп сипаттайды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/event/San-Francisco-earthquake-of-1906|title=San Francisco earthquake of 1906|website=Encyclopaedia Britannica|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;

=== Екінші дүниежүзілік соғыс және соғыстан кейінгі кезең ===
XX ғасырда, әсіресе дүниежүзілік соғыстар кезеңінде, қала шығанақ маңындағы өнеркәсіп пен порт қызметі арқылы кеңейді. Britannica мәліметінше, [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] Сан-Францисконың экономикалық өркендеуіне айтарлықтай әсер етіп, қала [[Тынық мұхит|Тынық мұхиты]] майданы үшін негізгі әскер түсіру (disembarkation) нүктелерінің бірі болды; шығанақ маңында ірі кеме жасау кәсіпорындары дамыды және соғысқа байланысты өндірістерге жұмыс істеуге жүз мыңдаған адам келді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/San-Francisco-California/The-growth-of-the-metropolis|title=San Francisco: The growth of the metropolis|website=Encyclopaedia Britannica|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt; 1945 жылы Сан-Францискода Біріккен Ұлттар Ұйымын құруға арналған конференция өтіп, 26 маусымда БҰҰ Жарғысына қол қойылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.un.org/en/about-us/history-of-the-un/san-francisco-conference|title=The San Francisco Conference|website=United Nations|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;

=== Қарсы мәдениет және әлеуметтік қозғалыстар ===
1960-жылдары қала АҚШ-тағы жастар қозғалыстары мен хиппи қарсы мәдениетінің маңызды орталықтарының бірі ретінде танылды. Britannica дерегінде Хейт-Эшбери ауданында 1967 жылғы «Summer of Love» кезеңінде ондаған мың жас жиналғаны айтылады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Haight-Ashbury|title=Haight-Ashbury|website=Encyclopaedia Britannica|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt; Сол оқиғалар Сан-Францисконы ұлттық және халықаралық мәдени кеңістікте ерекше символдық қала ретінде таныта түсті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/event/Summer-of-Love-1967|title=Summer of Love|website=Encyclopaedia Britannica|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;

=== 1989 жылғы жер сілкінісі ===
1989 жылғы 17 қазанда болған Loma Prieta жер сілкінісі (M 6.9) Сан-Франциско шығанағы өңіріне, соның ішінде Сан-Франциско қаласына да айтарлықтай әсер етті. USGS дерегінде жер сілкінісі 1989 жылғы 17 қазанда жергілікті уақытпен 17:04-те болып, Сан-Франциско мен Монтерей шығанағы аймақтарын қатты шайқағаны көрсетіледі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.usgs.gov/programs/earthquake-hazards/science/m-69-october-17-1989-loma-prieta-earthquake|title=M 6.9 October 17, 1989 Loma Prieta Earthquake|website=U.S. Geological Survey|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;

=== XXI ғасыр: технологиялық өсім және қазіргі үрдістер ===
XXI ғасырда Сан-Франциско мен оған іргелес Bay Area өңірі АҚШ-тағы технологиялық сектордың басты шоғырланған аймақтарының бірі ретінде сипатталады. Brookings талдауында 2010–2015 жылдары АҚШ-тағы технологиялық жұмыспен қамту өсімінің едәуір бөлігі санаулы метрополияларға тиесілі болғаны, олардың қатарында Сан-Франциско мен Сан-Хосе алдыңғы орындарда тұрғаны айтылған.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.brookings.edu/articles/tech-in-metros-the-strong-are-getting-stronger/|title=Tech in metros: The strong are getting stronger|website=Brookings|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt; Кейінгі жылдар бойынша Brookings материалында да Bay Area-да технологиялық жұмыспен қамту үлесінің шоғырлануы күшейе түскені көрсетіледі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.brookings.edu/articles/tech-is-still-concentrating-in-the-bay-area-an-update-on-americas-winner-take-most-economic-phenomenon/|title=Tech is (still) concentrating in the Bay Area|website=Brookings|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;

== Географиясы ==

=== Орналасуы ===
Сан-Франциско Сан-Франциско түбегінің солтүстік ұшында, [[Тынық мұхит|Тынық мұхиты]] мен [[Сан-Франциско (шығанақ)|Сан-Франциско шығанағының]] аралығында орналасқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/summary/San-Francisco-California|title=San Francisco summary|website=Encyclopaedia Britannica|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/San-Francisco-California/Landscape|title=San Francisco: Landscape|website=Encyclopaedia Britannica|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt; Шығанақ Тынық мұхитымен «Алтын қақпа» (Golden Gate) бұғазы арқылы жалғасады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/San-Francisco-Bay|title=San Francisco Bay|website=Encyclopaedia Britannica|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;

=== Жер бедері және жағалау сызығы ===
Britannica дерегінде қала аумағы төбелі әрі шамамен төртбұрыш пішінді екені, оның шығысы мен солтүстік-шығысында шығанақ, батысы мен солтүстік-батысында мұхит орналасқаны айтылады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/San-Francisco-California/Landscape|title=San Francisco: Landscape|website=Encyclopaedia Britannica|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt; АҚШ халық санағы бюросының QuickFacts дерегінде 2010 жылғы мәлімет бойынша құрлықтағы аумағы 46,87 шаршы миль (шамамен 121,4 км²) ретінде берілген.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/sanfranciscocitycalifornia/LND110220|title=QuickFacts: San Francisco city, California|website=U.S. Census Bureau|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;

=== Климат ===
Britannica сипаттамасына сәйкес, Сан-Францискода қыс мезгілі жауынды әрі жұмсақ, көктем көбіне ашық әрі қоңыржай, жаз айлары тұманды және салқын, ал күз күншуақты әрі жылы болады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/San-Francisco-California/Landscape|title=San Francisco: Climate (Landscape бөліміндегі климат сипаттамасы)|website=Encyclopaedia Britannica|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt; Қаланың ауа райына жағалау аймағына тән тұман және мұхиттық ықпал айқын әсер етеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.weather.gov/mtr/sfd_climate|title=San Francisco Downtown Climate|website=National Weather Service (NWS)|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt; Сан-Франциско тұманы медиа материалдарда әйгілі: Watch Dogs 2 видео-ойынында [https://images.nvidia.com/geforce-com/international/comparisons/watch-dogs-2/watch-dogs-2-san-francisco-fog-interactive-comparison-003-on-vs-off.html «Сан-Франциско тұманы» атты графикалық опция] бар.

=== Табиғи қауіп-қатерлер ===
Сан-Франциско шығанағы өңірі сейсмикалық белсенді аймақта орналасқан. USGS дерегінде 1989 жылғы 17 қазанда болған Loma Prieta жер сілкінісінің магнитудасы 6.9 екені және оның шығанақ аймағына күшті әсер еткені көрсетіледі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.usgs.gov/programs/earthquake-hazards/science/m-69-october-17-1989-loma-prieta-earthquake|title=M 6.9 October 17, 1989 Loma Prieta Earthquake|website=U.S. Geological Survey|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар өңір теңіз деңгейінің көтерілуі тәуекеліне де ұшырайды; Сан-Франциско қаласы мен округі жағалау бойындағы осал аймақтарды бағалау және бейімделу шараларын әзірлеу мақсатымен Shoreline Adaptation Plan дайындауды бастағаны туралы BCDC хабарламасында айтылған.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bcdc.ca.gov/2025/12/23/notice-of-intent-to-initiate-the-subregional-shoreline-adaptation-plan-titled-san-francisco-shoreline-adaptation-plan/|title=Notice of intent … San Francisco Shoreline Adaptation Plan|website=San Francisco Bay Conservation and Development Commission (BCDC)|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;

== Әкімшілік мәртебесі және басқару ==

=== Қала-округ (City and County) ===
Сан-Франциско — бір мезгілде қала да, округ те болып саналатын консолидатталған әкімшілік бірлік (''City and County of San Francisco''). Қаланың басқару жүйесі мен өкілеттіктері Сан-Франциско Хартиясымен (Charter) реттеледі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://codelibrary.amlegal.com/codes/san_francisco/latest/sf_charter/0-0-0-104|title=San Francisco Charter: SEC. 3.100. POWERS AND RESPONSIBILITIES|website=American Legal Publishing (amlegal.com)|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;

=== Әкім (Mayor) ===
Әкім қала-округтің атқарушы билігінің басшысы болып саналады. Сан-Франциско Хартиясында әкімнің атқарушы тармақ департаменттеріне жалпы әкімшілік қадағалау жүргізетіні және бас атқарушы тұлға ретінде өкілеттіктері көрсетілген.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://codelibrary.amlegal.com/codes/san_francisco/latest/sf_charter/0-0-0-104|title=San Francisco Charter: SEC. 3.100. POWERS AND RESPONSIBILITIES|website=American Legal Publishing (amlegal.com)|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt; Қала әкімінің кеңсесі SF.gov порталында жеке бөлім ретінде берілген.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sf.gov/departments--office-mayor|title=Office of the Mayor|website=SF.gov|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;

=== Қадағалаушылар кеңесі (Board of Supervisors) ===
Қадағалаушылар кеңесі — қала-округтің заң шығару тармағы. SF.gov мәліметіне сәйкес, кеңес 11 мүшеден тұрады және мүшелер өздері тұратын округтен партиядан тыс (non-partisan) негізде сайланады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sf.gov/about-board-of-supervisors|title=About Board of Supervisors|website=SF.gov|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;

=== Қауіпсіздік және құқық қорғау ===
Қалалық деңгейдегі құқық қорғау міндетін Сан-Франциско полиция департаменті (SFPD) атқарады; ол қала-округтің ресми департаменттер тізімінде көрсетілген.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sf.gov/departments|title=Departments|website=SF.gov|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар Sheriff Department округтік түрмелер жүйесін басқаратыны SF.gov агенттік парағында беріледі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sfgov.org/agency/sheriff-department|title=Sheriff Department|website=SFGOV|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt; Өрт қауіпсіздігі және төтенше жағдайларға жедел әрекет ету қызметін Сан-Франциско өрт сөндіру департаменті (SFFD) жүзеге асырады, Департаменттің миссиясы ресми сайтында жарияланған.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sf-fire.org/|title=San Francisco Fire Department (SFFD)|website=SF Fire (sf-fire.org)|access-date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}
[[Санат:АҚШ әкімшілік-аумақтық құрылысы]]
[[Санат:Калифорния қалалары]]</text>
      <sha1>4xokzi9ja86kxtnzbvjg31qy3bop6uy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Леди Гага</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199973</id>
    <revision>
      <id>3692776</id>
      <parentid>3520090</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T00:20:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18879" sha1="bxtvh5swwl5k0i63wr9hjrpgyowx5d5" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Есімі              = Леди Гага
 |Атауы          = {{lang-en|Lady Gaga}}
 |Сурет             = Lady Gaga at Joe Biden's inauguration (cropped).jpg
 |Сурет ені      = 250px
 |Сурет тақырыбы    = 
 |Фон              = solo_singer
 |Туылған кездегі есімі = 
 |Толық аты       = Стефани Джоанн Анджелина Джерманотта
 |Туған күні    = 28.3.1986
 |Туған жері   = {{s|{{туғанжері|Манхэттен|Манхэттенде}}&lt;ref name=&quot;birthplace&quot; /&gt;,}} [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
 |Қайтыс болған күні      = 
 |Қайтыс болған жері     = 
 |Белсенділік жылдары             = 2005 — осы уақытқ
 |Мемлекет           = {{Байрақ|АҚШ}}
 |Мамандықтары        = Әннің авторы &lt;br /&gt;{{әнші|АҚШ}} &lt;br /&gt;биші &lt;br /&gt;диджей
 |Жанрлары            = [[поп-музыка|поп]], [[электропоп]]
 |Лақап аттары       = 
 |Ұжымы       = 
 |Қызметтес болған   = [[Colby O`Donis]], [[Бейонсе]], [[Flo Rida]], [[RedOne]], {{s|[[Джастин Тимберлейк]],}} [[Space Cowboy]], [[Tony Bennett]], {{s|[[The Lonely Island]],}} [[Wale]], [[Akon]] 
 |Лейблдері           = * {{s|Def Jam Recordings}}
* Streamline Records
* Kon Live Records
* [[Interscope Records]]
 |Сайты             = {{URL|ladygaga.com}} {{ref-en}}
}}
'''Стефани Джоанн Анджелина Джерманотта''' ({{lang-en|Stefani Joanne Angelina Germanotta}}&lt;ref name=&quot;viewable_pres&quot;&gt;{{cite web
|  url  =  http://www.docstoc.com/docs/16397993/Lady-Gaga---Viewable-Presentation
| title = Lady Gaga. Viewable presentation
| accessdate = 2009-11-13
| lang = en
| description = www.docstoc.com
}}&lt;/ref&gt;,  [[1986 жыл]]дың [[28 наурыз]]ында дүниеге келген.&lt;ref name=&quot;netglimpse&quot;&gt;[http://www.netglimse.com/celebs/pages/lady_gaga/index.shtml Lady GaGa&amp;nbsp;— Biography {{ref-en}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150506063716/http://www.netglimse.com/celebs/pages/lady_gaga/index.shtml |date=2015-05-06 }}&lt;/ref&gt;), '''Леди Гага''' лақап атымен әйгілі ({{lang-en|Lady Gaga}})&amp;nbsp;— [[Америка Құрама Штаттары|америкалық]] әнші, биші, диджей, сазгер.

5 [[Грэмми]] сыйлығы, 30 MTV сыйлығы, [[Эмми]] сыйлығының иегері, [[Мадонна (әнші)|Мадоннаның]],  [[Майкл Джексон]]ның [[глэм-рок]], [[диско]], [[электро]], [[R&amp;B]] әсері біріккен би поп-әуенің орындаушы &lt;ref name=&quot;amg&quot;&gt;{{cite web
 | author        = Jason Birchmeier
 | datepublished =
 | url           =http://allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&amp;sql=11:hcfixzr5ldse~T1 
 | title         = Lady Gaga
 | publisher     =allmusic.com
 | accessdate    = 2009-11-13
}}&lt;/ref&gt;.
Леди Гага [[Twitter]] әлеуметтік желісінде фоллоуерлері, яки оқырмандары ең көп аккаунт иесі болып табылады. 22.12.2012 жағдайы бойынша оның 32 337 675 оқырманы болған.&lt;ref&gt;[http://twittercounter.com/pages/100]&lt;/ref&gt;

Оның ''[[The Fame]]'' (2008) атанған дебюттік альбомі халықаралық хитке айналды. Ондағы «[[Just Dance]]» синглы 2008 жылдың жазында АҚШ пен Канада хит-парадында алдыңғы орындарды иеленді. Ал [[2009 жыл]]дың [[11 қаңтар]]ында Ұлыбританияда бірінші орынға көтерілді.&lt;ref name=&quot;chartstats&quot;&gt;{{cite web
|  url  =  http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=12225
| title = Lady gaga
| accessdate = 2009-11-13
| lang = en
| description = www.chartstats.com
|archiveurl=http://archive.is/UIee|archivedate=2012-06-30}}&lt;/ref&gt;. 2011 жылдың қарашасында Леди Гага синглдары мен альбомдарының сатылуы 100 миллионнан асып түсті.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://leisureblogs.chicagotribune.com/turn_it_up/2011/05/album-review-lady-gaga-born-this-way.html/|title=Album review: Lady Gaga, 'Born This Way'|last=Kot|first=Greg|date=20 мамыр 2011|publisher=[[Chicago Tribune]]|accessdate=2011-07-28}}&lt;/ref&gt;. Леди Гага (Стефани Джерманотта) есімі 
Джоанны Стефани Джерманотта әпкесінің құрметіне қойылған.

== Өмірбаяны ==
Стефани Джоанн Анджелина Джерманотта [[Нью-Йорк]]те дүниеге келген &lt;ref name=&quot;birthplace&quot;&gt;«Lady Gaga: ready for her close-up [http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/article5746827.ece »] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110517105414/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/article5746827.ece|date=2011-05-17}}, Times Online (22.2.09) {{ref-en}}. [http://jezebel.com/5411786/lady-gaga-addresses-her-worst-rumor?autoplay=true интервью] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091214020534/http://jezebel.com/5411786/lady-gaga-addresses-her-worst-rumor?autoplay=true|date=2009-12-14}} [[Джей Лено]] бағдарламасында [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] штатындағы [[Йонкерс]] қаласында дүниеге келгендігі туралы өсек жоққа шығарды.&lt;/ref&gt;, итальяндық Джозеф (Джузеппе) және Синтия Джерманоттаның жанұясында тұңғышы болған&lt;ref&gt;{{cite web
|  url  =  http://www.chacha.com/question/where-are-lady-gaga's-parents-from
| title = Where are Lady Gaga's parents from?
| accessdate = 2009-11-13
| lang = en
| description = www.chacha.com
}}&lt;/ref&gt;. Стефаниде Натали есімді кіші сіңлісі бар.
Балалық шағынан бастап әуенмен шұғылданған, ал 4 жасында өздігінен [[фортепиано]]да ойнауды үйренді. Көп кешікпей [[Майкл Джексон]] мен [[Лаупер, Синди|Синди Лаупердің]] өлеңдерін таспалы үнжазбаға жаза бастады.  Әуенге деген құштарлығы оған бір жағынан ата-анасынан берілді:

{{Start citation }}
Әкем Нью-Джерсиде дүниеге келген, жағажайлық клубтардағы ансамблдерде ойнады. Бір сөзбен айтқанда, Брюс Спрингстинтей болғысы келді. Сондықтан әуен менің бойымда дарыған, мені ата-анам еңбекқор етіп өсірді. Мен қорқу дегенді білмейтін қыз болып өстім. Өмірде қанша сүрінсем де, қайта аяғымды нық бастым.{{End citation|источник=Lady GaGa &quot;Mail&quot; газетіне сұхбат беруінде&lt;ref name=&quot;dmail&quot;&gt;[http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-1110125/Why-world-going-gaga-electro-pop-diva-Stefani.html Why the world is going gaga for electro-pop diva Stefani]&lt;/ref&gt;}}

{{Start citation }}
Кейбір қыздар маған қастықпен қарады. Олар мені күлкі қылды, өйткені мен барлығынан өзгеше болып киіндім және әлдеқашан топтарда өнерімді көрсетіп жүрдім. Олар менің бұл нәрсеге неге сонша құштарлы екендігімді түсіне алмады. Кейде маған бар назар аударылатын, өйткені мен әрбір кештің жұлдызы болатынмын.{{End citation|источник=Lady GaGa&lt;ref name=&quot;dmail&quot; /&gt;}}

Орта мектепті бітірген соң Стефани [[Нью-Йорк университеті]]не (Tisch School of the Arts) оқуға түседі. 14&amp;nbsp; жасында ол ''Bitter End'' деп аталатын [[Нью-Йорк]] клубының сахнасында ән айтып жүрді. Сондай-ақ ''Regis High School Repertory'' мектебіндегі (оның ролінің бірі – [[Ревизор (комедия)|«Ревизор» комедиясындағы]] Анна Андреевна ролі) театрлық сахнасында және  Regis Jazz Band ансамблеясы құрамында ойнады. Он бес жасында Стефани Нью-Йорктік [[даунтаун]]да Mackin Pulsifer және SGBand топтарымен көріне бастады. Осы жерде өзін қоршаған музыканттардың ықпалымен ол «андерграундтық рок-н-роллде арандатушылық іс әрекеттер» жасауды шешеді. Клубтарда Стефани өзіне назар аударту үшін [[Пайетка|жылтырақтары]] бар [[бикини]] мен [[шорты|мини-шортыларда]] сахнаға шықты, [[шашқа арналған лак]]ті өртеп жіберді және қатысып отырғандарды қорқытты.&lt;ref name=&quot;bio&quot;/&gt;.

«Менің үстімде қабылан түс түрлерінің үйлесімі, шашым [[Эми Уайнхаус]]тың шашындай  болды, мен  өлең айтып, фортепианода ойнадым, ал шаштарымның арасында [[орхидея]]лар болды», - деп ол есіне түсіреді.&lt;ref name=&quot;dmail&quot; /&gt;. Стефанидің әкесі қызмет аясы бойынша [[антрепренёр]], қызының     [[Төмеңгі Ист-Сайд]] клубындағы [[Трансвестизм (ауыстырып кию)|трансвеститтермен]] және бишілермен бірге [[Бурлеск (шоу)|бурлеск-шоуға]]  барып жүргендігін естіп ұятқа қалған. «Әкем бірнеше айлар бойы менің көзіме қараудан қашқақтаған», - дейді Стефани.&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;[http://www.ladygaga.com/bio/ Биография на официальном сайте {{ref-en}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090203112238/http://ladygaga.com/bio/ |date=2009-02-03 }}&lt;/ref&gt;. Сол жылдары Леди Гаганың «[[Мода|фэшн]]-иконаларының» қатарында [[Пегги Банди]] және [[Версаче, Донателла|Донателла Версаче]] болған.&lt;ref name=&quot;bio&quot;/&gt;.
[[Сурет:Lady Gaga performing at The Bazaar, Atlanta, Oct. 2008.jpg|thumb|left|200px|Леди Гаганың ертеректегі қойылымдарының бірі]]

=== Музыкалық мансаптың басталуы ===
2006 жылы Стефани музыкалық продюсер Роб Фьюзаримен бірге жұмыс жасай бастайды. Онымен бірге бірнеше өлең жазады: олар Стефанидің репертуарына енеді және даунтаун клубтарында атағы шығады: «Beautiful, Dirty, Rich», «Dirty Ice Cream», «Disco Heaven». Осы кезде ол бірінші рет Lady GaGa ([[Queen]]-нің «[[Radio Ga Ga]]» атты өлеңінен) лақап атын қолданады. Роб Фьюзари оны: «бұл [[Фредди Меркьюри]] қолданған қисаюы мен тұру қалпына ұқсас», -  дейді.&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt;. Өзінің бірінші келісім-шартын Леди Гага [[Def Jam]] – мен жасасады, бірақ оны 9&amp;nbsp; айдан соң жоғалтады. Бір жылдан кейін оны музыкалық функционер Винсент Херберт байқайды, ал 2008 жылы [[Interscope Records]] лейблына бастапқыда өлеңдердің авторы ретінде жаздырады.  Lady GaGa  материалдарын [[Fergie|Ферги]], [[Pussycat Dolls]], [[Бритни Спирс]] и [[New Kids on the Block]] секілді орындаушылар қолданған. Кейіннен Pussycat Dolls – пен ынтымақтастықта болу ол үшін қандай маңызда болғандығы туралы сұраққа ол: «Әрине, біріншіден маған іш киім киген қыздар өте қатты ұнайды...» - деп жауап қайтарды. &lt;Одан басқа,&gt;  оларға арнап әуендерді жазу жұмыстары авторлық салада біліктілігімді шыңдауға себепші болды.&lt;ref name=&quot;dancemusic_int&quot;&gt;[http://dancemusic.about.com/od/artistshomepages/a/LadyGagaInt.htm Lady Gaga interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080913042626/http://dancemusic.about.com/od/artistshomepages/a/LadyGagaInt.htm |date=2008-09-13 }}&lt;/ref&gt;.

Леди Гаганың вокалдық және театралдық көрсеткіштері әсер еткендердің қатарында репер [[Эйкон]] да болды. Ол Леди Гаганың демо-таспасын тыңдай отырып, оны [[Kon Live Records]] лейбліне жаздырды. «Бір жағынан ол маған барлық жұмысты шайнап бергендей болды, екінші жағынан аяғымнан тік тұруға көмек берді»»&lt;ref name=&quot;dancemusic_int&quot;/&gt;, — деп айтты ол кейіннен.

Сол күндері Леди Гага перформанс-әртіс Lady Starlight – пен таңысады. Аталған тұлғаның кейбір идеяларын Леди Гага өзінің сахналық бет-бейнесің жасау кезінде қолданды. Дуэт атап айтқанда,  «Lady GaGa and The Starlight Revue» жобасы (1970 жылдар стиліндегі ретро-варьете) секілді ынтымақтастыққа бел буған. Онда Леди Гага [[синтезатор]]да ойнайды. Дәл осы күндері Леди Гага кейін әйгілі болған қағиданы құрды: «Менің барлық өлеңдерім көйлектерге сараланып жазылады». «Көйлек бұл жерде өзіндік бір метафора: менің айтқым келгенді бұл – әрбір өлеңімнің барлығына сараланып тұрғаны, яғни, менің қиялымда толық аудио- және визуалды әшекейлеу құрылады» &lt;ref name=&quot;dancemusic_int&quot;/&gt;, — деп түсіндірді ол.

== 2008: The Fame ==
Жаңа жұлдыздың [[The Fame]] альбомы 2008 жылы жарыққа шығады. Осы альбомінің арқасында танымал шет елдерге танымал бола бастады. Альбомның ең алғашқы синглы [[Just Dance]]  әні. Ол 2008 жылдың сегізізнші сәуірінде жарыққа шықты. Және тағы да басқа [[Poker Face]], [[Paparazzi]], [[LoveGame]] синглдары бар. Бір жағынан, Гаганың [[The Fame]] эрасындағы стилі қазіргісінен қатты өзгеше деуге болады.
[[Сурет:Fame Ball London - Money Honey.jpg||нобай|Леди Гага клавитарада [[Money Honey]] әнін Лондондағы [[The Fame Ball]] атты турнесінде орындауда.]]

== The Fame Monster ==
Кейінірек 2009 жылы эпатажды жұлдыздың тағы бір альбомы [[The Fame Monster]] шықты. [[The Fame Monster]] сөзі атақ монстры немесе атақ құбыжығы дегенді білдіреді. Мұнысымен Леди Гага өзінің атақты қатты көксейтінін айтқысы келді. Бұл альбомды Гаганың жанкүйерлері [[The Fame]] альбомының жалғасы ғана болады деп күткен болатын. Бірақ негізінде бұл тіптен өзгеше альбом болып шықты. Альбомның алғашқы синглы [[Bad Romance]] әні болды. Ол [[Канада]] мен [[Бельгия]]дағы чартта бірінші орынға иеленді. Альбомның екінші синглы [[Telephone]] әні еді. Бұл ән [[Бейонсе]] әншісімен дуэт ретінде шықты.

== Жеке өмірі ==
2015 жылы 14 ақпанда, [[Әулие Валентин күні]] Леди Гага сүйіктісінің [[Тейлор Кинни]]дің ұсынысын қабылдады. Екеуі 2011 жылы [[You and I]] бейнебаянның түсірілімінде танысқан. 2016 жылы шілдеде екеуі айырылысқанын Гага жариялаған. 2017 жылдың ақпанында Леди Гага өзінің агенті Кристиан Кариномен жүріп жатқаны белгілі болды.

== Дискография ==
* ''[[The Fame]]'' (2008)
* ''[[The Fame Monster]]'' [[EP]] (2009)
* ''[[Born This Way (альбом)|Born This Way]]'' (2011)
* ''[[Artpop]]'' (2013)
* ''[[Cheek to Cheek (альбом)|Cheek to Cheek]]'' &lt;small&gt;([[Тони Беннет]]пен бірге)&lt;/small&gt; (2014)
* ''[[Joanne]]'' (2016)
* ''[[Chromatica]]'' (2020)
* ''[[Love for Sale]]'' &lt;small&gt;(Тони Беннетпен бірге)&lt;/small&gt; (2021)
* ''[[Harlequin]]'' (2024)

== Концерттік турлар ==
* 2009 — [[The Fame Ball Tour]]
* 2009—2011 — [[The Monster Ball Tour]]
* 2012—2013 — [[The Born This Way Ball Tour]]
* 2014 — [[ArtRave: The Artpop Ball Tour]]
* 2017 — [[Joanne World Tour]]
* 2022 — [[Chromatica Ball Tour]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Үздік фильм әні үшін Оскар сыйлығының иегерлері]]</text>
      <sha1>bxtvh5swwl5k0i63wr9hjrpgyowx5d5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Малайзия университеттерi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>203243</id>
    <revision>
      <id>3692923</id>
      <parentid>3686144</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T11:07:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41940" sha1="hxs34hk3iei1hymru25vodpeubltzy2" xml:space="preserve">Бұл '''Малайзия университеттерiнiң тiзiмi'''. Малайзия университеттерi негiзiнен [[ұлттық университет|ұлттық]] және [[жекеменшік университет|жекеменшiк]] [[университет]]тер болып бөлiнедi. Жеке меншiк университеттердiң құрамына жергiлiктi ашылған немесе бөтен елдiң университеттерi мен кампустары кiредi.

== Ұлттық университеттер және университет колледждерi ==
Малайзия ұлттық университеттерi Мемлекет тарапынан құрылған және өзiн өзi басқарады. Бұдан бөлек [[Парламент бұйрығы]]мен құрылған [[Малайя Университеті]] (University of Malaya) және [[МАРА Технологиялық Университетi]] (MARA University of Technology).&lt;ref&gt;Attorney General's Chambers: [http://www.agc.gov.my/agc/oth/Akta/Vol.%208/Act%20379.pdf Degrees and Diploma Acts 1962] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081029023547/http://www.agc.gov.my/agc/oth/Akta/Vol.%208/Act%20379.pdf |date=2008-10-29 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ibid.: [http://www.agc.gov.my/agc/oth/Akta/Vol.%204/Act%20173.pdf Universiti Teknologi MARA Act 1976] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081029023540/http://www.agc.gov.my/agc/oth/Akta/Vol.%204/Act%20173.pdf |date=2008-10-29 }}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable sortable&quot; width=&quot;100%&quot;
![[Қазақ тiлi]]ндегi аты
![[Малай тiлi]]ндегi ресми аты
!Акроним
!Ашылған жылы
!Орналасуы
!class=&quot;unsortable&quot;|Сiлтемесi
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Малайзия Технология университетi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Teknologi Malaysia&lt;ref&gt;[http://web.utm.my/aboututm/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=68&amp;Itemid=106 Originally established as the Treacher Technical School] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722234443/http://web.utm.my/aboututm/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=68&amp;Itemid=106 |date=2011-07-22 }}&lt;/ref&gt;
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|UTM
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1972
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Скудай]], [[Джохор]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.utm.my]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Малайзия Тун Хуссейн Онн Университетi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Tun Hussein Onn Malaysia&lt;ref&gt;Originally established as Pusat Latihan Staf Politeknik (Polytechnic Staff Training Centre) [http://www.uthm.edu.my/v2/content/view/55/63/lang,en/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091105112343/http://www.uthm.edu.my/v2/content/view/55/63/lang,en/ |date=2009-11-05 }}&lt;/ref&gt;
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|UTHM
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|2000
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Бату Пахат]], [[Джохор]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.uthm.edu.my]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Солтүстiк Малайзия университетi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Utara Malaysia
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|UUM
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1984
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Синток]], [[Кедах]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[https://web.archive.org/web/20210506092343/http://www.uum.edu.my/]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Малайзия Университетi, Келантан]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Malaysia Kelantan
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|UMK
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|2006
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Пеңкалан чепа]], [[Келантан]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.umk.edu.my]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Малайзия Ұлттық Қорғаныс университетi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Pertahanan Nasional Malaysia&lt;ref&gt;Originally established as Akademi Tentera Malaysia (Military Academy of Malaysia) [http://www.upnm.edu.my/media/v3/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=34&amp;Itemid=27]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (in Malay)&lt;/ref&gt;
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|UPNM
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|2006
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Куала-Лумпур]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.upnm.edu.my/]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Малайя Университеті]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Malaya&lt;ref&gt;Originally established as the Straits and Federated Malay States Government Medical School [http://medic.usm.my/~telehealth/Articles2005/MalayDocs/Search%2051-100/SEARCH%2064.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100620054300/http://medic.usm.my/~telehealth/Articles2005/MalayDocs/Search%2051-100/SEARCH%2064.htm |date=2010-06-20 }} [http://www.annals.edu.sg/pdf/34VolNo6200506/V34N6p14C.pdf]&lt;/ref&gt;
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|UM
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1905
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Куала-Лумпур]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.um.edu.my/]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Малайзия Техникалық университетi, Мелака]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Teknikal Malaysia Melaka&lt;ref&gt;Originally established as Kolej Universiti Teknikal Kebangsaan Malaysia (National Technical University College of Malaysia) [http://www.utem.edu.my/page.php?link=u_glance.php&amp;&amp;link2=imageabout.php&amp;&amp;link3=menuabout.php]&lt;/ref&gt;
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|UTeM
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|2000
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Дуриан Туңгал]], [[Малакка]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.utem.edu.my]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Малайзия Ислами Ғылымдар университетi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Sains Islam Malaysia&lt;ref&gt;Originally established as Kolej Universiti Islam Malaysia (Islamic University College, Malaysia) [http://www.usim.edu.my/ms/index.php?option=com_content&amp;task=category&amp;sectionid=8&amp;id=103&amp;Itemid=528] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080601130850/http://www.usim.edu.my/ms/index.php?option=com_content&amp;task=category&amp;sectionid=8&amp;id=103&amp;Itemid=528 |date=2008-06-01 }} (in Malay)&lt;/ref&gt;
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|USIM
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1998
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Нилай]], [[Негери Сембилан]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[https://web.archive.org/web/20210522080049/http://www.usim.edu.my/]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Малайзия университетi, Пахаң]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Malaysia Pahang&lt;ref&gt;Originally established as Kolej Universiti Kejuruteraan dan Teknologi Malaysia (Engineering and Technology University College of Malaysia) [http://www.ump.edu.my/ump/general2.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090126223738/http://www.ump.edu.my/ump/general2.html |date=2009-01-26 }} (in Malay)&lt;/ref&gt;
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|UMP
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|2002
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Куантан]], [[Пахаң]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.ump.edu.my] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210516061214/http://www.ump.edu.my/ |date=2021-05-16 }}
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Малайзия Ғылым университетi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Sains Malaysia&lt;ref&gt;[http://www.usm.my/en/profil.asp Originally established as the University of Penang] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090607072902/http://www.usm.my/en/profil.asp |date=2009-06-07 }}&lt;/ref&gt;
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|USM
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1969
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Гелугор]], [[Пенаң]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.usm.my] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210525023545/http://www.usm.my/ |date=2021-05-25 }}
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Сұлтан Идрис университетi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Pendidikan Sultan Idris&lt;ref&gt;[http://web.upsi.edu.my/v1/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=51&amp;Itemid=30 Originally established as the Sultan Idris Training College] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080412213210/http://web.upsi.edu.my/v1/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=51&amp;Itemid=30 |date=2008-04-12 }}&lt;/ref&gt;
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|UPSI
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1997
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Танджуң Малим]], [[Перак]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.upsi.edu.my]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Малайзия университетi, Перлис]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Malaysia Perlis&lt;ref&gt;Originally established as Kolej Universiti Kejuruteraan Utara Malaysia (Northern Malaysia University College of Engineering) [http://www.unimap.edu.my/eng/template02.asp?tt=22] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722233047/http://www.unimap.edu.my/eng/template02.asp?tt=22 |date=2011-07-22 }}&lt;/ref&gt;
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|UniMAP
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|2001
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Арау]], [[Перлис]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.unimap.edu.my]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Малайзия университетi, Сабах]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Malaysia Sabah
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|UMS
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1994
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Кота Кинабалу]], [[Сабах]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.ums.edu.my]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Малайзия университетi, Сарауак]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Malaysia Sarawak
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|UNIMAS
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1992
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Кота Самарахан]], [[Сарауак]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[https://web.archive.org/web/20210512182547/http://www.unimas.my/]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Малайзия Ислам университетi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Islam Antarabangsa Malaysia
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|IIUM
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1983
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Гомбак]], [[Селангор]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.iium.edu.my]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Малайзия Ұлттық Университеті]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Kebangsaan Malaysia
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|UKM
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1970
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Банги]], [[Селангор]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.ukm.my]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[МАРА Технология университетi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Teknologi MARA&lt;ref&gt;[http://www.uitm.edu.my/uitm/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=70&amp;Itemid=143 Originally established as Dewan Latehan RIDA (RIDA Training Centre)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080924171655/http://www.uitm.edu.my/uitm/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=70&amp;Itemid=143 |date=2008-09-24 }}&lt;/ref&gt;
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|UiTM 
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1999
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Шах Алам]], [[Селангор]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.uitm.edu.my]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Малайзия Путра университетi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Putra Malaysia&lt;ref&gt;[http://www.upm.edu.my/?aktvt=content&amp;kat=D&amp;kod=20060424114103210172165493 Originally established the School of Agriculture]&lt;/ref&gt;
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|UPM
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1971
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Сердаң]], [[Селангор]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.upm.edu.my]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Сұлтан Зайнал Абидин университетi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Sultan Zainal Abidin&lt;ref&gt;Originally established as Kolej Ugama Sultan Zainal Abidin (Sultan Zainal Abidin Religious College) [http://www.kusza.edu.my/modules.php?name=Content&amp;pa=showpage&amp;pid=1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081221003854/http://www.kusza.edu.my/modules.php?name=Content&amp;pa=showpage&amp;pid=1 |date=2008-12-21 }} (in Malay)&lt;/ref&gt;
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|UNISZA
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|2005
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Куала Тереңгану]], [[Тереңгану]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.unisza.edu.my]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Малайзия университетi, Тереңгану]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Malaysia Terengganu&lt;ref&gt;Originally established as the Fishery and Marine Science Centre of Universiti Pertanian Malaysia [http://www.umt.edu.my/v7/history.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090203061356/http://www.umt.edu.my/v7/history.php |date=2009-02-03 }}&lt;/ref&gt;
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|UMT
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1999
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Куала Тереңгану]], [[Тереңгану]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.umt.edu.my] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210525143025/http://www.umt.edu.my/ |date=2021-05-25 }}
|}

==Жеке меншiк университеттерi==

&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot; style=&quot;background-color:#ccccff;border:none;padding: 0px 0px 0px 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0px;color:#330000&quot;&gt;'''&lt;font color=&quot;black&quot; style=&quot;font-size:16px;&quot;&gt;Кедах&lt;/font&gt;'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot; style=&quot;text-align:left;margin:0px 1px;border:none;text-weight:bold;display:none;&quot;&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; width=&quot;100%&quot; 
|-
![[Қазақ тiлi]]ндегi аты
![[Малай тiлi]]ндегi ресми аты
!Акроним
!Ашылған жылы
!Орналасуы
!class=&quot;unsortable&quot;|Сiлтемесi
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[AIMST Университетi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti AIMST&lt;ref&gt;Originally established as the Asian Institute of Medicine, Science &amp; Technology [http://www.aimst.edu.my/other_pages/introduction.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081219032326/http://www.aimst.edu.my/other_pages/introduction.htm |date=2008-12-19 }}&lt;/ref&gt;
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|AIMST
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|2001
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Бедоң]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.aimst.edu.my]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[http://www.albukhary.edu.my Халқаралық Әл-Бухари Университетi]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|University Antarabangsa Albukhary&lt;ref&gt;The Albukhary International University (AIU) located in the city of Alor Setar, Kedah, Malaysia is fully funded through the Albukhary Foundation, a Malaysian based organization with an international presence started in 1996 by Malaysian corporate entrepreneur and philanthropist Tan Sri Syed Mokhtar Albukhary [http://www.aiu.edu.my/about.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120313053109/http://www.aiu.edu.my/about.html |date=2012-03-13 }}&lt;/ref&gt;
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|AIU
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|2010
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Алор Сетар]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[https://web.archive.org/web/20120527181613/http://www.aiu.edu.my/]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[http://www.kuin.edu.my Инсания Университетi Колледжi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200906042923/http://www.kuin.edu.my/ |date=2020-09-06 }}
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Kolej Universiti Insaniah&lt;ref&gt;Originally established as the Institut Agama Islam Negeri Kedah (Kedah State Islamic Institute) [http://alumni.kuin.edu.my/pengenalan.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220233840/http://alumni.kuin.edu.my/pengenalan.htm |date=2008-12-20 }}&lt;/ref&gt;
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|KUIN
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1995
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Алор Сетар]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.kuin.edu.my] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200906042923/http://www.kuin.edu.my/ |date=2020-09-06 }}
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot; style=&quot;background-color:#ccccff;border:none;padding: 0px 0px 0px 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0px;color:#330000&quot;&gt;'''&lt;font color=&quot;black&quot; style=&quot;font-size:16px;&quot;&gt;Куала-Лумпур&lt;/font&gt;'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot; style=&quot;text-align:left;margin:0px 1px;border:none;text-weight:bold;display:none;&quot;&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; width=&quot;100%&quot; 
|-
![[Қазақ тiлi]]ндегi аты
![[Малай тiлi]]ндегi ресми аты
!Акроним
!Ашылған жылы
!Орналасуы
!class=&quot;unsortable&quot;|Сiлтемесi
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Азия е Университетi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Asia e
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|AeU
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|2007
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Куала-Лумпур]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.aeu.edu.my/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220711092408/http://www.aeu.edu.my/ |date=2022-07-11 }}
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Азия Тынық Технология және Инновация Университет Колледжi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot;|Kolej Universiti Teknologi dan Inovasi Asia Pasifik
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot;|UCTI
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot;|2004
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot;|[[Куала-Лумпур]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot;|[http://www.ucti.edu.my/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051030185446/http://www.ucti.edu.my/ |date=2005-10-30 }}
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Бержая Медицина Университет Колледжi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Kolej Universiti Hospitaliti BERJAYA
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|BERJAYA UCH
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|2008
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Куала-Лумпур]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.berjaya.edu.my/]
|-
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[HELP Университетi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti HELP
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|HELP&lt;ref&gt;[http://www.help.edu.my/abouthelp/index.php Originally established as HELP College] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080725131407/http://www.help.edu.my/abouthelp/index.php |date=2008-07-25 }}&lt;/ref&gt;
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1986
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Куала-Лумпур]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.help.edu.my/]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Халқаралық Медицина Университетi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Perubatan Antarabangsa&lt;ref&gt;[http://imu.edu.my/about_profile_history.html Originally established as the International Medical College] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220081521/http://imu.edu.my/about_profile_history.html |date=2008-12-20 }}&lt;/ref&gt;
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|IMU
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1992
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Куала-Лумпур]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.imu.edu.my/]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Халқаралық Twintech Технологиясы Университет Колледжi]]
|width=&quot;30%&quot; valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot;|Kolej Universiti Teknologi Antarabangsa Twintech&lt;ref&gt;Originally established as the L&amp;G Twintech Institute Of Technology [http://www.studyonair.com/indonesia/profiles/profile_lg.shtml] (in Indonesian)&lt;/ref&gt;
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot;|IUCTT
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot;|1994
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot;|[[Куала-Лумпур]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot;|[http://www.iuctt.edu.my/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140413212747/http://www.iuctt.edu.my/ |date=2014-04-13 }}
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Куала-Лумпур астаналық Университет Колледжi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Kolej Universiti Metropolitan Куала-Лумпур
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|KLMU
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1991
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Куала-Лумпур]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.klmu.edu.my/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120614071352/http://www.klmu.edu.my/ |date=2012-06-14 }}
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Малайзия Ашық Университетi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Terbuka Malaysia
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|OUM
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|2000
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Куала-Лумпур]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.oum.edu.my]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Тунку Абдул Рахман Университетi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Tunku Abdul Rahman&lt;ref&gt;Originally established as Kolej Tunku Abdul Rahman (Tunku Abdul Rahman College) [http://www.utar.edu.my/contentPage1.jsp?contentid=47&amp;catid=1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140716222319/http://www.utar.edu.my/contentPage1.jsp?contentid=47&amp;catid=1 |date=2014-07-16 }}&lt;/ref&gt;
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|UTAR
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1972
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Куала-Лумпур]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.utar.edu.my/]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[UCSI Университетi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti UCSI&lt;ref&gt;[http://www.ucsi.edu.my/uni_history_ucsi.asp Originally established as the Canadian Institute of Computer Studies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080612073919/http://www.ucsi.edu.my/uni_history_ucsi.asp |date=2008-06-12 }}&lt;/ref&gt;
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|UCSI
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1986
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Куала-Лумпур]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.ucsi.edu.my/]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Куала-Лумпур Университетi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Куала-Лумпур&lt;ref&gt;The earliest constituent institute is the Malaysian Institute of Information Technology, first established in 1982 as Institut Infotech MARA (MARA Infotech Institute) [http://www.unikl.edu.my/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=66&amp;Itemid=107]&lt;/ref&gt;
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|UniKL
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|2002
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Куала-Лумпур]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.unikl.edu.my/]
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot; style=&quot;background-color:#ccccff;border:none;padding: 0px 0px 0px 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0px;color:#330000&quot;&gt;'''&lt;font color=&quot;black&quot; style=&quot;font-size:16px;&quot;&gt;Малакка&lt;/font&gt;'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot; style=&quot;text-align:left;margin:0px 1px;border:none;text-weight:bold;display:none;&quot;&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; width=&quot;100%&quot; 
|-
![[Қазақ тiлi]]ндегi аты
![[Малай тiлi]]ндегi ресми аты
!Акроним
!Ашылған жылы
!Орналасуы
!class=&quot;unsortable&quot;|Сiлтемесi
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Мультимедиа Университетi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Multimedia
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|MMU
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1996
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Мелака]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.mmu.edu.my/]
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot; style=&quot;background-color:#ccccff;border:none;padding: 0px 0px 0px 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0px;color:#330000&quot;&gt;'''&lt;font color=&quot;black&quot; style=&quot;font-size:16px;&quot;&gt;Негери Сембилан&lt;/font&gt;'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot; style=&quot;text-align:left;margin:0px 1px;border:none;text-weight:bold;display:none;&quot;&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; width=&quot;100%&quot; 
|-
![[Қазақ тiлi]]ндегi аты
![[Малай тiлi]]ндегi ресми аты
!Акроним
!Ашылған жылы
!Орналасуы
!class=&quot;unsortable&quot;|Сiлтемесi
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[INTI Халқаралық Университетi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti INTI&lt;ref&gt;[http://www.intimal.edu.my/intinew/content-aboutus.aspx?LID=history Originally established as INTI College Malaysia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722232516/http://www.intimal.edu.my/intinew/content-aboutus.aspx?LID=history |date=2011-07-22 }}&lt;/ref&gt;
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|INTI-IU
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1998
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Нилай]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.newinti.edu.my/]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Нилай Университет Колледжi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Kolej Universiti Nilai 
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|NUC
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1997
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Нилай]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.nilai.edu.my/]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Linton Университет Колледжi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Kolej Universiti Linton 
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|UCL
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1995
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Мантин]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.linton.edu.my/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181211220000/http://www.linton.edu.my/ |date=2018-12-11 }}
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Малайзия Теологиялық Семинариясы]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Seminari Theoloji Malaysia
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|STM
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1979
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Серембан]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.stm.edu.my/]
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot; style=&quot;background-color:#ccccff;border:none;padding: 0px 0px 0px 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0px;color:#330000&quot;&gt;'''&lt;font color=&quot;black&quot; style=&quot;font-size:16px;&quot;&gt;Путражая&lt;/font&gt;'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot; style=&quot;text-align:left;margin:0px 1px;border:none;text-weight:bold;display:none;&quot;&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; width=&quot;100%&quot; 
|-
![[Қазақ тiлi]]ндегi аты
![[Малай тiлi]]ндегi ресми аты
!Акроним
!Ашылған жылы
!Орналасуы
!class=&quot;unsortable&quot;|Сiлтемесi
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Tenaga Ұлттық Университетi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Tenaga Nasional
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|UNITEN
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1976
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Путражая]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.uniten.edu.my/]
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot; style=&quot;background-color:#ccccff;border:none;padding: 0px 0px 0px 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0px;color:#330000&quot;&gt;'''&lt;font color=&quot;black&quot; style=&quot;font-size:16px;&quot;&gt;Пенаң&lt;/font&gt;'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot; style=&quot;text-align:left;margin:0px 1px;border:none;text-weight:bold;display:none;&quot;&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; width=&quot;100%&quot; 
|-
![[Қазақ тiлi]]ндегi аты
![[Малай тiлi]]ндегi ресми аты
!Акроним
!Ашылған жылы
!Орналасуы
!class=&quot;unsortable&quot;|Сiлтемесi
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Уауасан Ашық Университетi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Terbuka Wawasan
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|WOU
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|2006
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Пенаң]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.wou.edu.my/]
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot; style=&quot;background-color:#ccccff;border:none;padding: 0px 0px 0px 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0px;color:#330000&quot;&gt;'''&lt;font color=&quot;black&quot; style=&quot;font-size:16px;&quot;&gt;Перак&lt;/font&gt;'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot; style=&quot;text-align:left;margin:0px 1px;border:none;text-weight:bold;display:none;&quot;&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; width=&quot;100%&quot; 
|-
![[Қазақ тiлi]]ндегi аты
![[Малай тiлi]]ндегi ресми аты
!Акроним
!Ашылған жылы
!Орналасуы
!class=&quot;unsortable&quot;|Сiлтемесi
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Петронас Тезнологиялық Университетi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Teknologi Petronas
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|UTP
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1995&lt;ref&gt;[http://www.utp.edu.my/theUniversity/ Originally established as the Institute of Technology PETRONAS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090919144314/http://www.utp.edu.my/theUniversity/ |date=2009-09-19 }}&lt;/ref&gt;
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Тронох]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.utp.edu.my/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181121195826/http://www.utp.edu.my/ |date=2018-11-21 }}
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot; style=&quot;background-color:#ccccff;border:none;padding: 0px 0px 0px 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0px;color:#330000&quot;&gt;'''&lt;font color=&quot;black&quot; style=&quot;font-size:16px;&quot;&gt;Сабах&lt;/font&gt;'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot; style=&quot;text-align:left;margin:0px 1px;border:none;text-weight:bold;display:none;&quot;&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; width=&quot;100%&quot; 
|-
![[Қазақ тiлi]]ндегi аты
![[Малай тiлi]]ндегi ресми аты
!Акроним
!Ашылған жылы
!Орналасуы
!class=&quot;unsortable&quot;|Сiлтемесi
|-
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot; style=&quot;background-color:#ccccff;border:none;padding: 0px 0px 0px 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0px;color:#330000&quot;&gt;'''&lt;font color=&quot;black&quot; style=&quot;font-size:16px;&quot;&gt;Сарауак&lt;/font&gt;'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot; style=&quot;text-align:left;margin:0px 1px;border:none;text-weight:bold;display:none;&quot;&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; width=&quot;100%&quot; 
|-
![[Қазақ тiлi]]ндегi аты
![[Малай тiлi]]ндегi ресми аты
!Акроним
!Ашылған жылы
!Орналасуы
!class=&quot;unsortable&quot;|Сiлтемесi
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Curtin Технология Университетi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Teknologi Curtin
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|Curtin
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1999
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Мири]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.curtin.edu.my/]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Swinburne Технология Университетi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Teknologi Swinburne
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|Swinburne
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|2000
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Кучиң]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.swinburne.edu.my/]
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot; style=&quot;background-color:#ccccff;border:none;padding: 0px 0px 0px 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0px;color:#330000&quot;&gt;'''&lt;font color=&quot;black&quot; style=&quot;font-size:16px;&quot;&gt;Селангор&lt;/font&gt;'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot; style=&quot;text-align:left;margin:0px 1px;border:none;text-weight:bold;display:none;&quot;&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; width=&quot;100%&quot; 
|-
![[Қазақ тiлi]]ндегi аты
![[Малай тiлi]]ндегi ресми аты
!Акроним
!Ашылған жылы
!Орналасуы
!class=&quot;unsortable&quot;|Сiлтемесi
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[ALFA Халқаралық Колледжi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Kolej ALFA
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|ALFA
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1998
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Субаң Жая]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.alfa.edu.my]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[әл-Мәдина Халқаралық Университетi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Antarabangsa Al-Madinah
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|MEDIU
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|2006
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Шах Алам]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.mediu.edu.my/]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[http://www.binary.edu.my/ Екеулiк Менеджмент және Кәсiпкерлiк Университет Колледжi]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot;|Kolej Universiti Pengurusan dan Keusahawanan
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot;|BUCME
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot;|1984
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot;|[[Пучоң]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.binary.edu.my/]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[http://www.city.edu.my CITY Ғылым және Технология Университет Колледжi]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Kolej Universiti Sains dan Teknologi CITY
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|CITY UC
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1984
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Петалиң Жая]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.city.edu.my/]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Кибержая Медицина Ғылымы Университет Колледжi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Kolej Universiti Sains Perubatan Cyberjaya
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|CUCMS
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|2005
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Кибержая]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.cybermed.edu.my/cucms-web/index.jsp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091118221900/http://www.cybermed.edu.my/cucms-web/index.jsp |date=2009-11-18 }}
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Селангор Университетi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Selangor
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|UNISEL
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1999
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Бестари жая]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.unisel.edu.my/]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[http://iucn.edu.my/ Халқаралық Медбикелiк Университет Колледжi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100524042029/http://www.iucn.edu.my/ |date=2010-05-24 }}
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Kolej Universiti Antarabangsa Kejurawatan
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|IUCN
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|2009
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Кота Дамансара]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.iucn.edu.my/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100524042029/http://www.iucn.edu.my/ |date=2010-05-24 }}
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Халқаралық Twintech Технологиясы Университет Колледжi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Kolej Universiti Antarabangsa Teknologi Twintech
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|TWINTECH
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1994
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Банги]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.twintech.edu.my/]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[KDU College|KDU Университет Колледжi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Kolej Universiti KDU
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|KDU
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1983
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Петалиң Жая]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.kdu.edu.my/]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Куала-Лумпур Инфрақұрылым Университет Колледжi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Kolej Universiti Infrastruktur Куала-Лумпур&lt;ref&gt;[http://portal1.infotree.net.my/i/business/technology/i/news/i/corporate/h.html Originally established as the Public Works Department Training Centre]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|KLIUC
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1973
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Каджаң]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.kliuc.edu.my/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121207043349/http://www.kliuc.edu.my/ |date=2012-12-07 }}
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Limkokwing Шығармашылық Технология Университетi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Teknologi Kreatif Limkokwing&lt;ref&gt;Originally established as the Limkokwing Institute of Creative Technology [http://www.etawau.com/edu/KolejUniversiti/Private/Limkokwing.htm]&lt;/ref&gt;
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|LUCT
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1992
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Кибержая]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.limkokwing.edu.my/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200429182442/http://www.limkokwing.edu.my/ |date=2020-04-29 }}
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Малайзия Ғылым және Технология Университетi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Sains dan Teknologi Malaysia
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|MUST
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|2000
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Петалиң Жая]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.must.edu.my/]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Менеджмент және Ғылым Университетi]]&lt;ref&gt;Originally established as Kolej Universiti Teknologi dan Pengurusan Malaysia (University College of Technology and Management, Malaysia) [http://www.msu.edu.my/v6/university_msg.php]&lt;/ref&gt;
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Sains Dan Pengurusan
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|MSU
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|2002
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Шах Алам]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.msu.edu.my/v6/]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Монаш Университетi]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Monash
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|MONASH
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1998
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Subang Jaya]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.monash.edu.my/]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[http://www.masterskill.edu.my/ Masterskill University College of Health Sciences] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130624010816/http://www.masterskill.edu.my/ |date=2013-06-24 }}
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Kolej Universiti Masterskill Sains Kesihatan
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|MASTERSKILL
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1997
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Cheras, Куала-Лумпур|Cheras]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.must.edu.my/]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Multimedia University]]&lt;ref&gt;Originally established as the Institute of Telecommunication and Information Technology [http://www.mmu.edu.my/TheUniversity_brief_history_1996melaka.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090108083438/http://www.mmu.edu.my/TheUniversity_brief_history_1996melaka.htm |date=2009-01-08 }}&lt;/ref&gt;
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Multimedia
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|MMU 
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1994
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Cyberjaya]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.mmu.edu.my/]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[University of Nottingham Malaysia Campus|University of Nottingham]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Nottingham
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|UNiM
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|2000
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Semenyih]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.nottingham.edu.my/]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[SEGi University College]]&lt;ref&gt;[http://www.segi.edu.my/corp/profile.htm Originally established as Systematic College] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110817071202/http://www.segi.edu.my/corp/profile.htm |date=2011-08-17 }}&lt;/ref&gt;
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Kolej Universiti SEGi
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|SEGi
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1977
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Kota Damansara]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.segi.edu.my/]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Selangor International Islamic University College]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Kolej Universiti Islam Antarabangsa Selangor&lt;ref&gt;Originally established as Kolej Islam Selangor Darul Ehsan (Selangor Darul Ehsan Islamic College) [http://web5.bernama.com/client/kuis/index.php?sid=aboutkuis]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|KUIS
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1995
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Bangi, Malaysia|Bangi]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.kuis.edu.my/]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Sunway University]]&lt;ref&gt;[http://www.sunway.edu.my/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=538&amp;Itemid=907 Originally established as Sunway College] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722232855/http://www.sunway.edu.my/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=538&amp;Itemid=907 |date=2011-07-22 }}&lt;/ref&gt;
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Sunway
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|SYUC
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1987
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Subang Jaya]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.sunway.edu.my/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210516080038/http://www.sunway.edu.my/ |date=2021-05-16 }}
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Taylor's University]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Taylor&lt;ref&gt;[http://www.taylors.edu.my/about/about_landing.php?id=61 Originally established as Taylor's College] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071229065112/http://www.taylors.edu.my/about/about_landing.php?id=61 |date=2007-12-29 }}&lt;/ref&gt;
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|TAYLOR
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1969
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Subang Jaya]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.taylors.edu.my/]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Tenaga Nasional University]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Tenaga Nasional&lt;ref&gt;Originally established as Institut Latihan Sultan Ahmad Shah (Sultan Ahmad Shah Training Institute) [http://www.uniten.edu.my/newhome/content_list.asp?ContentID=2482] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722232900/http://www.uniten.edu.my/newhome/content_list.asp?ContentID=2482 |date=2011-07-22 }}&lt;/ref&gt;
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|UNITEN
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1976
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Kajang]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.uniten.edu.my/]
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[Tun Abdul Razak University]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Universiti Tun Abdul Razak
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|UNIRAZAK
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1998
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Petaling Jaya]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.unirazak.edu.my/]
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot; style=&quot;background-color:#ccccff;border:none;padding: 0px 0px 0px 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0px;color:#330000&quot;&gt;'''&lt;font color=&quot;black&quot; style=&quot;font-size:16px;&quot;&gt;Тереңгану&lt;/font&gt;'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot; style=&quot;text-align:left;margin:0px 1px;border:none;text-weight:bold;display:none;&quot;&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; width=&quot;100%&quot; 
|-
![[Қазақ тiлi]]ндегi аты
![[Малай тiлi]]ндегi ресми аты
!Акроним
!Ашылған жылы
!Орналасуы
!class=&quot;unsortable&quot;|Сiлтемесi
|-
|width=&quot;30%&quot;|[[TATI University College]]
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|Kolej Universiti TATI&lt;ref&gt;[http://202.75.48.40/~username/tatiuc.net/index.php?option=com_content&amp;task=blogsection&amp;id=4&amp;Itemid=58 Originally established as the Terengganu Advanced Technical Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090724042916/http://202.75.48.40/~username/tatiuc.net/index.php?option=com_content&amp;task=blogsection&amp;id=4&amp;Itemid=58 |date=2009-07-24 }}&lt;/ref&gt;
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|TATiUC
|width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;|1993
|width=&quot;15%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Kemaman]]
|width=&quot;5%&quot; align=&quot;center&quot;|[http://www.tatiuc.edu.my/]
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

== Дереккөздер ==
{{Reflist|2}}

[[Санат:Малайзия]]
[[Санат:Малайзия жоғарғы оқу орындары]]</text>
      <sha1>hxs34hk3iei1hymru25vodpeubltzy2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иннинг-ам-Аммерзе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210415</id>
    <revision>
      <id>3692745</id>
      <parentid>3691530</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:40:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3692745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5169" sha1="05qs5ld2t106hdfq94iexcsf4vz00wl" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Иннинг-ам-Аммерзе 
 |шынайы атауы            = Inning am Ammersee 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Inning am Ammersee COA.svg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=48 |lat_min=4 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=9 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Бавария 
 |кестедегі аймақ         = Бавария 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Штарнберг 
 |кестедегі аудан         = Штарнберг (аудан){{!}}Штарнберг 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 6 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Вернер Рёсльмайр 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 24.43 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 553 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 4313 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 08143 
 |пошта индексі           = 82266 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = STA 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 09 1 88 126 
 |ортаққордағы санаты     = Inning am Ammersee 
 |сайты                   = http://www.inning.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Иннинг-ам-Аммерзе''' ({{lang-de|Inning am Ammersee}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Бавария]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Жоғарғы Бавария (округ)|Жоғарғы Бавария]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Штарнберг (аудан)|Штарнберг]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 4313 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&amp;sequenz=tabelleErgebnis&amp;selectionname=12411-009r&amp;sachmerkmal=QUASTI&amp;sachschluessel=SQUART04&amp;startjahr=2010&amp;endjahr=2010 Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210428054219/https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&amp;sequenz=tabelleErgebnis&amp;selectionname=12411-009r&amp;sachmerkmal=QUASTI&amp;sachschluessel=SQUART04&amp;startjahr=2010&amp;endjahr=2010 |date=2021-04-28 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 24.43 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''09 1 88 126''. Муниципалитеттің басшысы — Вернер Рёсльмайр.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 6 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.inning.de/ Ресми сайты]

{{Германия:Штарнберг ауданы:Қалалар}}
{{Bavaria-geo-stub}}

[[Санат:Бавария елді мекендері]]</text>
      <sha1>05qs5ld2t106hdfq94iexcsf4vz00wl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лезина</title>
    <ns>0</ns>
    <id>230035</id>
    <revision>
      <id>3692777</id>
      <parentid>1833865</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T00:49:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4057" sha1="nttqcs6sygant492o58yuggo884u0gv" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = коммуна 
 |қазақша атауы           = Лезина 
 |шынайы атауы            = Manfredonia 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Италия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=41 |lat_min=38 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=15 |lon_min=55 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы 
 |аймағы                  = Апулия 
 |кестедегі аймақ         = Апулия 
 |аудан түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы 
 |ауданы                  = Фоджа (провинция){{!}}Фоджа 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                  = Francesco Paolo Campo 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 352 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 5 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 57093 
  |санақ жылы             = 2008 
  |тығыздығы              = 162 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            =  
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = (+39) 884 
 |пошта индексі           = 71043 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = ISTAT коды
 |сандық идентификаторы   = 071029 
 |ортаққордағы санаты     = Manfredonia 
 |сайты                   = http://www.comune.manfredonia.fg.it 
 |сайт тілі               = it 
}} 
'''Лезина''' ({{lang-it|Manfredonia}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Апулия]] әкімшілік аймағына қарасты [[Фоджа (провинция)|Фоджа]] провинциясында орналасқан.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 57093 адамды құрайды&amp;nbsp;(2008). Халық тығыздығы 162 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 352 км² шамасында. Пошта индексі — 71043.

Елді мекеннің қамқоршысы — әулие San Lorenzo Maiorano, Maria Santissima di Siponto e San Filippo Neri.&amp;nbsp;

== Демографиясы ==

== Коммуна әкімшілігі ==
* Телефоны: 0884 519111
* Электронды поштасы: ced@comune.manfredonia.fg.it
== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20000115192008/http://www.comune.manfredonia.fg.it/ Ресми сайты] {{ref-it}}
* [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}]

{{Фоджа провинциясы}}
{{italy-geo-stub}}

[[Санат:Апулия елді мекендері]]</text>
      <sha1>nttqcs6sygant492o58yuggo884u0gv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лучера</title>
    <ns>0</ns>
    <id>230036</id>
    <revision>
      <id>3692847</id>
      <parentid>3252200</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:06:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3930" sha1="rz38581z0yz3gsde75hs3lzcdpzn60w" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Лучера 
 |шынайы атауы            = Lucera 
 |сурет                   = [[Сурет:The Duomo of Lucera.jpg|330px]] 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Италия 
 |елтаңба                 =
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=41 |lat_min=30 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=15 |lon_min=20 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы 
 |аймағы                  = Апулия 
 |кестедегі аймақ         = Апулия 
 |аудан түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы 
 |ауданы                  = Фоджа (провинция){{!}}Фоджа 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                  = Паскале Дотоле 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 338,64 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 250 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 34 605 
  |санақ жылы             = 2008 
  |тығыздығы              = 102,2 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            =  
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = (+39) 881 
 |пошта индексі           = 71036 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = ISTAT коды
 |сандық идентификаторы   =  
 |ортаққордағы санаты     = Lucera 
 |сайты                   = http://www.comune.lucera.fg.it 
 |сайт тілі               = it 
}} 
'''Лучера''' ({{lang-it|Lucera}}) — [[Италия]]дағы қала, [[Апулия]] әкімшілік аймағына қарасты [[Фоджа (провинция)|Фоджа]] провинциясында орналасқан.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 34 605 адамды құрайды&amp;nbsp;(2008). Халық тығыздығы 102,2 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 338,64 км² шамасында. Пошта индексі — 71036.

Елді мекеннің қамқоршысы — Дева Мария Лучерская (Santa Maria Patrona di Lucera).&amp;nbsp;

== Демографиясы ==


== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20240711222029/https://www.comune.lucera.fg.it/ Ресми сайты] {{ref-it}}
* [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}]

{{Фоджа провинциясы}}
{{italy-geo-stub}}

[[Санат:Апулия елді мекендері]]</text>
      <sha1>rz38581z0yz3gsde75hs3lzcdpzn60w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лейни</title>
    <ns>0</ns>
    <id>232040</id>
    <revision>
      <id>3692778</id>
      <parentid>1835523</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T00:54:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3922" sha1="3pu938hrprpjw21u64wllko450pk8nu" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = коммуна 
 |қазақша атауы           = Лейни 
 |шынайы атауы            = Leinì 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Италия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=45 |lat_min=11 |lat_sec=01 
  |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=42 |lon_sec=55 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы 
 |аймағы                  = Пьемонт 
 |кестедегі аймақ         = Пьемонт 
 |аудан түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы 
 |ауданы                  = Турин (провинция){{!}}Турин 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                  = Ivano Coral 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 32 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 245 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2008 
  |санақ жылы             = 2008 
  |тығыздығы              = 422 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            =  
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = (+39) 11 
 |пошта индексі           = 10040 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = ISTAT коды
 |сандық идентификаторы   = 01130 
 |ортаққордағы санаты     = Leinì 
 |сайты                   = http://www.comune.leini.to.it 
 |сайт тілі               = it 
}} 
'''Лейни''' ({{lang-it|Leinì}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Пьемонт]] әкімшілік аймағына қарасты [[Турин (провинция)|Турин]] провинциясында орналасқан.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2008 адамды құрайды&amp;nbsp;(2008). Халық тығыздығы 422 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 32 км² шамасында. Пошта индексі — 10040.

Елді мекеннің қамқоршысы — киелі Лаврентий.&amp;nbsp;

== Демографиясы ==

== Коммуна әкімшілігі ==
* Телефоны: (011) 9986311 9986403 9986391

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20210924114000/http://www.comune.leini.to.it/ Ресми сайты] {{ref-it}}
* [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}]

{{Турин провинциясы}}
{{italy-geo-stub}}

[[Санат:Пьемонт елді мекендері]]</text>
      <sha1>3pu938hrprpjw21u64wllko450pk8nu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Личчана-Нарди</title>
    <ns>0</ns>
    <id>232631</id>
    <revision>
      <id>3692798</id>
      <parentid>3389913</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T04:41:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4115" sha1="4opexiq784ru27795cvujekpfzxj1mp" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = коммуна 
 |қазақша атауы           = Личчана-Нарди 
 |шынайы атауы            = Licciana Nardi 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Италия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=44 |lat_min=16 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=2 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы 
 |аймағы                  = Тоскана 
 |кестедегі аймақ         = Тоскана 
 |аудан түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы 
 |ауданы                  = Масса-Каррара (провинция){{!}}Масса-Каррара 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                  = Enzo Manenti 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 55 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 210 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 4975 
  |санақ жылы             = 2008 
  |тығыздығы              = 90 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            =  
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = (+39) 187 
 |пошта индексі           = 54016 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = ISTAT коды
 |сандық идентификаторы   = 45009 
 |ортаққордағы санаты     =  Licciana Nardi 
 |сайты                   = http://www.comunelicciananardi.ms.it 
 |сайт тілі               = it 
}} 
'''Личчана-Нарди''' ({{lang-it|Licciana Nardi}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Тоскана]] әкімшілік аймағына қарасты [[Масса-Каррара (провинция)|Масса-Каррара]] провинциясында орналасқан.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 4975 адамды құрайды&amp;nbsp;(2008). Халық тығыздығы 90 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 55 км² шамасында. Пошта индексі — 54016.

Елді мекеннің қамқоршысы — San Giacomo.&amp;nbsp;

== Демографиясы ==

== Коммуна әкімшілігі ==
* Телефоны: 0187 474911
* Электронды поштасы:  segreteria.sindaco@comune.licciananardi.ms.it
== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20080111034059/http://www.comunelicciananardi.ms.it/ Ресми сайты] {{ref-it}}
* [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}]

{{Масса-Каррара провинциясы}}
{{italy-geo-stub}}

[[Санат:Тоскана елді мекендері]]</text>
      <sha1>4opexiq784ru27795cvujekpfzxj1mp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Леричи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>233909</id>
    <revision>
      <id>3692785</id>
      <parentid>1837349</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T01:59:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4033" sha1="mckvwm13fv9t3rmla3rflwic7v2y7er" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = коммуна 
 |қазақша атауы           = Леричи 
 |шынайы атауы            = Lerici 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Италия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=44 |lat_min=05 |lat_sec=00 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=55 |lon_sec=00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы 
 |аймағы                  = Лигурия 
 |кестедегі аймақ         = Лигурия 
 |аудан түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы 
 |ауданы                  = Ла Специя (провинция){{!}}Ла Специя 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                  = Emanuele Fresco 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 16 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 10 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 10 667 
  |санақ жылы             = 2008 
  |тығыздығы              = 673 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            =  
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = (+39) 187 
 |пошта индексі           = 19032, 19036, 19030 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = ISTAT коды
 |сандық идентификаторы   = 11016 
 |ортаққордағы санаты     = Lerici 
 |сайты                   = http://www.comune.lerici.sp.it 
 |сайт тілі               = it 
}} 
'''Леричи''' ({{lang-it|Lerici}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Лигурия]] әкімшілік аймағына қарасты [[Ла Специя (провинция)|Ла Специя]] провинциясында орналасқан.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 10 667 адамды құрайды&amp;nbsp;(2008). Халық тығыздығы 673 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 16 км² шамасында. Пошта индексі — 19032, 19036, 19030.

Елді мекеннің қамқоршысы — Madonna di Maralunga.&amp;nbsp;

== Демографиясы ==

== Коммуна әкімшілігі ==
* Телефоны: 1 879 601
* Электронды поштасы: info@comune.lerici.sp.it
== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20110615204915/http://www.comune.lerici.sp.it/ Ресми сайты] {{ref-it}}
* [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}]

{{Ла Специя провинциясы}}
{{italy-geo-stub}}

[[Санат:Лигурия елді мекендері]]</text>
      <sha1>mckvwm13fv9t3rmla3rflwic7v2y7er</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лаурито</title>
    <ns>0</ns>
    <id>234961</id>
    <revision>
      <id>3692670</id>
      <parentid>1838259</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:27:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4015" sha1="t3q6u7om0am1z6mtvxq76hf3yawh2mk" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = коммуна 
 |қазақша атауы           = Лаурито 
 |шынайы атауы            = Laurito 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Италия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=40 |lat_min=10 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=15 |lon_min=24 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы 
 |аймағы                  = Кампания (Италия){{!}}Кампания 
 |кестедегі аймақ         = Кампания (Италия){{!}}Кампания 
 |аудан түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы 
 |ауданы                  = Салерно (провинция){{!}}Салерно 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                  = Filippo Carro 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 19 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    =  
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 941 
  |санақ жылы             = 2008 
  |тығыздығы              = 50 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            =  
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = (+39) 974 
 |пошта индексі           = 84050 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = ISTAT коды
 |сандық идентификаторы   = 65062 
 |ортаққордағы санаты     = Laurito 
 |сайты                   = http://www.comune.laurito.sa.it 
 |сайт тілі               = it 
}} 
'''Лаурито''' ({{lang-it|Laurito}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Кампания (Италия){{!}}Кампания]] әкімшілік аймағына қарасты [[Салерно (провинция)|Салерно]] провинциясында орналасқан.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 941 адамды құрайды&amp;nbsp;(2008). Халық тығыздығы 50 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 19 км² шамасында. Пошта индексі — 84050.


== Демографиясы ==

== Коммуна әкімшілігі ==
* Телефоны: 0974 954114 — 0974 954287

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20160707095428/http://www.comune.laurito.sa.it/ Ресми сайты] {{ref-it}}
* [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}]

{{Салерно провинциясы}}
{{italy-geo-stub}}

[[Санат:Кампания (Италия){{!}}Кампания елді мекендері]]</text>
      <sha1>t3q6u7om0am1z6mtvxq76hf3yawh2mk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Леобендорф (Төменгі Аустрия)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>236164</id>
    <revision>
      <id>3692779</id>
      <parentid>3472752</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T01:34:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4426" sha1="1b53q68kc5ak6n7l0hsnkibosa4bubc" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = коммуна 
 |қазақша атауы           = Леобендорф (Төменгі Аустрия) 
 |шынайы атауы            = Leobendorf 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Аустрия 
 |елтаңба                 = AUT Leobendorf COA.jpg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=48 |lat_min=22 |lat_sec=39 
  |lon_dir=E |lon_deg=16 |lon_min=19 |lon_sec=10 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Аустрия әкімшілік бөлінісі{{!}}Федералды жері 
 |аймағы                  = Төменгі Аустрия 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Аустрия 
 |аудан түрі              = Аустрия округтерінің тізімі{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Корнойбург (округ){{!}}Корнойбург 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Бургомистрі
 |басшысы                  = Карл Штих 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 29,96 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 187  
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = неміс тілі{{!}}немісше
  |тұрғыны                = 4630 
  |санақ жылы             = 2005
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = (+43) 2262 
 |пошта индексі           = 2100 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = KO 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды
 |сандық идентификаторы   = 3 12 16 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = http://www.leobendorf.at 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Леобендорф (Төменгі Аустрия)''' ({{lang-de|Leobendorf}}) — [[Аустрия]]дағы коммуна. [[Төменгі Аустрия]] [[Аустрия әкімшілік бөлінісі|федералды жеріне]] қарасты [[Корнойбург (округ)|Корнойбург]] округінің құрамына енеді.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 4630 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 29,96 км² шамасында. Елді мекеннің [[Автомобиль нөмірлері|автомобиль коды]] — KO, [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми идентификациялық коды]] — ''3 12 16''.

[[2005]] жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Карл Штих саналады.

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20180612191636/http://www.leobendorf.at/ Ресми сайты]

{{Аустрия:Корнойбург округі:Қалалар}}
{{austria-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері]]</text>
      <sha1>1b53q68kc5ak6n7l0hsnkibosa4bubc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лесковдол (София облысы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295410</id>
    <revision>
      <id>3692786</id>
      <parentid>3273214</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T02:13:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4259" sha1="89r2fc9cd6megvrbmuu7lkw8msfo3sm" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = ауыл 
 |қазақша атауы           = Лесковдол 
 |шынайы атауы            = Лесковдол 
 |сурет                   = Kashti-Leskovdol.jpg
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Болгария 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=42 |lat_min=58 |lat_sec=29 
  |lon_dir=E |lon_deg=23 |lon_min=26 |lon_sec=22 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 250 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Болгария әкімшілік бөлінісі{{!}}Облысы 
 |ауданы                  = София облысы 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = Болгария қауымдары{{!}}Қауымы 
 |қауым                   = Своге (қауым) 
 |кестедегі қауым         = Своге (қауым){{!}}Своге 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Кмет
 |басшысы                 =  
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              =  
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 900 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 81 
  |санақ жылы             = 2018
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = (+359)  
 |пошта индексі           = 2268 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = СО 
 |идентификатор түрі      = ЕКАТТЕ коды 
 |сандық идентификаторы   = 43390 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}} 
'''Лесковдол''' ({{lang-bg|Лесковдол}}) — [[Болгария]]дағы ауыл. [[София облысы]]на қарасты [[Своге (қауым)|Своге]] қауымының құрамына кіреді.

[[2018 жыл]]ғы  мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 81 адамды құрайды.&lt;ref&gt;http://www.nsi.bg/nrnm/show2.php?sid=57572&amp;ezik=bul&amp;e=158619 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211018082814/https://www.nsi.bg/nrnm/show2.php?sid=57572&amp;ezik=bul&amp;e=158619 |date=2021-10-18 }}&lt;/ref&gt;

Пошта индексі — ''2268''.&amp;nbsp;[[ЕКАТТЕ коды]] — ''43390''.

== Картада ==
* [http://5ko.free.fr/bg/map.php?ime=&amp;goto=bgmaps bgmaps.com электронды картада орналасуы]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://5ko.free.fr/bg/map.php?ime=&amp;goto=emapsbg emaps.bg электронды картада орналасуы]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://5ko.free.fr/bg/map.php?ime=&amp;goto=googlemaps Google электронды картада орналасуы]

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://grao.bg/tna/tab02.txt Тұрғын статистикасы] {{ref-bg}}

{{bulgaria-geo-stub}}
{{Своге қауымының елді мекендері}}

[[Санат:София облысының елді мекендері]]</text>
      <sha1>89r2fc9cd6megvrbmuu7lkw8msfo3sm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ла-Эт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302231</id>
    <revision>
      <id>3692549</id>
      <parentid>3463000</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T12:01:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4141" sha1="jdkq2ljgrg4eznkc8ufb8crm564yc3n" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = коммуна 
 |қазақша атауы           = Ла-Эт 
 |шынайы атауы            = La Heutte 
 |сурет                   = [Сурет:2009-05-17 La Heutte (Foto Dietrich Michael Weidmann) 897.jpg
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Швейцария 
 |елтаңба                 = CHE La Heutte COA.svg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=47 |lat_min=11 |lat_sec=29 
  |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=13 |lon_sec=40 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Швейцария әкімшілік бөлінісі{{!}}Кантоны 
 |аймағы                  = Берн 
 |кестедегі аймақ         = Берн (кантон){{!}}Берн  
 |аудан түрі              = Швейцария округтерінің тізімі{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Куртелари 
 |кестедегі аудан         = Куртелари (округ){{!}}Куртелари 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Бургомистрі
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 8.0 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 615 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = неміс тілі
  |тұрғыны                = 506 
  |санақ жылы             = 2006 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 2604 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = BE 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды
 |сандық идентификаторы   = 436 
 |ортаққордағы санаты     = La Heutte 
 |сайты                   = http://www.laheutte.ch 
 |сайт тілі               = 
}} 
[[Сурет:Karte Gemeinde La Heutte 2007.png|250px|thumb|Картада орналасуы]]
'''Ла-Эт''' ({{lang-de|La Heutte}}) — [[Швейцария]]ның [[Берн (кантон)|Берн]] кантонында орналасқан коммуна. [[Куртелари (округ)|Куртелари]] округінің құрамына кіреді.

[[2006 жыл]]ғы  мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 506 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 8.0 км² шамасында. [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|Ресми идентификациялық коды]] — ''436'', [[пошта индексі]] — 2604.

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20201129005246/http://laheutte.ch/ Ресми сайты]

{{Switzerland-geo-stub}}
{{Швейцария:Куртелари округі:Қалалар}} 

[[Санат:Берн елді мекендері]]</text>
      <sha1>jdkq2ljgrg4eznkc8ufb8crm564yc3n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ландерруе-сюр-Сегюр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>423277</id>
    <revision>
      <id>3692600</id>
      <parentid>3660888</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:00:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5994" sha1="em150wzm4uymv062yooztkxqih7u90o" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]]
 |қазақша атауы           = Ландерруе-сюр-Сегюр
 |шынайы атауы            = Landerrouet-sur-Ségur
 |сурет                   = Landerrouet-sur-Ségur Mairie.jpg
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Франция
 |елтаңба                 = Blason ville FR Landerrouet-sur-Ségur (Gironde).svg
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir= |lat_deg=44.6541666667 |lat_min= |lat_sec=
  |lon_dir= |lon_deg=-0.0216666666667 |lon_min= |lon_sec=
  |CoordAddon             = type:city(122)_region:FR
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 270
 |аймақ картасының өлшемi = 270
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Франция аймақтары{{!}}Аймағы
 |аймағы                  = Аквитания
 |кестедегі аймақ         = Аквитания
 |аудан түрі              = Франция департаменттері{{!}}Департаменті
 |ауданы                  = Жиронда
 |кестедегі аудан         = Жиронда (департамент){{!}}Жиронда
 |қауым түрі              = Франция округтері{{!}}Округі
 |қауым                   = Лангон (округ){{!}}Лангон
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = &lt;!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:&lt;br /&gt; [[Монсегюр (кантон)|Монсегюр]] --&gt;
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                 = Jean-Pierre Gasnault ([[2001]]-[[2008]])
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 3,14
 |биiктiктiң түрi         = Биіктігі
 |орталығының биiктігі    = 14—82
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 122
  |санақ жылы             = 2009
  |тығыздығы              = 38,85
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 33540
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = INSEE коды
 |сандық идентификаторы   = 33224
 |ортаққордағы санаты     = Landerrouet-sur-Ségur
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Ландерруе-сюр-Сегюр''' ({{lang-fr|Landerrouet-sur-Ségur}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Аквитания]] аймағына қарасты [[Жиронда (департамент)|Жиронда]] департаментінде орналасқан. [[Лангон (округ)|Лангон]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 3,14 км² шамасында.

Коммунаның [[INSEE коды]] — ''33224'', [[пошта индексі]] — ''33540''.

== Демографиясы ==
[[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 122 адамды құрады&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}&lt;/ref&gt;. Халық тығыздығы — 38,85 адам/км².

{{Демография/FRA/Landerrouet-sur-Ségur}}

Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&amp;ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}&lt;/ref&gt;:
{{ЖЖ-Кесте
 | макс=12 | барлығы=112
 | е0=8 | ә0=0
 | е5=0 | ә5=8
 | е10=4 | ә10=0
 | е15=4 | ә15=0
 | е20=8 | ә20=4
 | е25=4 | ә25=0
 | е30=0 | ә30=0
 | е35=4 | ә35=8
 | е40=12 | ә40=4
 | е45=0 | ә45=0
 | е50=0 | ә50=4
 | е55=4 | ә55=0
 | е60=4 | ә60=8
 | е65=8 | ә65=4
 | е70=4 | ә70=8
 | е75=0 | ә75=0
 | е80=0 | ә80=0
 | е85=0 | ә85=0
}}

== Тағы қараңыз ==
* [[Жиронда департаментінің коммуналары]]

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{commonscat|Landerrouet-sur-Ségur|Ландерруе-сюр-Сегюр}}

* [https://web.archive.org/web/20121106215049/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=33224-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы]
* [http://www.mapquest.com/?q=44.6541666667,-0.0216666666667&amp;zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы]

{{France-geo-stub}}
{{Жиронда департаментінің коммуналары}}

[[Санат:Жиронда департаментінің коммуналары]]</text>
      <sha1>em150wzm4uymv062yooztkxqih7u90o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ле-Мений</title>
    <ns>0</ns>
    <id>424002</id>
    <revision>
      <id>3692761</id>
      <parentid>3098531</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T20:38:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6023" sha1="nnxqc7ywh4d121g703c327urlhc8ggb" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]]
 |қазақша атауы           = Ле-Мений
 |шынайы атауы            = Le Ménil
 |сурет                   = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Франция
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir= |lat_deg=47.90805555555 |lat_min= |lat_sec=
  |lon_dir= |lon_deg=6.78361111111 |lon_min= |lon_sec=
  |CoordAddon             = type:city(1163)_region:FR
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 270
 |аймақ картасының өлшемi = 270
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Франция аймақтары{{!}}Аймағы
 |аймағы                  = Лотарингия
 |кестедегі аймақ         = Лотарингия
 |аудан түрі              = Франция департаменттері{{!}}Департаменті
 |ауданы                  = Вогез
 |кестедегі аудан         = Вогез (департамент){{!}}Вогез
 |қауым түрі              = Франция округтері{{!}}Округі
 |қауым                   = Епиналь (округ){{!}}Епиналь
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = &lt;!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:&lt;br /&gt; [[Ле-Тийо (кантон)|Ле-Тийо]] --&gt;
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                 = Jean-Claude Côme ([[2008]]-[[2014]])
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 20,38
 |биiктiктiң түрi         = Биіктігі
 |орталығының биiктігі    = 509—1106
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1163
  |санақ жылы             = 2009
  |тығыздығы              = 57,07
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 88160
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = INSEE коды
 |сандық идентификаторы   = 88302
 |ортаққордағы санаты     = Le Ménil
 |сайты                   = http://le-menil.fr
 |сайт тілі               = 
}}
'''Ле-Мений''' ({{lang-fr|Le Ménil}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Лотарингия]] аймағына қарасты [[Вогез (департамент)|Вогез]] департаментінде орналасқан. [[Епиналь (округ)|Епиналь]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 20,38 км² шамасында.

Коммунаның [[INSEE коды]] — ''88302'', [[пошта индексі]] — ''88160''.

== Демографиясы ==
[[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1163 адамды құрады&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}&lt;/ref&gt;. Халық тығыздығы — 57,07 адам/км².

{{Демография/FRA/Le Ménil}}

Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&amp;ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}&lt;/ref&gt;:
{{ЖЖ-Кесте
 | макс=68 | барлығы=1196
 | е0=24 | ә0=40
 | е5=56 | ә5=28
 | е10=28 | ә10=52
 | е15=52 | ә15=16
 | е20=44 | ә20=40
 | е25=20 | ә25=28
 | е30=44 | ә30=36
 | е35=52 | ә35=60
 | е40=68 | ә40=28
 | е45=44 | ә45=44
 | е50=48 | ә50=52
 | е55=48 | ә55=40
 | е60=20 | ә60=16
 | е65=24 | ә65=12
 | е70=24 | ә70=40
 | е75=4 | ә75=20
 | е80=4 | ә80=4
 | е85=12 | ә85=24
}}

== Тағы қараңыз ==
* [[Вогез департаментінің коммуналары]]

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{commonscat|Le Ménil|Ле-Мений}}
* [https://web.archive.org/web/20200521004957/http://le-menil.fr/ Ресми сайты]
* [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=88302-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121026033413/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=88302-COM |date=2012-10-26 }}
* [http://www.mapquest.com/?q=47.90805555555,6.78361111111&amp;zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы]

{{France-geo-stub}}
{{Вогез департаментінің коммуналары}}

[[Санат:Вогез департаментінің коммуналары]]</text>
      <sha1>nnxqc7ywh4d121g703c327urlhc8ggb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ле-Ферре</title>
    <ns>0</ns>
    <id>426190</id>
    <revision>
      <id>3692770</id>
      <parentid>2961614</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T23:32:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5907" sha1="l06c6qzbz9unv5edh5ff8alounmk5ys" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]]
 |қазақша атауы           = Ле-Ферре
 |шынайы атауы            = Le Ferré
 |сурет                   = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Франция
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir= |lat_deg=48.4933333333 |lat_min= |lat_sec=
  |lon_dir= |lon_deg=-1.29277777778 |lon_min= |lon_sec=
  |CoordAddon             = type:city(651)_region:FR
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 270
 |аймақ картасының өлшемi = 270
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Франция аймақтары{{!}}Аймағы
 |аймағы                  = Бретань
 |кестедегі аймақ         = Бретань
 |аудан түрі              = Франция департаменттері{{!}}Департаменті
 |ауданы                  = Иль және Вилен
 |кестедегі аудан         = Иль және Вилен (департамент){{!}}Иль және Вилен
 |қауым түрі              = Франция округтері{{!}}Округі
 |қауым                   = Фужер (округ){{!}}Фужер
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = &lt;!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:&lt;br /&gt; [[Лувинье-дю-Дезер (кантон)|Лувинье-дю-Дезер]] --&gt;
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                 = Louis Pautrel ([[2008]]-[[2014]])
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 16,92
 |биiктiктiң түрi         = Биіктігі
 |орталығының биiктігі    = 90—172
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 651
  |санақ жылы             = 2009
  |тығыздығы              = 38,48
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 35420
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = INSEE коды
 |сандық идентификаторы   = 35111
 |ортаққордағы санаты     = Le Ferré
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Ле-Ферре''' ({{lang-fr|Le Ferré}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Бретань]] аймағына қарасты [[Иль және Вилен (департамент)|Иль және Вилен]] департаментінде орналасқан. [[Фужер (округ)|Фужер]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 16,92 км² шамасында.

Коммунаның [[INSEE коды]] — ''35111'', [[пошта индексі]] — ''35420''.

== Демографиясы ==
[[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 651 адамды құрады&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}&lt;/ref&gt;. Халық тығыздығы — 38,48 адам/км².

{{Демография/FRA/Le Ferré}}

Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&amp;ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}&lt;/ref&gt;:
{{ЖЖ-Кесте
 | макс=36 | барлығы=572
 | е0=36 | ә0=12
 | е5=16 | ә5=20
 | е10=8 | ә10=16
 | е15=12 | ә15=8
 | е20=12 | ә20=24
 | е25=16 | ә25=16
 | е30=32 | ә30=20
 | е35=20 | ә35=16
 | е40=4 | ә40=8
 | е45=8 | ә45=16
 | е50=12 | ә50=12
 | е55=12 | ә55=12
 | е60=16 | ә60=24
 | е65=36 | ә65=24
 | е70=20 | ә70=16
 | е75=16 | ә75=16
 | е80=12 | ә80=12
 | е85=0 | ә85=12
}}

== Тағы қараңыз ==
* [[Иль және Вилен департаментінің коммуналары]]

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{commonscat|Le Ferré|Ле-Ферре}}
* [https://web.archive.org/web/20120913202610/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=35111-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы]
* [http://www.mapquest.com/?q=48.4933333333,-1.29277777778&amp;zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы]

{{Иль және Вилен департаментінің коммуналары}}

[[Санат:Иль және Вилен департаментінің коммуналары]]


{{France-geo-stub}}</text>
      <sha1>l06c6qzbz9unv5edh5ff8alounmk5ys</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лудеак</title>
    <ns>0</ns>
    <id>426446</id>
    <revision>
      <id>3692825</id>
      <parentid>2392324</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T07:28:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5987" sha1="0touxxs7wvqozw9w5xfhh0d3ek98ddu" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]]
 |қазақша атауы           = Лудеак
 |шынайы атауы            = Loudéac
 |сурет                   = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Франция
 |елтаңба                 = Blason ville fr Loudéac (Côtes-d'Armor).svg
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir= |lat_deg=48.1778 |lat_min= |lat_sec=
  |lon_dir= |lon_deg=-2.7539 |lon_min= |lon_sec=
  |CoordAddon             = type:city(9991)_region:FR
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 270
 |аймақ картасының өлшемi = 270
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Франция аймақтары{{!}}Аймағы
 |аймағы                  = Бретань
 |кестедегі аймақ         = Бретань
 |аудан түрі              = Франция департаменттері{{!}}Департаменті
 |ауданы                  = Кот-д'Армор
 |кестедегі аудан         = Кот-д'Армор (департамент){{!}}Кот-д'Армор
 |қауым түрі              = Франция округтері{{!}}Округі
 |қауым                   = Сен-Брие (округ){{!}}Сен-Брие
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = &lt;!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:&lt;br /&gt; [[Лудеак (кантон)|Лудеак]] --&gt;
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                 = Gérard Huet ([[2008]]-[[2014]])
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 80,24
 |биiктiктiң түрi         = Биіктігі
 |орталығының биiктігі    = 73—245
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 9991
  |санақ жылы             = 2009
  |тығыздығы              = 124,51
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 22600
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = INSEE коды
 |сандық идентификаторы   = 22136
 |ортаққордағы санаты     = Loudéac
 |сайты                   = http://www.ville-loudeac.fr
 |сайт тілі               = 
}}
'''Лудеак''' ({{lang-fr|Loudéac}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Бретань]] аймағына қарасты [[Кот-д'Армор (департамент)|Кот-д'Армор]] департаментінде орналасқан. [[Сен-Брие (округ)|Сен-Брие]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 80,24 км² шамасында.

Коммунаның [[INSEE коды]] — ''22136'', [[пошта индексі]] — ''22600''.

== Демографиясы ==
[[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 9991 адамды құрады&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}&lt;/ref&gt;. Халық тығыздығы — 124,51 адам/км².

{{Демография/FRA/Loudéac}}

Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&amp;ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}&lt;/ref&gt;:
{{ЖЖ-Кесте
 | макс=388 | барлығы=9646
 | е0=276 | ә0=276
 | е5=264 | ә5=256
 | е10=297 | ә10=316
 | е15=278 | ә15=325
 | е20=305 | ә20=196
 | е25=240 | ә25=264
 | е30=249 | ә30=220
 | е35=333 | ә35=248
 | е40=292 | ә40=339
 | е45=384 | ә45=388
 | е50=347 | ә50=335
 | е55=280 | ә55=324
 | е60=216 | ә60=280
 | е65=196 | ә65=216
 | е70=284 | ә70=312
 | е75=212 | ә75=259
 | е80=148 | ә80=191
 | е85=80 | ә85=220
}}

== Тағы қараңыз ==
* [[Кот-д’Армор департаментінің коммуналары]]

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{commonscat|Loudéac|Лудеак}}
* [https://web.archive.org/web/20110202141559/http://www.ville-loudeac.fr/ Ресми сайты]
* [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=22136-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы]
* [http://www.mapquest.com/?q=48.1778,-2.7539&amp;zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы]

{{Кот-д’Армор департаментінің коммуналары}}

[[Санат:Кот-д’Армор департаментінің коммуналары]]


{{France-geo-stub}}</text>
      <sha1>0touxxs7wvqozw9w5xfhh0d3ek98ddu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лангонне</title>
    <ns>0</ns>
    <id>426813</id>
    <revision>
      <id>3692598</id>
      <parentid>2902415</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T14:37:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6030" sha1="5e0xem3kuo5lx7wqu143gvnctx61kf6" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]]
 |қазақша атауы           = Лангонне
 |шынайы атауы            = Langonnet
 |сурет                   = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Франция
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir= |lat_deg=48.106389 |lat_min= |lat_sec=
  |lon_dir= |lon_deg=-3.492222 |lon_min= |lon_sec=
  |CoordAddon             = type:city(1927)_region:FR
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 270
 |аймақ картасының өлшемi = 270
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Франция аймақтары{{!}}Аймағы
 |аймағы                  = Бретань
 |кестедегі аймақ         = Бретань
 |аудан түрі              = Франция департаменттері{{!}}Департаменті
 |ауданы                  = Морбиан
 |кестедегі аудан         = Морбиан (департамент){{!}}Морбиан
 |қауым түрі              = Франция округтері{{!}}Округі
 |қауым                   = Понтиви (округ){{!}}Понтиви
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = &lt;!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:&lt;br /&gt; [[Гурен (кантон)|Гурен]] --&gt;
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                 = Christian Derrien ([[2008]]-[[2014]])
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 85,40
 |биiктiктiң түрi         = Биіктігі
 |орталығының биiктігі    = 104—292
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1927
  |санақ жылы             = 2009
  |тығыздығы              = 22,56
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 56630
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = INSEE коды
 |сандық идентификаторы   = 56100
 |ортаққордағы санаты     = Langonnet
 |сайты                   = http://www.langonnet.fr
 |сайт тілі               = 
}}
'''Лангонне''' ({{lang-fr|Langonnet}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Бретань]] аймағына қарасты [[Морбиан (департамент)|Морбиан]] департаментінде орналасқан. [[Понтиви (округ)|Понтиви]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 85,40 км² шамасында.

Коммунаның [[INSEE коды]] — ''56100'', [[пошта индексі]] — ''56630''.

== Демографиясы ==
[[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1927 адамды құрады&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}&lt;/ref&gt;. Халық тығыздығы — 22,56 адам/км².

{{Демография/FRA/Langonnet}}

Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&amp;ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}&lt;/ref&gt;:
{{ЖЖ-Кесте
 | макс=112 | барлығы=1908
 | е0=32 | ә0=32
 | е5=56 | ә5=40
 | е10=48 | ә10=64
 | е15=56 | ә15=32
 | е20=44 | ә20=28
 | е25=72 | ә25=48
 | е30=52 | ә30=32
 | е35=64 | ә35=64
 | е40=72 | ә40=52
 | е45=72 | ә45=60
 | е50=76 | ә50=48
 | е55=112 | ә55=60
 | е60=40 | ә60=32
 | е65=40 | ә65=52
 | е70=52 | ә70=76
 | е75=64 | ә75=72
 | е80=36 | ә80=64
 | е85=20 | ә85=44
}}

== Тағы қараңыз ==
* [[Морбиан департаментінің коммуналары]]

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{commonscat|Langonnet|Лангонне}}
* [https://web.archive.org/web/20180914213840/http://www.langonnet.fr/ Ресми сайты]
* [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=56100-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121020100147/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=56100-COM |date=2012-10-20 }}
* [http://www.mapquest.com/?q=48.106389,-3.492222&amp;zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы]

{{France-geo-stub}}
{{Морбиан департаментінің коммуналары}}

[[Санат:Морбиан департаментінің коммуналары]]</text>
      <sha1>5e0xem3kuo5lx7wqu143gvnctx61kf6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Леви-Сен-Ном</title>
    <ns>0</ns>
    <id>437167</id>
    <revision>
      <id>3692773</id>
      <parentid>3621373</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T00:08:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6125" sha1="8vnfo9tk1jl166cdhqw84lsi61zfnld" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]]
 |қазақша атауы           = Леви-Сен-Ном
 |шынайы атауы            = Lévis-Saint-Nom
 |сурет                   = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Франция
 |елтаңба                 = Blason ville fr Lévis-Saint-Nom (Yvelines).svg
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir= |lat_deg=48.4320 |lat_min= |lat_sec=
  |lon_dir= |lon_deg=1.5658 |lon_min= |lon_sec=
  |CoordAddon             = type:city(1702)_region:FR
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 270
 |аймақ картасының өлшемi = 270
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Франция аймақтары{{!}}Аймағы
 |аймағы                  = Иль-де-Франс
 |кестедегі аймақ         = Иль-де-Франс
 |аудан түрі              = Франция департаменттері{{!}}Департаменті
 |ауданы                  = Ивелин
 |кестедегі аудан         = Ивелин (департамент){{!}}Ивелин
 |қауым түрі              = Франция округтері{{!}}Округі
 |қауым                   = Рамбуе (округ){{!}}Рамбуе
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = &lt;!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:&lt;br /&gt; [[Шеврез (кантон)|Шеврез]] --&gt;
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                 = Anne Grignon ([[2008]]-[[2014]])
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 8,25
 |биiктiктiң түрi         = Биіктігі
 |орталығының биiктігі    = 103—174
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1702
  |санақ жылы             = 2009
  |тығыздығы              = 206,3
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 78320
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = INSEE коды
 |сандық идентификаторы   = 78334
 |ортаққордағы санаты     = Lévis-Saint-Nom
 |сайты                   = http://www.levis-saint-nom.fr
 |сайт тілі               = 
}}
'''Леви-Сен-Ном''' ({{lang-fr|Lévis-Saint-Nom}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Иль-де-Франс]] аймағына қарасты [[Ивелин (департамент)|Ивелин]] департаментінде орналасқан. [[Рамбуе (округ)|Рамбуе]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,25 км² шамасында.

Коммунаның [[INSEE коды]] — ''78334'', [[пошта индексі]] — ''78320''.

== Демографиясы ==
[[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1702 адамды құрады&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}&lt;/ref&gt;. Халық тығыздығы — 206,3 адам/км².

{{Демография/FRA/Lévis-Saint-Nom}}

Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&amp;ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}&lt;/ref&gt;:
{{ЖЖ-Кесте
 | макс=96 | барлығы=1712
 | е0=40 | ә0=40
 | е5=44 | ә5=76
 | е10=48 | ә10=48
 | е15=84 | ә15=52
 | е20=64 | ә20=36
 | е25=16 | ә25=28
 | е30=40 | ә30=28
 | е35=48 | ә35=64
 | е40=80 | ә40=72
 | е45=96 | ә45=72
 | е50=80 | ә50=92
 | е55=72 | ә55=72
 | е60=44 | ә60=44
 | е65=32 | ә65=56
 | е70=28 | ә70=12
 | е75=16 | ә75=28
 | е80=20 | ә80=32
 | е85=0 | ә85=8
}}

== Тағы қараңыз ==
* [[Ивелин департаментінің коммуналары]]

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{commonscat|Lévis-Saint-Nom|Леви-Сен-Ном}}
* [https://web.archive.org/web/20160620151057/http://www.levis-saint-nom.fr/ Ресми сайты]
* [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=78334-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121102192800/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=78334-COM |date=2012-11-02 }}
* [http://www.mapquest.com/?q=48.4320,1.5658&amp;zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы]

{{France-geo-stub}}
{{Ивелин департаментінің коммуналары}}

[[Санат:Ивелин департаментінің коммуналары]]</text>
      <sha1>8vnfo9tk1jl166cdhqw84lsi61zfnld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ло (департамент)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>479684</id>
    <revision>
      <id>3692800</id>
      <parentid>3389917</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T04:45:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2450" sha1="tm0fncy3ai09g0xord875kxcjfozedb" xml:space="preserve">'''Ло''' ({{lang-fr|Lot}}, айтылуы «лот»; {{lang-oc|Òlt, Òut}}) — [[Франция]]ның оңтүстік-батысындағы департамент, [[Миди-Пиреней]] аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 46. Әкімшілік орталығы — [[Каор]]. Халық саны 160,2 мың адам (департаменттер арасында 90-ші орын, [[1999]] ж.).

== Географиясы ==
Жер аумағы 5217 км². Департамент арқылы [[Лот (өзен)|Лот]] және [[Селе (өзен)|Селе]] өзендері ағып өтеді.

Аймақ шарап шаруашылығымен танымал ([[кагор]] шарабының атауы Каор-Cahors тауынан шықса керек).

== Әкімшілік-аумақтық бөлінісі ==
Департамент 3 округ, 31 кантон және 340 коммунаны қосады.

== Тарихы ==
Лот — [[1790]] ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы [[Лангедок]] провинциясының аймағында пайда болған. Атауы [[Лот (өзен)|Лот]] өзенінен шыққан. [[1808 жыл]]ы Ло жерінің бір бөлігі [[Тарн және Гаронна]] департаментіне қосылған болатын.

== Тағы қараңыз ==
* [[Ло департаментінің коммуналары]]

== Сілтемелер ==
* [http://www.lot.pref.gouv.fr/ Prefecture website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090718000035/http://www.lot.pref.gouv.fr/ |date=2009-07-18 }} (in French)
* [http://www.cg46.fr/ Conseil Général website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060107104025/http://www.cg46.fr/ |date=2006-01-07 }} (in French)
* [http://www.quercy.net/quercy/index.html Map of the department] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051123063704/http://quercy.net/quercy/index.html |date=2005-11-23 }} (French and English)
* [https://web.archive.org/web/20070522214938/http://www.lot-tourisme.com/ lot-tourisme.com] (in French)

{{Франция департаменттері}}
{{Ло департаментінің коммуналары}}

[[Санат:Ло|*]]


{{france-geo-stub}}</text>
      <sha1>tm0fncy3ai09g0xord875kxcjfozedb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аққала (Атырау облысы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>482971</id>
    <revision>
      <id>3692551</id>
      <parentid>3692532</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T12:01:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3692551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7280" sha1="mai2kvrf43ewu8sxjeumdj4shl6e036" xml:space="preserve">{{мағына|Аққала (айрық)}}

{{Елді мекен-Қазақстан
 |статусы                 = ауыл
 |атауы                   = Аққала 
 |сурет                   =
 |әкімшілік күйі          = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_deg =48  |lat_min =37  |lat_sec = 09
  |lon_deg = 51 |lon_min = 45 |lon_sec = 30
  |CoordAddon             =  
  |CoordScale             =
 |ел картасы             = 
 |облыс картасы          =  
 |аудан картасы          = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |облыс картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |облысы                  = Атырау облысы
 |кестедегі облыс         = Атырау облысы{{!}}Атырау
 |ауданы                  = Индер ауданы
 |кестедегі аудан         = Индер ауданы{{!}}Индер 
 |мекен түрі              = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі
 |мекені                  = Елтай ауылдық округі (Атырау облысы){{!}}Елтай
 |кестедегі мекен         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |әкімі                   = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = ''Индерские горы (Индер) бекінісі, Го́ры''
 |статус алуы               = 
 |жер аумағы                  = 
 |биiктiктiң түрi         =
 |орталығының биiктігі    =
 |климаты                 = 
  |тұрғыны                = {{өсім}}861
  |санақ жылы             = 2021
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = аққалалық, аққалалықтар
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         =  
 |идентификатор түрі      =
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   =
 |сайт тілі               = 
 |сайт тілі 2            =
 |сайт тілі 3            = 
 |сайт тілі 4           = 
 |сайт тілі 5            = 
 |add1n                  =
 |add1                   = 
 |add2n                  = 
 |add2                   = 
 |add3n                  = 
 |add3                   = 
}}

'''Аққала''' (1993 ж. дейін ''Горы'') — [[Атырау облысы]], [[Индер ауданы]], [[Елтай ауылдық округі (Атырау облысы)|Елтай ауылдық округі]] құрамындағы ауыл.

== Географиялық орны ==
Аққала ауылының географиялық орналасқан жері [[Жайық]] өзенінің орта ағысы бойында, батыс жағалауындағы (Самар бетінде), аудан орталығы [[Индербор]] кентінен солтүстікке қарай 5 шақырым жерде биік төбеде орналасқан. Аққала ауылының шекарасы оңтүстікте Елтай ауылы, Мұнай айдау стансасымен, ҫолтүстікте Батыс Қазақстан облысы, Ақжайық ауданы, Шабдаржап (Харькино) ауылымен, батысында Нарын құмы, Бағырлай өзегімен, шығыста Жайық өзенімен шектеседі.

== Халқы ==
[[1989 жыл|1989 жылы]] елді мекенде 679 адам тұрған.&lt;ref&gt;[https://books.google.kz/books/about/Itogi_vsesoi%CD%A1uzno%C4%AD_perepisi_naselenii.html?id=qTHtAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y 1989 жылғы Қазақ КСР бойынша Бүкілодақтық халық санағының қорытындылары. 3 том]&lt;/ref&gt; [[1999 жыл|1999 жылы]] тұрғындар саны 733 адам (380 ер адам және 353 әйел адам) болса, [[2009 жыл|2009 жылы]] 825 адамды (411 ер адам және 414 әйел адам) құрады.&lt;ref name=&quot;source122&quot;&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;

[[2021 жыл|2021 жылғы]] санақ бойынша 861 адамды (433 ер адам және 428 әйел адам) құрады.&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қос-Жайық немесе Индерские горы қамалы патша Елизаветаның 1743 жылы 23 сәуірдегі жарлығы негізінде Жайық өзенінін бойында пайда болған елді мекеннің бірі. 


== Мәдени-әлеуметтік мекемелері ==
* Аққала орта мектебі — 1923 жылы ұйымдастырылып, ол мектеп бастауыш орыс мектебі болған. Кейін аралас жеті жылдық мектеп болып қайта құрылған. 1990-1991 жылғы оқу жылында Горы орта мектебіне айналдырылып, 1993 жылы Аққала орта мектебі деп аталды.&lt;ref&gt;[http://akkala.inderoo.kz/kz/mektep-turaly/tarikhy.html Аққала орта мектебінің қысқаша тарихы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211123030132/http://akkala.inderoo.kz/kz/mektep-turaly/tarikhy.html |date=2021-11-23 }}&lt;/ref&gt; 2017 жылы жаңа мектеп ғимараты пайдалануға берілді.

== Ауыл көшелері ==
* Есмұрат Құсусанов көшесі
* Жұмажан Сағындықов көшесі
* Иван Махорин көшесі
* Қабдол Жұмалиев көшесі
* Қосжан Есқалиев көшесі
* Нығмет Құлбаев көшесі (№1 көше)
* Орайхан Құспанғалиев көшесі
* Тілеген Жылысов көшесі

[[Сурет:Аққала 1.jpg |нобай|орта|1200px|Ауыл панорамасы]]
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Индер ауданы елді мекендері}}
[[Санат:Индер ауданы елді мекендері]]
[[Санат:Жайық казак әскерінің тарихи елді мекендері]]</text>
      <sha1>mai2kvrf43ewu8sxjeumdj4shl6e036</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692554</id>
      <parentid>3692551</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T12:03:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3692554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7855" sha1="gv8go074txyk2da5l05ybaft8tt27bk" xml:space="preserve">{{мағына|Аққала (айрық)}}

{{Елді мекен-Қазақстан
 |статусы                 = ауыл
 |атауы                   = Аққала 
 |сурет                   =
 |әкімшілік күйі          = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_deg =48  |lat_min =37  |lat_sec = 09
  |lon_deg = 51 |lon_min = 45 |lon_sec = 30
  |CoordAddon             =  
  |CoordScale             =
 |ел картасы             = 
 |облыс картасы          =  
 |аудан картасы          = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |облыс картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |облысы                  = Атырау облысы
 |кестедегі облыс         = Атырау облысы{{!}}Атырау
 |ауданы                  = Индер ауданы
 |кестедегі аудан         = Индер ауданы{{!}}Индер 
 |мекен түрі              = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі
 |мекені                  = Елтай ауылдық округі (Атырау облысы){{!}}Елтай
 |кестедегі мекен         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |әкімі                   = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = ''Индерские горы (Индер) бекінісі, Го́ры''
 |статус алуы               = 
 |жер аумағы                  = 
 |биiктiктiң түрi         =
 |орталығының биiктігі    =
 |климаты                 = 
  |тұрғыны                = {{өсім}}861
  |санақ жылы             = 2021
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = аққалалық, аққалалықтар
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         =  
 |идентификатор түрі      =
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   =
 |сайт тілі               = 
 |сайт тілі 2            =
 |сайт тілі 3            = 
 |сайт тілі 4           = 
 |сайт тілі 5            = 
 |add1n                  =
 |add1                   = 
 |add2n                  = 
 |add2                   = 
 |add3n                  = 
 |add3                   = 
}}

'''Аққала''' (1993 ж. дейін ''Горы'') — [[Атырау облысы]], [[Индер ауданы]], [[Елтай ауылдық округі (Атырау облысы)|Елтай ауылдық округі]] құрамындағы ауыл.

== Географиялық орны ==
Аққала ауылының географиялық орналасқан жері [[Жайық]] өзенінің орта ағысы бойында, батыс жағалауындағы (Самар бетінде), аудан орталығы [[Индербор]] кентінен солтүстікке қарай 5 шақырым жерде биік төбеде орналасқан. Аққала ауылының шекарасы оңтүстікте Елтай ауылы, Мұнай айдау стансасымен, ҫолтүстікте Батыс Қазақстан облысы, Ақжайық ауданы, Шабдаржап (Харькино) ауылымен, батысында Нарын құмы, Бағырлай өзегімен, шығыста Жайық өзенімен шектеседі.

== Халқы ==
[[1989 жыл|1989 жылы]] елді мекенде 679 адам тұрған.&lt;ref&gt;[https://books.google.kz/books/about/Itogi_vsesoi%CD%A1uzno%C4%AD_perepisi_naselenii.html?id=qTHtAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y 1989 жылғы Қазақ КСР бойынша Бүкілодақтық халық санағының қорытындылары. 3 том]&lt;/ref&gt; [[1999 жыл|1999 жылы]] тұрғындар саны 733 адам (380 ер адам және 353 әйел адам) болса, [[2009 жыл|2009 жылы]] 825 адамды (411 ер адам және 414 әйел адам) құрады.&lt;ref name=&quot;source122&quot;&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;

[[2021 жыл|2021 жылғы]] санақ бойынша 861 адамды (433 ер адам және 428 әйел адам) құрады.&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қос-Жайық немесе Индерские горы қамалы патша Елизаветаның 1743 жылы 23 сәуірдегі жарлығы негізінде Жайық өзенінін бойында пайда болған елді мекеннің бірі.
Рычковтың 1744 жылы Индер көлі туралы картасында қамал Қос-Жайық бекінісі ретінде жазылған. 1755 жылы Красильниковтың «Ландкартасында» ол «Кошь Яицкий Индерских горъ&quot; атауындағы қамал ретінде белгіленген. Осыған орай, қамалдың атауын Индер тауы тұсынан Жайықтың қосарланып ағатын арнасынан шыққан деп есептелінеді.

== Мәдени-әлеуметтік мекемелері ==
* Аққала орта мектебі — 1923 жылы ұйымдастырылып, ол мектеп бастауыш орыс мектебі болған. Кейін аралас жеті жылдық мектеп болып қайта құрылған. 1990-1991 жылғы оқу жылында Горы орта мектебіне айналдырылып, 1993 жылы Аққала орта мектебі деп аталды.&lt;ref&gt;[http://akkala.inderoo.kz/kz/mektep-turaly/tarikhy.html Аққала орта мектебінің қысқаша тарихы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211123030132/http://akkala.inderoo.kz/kz/mektep-turaly/tarikhy.html |date=2021-11-23 }}&lt;/ref&gt; 2017 жылы жаңа мектеп ғимараты пайдалануға берілді.

== Ауыл көшелері ==
* Есмұрат Құсусанов көшесі
* Жұмажан Сағындықов көшесі
* Иван Махорин көшесі
* Қабдол Жұмалиев көшесі
* Қосжан Есқалиев көшесі
* Нығмет Құлбаев көшесі (№1 көше)
* Орайхан Құспанғалиев көшесі
* Тілеген Жылысов көшесі

[[Сурет:Аққала 1.jpg |нобай|орта|1200px|Ауыл панорамасы]]
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Индер ауданы елді мекендері}}
[[Санат:Индер ауданы елді мекендері]]
[[Санат:Жайық казак әскерінің тарихи елді мекендері]]</text>
      <sha1>gv8go074txyk2da5l05ybaft8tt27bk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692555</id>
      <parentid>3692554</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T12:05:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3692555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8561" sha1="3gcvoimvbnl65de3ucuwc2vvz5ig302" xml:space="preserve">{{мағына|Аққала (айрық)}}

{{Елді мекен-Қазақстан
 |статусы                 = ауыл
 |атауы                   = Аққала 
 |сурет                   =
 |әкімшілік күйі          = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_deg =48  |lat_min =37  |lat_sec = 09
  |lon_deg = 51 |lon_min = 45 |lon_sec = 30
  |CoordAddon             =  
  |CoordScale             =
 |ел картасы             = 
 |облыс картасы          =  
 |аудан картасы          = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |облыс картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |облысы                  = Атырау облысы
 |кестедегі облыс         = Атырау облысы{{!}}Атырау
 |ауданы                  = Индер ауданы
 |кестедегі аудан         = Индер ауданы{{!}}Индер 
 |мекен түрі              = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі
 |мекені                  = Елтай ауылдық округі (Атырау облысы){{!}}Елтай
 |кестедегі мекен         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |әкімі                   = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = ''Индерские горы (Индер) бекінісі, Го́ры''
 |статус алуы               = 
 |жер аумағы                  = 
 |биiктiктiң түрi         =
 |орталығының биiктігі    =
 |климаты                 = 
  |тұрғыны                = {{өсім}}861
  |санақ жылы             = 2021
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = аққалалық, аққалалықтар
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         =  
 |идентификатор түрі      =
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   =
 |сайт тілі               = 
 |сайт тілі 2            =
 |сайт тілі 3            = 
 |сайт тілі 4           = 
 |сайт тілі 5            = 
 |add1n                  =
 |add1                   = 
 |add2n                  = 
 |add2                   = 
 |add3n                  = 
 |add3                   = 
}}

'''Аққала''' (1993 ж. дейін ''Горы'') — [[Атырау облысы]], [[Индер ауданы]], [[Елтай ауылдық округі (Атырау облысы)|Елтай ауылдық округі]] құрамындағы ауыл.

== Географиялық орны ==
Аққала ауылының географиялық орналасқан жері [[Жайық]] өзенінің орта ағысы бойында, батыс жағалауындағы (Самар бетінде), аудан орталығы [[Индербор]] кентінен солтүстікке қарай 5 шақырым жерде биік төбеде орналасқан. Аққала ауылының шекарасы оңтүстікте Елтай ауылы, Мұнай айдау стансасымен, ҫолтүстікте Батыс Қазақстан облысы, Ақжайық ауданы, Шабдаржап (Харькино) ауылымен, батысында Нарын құмы, Бағырлай өзегімен, шығыста Жайық өзенімен шектеседі.

== Халқы ==
[[1989 жыл|1989 жылы]] елді мекенде 679 адам тұрған.&lt;ref&gt;[https://books.google.kz/books/about/Itogi_vsesoi%CD%A1uzno%C4%AD_perepisi_naselenii.html?id=qTHtAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y 1989 жылғы Қазақ КСР бойынша Бүкілодақтық халық санағының қорытындылары. 3 том]&lt;/ref&gt; [[1999 жыл|1999 жылы]] тұрғындар саны 733 адам (380 ер адам және 353 әйел адам) болса, [[2009 жыл|2009 жылы]] 825 адамды (411 ер адам және 414 әйел адам) құрады.&lt;ref name=&quot;source122&quot;&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;

[[2021 жыл|2021 жылғы]] санақ бойынша 861 адамды (433 ер адам және 428 әйел адам) құрады.&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қос-Жайық немесе Индерские горы қамалы патша Елизаветаның 1743 жылы 23 сәуірдегі жарлығы негізінде Жайық өзенінін бойында пайда болған елді мекеннің бірі.
Рычковтың 1744 жылы Индер көлі туралы картасында қамал Қос-Жайық бекінісі ретінде жазылған. 1755 жылы Красильниковтың «Ландкартасында» ол «Кошь Яицкий Индерских горъ&quot; атауындағы қамал ретінде белгіленген. Осыған орай, қамалдың атауын Индер тауы тұсынан Жайықтың қосарланып ағатын арнасынан шыққан деп есептелінеді.
Оғын дәлел академик П.С.Палластың жазбасы. Ғалым қамалдан төмен қарай ағатын Жайық өтеді екі арнаға бөлініп кетіп, оның ішінен қисық ағатын тарамы «Кошъ яик&quot; деп аталатындығын жазған еді. П.Паллас 1769 жылы қамалды (Индер тау бекінісі деп жазды) сипаттау барысында оның қабырғалары үлкен бөренелермен қаланғандығын және Калмыковқа қарағанда адамдар көп қоныстанғандығын да айта кетеді.

== Мәдени-әлеуметтік мекемелері ==
* Аққала орта мектебі — 1923 жылы ұйымдастырылып, ол мектеп бастауыш орыс мектебі болған. Кейін аралас жеті жылдық мектеп болып қайта құрылған. 1990-1991 жылғы оқу жылында Горы орта мектебіне айналдырылып, 1993 жылы Аққала орта мектебі деп аталды.&lt;ref&gt;[http://akkala.inderoo.kz/kz/mektep-turaly/tarikhy.html Аққала орта мектебінің қысқаша тарихы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211123030132/http://akkala.inderoo.kz/kz/mektep-turaly/tarikhy.html |date=2021-11-23 }}&lt;/ref&gt; 2017 жылы жаңа мектеп ғимараты пайдалануға берілді.

== Ауыл көшелері ==
* Есмұрат Құсусанов көшесі
* Жұмажан Сағындықов көшесі
* Иван Махорин көшесі
* Қабдол Жұмалиев көшесі
* Қосжан Есқалиев көшесі
* Нығмет Құлбаев көшесі (№1 көше)
* Орайхан Құспанғалиев көшесі
* Тілеген Жылысов көшесі

[[Сурет:Аққала 1.jpg |нобай|орта|1200px|Ауыл панорамасы]]
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Индер ауданы елді мекендері}}
[[Санат:Индер ауданы елді мекендері]]
[[Санат:Жайық казак әскерінің тарихи елді мекендері]]</text>
      <sha1>3gcvoimvbnl65de3ucuwc2vvz5ig302</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692557</id>
      <parentid>3692555</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T12:06:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3692557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9085" sha1="0uph7ocr7kaoost96cgsfr9hitqhvxv" xml:space="preserve">{{мағына|Аққала (айрық)}}

{{Елді мекен-Қазақстан
 |статусы                 = ауыл
 |атауы                   = Аққала 
 |сурет                   =
 |әкімшілік күйі          = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_deg =48  |lat_min =37  |lat_sec = 09
  |lon_deg = 51 |lon_min = 45 |lon_sec = 30
  |CoordAddon             =  
  |CoordScale             =
 |ел картасы             = 
 |облыс картасы          =  
 |аудан картасы          = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |облыс картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |облысы                  = Атырау облысы
 |кестедегі облыс         = Атырау облысы{{!}}Атырау
 |ауданы                  = Индер ауданы
 |кестедегі аудан         = Индер ауданы{{!}}Индер 
 |мекен түрі              = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі
 |мекені                  = Елтай ауылдық округі (Атырау облысы){{!}}Елтай
 |кестедегі мекен         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |әкімі                   = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = ''Индерские горы (Индер) бекінісі, Го́ры''
 |статус алуы               = 
 |жер аумағы                  = 
 |биiктiктiң түрi         =
 |орталығының биiктігі    =
 |климаты                 = 
  |тұрғыны                = {{өсім}}861
  |санақ жылы             = 2021
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = аққалалық, аққалалықтар
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         =  
 |идентификатор түрі      =
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   =
 |сайт тілі               = 
 |сайт тілі 2            =
 |сайт тілі 3            = 
 |сайт тілі 4           = 
 |сайт тілі 5            = 
 |add1n                  =
 |add1                   = 
 |add2n                  = 
 |add2                   = 
 |add3n                  = 
 |add3                   = 
}}

'''Аққала''' (1993 ж. дейін ''Горы'') — [[Атырау облысы]], [[Индер ауданы]], [[Елтай ауылдық округі (Атырау облысы)|Елтай ауылдық округі]] құрамындағы ауыл.

== Географиялық орны ==
Аққала ауылының географиялық орналасқан жері [[Жайық]] өзенінің орта ағысы бойында, батыс жағалауындағы (Самар бетінде), аудан орталығы [[Индербор]] кентінен солтүстікке қарай 5 шақырым жерде биік төбеде орналасқан. Аққала ауылының шекарасы оңтүстікте Елтай ауылы, Мұнай айдау стансасымен, ҫолтүстікте Батыс Қазақстан облысы, Ақжайық ауданы, Шабдаржап (Харькино) ауылымен, батысында Нарын құмы, Бағырлай өзегімен, шығыста Жайық өзенімен шектеседі.

== Халқы ==
[[1989 жыл|1989 жылы]] елді мекенде 679 адам тұрған.&lt;ref&gt;[https://books.google.kz/books/about/Itogi_vsesoi%CD%A1uzno%C4%AD_perepisi_naselenii.html?id=qTHtAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y 1989 жылғы Қазақ КСР бойынша Бүкілодақтық халық санағының қорытындылары. 3 том]&lt;/ref&gt; [[1999 жыл|1999 жылы]] тұрғындар саны 733 адам (380 ер адам және 353 әйел адам) болса, [[2009 жыл|2009 жылы]] 825 адамды (411 ер адам және 414 әйел адам) құрады.&lt;ref name=&quot;source122&quot;&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;

[[2021 жыл|2021 жылғы]] санақ бойынша 861 адамды (433 ер адам және 428 әйел адам) құрады.&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қос-Жайық немесе Индерские горы қамалы патша Елизаветаның 1743 жылы 23 сәуірдегі жарлығы негізінде Жайық өзенінін бойында пайда болған елді мекеннің бірі.
Рычковтың 1744 жылы Индер көлі туралы картасында қамал Қос-Жайық бекінісі ретінде жазылған. 1755 жылы Красильниковтың «Ландкартасында» ол «Кошь Яицкий Индерских горъ&quot; атауындағы қамал ретінде белгіленген. Осыған орай, қамалдың атауын Индер тауы тұсынан Жайықтың қосарланып ағатын арнасынан шыққан деп есептелінеді.
Оғын дәлел академик П.С.Палластың жазбасы. Ғалым қамалдан төмен қарай ағатын Жайық өтеді екі арнаға бөлініп кетіп, оның ішінен қисық ағатын тарамы «Кошъ яик&quot; деп аталатындығын жазған еді. П.Паллас 1769 жылы қамалды (Индер тау бекінісі деп жазды) сипаттау барысында оның қабырғалары үлкен бөренелермен қаланғандығын және Калмыковқа қарағанда адамдар көп қоныстанғандығын да айта кетеді.

1748 жылғы топографиялық дерекке сәйкес қамалдың ұзындығы 48, ені 39 сажен болып, ол Жайық өзенінен 100 сажен қашықтықта тегіс жерде орналасқандығы жазылады. Ғимараттары 1 ағаш казармадан және казактардың 41 жеке үйінен тұрған. Бұдан басқа мал ұстауға арналған аулалар мен қоралар да болған.

== Мәдени-әлеуметтік мекемелері ==
* Аққала орта мектебі — 1923 жылы ұйымдастырылып, ол мектеп бастауыш орыс мектебі болған. Кейін аралас жеті жылдық мектеп болып қайта құрылған. 1990-1991 жылғы оқу жылында Горы орта мектебіне айналдырылып, 1993 жылы Аққала орта мектебі деп аталды.&lt;ref&gt;[http://akkala.inderoo.kz/kz/mektep-turaly/tarikhy.html Аққала орта мектебінің қысқаша тарихы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211123030132/http://akkala.inderoo.kz/kz/mektep-turaly/tarikhy.html |date=2021-11-23 }}&lt;/ref&gt; 2017 жылы жаңа мектеп ғимараты пайдалануға берілді.

== Ауыл көшелері ==
* Есмұрат Құсусанов көшесі
* Жұмажан Сағындықов көшесі
* Иван Махорин көшесі
* Қабдол Жұмалиев көшесі
* Қосжан Есқалиев көшесі
* Нығмет Құлбаев көшесі (№1 көше)
* Орайхан Құспанғалиев көшесі
* Тілеген Жылысов көшесі

[[Сурет:Аққала 1.jpg |нобай|орта|1200px|Ауыл панорамасы]]
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Индер ауданы елді мекендері}}
[[Санат:Индер ауданы елді мекендері]]
[[Санат:Жайық казак әскерінің тарихи елді мекендері]]</text>
      <sha1>0uph7ocr7kaoost96cgsfr9hitqhvxv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692558</id>
      <parentid>3692557</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T12:07:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3692558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9717" sha1="roi0g2qjtbzodhxwjp1dziib3j2m4co" xml:space="preserve">{{мағына|Аққала (айрық)}}

{{Елді мекен-Қазақстан
 |статусы                 = ауыл
 |атауы                   = Аққала 
 |сурет                   =
 |әкімшілік күйі          = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_deg =48  |lat_min =37  |lat_sec = 09
  |lon_deg = 51 |lon_min = 45 |lon_sec = 30
  |CoordAddon             =  
  |CoordScale             =
 |ел картасы             = 
 |облыс картасы          =  
 |аудан картасы          = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |облыс картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |облысы                  = Атырау облысы
 |кестедегі облыс         = Атырау облысы{{!}}Атырау
 |ауданы                  = Индер ауданы
 |кестедегі аудан         = Индер ауданы{{!}}Индер 
 |мекен түрі              = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі
 |мекені                  = Елтай ауылдық округі (Атырау облысы){{!}}Елтай
 |кестедегі мекен         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |әкімі                   = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = ''Индерские горы (Индер) бекінісі, Го́ры''
 |статус алуы               = 
 |жер аумағы                  = 
 |биiктiктiң түрi         =
 |орталығының биiктігі    =
 |климаты                 = 
  |тұрғыны                = {{өсім}}861
  |санақ жылы             = 2021
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = аққалалық, аққалалықтар
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         =  
 |идентификатор түрі      =
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   =
 |сайт тілі               = 
 |сайт тілі 2            =
 |сайт тілі 3            = 
 |сайт тілі 4           = 
 |сайт тілі 5            = 
 |add1n                  =
 |add1                   = 
 |add2n                  = 
 |add2                   = 
 |add3n                  = 
 |add3                   = 
}}

'''Аққала''' (1993 ж. дейін ''Горы'') — [[Атырау облысы]], [[Индер ауданы]], [[Елтай ауылдық округі (Атырау облысы)|Елтай ауылдық округі]] құрамындағы ауыл.

== Географиялық орны ==
Аққала ауылының географиялық орналасқан жері [[Жайық]] өзенінің орта ағысы бойында, батыс жағалауындағы (Самар бетінде), аудан орталығы [[Индербор]] кентінен солтүстікке қарай 5 шақырым жерде биік төбеде орналасқан. Аққала ауылының шекарасы оңтүстікте Елтай ауылы, Мұнай айдау стансасымен, ҫолтүстікте Батыс Қазақстан облысы, Ақжайық ауданы, Шабдаржап (Харькино) ауылымен, батысында Нарын құмы, Бағырлай өзегімен, шығыста Жайық өзенімен шектеседі.

== Халқы ==
[[1989 жыл|1989 жылы]] елді мекенде 679 адам тұрған.&lt;ref&gt;[https://books.google.kz/books/about/Itogi_vsesoi%CD%A1uzno%C4%AD_perepisi_naselenii.html?id=qTHtAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y 1989 жылғы Қазақ КСР бойынша Бүкілодақтық халық санағының қорытындылары. 3 том]&lt;/ref&gt; [[1999 жыл|1999 жылы]] тұрғындар саны 733 адам (380 ер адам және 353 әйел адам) болса, [[2009 жыл|2009 жылы]] 825 адамды (411 ер адам және 414 әйел адам) құрады.&lt;ref name=&quot;source122&quot;&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;

[[2021 жыл|2021 жылғы]] санақ бойынша 861 адамды (433 ер адам және 428 әйел адам) құрады.&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қос-Жайық немесе Индерские горы қамалы патша Елизаветаның 1743 жылы 23 сәуірдегі жарлығы негізінде Жайық өзенінін бойында пайда болған елді мекеннің бірі.
Рычковтың 1744 жылы Индер көлі туралы картасында қамал Қос-Жайық бекінісі ретінде жазылған. 1755 жылы Красильниковтың «Ландкартасында» ол «Кошь Яицкий Индерских горъ&quot; атауындағы қамал ретінде белгіленген. Осыған орай, қамалдың атауын Индер тауы тұсынан Жайықтың қосарланып ағатын арнасынан шыққан деп есептелінеді.
Оғын дәлел академик П.С.Палластың жазбасы. Ғалым қамалдан төмен қарай ағатын Жайық өтеді екі арнаға бөлініп кетіп, оның ішінен қисық ағатын тарамы «Кошъ яик&quot; деп аталатындығын жазған еді. П.Паллас 1769 жылы қамалды (Индер тау бекінісі деп жазды) сипаттау барысында оның қабырғалары үлкен бөренелермен қаланғандығын және Калмыковқа қарағанда адамдар көп қоныстанғандығын да айта кетеді.

1748 жылғы топографиялық дерекке сәйкес қамалдың ұзындығы 48, ені 39 сажен болып, ол Жайық өзенінен 100 сажен қашықтықта тегіс жерде орналасқандығы жазылады. Ғимараттары 1 ағаш казармадан және казактардың 41 жеке үйінен тұрған. Бұдан басқа мал ұстауға арналған аулалар мен қоралар да болған. Әскерилер құрамы бір есаулдан, 1 сотниктен, 2 хорунжийден және 70 казактан құралып, 2 фальконет болған. Жалпы қамалдың атауы XVIII ғасырдың II-жартысында бірқатар өзгерістерге ұшырады. Мысалы XVIII ғасырдың 70 жылдарында шыққан карталарда оның атауынан Қос-Жайық сөз тіркесі алынып, «Индерский» деп берілсе, 80 жылдардан бастап «Горск» деп атала бастады.

== Мәдени-әлеуметтік мекемелері ==
* Аққала орта мектебі — 1923 жылы ұйымдастырылып, ол мектеп бастауыш орыс мектебі болған. Кейін аралас жеті жылдық мектеп болып қайта құрылған. 1990-1991 жылғы оқу жылында Горы орта мектебіне айналдырылып, 1993 жылы Аққала орта мектебі деп аталды.&lt;ref&gt;[http://akkala.inderoo.kz/kz/mektep-turaly/tarikhy.html Аққала орта мектебінің қысқаша тарихы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211123030132/http://akkala.inderoo.kz/kz/mektep-turaly/tarikhy.html |date=2021-11-23 }}&lt;/ref&gt; 2017 жылы жаңа мектеп ғимараты пайдалануға берілді.

== Ауыл көшелері ==
* Есмұрат Құсусанов көшесі
* Жұмажан Сағындықов көшесі
* Иван Махорин көшесі
* Қабдол Жұмалиев көшесі
* Қосжан Есқалиев көшесі
* Нығмет Құлбаев көшесі (№1 көше)
* Орайхан Құспанғалиев көшесі
* Тілеген Жылысов көшесі

[[Сурет:Аққала 1.jpg |нобай|орта|1200px|Ауыл панорамасы]]
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Индер ауданы елді мекендері}}
[[Санат:Индер ауданы елді мекендері]]
[[Санат:Жайық казак әскерінің тарихи елді мекендері]]</text>
      <sha1>roi0g2qjtbzodhxwjp1dziib3j2m4co</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692560</id>
      <parentid>3692558</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T12:08:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3692560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10556" sha1="al688jeke38v5b6uikjx50m4an0hrme" xml:space="preserve">{{мағына|Аққала (айрық)}}

{{Елді мекен-Қазақстан
 |статусы                 = ауыл
 |атауы                   = Аққала 
 |сурет                   =
 |әкімшілік күйі          = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_deg =48  |lat_min =37  |lat_sec = 09
  |lon_deg = 51 |lon_min = 45 |lon_sec = 30
  |CoordAddon             =  
  |CoordScale             =
 |ел картасы             = 
 |облыс картасы          =  
 |аудан картасы          = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |облыс картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |облысы                  = Атырау облысы
 |кестедегі облыс         = Атырау облысы{{!}}Атырау
 |ауданы                  = Индер ауданы
 |кестедегі аудан         = Индер ауданы{{!}}Индер 
 |мекен түрі              = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі
 |мекені                  = Елтай ауылдық округі (Атырау облысы){{!}}Елтай
 |кестедегі мекен         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |әкімі                   = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = ''Индерские горы (Индер) бекінісі, Го́ры''
 |статус алуы               = 
 |жер аумағы                  = 
 |биiктiктiң түрi         =
 |орталығының биiктігі    =
 |климаты                 = 
  |тұрғыны                = {{өсім}}861
  |санақ жылы             = 2021
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = аққалалық, аққалалықтар
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         =  
 |идентификатор түрі      =
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   =
 |сайт тілі               = 
 |сайт тілі 2            =
 |сайт тілі 3            = 
 |сайт тілі 4           = 
 |сайт тілі 5            = 
 |add1n                  =
 |add1                   = 
 |add2n                  = 
 |add2                   = 
 |add3n                  = 
 |add3                   = 
}}

'''Аққала''' (1993 ж. дейін ''Горы'') — [[Атырау облысы]], [[Индер ауданы]], [[Елтай ауылдық округі (Атырау облысы)|Елтай ауылдық округі]] құрамындағы ауыл.

== Географиялық орны ==
Аққала ауылының географиялық орналасқан жері [[Жайық]] өзенінің орта ағысы бойында, батыс жағалауындағы (Самар бетінде), аудан орталығы [[Индербор]] кентінен солтүстікке қарай 5 шақырым жерде биік төбеде орналасқан. Аққала ауылының шекарасы оңтүстікте Елтай ауылы, Мұнай айдау стансасымен, ҫолтүстікте Батыс Қазақстан облысы, Ақжайық ауданы, Шабдаржап (Харькино) ауылымен, батысында Нарын құмы, Бағырлай өзегімен, шығыста Жайық өзенімен шектеседі.

== Халқы ==
[[1989 жыл|1989 жылы]] елді мекенде 679 адам тұрған.&lt;ref&gt;[https://books.google.kz/books/about/Itogi_vsesoi%CD%A1uzno%C4%AD_perepisi_naselenii.html?id=qTHtAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y 1989 жылғы Қазақ КСР бойынша Бүкілодақтық халық санағының қорытындылары. 3 том]&lt;/ref&gt; [[1999 жыл|1999 жылы]] тұрғындар саны 733 адам (380 ер адам және 353 әйел адам) болса, [[2009 жыл|2009 жылы]] 825 адамды (411 ер адам және 414 әйел адам) құрады.&lt;ref name=&quot;source122&quot;&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;

[[2021 жыл|2021 жылғы]] санақ бойынша 861 адамды (433 ер адам және 428 әйел адам) құрады.&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қос-Жайық немесе Индерские горы қамалы патша Елизаветаның 1743 жылы 23 сәуірдегі жарлығы негізінде Жайық өзенінін бойында пайда болған елді мекеннің бірі.
Рычковтың 1744 жылы Индер көлі туралы картасында қамал Қос-Жайық бекінісі ретінде жазылған. 1755 жылы Красильниковтың «Ландкартасында» ол «Кошь Яицкий Индерских горъ&quot; атауындағы қамал ретінде белгіленген. Осыған орай, қамалдың атауын Индер тауы тұсынан Жайықтың қосарланып ағатын арнасынан шыққан деп есептелінеді.
Оғын дәлел академик П.С.Палластың жазбасы. Ғалым қамалдан төмен қарай ағатын Жайық өтеді екі арнаға бөлініп кетіп, оның ішінен қисық ағатын тарамы «Кошъ яик&quot; деп аталатындығын жазған еді. П.Паллас 1769 жылы қамалды (Индер тау бекінісі деп жазды) сипаттау барысында оның қабырғалары үлкен бөренелермен қаланғандығын және Калмыковқа қарағанда адамдар көп қоныстанғандығын да айта кетеді.

1748 жылғы топографиялық дерекке сәйкес қамалдың ұзындығы 48, ені 39 сажен болып, ол Жайық өзенінен 100 сажен қашықтықта тегіс жерде орналасқандығы жазылады. Ғимараттары 1 ағаш казармадан және казактардың 41 жеке үйінен тұрған. Бұдан басқа мал ұстауға арналған аулалар мен қоралар да болған. Әскерилер құрамы бір есаулдан, 1 сотниктен, 2 хорунжийден және 70 казактан құралып, 2 фальконет болған. Жалпы қамалдың атауы XVIII ғасырдың II-жартысында бірқатар өзгерістерге ұшырады. Мысалы XVIII ғасырдың 70 жылдарында шыққан карталарда оның атауынан Қос-Жайық сөз тіркесі алынып, «Индерский» деп берілсе, 80 жылдардан бастап «Горск» деп атала бастады.
Жергілікті қазақтар қамалды «Ақ қала» деп атады. Сондай-ақ, қамал Жайық бойында XVIII ғасырда пайда болған елді мекендердің ішінен суретінің сақталуымен ерекшеленеді. Сурет 1834 жылы Жайық пен Еділ арасын зерттеуге келген ғалым К.Ф.Гебель бастаған экспедицияның жұмысы барысында салынып, ғалымның 1837 жылы шыққан еңбегінде жарық көрді. Суретте топырақ пен ағаштан жасалған қамалдың қорған дуалы, қақпасы, іші және сыртындағы үйлер мен ғимараттар көрініс тапты.

== Мәдени-әлеуметтік мекемелері ==
* Аққала орта мектебі — 1923 жылы ұйымдастырылып, ол мектеп бастауыш орыс мектебі болған. Кейін аралас жеті жылдық мектеп болып қайта құрылған. 1990-1991 жылғы оқу жылында Горы орта мектебіне айналдырылып, 1993 жылы Аққала орта мектебі деп аталды.&lt;ref&gt;[http://akkala.inderoo.kz/kz/mektep-turaly/tarikhy.html Аққала орта мектебінің қысқаша тарихы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211123030132/http://akkala.inderoo.kz/kz/mektep-turaly/tarikhy.html |date=2021-11-23 }}&lt;/ref&gt; 2017 жылы жаңа мектеп ғимараты пайдалануға берілді.

== Ауыл көшелері ==
* Есмұрат Құсусанов көшесі
* Жұмажан Сағындықов көшесі
* Иван Махорин көшесі
* Қабдол Жұмалиев көшесі
* Қосжан Есқалиев көшесі
* Нығмет Құлбаев көшесі (№1 көше)
* Орайхан Құспанғалиев көшесі
* Тілеген Жылысов көшесі

[[Сурет:Аққала 1.jpg |нобай|орта|1200px|Ауыл панорамасы]]
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Индер ауданы елді мекендері}}
[[Санат:Индер ауданы елді мекендері]]
[[Санат:Жайық казак әскерінің тарихи елді мекендері]]</text>
      <sha1>al688jeke38v5b6uikjx50m4an0hrme</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692564</id>
      <parentid>3692560</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T12:13:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3692564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12108" sha1="k774owivtypdr5hpi72oqwkd025d7mj" xml:space="preserve">{{мағына|Аққала (айрық)}}

{{Елді мекен-Қазақстан
 |статусы                 = ауыл
 |атауы                   = Аққала 
 |сурет                   =
 |әкімшілік күйі          = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_deg =48  |lat_min =37  |lat_sec = 09
  |lon_deg = 51 |lon_min = 45 |lon_sec = 30
  |CoordAddon             =  
  |CoordScale             =
 |ел картасы             = 
 |облыс картасы          =  
 |аудан картасы          = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |облыс картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |облысы                  = Атырау облысы
 |кестедегі облыс         = Атырау облысы{{!}}Атырау
 |ауданы                  = Индер ауданы
 |кестедегі аудан         = Индер ауданы{{!}}Индер 
 |мекен түрі              = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі
 |мекені                  = Елтай ауылдық округі (Атырау облысы){{!}}Елтай
 |кестедегі мекен         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |әкімі                   = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = ''Индерские горы (Индер) бекінісі, Го́ры''
 |статус алуы               = 
 |жер аумағы                  = 
 |биiктiктiң түрi         =
 |орталығының биiктігі    =
 |климаты                 = 
  |тұрғыны                = {{өсім}}861
  |санақ жылы             = 2021
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = аққалалық, аққалалықтар
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         =  
 |идентификатор түрі      =
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   =
 |сайт тілі               = 
 |сайт тілі 2            =
 |сайт тілі 3            = 
 |сайт тілі 4           = 
 |сайт тілі 5            = 
 |add1n                  =
 |add1                   = 
 |add2n                  = 
 |add2                   = 
 |add3n                  = 
 |add3                   = 
}}

'''Аққала''' (1993 ж. дейін ''Горы'') — [[Атырау облысы]], [[Индер ауданы]], [[Елтай ауылдық округі (Атырау облысы)|Елтай ауылдық округі]] құрамындағы ауыл.

== Географиялық орны ==
Аққала ауылының географиялық орналасқан жері [[Жайық]] өзенінің орта ағысы бойында, батыс жағалауындағы (Самар бетінде), аудан орталығы [[Индербор]] кентінен солтүстікке қарай 5 шақырым жерде биік төбеде орналасқан. Аққала ауылының шекарасы оңтүстікте Елтай ауылы, Мұнай айдау стансасымен, ҫолтүстікте Батыс Қазақстан облысы, Ақжайық ауданы, Шабдаржап (Харькино) ауылымен, батысында Нарын құмы, Бағырлай өзегімен, шығыста Жайық өзенімен шектеседі.

== Халқы ==
[[1989 жыл|1989 жылы]] елді мекенде 679 адам тұрған.&lt;ref&gt;[https://books.google.kz/books/about/Itogi_vsesoi%CD%A1uzno%C4%AD_perepisi_naselenii.html?id=qTHtAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y 1989 жылғы Қазақ КСР бойынша Бүкілодақтық халық санағының қорытындылары. 3 том]&lt;/ref&gt; [[1999 жыл|1999 жылы]] тұрғындар саны 733 адам (380 ер адам және 353 әйел адам) болса, [[2009 жыл|2009 жылы]] 825 адамды (411 ер адам және 414 әйел адам) құрады.&lt;ref name=&quot;source122&quot;&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;

[[2021 жыл|2021 жылғы]] санақ бойынша 861 адамды (433 ер адам және 428 әйел адам) құрады.&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қос-Жайық немесе Индерские горы қамалы патша Елизаветаның 1743 жылы 23 сәуірдегі жарлығы негізінде Жайық өзенінін бойында пайда болған елді мекеннің бірі.
Рычковтың 1744 жылы Индер көлі туралы картасында қамал Қос-Жайық бекінісі ретінде жазылған. 1755 жылы Красильниковтың «Ландкартасында» ол «Кошь Яицкий Индерских горъ&quot; атауындағы қамал ретінде белгіленген. Осыған орай, қамалдың атауын Индер тауы тұсынан Жайықтың қосарланып ағатын арнасынан шыққан деп есептелінеді.
Оғын дәлел академик П.С.Палластың жазбасы. Ғалым қамалдан төмен қарай ағатын Жайық өтеді екі арнаға бөлініп кетіп, оның ішінен қисық ағатын тарамы «Кошъ яик&quot; деп аталатындығын жазған еді. П.Паллас 1769 жылы қамалды (Индер тау бекінісі деп жазды) сипаттау барысында оның қабырғалары үлкен бөренелермен қаланғандығын және Калмыковқа қарағанда адамдар көп қоныстанғандығын да айта кетеді.

1748 жылғы топографиялық дерекке сәйкес қамалдың ұзындығы 48, ені 39 сажен болып, ол Жайық өзенінен 100 сажен қашықтықта тегіс жерде орналасқандығы жазылады. Ғимараттары 1 ағаш казармадан және казактардың 41 жеке үйінен тұрған. Бұдан басқа мал ұстауға арналған аулалар мен қоралар да болған. Әскерилер құрамы бір есаулдан, 1 сотниктен, 2 хорунжийден және 70 казактан құралып, 2 фальконет болған. Жалпы қамалдың атауы XVIII ғасырдың II-жартысында бірқатар өзгерістерге ұшырады. Мысалы XVIII ғасырдың 70 жылдарында шыққан карталарда оның атауынан Қос-Жайық сөз тіркесі алынып, «Индерский» деп берілсе, 80 жылдардан бастап «Горск» деп атала бастады.
Жергілікті қазақтар қамалды «Ақ қала» деп атады. Сондай-ақ, қамал Жайық бойында XVIII ғасырда пайда болған елді мекендердің ішінен суретінің сақталуымен ерекшеленеді. Сурет 1834 жылы Жайық пен Еділ арасын зерттеуге келген ғалым К.Ф.Гебель бастаған экспедицияның жұмысы барысында салынып, ғалымның 1837 жылы шыққан еңбегінде жарық көрді. Суретте топырақ пен ағаштан жасалған қамалдың қорған дуалы, қақпасы, іші және сыртындағы үйлер мен ғимараттар көрініс тапты.

1862 жылғы мәлімет бойынша қамалда 220 ер, 241 әйел, барлығы 461 адам мекендеді. XIX ғасырдың соңына қарай бұл сан көп өзгермеді. 1896 жылғы халық санағы бойынша Горский кентіндегі 96 үйде 215 ер мен 244 әйел, барлығы 478 адам тұрып, елді мекенде ағаш шіркеу мен 2 сауда орны болды. 
Қазан төңкерісі қарсаңында (1913 ж) Горский кенті Кулагин станицасына бағынды. Кенттегі 123 үйде барлығы 874 адам тұрып, 1 мектеп, 1 шіркеу және 4 сауда орны жұмыс жасады. Индерские горы қамалының құландысы қазіргі уақытта Индер ауданы Аққала ауылының жанында орналасқан.&lt;br /&gt;
Кіші Жүз Ресей империясынын құрамына енгенге дейін, Байұлы руларының жаз жайлап, қыс қыстаған жері болған. XVIII ғасырда Ресей патшасының Жарлығымен Жайық өзенінің бойына қамал-бекіністер тұрғызылған кезде, қазіргі Аққала ауылының орналасқан жерінде Горьская бекінісі салынып, Жайық казактары келіп қоныстанған.&lt;br /&gt;

== Мәдени-әлеуметтік мекемелері ==
* Аққала орта мектебі — 1923 жылы ұйымдастырылып, ол мектеп бастауыш орыс мектебі болған. Кейін аралас жеті жылдық мектеп болып қайта құрылған. 1990-1991 жылғы оқу жылында Горы орта мектебіне айналдырылып, 1993 жылы Аққала орта мектебі деп аталды.&lt;ref&gt;[http://akkala.inderoo.kz/kz/mektep-turaly/tarikhy.html Аққала орта мектебінің қысқаша тарихы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211123030132/http://akkala.inderoo.kz/kz/mektep-turaly/tarikhy.html |date=2021-11-23 }}&lt;/ref&gt; 2017 жылы жаңа мектеп ғимараты пайдалануға берілді.

== Ауыл көшелері ==
* Есмұрат Құсусанов көшесі
* Жұмажан Сағындықов көшесі
* Иван Махорин көшесі
* Қабдол Жұмалиев көшесі
* Қосжан Есқалиев көшесі
* Нығмет Құлбаев көшесі (№1 көше)
* Орайхан Құспанғалиев көшесі
* Тілеген Жылысов көшесі

[[Сурет:Аққала 1.jpg |нобай|орта|1200px|Ауыл панорамасы]]
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Индер ауданы елді мекендері}}
[[Санат:Индер ауданы елді мекендері]]
[[Санат:Жайық казак әскерінің тарихи елді мекендері]]</text>
      <sha1>k774owivtypdr5hpi72oqwkd025d7mj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692569</id>
      <parentid>3692564</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T12:22:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3692569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13767" sha1="l3jqgqmspxaboifww8hnakri7rhlnyx" xml:space="preserve">{{мағына|Аққала (айрық)}}

{{Елді мекен-Қазақстан
 |статусы                 = ауыл
 |атауы                   = Аққала 
 |сурет                   =
 |әкімшілік күйі          = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_deg =48  |lat_min =37  |lat_sec = 09
  |lon_deg = 51 |lon_min = 45 |lon_sec = 30
  |CoordAddon             =  
  |CoordScale             =
 |ел картасы             = 
 |облыс картасы          =  
 |аудан картасы          = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |облыс картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |облысы                  = Атырау облысы
 |кестедегі облыс         = Атырау облысы{{!}}Атырау
 |ауданы                  = Индер ауданы
 |кестедегі аудан         = Индер ауданы{{!}}Индер 
 |мекен түрі              = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі
 |мекені                  = Елтай ауылдық округі (Атырау облысы){{!}}Елтай
 |кестедегі мекен         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |әкімі                   = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = ''Индерские горы (Индер) бекінісі, Го́ры''
 |статус алуы               = 
 |жер аумағы                  = 
 |биiктiктiң түрi         =
 |орталығының биiктігі    =
 |климаты                 = 
  |тұрғыны                = {{өсім}}861
  |санақ жылы             = 2021
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = аққалалық, аққалалықтар
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         =  
 |идентификатор түрі      =
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   =
 |сайт тілі               = 
 |сайт тілі 2            =
 |сайт тілі 3            = 
 |сайт тілі 4           = 
 |сайт тілі 5            = 
 |add1n                  =
 |add1                   = 
 |add2n                  = 
 |add2                   = 
 |add3n                  = 
 |add3                   = 
}}

'''Аққала''' (1993 ж. дейін ''Горы'') — [[Атырау облысы]], [[Индер ауданы]], [[Елтай ауылдық округі (Атырау облысы)|Елтай ауылдық округі]] құрамындағы ауыл.

== Географиялық орны ==
Аққала ауылының географиялық орналасқан жері [[Жайық]] өзенінің орта ағысы бойында, батыс жағалауындағы (Самар бетінде), аудан орталығы [[Индербор]] кентінен солтүстікке қарай 5 шақырым жерде биік төбеде орналасқан. Аққала ауылының шекарасы оңтүстікте Елтай ауылы, Мұнай айдау стансасымен, ҫолтүстікте Батыс Қазақстан облысы, Ақжайық ауданы, Шабдаржап (Харькино) ауылымен, батысында Нарын құмы, Бағырлай өзегімен, шығыста Жайық өзенімен шектеседі.

== Халқы ==
[[1989 жыл|1989 жылы]] елді мекенде 679 адам тұрған.&lt;ref&gt;[https://books.google.kz/books/about/Itogi_vsesoi%CD%A1uzno%C4%AD_perepisi_naselenii.html?id=qTHtAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y 1989 жылғы Қазақ КСР бойынша Бүкілодақтық халық санағының қорытындылары. 3 том]&lt;/ref&gt; [[1999 жыл|1999 жылы]] тұрғындар саны 733 адам (380 ер адам және 353 әйел адам) болса, [[2009 жыл|2009 жылы]] 825 адамды (411 ер адам және 414 әйел адам) құрады.&lt;ref name=&quot;source122&quot;&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;

[[2021 жыл|2021 жылғы]] санақ бойынша 861 адамды (433 ер адам және 428 әйел адам) құрады.&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қос-Жайық немесе Индерские горы қамалы патша Елизаветаның 1743 жылы 23 сәуірдегі жарлығы негізінде Жайық өзенінін бойында пайда болған елді мекеннің бірі.
Рычковтың 1744 жылы Индер көлі туралы картасында қамал Қос-Жайық бекінісі ретінде жазылған. 1755 жылы Красильниковтың «Ландкартасында» ол «Кошь Яицкий Индерских горъ&quot; атауындағы қамал ретінде белгіленген. Осыған орай, қамалдың атауын Индер тауы тұсынан Жайықтың қосарланып ағатын арнасынан шыққан деп есептелінеді.
Оғын дәлел академик П.С.Палластың жазбасы. Ғалым қамалдан төмен қарай ағатын Жайық өтеді екі арнаға бөлініп кетіп, оның ішінен қисық ағатын тарамы «Кошъ яик&quot; деп аталатындығын жазған еді. П.Паллас 1769 жылы қамалды (Индер тау бекінісі деп жазды) сипаттау барысында оның қабырғалары үлкен бөренелермен қаланғандығын және Калмыковқа қарағанда адамдар көп қоныстанғандығын да айта кетеді.

1748 жылғы топографиялық дерекке сәйкес қамалдың ұзындығы 48, ені 39 сажен болып, ол Жайық өзенінен 100 сажен қашықтықта тегіс жерде орналасқандығы жазылады. Ғимараттары 1 ағаш казармадан және казактардың 41 жеке үйінен тұрған. Бұдан басқа мал ұстауға арналған аулалар мен қоралар да болған. Әскерилер құрамы бір есаулдан, 1 сотниктен, 2 хорунжийден және 70 казактан құралып, 2 фальконет болған. Жалпы қамалдың атауы XVIII ғасырдың II-жартысында бірқатар өзгерістерге ұшырады. Мысалы XVIII ғасырдың 70 жылдарында шыққан карталарда оның атауынан Қос-Жайық сөз тіркесі алынып, «Индерский» деп берілсе, 80 жылдардан бастап «Горск» деп атала бастады.
Жергілікті қазақтар қамалды «Ақ қала» деп атады. Сондай-ақ, қамал Жайық бойында XVIII ғасырда пайда болған елді мекендердің ішінен суретінің сақталуымен ерекшеленеді. Сурет 1834 жылы Жайық пен Еділ арасын зерттеуге келген ғалым К.Ф.Гебель бастаған экспедицияның жұмысы барысында салынып, ғалымның 1837 жылы шыққан еңбегінде жарық көрді. Суретте топырақ пен ағаштан жасалған қамалдың қорған дуалы, қақпасы, іші және сыртындағы үйлер мен ғимараттар көрініс тапты.

1862 жылғы мәлімет бойынша қамалда 220 ер, 241 әйел, барлығы 461 адам мекендеді. XIX ғасырдың соңына қарай бұл сан көп өзгермеді. 1896 жылғы халық санағы бойынша Горский кентіндегі 96 үйде 215 ер мен 244 әйел, барлығы 478 адам тұрып, елді мекенде ағаш шіркеу мен 2 сауда орны болды. 
Қазан төңкерісі қарсаңында (1913 ж) Горский кенті Кулагин станицасына бағынды. Кенттегі 123 үйде барлығы 874 адам тұрып, 1 мектеп, 1 шіркеу және 4 сауда орны жұмыс жасады. Индерские горы қамалының құландысы қазіргі уақытта Индер ауданы Аққала ауылының жанында орналасқан.&lt;br /&gt;
Кіші Жүз Ресей империясынын құрамына енгенге дейін, Байұлы руларының жаз жайлап, қыс қыстаған жері болған. XVIII ғасырда Ресей патшасының Жарлығымен Жайық өзенінің бойына қамал-бекіністер тұрғызылған кезде, қазіргі Аққала ауылының орналасқан жерінде Горьская бекінісі салынып, Жайық казактары келіп қоныстанған.&lt;br /&gt;
1929 жылы Горыда «Степан Разин» атындағы колхоз құрылған. Алғашқы председателі Прусаков, партком Калиев Құспан болған. Колхозды 1931-1940 жылдары И.Ф.Канцев, С.Төлешев, 1942-1952 жылдары Қ.Жұмалиев басқарған. 1947 жылы Қ.Жұмалиев «Ленин» орденімен марапатталған. 1948 жылы шопандар Д.Базарбаев Т.Жылысов, жылқышылар Ғ.Есмұратов Социалистік Еңбек Ері атанған. 1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысында 163 боздақ майданда қаза тауып, бірқатары хабарсыз кеткен. 

Кеңес үкіметі жылдарында ауылда «Амангелді» совхозының гаражы, ауылдық кітапхана, «Арай» балабақшасы, монша, клуб, медициналық амбулатория жұмыс істеді. Аққала ауылында клуб тұңғыш рет 1956 жылы құрылған. 1959 жылы клубтың жаңа ғимараты салынып, пайдалануға берілген. Халық театры 1970 жылы ұйымдастырылған драма үйірмесі негізінде қалыптасқан. Шығармашылық ұжым 1981 жылы драматург-жазушы Қ.Кемеңгеровтің «Алтын сақина» пьесасын сахналап, «Халық театры» атағын қорғады.

== Мәдени-әлеуметтік мекемелері ==
* Аққала орта мектебі — 1923 жылы ұйымдастырылып, ол мектеп бастауыш орыс мектебі болған. Кейін аралас жеті жылдық мектеп болып қайта құрылған. 1990-1991 жылғы оқу жылында Горы орта мектебіне айналдырылып, 1993 жылы Аққала орта мектебі деп аталды.&lt;ref&gt;[http://akkala.inderoo.kz/kz/mektep-turaly/tarikhy.html Аққала орта мектебінің қысқаша тарихы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211123030132/http://akkala.inderoo.kz/kz/mektep-turaly/tarikhy.html |date=2021-11-23 }}&lt;/ref&gt; 2017 жылы жаңа мектеп ғимараты пайдалануға берілді.

== Ауыл көшелері ==
* Есмұрат Құсусанов көшесі
* Жұмажан Сағындықов көшесі
* Иван Махорин көшесі
* Қабдол Жұмалиев көшесі
* Қосжан Есқалиев көшесі
* Нығмет Құлбаев көшесі (№1 көше)
* Орайхан Құспанғалиев көшесі
* Тілеген Жылысов көшесі

[[Сурет:Аққала 1.jpg |нобай|орта|1200px|Ауыл панорамасы]]
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Индер ауданы елді мекендері}}
[[Санат:Индер ауданы елді мекендері]]
[[Санат:Жайық казак әскерінің тарихи елді мекендері]]</text>
      <sha1>l3jqgqmspxaboifww8hnakri7rhlnyx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692575</id>
      <parentid>3692569</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T12:31:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3692575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14787" sha1="fg4ekst5x54w9brxehgmdpxgnavbb9p" xml:space="preserve">{{мағына|Аққала (айрық)}}

{{Елді мекен-Қазақстан
 |статусы                 = ауыл
 |атауы                   = Аққала 
 |сурет                   =
 |әкімшілік күйі          = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_deg =48  |lat_min =37  |lat_sec = 09
  |lon_deg = 51 |lon_min = 45 |lon_sec = 30
  |CoordAddon             =  
  |CoordScale             =
 |ел картасы             = 
 |облыс картасы          =  
 |аудан картасы          = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |облыс картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |облысы                  = Атырау облысы
 |кестедегі облыс         = Атырау облысы{{!}}Атырау
 |ауданы                  = Индер ауданы
 |кестедегі аудан         = Индер ауданы{{!}}Индер 
 |мекен түрі              = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі
 |мекені                  = Елтай ауылдық округі (Атырау облысы){{!}}Елтай
 |кестедегі мекен         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |әкімі                   = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = ''Индерские горы (Индер) бекінісі, Го́ры''
 |статус алуы               = 
 |жер аумағы                  = 
 |биiктiктiң түрi         =
 |орталығының биiктігі    =
 |климаты                 = 
  |тұрғыны                = {{өсім}}861
  |санақ жылы             = 2021
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = аққалалық, аққалалықтар
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         =  
 |идентификатор түрі      =
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   =
 |сайт тілі               = 
 |сайт тілі 2            =
 |сайт тілі 3            = 
 |сайт тілі 4           = 
 |сайт тілі 5            = 
 |add1n                  =
 |add1                   = 
 |add2n                  = 
 |add2                   = 
 |add3n                  = 
 |add3                   = 
}}

'''Аққала''' (1993 ж. дейін ''Горы'') — [[Атырау облысы]], [[Индер ауданы]], [[Елтай ауылдық округі (Атырау облысы)|Елтай ауылдық округі]] құрамындағы ауыл.

== Географиялық орны ==
Аққала ауылының географиялық орналасқан жері [[Жайық]] өзенінің орта ағысы бойында, батыс жағалауындағы (Самар бетінде), аудан орталығы [[Индербор]] кентінен солтүстікке қарай 5 шақырым жерде биік төбеде орналасқан. Аққала ауылының шекарасы оңтүстікте Елтай ауылы, Мұнай айдау стансасымен, ҫолтүстікте Батыс Қазақстан облысы, Ақжайық ауданы, Шабдаржап (Харькино) ауылымен, батысында Нарын құмы, Бағырлай өзегімен, шығыста Жайық өзенімен шектеседі.

== Халқы ==
[[1989 жыл|1989 жылы]] елді мекенде 679 адам тұрған.&lt;ref&gt;[https://books.google.kz/books/about/Itogi_vsesoi%CD%A1uzno%C4%AD_perepisi_naselenii.html?id=qTHtAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y 1989 жылғы Қазақ КСР бойынша Бүкілодақтық халық санағының қорытындылары. 3 том]&lt;/ref&gt; [[1999 жыл|1999 жылы]] тұрғындар саны 733 адам (380 ер адам және 353 әйел адам) болса, [[2009 жыл|2009 жылы]] 825 адамды (411 ер адам және 414 әйел адам) құрады.&lt;ref name=&quot;source122&quot;&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;

[[2021 жыл|2021 жылғы]] санақ бойынша 861 адамды (433 ер адам және 428 әйел адам) құрады.&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қос-Жайық немесе Индерские горы қамалы патша Елизаветаның 1743 жылы 23 сәуірдегі жарлығы негізінде Жайық өзенінін бойында пайда болған елді мекеннің бірі.
Рычковтың 1744 жылы Индер көлі туралы картасында қамал Қос-Жайық бекінісі ретінде жазылған. 1755 жылы Красильниковтың «Ландкартасында» ол «Кошь Яицкий Индерских горъ&quot; атауындағы қамал ретінде белгіленген. Осыған орай, қамалдың атауын Индер тауы тұсынан Жайықтың қосарланып ағатын арнасынан шыққан деп есептелінеді.
Оғын дәлел академик П.С.Палластың жазбасы. Ғалым қамалдан төмен қарай ағатын Жайық өтеді екі арнаға бөлініп кетіп, оның ішінен қисық ағатын тарамы «Кошъ яик&quot; деп аталатындығын жазған еді. П.Паллас 1769 жылы қамалды (Индер тау бекінісі деп жазды) сипаттау барысында оның қабырғалары үлкен бөренелермен қаланғандығын және Калмыковқа қарағанда адамдар көп қоныстанғандығын да айта кетеді.

1748 жылғы топографиялық дерекке сәйкес қамалдың ұзындығы 48, ені 39 сажен болып, ол Жайық өзенінен 100 сажен қашықтықта тегіс жерде орналасқандығы жазылады. Ғимараттары 1 ағаш казармадан және казактардың 41 жеке үйінен тұрған. Бұдан басқа мал ұстауға арналған аулалар мен қоралар да болған. Әскерилер құрамы бір есаулдан, 1 сотниктен, 2 хорунжийден және 70 казактан құралып, 2 фальконет болған. Жалпы қамалдың атауы XVIII ғасырдың II-жартысында бірқатар өзгерістерге ұшырады. Мысалы XVIII ғасырдың 70 жылдарында шыққан карталарда оның атауынан Қос-Жайық сөз тіркесі алынып, «Индерский» деп берілсе, 80 жылдардан бастап «Горск» деп атала бастады.
Жергілікті қазақтар қамалды «Ақ қала» деп атады. Сондай-ақ, қамал Жайық бойында XVIII ғасырда пайда болған елді мекендердің ішінен суретінің сақталуымен ерекшеленеді. Сурет 1834 жылы Жайық пен Еділ арасын зерттеуге келген ғалым К.Ф.Гебель бастаған экспедицияның жұмысы барысында салынып, ғалымның 1837 жылы шыққан еңбегінде жарық көрді. Суретте топырақ пен ағаштан жасалған қамалдың қорған дуалы, қақпасы, іші және сыртындағы үйлер мен ғимараттар көрініс тапты.

1862 жылғы мәлімет бойынша қамалда 220 ер, 241 әйел, барлығы 461 адам мекендеді. XIX ғасырдың соңына қарай бұл сан көп өзгермеді. 1896 жылғы халық санағы бойынша Горский кентіндегі 96 үйде 215 ер мен 244 әйел, барлығы 478 адам тұрып, елді мекенде ағаш шіркеу мен 2 сауда орны болды. 
Қазан төңкерісі қарсаңында (1913 ж) Горский кенті Кулагин станицасына бағынды. Кенттегі 123 үйде барлығы 874 адам тұрып, 1 мектеп, 1 шіркеу және 4 сауда орны жұмыс жасады. Индерские горы қамалының құландысы қазіргі уақытта Индер ауданы Аққала ауылының жанында орналасқан.&lt;br /&gt;
Кіші Жүз Ресей империясынын құрамына енгенге дейін, Байұлы руларының жаз жайлап, қыс қыстаған жері болған. XVIII ғасырда Ресей патшасының Жарлығымен Жайық өзенінің бойына қамал-бекіністер тұрғызылған кезде, қазіргі Аққала ауылының орналасқан жерінде Горьская бекінісі салынып, Жайық казактары келіп қоныстанған.&lt;br /&gt;
1929 жылы Горыда «Степан Разин» атындағы колхоз құрылған. Алғашқы председателі Прусаков, партком Калиев Құспан болған. Колхозды 1931-1940 жылдары И.Ф.Канцев, С.Төлешев, 1942-1952 жылдары Қ.Жұмалиев басқарған. 1947 жылы Қ.Жұмалиев «Ленин» орденімен марапатталған. 1948 жылы шопандар Д.Базарбаев Т.Жылысов, жылқышылар Ғ.Есмұратов Социалистік Еңбек Ері атанған. 1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысында 163 боздақ майданда қаза тауып, бірқатары хабарсыз кеткен. 

Кеңес үкіметі жылдарында ауылда «Амангелді» совхозының гаражы, ауылдық кітапхана, «Арай» балабақшасы, монша, клуб, медициналық амбулатория жұмыс істеді. Аққала ауылында клуб тұңғыш рет 1956 жылы құрылған. 1959 жылы клубтың жаңа ғимараты салынып, пайдалануға берілген. Халық театры 1970 жылы ұйымдастырылған драма үйірмесі негізінде қалыптасқан. Шығармашылық ұжым 1981 жылы драматург-жазушы Қ.Кемеңгеровтің «Алтын сақина» пьесасын сахналап, «Халық театры» атағын қорғады.&lt;br /&gt;
Ауыл кітапханасы 1956 жылы «Қызыл отау» болып құрылған. Кітапханадағы кітап қорында-2500 көркем әдебиет пен ғылыми еңбектер болған. Алғашқы меңгерушісі Хамзин Ғабдысамат болды.

Горы селосында 1929 жылы &quot;Степан Разин» атындағы колхоз құрылған. 1993 жылы Қазақстан Республикасы халық депутаттары Атырау облыстық Кеңесінің 1993 жылғы 25 ақпандағы №286-ХХ Қаулысы негізінде «Горы» селосының атауы «Аққала» селосы деп өзгертілген. Қазіргі таңда Аққала ауылында жеті көше, бір орта мектеп, бір мәдениет үйі, бір ауыллык кітапхана, бір фельдшерлік акушерлік пункт бар.

== Мәдени-әлеуметтік мекемелері ==
* Аққала орта мектебі — 1923 жылы ұйымдастырылып, ол мектеп бастауыш орыс мектебі болған. Кейін аралас жеті жылдық мектеп болып қайта құрылған. 1990-1991 жылғы оқу жылында Горы орта мектебіне айналдырылып, 1993 жылы Аққала орта мектебі деп аталды.&lt;ref&gt;[http://akkala.inderoo.kz/kz/mektep-turaly/tarikhy.html Аққала орта мектебінің қысқаша тарихы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211123030132/http://akkala.inderoo.kz/kz/mektep-turaly/tarikhy.html |date=2021-11-23 }}&lt;/ref&gt; 2017 жылы жаңа мектеп ғимараты пайдалануға берілді.

== Ауыл көшелері ==
* Есмұрат Құсусанов көшесі
* Жұмажан Сағындықов көшесі
* Иван Махорин көшесі
* Қабдол Жұмалиев көшесі
* Қосжан Есқалиев көшесі
* Нығмет Құлбаев көшесі (№1 көше)
* Орайхан Құспанғалиев көшесі
* Тілеген Жылысов көшесі

[[Сурет:Аққала 1.jpg |нобай|орта|1200px|Ауыл панорамасы]]
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Индер ауданы елді мекендері}}
[[Санат:Индер ауданы елді мекендері]]
[[Санат:Жайық казак әскерінің тарихи елді мекендері]]</text>
      <sha1>fg4ekst5x54w9brxehgmdpxgnavbb9p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692587</id>
      <parentid>3692575</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T12:42:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ дереккөз</comment>
      <origin>3692587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15399" sha1="mgwykz3oxua3zoo1yhs5l0j23q7tdzt" xml:space="preserve">{{мағына|Аққала (айрық)}}

{{Елді мекен-Қазақстан
 |статусы                 = ауыл
 |атауы                   = Аққала 
 |сурет                   =
 |әкімшілік күйі          = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_deg =48  |lat_min =37  |lat_sec = 09
  |lon_deg = 51 |lon_min = 45 |lon_sec = 30
  |CoordAddon             =  
  |CoordScale             =
 |ел картасы             = 
 |облыс картасы          =  
 |аудан картасы          = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |облыс картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |облысы                  = Атырау облысы
 |кестедегі облыс         = Атырау облысы{{!}}Атырау
 |ауданы                  = Индер ауданы
 |кестедегі аудан         = Индер ауданы{{!}}Индер 
 |мекен түрі              = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі
 |мекені                  = Елтай ауылдық округі (Атырау облысы){{!}}Елтай
 |кестедегі мекен         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |әкімі                   = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = ''Индерские горы (Индер) бекінісі, Го́ры''
 |статус алуы               = 
 |жер аумағы                  = 
 |биiктiктiң түрi         =
 |орталығының биiктігі    =
 |климаты                 = 
  |тұрғыны                = {{өсім}}861
  |санақ жылы             = 2021
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = аққалалық, аққалалықтар
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         =  
 |идентификатор түрі      =
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   =
 |сайт тілі               = 
 |сайт тілі 2            =
 |сайт тілі 3            = 
 |сайт тілі 4           = 
 |сайт тілі 5            = 
 |add1n                  =
 |add1                   = 
 |add2n                  = 
 |add2                   = 
 |add3n                  = 
 |add3                   = 
}}

'''Аққала''' (1993 ж. дейін ''Горы'') — [[Атырау облысы]], [[Индер ауданы]], [[Елтай ауылдық округі (Атырау облысы)|Елтай ауылдық округі]] құрамындағы ауыл.

== Географиялық орны ==
Аққала ауылының географиялық орналасқан жері [[Жайық]] өзенінің орта ағысы бойында, батыс жағалауындағы (Самар бетінде), аудан орталығы [[Индербор]] кентінен солтүстікке қарай 5 шақырым жерде биік төбеде орналасқан. Аққала ауылының шекарасы оңтүстікте Елтай ауылы, Мұнай айдау стансасымен, ҫолтүстікте Батыс Қазақстан облысы, Ақжайық ауданы, Шабдаржап (Харькино) ауылымен, батысында Нарын құмы, Бағырлай өзегімен, шығыста Жайық өзенімен шектеседі.

== Халқы ==
[[1989 жыл|1989 жылы]] елді мекенде 679 адам тұрған.&lt;ref&gt;[https://books.google.kz/books/about/Itogi_vsesoi%CD%A1uzno%C4%AD_perepisi_naselenii.html?id=qTHtAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y 1989 жылғы Қазақ КСР бойынша Бүкілодақтық халық санағының қорытындылары. 3 том]&lt;/ref&gt; [[1999 жыл|1999 жылы]] тұрғындар саны 733 адам (380 ер адам және 353 әйел адам) болса, [[2009 жыл|2009 жылы]] 825 адамды (411 ер адам және 414 әйел адам) құрады.&lt;ref name=&quot;source122&quot;&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;

[[2021 жыл|2021 жылғы]] санақ бойынша 861 адамды (433 ер адам және 428 әйел адам) құрады.&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қос-Жайық немесе Индерские горы қамалы патша Елизаветаның 1743 жылы 23 сәуірдегі жарлығы негізінде Жайық өзенінін бойында пайда болған елді мекеннің бірі.
Рычковтың 1744 жылы Индер көлі туралы картасында қамал Қос-Жайық бекінісі ретінде жазылған. 1755 жылы Красильниковтың «Ландкартасында» ол «Кошь Яицкий Индерских горъ&quot; атауындағы қамал ретінде белгіленген. Осыған орай, қамалдың атауын Индер тауы тұсынан Жайықтың қосарланып ағатын арнасынан шыққан деп есептелінеді.
Оғын дәлел академик П.С.Палластың жазбасы. Ғалым қамалдан төмен қарай ағатын Жайық өтеді екі арнаға бөлініп кетіп, оның ішінен қисық ағатын тарамы «Кошъ яик&quot; деп аталатындығын жазған еді. П.Паллас 1769 жылы қамалды (Индер тау бекінісі деп жазды) сипаттау барысында оның қабырғалары үлкен бөренелермен қаланғандығын және Калмыковқа қарағанда адамдар көп қоныстанғандығын да айта кетеді.

1748 жылғы топографиялық дерекке сәйкес қамалдың ұзындығы 48, ені 39 сажен болып, ол Жайық өзенінен 100 сажен қашықтықта тегіс жерде орналасқандығы жазылады. Ғимараттары 1 ағаш казармадан және казактардың 41 жеке үйінен тұрған. Бұдан басқа мал ұстауға арналған аулалар мен қоралар да болған. Әскерилер құрамы бір есаулдан, 1 сотниктен, 2 хорунжийден және 70 казактан құралып, 2 фальконет болған. Жалпы қамалдың атауы XVIII ғасырдың II-жартысында бірқатар өзгерістерге ұшырады. Мысалы XVIII ғасырдың 70 жылдарында шыққан карталарда оның атауынан Қос-Жайық сөз тіркесі алынып, «Индерский» деп берілсе, 80 жылдардан бастап «Горск» деп атала бастады.
Жергілікті қазақтар қамалды «Ақ қала» деп атады. Сондай-ақ, қамал Жайық бойында XVIII ғасырда пайда болған елді мекендердің ішінен суретінің сақталуымен ерекшеленеді. Сурет 1834 жылы Жайық пен Еділ арасын зерттеуге келген ғалым К.Ф.Гебель бастаған экспедицияның жұмысы барысында салынып, ғалымның 1837 жылы шыққан еңбегінде жарық көрді. Суретте топырақ пен ағаштан жасалған қамалдың қорған дуалы, қақпасы, іші және сыртындағы үйлер мен ғимараттар көрініс тапты.

1862 жылғы мәлімет бойынша қамалда 220 ер, 241 әйел, барлығы 461 адам мекендеді. XIX ғасырдың соңына қарай бұл сан көп өзгермеді. 1896 жылғы халық санағы бойынша Горский кентіндегі 96 үйде 215 ер мен 244 әйел, барлығы 478 адам тұрып, елді мекенде ағаш шіркеу мен 2 сауда орны болды. 
Қазан төңкерісі қарсаңында (1913 ж) Горский кенті Кулагин станицасына бағынды. Кенттегі 123 үйде барлығы 874 адам тұрып, 1 мектеп, 1 шіркеу және 4 сауда орны жұмыс жасады. Индерские горы қамалының құландысы қазіргі уақытта Индер ауданы Аққала ауылының жанында орналасқан.&lt;br /&gt;
Кіші Жүз Ресей империясынын құрамына енгенге дейін, Байұлы руларының жаз жайлап, қыс қыстаған жері болған. XVIII ғасырда Ресей патшасының Жарлығымен Жайық өзенінің бойына қамал-бекіністер тұрғызылған кезде, қазіргі Аққала ауылының орналасқан жерінде Горьская бекінісі салынып, Жайық казактары келіп қоныстанған.&lt;br /&gt;
1929 жылы Горыда «Степан Разин» атындағы колхоз құрылған. Алғашқы председателі Прусаков, партком Калиев Құспан болған. Колхозды 1931-1940 жылдары И.Ф.Канцев, С.Төлешев, 1942-1952 жылдары Қ.Жұмалиев басқарған. 1947 жылы Қ.Жұмалиев «Ленин» орденімен марапатталған. 1948 жылы шопандар Д.Базарбаев Т.Жылысов, жылқышылар Ғ.Есмұратов Социалистік Еңбек Ері атанған. 1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысында 163 боздақ майданда қаза тауып, бірқатары хабарсыз кеткен. 

Кеңес үкіметі жылдарында ауылда «Амангелді» совхозының гаражы, ауылдық кітапхана, «Арай» балабақшасы, монша, клуб, медициналық амбулатория жұмыс істеді. Аққала ауылында клуб тұңғыш рет 1956 жылы құрылған. 1959 жылы клубтың жаңа ғимараты салынып, пайдалануға берілген. Халық театры 1970 жылы ұйымдастырылған драма үйірмесі негізінде қалыптасқан. Шығармашылық ұжым 1981 жылы драматург-жазушы Қ.Кемеңгеровтің «Алтын сақина» пьесасын сахналап, «Халық театры» атағын қорғады.&lt;br /&gt;
Ауыл кітапханасы 1956 жылы «Қызыл отау» болып құрылған. Кітапханадағы кітап қорында-2500 көркем әдебиет пен ғылыми еңбектер болған. Алғашқы меңгерушісі Хамзин Ғабдысамат болды.

1993 жылы Қазақстан Республикасы халық депутаттары Атырау облыстық Кеңесінің 1993 жылғы 25 ақпандағы №286-ХХ Қаулысы негізінде «Горы» селосының атауы «Аққала» селосы деп өзгертілген. Қазіргі таңда Аққала ауылында жеті көше, бір орта мектеп, бір мәдениет үйі, бір ауыллык кітапхана, бір фельдшерлік акушерлік пункт бар.&lt;ref&gt;{{кітап|авторы=Профессор Ш.Нағымов еңбектеріндегі тарих, мәдениет, ьілім мәселелері және өңірлік зерттеулер | бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Аққала ауылы: Тамыры терең тарих, нұрлы болашақ |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Атырау |баспасы=Х.Досмұхамедов атындағы Атырау университетінің баспасы |жыл=2025|томы= |беттері=27-32|барлық беті=264|сериясы= |isbn=978-601-262-615-5|тиражы= }}&lt;/ref&gt;

== Мәдени-әлеуметтік мекемелері ==
* Аққала орта мектебі — 1923 жылы ұйымдастырылып, ол мектеп бастауыш орыс мектебі болған. Кейін аралас жеті жылдық мектеп болып қайта құрылған. 1990-1991 жылғы оқу жылында Горы орта мектебіне айналдырылып, 1993 жылы Аққала орта мектебі деп аталды.&lt;ref&gt;[http://akkala.inderoo.kz/kz/mektep-turaly/tarikhy.html Аққала орта мектебінің қысқаша тарихы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211123030132/http://akkala.inderoo.kz/kz/mektep-turaly/tarikhy.html |date=2021-11-23 }}&lt;/ref&gt; 2017 жылы жаңа мектеп ғимараты пайдалануға берілді.

== Ауыл көшелері ==
* Есмұрат Құсусанов көшесі
* Жұмажан Сағындықов көшесі
* Иван Махорин көшесі
* Қабдол Жұмалиев көшесі
* Қосжан Есқалиев көшесі
* Нығмет Құлбаев көшесі (№1 көше)
* Орайхан Құспанғалиев көшесі
* Тілеген Жылысов көшесі

[[Сурет:Аққала 1.jpg |нобай|орта|1200px|Ауыл панорамасы]]
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Индер ауданы елді мекендері}}
[[Санат:Индер ауданы елді мекендері]]
[[Санат:Жайық казак әскерінің тарихи елді мекендері]]</text>
      <sha1>mgwykz3oxua3zoo1yhs5l0j23q7tdzt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қоянды (Ақмола облысы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>488462</id>
    <revision>
      <id>3692727</id>
      <parentid>3692481</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:15:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Гульден Октябрьқызы|Гульден Октябрьқызы]] ([[User talk:Гульден Октябрьқызы|т]]) өңдемелерінен [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3683831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9001" sha1="nb57wnopxckoi5wt84pp0mgrx3rzqd3" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Қазақстан 
|статусы                 =Ауыл
|атауы                 =Қоянды
|сурет               =Qoyandy Al-Farabi.jpg   
|әкімшілік күйі          = Ауылдық әкімдік орталығы 
|елтаңба                 = 
|ту                      =  
|елтаңба сипаттамасы     = 
|ту сипаттамасы          = 
|елтаңба ені             = 
|ту ені                  =    
  |lat_deg =51 |lat_min = 16|lat_sec = 26
 |lon_deg =71|lon_min = 38|lon_sec =52
  |CoordAddon             = type:city(1226000)_region:KZ
   |CoordScale             =
|ел картасы              = 
|облыс картасы           = 
|аудан картасы           = 
|ел картасының өлшемi    = 
|облыс картасының өлшемi = 
|аудан картасының өлшемi = 
|облысы                  = Ақмола облысы
|кестедегі облыс         = Ақмола облысы{{!}}Ақмола
|ауданы                  = Целиноград ауданы
|кестедегі аудан         = Целиноград ауданы{{!}}Целиноград 
|мекен түрі              = ауыл{{!}}Ауылдық әкімдігі
|мекені                  = Қоянды ауылдық әкімдігі{{!}}Қоянды
|ішкі бөлінісі           = 
|әкімі                   =Хавжалел Хасамхан 
|құрылған уақыты         = 1906  
|алғашқы дерек           = 1907 
|бұрынғы атаулары        =
* Қоянды-Өзек (..–1906 ж.)
* Боговяленское (1906–1935 жж.)
* Кояндинское (1954—1963 жж.)
* №4 совхоз (1963—1990 жж.)  
|статус алуы               = 
|жер аумағы                  = 
|климаты                 = 
  |тұрғыны         =        {{өсім}}25000 
  |санақ жылы             = [[2023 жыл|2023]]
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
|телефон коды            = 
|пошта индексі           = 
|пошта индекстері        = 
|ортаққордағы санаты     = 
|сайты                   =
|сайт тілі               =
|сурет атауы=Мұхамедрақым Жүнісов көшесінен сол жағындағы Әл-Фараби көшесінің суреті}}
{{мағына|Қоянды}} 
'''Қоянды''' — [[Ақмола облысы]] [[Целиноград ауданы]]на 1906 жылы құрылған, кейін қайттан 1954 жылы құрылған қарасты ауыл. [[2007 жыл]]ы 7–ші мамырдан бастап, құрылған [[Қоянды ауылдық әкімдігі]] орталығы.&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V07B0003219 Ерейментау және Целиноград аудандары бойынша Ақмола облысының әкімшілік-аумақтық құрылысына өзгерістер енгізу туралы]&lt;/ref&gt;

== Географиялық орны ==
[[Астана]] қаласынан солтүстік–шығыс бағытта 18 шақырым қашықтықта орналасқан.

== Тарихы ==
1906 жылы, Ақмоланың жаныңда Қоянды-Өзек өзенінің маңында Богоявленское ауылы құрылды&lt;ref&gt;Ақмола уезінің картасы — 1910 жыл&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Бүкілодақтық карта — 1927 жыл&lt;/ref&gt;. 1930 жылдары ауыл жабылып, тұрғындары Софиевкамен Апполоновкаға көшірлді.&lt;ref&gt;[https://bilim-all.kz/article/24542 Қоянды ауылының тарихы]{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Миллиондық-Бүкілодақтық карта — 1937 жыл&lt;/ref&gt; Кейіннен 1954 жылы [[Мұхамедрақым Жүнісов]] күшімен Қоянды ауылы деп қайта құралады.

== Халқы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Саны (1999, 2009, 2021)&lt;ref name=&quot;source122&quot;&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;
|-
!1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен
|-
||319||{{өсім}}2954 ||{{өсім}}12674 ||323,1 ||1537 ||{{өсім}}7762 ||309,8 ||1417 ||{{өсім}}4912 ||337,5
|}

'''Оралмандар легi Қояндыға шоғырлануы'''&lt;br&gt;2003 жылы Нұқ Оразханның басшылығымен оралмандар легi Қояндыға шоғырлана бастаған. 2003–2008 жылдарда ауыл әкiмдiгiнде жер телiмiн алуға 5013 арыз тiркелiптi. Жер телiмiн алған 1313 адамның 861-i&lt;br&gt; оралмандар. Жер құжатын ала алмай жүрген 134 адам. &quot;Қояндыдағы даудың басы 2004 жылы сол кездегi &quot;Көшi-қон және демография&quot; агенттiгiнiң төрайымы, қазiр &quot;Руханият&quot; партиясының жетекшiсi А.Жағанова&lt;br&gt; мен сол кездегi Астана қаласы әкiмiнiң орынбасары болған, қазiргi Мәжiлiс депутаты Т. Мұхамеджановтардың арнайы ат басын бұрып, оралмандарға арналған 96 гектар жердiң қазығын қағудан басталды&quot; – дейдi&lt;br&gt; жергiлiктi халық.

'''Ауылдың жағдайы'''&lt;br&gt;
Ауылда жергiлiктi әкiмдiк пен мектептен басқа әлеуметтiк ғимарат жоқ. 50 оқушыға арналған мектепте 212 бала оқиды. Мектеп тоғызжылдық. Бұрынғы балабақшаның ғимараты. Ескi ғимаратта оқушылар&lt;br&gt; сығылысып, бiр партада үш-төрттен оқып келiптi. 2009–2011 жылдары 900 орындық мектеп салынады деп жоспарланған екен. Халықты қинайтын автобус қатынасы, медициналық көмек көрсету, ауызсу, жарық,&lt;br&gt; бiлiм алу, жер мәселелерi. №38 қалалық автобусының Қояндыға қатынай бастағанына бiр айдан асты. Қалалық емхананың дәрiгерлерi де айына бiр рет келiп, медициналық қызмет көрсете бастаған. Таяуда&lt;br&gt; дәрiхана ашылмақшы. Ауызсу мәселесi мүлдем шешiлмеген. Суды қаладағысы қаладан, даладағы жұрт даладан тасиды. Ауыл әкiмдiгiнiң жанында елдi электрмен қамтамасыз ететiн трансформатор орналасқан.&lt;br&gt; Қалтасы қалың халық 80000–120000 теңгеге электр жарығын тарттырып алса, күнкөрiсi төмендер арзан бағаға заңсыз тартылған электрмен күн көруде. Заңсыздықтың соңы жақсылыққа әкелмейтiнiн жақында 29&lt;br&gt; жасар келiншектiң токқа соғылып қайтыс болғаны дәлелдеп отыр. Ауыл әкiмiнiң сөзiне сенсек, жарты жылда үлкен трансформатор салынбақ екен. Ауылда 40-тан аса телефон тетiгi бар.

== Суреттер ==
[[File:Qoyandy Gabdullin.jpg|thumb|[[Мәлік Ғабдуллин]] көшесі]]
[[File:Qoyandy 3 school.jpg|thumb|Қоянды ауылының №3 мектеп-лицейі]]
[[File:Qoyandy Junusov.jpg|thumb|[[Мұхамедрақым Жүнісов]] көшесі]]
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Целиноград ауданы елді мекендері}}

[[Санат:Целиноград ауданы елді мекендері]]</text>
      <sha1>nb57wnopxckoi5wt84pp0mgrx3rzqd3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nickelback</title>
    <ns>0</ns>
    <id>490004</id>
    <revision>
      <id>3692759</id>
      <parentid>3095954</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T19:57:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Niegodzisie</username>
        <id>85876</id>
      </contributor>
      <origin>3692759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8323" sha1="etfjmjxaw1r7nrr5fewkqhjsgzgxtui" xml:space="preserve">[[File:Ryan Peake Nickelback.jpg|thumb|Nickelback 2006]]

'''Nickelback''' [[пост-гранж]] жанрында орындайтын [[канада]]лық [[рок]] тобы. [[1995 жыл|1995]] жылы [[Ханна]] қаласында құрылған. Топтың атауы ''Here’s your nickel back'' – ''мынау сіздің ақша қайтаруыңыз'' - ағылшын сөз тіркесінен құралған. Немесе «Мынау Сіздің ақша қайтаруыныздың бес центі». [[Никель]] ({{lang-en|nickel}})  - [[америка]]ндық бес цент ақшаның атауы.

==Топтың тарихы==

===Топтың құрылуы===
Топ шағын [[канада]]лық [[Ханна]] қалашығында [[Чед Крюгер|Чед]] және [[Майк Крюгер]] ағайындылармен құрылған. («Photograph» бейнетүсіру нақты сол қалада болған). Топ негізін қалаушы [[Чед]] деп айта кетуге болады. Себебі [[Чед]] ағасын музыкалық топ құруға қызықтырды. Және де топтың құрамына соқпашы [[Брэндон Крюгер]]  ([[Чед]] пен [[Майк]]тың немере ағасы) және гитарашы [[Райан Пике]] енген. Көпке дейін музыканттар топтың атауын таба алмаған, бірнеше нұсқасын біртіндеп қарастырған.

===Атаудың пайда болуы===
Nickelback болып аталғанға дейін канадалық квартет BRICK  деп аталған, ал оның алдында Village Idiot деген атауды таңдаған, бірақ ұйымның ең алғашқы атауы POINT OF VIEW болды. Нақты «Nickelback» аудармасы ақша есесін қайтару. Бұл сөз топтың өмірінде [[Майк Крюгер]] дәмханада жұмыс істегенде пайда болған кофенің бір шынағы 45 [[цент]] тұратын, ал [[доллар]]дың жартысынан 5 [[цент]] қайтарылатын (сленгте - «nickel»). Есеп айырылысқанда [[Майк]] жиі бір сөйлемді қайталайтын «Here’s your nickel back.» (Мынау Сіздің 5 центіңіз) Ең соңында музыканттар күрделі атаулардан бас тартып оңай және үйренген «Nickelback» атауын қалдыруды ұйғарды.

===Топ стилі===
Өзінің музыкалық стилін топ бірден анықтай алмады. Алдымен музыканттар тек басқа ұжымдардың [[кавер]]-нұсқаларын орындайтын. Бірақ бұлар сәтті болмаған. Оған қоса, топ шынымен де танымал болғанын қалайтын. Бұл танымалдыққа қол жеткізу үшін тек қана [[кавер]]лерді емес, өз өлеңдерін айту керектігін олар түсінді. Бұл  [[Чад Крюгер]]дің  ойына келген, алайда жобаны оның ата-аналары қаржыландырған. Ұлдары [[Ванкувер]] қаласындағы студияда дауыс жазудың қызметін төлеуі үшін олар 4000$ жұмсаған.  Бұл топтың ресми алғашқы қадамы болған.
 
==Топтың өрге шығуы==
Өзінің дінқұмарлығына қарамастан [[Крюгер]]дің өгей әкесі [[Чед]]ке керек қаражатты бөліп берген. Сол ақшаға [[1996 жыл|1996]] жылы Nickelback [[Чед]] өзі  жазған әндерінен тұратын алғашқы [[демо]]-жинағын шығарған. Nickelback достарының [[Флэшмоб|флешмоб]] дауыс беру  арқылы жергілікті радиостансалардың эфирінде жиі еститініне жетті. Көпке дейін олар радиостансаларды аралап, телефон шалып эфирге шығаруды өтінгенде  «Әрине» деген жауaп алатын. [[Ванкувер]]ге қоныс аударғанда музыканттар Curb екінші жиынтығын жаздыртқан және  3 Doors Dow-пен  бірлесіп [[Канада]]ны аралап тез арада танымалды жетістікке жетті. 
Roadrunner Records атты ірі лейбл 2001 жылы келесі Silver Side Up  атты жиынтығын шығаруға келісім ұсынды. Жиынтық өте танымал болып  Billboard Hot 100 рейтингіне ілінді, оның ішіндегі «How You Remind Me» әні радиохит болып аталды.  [[Чед]] әндерінде балалық шақтағы жеке күйінішін көрсетті, әсіресе «Too Bad» әнінде отбасын тастап кеткен өзінің әкесін кінәлады. 
Nickelback «[[Человек-паук]]» көркем фильмге саундтрек жазып [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] аудиториясын жаулап алды. Осы саундтректің «Hero» әніне бейнеклип түсіріліп, бұл клип үнемі [[MTV]] арнасында  көрсетілетін.  Жиынтықтың «Someday» синглы шыққан бетте топты коммерциялық және өз-өзін көшіру бағыттылығын күнәға тартты, өйткені «Someday» әні өте «How You Remind Me» әніне ұқсайды. 
Келесі релиз All the Right Reasons  жиынтығы болды. Оны жазар алдында топ соқпашыны ауыстырған, топқа [[Дэниел Адаир]] (3 Doors Down экс-қатысушысы енд). All the Right Reasons  жиынтығынан бес сингл және бес бейнеклиптар шығарылды. Dark Horse дискі  2008 жылдың 18 қарашасында соңғы жиынтықтың алдында шыққан жиынтығы, одан үш сингл және бес клип 
Nickelback «Burn It to the Ground» әнін [[2010 жыл|2010]] жылдың [[28 ақпан]]да [[Ванкувер]] қаласында [[Олимпиада]]ның жабылу рәсімінде орындады. [[2010 жыл|2010]] жылы [[сұхбат]]ыңда [[Чед Крюгер]] Dark Horse жиынтығымен аралауды аяқтап топ жаңа жиынтық жазуға дайындалады, төрт композициясы дайын, жазу ақпан айында басталады, дискі  [[2011 жыл|2011]] жылдың аяғында, [[2012 жыл|2012]] жылдың басында шығады деп айтқан. 
Here and Now  жаңа жиынтығы [[2011 жыл|2011]] жылдың [[21 қараша]]сында шықты. Бірінші синглдерін  «Bottoms Up» және «When We Stand Together» әндерін [[26 қыркүйек]]тен бастап жергілікті радиодан тыңдауға болатын еді. [[23 қыркүйек]]тен бастап композицияларды  топтың сайтынан тегін тындауға болады. [[3 қараша]]да VH1 телеарнада «When We Stand Together» бейнеклиптің алғашқы көрсетілуі болды. Бірінші аптасында жиынтықтың 391 000 данасы сатылды. [[2011 жыл|2011]] жылдың қорытындысы бойыша «Жылдың ең үздік  жиынтығы» чартынде 1 100 000 данасымен «Here And Now» 37 орынға иеленді.

==Дереккөздер==

* http://nickelback.com/

[[Санат:Мәдениет]]</text>
      <sha1>etfjmjxaw1r7nrr5fewkqhjsgzgxtui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мажарша Уикипедия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>490046</id>
    <revision>
      <id>3692902</id>
      <parentid>3472908</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T10:15:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5288" sha1="gx5ylutr78wezluxxqcp4uzm0ivbpx1" xml:space="preserve">{{Уикипедия
| код                   = hu
| аты              = Мажарша Уикипедия
| шынайы аты = Magyar Wikipédia
| скриншоты              = 
| тілі              = [[Мажар тілі|мажарша]]
| ашылған уақыты    = 8 шілде [[2003]] 
}}
'''Мажарша Уикипедия''' ({{lang-hu|Magyar Wikipédia}})  — Уикипедияның [[мажар тілі]]ндегі бөлімі. Ол [[2003]] жылдың 8 шілдесінен бастап жұмыс жасап келеді.

== Санақ==

{{CURRENTYEAR}} жылдың {{CURRENTMONTHNAMEGEN}} {{CURRENTDAY}} күніне сәйкес Мажарша Уикипедияда {{NUMBEROF|ARTICLES|hu|N}} мақала бар. {{NUMBEROF|USERS|hu|N}} қатысушы тіркелген, олардың {{NUMBEROF|ACTIVEUSERS|hu|N}} соңғы 30 күнде әлдебір іс-әрекет жасаған, ал {{NUMBEROF|ADMINS|hu|N}} қатысушы админ дәрежесіне ие. Жалпы өңдеу саны - {{NUMBEROF|EDITS|hu|N}}.

Мажарша Уикипедия [[Уикипедия:Уикипедиялар тізімі|барлық Уикипедия бөлімдері]] арасынан мақалалар саны бойынша {{Уикипедия/Мақала саны бойынша орны|hu}}-орында (''{{CURRENTDAY2}}.{{CURRENTMONTH}}.{{CURRENTYEAR}} яғни бүгінгі көрсеткіш'').

== Логотиптер ==
&lt;gallery caption= perrow=&quot;5&quot; widths=&quot;160px&quot; heights=&quot;130px&quot;&gt;
Сурет:Wiki-hu-100000.png|&lt;span style=&quot;color:grey;&quot;&gt;Венгерше Уикипедия логотибі: 100&amp;nbsp;000 мақала&lt;/span&gt;
Сурет:Wikipedia-logo-v2-hu-200k-500px.png|&lt;span style=&quot;color:grey;&quot;&gt;Венгерше Уикипедия логотибі: 200&amp;nbsp;000 мақала&lt;/span&gt;
Сурет:Wikipedia-logo-v2-hu-300k.png|&lt;span style=&quot;color:grey;&quot;&gt;Венгерше Уикипедия логотибі: 300&amp;nbsp;000 мақала&lt;/span&gt;
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

==Сыртқы сілтемелер==
{{Interwiki|hu|Wikipedia:Kezdőlap|Мажар}}
{{commonscat|Hungarian Wikipedia|Мажарша Уикипедия}}
* [http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaHU.htm Мажарша Уикипедияның статистикасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130708182136/http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaHU.htm |date=2013-07-08 }}
* [http://stats.wikimedia.org/EN/ChartsWikipediaHU.htm Мажарша Уикипедияның статистикалық диаграммасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130605103319/http://stats.wikimedia.org/EN/ChartsWikipediaHU.htm |date=2013-06-05 }}
* [http://www.wikistatistics.net/wiki/hu Мажарша Уикипедияның статистикалық көрсеткіші] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110831022106/http://www.wikistatistics.net/wiki/hu |date=2011-08-31 }}
* [http://hu.m.wikipedia.org/ Мажарша Уикипедияның мобильдік нұсқасы]
* [https://web.archive.org/web/20121106055438/http://www.sg.hu/cikkek/64873/magyarok_a_wikipedia_javara_adakozok_kozott Magyarok a Wikipedia javára adakozók között]{{ref-hu}}
* [http://webisztan.blog.hu/2009/12/30/a_magyar_wikipedia_beerte_a_pallas_lexikont A magyar Wikipedia beérte a Pallas lexikont]{{ref-hu}}
* [http://www.sg.hu/cikkek/50297/50_ezer_szocikk_a_magyar_wikipediaban 50 ezer szócikk a magyar Wikipédiában] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130314113727/http://www.sg.hu/cikkek/50297/50_ezer_szocikk_a_magyar_wikipediaban |date=2013-03-14 }}{{ref-hu}}
* [http://itcafe.hu/hir/megszuletett_a_szazezredik_szocikk_a_magyar_wikipediaban.html Magyar Wikipédia: túl a százezredik szócikken]{{ref-hu}}
* [http://www.folder.hu/hirek.php?id=857 Jelölt lapváltozatok a megbízhatóbb Wikipédiáért]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-hu}}
* [http://www.origo.hu/techbazis/20080929-egyesuletet-alapitanak-a-magyar-wikipedia-es-a-creative-commons-aktivistai.html Egyesületet alapítanak a magyar wikipédiások és CC-sek] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090218042031/http://www.origo.hu/techbazis/20080929-egyesuletet-alapitanak-a-magyar-wikipedia-es-a-creative-commons-aktivistai.html |date=2009-02-18 }}{{ref-hu}}
* [http://www.magyarnarancs.hu/index.php?gcPage=/public/hirek/hir.php&amp;id=16701 A magyar Wikipédia — Galaxis Útikalauz netezőknek] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110819075627/http://www.magyarnarancs.hu/index.php?gcPage=%2Fpublic%2Fhirek%2Fhir.php&amp;id=16701 |date=2011-08-19 }}{{ref-hu}}
* [http://www.sg.hu/cikkek/59222/bolcseszdoktor_a_wikipedia_magyar_hiressege Bölcsészdoktor a Wikipedia magyar híressége] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721113739/http://www.sg.hu/cikkek/59222/bolcseszdoktor_a_wikipedia_magyar_hiressege |date=2011-07-21 }}{{ref-hu}}

{{Уикипедиялар}}
{{Фин-угор тілді Уикипедиялар}}

[[Санат:Фин-угор тілді Уикипедиялар]]
[[Санат:Уикипедия бөлімдері]]
[[Санат:Мажар тілі|*]]


{{Wikipedia-stub}}</text>
      <sha1>gx5ylutr78wezluxxqcp4uzm0ivbpx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Малайша Уикипедия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>490050</id>
    <revision>
      <id>3692924</id>
      <parentid>3472929</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T11:08:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3339" sha1="jicema0nuvemfvudmiq4omaw49h9xkx" xml:space="preserve">{{Уикипедия
| код                   = ms
| аты              = Малайша Уикипедия
| шынайы аты = Wikipedia Bahasa Melayu
| скриншоты              = MalayWikipediaMainpageScreenshot1October2012.png
| тілі              = [[Малай тілі|малайша]]
| ашылған уақыты    = 26 қазан [[2002]] 
}}
'''Малайша Уикипедия''' ({{lang-ms|Wikipedia Bahasa Melayu}})  — Уикипедияның [[малай тілі]]ндегі бөлімі. Ол [[2002]] жылдың 26 қазан бастап жұмыс жасап келеді.

== Санақ==
{{CURRENTYEAR}} жылдың {{CURRENTMONTHNAMEGEN}} {{CURRENTDAY}} күніне сәйкес Малайша Уикипедияда {{NUMBEROF|ARTICLES|ms|N}} мақала бар. {{NUMBEROF|USERS|ms|N}} қатысушы тіркелген, олардың {{NUMBEROF|ACTIVEUSERS|ms|N}} соңғы 30 күнде әлдебір іс-әрекет жасаған, ал {{NUMBEROF|ADMINS|ms|N}} қатысушы админ дәрежесіне ие. Жалпы өңдеу саны - {{NUMBEROF|EDITS|ms|N}}.

Малайша Уикипедия [[Уикипедия:Уикипедиялар тізімі|барлық Уикипедия бөлімдері]] арасынан мақалалар саны бойынша {{Уикипедия/Мақала саны бойынша орны|ms}}-орында (''{{CURRENTDAY2}}.{{CURRENTMONTH}}.{{CURRENTYEAR}} яғни бүгінгі көрсеткіш'').

==Галларея==
[[File:Ms-wiki.svg| Малайша Уикипедияның даму графигі {{Ref-ms}}.|400px|thumb|center]]
&lt;gallery&gt;
Main 11 Mac 04.PNG|Басты бет (Наурыз 11, 2004)
Main 30 Jun 04.PNG|Басты бет (Маусым 30, 2004)
Main 26 Nov 04.PNG|Басты бет (Қараша 26, 2004)
Main 4 Sept 06.PNG|Басты бет (Қыркүйек 4, 2006)
Main 1 Apr 09.PNG|Басты бет (Тамыз 1, 2009)
LamanUtama_13Jul2010.png|Басты бет (Шілде 13, 2010)
&lt;/gallery&gt;
{{clear}}

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

==Сыртқы сілтемелер==
{{Interwiki|ms|Wikipedia:Laman Utama|Малай|}}
* [http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaMS.htm Малайша Уикипедияның статистикасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111202150424/http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaMS.htm |date=2011-12-02 }}
* [https://web.archive.org/web/20120305111053/http://stats.wikimedia.org/EN/ChartsWikipediaMS.htm Малайша Уикипедияның статистикалық диаграммасы]
* [http://www.wikistatistics.net/wiki/ms Малайша Уикипедияның статистикалық көрсеткіші] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110831021521/http://www.wikistatistics.net/wiki/ms |date=2011-08-31 }}
* [http://ms.m.wikipedia.org/ Малайша Уикипедияның мобильдік нұсқасы]
* [http://ms.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Sejarah_Wikipedia_Melayu Малайша Уикипедияның тарихы] {{Ref-ms}}

{{Уикипедиялар}}

[[Санат:Австронез тілді Уикипедиялар]]
[[Санат:Уикипедия бөлімдері]]
[[Санат:Малай тілі|*]]


{{Wikipedia-stub}}</text>
      <sha1>jicema0nuvemfvudmiq4omaw49h9xkx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі</title>
    <ns>4</ns>
    <id>491233</id>
    <revision>
      <id>3692893</id>
      <parentid>3692412</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T09:01:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3692893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17099" sha1="n61292jzbwvet9dndij46sq537gw2ls" xml:space="preserve">{{ambox
 |type       = notice
 |text       = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. &lt;br /&gt;

&lt;small&gt;Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&amp;uselang=kk X!'s Tools]-тан  алынған.&lt;/small&gt;
}}
{{StatInfo}}
== Шартты белгілер ==
[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген;
[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген;
[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Админ әрекеттері
|-
| Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары ||
|-
| Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары ||
|-
| Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері
|-
| Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары  ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері 
|-
| [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы
|-
|}

== Тізім ==
&lt;!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader&quot; style=&quot;text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff&quot;
|-
!&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;#&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;Админ аты&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]
|-
|align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35874]||625||26||18||263||28||3||34726||8||0||177||0||0||0||0
|-
|align=center|2||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28572]||275||6||9||1309||42||7||26222||22||7||300||21||7||328||17
|-
|align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0
|-
|align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0
|-
|align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0
|-
|align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0
|-
|align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0
|-
|align=center|8||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 3421]||319||7||6||449||8||15||2600||0||6||10||0||0||0||1
|-
|align=center|9||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0
|-
|align=center|10||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|11||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0
|-
|align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0
|-
|align=center|13||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1280]||70||0||3||6||2||1||1175||0||0||7||16||0||0||0
|-
|align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1208]||39||0||0||12||17||0||1128||0||0||12||0||0||0||0
|-
|align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0
|-
|align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1
|-
|align=center|17||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 829]||116||89||10||13||13||2||560||0||0||22||3||0||1||0
|-
|align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0
|-
|align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0
|-
|align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0
|-
|align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 531]||15||0||7||55||6||1||430||0||0||17||0||0||0||0
|-
|align=center|22||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 460]||1||0||0||16||3||2||418||1||0||13||6||0||0||0
|-
|align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0
|-
|align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0
|-
|align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|26||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 78]||1||0||0||5||0||0||65||5||0||2||0||0||0||0
|-
|align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0
|}
&lt;!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --&gt;
{{clear}}


== Администраторлардың_нақты_белсенділіктері ==
Белсенділіктердің түспен белгіленуі:

* &lt;span style=&quot;background-color:#00ff33&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180])
* &lt;span style=&quot;background-color:#00ccff&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180])
* &lt;span style=&quot;background-color:#ff3300&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360&lt;])


{{Wikistats}}

[[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]]</text>
      <sha1>n61292jzbwvet9dndij46sq537gw2ls</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Белсенді қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>492279</id>
    <revision>
      <id>3692548</id>
      <parentid>3691961</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T12:01:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>36112</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Рейтингті жаңарту</comment>
      <origin>3692548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12898" sha1="9u1q0mhfn3k69xlp4y4txx5b5ku2ntr" xml:space="preserve">{{/begin|200}}
|-
| 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:3832}}]] || {{Permissions|1nter pares}}
|-
| 2 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1578}}]] || {{Permissions|Мағыпар}}
|-
| 3 || [[User:Wikuiser|Wikuiser]] || [[Special:Contributions/Wikuiser|{{formatnum:414}}]] || {{Permissions|Wikuiser}}
|-
| 4 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:408}}]] || {{Permissions|Орел Карл}}
|-
| 5 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:386}}]] || {{Permissions|Nurken}}
|-
| 6 || [[User:Marksscheider|Marksscheider]] || [[Special:Contributions/Marksscheider|{{formatnum:378}}]] || {{Permissions|Marksscheider}}
|-
| 7 || [[User:Unknown Alash|Unknown Alash]] || [[Special:Contributions/Unknown Alash|{{formatnum:356}}]] || {{Permissions|Unknown Alash}}
|-
| 8 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:277}}]] || {{Permissions|Sagzhan}}
|-
| 9 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Kasymov}}
|-
| 10 || [[User:Aldogarov|Aldogarov]] || [[Special:Contributions/Aldogarov|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Aldogarov}}
|-
| 11 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:142}}]] || {{Permissions|Casserium}}
|-
| 12 || [[User:Рақымжан Курманали|Рақымжан Курманали]] || [[Special:Contributions/Рақымжан Курманали|{{formatnum:136}}]] || {{Permissions|Рақымжан Курманали}}
|-
| 13 || [[User:OrtNvdke|OrtNvdke]] || [[Special:Contributions/OrtNvdke|{{formatnum:130}}]] || {{Permissions|OrtNvdke}}
|-
| 14 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:113}}]] || {{Permissions|ShadZ01}}
|-
| 15 || [[User:Еділбай Дәмелі|Еділбай Дәмелі]] || [[Special:Contributions/Еділбай Дәмелі|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Еділбай Дәмелі}}
|-
| 16 || [[User:Есенгелді Інжу|Есенгелді Інжу]] || [[Special:Contributions/Есенгелді Інжу|{{formatnum:100}}]] || {{Permissions|Есенгелді Інжу}}
|-
| 17 || [[User:Akmaral090|Akmaral090]] || [[Special:Contributions/Akmaral090|{{formatnum:98}}]] || {{Permissions|Akmaral090}}
|-
| 18 || [[User:~2026-46472-89|~2026-46472-89]] || [[Special:Contributions/~2026-46472-89|{{formatnum:88}}]] || {{Permissions|~2026-46472-89}}
|-
| 19 || [[User:Łukasz Winek|Łukasz Winek]] || [[Special:Contributions/Łukasz Winek|{{formatnum:84}}]] || {{Permissions|Łukasz Winek}}
|-
| 20 || [[User:Kontributor 2K|Kontributor 2K]] || [[Special:Contributions/Kontributor 2K|{{formatnum:80}}]] || {{Permissions|Kontributor 2K}}
|-
| 21 || [[User:Василь Дулатов|Василь Дулатов]] || [[Special:Contributions/Василь Дулатов|{{formatnum:75}}]] || {{Permissions|Василь Дулатов}}
|-
| 22 || [[User:Кабылбек Алихан|Кабылбек Алихан]] || [[Special:Contributions/Кабылбек Алихан|{{formatnum:63}}]] || {{Permissions|Кабылбек Алихан}}
|-
| 23 || [[User:Lbbousey|Lbbousey]] || [[Special:Contributions/Lbbousey|{{formatnum:60}}]] || {{Permissions|Lbbousey}}
|-
| 24 || [[User:Qareken Balasi|Qareken Balasi]] || [[Special:Contributions/Qareken Balasi|{{formatnum:55}}]] || {{Permissions|Qareken Balasi}}
|-
| 25 || [[User:Бекбулатова Гульсара|Бекбулатова Гульсара]] || [[Special:Contributions/Бекбулатова Гульсара|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Бекбулатова Гульсара}}
|-
| 26 || [[User:Мухаметқали|Мухаметқали]] || [[Special:Contributions/Мухаметқали|{{formatnum:52}}]] || {{Permissions|Мухаметқали}}
|-
| 27 || [[User:Алтай Көкше|Алтай Көкше]] || [[Special:Contributions/Алтай Көкше|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Алтай Көкше}}
|-
| 28 || [[User:PushkinVko|PushkinVko]] || [[Special:Contributions/PushkinVko|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|PushkinVko}}
|-
| 29 || [[User:Райочка|Райочка]] || [[Special:Contributions/Райочка|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Райочка}}
|-
| 30 || [[User:Султанова Айжан|Султанова Айжан]] || [[Special:Contributions/Султанова Айжан|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Султанова Айжан}}
|-
| 31 || [[User:ШҚО арнаулы кітапхана|ШҚО арнаулы кітапхана]] || [[Special:Contributions/ШҚО арнаулы кітапхана|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|ШҚО арнаулы кітапхана}}
|-
| 32 || [[User:Sewrax|Sewrax]] || [[Special:Contributions/Sewrax|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Sewrax}}
|-
| 33 || [[User:Алма Досова|Алма Досова]] || [[Special:Contributions/Алма Досова|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Алма Досова}}
|-
| 34 || [[User:Yessentaikyzy|Yessentaikyzy]] || [[Special:Contributions/Yessentaikyzy|{{formatnum:48}}]] || {{Permissions|Yessentaikyzy}}
|-
| 35 || [[User:Салиха|Салиха]] || [[Special:Contributions/Салиха|{{formatnum:48}}]] || {{Permissions|Салиха}}
|-
| 36 || [[User:Шырынханов Нұрали|Шырынханов Нұрали]] || [[Special:Contributions/Шырынханов Нұрали|{{formatnum:47}}]] || {{Permissions|Шырынханов Нұрали}}
|-
| 37 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:42}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}}
|-
| 38 || [[User:Айакеш|Айакеш]] || [[Special:Contributions/Айакеш|{{formatnum:34}}]] || {{Permissions|Айакеш}}
|-
| 39 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:32}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}}
|-
| 40 || [[User:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] || [[Special:Contributions/Vyacheslav Nasretdinov|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|Vyacheslav Nasretdinov}}
|-
| 41 || [[User:Жадикбаева Арайлым|Жадикбаева Арайлым]] || [[Special:Contributions/Жадикбаева Арайлым|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|Жадикбаева Арайлым}}
|-
| 42 || [[User:Дауткулова Ақмарал|Дауткулова Ақмарал]] || [[Special:Contributions/Дауткулова Ақмарал|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|Дауткулова Ақмарал}}
|-
| 43 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:28}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 44 || [[User:Madeniet2026!|Madeniet2026!]] || [[Special:Contributions/Madeniet2026!|{{formatnum:27}}]] || {{Permissions|Madeniet2026!}}
|-
| 45 || [[User:Аркалык тилдер орталыгы|Аркалык тилдер орталыгы]] || [[Special:Contributions/Аркалык тилдер орталыгы|{{formatnum:26}}]] || {{Permissions|Аркалык тилдер орталыгы}}
|-
| 46 || [[User:Muzeologist|Muzeologist]] || [[Special:Contributions/Muzeologist|{{formatnum:26}}]] || {{Permissions|Muzeologist}}
|-
| 47 || [[User:Qarakesek|Qarakesek]] || [[Special:Contributions/Qarakesek|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Qarakesek}}
|-
| 48 || [[User:LCont5|LCont5]] || [[Special:Contributions/LCont5|{{formatnum:23}}]] || {{Permissions|LCont5}}
|-
| 49 || [[User:Zama.Dana|Zama.Dana]] || [[Special:Contributions/Zama.Dana|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Zama.Dana}}
|-
| 50 || [[User:Ұлпан, Қанат|Ұлпан, Қанат]] || [[Special:Contributions/Ұлпан, Қанат|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Ұлпан, Қанат}}
|-
| 51 || [[User:Акмарал Абдрашидовна|Акмарал Абдрашидовна]] || [[Special:Contributions/Акмарал Абдрашидовна|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Акмарал Абдрашидовна}}
|-
| 52 || [[User:Ashina|Ashina]] || [[Special:Contributions/Ashina|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Ashina}}
|-
| 53 || [[User:Almas Akniet|Almas Akniet]] || [[Special:Contributions/Almas Akniet|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Almas Akniet}}
|-
| 54 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}}
|-
| 55 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|Ziv}}
|-
| 56 || [[User:~2026-56534-39|~2026-56534-39]] || [[Special:Contributions/~2026-56534-39|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|~2026-56534-39}}
|-
| 57 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|Kaiyr}}
|-
| 58 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}}
|-
| 59 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 60 || [[User:Амина Жанаковна|Амина Жанаковна]] || [[Special:Contributions/Амина Жанаковна|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Амина Жанаковна}}
|-
| 61 || [[User:Арда3001|Арда3001]] || [[Special:Contributions/Арда3001|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Арда3001}}
|-
| 62 || [[User:TbsloOi|TbsloOi]] || [[Special:Contributions/TbsloOi|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|TbsloOi}}
|-
| 63 || [[User:Вилюс М|Вилюс М]] || [[Special:Contributions/Вилюс М|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Вилюс М}}
|-
| 64 || [[User:Ұлан Тұрсынбек|Ұлан Тұрсынбек]] || [[Special:Contributions/Ұлан Тұрсынбек|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Ұлан Тұрсынбек}}
|-
| 65 || [[User:Арыс Тілдер|Арыс Тілдер]] || [[Special:Contributions/Арыс Тілдер|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Арыс Тілдер}}
|-
| 66 || [[User:Эдгар Герт|Эдгар Герт]] || [[Special:Contributions/Эдгар Герт|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Эдгар Герт}}
|-
| 67 || [[User:Эльмира Ералиева|Эльмира Ералиева]] || [[Special:Contributions/Эльмира Ералиева|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Эльмира Ералиева}}
|-
| 68 || [[User:Гүлдана Алмуханқызы|Гүлдана Алмуханқызы]] || [[Special:Contributions/Гүлдана Алмуханқызы|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Гүлдана Алмуханқызы}}
|-
| 69 || [[User:Sherniyaz boran|Sherniyaz boran]] || [[Special:Contributions/Sherniyaz boran|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Sherniyaz boran}}
|-
| 70 || [[User:Уланская|Уланская]] || [[Special:Contributions/Уланская|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Уланская}}
|-
| 71 || [[User:~2026-56298-60|~2026-56298-60]] || [[Special:Contributions/~2026-56298-60|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|~2026-56298-60}}
|-
| 72 || [[User:Sagyndykova Nurgul|Sagyndykova Nurgul]] || [[Special:Contributions/Sagyndykova Nurgul|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Sagyndykova Nurgul}}
|-
| 73 || [[User:Ayazhan10|Ayazhan10]] || [[Special:Contributions/Ayazhan10|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Ayazhan10}}
|-
| 74 || [[User:QazNorth|QazNorth]] || [[Special:Contributions/QazNorth|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|QazNorth}}
|-
| 75 || [[User:~2026-52058-82|~2026-52058-82]] || [[Special:Contributions/~2026-52058-82|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|~2026-52058-82}}
|-
| 76 || [[User:L.sarkytbekova|L.sarkytbekova]] || [[Special:Contributions/L.sarkytbekova|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|L.sarkytbekova}}
|-
| 77 || [[User:Mheidegger|Mheidegger]] || [[Special:Contributions/Mheidegger|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Mheidegger}}
|-
| 78 || [[User:Талшын Ауел|Талшын Ауел]] || [[Special:Contributions/Талшын Ауел|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Талшын Ауел}}
|-
| 79 || [[User:Atageldı Däulethan|Atageldı Däulethan]] || [[Special:Contributions/Atageldı Däulethan|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Atageldı Däulethan}}
|-
| 80 || [[User:Мақала|Мақала]] || [[Special:Contributions/Мақала|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Мақала}}
|-
| 81 || [[User:Шардара 2026|Шардара 2026]] || [[Special:Contributions/Шардара 2026|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Шардара 2026}}
|-
| 82 || [[User:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] || [[Special:Contributions/Tuttiorchestra687|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Tuttiorchestra687}}
{{/end}}</text>
      <sha1>9u1q0mhfn3k69xlp4y4txx5b5ku2ntr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абақ Керей</title>
    <ns>0</ns>
    <id>498318</id>
    <revision>
      <id>3692877</id>
      <parentid>3597684</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:40:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қатысушы Апельсин</username>
        <id>121973</id>
      </contributor>
      <origin>3692877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14226" sha1="2vh2t68uzcp9c6m661no5t46j0xwnop" xml:space="preserve">{{wikify}}
'''Абақ Керей''' — Керей тайпасының бір тармағы. Керейдің &quot;Төр шежіресі&quot; керей этнонимін Абақ (Әппақ) деген әйелмен байланыстырып, Абақ Керейді сол ананың ұрпағы дейді. Абақ Үйсін Самырзаның қызы. Күйеуі қайтыс болған соң Шымыр деген ұлын алып, төркініне кеткен. Нағашысы әлгі баланы кішкентайынан ашамайға мінгізіп, &quot;Менің ашамайлы Керейім&quot;, – деп ертіп жүреді екен. Абақ соңғы күйеуінен Құттықожа деген ұл туады. Одан Майқы (Майқы би емес), Майқыдан: Ермен, Изен, Жусан туады. Абақ Керейдің қазіргі 12 руы осыдан өрбиді.&lt;ref&gt;Қ 18 «Қазақстан». Ұлттық энциклопедия / Бас ред. Ә. Нысанбаев. — Алматы: «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998. — 720 бет. ISBN 5-89800-123-9&lt;/ref&gt;

Шыңғысханмен Керейлердің арасында болған соғыста Тұғырыл хан Абақты атқа мінгізіп қойып жіберген. Басқа деректерде Абақ Керейлер Шыңғысхан Орта Азияны басып алғаннан соң, Керейлерді қазіргі Солтүстік Қазақстанға көшіртеді делінген. Абақ пен Ашамайлы Керейлер бірге Солтүстікте қалады ал Тұрғақ Керейлер (Тұғырылдың тікелей ұрпақтары) Сібір хандығын құрып, сол елді билеген династия болады. Абақ Керейлер Қазақ халқының құрамына Қасым ханның кезінде ғана толық кірді. Қасым ханның кезінде жер кеңейгендіктен Абақ Керейлер қазіргі Ресейдің Ішім, Орынбор, Ор, Омбы жерлеріне және Солтүстік Қазақстанның Солтүстігі мен Оңтүстік-Батысына және Ертіс бойына кең қоныстанады. Ресей патшалығының Шығысқа қарай жылжып, жерлерді отарлап алуы Орынбор, Ор жерлерін басып алуына әкелді. Абақ Керейлердің жерінің жартысы орыста қалып жартысы, Қазақта қалды, олар жерлерінен айырылды. Бұл Абақ Керейлерге ұнамады, осы үшін дереу түрде жылдам Абақ Керейден 200 сарбаз жасақталып, Орынбор жерінде орыс әскерімен шайқас болады. Ол сарбаздарды Шеруші елінен шыққан Байтайлақ батыр бастады. Орыс әскерінің мықты қарулануы зеңбіректері мен мылтықтары мен Абақ Керейлердің қылыш пен садақтары тең келмеді, сондықтан Байтайлақ батыр бастаған әскер жеңіліске ұшырады. Бірақта 200 сарбаз орыстарға қарсы біраз төтеп беріп, Орынборды қайтаруға  жүрек жұтқан қозғалыс жасады. Бұл іс әрекет ханға ұнамай, Байтайлақ батыр Москваға патшайыммен кездесуге барады. Ол жақта не болғаны белгісіз, бірақта Байтайлақ батыр қайта Қазақ жеріне оралады. Кейін хан ойлана келе, Абақ Керейлерді Сырдария бойына көшіртеді. Сыр өңіріне келген сәтте Жоңғар шапқыншылығының кезеңі еді. Сол кезде Абақ Керейден Байтайлақ, Ер-Жәнібек, Сәмек, Самай, Құлсары, Жабай, Жанат, Бұқарбай, Қожаберген, Шақабай және тағы да басқа батырлары алға суырылып шығып Абылайдың ақ туын көтеріп Қазақ елі үшін соғысқан. Абылайдың сенімді батырларының көбісі Абақ Керейлер болған. Жоңғар шапқыншылығы кезінде Абақ Керейлерді Ер-Жәнібек батыр бастаған. Ол Абақ Керейлердің арасында аса құрметке ие ең жоғарғы беделді батыр, Абақтың ортақ үлкен ұраны.

Алтай Жоңғарлардан азат болған сәтте Ер-Жәнібек батыр мен Байтайлақ батыр Абақ Керей тайпасын бастап Сырдан Алтайға жылжи бастайды. Көш бірнеше бөлек бөлек топтармен көшіп барды. Алтайға қоныс тепкен сәтте Моңғол, Ойрат, Ұраңқай рулары Қазақтарға тыныштық бермеді. Сол үшінде Абақ Керей мен Моңғолдар арасында қақтығыстар орнап тұрды. Абақ Керейлер Моңғолдарды жеңіп оларды Алтайдан ығыстырып отырды. Соңғы Алтай Моңғолдары 20 ғасырда құрып жоғалды. Оларды Сары Уаң деген Қалмақ бастап, Қазақтар ауылдарын шауып отырған. Оған қарсы Бөке деген батыр шығып Сары Уаңның басын алып сонымен қатар Моңғол, Қалмақ және соған тектестерді Алтайдан шегіндіріп тастады. Абақ Керейлердің саны көбейіп өскен кезде олар жан жаққа көше бастады бұл үрдіс 19 ғасырда басталып, 20 ғасырда аяқталды. 18 ғасырда Абақ Керейдің Шеруші елі қазіргі Моңғолияның Батысына қарай өтті. Олар қазіргі кездегі Моңғолия Қазақтары атанып отыр. 18 ғасырда Абақ Керейлер Алтайдан Баркөлге Тарбағатайдың Солтүстігіне көшеді. Тәуелсіздік алған тұста Қытай мен Моңғолия Түркия және де Еуропа Абақ Керейлері Қазақстан жеріне көшкен. Олардың жалпы саны 600 мың адамға жуық. Абақ Керейді Алтайға көшкен сәттен бастап Әбілпейіз сұлтанның ұлы Көгедай елді биледі. Оның елін Көгедай ордасы деп атады. Тереториясы Шығыс Қазақстанның Көкпекті, Жарма, КатонҚарағай, Күршім, Шұбартау, Самар аудандары мен Қытайдағы Алтайда болды. Кейін тереториясы Шығыс Қазақстаннан Алтайға қарай ысырылып отырды. Көгедай елін әділ билеген ешкімді бөлектемеген әділ хан болды. Ол қайтыс 55 жасында болады.

== Рулары ==
12 ірі рудан құралады:
{| class=&quot;wide&quot;
 ! Тайпа
 
! Таңбасы&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Сейтхан |first=Шынарбек |last2=Самашев |first2=Самат Кайроллаевич |date=2024-09-30 |title=Алтай қазақтарының рулық таңбаларына шолу |url=https://www.archeokz.com/index.php/archeokz/article/view/457 |journal=Археология Казахстана |language=tr |issue=3 (25) |issn=2789-4525 |archive-url=http://web.archive.org/web/20260313104943/https://www.archeokz.com/index.php/archeokz/article/view/457 |archive-date=2026-03-13}}&lt;/ref&gt;
 ! Ұраны
 ! Ру
|-
!Абақ Керей
 
! [[File:Kazakh Tamga 21.svg|30px]] абақ
 ! Жәнібек
!
|-
|
[[Жәнтекей]]
|[[File:Kazakh Tamga 19.svg|30px]] 
|Шақабай
|есағасы, ботақара, қазыбек, тасбике, есіргеп, барқы, түкібай, хангелді, секел, атантай, шақабай, базарқұл
|-
|[[Жәдік]]
|[[File:Kazakh Tamga 80.svg|30px]]
|Жанат
|Жанат, Мәлік, Итемген, Мұңал
|-
|[[Жастабан]]
|[[File:OLD TURKIC LETTER ORKHON AEY.svg|30px]]
|Жобалай
| Бекназар: Қожаберді, Құдайберді, Қойлыбай, Жәдігер
Қосай: Еламан, Рысбетек, Жолай, Жолымбет, Құтыке
|-
|[[Шеруші]]
 
| [[File:Kazakh Tamga 19.svg|30px]] [[File:Kazakh Tamga 75.svg|30px]]
 | Байтайлақ
 
|Төлек, Саңырау, Құрман, Ұзынмылтық, Бақат, Ожық, Шапас
|-
| [[Шұбарайғыр (ру)| Шұбарайғыр]]
| [[File:Kazakh Tamga 44.svg|30px]]
| Қожаберген
 
|
|-
|[[Шимойын]]
 
| 
 | Әлмембет
 |Байназар, Қайназар, Есназар, Ерназар, Жаназар, Маназар, Алданазар, Жолдыбай, Жылыбай, Қосай, Досай
|-
|[[Меркіт]]
 
| [[File:Kazakh Tamga 78.svg|30px]]
 | Құлсары
 
|
|-
|[[Молқы]]
 
| [[File:Kazakh Tamga 03.svg|30px]] тарақ
 | Машан
 
|
|-
|[[Ителі]]
 
| [[File:Kazakh Tamga 02.svg|30px]]
 | Бұқарбай
 
|Ақбақты: Қазеке, Дәуіт, Таз, Сұлтанқұл, Есенқұл, Ақмалай, Кенжебай,Дәуітқалаи,Қожанқұл
Ақмерген (Тыныбек): Атанас, Қарақұл, Қарамбет, Жәдігер

Ақмалай (Күйік): Елтоқ, Дәулет, Тоқтағұл, Бесшал, Қалматай.
|-
|[[Сарбас руы|Сарбас]]
 
| [[File:Kazakh Tamga 19.svg|30px]]
 | Сартоқай
 
|
|-
| [[Көнсадақ]]
 
| [[File:Kazakh Tamga 06.svg|30px]]
 | Жабай
|Шолан: Ақтас
|-
|[[Қарақас]]
 
| [[File:Kazakh Tamga 13.svg|30px]] 
 | Қаптағай
 
|
|}

== Территория ==
Шыңжаң Ұйғыр автономиялы ауданының Алтай, Тарбағатай, Құмыл аймақтарында, Санжы, Бөртала автоном. обл. Гансу, Синхай өлкесіндегі Ақсай, Алтыншоқы автом. ауд-да, Монғолиядағы Алтай,Қобда,Баян Өлгейде тұратын Қазақтар Абақ Керей елінен тараған.Қазақстанның Шығысы мен басқа аумақтарында қоныстанған.
== Басшылары ==
# [[Көгедай Әбілпейізұлы]] (1788–1824)
# [[Әжі Әділғазы Көгедайұлы|Ажы Көгедайұлы]] (1824–1876)
# Қасымхан Ажыұлы (1876–1890)
# Жеңісхан Қасымханұлы (1891–1911)
# [[Әлен Жеңісханұлы]] (1911–1945)
# Закихан Жеңісханұлы (1945–1949)
# Және де Оспан батыр 1942 жылы Бұлғындағы жиналыста Абақ Керейлердің ханы болып жарияланған.Бірақ батыр өзін уәли деп атаған.

== Тұлғалар ==

# Ер-Жәнібек батыр Бердәулетұлы Жәнтекей
# Байтайлақ батыр Шеруші 
# Машан батыр Молқы
# Бұқарбай батыр Ителі
# Қаптағай батыр Қарақас
# Құлсары батыр Меркіт
# Жобалай би Жастабан
# Шақантай батыр Жастабан
# Сартоқай батыр Сарбас
# Жабай батыр Көнсадақ
# Қожаберген батыр әрі жырау Шұбарайғыр
# Шақабай батыр Жәнтекей
# Жанат батыр Жәдік
# Бәке батыр Жәдік
# Ақтай би Шеруші
# Бозтай би Шеруші
# Біржан Сал Қожағұлұлы Жәдік
# Ақтан Бабиұлы Жәдік
# Есімхан Иманбайұлы 
# Ақтеке Бітімшіұлы
# Дәлелхан Сүгірбайұлы Шеруші
# Дәркен батыр Шеруші
# Дәлелхан палуан Мешелұлы Қарақас
# Мәңгене батыр Шеруші
# Сұлубай батыр Сапыұлы Жәнтекей
# Рысхан батыр Ноғайбайұлы
# Қалел тәйжі
# Шұбаш батыр Шеруші 
# Елісхан батыр Әліпұлы
# Зуқа батыр Сәбитұлы Ителі
# Бөке батыр Жырғалаңұлы
# Бейсенбі би
# Нысанбай күйші
# Байжігіт күйші
# Мұхтар Мағауин Жастабан
# Дәлелхан Жаналтай
# Қаржаубай Сартқожаұлы 
# Мұса мерген
# Нұрқожай батыр Жәнтекей
# Қалибек хакім
# Шердиман батыр Оспанұлы Молқы(Оспан батырдың ұлы)
# Ақыт қажы Үлімжіұлы Молқы
# Қалман батыр Ақытұлы
#
# [[Бүркітбай Тұяқбайұлы|Бүркітбай батыр Тұяқбайұлы]] Қарақас
# [[Оспан батыр|Оспан батыр Исламұлы]] Молқы

== Тағы қараңыз ==
* [[Абақ Керей Ережесі]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Қазақ рулары}}

[[Санат:Қазақ рулары]]</text>
      <sha1>2vh2t68uzcp9c6m661no5t46j0xwnop</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Легионеллез</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512891</id>
    <revision>
      <id>3692775</id>
      <parentid>3483369</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T00:18:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6541" sha1="bzevciockqrzpu5p9qfx3k4wecovrxs" xml:space="preserve">'''Легионеллез''' – қызбамен, айқын көрінетін жалпы интоксикациямен, ауыр ағыммен, өкпе, ОНЖ және асқорыту жүйесінің зақымдалуымен жүретін жедел инфекциялық ауру.
==Этиологиясы==
[[File:Severe Pneumonia Caused by Legionella pneumophila Serogroup 11, Italy.jpg|thumbnail|'''Әр-түрлі дәрежедегіаурулар. Пневмониямен ауыратын 42 жастағы ер адамның рентгенограммасы.'''|alt=|368x368px]]
Этиологиясы: қоздырғышы – Legionella, грамтеріс аэробты, қозғалғыш бактерия. Қазіргі кезде легионеллалардың 40 түрі белгілі, адамдарға 22 түрі патогенді болып саналады. Ең жиі кездесетін түрі – L.pneumophila. 18 серовары бар. L.pneumophila тірі клеткалық орталарда өсіріледі (тауық эмбрионы, теңіз шошқасы). Легионеллалар эндотоксин және жоғары әсер көрсететін экзотоксин бөледі. Қоздырғыш сыртқы ортаға төзімді: сұйық ортада 250-та 112 күн, 40С – 150 күн сақталады. 1% формалин ерітіндісі, 700 этил спирті, 0,002% фенол ерітіндісі әсерінен 1 минутта жойылады.
==Эпидемиологиясы==
Эпидемиологиясы: Легионеллалар негізінен топырақта және су қоймаларында болады. Адам инфекция көзі болып саналмайды. 
==Берілу механизмі ==
Берілу механизмі – ауа арқылы, адамға сулы аэрозольді жұтқанда жұғады. Ауа-шаң арқылы да жұғуы да мүмкін. Табиғи қабылдаушылық жоғары болады. Алкоголь қабылдау, шылым шегу, эндокринді бұзылыстар, өкпенің созылмалы аурулары инфекцияның тез дамуына әкеледі. Легионеллез экономикасы жоғары дамыған елдерде, психиатриялық стационарда жұмыс істейтін медицина қызметкерлері арасында жиі кездеседі.
==Патогенезі.==
Патогенезі. Инфекцияның негізгі кіру қақпасы – тыныс алу жүйесінің әртүрлі бөлімдері. Біріншілік зақымдалуда өкпе мен респираторлы жүйе бөлімдерінің эпителиалды клеткалары зақымдалады. Қоздырғыш эпителийде көбейіп қанға түседі де, қан ағысымен әртүрлі ағзаларға және жүйелерге тарайды. Көбінесе өкпе, бүйрек, бауыр зақымдалады.
==Клиникалық көрінісі. ==
Инкубациялық кезең – 2-10 күн, орташа 4-7 күн. Әлсіздік, бас ауруы, диарея байқалады. Ауру жедел басталғанда дене температурасы 39-400С, интоксикация белгілері көрінеді. Науқастар қалтырау, буындарында және бұлшықетте ауырсыну, қатты терлеу, адинамия, галлюцинация, сандырақтау, естен тану, т.б. шағымданады. Бұл ауру ауыр пневмония сияқты өтеді, ағымы өте ауыр. Клиникалық 3 формасын ажыратады:
#	Ауыр пневмониямен өтетін
#	Жедел респираторлы ауру, пневмониясыз (Понтиак қызбасы)
#	Жедел қызба экзантемамен (Форт-Брагг қызбасы)
==Лабораторлы диагностикасы.==
Лабораторлы диагностикасы. Гемограммада лейкоцитоз, солға жылжу, ЭТЖ жоғарылайды. Бактериологиялық әдіс қолданылады. Қоздырғышты қаннан, қақырықтан, плевральды сұйықтықтан бөліп алады. Легионелла антигенін ИФа және РНФ әдістерімен анықтайды. Антиденелер РННФ әдісімен анықталады. Дифференциалды диагностикасы стафилококкты және пневмококкты пневмониямен, орнитоз, Ку қызбасы, микоплазмоз, т.б. өкпе зақымдалуымен жүретін аурулармен жүргізіледі.
==Емі.==
===Этиотропты ем ===
Этиотропты ем – макролидтер тағайындалады. Эритромицин пероралды 2-4 г/тәулігіне, ауыр жағдайда көктамырға енгізеді. Римфампицин 0,6-1,2 г/тәулігіне тағайындалады. Ем курсы 2-3 апта.
===Патогенетикалық ем ===
Патогенетикалық ем – интоксикациямен, қан ағу, тыныс алу және бүйрек жетіспеушілігімен күресу, оксигенотерапия.
==Профилактикасы==
Жалпы қолданылатын су сапасын бақылау, су жүйесіндегі қоздырғыштың элиминациясы мен концентрациясын төмендету, дезинфекция (термиялық, химиялық) жүргізу. 
==Дереккөздер==
#http://www.krasotaimedicina.ru/diseases/infectious/legionellosis
#http://www.adventus.info/medicine/infect/020.php
#https://web.archive.org/web/20140501235836/http://medkarta.com/?cat=article&amp;id=19089
#https://web.archive.org/web/20140502010946/http://www.infectology.ru/nosology/infectious/bacteriosis/legionellesis.aspx
#http://www.eurolab.ua/diseases/76 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140502032700/http://www.eurolab.ua/diseases/76 |date=2014-05-02 }}</text>
      <sha1>bzevciockqrzpu5p9qfx3k4wecovrxs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Листериоз (инфекция)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512976</id>
    <revision>
      <id>3692797</id>
      <parentid>3595535</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T04:34:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12747" sha1="lbz60rlx6esnm637soyxjuh1cb8nm9j" xml:space="preserve">{{Біріктірілсін|Листериоз}}
{{қайта жазу}}
[[Сурет:Smooth L'mono-trans.png|thumb|Лисетриялар көбею үстінде|250px]]
'''Листериоз''' (''Listeria monocytobenes-s'') — шақырылатын, әр түрлі жолымен жұғатын мононуклеарлы [[фагоциттер]]дің зақымдануымен жүретін, жедел тұрде қызбамен, жалпы интоксикациямен өтетін ангиозды, септикалық, жүйелік түрлерінде өтетін [[Зооноздар|зооноз]]ды инфекция. 

== Этиологиясы ==
Қоздырғышы листерия- ''Vertae monocytodens'', 1911 жылы ашылған. Грамм оң, таяқша тәрізді ''0,5-2х0,3-5 мкм'' ширақталған қозғалмалы бактериялар. Әлсіз қышқылды ортада жақсы өседі. Листериозда Н-антиген және О-антигені бар. Олар жойылғанда эндотоксин бөледі. Қазіргі күнде листерийлардың 7-і түрі белгілі. 
Төменгі температураға төзімді, қайнатқан кезде 3-5 минут ішінде өледі. Топырақта, қамыста, лайланған суда бірнеше жылға дейін сақталады. Сүт, ет тағамдарында 4-6 градуста да өлмейді, керісінше көбейеді. Оларға дезинфекциялық заттар қарсы әсер етеді.

== Эпидемиологиясы ==
Листериоз табиғи ошақты зоонозды инфекция. Қоздырғыштың резервуары болып [[кемірушілер]] болып табылады ( тышқандар, егеуқұйрықтар, су крысалары, қояндар) т.б. Қазіргі күнде листериоз үй малдарының 12 түрінде, жабайы мал хайуандардың 91 түрінде тіркелген.
Үй жануарларының: қой, ешкі, шошқа, ат, ит, мысық, тауық, қаз үйректерде байқалады.

== Жұғу жолы: ==

=== Алиментарлы ===
Aлиментарлы - жануарлардың өнімдерін қолданғанда. 

=== Трансмиссивті ===
Трансмиссивті жолмен кене және басқада қан сорғыштар арқылы. Аэрогенді жолмен де жұғылады. Жыныстық қатынас арқылы адамнан-адамға жұғады, кей кезде анадан балаға жатыр ішілік жұғуы мүмкін.

== Патогенезі: ==
Листериялар асқорыту жолдары, тыныс-алу жолдары, аранның шырышты қабаттары және зақымдалған тері арқылы енеді. 
Патогенезінде роль ойнайтын факторлар:
*	бактеремия
*	токсинемия
*	аллергиялық
Листериозбен ауырған науқастардың қанында антиденелер сақталады және жасушалық иммунитет сақталады.

== Клиникалық көрінісі: ==
инкубациялық кезеңі 3-4-5 күнге дейін. Төрт клиникалық белгілерін ажыратады:
1.ангинозды-септикалық;
2.жүйкелік
3.септикограниулематозды (ұрықта және нәрестелерде)
4.көз безділік формасы;
Листериозда жедел, жеделдеу, созылмалы және абортивті кезеңдері байқалады. Ең жиі кездесетін түрі ангинозды септикалық түрі – оң.

=== Катаральды ===
Катаральды симптомдар айқын көрінеді. Сепсистің пайда болуына әкеп соғады. Бұл кезеңде дене қызуы лихорадкамен жүреді 36-39С 15-20 күнге дейін сақталады. Науқастың бетінде гиперемия байқалады, коньюктивит байқалады. Аранда көп мөлшерде сұйықтық, гиперемия және бөбешіктің ісінуі, ақ жағындылар пайда болады. Мойын лимфа түйіндері үлкейеді, бауыр және көкбауыр аздап үлкейеді. Теріде полиморфты бөртпелер байқалады. Шеттері мононуклеарлардың мөлшері көбейеді. Аурудың өршу кезеңінде менингеальды синдромдар байқалады, арқа бұлшық еттерінің регидтілігі, Керниг-Брудзинский симптомдары әлсіз. Уақытында диагностиканы ажыратып ауру толығымен жазылады, кей жағдайларда өлімге әкеледі. Асқынуы эндокардитке әкеледі.

== Жүйкелік формасы ==
Жүйкелік формасы: листериозда менингит, менингоэнцефалит, энцефалит, ми абцессі, перифералық жүйке жүйесі зақымдалады. Ауру жедел басталады, бас ауруы, қайталамалы құсу. Желке бұлшық ет регидтілігі, Керниг-Брудзинский симптомдары оң, гиперстезия, клоникалық тартылыстар, естің бұзылуы, сандырақ, бұлшық еттердің тартылысы байқалады. Менингоэнцефалит кезінде-жоғарыда айтылған симптомдарға қоса ошақты симптомдар қосылады, қабақтың птозы, анизонория, стробизм патогенетикалық рефлекстер, терінің сезімталдығы төмендейді. Психикалық бұзылыстар және параличтер болуы мүмкін. Қанда моноцитоз және лейкоцитоз, гранулоцитоз. Жұлын пункциасында сұйықтың жоғары давменилмен шығады. Құрамында-нейтрофильді гранулоциттер, лимфоциттер байқалады. Аурудың кеш кезінде ликворды ірің байқалады түсі лайлы болады. Листериоз перефериалық нерв жүйесін зақымдағанда парездар және параличтер байқалады. Кей кездерде полирадикулоневрит көтеріледі. Листериоздың жүйелік түрі көбінесе бір айға дейінгі балаларды немесе 40 жастан жоғары адамдарда кездеседі.

=== Септико-граниулемотозды === 
Септико-граниулемотозды түрі-нәрестелерде және ұрықтарда кездеседі. Аурудың жалпы белгілері тыныс алудың бұзылуымен сипатталады. Құсу, жалқақты дәретпен, разеолизді-папулезді бөртпелермен сипатталады. Гидроцефалия, бас миының атрофиялық анамалиялар жиі ұшырайды.
Көзді-бездік түрі сирек кездеді. Инфецирленген жануарлармен контактыда болған кезде кездеседі. Көздің листериозға тән белгілер олар коньюктив пайда болуы. Қабықтың ісінуі қабыршақтарының тарылуы. Көз көруі төмендейді. Құлақ асты, жоқ асты лимфа түйіндері үлкейеді және ауырсынады. Шеткері қанда моноциттер 10%-лимфоциттер 34-48% жоғарлайды. Дене қызуы әр уақытта жоғары болады. Аурудың ұзақтығы 1-3 айға созылады.

== Созылмалы түрі ==
Созылмалы түрі клиникалық көріністерге байқалмайды. Аурудың өршуі қысқа уақытты лихорадкамен, катаральды көріністермен кей-кезде ауру созылмалы пиелонефрит түрінде кездеседі, диспепсиялық бұзылыстар байқалады. Листериоздың осы түрі көбінесе жүкті әйелдерде жиі кездеседі.

== Созылмалы түрі ==
Созылмалы түрі клиникалық көріністерге байқалмайды. Аурудың өршуі қысқа уақытты лихорадкамен, катаральды көріністермен кей-кезде ауру созылмалы пиелонефрит түрінде кездеседі, диспепсиялық бұзылыстар байқалады. Листериоздың осы түрі көбінесе жүкті әйелдерде жиі кездеседі.

==Абортивті түрі ==
Абортивті түрі –листериоздың бұл түрі жедел басталады, листериоздың түрлерімен өтеді, бірақта ауру тез аяқталады.

== Диагностикасы ==
Бактериологиялық зерттеу мұрын-жұтқыншақтың және аранның, коньюктивтерды айқын іріңді, қан церобральды сұйықтың, лимфа түйіндерінен ашылған пунктат, мелоний, ұрық маңайындағы сұйықтың, бала жолдасынан алынады. Серологиялық зерттеу РА, РНГА және РСК жұп сарысуларды тексереміз. Антиденелердің абсорбциясын кистелиани бойынша тексеру, қосымша биологиялық сынақтар өткізіледі. Қояндарға кератоконьюктивалық сынақ жүргізу арқылы анықтауға болады.

== Емі ==
Күтім. Витаминге бай тамақтарды қабылдау керек. Емді клиникалық түріне қарай жүргіземіз. Этиотропты емі, антибактериалық препараттар тетрациклиндер , оларды 0,3г-4 рет тәулігіне. Эритрамицин 500 000Eg әр 4 сағат ем 5-7 күнге созылады. Ауру басталған кезде терапиялық дозада левомицетин қолданылады. ОЖЖ зақымданады, тетрациклинді стрептомицинмен қатар береді. Патогенетикалық терапия, глюкокортикоидтар тағайындалады. Дезинтоксикациялық терапия көктамырға 5% глюкоза ерітіндісін 400 мл тамшылатып құяды. Рингер, изотониялық натрий хлорид ерітіндісі қолданылады. 20% альбуцит және 1%-к гидрокортизон эмульсиясы қолданылады. Созылмалы листериозды антибиотиктерді жедел түріндегі қолданылады. 7-10 күн. Содан кейін сульфаниламид препараттарын 7 күндей қолданылады.

== Алдын алу ==
Apнайы алдын-алу шаралары жоқ. Қазіргі кезде санитарлы-ветеринарлы ұйымдарды жүргізу дератизация.

== Пайдаланған әдебиеттер ==
*http://vse-zabolevaniya.ru/bolezni-infekcionnye/listerioz.html
*http://www.lvrach.ru/2008/09/5697042/
*http://www.medicalj.ru/diseases/infectious/973-listerioz
*https://web.archive.org/web/20140502032702/http://medkarta.com/?cat=article&amp;id=20291

{{бастама}}</text>
      <sha1>lbz60rlx6esnm637soyxjuh1cb8nm9j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лепра</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513208</id>
    <revision>
      <id>3692784</id>
      <parentid>3483437</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T01:53:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16824" sha1="kmd157avc30nya44oq1efzkpnj1e1f2" xml:space="preserve">Лепра

Лепрa - созылмалы түрде теріні, шырышты қабаттарды, шеткі нерв жүйесін және ішкі ағзаларды зақымдаумен жүретін, ұзақ инкубациялық периодты (антропанозды генерализді микобактериоз) инфекция.
==Этиологиясы.== 
Қоздырғышы -грамм “оң”, түзу немесе сәл майысқан таяқша ұшы дөңгелектелген. Ұзындығы 1-7 мкм, диаметрі 0,2-0,5 мкм.  Бұның жіпше тәрізді, кокк тәрізді, талшықты және гантель тәрізді бактериялары белгілі. M leprae цилю-Нильсон бояуымен боялғанда қызыл түске боялады. Жарақаттанған жасушаның ішінде M leprae топтасып анықталды, олар бір-біріне пареллель жатады. Қоздырғыш толығымен зерттелмеген. M leprae термостабильді полисахарид және термостабильді ақуыз жоғары спецификалық антиген. Адам ағзасынан тыс M leprae 1-7 күн өмір сүре алды.
==Эпидемиологиясы. ==
Лепра антропанозды инфекция, инфекциялық аурулар қатарына жатады. Онымен ауруына қарағанда берілуі жоғары болады ауру көзі лепраматозды  типті лепраны мұрынның шырышты қабатынан анықталуынан қоздырғышты ауа тамшысы арқылы берілуі туралы ойлауға болады.
==Патогенезі.==
Лепраның берілуі толық анықталмағандықтан патогенезі толық зерттелмеген. Адам ағзасына түскен микобактериялар өледі, өлмегендері қорғаныш әсерінен өледі, өлмегендері латентті немесе манифесті инфекцияға айналады. Инфекцияланған науқастың алғашқы клиникалық көріністерінің көрінуі болып ол ағзаның M leprae антигеніне адекватты иммунды жауап беруі болады, осыған себеп болып лепромды сынақ лепролиен, лепронадан алынған автоклавтанған суспензияны тері ішіне 0,1 мл енгізеді. Егер реакция оң болса 48 сағаттан кейін инфекция орнында эритема немесе папула, ал 2-4 аптадан соң-төмпешік немесе түйін, кей кезде осыдан кейін некрозданып тыртықтанды
Лепроминді сынағы 15 жастағы сау адамда және одан үлкендерде (80-98%) және кейбір шекаралы-туберкулоидты лепрамен ауыратын науқастарда оң болып келеді, ал лепроматозды типті лепралы науқаста сынама теріс болады. Науқас тінінде туберкулоидты, шекаралы және лепроматозды типті гранулемалар қалыптасады.
Лепраматозды типті гранулема келесі: лепраматозды жасуша (аяқталмаған фагоцитоздан, құрамында көптеген M leprae-дан құрылған макрофаг). Лимфоидты және плазмалық жасуша гистоциттер, фиброблаттар және тағы көп ядролы лангханса типті жасушалардан құрылған. Теріде лепрама торлы қабатта орналасқан, эпидермистен ол колаген тінімен (қалыңдығы 30-75 мкм) бөлініп тұр. Тері нервтері, тері және май бездері зақымданады. Осыған сай лепромалар бауырда, өкпеде, көкбауырда, лимфа түйіндерде, шеткі нервтерде, сүйек кемігінде, жыныс бездерінде, бүйрек үсті безінде және басқа да тіндерде қалыптасады. Остеопароз дамиды және сүйек кемігінің тіндері әсіресе ұсақ сүйектердің және өкше сүйектерінің таралуы байқалады.
Туберкулоидты типті гранулема теріде айқын инфильтраттармен жүретін және оның субэпидермальды қабатты зақымдап, эпидермисті эрозияға ұшыратады, осы кезде эпителий жасушасын лимфоциттер алып лангханса типті жасуша плазматикалық және жасушалары қоршап алуын көруге болады. Осыған эпителиалды жасушалардың шеткі нерв талшықтарын зақымдауы тән. Вицеральді зақымдану айқын көрініс бермейді. Білезік және табан сүйегінің остеолизі дамып аяқ-қолдың мутациясы көрініс береді. Инфекциялық үрдіс созылмалы түрде өтеді, ал аяқ асты жазылу тек кейбір кезде туберкулоидты лепрада көруге болады.
==Клиникасы.==

 Инкубациялық кезеңі 3-7 жыл, кейде 15-20 жылға жетеді. (1966) Ridley-Joplind классификациясы бойынша келесі түрлерге бөлуге болады:
#.полярлы лепраматоздар
#.туберкулоидты түрі
#.шекаралы-лепра
#.шекаралы-лепраматозды
#.шекаралы-туберкулоидты
Тағы да қосымша лепра- гистоидты лепра.
Лепраматозды типті лепра аурудың ауыр өтетін түрі, қайтымсыз, инвалидке және сирек кездесетін өлімге әкеліп соғады. Терінің зақымдалуы ең бірінші дақ түрінде, инфильтратты және түйінді соңында  жараға айналады.
Ерте зақымданған шырышты қабат, ішкі ағзалар және сүйектер, ал кеш зақымдануға неврологиялық бұзылыстар жатады. Лепромин сынағы “теріс”. Осы белгілер көбінесе жыныстық жетілген ер адамдарда кездеседі. Лепроматозды типті науқастар-белсенді инфекция көзі болып табылады.
Аурудың алғашқы белгілерінде бет терісінде және буынның ішкі жағында (тек бастың шашты бөлігінде, қолтық асты, тізе асты шұңқырында және шынтақ буынының ішкі жағында сирек зақымдалатын жер болып саналады) жылтыр дақтар пайда болады, олар әртүрлі көлемде, шеттері тегіс емес, ашық қоңыр немесе сарғыш түске тез айналады. Бірнеше айлар немесе жылдардан соң дақтардың орнында шеттері анық емес инфильтраттанған бляшкалар беттері лимон немесе апельсин қабына ұқсас болып келеді. Инфильтрат беттерінде төмпешік және түйін тәрізді зақымданған ошақта шаштың түсуі байқалады (балапан шаштар, қасы, кірпіктер әсіресе сыртқы жағынан). Егер осы үрдіс бетке орналасса инфильтрат және лепромалар қасүсті доғада, иекте, құлақ қалқанында көрініс береді.
Әдетте мұрынның шырышты қабығын зақымдаса мұрын қабырғаларының тесілуіне, деформациясына әкеледі. Егер осы үрдіс ары қарай жұмсақ таңдайға, жұтқыншаққа тараса дауыстың қарлығуына әкеледі. 
Терінің зақымдалған ошақтарында сезімталдығы ұзақ уақытқа сақталады, соңында анестезия дамиды. Шап аймақтарында лимфаденит, қолтық асты және басқада лимфа түйіндерінде, лимфаденит дамиды.
Туберкулоидты типті лепра (ТГ). Қатерсіз түрде өтетін ауру, ауру ағымы көбінесе тері зақымдануымен және шеткі нервтердің зақымдануымен өтеді. Висцеральді бұзылыстар көрініс бермейді. Лепромалық сынақ “оң”
Аурудың алғашқы кезеңінде теріде айқын түрде ашық немесе жеңіл-желпі эритематозды дақ немесе папулалар, бляшкалар пайда болады. Осыларға қосымша теріде тершеңдік бұзылады, ауырсынуы және температураны сезінуі бұзылады. Зақымдалған ошақта сезімталдығы бұзылу салдарынан жиі жарақаттанады.
Терінің зақымдалған терінің маңайында пальпацияда ауырсынатын диффузды қалыңдаған немесе талшық тәрізді тері нервтерінің полиневрит пайда болады. Ірі нерв бағандары зақымданса табанның, саусақтардың, білезіктің контрактурасы, логофтальм дамуы мүмкін. Нейротрофия кезінде аяқ-қолдың жансыздануы дамиды.
Шекаралық типті лепра(ВВ). Ағымы померны типты лепраға ұқсас. Тері элементтердің бардюрлық бляшкалар. Шеттік нервтің зақымдануы сезімталдылықтың бұзылыстары айқын емес. Тер бөлінуі, бала-шаштар сақталған. Лепромин сынағы “теріс” немесе әлсіз “оң”.
Шекаралы-туберкулоидты типті лепрома (ВТ). Туберкулоидты лепраға ұқсас, бірақ ошақтардың көлемі кішкентай, полиневрит айқын емес. Лепромин сынағы “оң” немесе әлсіз “оң”.
Шекаралы-лепраматозды типті лепра. Шеттері айқын емес дақтар, бляшкалар немесе  түйіндер бардюрлы элементтердің ортасы шұңқыр болып келеді. Нерв талшықтарының (терінің) қалыңдауы, сезімталдықтың бұзылуы. Шаш түсуі және мұрын шырышты қабаттарының зақымдануы тән емес. Лепромин сынағы “теріс”.
==Диагностикасы.==
Науқасты анықтау үшін клинико-эпидемиологиялық және лаборторлы мәліметтер жинағын жүргізу керек.
Гистаминді және морфинді байқауды дақтың бетіне гистамин (1Ғ1000) тамшысын немесе 1% морфин ерітіндісін тамызып, содан соң ине ұшымен дерманы теспей піскілейді. Сау теріде біріншілік және екіншілік эритема диаметрі бірнеше см папула пайда болмайды. Ал лепрада екіншілік эритема көрініс бермейді.
==Диф.диагнозы:==
салыстырмалы диагнозды тері туберкулезімен, дерматомикозбен, сифилитикалық зақымданумен жасау керек.
Жиі лепраны спиномиелиямен жүргізеді. Лепраға қарағанда сезімталдықтың бұзылуы сегментарлы көрініс береді. Салыстырмалы диагнозда маңызды диагностикалық көрсеткіш ол рентгенологиялық зерттеу. Лепромин сынағы маңызды көрсеткіш емес.
==Емі.==
Маңызды лепраға қарсы препараттар ретінде сульфонның туындылары, тиамид изониатин қышқылының туындылары қолданылады.
Лепраның барлық түрінде диафениясульфон (дапсон, ДДС) таблеткасын 50 мл (ТТ түріне)-200 мл (LL және ВВ түрінде) күніне 6 ай бойы.
Бізге мәлім емдеу кестесінде дапсонды 100-200 мг күніне, аптасына екі рет. Бұл кезде қарсы көрсеткіштері төмендейді. Нәтижелі препарат ретінде: диацетил-диамино-дифения сульфонды (ацедапсон, ДАДДС) 225 мг 72 күн сайын 1 рет бұлшық етке. Солюсульфон (сульфетрон) 50% ерітіндісін бұлшық етке аптасына 2 рет, апта сайын дозаны көтере отырып 0,5 мл-ден 3,5 мл-ге дейін, ақырғы дозасын жетінші аптасында және емі аяқталғанша егу керек.
Лапрен (В-663, клофаземин) 100 мг капсула түрінде күнделікті 2 рет.
Рифампицилин (рифадин, бенемицин) 300-600 мг күніне тағайындалады.
Емдеу курсы 6 ай болуы керек, бұнда комбинирленген 2-3 препараттар тағайындалады. Жалпы емнің ұзақтылығы 5 айдан кем болмау керек, ал лепраматозды типті лепра кезінде және  рецидив пайда болса емді өмір бойы жүрізу керек.
==Профилактика.=
Ең басты профилактика ретінде ол науқастарды табу және тіркеу, сауықтыру іс-шараларын, санитарлы-гигиеналық шараларын жүргізу.
Лепраға қарсы емді мамандандырылған мекемелерде (лепрозорин) және аурухана бөлімінде емдеп содан амбулаториялық байқауға жіберу керек. Егер рецидив пайда болса, онда қайтадан госпитализация жасау керек. Емдеу барысында науқасқа жеке ыдыс тұрмыстық құралдар, ал жан-ұясына гигиенасын сақтау керек. Жан-ұясын 3-10 жылға диспансерлік бақылау жүргізу керек. Лепраға қарсы спецификалық профилактика болмаған.
==Дереккөздер==
*http://doktorland.ru/prokaza.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130817183447/http://doktorland.ru/prokaza.html |date=2013-08-17 }}
*http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs101/ru/
*https://web.archive.org/web/20140502033026/http://www.eurolab.ua/diseases/61</text>
      <sha1>kmd157avc30nya44oq1efzkpnj1e1f2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақ рулары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>525782</id>
    <revision>
      <id>3692875</id>
      <parentid>3692125</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:38:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қатысушы Апельсин</username>
        <id>121973</id>
      </contributor>
      <comment>2ші бөлім</comment>
      <origin>3692875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35496" sha1="2rulk11x9u6308lg0amxx74wfxa1ezl" xml:space="preserve">[[File:Жуз.svg|thumb|right|20-шы ғасырдың басындағы Қазақстандағы үш жүздің таралуы: қызылмен Ұлы жүз, қызғылт сарымен Орта жүз, жасылмен Кіші жүз көрсетілген]]
'''Қазақ рулары''' — қазақ халқының негізін құраушы ру-тайпалар. Бір атадан өрбіген туыстас адамдардың жиынтығы. 

'''''[[Ұлы жүз]]''''': [[Жалайыр|Жалайырлар]] (110 мың), [[Ошақты]] (20 мың), [[Дулат|Дулаттар]] (250 мың), [[Суан|Суандар]] (30 мың), [[Албан руы|Албандар]] (81 мың), [[Қаңлы (тайпа)|Қаңлылар]] (әдетте шанышқылымен қосып есептеледі) (50 мың), [[Сарыүйсін|Сары үйсіндер]] (10 мың), [[Шапырашты]] (60 мың), [[Сіргелі]] (40 мың) және [[Ысты]] (45 мың). Шамамен XIX ғасырдың аяғында ұлы жүз халқы 700 мыңдай болса, 1989 – 2 милиондай болған. Дулат, Жалайыр және Суандарды ұлы жүздің саны көп рулары деп атауға болады. 

'''''[[Орта жүз]]''''': XIX ғасырдың аяғында 1 милион 300 мың болған, ал 1989 – 3.1 милион. Соның ішінде: [[Арғын|Арғындар]] 510 мың, [[Наймандар]] 430 мың, [[Қыпшақтар]] 150 мың, [[Керей (тайпа)|Керейлер]] 110 мың, [[Уақ]]тар 60 мың, [[Тарақты]] 10 мың және [[Қоңырат|Қоңыраттар]] 45 мың. Орта жүздің ірі рулары деп Арғындар, Наймандар, Қыпшақтар және Керейлерді айтуға болады. 

'''''[[Кіші жүз]]''''': XIX ғасырдың аяғында 1 милион 100 мың адам болды. Кіші жүз үш бірлестіктен тұрады: Әлімұлы, Байұлы және Жетіру. Соның ішінде Әлімұлы жалпы 350 мың, Әлімнің рулары [[Шекті]]лер 80 мың, [[Шөмекей]]лер 100 мың, [[Төртқара]] 60 мың, [[Кете (ру)|Кете]] 60 мың, [[Қаракесек (Әлімұлы)|Қаракесек]] 25 мың және [[Қарасақал]] 15 мың құрайды. 
Байұлының жалпы саны 550 мың. Байұлының ішінде: [[Адай|Адайлар]] 100 мың, [[Байбақты]]лар 40 мың, [[Беріш]]тер 40 мың, [[Таз|Таздар]] 20 мың, [[Шеркеш]]тер 45 мың, [[Масқар]] 20 мың, Тана 25 мың, [[Қызылқұрт]] – 40 мың, Алтын – 30 мың, [[Жаппас]] – 50 мың, [[Ысық]] – 20 мың, Есентемір 20 мың, Алаша – 40 мың. 
Жетірудің жалпы саны 300 мың. Соның ішінде: Табын 80 мың, [[Жағалбайлы (ру)|Жағалбайлы]] 70 мың, [[Керейіт|Керейт]] 33 мың, [[Тама]] – 45 мың, [[Телеу]] - 20 мың, [[Кердері]] 20 мың және [[Рамадан]] 5 мыңға жуық, ''[[Ноғай-Қазақ|Ноғай-Қазақ cоның ішінде]]: [[қос таңбалы|үйсін-ноғай]], [[қояс]], [[қазан құлақ|қазанқұлақ]], [[қос таңбалы|қостаңбалы]] 34 мын''. 1989 жылы кіші жүз шамамен 1,4 милион адам болды. &lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.zakon.kz/4595527-v-socsetjakh-podschitali-chislennost.html | title=В соцсетях подсчитали численность казахских родов: самый многочисленный - это Аргын}}&lt;/ref&gt;
Кіші жүздің ірі рулары деп Шөмекейлер мен Адайларды айтуға болады. 

Саны 200 мыңнан асатын руларды қарасақ, жалпы қазақ халқындағы ең ірі рулар деп Арғын, Найман, Дулаттарды айтуға болады. 

{{rodovid|937577}}
== Деңгейлері ==
Қазақ руларының 4 деңгейі бар:
# Бірінші деңгей (Ел) - [[Арғын]], [[Наймандар|Найман]] және т.б. Барлығы 20 шақты ру.
# Екінші деңгей (Тайпа, округтік, уездік деңгей) - [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]], [[Қуандық]] және т.б. Барлығы 200 шақты ру. Жарты немесе бір округ, уезді құрады. Сыртқы округті [[аға сұлтан]]дар, ал уезді орыс уезд бастықтары басқарды.
# Үшінші деңгей (Ру, болыстық деңгей) - [[Ақшатау болысы (Семей облысы)|Керней]], [[Қызылтау болысы (Қарқаралы уезі)|Қояншы тағай]], [[Нұра болысы (Семей облысы)|Сарым]], [[Шерубай-Нұра болысы|Қареке]] және т.б. Жарты, бір, екі болысты құрады. Болыс басқармасы басқарды.
# Төртінші деңгей (Ата, ауылық деңгей) - Жарты, бір, екі административты ауылды құрады. Ауыл старшындарымен, 1868 жылдан сон билермен басқарылды.
==Атаулары==
Ру атауларының шығу тегі:
# Адам аты. Арғы атасының атынан немесе оның лақап атынан. Ең көп таралған.
# Халық, ел атауы. Кейде кірме рулар. Көбенесе қазір үлкен тайпалар атауы: Найман, Қыпшақ, Қаңлы, Дулат, Қырғыз, Қалмақ
# Таңба атауы: Тарақты, Шекті, Ошақты, Бағаналы, Ойық. Кіретін тайпасынан гені бойынша айырмашылық болады. Кейде құрама ру болады.
# Әйел адам атынан: Түрікпен Адай, Айбике Шаншар, Алтын, Татыран

== Ұлы жүз рулары ==
{| class=&quot;wide&quot;
!Тайпа бірлестігі
! colspan=&quot;9&quot; |[[Үйсін руы]]
|-
! class=&quot;bright&quot; |Тайпа&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.brif.kz/blog/?p=1122|title=Деление казахов на жузы: карта расселения, анализ. &amp;#124; BRIF Research Group BLOG - блог о маркетинговых исследованиях|accessdate=2013-02-21|archiveurl=http://www.webcitation.org/6EiI7Z0Uw|archivedate=2013-02-26}}&lt;/ref&gt;
 !''[[Албан руы|Албан]]'' ?
 !''[[Дулат]]'' +
 !''[[Ошақты]]'' +
 !''[[Суан]]'' +
 !''[[Шапырашты]]''
 !''[[Ысты]]''
 !''[[Сарыүйсін]]''
 !''[[Сіргелі]]''?
 !''[[Шақшам]]'' ?
|-
 !class=&quot;bright&quot;|Рулар
 |
# ''[[Сары (Албан)|Сары]]'':
## ''[[Шоған]]''
## ''[[Досалы]]''
## ''[[Қожбанбет]]''
## ''[[Жарты]]''
## ''[[Алжан]]''
## ''[[Құрман]]''
## ''[[Айт руы|Айт]]''
## ''[[Бозым (Ұлы жүз)|Бозым]]''
## ''[[Қыстық]]''
# ''[[Шыбыл]]'':
## ''[[Қоңырбөрік]]''
## ''[[Қызылбөрік]]''

 |
# ''[[Ботбай]]''
# ''[[жаныс]]''
# ''[[сиқым]]''
# ''[[шымыр]]''

 |
# ''[[аталық руы|аталық]]''
# ''[[Байыл]]''
# ''[[қоңыр руы|қоңыр]]''
# ''[[тасжүрек]]''

 |
# ''[[байтүгей]]''
# ''[[тоқарыстан]]''
# ''[[бағыс]]''
# ''[[сартай]]''
# ''[[нартай]]''

 |
# ''[[айқым]]''
# ''[[асыл]]''
# ''[[екей]]''
# ''[[еміл]]''
# ''[[кебенек руы|кебенек]]''
# ''[[шыбыл]]''

 |
# ''[[ойық руы|Ойық]]''
# ''[[Тілік]]''

|
# ''[[Қалша]]''
# ''[[Жақып руы|Жақып]]''
|
# ''[[Байұлы (Ұлы жүз)|Байұлы]]''
## ''[[айтбозым]]''
## ''[[Жаңабай (Сіргелі)|жаңабай]]''
## ''[[елібай]]''
## ''[[Батыр руы|батыр]]''
## ''[[қарабатыр]]''
## ''[[шалдар руы|шалдар]]''
## ''[[жайдақ]]''
## ''[[Байжігіт (Сіргелі)|байжігіт]]''
# ''[[Үштаңбалы]]'' ( ''[[Төрттаңбалы]]'')
## ''[[тутаңбалы]]''
## ''[[қайшылы]]''
## ''[[кеңірдек руы|кеңірдек]]'' (көңірдек)
 |}


{| class=&quot;wide&quot;
!Тайпа
! rowspan=&quot;1&quot; |''[[Қаңлы]]''
! rowspan=&quot;1&quot; |''[[Жалайыр]]'' +
! rowspan=&quot;1&quot; |''[[Шанышқылы]]'' +
|-
 !class=&quot;bright&quot;|Рулар
 |
# ''[[қара қаңлы]]''
# ''[[қызыл қаңлы]]''
# ''[[қапсан қаңлы]]''
# ''[[сары қаңлы]]''
 |
# ''[[Сырманақ]]'':
## ''[[Ақбұйым]]''
## ''[[арықтыным]]''
## ''[[Байшегір]]''
## ''[[балғалы]]''
## ''[[қайшылы]]''
## ''[[күшік руы|күшік]]''
# ''[[Шуманақ]]'':
## ''[[андас]]''
## ''[[қалпе руы|қалпе]]''
## ''[[қарашапан]]''
## ''[[мырза руы|мырза]]''
## ''[[орақты]]''
## ''[[сыпатай]]''
# ''[[Бірманақ]]'':
## ''[[Сиыршы (ру)|сиыршы]]''

 |
# ''[[Құрбақа руы|Құрбақа]]''
## ''[[Балық руы|Балық]]''
## ''[[Саңырау (Ру)|Саңырау]]''
## ''[[Мамыт руы|Мамыт]]''
# ''[[Дархан (ру)|Дархан]]''
# ''[[Қырықсадақ]]''
# ''[[Бектау руы|Бектау]]''
## ''[[Қырпық]]''
## ''[[Арапшы руы|Арапшы]]''
## ''[[Сырдым]]''
# ''[[Жойсын]]''
# ''[[Бағыс]]''
|}

== Орта жүз рулары ==
{| class=&quot;wide&quot;
 !class=&quot;bright&quot;|Тайпа&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;
 !''[[Арғын]]''+
 !''[[Қыпшақтар|Қыпшақ]]''
 !''[[Наймандар|Найман]]''+
 !''[[Қоңырат]]''
 !''[[Керей (тайпа)|Керей]] ''
 !'' [[Уақ]]''
 |-
 !class=&quot;bright&quot;|Рулар
 |
#''[[Мейрам]]''
## ''[[Қуандық]]''
## ''[[Сүйіндік (Орта жүз)|Сүйіндік]]''
## ''[[Бегендік]]''
## ''[[Шегендік]]''
## ''[[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]]''
#''[[Момын]]''
## ''[[Атығай]]''
## ''[[Бәсентиін]]''
## ''[[Қанжығалы руы|Қанжығалы]]''
## ''[[Қарауыл руы|Қарауыл]]''
## ''[[Тобықты]]''
## ''[[Саржетім]]''
## ''[[Шақшақ]]''
# ''[[Тарақты]]'' (жиен)
# ''[[Жоғары шекті]]''
# ''[[Төмен шекті]]''

|
# ''[[құлан қыпшақ]]''
# ''[[сарықыпшақ]]''
# ''[[қытай қыпшақ]]''
# ''[[қарақыпшақ]]''
## ''[[қарабалық руы|қарабалық]]''
## ''[[көлденең руы|көлденең]]''
## ''[[бұлтың]]''
## ''[[ұзын]]''
## ''[[торы (ру)|торы]]''

|
# ''[[Саржомарт]] ([[Ергенекті]])''
## ''[[Бура (найман)|Бура]]''
## ''[[Қаратай (ру)|Қаратай]]''
## ''[[Көкжарлы]]''
# ''[[Төлегатай]]'' (Төлетай)
## ''[[Қаракерей]]''
## ''[[Матай (ру бірлестігі)|Матай]]''
## ''[[Садыр]]''
## ''[[Төртуыл]]''
# ''[[Терістаңбалы (ру)|Терістаңбалы]]''
## ''[[Бағаналы (ру)|Бағаналы]]''
## ''[[Балталы]]''

|
[[Көтенші]]ден:
# ''[[Саңғыл]] ''
# ''[[Божбан]] ''
# ''[[Жетімдер руы|Жетімдер]] ''
# ''[[Маңғытай]] ''
# ''[[Аманбай]] ''
# ''[[Жаманбай]] ''

[[Көктіңұлы]]нан:
# ''[[Алғи]] ''
# ''[[Байлар-Жандар|Байлар]] ''
# ''[[Байлар-Жандар|Жандар]] ''
# ''[[Қаракөсе]] ''
# ''[[Құлшығаш]] ''
# ''[[Оразкелді (Қоңырат)|Оразкелді]] ''
# ''[[Тоқболат]] ''


|
[[Тұрғақ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://qamshy.kz/article/55320-turghaq-kereydinh-bir-butaghy|title=ТҰРҒАҚ КЕРЕЙДІҢ БІР БҰТАҒЫ|website=qamshy.kz|access-date=2021-07-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Тұрғақ шежіресі. Зерттеулер және шежірелік деректер - Нұр-Сұлтан қаласы, Өрнек баспасы, 2020 ISBN 978-601-73-79-46-1&lt;/ref&gt;:
# Баба
# Тайшыбек
# Ораз
# Төртқара
# Бесқара
# Күбі
# Жолдыбай
# Жәпек
[[Абақ]]&lt;ref name=&quot;http://kerey.kz/?p=11853&quot;&gt;{{cite web | url=http://kerey.kz/?p=11853|title=Абақ Керей шежіресі}}&lt;/ref&gt;:
# ''[[Жәнтекей]]''
# ''[[Жәдік]]''
# ''[[Шимойын]]''
# ''[[Шұбарайғыр (ру)|Шұбарайғыр]]''
# ''[[Меркіт]]''
# ''[[Шеруші]]''
# ''[[Сарбас руы|Сарбас]]''
# ''[[Молқы]]''
# ''[[Ителі]]''
# ''[[Қарақас]] (Сидалы)''
# ''[[Көнсадақ]]''
# ''[[Жастабан]]''

[[Ашамайлы]]&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://suhbat.xalhar.net/kaz/forum.php?mod=viewthread&amp;tid=169217&amp;extra=page%3D1 | title=http://suhbat.xalhar.net/kaz/forum.php?mod=viewthread&amp;tid=169217&amp;extra=page%3D1}}&lt;/ref&gt;:
# ''[[Балта руы|Балта]]''
# ''[[Тарышы]]''
# ''[[Көшебе]]''
# ''[[Сибан]]''

|
# ''[[Сарман]]''
# ''[[Шоға]]''
# ''[[Еренші]]''
# ''[[Байназар (ру)|Байназар]]''
# ''[[Баржақы]]''
# ''[[Жансары]]''
# ''[[Шәйкөз]]''
# ''[[Бидалы]]''
|}

== Кіші жүз рулары ==
{| class=&quot;wide&quot;
 !Тайпа бірлестігі
! colspan=&quot;2&quot; |[[Алшын]]
! rowspan=&quot;2&quot; |[[Жетіру]]
! rowspan=&quot;2&quot; |''[[Ноғай-Қазақ]]''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;http://alashainasy.kz/shezhire/shejre---nogay-kazak-57448/{{Deadlink|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
! class=&quot;bright&quot; |Тайпа&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;
  !''[[Әлімұлы]]''
 !''[[Байұлы]]''
 |-
 !class=&quot;bright&quot;|Рулар
 |
# ''[[шекті]]''
# ''[[қаракесек (Әлімұлы)| қаракесек]]''
# ''[[қарасақал]]''
# ''[[Кете (ру)|кете]]''
# ''[[төртқара]]''
# ''[[шөмекей]]''
 |
# ''[[шеркеш]]''
# ''[[адай]]''
# ''[[Алаша (ру)|алаша]]''
# ''[[алтын руы|алтын]]''
# ''[[байбақты]]''
# ''[[беріш]]''
# ''[[есентемір]]''
# ''[[жаппас]]''
# ''[[қызылқұрт]]''
# ''[[масқар]]''
# ''[[таз руы|таз]]''
# ''[[тана]]''
# ''[[ысық]]''
|
# ''[[тама]]''
# ''[[Табын]]''
# ''[[кердері]]''
# ''[[керейіт]]''
# ''[[телеу]]''
# ''[[рамадан (ру)|рамадан]]''
# ''[[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]''
|
#''[[қос таңбалы|үйсін-ноғай]]''
# ''[[қояс]]''
# ''[[қазан құлақ|қазанқұлақ]]''
# ''[[қос таңбалы|қостаңбалы]]''
|}

== '''[[Ақсүйек]]''' ==
{| class=&quot;wide&quot;
 !class=&quot;bright&quot;|Тайпа бірлестігі &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;
  ! colspan=&quot;5&quot; |''[[Төре]]''
 |-
!Тайпа
!''[[Абылай хан әулеті]]''
!''[[Әбілқайыр әулеті]]''
!''[[Бөкей әулеті]]''
!''[[Жәдік әулеті]]''
!''[[Қаратай әулеті]]''
|-
 ! class=&quot;bright&quot; |Рулар
 |'''30 ұлы болған:'''

# Уәли
# Қасым
# Әділ 
|
# [[Нұралы хан]]
# [[Ералы хан|Ералы]] 
# Қожахмет 
# Айшуақ 
# Әділ 
# Шыңғыс
|
# [[Тәуке хан|Тәуке]]
# [[Әділ]] 
# [[Жәңгір-Керей хан|Жәңгір]] 
# [[Меңдікерей]]
|
# [[Тоғым хан]] 
# Бөкей сұлтан 
# [[Шығай хан]] 
# Мәлік сұлтан
|[[Бақытжан Бейсәліұлы Қаратаев|Бақытжан Қаратаев]]
[[Мағзұм Қаратаев]]
|}
{| class=&quot;wide&quot;
 ! class=&quot;bright&quot; |Тайпа бірлестігі &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;
  ! colspan=&quot;5&quot; |''[[Қожа]]''&lt;ref name=&quot;М.М. Шибутов Казахское шежире&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.kazakh.ru/about/clan/zhuzy.jpg | title=М.М. Шибутов Казахское шежире}}&lt;/ref&gt;
 |-
!Тайпа
!''Сейіт қожа руы (тобы)''
!Қорасан (Шайбанидтер) руы (тобы)
!Бақсайыс немесе төре руы
!Жүсіп қожа руы (тобы)
!Турікпен қожа руы
|-
 ! class=&quot;bright&quot; |Рулар
 |
# ''Сейітқожа'' 
# [[Аққорған руы|''Аққожа'']] 
# [[Дуана руы|''Дуанақожа'']] 
# ''Кылыштыкожа'' 
# ''Қырықсадақ''
|
# Құрбан
# Жақып
# Қызылауыз
# Шайбанид
# Әзиз Махмұт
# ''[[Қылышты қожа|Қылышты]]''
|
# ''[[Бақсайыс қожа|Бақсайыс-Төре]]''
|
# Ұлан қожа
# Касым қожа 
# Құлтай кожа 
# ''[[Қарахан|Қарахан қожа]]'' 
# Көдей қожа
|
# Турікпен
|}

== Жүздерден тыс ==
{| class=&quot;wide&quot;
 !class=&quot;bright&quot;|Тайпа&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;
 !''[[Төлеңгіттер|Төлеңгіт]]''&lt;ref name=&quot;М.М. Шибутов Казахское шежире&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.kazakh.ru/about/clan/zhuzy.jpg | title=М.М. Шибутов Казахское шежире}}&lt;/ref&gt;
 !Қарағаш
 !''[[Қияттар]]''
 !''[[Қырғыз руы]]''
 !''[[Қарақалпақ руы|Қарақалпақ]]'' 
''[[Қарақалпақ руы|(Қалпақ) руы]]''
 !''[[Сунақ]]''
 
!''[[Құрама руы]]''
 |-
 !class=&quot;bright&quot;|Рулар
 |
# ''[[төре төлеңгіт]]''&lt;ref&gt;http://e-history.kz/kz/contents/view/2001 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150704180513/http://e-history.kz/kz/contents/view/2001 |date=2015-07-04 }}&lt;/ref&gt;
# ''[[қалмақ төлеңгіт]]''
# ''[[моңғол төлеңгіт]]''
# ''[[сіргелі төлеңгіт]]''
|
# Қарағаш

|

|[[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] '''қырғыздары (Қарағанды облысы)'''
* Жаңа қырғыз, Құсшы қырғыз, Сары қырғыз, Жүнді қырғыз
[[Атығай]] '''қырғыздары (Көкшетау облысы)'''
* Байқырғыз, Жаңақырғыз, Сару, Құсшы қырғыз 
[[Әлімұлы]] '''қырғыздары (Ақтөбе облысы)'''

|
# Қалпақ

|
# ''[[Қайғақтық ]]''
# ''[[Сыйық ]]''
# ''[[Аташ ]]''
# ''[[Бессары]]''
# ''[[Қалмырза-Тоқпан]]''
|
# ''[[Телеу]]''
# ''[[Жалайыр]]''
# ''[[Қатаған]]''
# [[Баршылық]]
# [[Қоңырат]]
# [[Маңғытай]]
# ''[[Барлас]]''
# Бока
# ''[[Керейіт]]''
# ''[[Тама]]''
# ''[[Сиқым]]''
# ''[[Қаңлы (тайпа)|Қанлы]]''
# ''[[Жағалбайлы (ру)|Жағабайлы]]''
# ''[[Тарақты]]''
# ''[[Байжігіт руы|Байжігіт]]'' (Бажигы)
# Баяут,
# ''[[Жаныс|Оймауыт]] (''Аймаут)
# ''[[Ноғай-Қазақ|Ноғайлы]]''
# ''[[Алтай-Қарпық]]''
# Аккурган
# ''[[Қара қойлы]] (''Каракойлы)
# ''[[Сіргелі|Қарасирақ]]''
# ''[[Қыпшақтар|Қыпшақ]] (''Кышлык)
# ''[[Дүрмен]] (''Дурманча)
# [[Моғолтай]]
|}

== [[Таңба]] және [[ұран]] ==
{| class=&quot;wide&quot;
 ! Ру
 ! Кіші ру
 ! Таңба
 ! Ұран
 |-
 ! [[Ұлы жүз]]
 !
 ! [[File:Kazakh Tamga 46.svg|30px]]
 !Нел
 |-
 | [[Қаңлы]]
 | 
 | [[File:Kazakh Tamga 04.svg|30px]] көсеу, [[File:Kazakh Tamga 05.svg|30px]] шылбыр
 | Байтерек
 |-
 | [[Жалайыр]]
 | 
 | [[File:Kazakh Tamga 03.svg|30px]] тарақ&lt;ref name=Ulugtamga&gt;{{Cite web |title=«МЫ, НИЖЕПРИЛОЖИВШИЕ ИСТИННЫЕ ТАМГИ...» опыт идентификации родоплеменных знаков казахов Старшего жуза - Институт археологии им. А.Х. Маргулана |url=https://archeo-lib.kz/personali/r/rogozhinskij-aleksej/%C2%ABmyi,-nizheprilozhivshie-istinnyie-tamgi...%C2%BB-opyit-identifikaczii-rodoplemennyix-znakov-kazaxov-starshego-zhuza.html |access-date=2026-11-04 |website=archeo-lib.kz |lang=ru}}&lt;/ref&gt;
 | Бақтияр, Қабылан
 |-
 | [[Дулат]]
 |
 | [[File:Venus symbol.svg|30px]]&lt;ref name=Ulugtamga&gt;&lt;/ref&gt;
 | Бақтияр
 |-
 | rowspan=&quot;3&quot; |
 | Жаныс -&gt; Байыс
 | [[File:Kazakh Tamga 80.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 63.svg|30px]]
 |
 |-
 | Ботбай -&gt; Құдайқұл
 | [[File:Kazakh Tamga 64.svg|30px]]
 |
 |-
 | Құдайқұл -&gt; Әлімжан
 | [[File:Kazakh Tamga 64.svg|30px]]
 |
 |-
 | [[Албан руы|Албан]]
 |
 | [[File:Venus symbol.svg|30px]]&lt;ref name=Ulugtamga&gt;&lt;/ref&gt;
 | Райымбек
 |-
 |
 | Қоңырбөрік, Шоған
 | [[File:Kazakh Tamga 01.svg|30px]]
 |
 |-
 |
 | Алжан
 | 3 сызық кететін дөңгелек
 |
 |-
 |
 | Бозым -&gt; Баба, Жәнібек
 | [[File:Kazakh Tamga 09.svg|30px]]
 |
 |-
 | [[Суан]]
 |
 | [[File:Venus symbol.svg|30px]] , [[File:Kazakh Tamga 01.svg|30px]]&lt;ref name=Ulugtamga&gt;&lt;/ref&gt;
 | Байсуан
 |-
 | [[Сарыүйсін]]
 | 
 | [[File:Venus symbol.svg|30px]]&lt;ref name=Ulugtamga&gt;&lt;/ref&gt;
 | Байтоқ
 |-
 | [[Шапырашты]]
 | 
 | [[File:Kazakh Tamga 06.svg|30px]] [[File:Kazakh Tamga 14.svg|30px]] тұмар&lt;ref name=Ulugtamga&gt;&lt;/ref&gt;
 | Қарасай
 |-
 | [[Ошақты]]
 | 
 | [[File:Kazakh Tamga 06.svg|30px]] [[File:Kazakh Tamga 14.svg|30px]] тұмар&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Казахские тамги. Новые исследования и открытия - Институт археологии им. А.Х. Маргулана |url=https://archeo-lib.kz/personali/r/rogozhinskij-aleksej/kazaxskie-tamgi.-novyie-issledovaniya-i-otkryitiya.html |access-date=2026-11-04 |website=archeo-lib.kz |lang=ru}}&lt;/ref&gt;
 | Бақтияр
 |-
 | [[Ысты]]
 | 
 | [[File:Kazakh Tamga 04.svg|30px]] көсеу, [[File:Kazakh Tamga 05.svg|30px]] шылбыр
 | Жауатар
 |-
 | rowspan=&quot;2&quot; |
 | Ойық
 | [[File:Kazakh Tamga 04.svg|30px]] көсеу, [[File:Kazakh Tamga 17.svg|30px]] көз
 | 
 |-
 | Тілік
 | [[File:Kazakh Tamga 66.svg|30px]] көсеу
 | 
 |-
 | [[Сіргелі]]
 | 
 | [[File:Kazakh Tamga 10.svg|30px]] сірге, [[File:Kazakh Tamga 11.svg|30px]] қурай, [[File:Kazakh Tamga 12.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 75.svg|30px]]
 | Туғаназ
 |-
 | [[Шанышқылы]]
 | 
 | [[File:Kazakh Tamga 15.svg|30px]] [[File:Kazakh Tamga 16.svg|30px]] қол-таңба
 | Айырылмас
 |-
 ! [[Орта жүз]]
 !
 ! [[File:Kazakh Tamga 18.svg|30px]] босаға
 !
 |-
 | [[Арғын]]
 | 
 | [[File:Kazakh Tamga 17.svg|30px]] көз
 | Ақжол, Қара қожа
 |-
 | rowspan=&quot;3&quot; |
 | Тарақты
 | [[File:Kazakh Tamga 03.svg|30px]] тарақ, [[File:Kazakh Tamga 24.svg|30px]]
 | Жауқашар
 |-
| Жоғары шекті
 
| [[File:Kazakh Tamga 76.svg|30px]] жоғары шекті
 | 
 |-
| Төменгі шекті
 
| [[File:Kazakh Tamga 77.svg|30px]] төменгі шекті
 | 
 |-
 | [[Наймандар|Найман]]
 |
 |&lt;ref name=Talasbaeva&gt;{{Cite journal |last=Rogozhinskiy |first=Alexey |title=Таласбаева А.К. Родоплеменные тамги найманов по архивным источникам XVIII-XIX вв. |url=https://www.academia.edu/36861663/%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0_%D0%90_%D0%9A_%D0%A0%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5_%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B3%D0%B8_%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%BF%D0%BE_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BC_XVIII_XIX_%D0%B2%D0%B2 |journal=EVO PRESS |lang=ru}}&lt;/ref&gt;
 | Қаптағай
 |-
 | rowspan=&quot;6&quot; |
 | Балталы
 | [[File:Kazakh Tamga 71.svg|30px]] балта
 | 
 |-
 | Бағаналы
 | [[File:Kazakh Tamga 30.svg|30px]] бағана
 | 
 |-
 | Терістаңбалы
 | [[File:Kazakh Tamga 53.svg|30px]]
 | 
 |-
 | Қаракерей
 | [[File:Kazakh Tamga 22.svg|30px]]&lt;ref name=Talasbaeva&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=steppecode&gt;{{Cite web |title=STEPPE CODE: IDENTITY SIGNS (TAMGA—TYPE) OF THE NAYMAN TRIBE (SECOND HALF OF 18th— EARLY 20th c.) |url=https://maiask.ru/data/documents/20_02_Kaldybaeva_i_drRUS.htm |access-date=2026-11-04 |website=maiask.ru |lang=ru}}&lt;/ref&gt;
 | Қабанбай
 |-
 | Матай
 | [[File:Kazakh Tamga 22.svg|30px]] , [[File:Kazakh Tamga 53.svg|30px]]&lt;ref name=steppecode&gt;&lt;/ref&gt;
 | Бөрібай
 |-
 | Садыр
 | [[File:Kazakh Tamga 22.svg|30px]]
 | Алдияр
 |-
 | Сарыжомарт
 |
 | [[File:Kazakh Tamga 75.svg|30px]]
 | Алдияр
 |-
 | [[Қыпшақтар|Қыпшақ]]
 | 
 | [[File:Kazakh Tamga 19.svg|30px]] қос әліп
 | Ойбас
 |-
 | [[Қоңырат]]
 | 
 | [[File:Kazakh Tamga 18.svg|30px]] босаға
 | Алатау
 |-
 | 
 | Саңғыл
 | [[File:Kazakh Tamga 18.svg|30px]] босаға
 | Мұлқамал
 |-
 | [[Уақ]]
 | 
 | [[File:Kazakh Tamga 25.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 20.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 26.svg|30px]]
 | Жаубасар, Бармақ
 |-
 | 
 | Ергенекті Уақ
 | [[File:Kazakh Tamga 75.svg|30px]] ергенек, [[File:Kazakh Tamga 80.svg|30px]] ай
 | Алға
 |-
 | [[Керей (тайпа)|Керей]]
 | 
 | [[File:Kazakh Tamga Tortkara.svg|30px]]
 | Қара Қожа
 |-
 | rowspan=&quot;2&quot; |
 | Ашамайлы
 | [[File:Kazakh Tamga 20.svg|30px]] ашамай
 | Ошыбай
 |-
 | Абақ
| [[File:Kazakh Tamga 21.svg|30px]] абақ
 | Жәнібек
|-
 ! [[Кіші жүз]]
 !
 !
 !
 |-
 | [[Байұлы]]
 | 
 | 
 | 
 |-
 | 
 | Адай
 | [[File:Kazakh Tamga 27.svg|30px]] садақ, [[File:Kazakh Tamga 28.svg|30px]] оқ
 | Бекет
 
|-
 |
 | Алтын
 | [[File:Kazakh Tamga 32.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 33.svg|30px]]
 | Баймұрат
 |-
 | 
 | Беріш
 | [[File:Kazakh Tamga 36.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 37.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 06.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 38.svg|30px]]
 | Ағатай
 
|-
 | 
 | Жаппас
 | [[File:Kazakh Tamga 41.svg|30px]] түйе мойын, [[File:Kazakh Tamga 42.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 20.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 43.svg|30px]]
 | Баймұрат
 
|-
 | 
 | Есентемір
 | [[File:Kazakh Tamga 44.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 45.svg|30px]]
 | Алдонғар
 |-
 | 
 | Таз
 | [[File:Kazakh Tamga 55.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 56.svg|30px]]
 | Бақай
 |-
 | 
 | Байбақты
 | [[File:Kazakh Tamga 72.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 02.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 34.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 35.svg|30px]]
 | Дауқара
 |-
 | 
 | Тана
 | [[File:Kazakh Tamga 04.svg|30px]] әліп, көсеу
 | Тана
 |-
 | 
 | Масқар
 | 
[[Сурет:Kazakh Tamga 60.svg|сүрмесіз|30x30 нүкте]]
| Қаратай
 |-
 | 
 | Алтыбас (Алаша)
 | [[File:Kazakh Tamga 29.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 30.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 31.svg|30px]]
 | Байбарақ
 |-
 | 
 | Қызылқұрт
 | [[File:Kazakh Tamga 04.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 49.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 19.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 50.svg|30px]]
 | Жиембай
 |-
 | 
 | Шеркеш
 | [[File:Kazakh Tamga 30.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 44.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 47.svg|30px]]
 | Шағырай
 |-
 | 
 | Ысық
 | [[File:Kazakh Tamga 44.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 45.svg|30px]]
 | Байтерек
 |-
 | [[Әлімұлы]]
 | 
 | 
 | 
 |-
 | 
 | Қарасақал
 | [[File:Kazakh Tamga 47.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 40.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 48.svg|30px]]
 | Алдажар
 |-
 | 
 | Қаракесек
 | [[File:Kazakh Tamga 18.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 46.svg|30px]]
 | Ақбан
 
|-
|
|Кете
|[[Сурет:Kazakh Tamga 68.svg|сүрмесіз|30x30 нүкте]]
|Тоққожа
|-
 |
 | Төртқара
 | 
[[Сурет:Kazakh Tamga 68.svg|сүрмесіз|30x30 нүкте]]
| Айыртау
 |-
 | 
 | Шекті
 | [[File:Kazakh Tamga 61.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 62.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 13.svg|30px]]
 | Бақтыбай, Жанқожа
 |-
 | 
 | Шөмекей (Шөмен)
 | 
[[Сурет:Kazakh Tamga 46.svg|сүрмесіз|30x30 нүкте]]
| Дөйт
 |-
 | [[Жетіру]]
 | 
 | 
 | 
 |-
 | 
 | Табын
 | [[File:Kazakh Tamga 54.svg|30px]] тостаған, [[File:Kazakh Tamga 57.svg|30px]] тарақ, [[File:Kazakh Tamga 58.svg|30px]] алып
 | Тостаған
 |-
 | 
 | Тама
 | [[File:Kazakh Tamga 19.svg|30px]] көсеу, [[File:Kazakh Tamga 59.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 05.svg|30px]]
 | Қарабура
 
|-
 |
 | Телеу
 | [[File:Kazakh Tamga 60.svg|30px]] шылбыр, [[File:Kazakh Tamga 20.svg|30px]]
 | Тұлпар, Арғымак
 |-
 | 
 | Жағалбайлы
 | [[File:Kazakh Tamga 39.svg|30px]] балта, [[File:Kazakh Tamga 40.svg|30px]] шеккіш
 | Малатау
 
|-
 | 
 | Кердері
 | [[File:Kazakh Tamga 53.svg|30px]] тостаған
 | Қожахмет
 
|-
 | 
 | Керейіт
 | [[File:Kazakh Tamga 51.svg|30px]] шылбыр, [[File:Kazakh Tamga 52.svg|30px]]
 | Ақсақал, Ойтым
 |-
 | 
 | Рамадан
 | [[File:Kazakh Tamga 54.svg|30px]] шөміш
 | Дулат, Қайғұлым
 
|-
|[[Ноғай-Қазақ]]
|
|[[File:Kazakh Tamga 40.svg|30px]] балта 
|Оразақай
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |
|Үйсін-ноғай
|[[File:Kazakh Tamga 81.svg|30px]] Қос-таңба
|
|-
|Қояс
|[[File:Kazakh Tamga 20.svg|30px]]Кірес 
|
|-
|Қазанқұлақ
|[[File:Kazakh Tamga 19.svg|30px]]Екі қабырға
|
|-
|Қостаңбалы
|[[File:Kazakh Tamga 19.svg|30px]]Екі таяқ
|
|-
 ! '''Ақсүйек'''
 !
 ! 
 !
 |-
 | [[Төре]]
 | 
 | [[File:Kazakh Tamga 03.svg|30px]] [[File:Kazakh Tamga 70.svg|30px]] [[File:Tamga of the Töre dynasty.png|30px]] жай-оқ, хан таңба, сұлтан таңба, тарақ таңба&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Сословно-династические знаки Казахских торе - Институт археологии им. А.Х. Маргулана |url=https://archeo-lib.kz/personali/r/rogozhinskij-aleksej/soslovno-dinasticheskie-znaki-kazaxskix-tore.html |access-date=2026-11-05 |website=archeo-lib.kz}}&lt;/ref&gt;
 | Арқар, Абылай, Санқай
 |-
 |  [[Қожа]]
 |
 |
[[File:Kazakh Tamga 04.svg|30px]]'''&lt;big&gt;Ị&lt;/big&gt;''' [[File:Kazakh Tamga 69.svg|30px]] Әліп
|Қожа Ахмет
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |
|Сейіт қожа руы (тобы)
|
|Аллах
|-
|Қорасан тобы (Шайбанидтер)
|'''&lt;big&gt;(←&lt;/big&gt;''' Садақ
|Шайбани
|-
|Бақсайыс немесе төре тобы
|[[File:Kazakh Tamga 57.svg|30px]] Босаға
|Абылай
|-
|Жүсіп қожа руы
|
|Аллах
|-
|Түрікпен қожа руы
|
|Аллах
|-
!Жүзге кірмейді
!
!
!
|-
 | [[Төлеңгіттер|Төлеңгіт]]
 | 
 | [[File:Kazakh Tamga 03.svg|30px]]Тарақ, [[File:Kazakh Tamga 60.svg|30px]] көсеу
 | Орақ
|-
|[[Сунақ]]
|
|[[File:Kazakh Tamga 04.svg|30px]]Қаламсап
|Әбілғазы (Сунақ Ата)
|-
|Көлеген
|Көлеген
|&lt;big&gt;'''↑''' Найза&lt;/big&gt;
|Үршатай
|-
|[[Қырғыз руы]] (Қырғыз әлі)
|Қырғызәлі
|[[File:Kazakh Tamga 22.svg|30px]] Қомұз
|Шолпан Ата
|-
|Қараша
|Қараша
|'''&lt;big&gt;О І О&lt;/big&gt;'''  Көз
|Қарашық
|-
| rowspan=&quot;11&quot; |[[Құрама|Құрама руы]]
|
|
|Алаша
|-
|Қатаған
|[[File:Kazakh Tamga 22.svg|30px]] Домбыра
|Қатаған
|-
|Дүрмен-Барлас
|'''&lt;big&gt;(←&lt;/big&gt;''' &lt;big&gt;Садақ&lt;/big&gt;
|Темір
|-
|Баршылық
|[[File:Kazakh Tamga 28.svg|30px]]Найза
|Бахадүр
|-
|Маңғытай
|[[File:Kazakh Tamga 22.svg|30px]] Қобыз
|Қаратау
|-
|Моғалтай
|[[File:Kazakh Tamga 04.svg|30px]]Таяқ
|Қайрақты
|-
|Қоңырат
|'''&lt;big&gt;Ҁ&lt;/big&gt;''' &lt;big&gt;Орақ&lt;/big&gt;
|Алпамыс
|-
|Қыпшақ
|[[File:Kazakh Tamga 28.svg|30px]]'''&lt;big&gt;ᛙ&lt;/big&gt;''' Найза, Шоқпар
|Қобыланды
|-
|Тарақты
|'''&lt;big&gt;О І О&lt;/big&gt;'''  Көз
|Ақжол
|-
|Ноғайлы
|[[File:Kazakh Tamga 40.svg|30px]] Балға
|Айдархан
|-
|''[[Алтай-Қарпық]]''
|[[File:Kazakh Tamga 22.svg|30px]] '''&lt;big&gt;١&lt;/big&gt;'''Домбыра, Сырнай
|Алтай
|-
|''[[Қарақалпақ руы|Қарақалпақ]]'' ''[[Қарақалпақ руы|(Қалпақ) руы]]''
|Қалпақ
|'''&lt;big&gt;ʘ&lt;/big&gt;''' &lt;big&gt;Табақ&lt;/big&gt;
|Қарақат
|-
|Қарағаш руы
|Қарағаш
|[[File:Kazakh Tamga 03.svg|30px]] тарақ
|
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Тағы қараңыз ==
* [[Қазақ шежірелерінің тізімі]]
* [[Қазақ болыстары тізімі]]

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://zhety-ata.kz/ Қазақ руларының шежіресі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201023025744/https://zhety-ata.kz/ |date=2020-10-23 }}
* [http://tumalas.kz Бүкіл қазақ шежіресі]
* [http://www.nlrk.kz/data11/result/ebook_323/#ps Востров В. В. Муканов М. С. Родоплеменной состав и расселение казахов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150706030203/http://www.nlrk.kz/data11/result/ebook_323/#ps |date=2015-07-06 }}
* [http://www.brif.kz/blog/?p=1122 Подробная карта казахских родов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140202201010/http://www.brif.kz/blog/?p=1122 |date=2014-02-02 }}
* [http://www.kazakh.ru/about/clan/kaztree.jpg Дерево казахских родов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220108232823/http://www.kazakh.ru/about/clan/kaztree.jpg |date=2022-01-08 }}
* http://www.senkazakh.com/kz/forum.php?mod=viewthread&amp;tid=17417 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131110095136/http://www.senkazakh.com/kz/forum.php?mod=viewthread&amp;tid=17417 |date=2013-11-10 }}
* [http://kazahskieroda.kz/struktura-rodov.html Структура казахских родов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150816041439/http://kazahskieroda.kz/struktura-rodov.html |date=2015-08-16 }}
* [http://s50.radikal.ru/i127/1104/17/1a4ea8f5c713.jpg Количественный состав родов по данным М.Тынышбаева.]{{Deadlink|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 
* [https://www.facebook.com/groups/alashorda/permalink/2683448501940554/ Қазақтың рулық құрамы туралы сұрақнама] 

{{Қазақ рулары}}
[[Санат:Қазақ рулары]]</text>
      <sha1>2rulk11x9u6308lg0amxx74wfxa1ezl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Грейс Келли</title>
    <ns>0</ns>
    <id>531826</id>
    <revision>
      <id>3692898</id>
      <parentid>3587462</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T09:53:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>165</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:File:Annex_-_Kelly,_Grace_NRFPT_21_(cropped).jpg|Annex_-_Kelly,_Grace_NRFPT_21_(cropped).jpg]]» дегенді аластады, бұны [[Ортаққор]]дың қатысушысы [[commons:User:Krd|Krd]] [[commons:File:Annex_-_Kelly,_Grace_NRFPT_21_(cropped).jpg|жойған]], себебі: per</comment>
      <origin>3692898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25816" sha1="l56bwxso9h8lpynqfjppxwhzhlm6b22" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = монарх
 | Қазақша есімі        = Грейс Келли
 | Шынайы есімі         = {{lang-en|Grace Kelly}}
 | Суреті               =
 | Атауы                = Грейс Келли 1955 жылы
 | Елтаңба              = Coat of Arms of Grace, Princess of Monaco.svg
 | Елтаңба атауы        = 
 | Елтаңба ені          = 180px
 | Титулы               = Монаконың 10-шы ханшайымы
 | Лақап аты            = 
 | Ту                   = Flag of Monaco.svg
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 18 сәуір 1956
 | Басқаруын аяқтады    = 14 қыркүйек 1982
 | Ізашары              = Жислен Домманже
 | Ізбасары             = Шарлен Линетт Уиттсток
 | Діні                 = [[Католицизм]]
 | Азаматтығы           = {{байрақ|Монако}}, {{байрақ|АҚШ}}
 | Туған күні           = 12.11.1929
 | Туған жері           = {{туғанжері|Филадельфия|Филадельфияда}}, [[Пенсильвания]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
 | Қайтыс болған күні   = 14.09.1982
 | Қайтыс болған жері   = {{қайтысболғанжері|Монако|Монакода}} | Жерленді             = Әулие Николай соборы, Монако
 | Династия             = [[Гримальди]]
 | Туған кездегі есімі  = Грейс Патриция Келли
 | Әкесі                = [[Джон Брендан Келли]]
 | Анасы                = Маргарет Кэтрин Майер
 | Жұбайы               = [[III Ренье]]
 | Балалары             = '''қыздары:''' [[Каролина (Монако ханшайымы)|Каролина]], [[Стефания (Монако ханшайымы)|Стефания]]&lt;br&gt; '''ұлы:''' [[II Альбер (Монако ханзадасы)|II Альбер]]
 | Марапаттары          = * {{Әулие Карл орденінің үлкен кресті}}
* «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (1955)
* «[[Алтын глобус]]» (1954, 1955)
 | Қолтаңбасы           = Grace Kelly Signature.svg
 | Монограммасы         = Royal Monogram of Princess Grace of Monaco.svg
 | Commons              = Grace Kelly
}}
'''Грейс Патриция Келли''' ({{lang-en|Grace Patricia Kelly}}; {{Туғанкүні|12|11|1929}}, [[Филадельфия]], [[Пенсильвания]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] — {{Қайтысболғанкүні|14|9|1982}}, [[Монако]]) — америкалық [[Актер|актриса]], 1956 жылдан бастап [[Монако]] кінәзі [[III Ренье]]-нің жары, Монаконың 10-шы ханшайымы, қазіргі билік басындағы ханзада [[II Альбер (Монако ханзадасы)|II Альбер]] анасы. Ол небәрі оншақты фильмге ғана түссе де, «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» иеленіп, өз заманының ең табысты актрисасы ретінде танылды.

== Өмірбаяны ==
=== Жастық шағы мен отбасы ===
Грейс Келли АҚШ-та ауқатты әрі ықпалды отбасында дүниеге келген, оның тегі [[Ирландықтар|ирландиялық]] және [[Немістер|неміс]] тамырларынан бастау алады. Ол отбасындағы үшінші бала болды. Грейстің Пегги есімді әпкесі мен Джон атты ағасы, сондай-ақ Лизанна есімді сіңлісі болған.

Оның әкесі, [[Джон Брендан Келли|Джон Брендан «Джек» Келли]], құрылыс саласында жұмыс істеген және кезінде [[Олимпиада ойындарындағы академиялық есу|академиялық есуден үш дүркін Олимпиада чемпионы]] (1920, 1924) болған. Оның ағасы Уолтер К. Келли [[водевиль]] жұлдызына айналса, тағы бір ағасы — [[Джордж Келли]] табысты драматург, [[Пулитцер сыйлығы]]ның лауреаты ретінде танымал.

Келлидің анасы, Маргарет Майердің [[Немістер|неміс]] тамырлары болған; жас кезінде ол тартымды сырт келбетінің арқасында фотомодель болып жұмыс істеген. Кейіннен Маргарет Пенсильвания университетінде дене шынықтырудан сабақ беріп, осы оқу орнында әйелдер арасындағы [[жеңіл атлетика]]дан алғашқы әйел-жаттықтырушы атанды. 1924 жылы Джон Б. Келлиге тұрмысқа шыққаннан кейін, Маргарет үй шаруасымен айналысып, балалары мектеп жасына жеткенше отбасы қамында болды. Кейіннен ол түрлі қоғамдық ұйымдардың жұмысына белсенді араласа бастады.

Келлилер отбасы [[Филадельфия]]дағы сәулетті зәулім үйде тұрды. Грейс бала кезінен жоғары қоғамға араласу мүмкіндігіне ие болды. Дегенмен, ол ата-анасының ортасынан ерекшеленетін басқа бір қызықты әлемде табысқа жетуге ұмтылды.

Грейс отбасында ата-анасының сүйікті баласы болған жоқ — олар спортқа бейім үлкен қызы Пегги мен кенжесі Лизаннаға көбірек көңіл бөлсе, ұлдары Джонға үлкен үміт артты. Грейс болса әпкелері мен ағасына қарағанда физикалық тұрғыдан әлсіздеу еді.

Рейнхилл діни колледжінде Грейс қатаң [[Католицизм|католиктік]] тәрбие алды. Дәл осы жерде алты жасар Грейс алғаш рет сахнаға шығып, [[Рождество]] қойылымында [[Мәриям]] рөлін сомдады.

=== Кино мансабы ===
Нью-Йоркке көшкеннен кейін Келли фотомодель болып жұмыс істеді, сонымен қатар химияны және [[Америка Драма Өнер Академиясы|Америка драмалық өнер академиясы]]нда актерлік шеберлікті оқыды. Оның курстастары болашақ кино және театр жұлдыздары — Джон Эриксон, Джек Пэланс және Дон Риклс болды.&lt;ref&gt;''Майк Бэрнс.'' [https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/john-ericson-dead-honey-west-actor-was-93-1293119/ John Ericson, Actor in ''Honey West'', Dies at 93] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220319102635/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/john-ericson-dead-honey-west-actor-was-93-1293119/ |date=2022-03-19 }}{{ref|en}} // ''[[The Hollywood Reporter]]'' // 4 мая 2020&lt;/ref&gt; Ол көптеген пьесаларға кастингке бағын сынап көргенімен, тек жарнамалық келісімшарттарға (темекі мен сырадан бастап, қалпақтар мен шаңсорғыштарға дейін) ғана қол жеткізе алды.

1949 жылы ол ақыры Бродвейге жол тауып, [[Август Стриндберг]]тің «Әке» атты пьесасында ойнады. 1950—1954 жылдар аралығында актриса түрлі телебағдарламаларға жиі шығып тұрды. 1951 жылы ол «14 сағат» фильміндегі эпизодтық рөлге шақырылып, бұл оның кинодағы алғашқы қадамы болды.

Келесі жылы Грейс Келли [[Фред Циннеман]]ның «Дәл тал түсте» (1952) атты вестерніне түсті, ондағы серіктесі [[Гэри Купер]] болды.

1953 жылы [[Джон Форд]] оған Голливуд жұлдыздары [[Кларк Гейбл]] мен [[Ава Гарднер]] ойнаған «Могамбо» фильмінде екінші пландағы рөлді ұсынды. Осы еңбегі үшін Грейс «[[Алтын глобус]]» сыйлығын иеленіп, «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» номинациясына ілікті.

Актрисаға нағыз табыс пен атақ келесі жылы, ол Джордж Ситонның «Ауыл қызы» (1954) фильмінде басты рөлді сомдағанда келді. Бұл [[Бинг Кросби]] ойнаған ішкілікке салынған, ашулы әншінің жарының жарқын әрі есте қаларлық бейнесі еді. Актрисаның бұл еңбегі кәсіби кинематография ортасында өте жоғары бағаланды: Грейс Келли «[[Үздік актриса үшін Оскар сыйлығы|Үздік актриса]]» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығын иеленді,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Премии Оскар|url=http://awardsdatabase.oscars.org/ampas_awards/DisplayMain.jsp?curTime=1464134871040|publisher=Academy Awards Database|language=en|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; сондай-ақ Нью-Йорк киносыншылар қоғамы мен АҚШ-тың [[Ұлттық киносыншылар кеңесі]]нің «Үздік актриса» сыйлықтарына лайық деп танылды. 1955 жылы осы рөлі үшін Грейс екінші «[[Алтын глобус]]» сыйлығын алды; сол жылы туынды Халықаралық [[Канн кинофестивалі]]нің негізгі конкурстық бағдарламасында көрсетілді.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Канн кинофестивалі|url=http://www.festival-cannes.fr/en/archives/1955/inCompetition.html|publisher=Festival Cannes|language=en|access-date=2016-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20161031054302/http://www.festival-cannes.fr/en/archives/1955/inCompetition.html|archive-date=2016-10-31|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1956 жылы Грейс осы фильмдегі басты рөлі үшін британдық [[BAFTA]] сыйлығының «үздік шетелдік актриса» номинациясына ұсынылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Премия BAFTA|url=http://awards.bafta.org/award/1956/film/foreign-actress|publisher=BAFTA|language=en|access-date=2016-05-25|archive-date=2016-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160804003318/http://awards.bafta.org/award/1956/film/foreign-actress|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Келли шытырман оқиғалы фильмдердің актрисасы ретінде танылды. Көп ұзамай оған [[Альфред Хичкок]] назар аударып, актриса оның үш фильміне түсті. Олардың екеуі — «Кісі өлтіру жағдайында М нөмірін теріңіз» (1954) және «Аулаға қараған терезе» (1954) — режиссердің ең үздік туындыларының қатарына жатады.

Грейс Келлидің кинодағы мансабы небәрі төрт жылға — 1952 жылдан 1956 жылға дейін ғана созылды.

Актриса түскен соңғы фильм режиссер Чарльз Уолтерстің «Жоғары қоғам» (1956) атты музыкалық комедиясы болды. Мұнда Грейс Келлимен бірге басты рөлдерді танымал америкалық әншілер [[Бинг Кросби]] мен [[Фрэнк Синатра]], сондай-ақ әнші әрі музыкант [[Луи Армстронг]] сомдады.

Киноактрисаның таланты мен ерен еңбегін ескере отырып, [[Америка кино институты]] оны «Киноның 100 ұлы жұлдызы» тізімінде 13-орынға қойды.

Грейс өз тағдырын модельер [[Олег Кассини]]мен байланыстырғысы келді, бірақ оның жасы мен бірнеше рет ажырасқаны Грейстің ата-анасын бұл шешімге қарсы шығуға мәжбүр етті.

=== Монаконың ханшайымы ===
1955 жылы Грейс Келли [[Альфред Хичкок]]тың «Ұрыны ұстау» фильміне түсу үшін француз Ривьерасына барады. Сол кезде фильмнің кейбір көріністері [[Монако]] кінәздігінің аумағында түсірілген болатын. Бір жылдан кейін, [[Канн кинофестивалі]] кезінде ол Монако кінәзі [[III Ренье]]мен танысады. Бұл кездесуге актриса [[Оливия де Хэвиленд]] пен оның күйеуі, журналист Пьер Галант себепкер болды. Галант мырза «Paris Match» журналына ерекше мұқаба ойлап тауып, кінәз бен америкалық киножұлдыздың кездесу сәтін фотоға түсіруді ұсынады.

Кездесуден кейін екеуі бірге серуендеп, кейіннен жасырын хат жазысып тұрады. 1956 жылы 18 сәуірде олардың азаматтық неке қию рәсімі өтсе, келесі күні, 19 сәуірде салтанатты діни үйлену тойы болды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/april/19/newsid_2720000/2720723.stm|title=BBC On This Day 19 April 1956|publisher=BBC News|date=1956-04-19|access-date=2011-04-19|archive-url=https://www.webcitation.org/65JKTwuF1?url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/april/19/newsid_2720000/2720723.stm|archive-date=2012-02-09}}&lt;/ref&gt; Осы некеден кейін Грейс кінәби атанып, кинодағы мансабын біржолата тоқтатты.
Олардың үш баласы бар:

* Каролина Маргарита Луиза (1957)
* [[II Альбер (Монако ханзадасы)|II Альбер]] (1958)
* Стефания Мария Елизавета (1965).

=== Қазасы ===
1982 жылы 13 қыркүйекте Келли жол апатына ұшырады. Ол 1980 жылғы Rover SD1 автокөлігін басқара алмай қалып, көлік тік бұрылыстан шығып кетіп, тау бөктеріне құлады. Көлікте оның қызы Стефания да болған, ол аман қалды. Құтқарушылар Грейс Келлиді қираған көліктен шығарып алғанда, ол әлі тірі еді, бірақ алған ауыр жарақаттарынан ес-түссіз жатты. Келли жасанды тыныс алу аппаратына қосылды, алайда дәрігерлер оның жағдайын өмірмен үйлеспейді деп шешіп, III Реньенің келісімімен аппаратты ажыратты. Ол келесі күні Монако ауруханасында қайтыс болды. Кейіннен, 1985 жылы бұл мекеме Ханшайым Грейс аурухана орталығы (англ. The Princess Grace Hospital Centre) деп аталды.

Дәрігерлердің қорытындысы бойынша, Келли көлік айдап келе жатқанда «церебральды васкулярлық [[инсульт]]» болған. Монако госпиталінің бас хирургы, профессор Жан Шателанның нұсқасы бойынша, ол инсульт алған.&lt;ref name=NYT1&gt;[https://www.nytimes.com/1982/09/17/world/princess-stricken-before-crash-doctors-say.html Princess stricken before crash, doctors say / NY Times] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190703034131/https://www.nytimes.com/1982/09/17/world/princess-stricken-before-crash-doctors-say.html |date=2019-07-03 }} {{v|4|4|2020}}&lt;/ref&gt; Бастапқыда Стефания жеңіл жарақат алды деп хабарланғанымен, кейін оның мойын омыртқасы ауыр сынғаны белгілі болды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/september/14/newsid_2516000/2516601.stm|title=BBC On This Day 14 September 1982|publisher=BBC News|date=1982-09-14|access-date=2011-04-19|archive-url=https://www.webcitation.org/65JKUm1F4?url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/september/14/newsid_2516000/2516601.stm|archive-date=2012-02-09}}&lt;/ref&gt;

Кінәз Грейс 18 қыркүйекте Монакодағы Әулие Николай соборында өткен реквиемнен кейін Гримальдилердің отбасылық қорымына жерленді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.britishcouncil.org/learnenglish-central-history-princess-grace.htm|title=Death of Princess Grace - history - central - British Council - LearnEnglish|publisher=British Council|date=|access-date=2010-03-13|archive-url=https://www.webcitation.org/65JKVYKpQ?url=http://learnenglish.britishcouncil.org/en/|archive-date=2012-02-09}}&lt;/ref&gt; Рәсімге 400 қонақ, соның ішінде шетелдік үкімет өкілдері мен еуропалық монархтар әулетінің мүшелері қатысты. Британ королдік әулетінің атынан [[Диана, Уэльс ханшайымы|Уэльс ханшайымы Диана]] келсе, кино қауымдастығының атынан [[Кэри Грант]] болды. Жерлеу рәсімін дүние жүзі бойынша 100 миллионға жуық адам оның жерлеу рәсімін тікелей эфир арқылы бақылады.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Puente|first=Maria|url=https://www.usatoday.com/life/people/2007-09-10-grace-kelly_N.htm|title=Princess Grace lingers in memory|publisher=Usatoday.Com|date=2007-09-10|access-date=2010-03-13|archive-url=https://www.webcitation.org/65JKWze2I?url=http://www.usatoday.com/life/people/2007-09-10-grace-kelly_N.htm|archive-date=2012-02-09}}&lt;/ref&gt; Кінәз III Ренье екінші рет үйленбеді және 2005 жылы қайтыс болғаннан кейін Грейс Келлидің қасына жерленді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/b1c5425907fc1876c125706d0042ab74gb?OpenDocument&amp;2Gb|title=Monaco Cathedral|date=2008-07-28|publisher=Service Informatique du Ministère d'Etat (Monaco Minister of State Information Service|access-date=2010-10-16|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110516230956/http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/b1c5425907fc1876c125706d0042ab74gb?OpenDocument&amp;2Gb|archive-date=2011-05-16}}&lt;/ref&gt;

== Фильмография ==
[[Сурет:GraceKellyHighNoonTrailerScreenshot1952.jpg|thumb|right|Дәл тал түсте (1952)]]
[[Сурет:Dial M for Murder1.jpg|thumb|right|Кісі өлтіру жағдайында «М» нөмірін теріңіз (1954)]]
{{ФильмдеЖоғ}}
{{Фильмде|1951|[[Он төрт сағат]]|Fourteen Hours|миссис Луиза Энн Фуллер}}
{{Фильмде|1952|[[Дәл тал түсте (фильм, 1952)|Дәл тал түсте]]|High Noon|Эми Фаулер Кейн}}
{{Фильмде|1953|[[Могамбо (фильм)|Могамбо]]|Mogambo|Линда Нордли}}
{{Фильмде|1954|[[Кісі өлтіру жағдайында «М» нөмірін теріңіз]]|Dial M for Murder|Марго Уэндис}}
{{Фильмде|1954|[[Ауыл қызы (фильм, 1954)|Ауыл қызы]]|The Country Girl|Джорджи Элджин}}
{{Фильмде|1954|[[Жасыл от (фильм)|Жасыл от]]|Green Fire|Катерина Кноуллэнд}}
{{Фильмде|1954|[[Токо-Ридегі көпірлер]]|The Bridges at Toko-Ri|Нэнси Брубакер}}
{{Фильмде|1954|[[Аулаға қараған терезе (фильм, 1954)|Аулаға қараған терезе]]|Rear Window|Лиза Фремон}}
{{Фильмде|1955|[[Ұрыны ұстау]]|To Catch a Thief|Фрэнсис Стивенс}}
{{Фильмде|1956|[[Аққу (фильм, 1956)|Аққу]]|The Swan|ханшайым Александра}}
{{Фильмде|1956|[[Жоғары қоғам (фильм, 1956)|Жоғары қоғам]]|High Society|Трейси Саманта Лорд}}
{{ФильмдеТөм}}

== Марапаттары мен номинациялары ==
[[Сурет:Grace Kelly and Marlon Brando at the 1955 Academy Awards.jpg|thumb|right|Грейс Келли мен [[Марлон Брандо]] 27-ші «Оскар» марапаттау рәсімінде, 1955 жыл.]]
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Жыл !! Марапат !! Номинация !! Жоба !! Нәтиже
|-
| 1950 || Theatre World Award || — || ''Әке (пьеса)'' || {{Жеңіс}}
|-
|rowspan=2| 1953 || [[Оскар сыйлығы|Оскар]] || [[Үздік көмекші актриса үшін Оскар сыйлығы|Үздік көмекші актриса]] || rowspan=2|''[[Могамбо (фильм)|Могамбо]]'' || {{Номинация}}
|-
| [[Алтын глобус]] || Үздік көмекші актриса || {{Жеңіс}}
|-
| rowspan=&quot;5&quot;| 1955 || [[Оскар сыйлығы|Оскар]] || [[Үздік актриса үшін Оскар сыйлығы|Үздік актриса]] || rowspan=5|''[[Ауыл қызы (фильм, 1954)|Ауыл қызы]]'' || {{Жеңіс}}
|-
| [[Алтын глобус]] || Үздік актриса — драма || {{Жеңіс}}
|-
| [[Ұлттық киносыншылар кеңесі]] || Үздік актриса || {{Жеңіс}}
|-
| Нью-Йорк киносыншылар қоғамы || Үздік актриса || {{Жеңіс}}
|-
| [[BAFTA]] || Үздік актриса || {{Номинация}}
|-
|rowspan=2| 1954 || [[Ұлттық киносыншылар кеңесі]] || Үздік актриса || rowspan=2|''[[Аулаға қараған терезе (фильм, 1954)|Аулаға қараған терезе]]'' || {{Жеңіс}}
|-
| Нью-Йорк киносыншылар қоғамы || Үздік актриса || {{Жеңіс}}
|-
|rowspan=4| 1954 || [[Ұлттық киносыншылар кеңесі]] || Үздік актриса || rowspan=4|''[[Кісі өлтіру жағдайында «М» нөмірін теріңіз]]'' || {{Жеңіс}}
|-
| Нью-Йорк киносыншылар қоғамы || Үздік актриса || {{Жеңіс}}
|-
| [[BAFTA]] || Үздік актриса || {{Номинация}}
|-
| Bambi Award || Үздік халықаралық актриса || {{Номинация}}
|-
| 1956 || [[Алтын глобус]] || Әлемдік киноның сүйікті актрисасы || — || {{Жеңіс}}
|}

'''Басқа да марапаттары'''
* [[Голливуд Даңқ аллеясы|Голливудтың «Даңқ аллеясындағы»]] жұлдыз (1960)
* [[Америка кино институты]]ның нұсқасы бойынша «[[AFI нұсқасы бойынша 100 жылдағы 100 үздік кино жұлдызы|Классикалық америкалық киноның 100 ұлы жұлдызы]]» тізімінде 13-орын (1999)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://connect.afi.com/site/DocServer/stars50.pdf?docID=262 |title=America's Greatest Legends |publisher=American Film Institute |date=2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707093027/http://connect.afi.com/site/DocServer/stars50.pdf?docID=262 |archive-date=July 7, 2011 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Сыртқы сілтемелер ==
* {{imdb name|id=0000038|name=Грейс Келли}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}
{{Үздік актриса үшін Оскар сыйлығы}}

[[Санат:Үздік актриса үшін Оскар сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері]]</text>
      <sha1>l56bwxso9h8lpynqfjppxwhzhlm6b22</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лана Дель Рей</title>
    <ns>0</ns>
    <id>533552</id>
    <revision>
      <id>3692594</id>
      <parentid>3560136</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T14:20:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33675" sha1="1bb5kjrdd2jku009ph7c9736yryd3wc" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Есімі                = Лана Дель Рей
 |Атауы                = {{lang-en|Lana Del Rey}}
 |Сурет                = LDR2019-cr.jpg
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = Лана Дель Рей (2019)
 |Туған кездегі есімі = Элизабет Вулридж Грант
 |Толық  аты             = 
 |Туған күні         = 21.6.1985
 |Туған жері         = {{туғанжері|Нью-Йорк|Нью-Йоркте}}, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
 |Қайтыс болған күні   = 
 |Қайтыс болған жері   = 
 |Белсенділік жылдары  = 2005 — қазіргі уақыт
 |Мемлекет             = {{Байрақ|АҚШ}}
 |Мамандықтары         = {{әнші|АҚШ}}
 |Дауыс түрі           = [[контральто]]
 |Аспаптары            = [[гитара]]
 |Жанрлары             = [[дрим-поп]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ultraviolence|url=http://www.abc.net.au/triplej/review/album/s4025070.htm|website=[[ABC News (Australia)|ABC News]]|accessdate=July 25, 2014|date=маусым 16, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[Рок-музыка|рок]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Lana Del Rey Is Rock's Saddest, Baddest Diva: Inside the New Issue|url=http://www.rollingstone.com/music/news/lana-del-rey-is-rocks-saddest-baddest-diva-inside-the-new-issue-20140716|website=[[Rolling Stone]]|accessdate=December 8, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt; [[инди-поп]]
 |Лақап аттары         = Lana Del Rey
 |Ұжымдары             = 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = [[Interscope Records]], [[Polydor Records]], [[Stranger]], [[5 Points]]
 |Марапаттары          = 
 |Сайты                = {{URL|lanadelrey.com}}
 |Ортаққор             = Lana Del Rey
}}
'''Элизабет Вулридж Грант''' ({{lang-en|Elizabeth Woolridge Grant}}; [[21 маусым]], [[1985]], [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]]), '''Лана Дель Рей''' ({{lang-en|Lana Del Rey}}) есімімен белгілі — америкалық әнші және әндердің авторы. Музыкасында [[Америка|Американың]] [[1950 жыл|1950]][[1960 жыл|-1960]] жылдардағы поп-мәдениетіне көптеген сілтемелер бар, ұқсастықтар көп. Музыкасы қайғылы қарым-қатынас туралы баяндайды және меланхолия көптігімен белгілі.

==Балалық шағы, бастапқы жылдары==
Элизабет Вулридж Грант [[1985 жыл|1985 жылы]], 21-ші маусымда [[Нью-Йорк|Нью-Йорк қаласы, Манхэттен ауданында]] дүниеге келеді. Әкесі, Роберт Ингланд Грант-кіші бұрын [[Grey Group]] компаниясында копирайтер болған, қазіргі кезде кәсіпкер. Анасы, Патриция Энн орта мектепте мұғалім қызметін атқарады. Лананың сіңілісі Кэролайн мен ағасы Чарли бар. Атасы, Роберт Ингланд Грант көптеген атақты компаниялардың вице-президенті және инвестициялық банкирі болды.

Лана балалық шағын Лейк-Плэсид, Нью-Йорк штатындағы ауылда өткізеді. Сол жерде Католиктік бастауыш мектепті бітіреді. Бала кезінен Шіркеу хорының мүшесі және канторы болады. 15 жасында алкогольдік ішімдік қолданып, Кент мектебіне ауысады. Лана сұхбатында жасөспірім кезінде дос табуда қиындықтар болғанын айтады.

Мектеп бітірген соң Дженесеодағы мемлекеттік Нью-Йорк университетіне түседі. Бірақ ол оқуды тастап [[Лонг-Айленд|Лонг-Айлендтағы]] туыстарының үйіне көшіп, шағын кафеде даяшы болады. Сол кезде көкесі оған гитара аспабында ойнауды үйретеді. Солай Элизабет өлең жаза бастайды, сол туындыларымен түнгі клубтарда түрлі лақап аттармен шығып, ән салатын. Бірнеше жанкүйерлері пайда болды.

Келесі жылы 19 жасында Фордем университетіне, [[философия]] факультетіне түседі. Бронкс қаласынан [[Нью-Джерси|Нью-Джерсиге]] кетіп, [[Волонтерлік іс|волонтерлікпен]] айналыса бастайды. Үйсіз балаларға жәрдем беріп, ішімдік және [[есірткі]] тәуелділігіне қарсы жобаларға қатысады.

== Жеке өмірі ==
Жас кезінде ішімдікті көп ішкен , бірақ 2004 жылдан бастап тоқтатты. Сұхбат кезінде Кент мектебінің көмектескендігін айтқан. 

2011 жылдың тамызынан 2014 жылдың маусымына дейін Kassidy тобының әншісі Барри Джеймс О'Ниллмен қарым-қатынаста болды. Одан кейін 7 жыл бойы лейбл басшысымен болған, Лана кейін сұхбаттарда оның үлкен әсер еткенін айтады және әлі күнге шейін жақын достар болып келеді.

Нью-Йорк пен Лондонда тұрған соң  Лос Анджелес штаты,Кореа-таун қасындағы Хэнкок саябағына жақын жерге көшіп, ағасы мен сіңілісімен тұрады.

2015 жылы үйіне жанкүйері кіріп кеткендіктен Малибуға көшеді. 2016 жылдың қыркүйегінде Студио Сити,Лос Анджелестен 2 зәулім үй алады. Католиктік көз қарастарды ұстанған. Феминизмге қызықпайды. Лақап атын Делрей-Бич жеріне қатысты қойды. Ол жерде халық есірткі тәуелділігімен күрескен. 

Денесінде бірнеше татуировка бар. Сол қолында әжесі, Мадленге арналған &quot;М&quot; әрібі және &quot;Paradise&quot;([[Ағылшын тілі|ағыл.]] Жұмақ) сөзі бар. Сол қолындағы саусағында &quot;Die young&quot;([[Ағылшын тілі|ағыл.]] Жас кезінде қайтыс бол) жазуы бар. Оң қолында сүйікті 2 жазушысының аты және &quot;trust no one&quot; ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] Ешкімге сенбе) дәйексөзі  бар.

Бірнеше атақты жұлдыздармен достық қарым-қатынаста. Мысалы: [[The Weeknd]], [[Marina and the Diamonds]] , [[Кортни Лав]] және т.б.

== Карьерасы ==
===2005-2010: Карьерасының басталуы және бастапқы туындылары===
Элизабет Вулридж Грант ән жазып бастап жүрген кезде &quot;[[Лиззи Грант]]&quot; лақап атымен клубтарда шығып жүрді. 2005 жылдың көктемінде, колледжде оқып жүрген кезінде Дел Рей &quot;АҚШ Авторлық құқық кеңсесінде&quot; жеті әннен тұратын кеңейтілген альбомын тіркейді; қолданбаның атауы Rock Me Stable болды, сонымен қатар оның екінші атауы &quot;Young Like Me&quot; болды.&lt;ref&gt;&quot;[https://cocatalog.loc.gov/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?Search_Arg=pau002950687&amp;Search_Code=REGS&amp;PID=UKW7t--drR2yWFBzRii2pv184PvRX&amp;SEQ=20120822045916&amp;CNT=25&amp;HIST=1 Registration Number / Date: PAu002950687 / April 25, 2005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160202171514/http://cocatalog.loc.gov/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?Search_Arg=pau002950687&amp;Search_Code=REGS&amp;PID=UKW7t--drR2yWFBzRii2pv184PvRX&amp;SEQ=20120822045916&amp;CNT=25&amp;HIST=1 |date=2016-02-02 }}&quot;. ''Digital Spy''. 2005.&lt;/ref&gt; 2005 және 2006 жылдар аралығында Лана &quot;Sirens&quot; деп аталатын акустикалық альбомын жазады, ол 2012 жылдың ортасында желіде тараған May Jailer жобасының&lt;ref&gt;[https://i-d.co/ &quot;The Greatest Lana Del Rey Songs That Never Made an (Official) Album&quot;]. ''I-D''. Vice. Hellyer, Isabelle (18 сәуір, 2017).&lt;/ref&gt; бөлігі ретінде ғаламторда танымал болады. 

Лананың алғашқы көпшілік алдында өнер көрсетуі 2006 жылы Уильямсбургтегі ән жазу конкурсінде болды. Сол кезде ол Дэвид Нихтернге тиесілі &quot;A&amp;R 5 Points Records&quot; тәуелсіз лейблінің өкілі Ван Уилсонмен танысады.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071013161339/http://wlsc2006.com/915.html &quot;Williamsburg Live Songwriter Competition 2006 (WLSC 2006): Prizes&quot;]. Түпнұсқадан 2007 жылдың 13 қазанында мұрағатталған.&lt;/ref&gt; 2007 жылы Фордхэмде жоғары курс оқып жүрген кезінде No Kung Fu, 5 Points Records-ка өзінің демо-жазбалардан құралған акустикалық таспаларын ұсынды, ол оған 10 000 долларға жазба келісім-шартын ұсынды. Ол ақшаны Нью-Джерси штатының Солтүстік Берген қаласындағы Manhattan Mobile Home Park-ке көшу үшін пайдаланды және продюсер Дэвид Канмен жұмыс істей бастады.&lt;ref&gt;Sowray, Bibby (10 ақпан, 2012). [https://www.vogue.co.uk/article/lana-del-rey &quot;Lana Del Rey Biography, Quotes and Facts&quot;]. ''Vogue''. Түпнұсқадан 2012 жылдың 3 қазанында мұрағатталған.&lt;/ref&gt; 

Дел Рей Фордхэмді 2008 жылы философия бойынша өнер бакалавры дәрежесімен бітірді, содан кейін ол Лиззи Грант рөлінде Каннның қойылымымен үш тректі [[Kill Kill EP]] шығарды.&lt;ref&gt;C. Sullivan, Felicia (February 20 ақпан, 2009). [https://www.huffpost.com/entry/interview-singersongwrite_b_159346 &quot;Interview: Singer/Songwriter Lizzy Grant on Cheap Thrills, Elvis, The Flamingos, Trailer Parks, and Coney Island&quot;]. [[:en:HuffPost|''The Huffington Post''.]] Түпнұсқадан 2016 жылдың 11 желтоқсанында мұрағатталған.&lt;/ref&gt; Ол былай түсіндірді: &quot;Дэвид менің демо нұсқамды алғаннан кейін бір күн өткен соң ғана бірге жұмыс істеуге келісті. Ол өте адал продюсер ретінде танымал және жәй ғана поп емес музыка жасауға қызығушылық танытты&quot;.&lt;ref&gt;Calvert, John (4 қазан, 2011). [https://thequietus.com/articles/07106-lana-del-rey-interview &quot;Original Sin: An Interview With Lana Del Rey&quot;]. ''The Quietus''. Түпнұсқадан 2012 жылдың 21 шілдесінде мұрағатталған.&lt;/ref&gt; 

===2011-2013: ''Born to Die және Paradise-''пен серпіліс===
2011 жылы Дель Рей YouTube арнасына өзінің веб-камерасында ән айтып тұрған кадрлармен араласқан винтажды кадрлары бар &quot;Video Games&quot; және &quot;Blue Jeans&quot; әндеріне арнап өзі жасаған музыкалық бейнелерді жүктеді.&lt;ref&gt;Dobbins, Amanda (21 Қыркүйек, 2011). [https://www.vulture.com/2011/09/lana_del_rey.html &quot;Meet Lana Del Rey, the New Singer Music Bloggers Love to Hate&quot;]. ''New York''. Түпнұсқадан 2011 жылдың 12 желтоқсанында мұрағатталған.&lt;/ref&gt; &quot;[[Video Games]]&quot; музыкалық бейнебаяны ғаламтордағы вирустық сенсацияға айналды, бұл Дел Рейге Stranger Records-қа әнді дебюттік сингл ретінде шығаруға қол қоюға әкелді.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20111218225159/http://strangerrecords.com/#section_01news_2011-06-30-lana_signed_to_stranger &quot;Lana Del Rey signs to Stranger!&quot;]. Stranger Records. 30 Маусым, 2011. Түпнұсқадан 2011 жылдың 18 желтоқсанында мұрағатталған.&lt;/ref&gt; Ол The Observer басылымына: &quot;Мен бұл әнді бірнеше ай бұрын желіге жүктеп қойғанмын, өйткені бұл менің сүйікті әнім еді. Шынымды айтсам, бұл жалғыз ән емес еді, бірақ адамдар оған шынымен жауап берді&quot;. Ол жарыққа шыққаннан кейін бірден хитке айналды. Бұл ән оған 2011 жылы қазанда &quot;Next Big Thing&quot; номинациясында Q сыйлығын&lt;ref&gt;Larsen, luke (25 Қазан, 2011). [https://www.pastemagazine.com/articles/2011/10/lana-del-rey-wins-q-award-says-album-due-out-janua.html &quot;Lana Del Rey Wins Q Award, Says Album Due Out January&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120128043120/http://www.pastemagazine.com/articles/2011/10/lana-del-rey-wins-q-award-says-album-due-out-janua.html |date=2012-01-28 }}. ''Paste''. Wolfgang's Vault. Түпнұсқадан 2012 жылдың 28 қаңтарында мұрағатталған.&lt;/ref&gt; және 2012 жылы &quot;Best Contemporary Song&quot; үшін Ivor Novella-ны алды.&lt;ref&gt;Corner, Lewis (17 Мамыр, 2012). [https://www.digitalspy.com/music/a382199/adele-lana-del-rey-take-that-win-at-ivor-novellos-2012/ &quot;Adele, Lana Del Rey, Take That win at Ivor Novellos 2012&quot;]. ''Digital Spy''. Түпнұсқадан 2012 жылдың 25 маусымында мұрағатталған.&lt;/ref&gt; Сол айда ол Interscope Records және Polydor компанияларымен екінші студиялық альбомы &quot;Born to Die&quot; шығару үшін бірлескен келісімге қол қойды.&lt;ref&gt;Savage, Mark (27 Қаңтар, 2012). [https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-16729651 &quot;Love, the law, and Lana Del Rey&quot;]. ''BBC News''. Түпнұсқадан 2012 жылдың 3 ақпанында мұрағатталған.&lt;/ref&gt; Ол осы уақыт аралығында &quot;Лана Дель Рей&quot; есімін қабылдады. &quot;[[Born to Die]]&quot; дебюттік альбомы 2012 жылдың қаңтарында ресми түрде жарыққа шықты. Ол бүкіл әлемде танымалдылыққа ие болып, 11 елде бірінші нөмірге ие болды. Ол 2012 жылы 3,4 миллион данамен сатылып, жылдың ең көп сатылған бесінші альбомы болды. 

&quot;[[Paradise]]&quot; альбомы 2012 жылдың 12 қарашасында дербес шығарылым ретінде шығарылды, сонымен қатар Дель Рейдің бұрыңғы альбомы Paradise-тегі қосымша 8 трекпен біріктіріп [[Born to Die: The Paradise Edition]] жарыққа шықты. Paradise алғашқы аптасында 67 000 данамен сатылып, [[Billboard 200]] тізімінде 10- шы орында шығып АҚШ-тағы үздік 10 альбом тізіміне кіретін екінші альбомы болып белгіленді.&lt;ref&gt;&quot;Lana Del Rey Debuts at No. 10 on Billboard 200 With 'Paradise' EP (Interscope/Polydor)&quot;. Santa Monica, California. PR Newswire. 21 Қараша, 2012. Түпнұсқадан 2013 жылдың 5 маусымында мұрағатталған.&lt;/ref&gt; Сонымен қатар ол 56-шы жыл сайынғы [[Грэмми]] сыйлығында &quot;Үздік поп-вокалдық альбом&quot; номинациясына ие болды.&lt;ref&gt;[https://www.grammy.com/ &quot;Lana Del Rey&quot;]. Grammy Awards.&lt;/ref&gt; Дел Рей қараша айында 2012 MTV Europe Music Awards марапатында бірнеше номинацияға ие болды және &quot;Үздік балама орындаушы&quot; ([[Ағылшын тілі|ағылш]]. Best Alternative performer) жүлдесін жеңіп алды.&lt;ref&gt;McGovern, Kyle (12 Қараша, 2012). &quot;MTV EMAs 2012: Taylor Swift Is Popular in Europe, Too&quot;. ''Spin''. Түпнұсқадан 2015 жылдың 25 қарашасында мұрағатталған.&lt;/ref&gt;

Лана 2013 жылдың маусымында Энтони Мандлер түсірген &quot;[[Paradise]]&quot; тректеріне негізделген &quot;[[Tropico]]&quot; музыкалық қысқаметражды фильмін басқарды. Дель Рей фильмді 2013 жылы 4 желтоқсанда [[Голливуд|Голливудтағы]] Cinerama Dome кинотеатрында көрсетті. 6 желтоқсанда саундтрек цифрлық дүкендерге шығарылды.  

===2014-2016: ''Ultraviolence, Honeymoon'' және киножұмыстары===
2014 жылдың 26 қаңтарында Лана 2014 жылы дарк-фэнтези жанрындағы &quot;[[Малефисента (фильм, 2014)|Малефисента]]&quot; ([[Ағылшын тілі|ағылш]]. ''[[Maleficent]]'') фильмі үшін &quot;[[Once Upon a Dream]]&quot; әніне каверін шығарды.&lt;ref&gt;&quot;[https://web.archive.org/web/20140125045949/http://www.stitchkingdom.com/disney-lana-del-rey-maleficent-68709/ &quot;Maleficent&quot; to Feature &quot;Once Upon a Dream&quot; by Lana Del Rey]&quot;. ''Stitch Kingdom''. Түпнұсқадан 2014 жылдың 25 қаңтарында мұрағатталған&lt;/ref&gt; Paradise альбомы аяқталған соң Дэн Ауэрбахпен бірге Дель Рей ''[[Ultraviolence (альбом)|Ultraviolence]]'' атты келесі альбомын жаза бастайды.&lt;ref&gt;&quot;[https://www.theguardian.com/music/2013/dec/05/lana-del-rey-new-album-title-ultraviolence Lana Del Rey announces new album title: Ultraviolence]&quot;. ''The Guardian''. London, UK. December 5, 2013. ISSN 0261-3077. OCLC 60623878. Түпнұсқадан 2014 жылдың 15 сәуірінде мұрағатталған.&lt;/ref&gt; ''[[Ultraviolence (альбом)|Ultraviolence]]'' 2014 жылдың 13 маусымында шығарылды және 12 елде, соның ішінде АҚШ пен Ұлыбританияда бірінші орынға шықты. Алғашқы аптасында әлем бойынша 880 000 данасы сатылуына&lt;ref&gt;&quot;[https://www.prnewswire.com/news-releases/lana-del-reys-ultraviolence-interscopepolydor-uk-debuts-at-1-in-twelve-countries-including-us--uk-plus-top-5-in-eight-other-countries-264631091.html Lana Del Rey's 'ULTRAVIOLENCE' (Interscope/Polydor UK) Debuts At No. 1 in Twelve Countries Including U.S. &amp; U.K., Plus Top 5 in Eight Other Countries]&quot;. PR Newswire. June 25, 2014. Түпнұсқадан 2014 жылдың 30 маусымында мұрағатталған&lt;/ref&gt;  &quot;[[West Coast]]&quot;, &quot;[[Shades of Cool]]&quot;, &quot;[[Ultraviolence]]&quot;, and &quot;[[Brooklyn Baby]]&quot; синглдары шығуы себеп болды. Лана &quot;Ultraviolence&quot; бейнебаянын түсіргеннен кейін фотограф Франческо Каррозинимен кездесе бастады; екеуі бір жылдан астам уақыттан кейін 2015 жылдың қарашасында ажырасқан.&lt;ref&gt;Heller, Corinne (11 Қараша, 2015). &quot;[https://www.eonline.com/news/715031/lana-del-rey-and-boyfriend-francesco-carrozzini-split-report Lana Del Rey and Boyfriend Francesco Carrozzini Split: Report]&quot;. ''E!''.&lt;/ref&gt;

Лананың келесі төртінші студиялық альбомы ''[[Honeymoon]]'' 2015 жылдың 18 қыркүйегінде&lt;ref&gt;Lipshutz, Jason (14 Тамыз, 2015). &quot;[https://www.billboard.com/music/pop/lana-del-rey-honeymoon-release-date-6663895/ Lana Del Rey's 'Honeymoon' Album Gets Sept. 18 Release Date]&quot;. ''Billboard''. Түпнұсқадан 2015 жылдың 16 тамызында мұрағатталған.&lt;/ref&gt; музыка сыншылары тарапынан жоғары бағаға ие болды.&lt;ref&gt;&quot;[https://www.metacritic.com/music/honeymoon/lana-del-rey Reviews for Honeymoon]&quot;. ''Metacritic''. Түпнұсқадан 2015 жылдың 20 қыркүйегінде мұрағатталған. &lt;/ref&gt; Оның алдыңғы жұмысы сияқты бұл альбом да бірден хит болып &quot;US Billboard 200&quot; тізімінде екінші орынға шықты. Альбом шығар алдында Дель Рей &quot;[[Honeymoon]]&quot; тректерін, &quot;[[High by the Beach]]&quot; синглын және &quot;[[Terrence Loves You]]&quot; жарнамалық синглін алдын ала шығарды. 2015 жылдың мамыр айында Honeymoon альбомы шығарылмас бұрын Дель Рей &quot;[[Endless Summer Tour]]&quot; атты концерттік турға шықты, онда Кортни Лав (ағылш. Courtney Love) пен Гримс (ағылш. Grimes) болды. Сонымен қатар, Дел Рей 2015 жылы 28 тамызда шыққан Weeknd тобының Beauty Behind the Madness альбомындағы «Prisoner» трегін бірлесіп жазған және сол тректе вокал орындаған.&lt;ref&gt;Carley, Brennan (4 Тамыз, 2015). &quot;[https://web.archive.org/web/20151213045855/https://www.spin.com/2015/08/the-weeknd-beauty-behind-the-madness-new-album-lana-del-rey-prisoner/ The Weeknd's New Album Features Lana Del Rey]&quot;. ''Spin''. Түпнұсқадан 2015 жылдың 13 желтоқсанында мұрағатталған.&lt;/ref&gt;

===2017-2019: ''Lust For Life және Norman Fucking Rockwell!''===
2017 жылы Лана Дель Рей өзінің бесінші студиялық альбомы – ''Lust for Life''-ті жарыққа шығарды. Альбом 2017 жылғы 21 шілдеде Interscope және Polydor лейблдерінде шықты&lt;ref&gt;[https://www.billboard.com/music/pop/lana-del-rey-lust-for-life-album-of-the-week-7873902/ Billboard. ''Lana Del Rey’s “Lust for Life” Album of the Week.'']. 2017. Альбомның шығу күні (21 шілде 2017), лейблдері (Interscope, Polydor) және релиз туралы ресми ақпаратты растайды.&lt;/ref&gt;. Жазбада The Weeknd, ASAP Rocky, Playboi Carti, Стиви Никс және Шон Оно Леннон сияқты әртістер қонақ ретінде қатысты&lt;ref&gt;[https://pitchfork.com/news/listen-to-lana-del-reys-new-album-lust-for-life/ Pitchfork. ''Listen to Lana Del Rey’s New Album “Lust for Life.”'']. 2017. Альбомдағы қонақ орындаушылар (The Weeknd, ASAP Rocky, Playboi Carti, Стиви Никс, Шон Оно Леннон) туралы ақпарат береді.&lt;/ref&gt;. Альбом музыка жағынан дрим-поп, инди-поп және трип-хоп элементтерін қамтып, әншінің алдыңғы жұмыстарына қарағанда саяси және әлеуметтік тақырыптарды көбірек қозғады. Lust for Life АҚШ-тағы Billboard 200 чартында бірінші орыннан дебют жасады&lt;ref&gt;[https://www.billboard.com/pro/lana-del-rey-lust-for-life-no-1-billboard-200-albums/ Billboard. ''Lana Del Rey’s “Lust for Life” Debuts at No. 1 on Billboard 200'']''.'' 2017. Альбомның Billboard 200 чартында бірінші орыннан дебют жасағанын растайды.&lt;/ref&gt;.

2019 жылы Дель Рей продюсер Джек Антоноффпен бірлесіп алтыншы студиялық альбомы – ''Norman Fucking Rockwell!''-ді шығарды. Альбом 2019 жылғы 30 тамызда жарық көрді және сыншылар тарапынан өте жоғары бағаланды&lt;ref&gt;[https://pitchfork.com/reviews/albums/lana-del-rey-norman-fucking-rockwell/ Pitchfork. ''Lana Del Rey: Norman Fucking Rockwell! Album Review'']''.'' 2019. Альбомның жарық көруі (30 тамыз 2019) және сыншылар бағасына қатысты ақпарат береді.&lt;/ref&gt;. Музыкалық тұрғыдан жазба софт-рок, фолк-рок және психоделик рок бағыттарына жақын болды. Альбом көптеген басылымдардың жыл қорытындысы тізімдерінде жетекші орындарға ие болып, «Жыл альбомы» номинациясы бойынша Grammy Awards марапатына ұсынылды&lt;ref&gt;[https://grammy.com/news/2020-grammy-awards-nominations-complete-winners-list The Recording Academy (Grammy.com). ''2020 GRAMMY Awards: Complete Winners &amp; Nominations List.'' 2019.]&lt;/ref&gt;.

Сол жылы Дель Рей Майли Сайрус және Ариана Грандемен бірге «Charlie’s Angels» (2019) фильміне арналған «Don’t Call Me Angel» саундтрек сингліне қатысты&lt;ref&gt;[https://variety.com/2019/music/news/ariana-grande-miley-cyrus-lana-del-rey-charlies-angels-1203328817/ Variety. ''Ariana Grande, Miley Cyrus, Lana Del Rey Team Up for ‘Charlie’s Angels’ Theme'']''.'' 2019. «Don’t Call Me Angel» синглінің «Charlie’s Angels» фильміне арналған саундтрек екендігін растайды.&lt;/ref&gt;. Ән коммерциялық табысқа ие болып, бірнеше елдің чарттарында жоғары орындарға көтерілді. Сонымен қатар 2019 жылы ол «Looking for America» атты жеке синглін шығарды. Бұл ән АҚШ-тағы жаппай атыс оқиғаларынан кейін жазылып, әлеуметтік мазмұнға ие композиция ретінде қабылданды&lt;ref&gt;[https://pitchfork.com/news/lana-del-rey-releases-looking-for-america-and-season-of-the-witch-listen/ Pitchfork. Lana Del Rey Releases ‘Looking for America’ and ‘Season of the Witch’: Listen]. 2019. «Looking for America» синглінің 2019 жылы жарияланып, жаппай атыс оқиғаларына жауап ретінде шығарылғанын растайды.&lt;/ref&gt;.

=== 2021: ''Chemtrails Over the Country Club'' және ''Blue Banisters'' ===
2021 жылы Дель Рей өзінің жетінші студиялық альбомы – ''Chemtrails Over the Country Club''-ты жарыққа шығарды.&lt;ref name=&quot;bb-chem-date&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/music/pop/lana-del-rey-chemtrails-over-the-country-club-release-date-9504079/|title=Lana Del Rey Announces 'Chemtrails Over the Country Club' Album Release Date|website=Billboard|access-date=2026-03-05}}&lt;/ref&gt; Альбом Ұлыбританияның Official Albums Chart тізімінде 1-орынға көтеріліп, алғашқы аптада 40 000 chart sales көрсетті, оның ішінде 16 700 дана винил сатылымы тіркелді&lt;ref name=&quot;bb-uk&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/pro/lana-del-rey-chemtrails-over-the-country-club-uk-chart/|title=Lana Del Rey's 'Chemtrails Over the Country Club' Debuts at No. 1 in U.K.|website=Billboard|access-date=2026-03-05}}&lt;/ref&gt;. АҚШ-та ''Chemtrails Over the Country Club'' Billboard 200 чартында 2-орыннан дебют жасап, алғашқы аптада 75 000 альбом сатылымына тең бірлік жинады (соның 58 000-ы таза сатылым)&lt;ref name=&quot;bb-alt-record&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/pro/lana-del-rey-alternative-albums-chart-record-foo-fighters/|title=Lana Del Rey Breaks Record for Most No. 1s on Alternative Albums Chart|website=Billboard|access-date=2026-03-05}}&lt;/ref&gt;. Сонымен қатар альбом Billboard Top Album Sales чартында 1-орыннан бастады&lt;ref name=&quot;bb-sales&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/pro/lana-del-rey-chemtrails-over-the-country-club-top-album-sales-chart/|title=Lana Del Rey's 'Chemtrails Over the Country Club' Debuts at No. 1 on Top Album Sales Chart|website=Billboard|access-date=2026-03-05}}&lt;/ref&gt;. Альбом Billboard Alternative Albums чартында да 1-орынға шықты, бұл Дель Рейдің Alternative Albums чартындағы рекордтық көрсеткіштерінің бір бөлігі ретінде аталды&lt;ref name=&quot;bb-alt-record&quot; /&gt;.

Сол жылы әнші сегізінші студиялық альбомы – ''Blue Banisters''-ті шығарды. Альбом 2021 жылғы 22 қазанда Polydor және Interscope Records арқылы жарық көрді&lt;ref name=&quot;bb-bb-stream&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/music/pop/lana-del-rey-blue-banisters-album-stream-9649298/|title=Lana Del Rey's 'Blue Banisters' Album: Stream It Now|website=Billboard|access-date=2026-03-05}}&lt;/ref&gt;. Альбомға дейін 2021 жылғы 20 мамырда «Blue Banisters», «Text Book» және «Wildflower Wildfire» атты үш трек жарияланды&lt;ref name=&quot;bb-3songs&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/music/music-news/lana-del-rey-3-new-singles-blue-banisters-album-9575845/|title=Lana Del Rey Shares Three New Songs|website=Billboard|access-date=2026-03-05}}&lt;/ref&gt;. Бұл үш тректің жазылуына және продюсерлігіне Gabriel Edward Simon, Zachary Dawes және Mike Dean қатысқаны көрсетілген&lt;ref name=&quot;pf-3songs&quot;&gt;{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/lana-del-rey-releases-3-new-songs-listen/|title=Lana Del Rey Releases 3 New Songs: Listen|website=Pitchfork|access-date=2026-03-05}}&lt;/ref&gt;. 2021 жылғы 8 қыркүйекте «Arcadia» синглі шықты және сол материалда ''Blue Banisters'' альбомының шығу күні 22 қазан екені хабарланды&lt;ref name=&quot;bb-arcadia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/music/pop/lana-del-rey-blue-banisters-release-date-arcadia-video-9626332/|title=Lana Del Rey Shares 'Arcadia', Announces 'Blue Banisters' Release Date|website=Billboard|access-date=2026-03-05}}&lt;/ref&gt;. ''Blue Banisters'' Billboard 200 чартында 8-орыннан дебют жасады және бұл Дель Рейдің Billboard 200-дегі сегізінші топ-10 нәтижесі ретінде тіркелді&lt;ref name=&quot;bb-alt-no1s&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/pro/lana-del-rey-most-alternative-albums-no-1s/|title=Lana Del Rey Logs Record-Extending Total of No. 1s on Alternative Albums Chart|website=Billboard|access-date=2026-03-05}}&lt;/ref&gt;. Альбом Billboard Alternative Albums чартында 1-орынға көтеріліп, Дель Рейдің Alternative Albums чартындағы №1 альбомдар саны бойынша жеке рекорд орнатуына себеп болды&lt;ref name=&quot;pf-record&quot;&gt;{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/lana-del-rey-sets-new-record-for-most-no-1-alternative-albums/|title=Lana Del Rey Sets New Record for Most No. 1 Alternative Albums|website=Pitchfork|access-date=2026-03-05}}&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Дискографиясы ==
===Студиялық альбомдары===
* 2010 - ''[[Lana Del Ray (альбом)|Lana Del Ray]]''
* 2012 - ''[[Born to Die]]''
* 2014 - ''[[Ultraviolence (альбом)|Ultraviolence]]''
* 2015 - ''[[Honeymoon]]''
* 2017 - ''[[Lust for Life]]''
* 2019 - ''[[Norman Fucking Rockwell!]]''
* 2021 - ''[[Chemtrails Over the Country Club]]''
* 2021 - ''[[Blue Banisters]]''
* 2023 - ''Did You Know That There's a Tunnel Under Ocean Blvd''
* 2024 - ''Lasso''

===Шағын-альбомдары===
* 2008 — ''[[Kill Kill]]''
* 2010 — ''[[Lana Del Rey (EP)]]''
* 2012 — ''[[Paradise]]''
* 2013 — ''[[Tropico]]''

==Қолтаңба==
[[Сурет:Lanadelrey signature.png|alt=Signature|Лана Дель Рей қолтаңбасы]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
*{{Official website| LanaDelRey.com}}
*{{IMDb name|4787894}}

{{Сыртқы сілтемелер}}</text>
      <sha1>1bb5kjrdd2jku009ph7c9736yryd3wc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алтын пальма бұтағы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>536170</id>
    <revision>
      <id>3692612</id>
      <parentid>3609097</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:37:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marksscheider</username>
        <id>183882</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гран-при (1939—1954) */</comment>
      <origin>3692612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69062" sha1="pypv5q8ei8jhvqllkuc1ondcucwh0lv" xml:space="preserve">{{Сыйлық 
| атауы             = Алтын пальма бұтағы
| түпнұсқа_атауы    = {{lang-fr|Palme d’Or}}
| сурет             = Palmed'or.jpg
| сурет_ені         = 250px
| сурет_сипаттамасы = 
| мемлекет          = {{Байрақ|Франция}}
| не үшін           = Канн кинофестивалінің үздік фильмі үшін
| құрылтайшы        = [[Канн кинофестивалі]] 
| негізі_қаланды    = 1955
| сайт              = https://www.festival-cannes.com/en/the-festival/the-palme-d-or/
| алдыңғы           = 
| келесі            = 
}}
'''«Алтын пальма бұтағы»''' ({{lang-fr|Palme d’Or}}) — [[Канн кинофестивалі]]нің негізгі конкурсындағы «Үздік толықметражды фильм» номинациясы бойынша жеңімпаз режиссерге берілетін ең жоғары марапат. Оны 1955 жылы фестивальдің ұйымдастыру комитеті тағайындады. Бұған дейін, 1939 жылдан 1954 жылға дейін, фестивальдің ең жоғары марапаты «Халықаралық кинофестивальдің Гран-приі» ({{lang-fr|Grand Prix du Festival International du Film}} деп аталды. 1964 жылы «Алтын пальма бұтағы» қайтадан Гран-примен алмастырылып, тек 1975 жылы ғана біржола қайтарылды.&lt;ref name=&quot;Brief History&quot;&gt;{{Cite web |date=20 May 2023 |title=The Palme d'or – From its creation to the present day |url=http://www.festival-cannes.com/en/69-editions/palme/a-brief-history-of-the-palme-d-or |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180526162114/http://www.festival-cannes.com/en/69-editions/palme/a-brief-history-of-the-palme-d-or |archive-date=26 May 2018 |access-date=21 May 2023 |website=[[Cannes Film Festival|festival-cannes.com]]}}&lt;/ref&gt; Кино әлемдегі ең беделді марапаттарының бірі ретінде танылады.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.vox.com/culture/2017/5/16/15508284/cannes-film-festival-how-to-pronounce-high-heels-netflix-jury|title=Why the Cannes Film Festival matters (and how to pronounce it)|work=Vox|access-date=21 January 2018|archive-date=21 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180121184302/https://www.vox.com/culture/2017/5/16/15508284/cannes-film-festival-how-to-pronounce-high-heels-netflix-jury|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.france24.com/en/20170528-cannes-2017-swedish-film-square-ruben-ostlund-wins-top-prize-palme-d-or|title=Cannes 2017: Sweden's Ruben Östlund wins Palme d'Or for 'The Square' – France 24|date=28 May 2017|work=France 24|access-date=21 January 2018|language=en-US|archive-date=22 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230422000836/https://www.france24.com/en/20170528-cannes-2017-swedish-film-square-ruben-ostlund-wins-top-prize-palme-d-or|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://deadline.com/2016/05/cannes-film-festival-academy-awards-pete-hammond-commentary-1201751722/|title=Cannes Vs Oscar: Why The Palme d'Or And Best Picture Academy Award Don't Make A Perfect Match|last=Hammond|first=Pete|date=11 May 2016|work=Deadline|access-date=21 January 2018|language=en-US|archive-date=21 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180121184356/http://deadline.com/2016/05/cannes-film-festival-academy-awards-pete-hammond-commentary-1201751722/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/lists/cannes-palme-dor-winners-ranked-891143/item/scarecrow-palme-dor-winners-891097|title='Scarecrow' (1973) – Cannes: All the Palme d'Or Winners, Ranked|website=The Hollywood Reporter|date=10 May 2016}}&lt;/ref&gt;

2011 жылдан бастап киноөнеріне қосқан зор үлесі мен мансабындағы жетістіктері үшін берілетін «Құрметті Алтын пальма бұтағы» ({{lang-fr|Honorary Palme d'Or}}) табысталып келеді.

== Жеңімпаздар ==
=== Гран-при (1939—1954) ===
{| class=&quot;wikitable unsortable&quot;
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot; | Жыл
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%;&quot;| Қазақша атауы
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:8%;&quot;| Түпнұсқа атауы
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5%;&quot;| Режиссёрі
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3%;&quot;| Өндіруші ел
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot; class=&quot;unsortable&quot;| {{abbr|Дер|Дереккөздер}}
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1939 жыл|1939]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:#EFD; padding-left:3%&quot; data-sort-value=&quot;ω&quot; | '''Канн кинофестивалі алғаш рет 1939 жылы өтуі тиіс еді, бірақ соғыстың басталуына байланысты тоқтатылды. 2002 жылы фестиваль ұйымдастырушылары 1939 жылғы байқауға қатысуы тиіс болған фильмдерді қайта қарап, «[[Юнион Пасифик (фильм)|Юнион Пасифик]]» фильмін жеңімпаз деп таныды.'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;war&quot;&gt;{{cite news|last1=Ronk|first1=Liz|last2=Rothman|first2=Lily|date=13 May 2015|title=How World War II Created the Cannes Film Festival|url=https://time.com/3843724/first-cannes-history/|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=5 April 2020|archive-date=26 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240526183606/https://time.com/3843724/first-cannes-history/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;11&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1946 жыл|1946]]
| ''[[Қысқа кездесу (фильм, 1945)|Қысқа кездесу]]''
| Brief Encounter
| [[Дэвид Лин]]
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=BRIEF ENCOUNTER|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/brief-encounter|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175042/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/brief-encounter|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Соңғы мүмкіндік (фильм, 1945)|Соңғы мүмкіндік]]''
| ''Die Letzte Chance''
| [[Леопольд Линдтберг]]
| {{Байрақ|Швейцария}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=DIE LETZTE CHANCE (THE LAST CHANCE)|url=https://www.festival-cannes.com/en/f/die-letzte-chance/|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|date=13 May 2016 |language=en|archive-date=26 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240526183621/https://www.festival-cannes.com/en/f/die-letzte-chance/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[The Lost Weekend|Жоғалған уикэнд]]''
| The Lost Weekend
| [[Билли Уайлдер]]
| {{Байрақ|АҚШ}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=THE LOST WEEK-END|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/the-lost-week-end|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418195129/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/the-lost-week-end|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Мария Канделария]]''
| María Candelaria
| [[Эмилио Фернандес]]
| {{Байрақ|Мексика}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=MARIA CANDELARIA|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/maria-candelaria|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418193632/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/maria-candelaria|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Қанатсыз адамдар]]''
| ''Muži bez křídel''
| [[Франтишек Чап]]
| {{Байрақ|Чехословакия}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=MUZI BEZ KIDEL|url=https://www.festival-cannes.com/en/films/muzi-bez-kidel|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175031/https://www.festival-cannes.com/en/films/muzi-bez-kidel|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Төменгі қала]]''
| Neecha Nagar
| [[Четан Ананд]]
| {{Байрақ|Үндістан}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=NEECHA NAGAR|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/neecha-nagar|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175033/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/neecha-nagar|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Пасторальдық симфония (фильм)|Пасторальдық симфония]]''
| ''La symphonie pastorale''
| [[Жан Деланнуа]]
| {{Байрақ|Франция}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=LA SYMPHONIE PASTORALE|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/la-symphonie-pastorale|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418205203/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/la-symphonie-pastorale|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Қызыл шалғындар]]''
| ''De røде enge''
| [[Бодиль Ипсен]], [[Лау Лауритцен]]
| {{Байрақ|Дания}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=DE RØDE ENGE|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/de-rode-enge|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175035/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/de-rode-enge|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Рим, ашық қала]]''
| ''Roma, città aperta''
| [[Роберто Росселлини]]
| {{Байрақ|Италия}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ROMA CITTA APERTA|url=https://www.festival-cannes.com/en/films/roma-citta-aperta|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175048/https://www.festival-cannes.com/en/films/roma-citta-aperta|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Азап (фильм, 1944)|Азап]]''
| ''Hets''
| [[Альф Шёберг]]
| {{Байрақ|Швеция}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=HETS|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/hets|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418200644/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/hets|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Ұлы бетбұрыс]]''
| Великий перелом
| [[Фридрих Эрмлер]]
| {{Байрақ|КСРО}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=VELIKIY PERELOM|url=https://www.festival-cannes.com/en/films/velikiy-perelom|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175053/https://www.festival-cannes.com/en/films/velikiy-perelom|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1947 жыл|1947]]
| ''[[Антуан мен Антуанетта]]'' &lt;small&gt;(Үздік психологиялық және махаббат туралы фильм)&lt;/small&gt;
| ''Antoine et Antoinette''
| [[Жак Беккер]]
| {{Байрақ|Франция}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ANTOINE ET ANTOINETTE|url=https://www.festival-cannes.com/en/films/antoine-et-antoinette|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=12 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230312161417/https://www.festival-cannes.com/en/films/antoine-et-antoinette|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Айқас от]]'' &lt;small&gt;(Үздік әлеуметтік фильм)&lt;/small&gt;
| Crossfire 
| [[Эдвард Дмитрык]]
| {{Байрақ|АҚШ}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=CROSSFIRE|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/crossfire|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=12 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230312161432/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/crossfire|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Қарғыс атқандар (фильм, 1947)|Қарғыс атқандар]]'' &lt;small&gt;(Үздік шытырман оқиғалы және криминалдық фильм)&lt;/small&gt;
| ''Les Maudits''
| [[Рене Клеман]]
| {{Байрақ|Франция}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=LES MAUDITS|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/les-maudits|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=12 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230312162953/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/les-maudits|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Зигфелд ақымақтығы]]'' &lt;small&gt;(Үздік музыкалық комедия)&lt;/small&gt;
| Ziegfeld Follies 
| [[Винсент Миннелли]]
| {{Байрақ|АҚШ}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ZIEGFELD FOLLIES |url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/ziegfeld-follies |access-date=16 July 2021 |website=Festival de Cannes |language=en |archive-date=12 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312161418/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/ziegfeld-follies |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1948 жыл|1948]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:#EFD; text-align:center;&quot; data-sort-value=&quot;ω&quot; | '''Фестиваль өткізілген жоқ'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite news|date=6 May 2011|title=Factbox: History of the Cannes film festival|url=https://www.reuters.com/article/us-cannes-history/factbox-history-of-the-cannes-film-festival-idUSTRE74528Y20110506|work=[[Reuters]]|access-date=5 April 2020|archive-date=12 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230312155200/https://www.reuters.com/article/us-cannes-history/factbox-history-of-the-cannes-film-festival-idUSTRE74528Y20110506|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1949 жыл|1949]]
| ''[[Үшінші адам]]''
| The Third Man
| [[Кэрол Рид]]
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=THE THIRD MAN|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/the-third-man|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418203643/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/the-third-man|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1950 жыл|1950]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:#EFD; text-align:center;&quot; data-sort-value=&quot;ω&quot; | '''Фестиваль өткізілген жоқ'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1951 жыл|1951]]
| ''[[Миландағы ғажайып]]''
| ''Miracolo a Milano''
| [[Витторио Де Сика]]
| {{Байрақ|Италия}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=MIRACOLO A MILANO|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/miracolo-a-milano-2|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|date=18 May 2019|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175055/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/miracolo-a-milano-2|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Фрёкен Юлия (фильм, 1951)|Фрёкен Юлия]]''
| ''Fröken Julie''
| [[Альф Шёберг]]
| {{Байрақ|Швеция}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=FRÖKEN JULIE|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/froken-julie|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418173516/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/froken-julie|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1952 жыл|1952]]
| ''[[Отелло (фильм, 1951)|Отелло]]''
| Othello
| [[Орсон Уэллс]]
| {{Байрақ|Италия}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Марокко}}&lt;br&gt;{{Байрақ|АҚШ}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=THE TRAGEDY OF OTHELLO : THE MOOR OF VENICE|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/the-tragedy-of-othello-the-moor-of-venice|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175039/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/the-tragedy-of-othello-the-moor-of-venice|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Екі тиындық үміт]]''
| ''Due soldi di speranza''
| [[Ренато Кастеллани]]
| {{Байрақ|Италия}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=DUE SOLDI DI SPERANZA|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/due-soldi-di-speranza|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418172010/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/due-soldi-di-speranza|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1953 жыл|1953]]
| ''[[Қорқыныш сыйы]]''
| ''Le salaire de la peur''
| [[Анри-Жорж Клузо]]
| {{Байрақ|Франция}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=LE SALAIRE DE LA PEUR|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/le-salaire-de-la-peur|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|date=19 May 2017|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175057/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/le-salaire-de-la-peur|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1954 жыл|1954]]
| ''[[Тозақ қақпасы (фильм)|Тозақ қақпасы]]''
| 地獄門
| [[Тэйносукэ Кинугаса]]
| {{Байрақ|Жапония}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=JIGOKU-MON|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/jigoku-mon|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418183610/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/jigoku-mon|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Алтын пальма бұтағы (1955—1963) ===
{| class=&quot;wikitable unsortable&quot;
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot; | Жыл
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%;&quot;| Қазақша атауы
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:8%;&quot;| Түпнұсқа атауы
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5%;&quot;| Режиссёрі
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3%;&quot;| Өндіруші ел
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot; class=&quot;unsortable&quot;| {{abbr|Дер|Дереккөздер}}
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1955 жыл|1955]]
| ''[[Марти (фильм)|Марти]]'' &lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
| Marty
| [[Делберт Манн]]
| {{Байрақ|АҚШ}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=MARTY|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/marty-1|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418200642/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/marty-1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1956 жыл|1956]]
| ''[[Үнсіз әлем (фильм)|Үнсіз әлем]]''
| Le monde du silence
| [[Жак-Ив Кусто]], [[Луи Маль]]
| {{Байрақ|Франция}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=LE MONDE DU SILENCE|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/le-monde-du-silence|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|date=22 May 2010|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418202149/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/le-monde-du-silence|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1957 жыл|1957]]
| ''[[Достық ниет]]''
| Friendly Persuasion
| [[Уильям Уайлер]]
| {{Байрақ|АҚШ}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=FRIENDLY PERSUASION|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/friendly-persuasion|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175025/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/friendly-persuasion|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1958 жыл|1958]]
| ''[[Тырналар ұшып барады]]''
| Летят журавли
| [[Михаил Константинович Калатозов|Михаил Калатозов]]
| {{Байрақ|КСРО}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=LETJAT ZURAVLI|url=https://www.festival-cannes.com/en/films/letjat-zuravli|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175040/https://www.festival-cannes.com/en/films/letjat-zuravli|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1959 жыл|1959]]
| ''[[Қара Орфей]]'' &lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
| Orfeu Negro
| [[Марсель Камю]]
| {{Байрақ|Франция}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Бразилия}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ORFEU NEGRO|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/orfeu-negro|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|date=11 July 2021|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418190622/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/orfeu-negro|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1960 жыл|1960]]
| ''[[Тәтті өмір]]'' &lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
| La dolce vita
| [[Федерико Феллини]]
| {{Байрақ|Италия}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=LA DOLCE VITA|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/la-dolce-vita|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418172012/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/la-dolce-vita|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1961 жыл|1961]]
| ''[[Ұзаққа созылған айрылысу]]'' &lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
| Une aussi longue absence
| [[Анри Кольпи]]
| {{Байрақ|Франция}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=UNE AUSSI LONGUE ABSENCE|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/une-aussi-longue-absence|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175029/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/une-aussi-longue-absence|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Виридиана]]'' &lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
| Viridiana
| [[Луис Бунюэль]]
| {{Байрақ|Испания}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=VIRIDIANA|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/viridiana|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175053/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/viridiana|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1962 жыл|1962]]
| ''[[Уәде орындаушы]]'' &lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
| O Pagador de Promessas
| [[Ансельмо Дуарте]]
| {{Байрақ|Бразилия}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=O PAGADOR DE PROMESSAS|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/o-pagador-de-promessas|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418195138/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/o-pagador-de-promessas|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1963 жыл|1963]]
| ''[[Қабылан (фильм, 1963)|Қабылан]]'' &lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
| Il gattopardo
| [[Лукино Висконти]]
| {{Байрақ|Италия}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=IL GATTOPARDO|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/il-gattopardo|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175032/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/il-gattopardo|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Гран-при (1964—1974) ===
{| class=&quot;wikitable unsortable&quot;
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot; | Жыл
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%;&quot;| Қазақша атауы
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:8%;&quot;| Түпнұсқа атауы
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5%;&quot;| Режиссёрі
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3%;&quot;| Өндіруші ел
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot; class=&quot;unsortable&quot;| {{abbr|Дер|Дереккөздер}}
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1964 жыл|1964]]
| ''[[Шербур қолшатырлары]]''
| Les parapluies de Cherbourg
| [[Жак Деми]]
| {{Байрақ|Франция}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=LES PARAPLUIES DE CHERBOURG|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/les-parapluies-de-cherbourg|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|date=16 May 2013|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418172010/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/les-parapluies-de-cherbourg|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1965 жыл|1965]]
| ''[[Тәсіл және оны қалай меңгеру керек]]''
| The Knack ...and How to Get It
| [[Ричард Лестер]]
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=THE KNACK... AND HOW TO GET IT|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/the-knack-and-how-to-get-it|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175030/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/the-knack-and-how-to-get-it|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1966 жыл|1966]]
| ''[[Ханымдар мен мырзалар (фильм, 1966)|Ханымдар мен мырзалар]]''
| Signore e signori
| [[Пьетро Джерми]]
| {{Байрақ|Италия}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=SIGNORE E SIGNORI|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/signore-e-signori|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175019/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/signore-e-signori|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Еркек пен әйел (фильм, 1966)|Еркек пен әйел]]''
| Un homme et une femme
| [[Клод Лелуш]]
| {{Байрақ|Франция}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=UN HOMME ET UNE FEMME|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/un-homme-et-une-femme-1|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|date=14 May 2016|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175059/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/un-homme-et-une-femme-1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1967 жыл|1967]]
| ''[[Фотоүлкейту (фильм)|Фотоүлкейту]]''
| Blowup
| [[Микеланджело Антониони]]
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=BLOW UP|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/blow-up|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175028/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/blow-up|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1968 жыл|1968]]
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:#EFD; text-align:center;&quot; data-sort-value=&quot;ω&quot; | '''Фестиваль [[1968 жылғы мамырдағы оқиғалар|мамыр оқиғаларына]] байланысты наразылық білдірген студенттер мен жұмысшылармен ынтымақтастық белгісі ретінде орта жолдан тоқтатылды.'''
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1969 жыл|1969]]
| ''[[Егер....]]''
| If....
| [[Линдсей Андерсон]]
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=IF|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/if|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210657/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/if|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1970 жыл|1970]]
| ''[[MASH (фильм)|MASH]]''
| MAS*H
| [[Роберт Олтмен]]
| {{Байрақ|АҚШ}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=M.A.S.H.|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/m-a-s-h|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175050/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/m-a-s-h|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1971 жыл|1971]]
| ''[[Дәнекер (фильм, 1971)|Дәнекер]]''
| The Go-Between
| [[Джозеф Лоузи]]
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=THE GO-BETWEEN|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/the-go-between|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175018/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/the-go-between|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1972 жыл|1972]]
| ''[[Маттеи ісі]]'' &lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
| Il caso Mattei
| [[Франческо Рози]]
| rowspan=&quot;2&quot; | {{Байрақ|Италия}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=IL CASO MATTEI|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/il-caso-mattei|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418192117/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/il-caso-mattei|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Жұмысшы табы жәннатқа барады]]'' &lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
| La classe operaia va in paradiso
| [[Элио Петри]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=LA CLASSE OPERAIA VA IN PARADISO|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/la-classe-operaia-va-in-paradiso|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418193624/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/la-classe-operaia-va-in-paradiso|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1973 жыл|1973]]
| ''[[Жалданушы (фильм, 1973)|Жалданушы]]''
| The Hireling
| [[Алан Бридж]]
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=THE HIRELING|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/the-hireling|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175040/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/the-hireling|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Қарақшы (фильм, 1973)|Қарақшы]]''
| Scarecrow
| [[Джерри Шацберг]]
| rowspan=&quot;2&quot; | {{Байрақ|АҚШ}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=SCARECROW|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/scarecrow|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175042/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/scarecrow|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1974 жыл|1974]]
| ''[[Әңгіме (фильм, 1974)|Әңгіме]]''
| The Conversation
| [[Фрэнсис Форд Коппола]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=THE CONVERSATION|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/the-conversation|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175044/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/the-conversation|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Алтын пальма бұтағы (1975 жылдан бастап) ===
{| class=&quot;wikitable unsortable&quot;
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot; | Жыл
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%;&quot;| Қазақша атауы
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:8%;&quot;| Түпнұсқа атауы
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5%;&quot;| Режиссёрі
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3%;&quot;| Өндіруші ел
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot; class=&quot;unsortable&quot;| {{abbr|Дер|Дереккөздер}}
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1975 жыл|1975]]
| ''[[Отты жылдар шежіресі]]''
| ''Chronique des années de braise''
| [[Мохаммед Лахдар-Хамина]]
| {{Байрақ|Алжир}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=CHRONIQUE DES ANNÉES DE BRAISE|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/chronique-des-annees-de-braise|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175056/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/chronique-des-annees-de-braise|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1976 жыл|1976]]
| ''[[Такси жүргізушісі (фильм, 1976)|Такси жүргізушісі]]''
| Taxi Driver
| [[Мартин Скорсезе]]
| {{Байрақ|АҚШ}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=TAXI DRIVER|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/taxi-driver|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418202139/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/taxi-driver|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1977 жыл|1977]]
| ''[[Әке-қожайын]]''
| Padre Padrone
| [[Паоло және Витторио Тавиани]]
| rowspan=&quot;2&quot; | {{Байрақ|Италия}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=PADRE PADRONE|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/padre-padrone|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175051/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/padre-padrone|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1978 жыл|1978]]
| ''[[Шалғы ағашы]]'' &lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
| ''L'albero degli zoccoli''
| [[Эрманно Ольми]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=L'ALBERO DEGLI ZOCCOLI|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/l-albero-degli-zoccoli|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418185107/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/l-albero-degli-zoccoli|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1979 жыл|1979]]
| ''[[Ақыр заман (фильм, 1979)|Ақыр заман]]''
| Apocalypse Now
| [[Фрэнсис Форд Коппола]]
| {{Байрақ|АҚШ}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=APOCALYPSE NOW (A WORK IN PROGRESS)|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/apocalypse-now-a-work-in-progress|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175038/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/apocalypse-now-a-work-in-progress|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Қаңылтыр барабан (фильм)|Қаңылтыр барабан]]''
| ''Die Blechtrommel''
| [[Фолькер Шлёндорфф]]
| {{Байрақ|ГФР}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Франция}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=DIE BLECHTROMMEL|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/die-blechtrommel|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418185117/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/die-blechtrommel|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1980 жыл|1980]]
| ''[[Джаздың бәрі (фильм, 1979)|Джаздың бәрі]]''
| All That Jazz
| [[Боб Фосс]]
| {{Байрақ|АҚШ}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ALL THAT JAZZ|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/all-that-jazz|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418205151/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/all-that-jazz|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Жауынгердің көлеңкесі]]''
| 影武者
| [[Акира Куросава]]
| {{Байрақ|Жапония}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=KAGEMUSHA|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/kagemusha|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418182105/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/kagemusha|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1981 жыл|1981]]
| ''[[Темір адам (фильм, 1981)|Темір адам]]''
| Człowiek z żelaza
| [[Анджей Вайда]]
| {{Байрақ|Польша}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=CZLOWIEK Z ZELAZA|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/czlowiek-z-zelaza|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|date=21 May 2017|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418180601/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/czlowiek-z-zelaza|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1982 жыл|1982]]
| ''[[Із-түзсіз жоғалған (фильм, 1982)|Із-түзсіз жоғалған]]'' &lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
| Missing
| [[Коста-Гаврас]]
| {{Байрақ|АҚШ}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=MISSING|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/missing|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418182054/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/missing|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Жол (фильм, 1982)|Жол]]'' &lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
| Yol
| [[Йылмаз Гюней]], [[Шериф Гёрен]]
| {{Байрақ|Түркия}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=YOL|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/yol|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175022/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/yol|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1983 жыл|1983]]
| ''[[Нараяма туралы баллада (фильм, 1983)|Нараяма туралы баллада]]''
| 楢山節考
| [[Сёхэй Имамура]]
| {{Байрақ|Жапония}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=NARAYAMA-BUSHI-KO|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/narayama-bushi-ko|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|date=18 May 2012|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418173515/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/narayama-bushi-ko|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1984 жыл|1984]]
| ''[[Париж, Техас]]'' &lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
| Paris, Texas
| [[Вим Вендерс]]
| {{Байрақ|ГФР}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Франция}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=PARIS TEXAS|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/paris-texas-1|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|date=21 May 2014|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175047/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/paris-texas-1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1985 жыл|1985]]
| ''[[Әкем іссапарда болғанда]]'' &lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
| Отац на службеном путу
| [[Эмир Кустурица]]
| {{Байрақ|Югославия}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1985-05-21-ca-7944-story.html |title=Unusual Choice For Cannes Jury : Yugoslav Film Snares Golden Palm |work=Los Angeles Times |first=Stanley |last=Meisler |date=21 May 1985 |access-date=19 May 2023 |archive-date=29 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929235430/https://articles.latimes.com/1985-05-21/entertainment/ca-7944_1_cannes-jury |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1986 жыл|1986]]
| ''[[Миссия (фильм, 1986)|Миссия]]''
| The Mission
| [[Ролан Жоффе]]
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}&lt;br&gt;{{Байрақ|АҚШ}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=THE MISSION|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/the-mission|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175023/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/the-mission|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1987 жыл|1987]]
| ''[[Шайтан күннің астында]]'' &lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
| Sous le soleil de Satan
| [[Морис Пиала]]
| {{Байрақ|Франция}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=SOUS LE SOLEIL DE SATAN|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/sous-le-soleil-de-satan|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175036/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/sous-le-soleil-de-satan|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1988 жыл|1988]]
| ''[[Жеңімпаз Пелле]]''
| Pelle Erobreren
| [[Билле Аугуст]]
| {{Байрақ|Дания}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=PELLE EROBREREN|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/pelle-erobreren|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175049/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/pelle-erobreren|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1989 жыл|1989]]
| ''[[Секс, өтірік және видео]]''
| Sex, Lies, and Videotape
| [[Стивен Содерберг]]
| {{Байрақ|АҚШ}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=SEX, LIES &amp; VIDEOTAPE|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/sex-lies-videotape|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418212202/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/sex-lies-videotape|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1990 жыл|1990]]
| ''[[Жүрегі нәзік (фильм)|Жүрегі нәзік]]''
| Wild at Heart
| [[Дэвид Линч]]
| rowspan=&quot;2&quot; | {{Байрақ|АҚШ}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=WILD AT HEART|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/wild-at-heart|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175029/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/wild-at-heart|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1991 жыл|1991]]
| ''[[Бартон Финк]]'' &lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
| Barton Fink
| [[Ағайынды Коэн|Джоэль Коэн]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=BARTON FINK|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/barton-fink|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175030/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/barton-fink|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1992 жыл|1992]]
| ''[[Қайырлы ниет]]''
| Den goda viljan
| [[Билле Аугуст]]
| {{Байрақ|Дания}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Швеция}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=DEN GODA VILJAN|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/den-goda-viljan|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175043/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/den-goda-viljan|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1993 жыл|1993]]
| ''[[Қош бол, күңім]]''
| 霸王別姬
| [[Чэнь Кайгэ]]
| {{Байрақ|Гонконг}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=BAWANG BIEJI|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/bawang-bieji|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418190613/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/bawang-bieji|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Пианино (фильм)|Пианино]]''
| The Piano
| [[Джейн Кэмпион]]
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Аустралия}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Франция}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=THE PIANO|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/the-piano|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175026/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/the-piano|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1994 жыл|1994]]
| ''[[Қойыртпақ шығарма]]''
| Pulp Fiction
| [[Квентин Тарантино]]
| {{Байрақ|АҚШ}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=PULP FICTION|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/pulp-fiction-1|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|date=23 May 2014|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175045/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/pulp-fiction-1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1995 жыл|1995]]
| ''[[Андеграунд (фильм)|Андеграунд]]''
| Подземље
| [[Эмир Кустурица]]
| {{Байрақ|Югославия}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=UNDERGROUND|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/underground|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175037/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/underground|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1996 жыл|1996]]
| ''[[Құпиялар мен өтіріктер]]''
| Secrets &amp; Lies
| [[Майк Ли]]
| {{Байрақ|Франция}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Ұлыбритания}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=SECRETS AND LIES|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/secrets-and-lies|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175037/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/secrets-and-lies|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1997 жыл|1997]]
| ''[[Жайын (фильм)|Жайын]]''
| うなぎ
| [[Сёхэй Имамура]]
| {{Байрақ|Жапония}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=UNAGI|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/unagi|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175046/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/unagi|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Шие дәмі]]''
| طعم گيлас
| [[Аббас Киаростами]]
| {{Байрақ|Иран}}
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1998 жыл|1998]]
| ''[[Мәңгілік және бір күн]]'' &lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
| Μια αιωνιότητα και μια μέρα
| [[Теодорос Ангелопулос]]
| {{Байрақ|Грекия}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=MIA EONIOTITA KE MIA MERA|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/mia-eoniotita-ke-mia-mera|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175039/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/mia-eoniotita-ke-mia-mera|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[1999 жыл|1999]]
| ''[[Розетта (фильм)|Розетта]]'' &lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
| Rosetta
| [[Ағайынды Дарденндер|Жан-Пьер және Люк Дарденн]]
| {{Байрақ|Бельгия}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ROSETTA|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/rosetta|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175101/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/rosetta|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[2000 жыл|2000]]
| ''[[Түнектегі биші]]''
| Dancer in the Dark
| [[Ларс фон Триер]]
| {{Байрақ|Дания}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=DANCER IN THE DARK|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/dancer-in-the-dark|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418180549/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/dancer-in-the-dark|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[2001 жыл|2001]]
| ''[[Ұлының бөлмесі]]''
| La stanza del figlio
| [[Нанни Моретти]]
| {{Байрақ|Италия}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=LA STANZA DEL FIGLIO|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/la-stanza-del-figlio|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175021/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/la-stanza-del-figlio|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[2002 жыл|2002]]
| ''[[Пианист (фильм)|Пианист]]''
| The Pianist
| [[Роман Полански]]
| {{Байрақ|Польша}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Франция}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Германия}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Ұлыбритания}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=THE PIANIST|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/the-pianist|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175020/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/the-pianist|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[2003 жыл|2003]]
| ''[[Піл (фильм, 2003)|Піл]]''
| Elephant
| [[Гас Ван Сент]]
| rowspan=&quot;2&quot; | {{Байрақ|АҚШ}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ELEPHANT|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/elephant|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418203659/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/elephant|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[2004 жыл|2004]]
| ''[[Фаренгейт 9/11]]''
| Fahrenheit 9/11
| [[Майкл Мур]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=FAHRENHEIT 9/11|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/fahrenheit-9-11|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418203657/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/fahrenheit-9-11|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[2005 жыл|2005]]
| ''[[Бала (фильм, 2005)|Бала]]''
| L'Enfant
| [[Ағайынды Дарденндер|Жан-Пьер және Люк Дарденн]]
| {{Байрақ|Бельгия}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Франция}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=L'ENFANT|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/l-enfant|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418192119/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/l-enfant|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[2006 жыл|2006]]
| ''[[Арпаны тербеген жел]]'' &lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
| The Wind That Shakes the Barley
| [[Кен Лоуч]]
| {{Байрақ|Ирландия}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Ұлыбритания}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Италия}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Германия}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=THE WIND THAT SHAKES THE BARLEY|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/the-wind-that-shakes-the-barley|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=28 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230528142200/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/the-wind-that-shakes-the-barley|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[2007 жыл|2007]]
| ''[[4 ай, 3 апта және 2 күн]]''
| 4 luni, 3 săptămâni și 2 zile
| [[Кристиан Мунджиу]]
| {{Байрақ|Румыния}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=4 LUNI, 3 SAPTAMINI SI 2 ZILE|url=https://www.festival-cannes.com/en/films/4-luni-3-saptamini-si-2-zile|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|language=en|archive-date=28 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230528142225/https://www.festival-cannes.com/en/films/4-luni-3-saptamini-si-2-zile|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[2008 жыл|2008]]
| ''[[Сынып (фильм, 2008)|Сынып]]'' &lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
| Entre les murs
| [[Лоран Канте]]
| {{Байрақ|Франция}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ENTRE LES MURS|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/entre-les-murs|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|date=25 May 2008|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418200634/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/entre-les-murs|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[2009 жыл|2009]]
| ''[[Ақ таспа (фильм)|Ақ таспа]]''
| Das weiße Band
| [[Михаэль Ханеке]]
| {{Байрақ|Германия}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Аустрия}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Франция}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=DAS WEISSE BAND|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/das-weisse-band|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|date=24 May 2009|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418183559/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/das-weisse-band|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[2010 жыл|2010]]
| ''[[Бунми ағай (фильм)|Бунми ағай]]''
| ลุงบุญมีระลึกชาติ
| [[Апичатпонг Вирасетакул]]
| {{Байрақ|Тайланд}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Франция}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Германия}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=LUNG BOONMEE RALUEK CHAT|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/lung-boonmee-raluek-chat|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|date=21 May 2010|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175023/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/lung-boonmee-raluek-chat|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[2011 жыл|2011]]
| ''[[Өмір ағашы (фильм, 2011)|Өмір ағашы]]''
| The Tree of Life
| [[Терренс Малик]]
| {{Байрақ|АҚШ}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=THE TREE OF LIFE|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/the-tree-of-life|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|date=16 May 2011|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418202151/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/the-tree-of-life|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[2012 жыл|2012]]
| ''[[Махаббат (фильм, 2012)|Махаббат]]''
| Amour
| [[Михаэль Ханеке]]
| {{Байрақ|Франция}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Германия}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Аустрия}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=AMOUR|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/amour|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|date=27 May 2012|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418173514/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/amour|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[2013 жыл|2013]]
| ''[[Әдел өмірі]]'' &lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
| La Vie d'Adèle: Chapitres 1 et 2
| [[Абделатиф Кешиш]]
| {{Байрақ|Франция}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Бельгия}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Испания}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=LA VIE D'ADÈLE – CHAPITRE 1 &amp; 2|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/la-vie-d-adele-chapitre-1-2|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|date=26 May 2013|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175021/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/la-vie-d-adele-chapitre-1-2|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[2014 жыл|2014]]
| ''[[Қысқы ұйқы (фильм, 2014)|Қысқы ұйқы]]''
| Kış Uykusu
| [[Нури Бильге Джейлан]]
| {{Байрақ|Түркия}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Франция}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Германия}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=WINTER SLEEP|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/winter-sleep|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|date=24 May 2014|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175056/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/winter-sleep|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[2015 жыл|2015]]
| ''[[Дипан (фильм)|Дипан]]''
| Dheepan
| [[Жак Одиар]]
| {{Байрақ|Франция}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=DHEEPAN|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/dheepan|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|date=24 May 2015|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175033/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/dheepan|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[2016 жыл|2016]]
| ''[[Мен, Дэниел Блейк]]''
| I, Daniel Blake
| [[Кен Лоуч]]
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=I, DANIEL BLAKE|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/i-daniel-blake|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|date=22 May 2016|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418175020/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/i-daniel-blake|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[2017 жыл|2017]]
| ''[[Шаршы (фильм, 2017)|Шаршы]]''
| The Square
| [[Рубен Эстлунд]]
| {{Байрақ|Швеция}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Германия}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Франция}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Дания}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=THE SQUARE|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/the-square|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|date=20 May 2017|language=en|archive-date=24 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230224113810/http://www.festival-cannes.com/en/festival/films/the-square|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[2018 жыл|2018]]
| ''[[Дүкен ұрылары]]''
| 万引き家族
| [[Хирокадзу Корээда]]
| {{Байрақ|Жапония}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=MANBIKI KAZOKU|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/manbiki-kazoku|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|date=14 May 2018|language=en|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210708/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/manbiki-kazoku|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[2019 жыл|2019]]
| ''[[Паразиттер (фильм)|Паразиттер]]'' &lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
| 기생충
| [[Пон Джун Хо]]
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|title=GISAENGCHUNG|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/gisaengchung|access-date=16 July 2021|website=Festival de Cannes|date=22 May 2019|language=en|archive-date=3 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190903091243/http://www.festival-cannes.com/en/festival/films/gisaengchung|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[2020 жыл|2020]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:#EFD; padding-left:3%&quot; data-sort-value=&quot;ω&quot; | '''Фестиваль [[COVID-19 пандемиясы]]на байланысты өткізілген жоқ. Фестиваль ресми бағдарлама ретінде 56 фильмді жариялады, бірақ марапаттар берілген жоқ.'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|date=3 June 2020|title=What Cannes 2020 line-up says about the cancelled festival|url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/movies/story/2020-06-03/cannes-2020-canceled-lineup-wes-anderson-pixar|website=Los Angeles Times|language=en|access-date=28 July 2020|archive-date=10 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230510230540/https://www.latimes.com/entertainment-arts/movies/story/2020-06-03/cannes-2020-canceled-lineup-wes-anderson-pixar|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[2021 жыл|2021]]
| ''[[Титан (фильм, 2021)|Титан]]''
| Titane
| [[Жюлия Дюкурно]]
| {{Байрақ|Франция}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Бельгия}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/titane |title=TITANE |access-date=17 July 2021 |website=Festival de Cannes |date=14 July 2021 |language=en |archive-date=28 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528020837/https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/titane |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[2022 жыл|2022]]
| ''[[Мұң үшбұрышы]]''
| Triangle of Sadness
| [[Рубен Эстлунд]]
| {{Байрақ|Швеция}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Германия}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Франция}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Ұлыбритания}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |title=TRIANGLE OF SADNESS – Festival de Cannes 2022 |url=https://www.festival-cannes.com/en/films/triangle-of-sadness |access-date=28 May 2022 |website=www.festival-cannes.com |date=22 May 2022 |language=en |archive-date=29 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230329004212/https://www.festival-cannes.com/en/films/triangle-of-sadness |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[2023 жыл|2023]]
| ''[[Құлау анатомиясы]]''
| Anatomie d'une chute
| [[Жюстин Трие]]
| {{Байрақ|Франция}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ANATOMIE D'UNE CHUTE – Festival de Cannes 2023 |url=https://www.festival-cannes.com/f/anatomie-d-une-chute/ |access-date=27 May 2023 |website=www.festival-cannes.com |date=21 May 2023 |language=en |archive-date=28 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528020952/https://www.festival-cannes.com/f/anatomie-d-une-chute/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[2024 жыл|2024]]
| ''[[Анора]]''
| Anora
| [[Шон Бейкер]]
| {{Байрақ|АҚШ}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://deadline.com/2024/04/cannes-film-festival-lineup-2024-live-francis-ford-coppola-thierry-fremaux-1235881376/|title=Cannes Film Festival Lineup Set: Competition Includes Coppola, Audiard, Cronenberg, Arnold, Lanthimos, Sorrentino &amp; Abbasi's Trump Movie — Full List|last=Ntim|first=Zac|date=11 April 2024|website=[[Deadline Hollywood|Deadline]]|access-date=9 May 2024|archive-date=10 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240510021739/https://deadline.com/2024/04/cannes-film-festival-lineup-2024-live-francis-ford-coppola-thierry-fremaux-1235881376/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[2025 жыл|2025]]
| ''[[Бұл жай ғана кездейсоқтық]]''
| یک تصادف ساده
| [[Джафар Панахи]]
| {{Байрақ|Иран}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Франция}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Люксембург}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=2025-05-24 |title=Le Palmarès du 78e Festival de Cannes |url=https://www.festival-cannes.com/presse/communiques/le-palmares-du-78e-festival-de-cannes/ |access-date=2025-05-24 |website=Festival de Cannes |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | [[2026 жыл|2026]]
| ''[[Фьорд (фильм)|Фьорд]]''
| Fjord
| [[Кристиан Мунджиу]]
| {{Байрақ|Румыния}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Норвегия}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Дания}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Франция}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Швеция}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;{{Cite web|last=Goodfellow|first=Melanie|date=2026-05-23|title=Cannes 2026 Winners: 'Fjord' Wins Palme D'Or|url=https://deadline.com/2026/05/cannes-2026-winners-live-updating-1236919837/|access-date=2026-05-23|website=[[Deadline Hollywood]]|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|}

; Ескертпелер
: &lt;sup&gt;&lt;nowiki&gt;§&lt;/nowiki&gt;&lt;/sup&gt; Жеңімпаз бірауыздан шешім қабылдау арқылы анықталғанын білдіреді

== Тағы қараңыз ==
* [[Алтын арыстан]]
* [[Алтын аю]]

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.festival-cannes.fr/ Канн кинофестивалінің ресми сайты]{{ref-fr}}{{ref-en}}

== Дереккөздер ==
&lt;div style=&quot;margin:0;margin-top: 10px; padding: 10px; font-size:98%; border: 1px solid #BFC4C6; line-height: 1.35em;&quot;&gt;{{reflist|2}}&lt;/div&gt;
{{дереккөздер}}

[[Санат:Канн кинофестивалі]]</text>
      <sha1>pypv5q8ei8jhvqllkuc1ondcucwh0lv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Уикидеңгей</title>
    <ns>4</ns>
    <id>537752</id>
    <revision>
      <id>3692802</id>
      <parentid>3692329</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T05:00:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3692802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62007" sha1="6dt5fqt0zxexdg691lgmnpo7eacex4a" xml:space="preserve">'''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|edit count}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]&lt;/span&gt;).

== Деңгей сипаттамасы ==
[[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]]
[[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500–999 өңдеме)

[[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000–2 499 өңдеме)

[[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500–4 999 өңдеме)

[[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000–9 999 өңдеме)

[[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}}  — Қоңыртүлек (10 000–24 999 өңдеме)

[[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000–49 999 өңдеме)

[[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000–99 999 өңдеме)

[[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар  (100 000+ өңдеме)

== Рейтинг ==
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
&lt;center&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!№
!Қатысушы аты
!Өңдеме саны
!Мақала тексеруі
!Тіркелген уақыты
![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]]
|-
|1
|{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}}
| data-sort-value=&quot;120022&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022]
| data-sort-value=&quot;109&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109]
|2012-12-28
|{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}}
|-
|2
|{{Қатысушы-түж6|Kasymov}}
| data-sort-value=&quot;97460&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 97 460]
| data-sort-value=&quot;1125&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1125]
|2011-10-03
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|3
|{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}}
| data-sort-value=&quot;90520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 90 520]
| data-sort-value=&quot;7&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7]
|2020-06-29
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|4
|{{Қатысушы-түж6|Салиха}}
| data-sort-value=&quot;86615&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 615]
| data-sort-value=&quot;170&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170]
|2012-07-28
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|5
|{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}}
| data-sort-value=&quot;84063&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 063]
| data-sort-value=&quot;194&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194]
|2017-08-21
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|6
|{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}}
| data-sort-value=&quot;55571&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 571]
| data-sort-value=&quot;64&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64]
|2012-03-14
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|7
|{{Қатысушы-түж6|Casserium}}
| data-sort-value=&quot;49987&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 49 987]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2017-06-26
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|8
|{{Қатысушы-түж6|1nter pares}}
| data-sort-value=&quot;43650&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 43 650]
| data-sort-value=&quot;67&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 67]
|2023-12-17
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|9
|{{Қатысушы-түж6|Sibom}}
| data-sort-value=&quot;41112&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2010-01-17
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|10
|{{Қатысушы-түж6|Ulan}}
| data-sort-value=&quot;30436&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2007-12-01
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|11
|{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}}
| data-sort-value=&quot;26133&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 26 133]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2018-10-22
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|12
|{{Қатысушы-түж6|AlefZet}}
| data-sort-value=&quot;25095&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2006-05-18
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|13
|{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}}
| data-sort-value=&quot;24505&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505]
| data-sort-value=&quot;979&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979]
|2013-10-20
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|14
|{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}}
| data-sort-value=&quot;24149&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 24 149]
| data-sort-value=&quot;249&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 249]
|2014-01-01
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|15
|{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}}
| data-sort-value=&quot;21868&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|16
|{{Қатысушы-түж6|Nurken}}
| data-sort-value=&quot;21334&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 21 334]
| data-sort-value=&quot;36&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 36]
|2021-07-07
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|17
|{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}}
| data-sort-value=&quot;17296&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 17 296]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2009-06-18
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|18
|{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}}
| data-sort-value=&quot;16090&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 090]
| data-sort-value=&quot;173&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173]
|2010-05-14
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|19
|{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}}
| data-sort-value=&quot;14709&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709]
| data-sort-value=&quot;73&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73]
|2013-06-16
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|20
|{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}}
| data-sort-value=&quot;13771&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 771]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2014-09-25
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|21
|{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}}
| data-sort-value=&quot;12577&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|22
|{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}}
| data-sort-value=&quot;11772&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 772]
| data-sort-value=&quot;63&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 63]
|2009-09-23
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|23
|{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}}
| data-sort-value=&quot;11661&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-01-10
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|24
|{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}}
| data-sort-value=&quot;10239&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 239]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2012-02-12
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|25
|{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}}
| data-sort-value=&quot;8399&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8399]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2012-11-25
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|26
|{{Қатысушы-түж6|Тұран}}
| data-sort-value=&quot;8362&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8362]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2022-06-01
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|27
|{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}}
| data-sort-value=&quot;8268&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 8268]
| data-sort-value=&quot;42&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42]
|2022-05-13
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|28
|{{Қатысушы-түж6|Kas77777}}
| data-sort-value=&quot;8251&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8251]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-07-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|29
|{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}}
| data-sort-value=&quot;8060&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 8060]
| data-sort-value=&quot;5&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5]
|2020-01-06
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|30
|{{Қатысушы-түж6|Daniyar}}
| data-sort-value=&quot;8001&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|31
|{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}}
| data-sort-value=&quot;7842&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|32
|{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}}
| data-sort-value=&quot;7596&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|33
|{{Қатысушы-түж6|Ashina}}
| data-sort-value=&quot;7510&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7510]
| data-sort-value=&quot;15&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15]
|2011-03-07
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|34
|{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}}
| data-sort-value=&quot;7451&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7451]
| data-sort-value=&quot;22&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22]
|2023-11-13
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|35
|{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}}
| data-sort-value=&quot;7012&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012]
| data-sort-value=&quot;12&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12]
|2010-04-22
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|36
|{{Қатысушы-түж6|SSE}}
| data-sort-value=&quot;6974&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|37
|{{Қатысушы-түж6|GaiJin}}
| data-sort-value=&quot;6707&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6707]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|—
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|38
|{{Қатысушы-түж6|Bekus}}
| data-sort-value=&quot;6528&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-03-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|39
|{{Қатысушы-түж6|Alamgir}}
| data-sort-value=&quot;6196&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2007-09-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|40
|{{Қатысушы-түж6|Аскаров}}
| data-sort-value=&quot;6193&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|41
|{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}}
| data-sort-value=&quot;6142&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-12-31
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|42
|{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}}
| data-sort-value=&quot;6101&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|43
|{{Қатысушы-түж6|Aghia7}}
| data-sort-value=&quot;6046&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|44
|{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}}
| data-sort-value=&quot;5455&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|45
|{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}}
| data-sort-value=&quot;5226&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5226]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-12-18
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|46
|{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}}
| data-sort-value=&quot;5000&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2021-05-11
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|47
|{{Қатысушы-түж6|Nick jan}}
| data-sort-value=&quot;4652&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-16
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|48
|{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}}
| data-sort-value=&quot;4548&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4548]
| data-sort-value=&quot;24&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 24]
|2012-09-21
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|49
|{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}}
| data-sort-value=&quot;4522&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2015-03-06
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|50
|{{Қатысушы-түж6|Coffee86}}
| data-sort-value=&quot;4489&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4489]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-25
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|51
|{{Қатысушы-түж6|Makenzis}}
| data-sort-value=&quot;3914&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3914]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-11-08
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|52
|{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}}
| data-sort-value=&quot;3832&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 3832]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2016-03-26
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|53
|{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}}
| data-sort-value=&quot;3759&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2020-09-28
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|54
|{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}}
| data-sort-value=&quot;3683&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-09-07
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|55
|{{Қатысушы-түж6|Majilis}}
| data-sort-value=&quot;3630&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-05-15
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|56
|{{Қатысушы-түж6|Esetok}}
| data-sort-value=&quot;3578&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-11-01
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|57
|{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}}
| data-sort-value=&quot;3545&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-10-22
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|58
|{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}}
| data-sort-value=&quot;3516&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|59
|{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}}
| data-sort-value=&quot;3398&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3398]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2022-11-22
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|60
|{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}}
| data-sort-value=&quot;3310&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|61
|{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}}
| data-sort-value=&quot;3273&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-18
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|62
|{{Қатысушы-түж6|Hardworking}}
| data-sort-value=&quot;3272&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|63
|{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}}
| data-sort-value=&quot;3227&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|64
|{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}}
| data-sort-value=&quot;3168&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|65
|{{Қатысушы-түж6|Qanattan}}
| data-sort-value=&quot;3148&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3148]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2024-02-23
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|66
|{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}}
| data-sort-value=&quot;3058&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 3058]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2024-10-23
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|67
|{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}}
| data-sort-value=&quot;3041&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|68
|{{Қатысушы-түж6|Meruyert}}
| data-sort-value=&quot;2952&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-30
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|69
|{{Қатысушы-түж6|Абылай}}
| data-sort-value=&quot;2950&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-02-15
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|70
|{{Қатысушы-түж6|Dauren}}
| data-sort-value=&quot;2871&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|71
|{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}}
| data-sort-value=&quot;2822&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2015-12-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|72
|{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}}
| data-sort-value=&quot;2700&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-01
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|73
|{{Қатысушы-түж6|Merey}}
| data-sort-value=&quot;2684&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|74
|{{Қатысушы-түж6|Магпар}}
| data-sort-value=&quot;2680&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-12-11
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|75
|{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}}
| data-sort-value=&quot;2656&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 2656]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-03-26
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|76
|{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}}
| data-sort-value=&quot;2532&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-07
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|77
|{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}}
| data-sort-value=&quot;2530&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|78
|{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}}
| data-sort-value=&quot;2475&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2016-10-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|79
|{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}}
| data-sort-value=&quot;2473&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2473]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|80
|{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}}
| data-sort-value=&quot;2471&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|81
|{{Қатысушы-түж6|G55}}
| data-sort-value=&quot;2468&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|82
|{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}}
| data-sort-value=&quot;2445&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|83
|{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}}
| data-sort-value=&quot;2424&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|84
|{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}}
| data-sort-value=&quot;2414&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2414]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2026-01-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|85
|{{Қатысушы-түж6|Рахман999}}
| data-sort-value=&quot;2304&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2022-10-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|86
|{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}}
| data-sort-value=&quot;2247&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2014-02-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|87
|{{Қатысушы-түж6|Drift}}
| data-sort-value=&quot;2233&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-01-07
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|88
|{{Қатысушы-түж6|Egorkz}}
| data-sort-value=&quot;2232&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|89
|{{Қатысушы-түж6|Mira01}}
| data-sort-value=&quot;2229&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-30
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|90
|{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}}
| data-sort-value=&quot;2215&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|91
|{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}}
| data-sort-value=&quot;2208&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-07
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|92
|{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}}
| data-sort-value=&quot;2185&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 2185]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2025-08-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|93
|{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}}
| data-sort-value=&quot;2175&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-07-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|94
|{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}}
| data-sort-value=&quot;2036&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-04-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|95
|{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}}
| data-sort-value=&quot;1938&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2019-11-22
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|96
|{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}}
| data-sort-value=&quot;1857&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|97
|{{Қатысушы-түж6|Daneker}}
| data-sort-value=&quot;1857&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|98
|{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}}
| data-sort-value=&quot;1824&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1824]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Wikuiser|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2025-10-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|99
|{{Қатысушы-түж6|Esen48}}
| data-sort-value=&quot;1808&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-04-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|100
|{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}}
| data-sort-value=&quot;1800&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-12-25
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|101
|{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}}
| data-sort-value=&quot;1795&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795]
| data-sort-value=&quot;101&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101]
|2015-11-17
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|102
|{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}}
| data-sort-value=&quot;1710&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-01-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|103
|{{Қатысушы-түж6|Nelli}}
| data-sort-value=&quot;1666&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|104
|{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}}
| data-sort-value=&quot;1632&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1632]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2018-05-19
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|105
|{{Қатысушы-түж6|Araichik}}
| data-sort-value=&quot;1622&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-14
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|106
|{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}}
| data-sort-value=&quot;1613&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2019-08-27
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|107
|{{Қатысушы-түж6|Gliwi}}
| data-sort-value=&quot;1583&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1583]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-05-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|108
|{{Қатысушы-түж6|Marksscheider}}
| data-sort-value=&quot;1577&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Marksscheider}} 1577]
| data-sort-value=&quot;21&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Marksscheider|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 21]
|2026-07-27
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|109
|{{Қатысушы-түж6|2rk}}
| data-sort-value=&quot;1552&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|110
|{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}}
| data-sort-value=&quot;1540&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1540]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2022-04-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|111
|{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}}
| data-sort-value=&quot;1496&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-04-26
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|112
|{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}}
| data-sort-value=&quot;1490&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|113
|{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}}
| data-sort-value=&quot;1480&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-19
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|114
|{{Қатысушы-түж6|DinDK}}
| data-sort-value=&quot;1383&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|115
|{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}}
| data-sort-value=&quot;1371&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-04
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|116
|{{Қатысушы-түж6|Tulya}}
| data-sort-value=&quot;1344&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|117
|{{Қатысушы-түж6|Ayauly}}
| data-sort-value=&quot;1337&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|118
|{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}}
| data-sort-value=&quot;1314&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-09-06
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|119
|{{Қатысушы-түж6|Tarih}}
| data-sort-value=&quot;1304&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-14
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|120
|{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}}
| data-sort-value=&quot;1283&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-05-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|121
|{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}}
| data-sort-value=&quot;1278&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2020-04-17
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|122
|{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}}
| data-sort-value=&quot;1277&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277]
| data-sort-value=&quot;65&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65]
|2016-06-23
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|123
|{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}}
| data-sort-value=&quot;1248&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-10-04
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|124
|{{Қатысушы-түж6|Шілде}}
| data-sort-value=&quot;1223&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-01-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|125
|{{Қатысушы-түж6|IL68}}
| data-sort-value=&quot;1219&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1219]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:IL68|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2017-05-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|126
|{{Қатысушы-түж6|Ziv}}
| data-sort-value=&quot;1214&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1214]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-12-09
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|127
|{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}}
| data-sort-value=&quot;1178&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|128
|{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}}
| data-sort-value=&quot;1156&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2021-01-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|129
|{{Қатысушы-түж6|Aimanber}}
| data-sort-value=&quot;1150&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|130
|{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}}
| data-sort-value=&quot;1136&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|131
|{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}}
| data-sort-value=&quot;1126&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2015-11-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|132
|{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}}
| data-sort-value=&quot;1119&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|133
|{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}}
| data-sort-value=&quot;1102&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1102]
| data-sort-value=&quot;16&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16]
|2024-02-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|134
|{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}}
| data-sort-value=&quot;1096&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|135
|{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}}
| data-sort-value=&quot;1083&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|136
|{{Қатысушы-түж6|Kafarik}}
| data-sort-value=&quot;1075&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-12-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|137
|{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}}
| data-sort-value=&quot;1059&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 1059]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2008-08-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|138
|{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}}
| data-sort-value=&quot;1054&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-05-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|139
|{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}}
| data-sort-value=&quot;1049&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|140
|{{Қатысушы-түж6|Aldogarov}}
| data-sort-value=&quot;1042&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aldogarov}} 1042]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-03-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|141
|{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}}
| data-sort-value=&quot;993&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|142
|{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}}
| data-sort-value=&quot;987&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|143
|{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}}
| data-sort-value=&quot;976&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-11-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|144
|{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}}
| data-sort-value=&quot;973&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|145
|{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}}
| data-sort-value=&quot;964&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|146
|{{Қатысушы-түж6|Aselhan}}
| data-sort-value=&quot;948&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2011-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|147
|{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}}
| data-sort-value=&quot;931&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2024-09-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|148
|{{Қатысушы-түж6|Adiladil}}
| data-sort-value=&quot;906&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-09
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|149
|{{Қатысушы-түж6|NErnur98}}
| data-sort-value=&quot;880&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-19
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|150
|{{Қатысушы-түж6|Касымхан}}
| data-sort-value=&quot;866&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|151
|{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}}
| data-sort-value=&quot;865&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-09-18
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|152
|{{Қатысушы-түж6|Mukhin}}
| data-sort-value=&quot;850&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|153
|{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}}
| data-sort-value=&quot;830&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|154
|{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}}
| data-sort-value=&quot;820&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|155
|{{Қатысушы-түж6|Dambler}}
| data-sort-value=&quot;819&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|156
|{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}}
| data-sort-value=&quot;813&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|157
|{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}}
| data-sort-value=&quot;801&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-11-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|158
|{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}}
| data-sort-value=&quot;794&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-02-14
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|159
|{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}}
| data-sort-value=&quot;790&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-09-18
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|160
|{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}}
| data-sort-value=&quot;789&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|161
|{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}}
| data-sort-value=&quot;787&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|162
|{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}}
| data-sort-value=&quot;785&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-12-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|163
|{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}}
| data-sort-value=&quot;780&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|164
|{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}}
| data-sort-value=&quot;777&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2022-02-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|165
|{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}}
| data-sort-value=&quot;763&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-01-22
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|166
|{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}}
| data-sort-value=&quot;750&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 750]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2008-07-14
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|167
|{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}}
| data-sort-value=&quot;743&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2022-02-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|168
|{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}}
| data-sort-value=&quot;739&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|169
|{{Қатысушы-түж6|Mariko}}
| data-sort-value=&quot;734&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-06-26
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|170
|{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}}
| data-sort-value=&quot;731&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 731]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-05-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|171
|{{Қатысушы-түж6|Rake}}
| data-sort-value=&quot;726&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-02
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|172
|{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}}
| data-sort-value=&quot;723&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|173
|{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}}
| data-sort-value=&quot;722&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2015-04-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|174
|{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}}
| data-sort-value=&quot;720&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-05-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|175
|{{Қатысушы-түж6|Alfiya}}
| data-sort-value=&quot;719&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|176
|{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}}
| data-sort-value=&quot;698&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 698]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-02-03
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|177
|{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}}
| data-sort-value=&quot;695&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|178
|{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}}
| data-sort-value=&quot;693&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693]
| data-sort-value=&quot;7&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7]
|2023-01-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|179
|{{Қатысушы-түж6|Cekli829}}
| data-sort-value=&quot;690&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|180
|{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}}
| data-sort-value=&quot;684&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|181
|{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}}
| data-sort-value=&quot;676&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|182
|{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}}
| data-sort-value=&quot;674&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 674]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-07-06
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|183
|{{Қатысушы-түж6|Saken kun}}
| data-sort-value=&quot;673&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-01-31
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|184
|{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}}
| data-sort-value=&quot;671&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2018-08-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|185
|{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}}
| data-sort-value=&quot;658&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-03-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|186
|{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}}
| data-sort-value=&quot;656&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-10-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|187
|{{Қатысушы-түж6|Баха}}
| data-sort-value=&quot;654&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|188
|{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}}
| data-sort-value=&quot;651&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-03-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|189
|{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}}
| data-sort-value=&quot;645&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|190
|{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}}
| data-sort-value=&quot;642&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|191
|{{Қатысушы-түж6|IArhunI}}
| data-sort-value=&quot;641&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 641]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-12-15
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|192
|{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}}
| data-sort-value=&quot;639&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-03
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|193
|{{Қатысушы-түж6|Tuttiorchestra687}}
| data-sort-value=&quot;637&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tuttiorchestra687}} 637]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Tuttiorchestra687|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2025-11-02
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|194
|{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}}
| data-sort-value=&quot;632&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 632]
| data-sort-value=&quot;19&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19]
|2022-01-16
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|195
|{{Қатысушы-түж6|Aseke16}}
| data-sort-value=&quot;625&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 625]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2014-01-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|196
|{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}}
| data-sort-value=&quot;622&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-04-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|197
|{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}}
| data-sort-value=&quot;620&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620]
| data-sort-value=&quot;7&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7]
|2017-09-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|198
|{{Қатысушы-түж6|Makhanov}}
| data-sort-value=&quot;613&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|199
|{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}}
| data-sort-value=&quot;601&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-01-27
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|200
|{{Қатысушы-түж6|Inkar}}
| data-sort-value=&quot;600&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|201
|{{Қатысушы-түж6|Mma}}
| data-sort-value=&quot;599&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|202
|{{Қатысушы-түж6|Юкке}}
| data-sort-value=&quot;599&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|203
|{{Қатысушы-түж6|Mary}}
| data-sort-value=&quot;597&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|204
|{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}}
| data-sort-value=&quot;587&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-03-31
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|205
|{{Қатысушы-түж6|Аскар}}
| data-sort-value=&quot;584&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2008-03-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|206
|{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}}
| data-sort-value=&quot;577&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 577]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2025-10-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|207
|{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}}
| data-sort-value=&quot;575&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-08-17
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|208
|{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-04-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|209
|{{Қатысушы-түж6|Badyroff}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|210
|{{Қатысушы-түж6|Нурия}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|211
|{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}}
| data-sort-value=&quot;565&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-04-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|212
|{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}}
| data-sort-value=&quot;562&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|213
|{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}}
| data-sort-value=&quot;555&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2022-08-21
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|214
|{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}}
| data-sort-value=&quot;555&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|215
|{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}}
| data-sort-value=&quot;547&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-10-17
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|216
|{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}}
| data-sort-value=&quot;541&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-19
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|217
|{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}}
| data-sort-value=&quot;534&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|218
|{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}}
| data-sort-value=&quot;533&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-06-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|219
|{{Қатысушы-түж6|Olkikz}}
| data-sort-value=&quot;529&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|220
|{{Қатысушы-түж6|Fornax}}
| data-sort-value=&quot;528&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-03-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|221
|{{Қатысушы-түж6|Dzhos}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|222
|{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2014-11-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|223
|{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-21
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|224
|{{Қатысушы-түж6|Arachn0}}
| data-sort-value=&quot;523&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-02-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|225
|{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}}
| data-sort-value=&quot;522&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|226
|{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|227
|{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 520]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-04-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|228
|{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2014-12-27
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|229
|{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}}
| data-sort-value=&quot;518&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2018-05-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|230
|{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}}
| data-sort-value=&quot;516&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 516]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-01-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|231
|{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}}
| data-sort-value=&quot;514&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-10-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|232
|{{Қатысушы-түж6|Almatrkh}}
| data-sort-value=&quot;512&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Almatrkh}} 512]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2025-10-15
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|233
|{{Қатысушы-түж6|Albergenius}}
| data-sort-value=&quot;510&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-03-30
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|234
|{{Қатысушы-түж6|Friction27}}
| data-sort-value=&quot;506&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-08-16
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|}
&lt;/center&gt;
&lt;!-- BOT:END --&gt;

{{Wikistats}}


[[Санат:Уикипедия:Анықтама]]
[[Санат:Уикипедия:Қауым]]</text>
      <sha1>6dt5fqt0zxexdg691lgmnpo7eacex4a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джонс Хопкинс университеті</title>
    <ns>0</ns>
    <id>558243</id>
    <revision>
      <id>3692842</id>
      <parentid>3425197</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:02:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11621" sha1="biz8i9nmiflnmixnuxwhodj0yu8jqil" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                   = Джонс Хопкинс университеті
 |Қысқартылған аты      = 
 |Эмблемасы             =
 |Сурет                 =
 |Шынайы аты            = 
 |Халықаралық атауы     = Johns Hopkins University
 |Бұрынғы атауы         = 
 |Ұраны                 = 
 |Құрылған жылы         = 1876
 |Жабылған жылы         =
 |Қайта құрылған        =
 |Қайта құрылған жылы   =
 |Түрі                  = жекеменшік
 |Бюджет                  = $ 2,99 млрд. (2013)
 |Басшы лауазымы     = 
 |Басшы есімі        = 
 |Президенті            = Рональд Дэниелс
 |Ғылыми жетекшісі      = 
 |Ректоры               = 
 |Студенттер            = 
 |Шетел студенттері     = 
 |Мамандар              = 
 |Бакалавриат           = 6 023
 |Магистратура          = 14 848
 |Аспирантура           = 
 |Докторантура          = 
 |Ғылым докторы         = 
 |Профессоры            = 
 |Оқытушылар            = 3 100
 |Орналасқан жері       = [[Балтимор]], [[Мэриленд]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
 |Метро бекеті          = 
 |Кампус                = 
 |Мекенжайы             = 
 |Сайты                 = https://www.jhu.edu/
 |Марапаттары           = 
 |lat_dir =  |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec = 
 |lon_dir =  |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
 |CoordScale            = 
 |edu_region            = 
}}
'''Джо́нс Хо́пкинс университеті '''(ағылш.&amp;nbsp;''&lt;span lang=&quot;en&quot;&gt;Johns Hopkins University&lt;/span&gt;'') — [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың [[Мэриленд]] [[штат]]ының [[Балтимор]] қаласында Джонс Хопкинспен ашылған, жекеменшік зерттеу университеті. [[Университет]]тің филиалдары [[Нанкин]] ([[Қытай]]) және [[Болонья]] ([[Италия]]) қалаларында орналасқан.

[[2013 жыл|2013]] жылы Джонс Хопкинс университеті әлем университеттерінің академиялық рейтингінде 17-ші орынды және THE рейтингінде 15-ші орынды алды, онымен мұнда жұмыс істеген [[Нобель сыйлығы]]ның 36 лауреатының ғылыми және зерттеу жұмыстары байланысты. Хопкинс университеті әлемнің ең атақты университеттерінің бірі.

[[Университет]] халықаралық ғылыми Гордонов конференциясының негізін қалаушы болып табылады.

== Тарихы ==
Университеттің ашылу салтанаты университеттің тұңғыш президенті Даниэль Койт Гилманды ұлықтауға сәйкес [[1876 жыл|1876]] жылдың 22 ақпанында өтті. Бұл оқиға [[Америка Құрама Штаттары]]&lt;nowiki/&gt;ның 100 жылдық мерейтойы мен [[АҚШ]]-тың тұңғыш президенті [[Джордж Уошингтон|Джордж Вашингтон]]&lt;nowiki/&gt;ның туған күніне ұштастырылды.

Д. Гилман өз сөзінде университеттің миссиясын белгіледі:

Ол ұсынған миссияның мағынасы қарапайым және бүгінде өзгеріссіз қалуда, бірақ Гилманның «Ғалам үшін білім» сөздері әлі де жиі қайталанады. Құрылған оқу орны ақыр аяғында мемлекет және адамзат игілігі үшін, ғылым және зерттеу арқылы білімді жылжытуға арналған зерттеу университетіне айналды . Гилман оқу және зерттеу бір-бірімен өзара байланысты деп ойлайтын. Гилман философиясының Джонс Хопкинс университетінде және өзге мекемелерде де жүзеге асырылуы кейінірек университет ғалымдарын да тартты, [[АҚШ]]-тағы жоғары білімді қайта жаңғыртып,     бүкіл зерттеу университеттер жүйесінің құрылуына алып келді. 130 жылдан астам уақыт өтсе де, университет білім және зерттеу салаларында әлемдік деңгейде көшбасшылық етуде.&lt;div&gt;Көрнекті [[профессор]]&lt;nowiki/&gt;лар ұжымы студенттердің жұмысы мен музыкадағы зерттеулерін, гуманитарлық, қоғамдық және жаратылыстану ғылымдары, халықаралық зерттеулер, білім, бизнес және медицина мамандықтарына басшылық етеді. Сол оқытушылар және олардың зерттеуші-әріптестері кез келген басқа университеттерге қарағанда, университеттің қолданбалы физика зертханасында [[1979]] жылдан бастап, жыл сайын ғылыми зерттеулер үшін көп федералдық гранттарды жеңіп келеді.&lt;/div&gt;

== Университеттің құрылымы ==
Университеттің құрамына сегіз мектеп, Пибоди консерваториясы және қолданбалы физика зертханасын қамтитын бес кампус кіреді.[[Балтимор]]&lt;nowiki/&gt;да университеттің үш кампусы орналасқан. Хомвуд кампусында, қаланың солтүстік бөлігінде: өнер және Кигер ғылымы мектебі, инженерлік және педагогикалық мектептер орналасқан. Шығыс Балтиморда кампустың ауданында медицина, мейірбике және қоғамдық денсаулық және денсаулық сақтау мектептері, сондай-ақ Джонс Хопкинс госпиталі орналасқан. Балтимордың орталығында 1977 жылы университеттің құрамына енген Бизнес-мектеп және Пибоди консерваториясы орналасқан. [[Вашингтон]]&lt;nowiki/&gt;да халықаралық қатынастар, әлемдік [[экономика]], [[дипломатия]] және [[саясат]] саласындағы дипломды мамандарды дайындауға бағытталған, әлемдегі жетекші мектептердің бірі [[Алдыңғы қатарлы Пол Нитце халықаралық зерттеулер мектебі]] орналасқан. Университеттің филиалдары [[Болонья]] ([[Италия]]) және [[Нанкин]] ([[Қытай]]) қалаларында бар. Қолданбалы физика зертханасы (APL) — [[Мэриленд]] штатының Лорел қаласы маңындағы Хуард округінде тіркелген, университеттің бөлімшесі. Зертхана білім беру қызметін атқармайды, ол тек қана ғылыми-зерттеу, құпиялы жұмыстарды, ең алдымен [[АҚШ]] қорғаныс министрлігінің және [[НАСА]]-ның тапсырыстарын орындаумен айналысып, қорғаныс мердігер қызметін атқарады.

== Университеттің президенттері ==
* Даниэль Гилмен ([[1875 жыл]]дың мамыры — [[1901 жыл]]дың тамызы)
* Айре Ремсен ([[1901 жыл]]дың қыркүйегі — [[1913 жыл]]дың қаңтары)
* Франк Гуднау ([[1914 жыл]]дың қазаны — [[1929 жыл]]дың маусымы)
* Эймс, Джозеф ([[1929 жыл]]дың шілдесі — [[1935 жыл]]дың маусымы)
* Исайя Боумен ([[1935 жыл]]дың шілдесі — [[1948 жыл]]дың желтоқсаны)
* Детлев Бронк ([[1949 жыл]]дың қаңтары — [[1953 жыл]]дың тамызы)
* Ловелл Рид ([[1953 жыл]]дың қыркүйегі — [[1956 жыл]]дың маусымы)
* Милтон Эйзенхауэр ([[1956 жыл]]дың шілдесі — [[1967 жыл]]дың маусымы)
* Линкольн Гордон ([[1967 жыл]]дың шілдесі — [[1971 жыл]]дың наурызы)
* Милтон Эйзенхауэр ([[1971 жыл]]дың наурызы — [[1972 жыл]]дың қаңтары)
* Стевен Мюллер ([[1972 жыл]]дың ақпаны — [[1990 жыл]]дың маусымы)
* Вильям Ричардсон ([[1990 жыл]]дың шілдесі — [[1995 жыл]]дың шілдесі)
* Даниэль Натанс ([[1995 жыл]]дың маусымы — [[1996 жыл]]дың тамызы)
* Вильям Броуди ([[1996 жыл]]дың тамызы — [[2009 жыл]]дың ақпаны)
* Рональд Даниэльс ([[2009 жыл]]дың наурызы — қазіргі таңға дейін)

== АҚШ әйелдерінің жоғары білім алу үшін күресі ==
ХІХ ғасырда [[АҚШ]] әйелдерінде жоғары білім алу мүмкіндігі туып, жеке университеттер мен бөлек факультеттерге қабылдау ашылды. Джонс Хопкинс университетінде әйелдер үшін тек медициналық [[факультет]] ашылған болатын. Әйелдерді өзге факультеттерге қабылдау тек президент Айре Ремсененің (1907) тұсында ашылды.

Кристина Ладд-Франклин Джонс Хопкинс университетіндегі, математикадан PhD дәрежесіне (1882 жыл) үміткер алғашқы әйел. Алайда, қамқоршылар оның дәрежесін қабыл алмай, әйелдерді кіргізу келісімінен бас тартқан; Ладд-Франклин өзінің дәрежесін тек 44 жыл өткен соң алған. Университетте алғашқы болып [[1893]] жылы PhD дәрежесін алған әйел Флоренция Баскомб.

== Сілтемелер ==
* [https://www.jhu.edu/ Университеттің ресми сайты]

[[Санат:Алфавит бойынша университеттер]]</text>
      <sha1>biz8i9nmiflnmixnuxwhodj0yu8jqil</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692843</id>
      <parentid>3692842</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:02:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3692843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11585" sha1="1i65ah73nr2v9rnen3rm23i1g9vvhx6" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                   = Джонс Хопкинс университеті
 |Қысқартылған аты      = 
 |Эмблемасы             =
 |Сурет                 =
 |Шынайы аты            = 
 |Халықаралық атауы     = Johns Hopkins University
 |Бұрынғы атауы         = 
 |Ұраны                 = 
 |Құрылған жылы         = 1876
 |Жабылған жылы         =
 |Қайта құрылған        =
 |Қайта құрылған жылы   =
 |Түрі                  = жекеменшік
 |Бюджет                  = $ 2,99 млрд. (2013)
 |Басшы лауазымы     = 
 |Басшы есімі        = 
 |Президенті            = Рональд Дэниелс
 |Ғылыми жетекшісі      = 
 |Ректоры               = 
 |Студенттер            = 
 |Шетел студенттері     = 
 |Мамандар              = 
 |Бакалавриат           = 6 023
 |Магистратура          = 14 848
 |Аспирантура           = 
 |Докторантура          = 
 |Ғылым докторы         = 
 |Профессоры            = 
 |Оқытушылар            = 3 100
 |Орналасқан жері       = [[Балтимор]], [[Мэриленд]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
 |Метро бекеті          = 
 |Кампус                = 
 |Мекенжайы             = 
 |Сайты                 = https://www.jhu.edu/
 |Марапаттары           = 
 |lat_dir =  |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec = 
 |lon_dir =  |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
 |CoordScale            = 
 |edu_region            = 
}}
'''Джо́нс Хо́пкинс университеті '''(ағылш.&amp;nbsp;''&lt;span lang=&quot;en&quot;&gt;Johns Hopkins University&lt;/span&gt;'') — [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың [[Мэриленд]] [[штат]]ының [[Балтимор]] қаласында Джонс Хопкинспен ашылған, жекеменшік зерттеу университеті. [[Университет]]тің филиалдары [[Нанкин]] ([[Қытай]]) және [[Болонья]] ([[Италия]]) қалаларында орналасқан.

[[2013 жыл|2013]] жылы Джонс Хопкинс университеті әлем университеттерінің академиялық рейтингінде 17-ші орынды және THE рейтингінде 15-ші орынды алды, онымен мұнда жұмыс істеген [[Нобель сыйлығы]]ның 36 лауреатының ғылыми және зерттеу жұмыстары байланысты. Хопкинс университеті әлемнің ең атақты университеттерінің бірі.

[[Университет]] халықаралық ғылыми Гордонов конференциясының негізін қалаушы болып табылады.

== Тарихы ==
Университеттің ашылу салтанаты университеттің тұңғыш президенті Даниэль Койт Гилманды ұлықтауға сәйкес [[1876 жыл|1876]] жылдың 22 ақпанында өтті. Бұл оқиға [[Америка Құрама Штаттары]]ның 100 жылдық мерейтойы мен АҚШ-тың тұңғыш президенті [[Джордж Уошингтон|Джордж Вашингтон]]&lt;nowiki/&gt;ның туған күніне ұштастырылды.

Д. Гилман өз сөзінде университеттің миссиясын белгіледі:

Ол ұсынған миссияның мағынасы қарапайым және бүгінде өзгеріссіз қалуда, бірақ Гилманның «Ғалам үшін білім» сөздері әлі де жиі қайталанады. Құрылған оқу орны ақыр аяғында мемлекет және адамзат игілігі үшін, ғылым және зерттеу арқылы білімді жылжытуға арналған зерттеу университетіне айналды . Гилман оқу және зерттеу бір-бірімен өзара байланысты деп ойлайтын. Гилман философиясының Джонс Хопкинс университетінде және өзге мекемелерде де жүзеге асырылуы кейінірек университет ғалымдарын да тартты, АҚШ-тағы жоғары білімді қайта жаңғыртып,     бүкіл зерттеу университеттер жүйесінің құрылуына алып келді. 130 жылдан астам уақыт өтсе де, университет білім және зерттеу салаларында әлемдік деңгейде көшбасшылық етуде. Көрнекті [[профессор]]лар ұжымы студенттердің жұмысы мен музыкадағы зерттеулерін, гуманитарлық, қоғамдық және жаратылыстану ғылымдары, халықаралық зерттеулер, білім, бизнес және медицина мамандықтарына басшылық етеді. Сол оқытушылар және олардың зерттеуші-әріптестері кез келген басқа университеттерге қарағанда, университеттің қолданбалы физика зертханасында [[1979]] жылдан бастап, жыл сайын ғылыми зерттеулер үшін көп федералдық гранттарды жеңіп келеді.

== Университеттің құрылымы ==
Университеттің құрамына сегіз мектеп, Пибоди консерваториясы және қолданбалы физика зертханасын қамтитын бес кампус кіреді.[[Балтимор]]&lt;nowiki/&gt;да университеттің үш кампусы орналасқан. Хомвуд кампусында, қаланың солтүстік бөлігінде: өнер және Кигер ғылымы мектебі, инженерлік және педагогикалық мектептер орналасқан. Шығыс Балтиморда кампустың ауданында медицина, мейірбике және қоғамдық денсаулық және денсаулық сақтау мектептері, сондай-ақ Джонс Хопкинс госпиталі орналасқан. Балтимордың орталығында 1977 жылы университеттің құрамына енген Бизнес-мектеп және Пибоди консерваториясы орналасқан. [[Вашингтон]]&lt;nowiki/&gt;да халықаралық қатынастар, әлемдік [[экономика]], [[дипломатия]] және [[саясат]] саласындағы дипломды мамандарды дайындауға бағытталған, әлемдегі жетекші мектептердің бірі [[Алдыңғы қатарлы Пол Нитце халықаралық зерттеулер мектебі]] орналасқан. Университеттің филиалдары [[Болонья]] ([[Италия]]) және [[Нанкин]] ([[Қытай]]) қалаларында бар. Қолданбалы физика зертханасы (APL) — [[Мэриленд]] штатының Лорел қаласы маңындағы Хуард округінде тіркелген, университеттің бөлімшесі. Зертхана білім беру қызметін атқармайды, ол тек қана ғылыми-зерттеу, құпиялы жұмыстарды, ең алдымен [[АҚШ]] қорғаныс министрлігінің және [[НАСА]]-ның тапсырыстарын орындаумен айналысып, қорғаныс мердігер қызметін атқарады.

== Университеттің президенттері ==
* Даниэль Гилмен ([[1875 жыл]]дың мамыры — [[1901 жыл]]дың тамызы)
* Айре Ремсен ([[1901 жыл]]дың қыркүйегі — [[1913 жыл]]дың қаңтары)
* Франк Гуднау ([[1914 жыл]]дың қазаны — [[1929 жыл]]дың маусымы)
* Эймс, Джозеф ([[1929 жыл]]дың шілдесі — [[1935 жыл]]дың маусымы)
* Исайя Боумен ([[1935 жыл]]дың шілдесі — [[1948 жыл]]дың желтоқсаны)
* Детлев Бронк ([[1949 жыл]]дың қаңтары — [[1953 жыл]]дың тамызы)
* Ловелл Рид ([[1953 жыл]]дың қыркүйегі — [[1956 жыл]]дың маусымы)
* Милтон Эйзенхауэр ([[1956 жыл]]дың шілдесі — [[1967 жыл]]дың маусымы)
* Линкольн Гордон ([[1967 жыл]]дың шілдесі — [[1971 жыл]]дың наурызы)
* Милтон Эйзенхауэр ([[1971 жыл]]дың наурызы — [[1972 жыл]]дың қаңтары)
* Стевен Мюллер ([[1972 жыл]]дың ақпаны — [[1990 жыл]]дың маусымы)
* Вильям Ричардсон ([[1990 жыл]]дың шілдесі — [[1995 жыл]]дың шілдесі)
* Даниэль Натанс ([[1995 жыл]]дың маусымы — [[1996 жыл]]дың тамызы)
* Вильям Броуди ([[1996 жыл]]дың тамызы — [[2009 жыл]]дың ақпаны)
* Рональд Даниэльс ([[2009 жыл]]дың наурызы — қазіргі таңға дейін)

== АҚШ әйелдерінің жоғары білім алу үшін күресі ==
ХІХ ғасырда [[АҚШ]] әйелдерінде жоғары білім алу мүмкіндігі туып, жеке университеттер мен бөлек факультеттерге қабылдау ашылды. Джонс Хопкинс университетінде әйелдер үшін тек медициналық [[факультет]] ашылған болатын. Әйелдерді өзге факультеттерге қабылдау тек президент Айре Ремсененің (1907) тұсында ашылды.

Кристина Ладд-Франклин Джонс Хопкинс университетіндегі, математикадан PhD дәрежесіне (1882 жыл) үміткер алғашқы әйел. Алайда, қамқоршылар оның дәрежесін қабыл алмай, әйелдерді кіргізу келісімінен бас тартқан; Ладд-Франклин өзінің дәрежесін тек 44 жыл өткен соң алған. Университетте алғашқы болып [[1893]] жылы PhD дәрежесін алған әйел Флоренция Баскомб.

== Сілтемелер ==
* [https://www.jhu.edu/ Университеттің ресми сайты]

[[Санат:Алфавит бойынша университеттер]]</text>
      <sha1>1i65ah73nr2v9rnen3rm23i1g9vvhx6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692844</id>
      <parentid>3692843</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:04:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3692844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11524" sha1="8vxi2padisu988k39yash8k19sct8hf" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                   = Джонс Хопкинс университеті
 |Қысқартылған аты      = 
 |Эмблемасы             =
 |Сурет                 =
 |Шынайы аты            = 
 |Халықаралық атауы     = Johns Hopkins University
 |Бұрынғы атауы         = 
 |Ұраны                 = 
 |Құрылған жылы         = 1876
 |Жабылған жылы         =
 |Қайта құрылған        =
 |Қайта құрылған жылы   =
 |Түрі                  = жекеменшік
 |Бюджет                  = $ 2,99 млрд. (2013)
 |Басшы лауазымы     = 
 |Басшы есімі        = 
 |Президенті            = Рональд Дэниелс
 |Ғылыми жетекшісі      = 
 |Ректоры               = 
 |Студенттер            = 
 |Шетел студенттері     = 
 |Мамандар              = 
 |Бакалавриат           = 6 023
 |Магистратура          = 14 848
 |Аспирантура           = 
 |Докторантура          = 
 |Ғылым докторы         = 
 |Профессоры            = 
 |Оқытушылар            = 3 100
 |Орналасқан жері       = [[Балтимор]], [[Мэриленд]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
 |Метро бекеті          = 
 |Кампус                = 
 |Мекенжайы             = 
 |Сайты                 = https://www.jhu.edu/
 |Марапаттары           = 
 |lat_dir =  |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec = 
 |lon_dir =  |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
 |CoordScale            = 
 |edu_region            = 
}}
'''Джо́нс Хо́пкинс университеті '''(ағылш.&amp;nbsp;''&lt;span lang=&quot;en&quot;&gt;Johns Hopkins University&lt;/span&gt;'') — [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың [[Мэриленд]] [[штат]]ының [[Балтимор]] қаласында Джонс Хопкинспен ашылған, жекеменшік зерттеу университеті. [[Университет]]тің филиалдары [[Нанкин]] ([[Қытай]]) және [[Болонья]] ([[Италия]]) қалаларында орналасқан.

[[2013 жыл|2013]] жылы Джонс Хопкинс университеті әлем университеттерінің академиялық рейтингінде 17-ші орынды және THE рейтингінде 15-ші орынды алды, онымен мұнда жұмыс істеген [[Нобель сыйлығы]]ның 36 лауреатының ғылыми және зерттеу жұмыстары байланысты. Хопкинс университеті әлемнің ең атақты университеттерінің бірі.

[[Университет]] халықаралық ғылыми Гордонов конференциясының негізін қалаушы болып табылады.

== Тарихы ==
Университеттің ашылу салтанаты университеттің тұңғыш президенті Даниэль Койт Гилманды ұлықтауға сәйкес 1876 жылдың 22 ақпанында өтті. Бұл оқиға [[Америка Құрама Штаттары]]ның 100 жылдық мерейтойы мен АҚШ-тың тұңғыш президенті [[Джордж Уошингтон]]ның туған күніне ұштастырылды.

Д. Гилман өз сөзінде университеттің миссиясын белгіледі:

Ол ұсынған миссияның мағынасы қарапайым және бүгінде өзгеріссіз қалуда, бірақ Гилманның «Ғалам үшін білім» сөздері әлі де жиі қайталанады. Құрылған оқу орны ақыр аяғында мемлекет және адамзат игілігі үшін, ғылым және зерттеу арқылы білімді жылжытуға арналған зерттеу университетіне айналды . Гилман оқу және зерттеу бір-бірімен өзара байланысты деп ойлайтын. Гилман философиясының Джонс Хопкинс университетінде және өзге мекемелерде де жүзеге асырылуы кейінірек университет ғалымдарын да тартты, АҚШ-тағы жоғары білімді қайта жаңғыртып,     бүкіл зерттеу университеттер жүйесінің құрылуына алып келді. 130 жылдан астам уақыт өтсе де, университет білім және зерттеу салаларында әлемдік деңгейде көшбасшылық етуде. Көрнекті [[профессор]]лар ұжымы студенттердің жұмысы мен музыкадағы зерттеулерін, гуманитарлық, қоғамдық және жаратылыстану ғылымдары, халықаралық зерттеулер, білім, бизнес және медицина мамандықтарына басшылық етеді. Сол оқытушылар және олардың зерттеуші-әріптестері кез келген басқа университеттерге қарағанда, университеттің қолданбалы физика зертханасында 1979 жылдан бастап, жыл сайын ғылыми зерттеулер үшін көп федералдық гранттарды жеңіп келеді.

== Университеттің құрылымы ==
Университеттің құрамына сегіз мектеп, Пибоди консерваториясы және қолданбалы физика зертханасын қамтитын бес кампус кіреді.[[Балтимор]]&lt;nowiki/&gt;да университеттің үш кампусы орналасқан. Хомвуд кампусында, қаланың солтүстік бөлігінде: өнер және Кигер ғылымы мектебі, инженерлік және педагогикалық мектептер орналасқан. Шығыс Балтиморда кампустың ауданында медицина, мейірбике және қоғамдық денсаулық және денсаулық сақтау мектептері, сондай-ақ Джонс Хопкинс госпиталі орналасқан. Балтимордың орталығында 1977 жылы университеттің құрамына енген Бизнес-мектеп және Пибоди консерваториясы орналасқан. [[Вашингтон]]&lt;nowiki/&gt;да халықаралық қатынастар, әлемдік [[экономика]], [[дипломатия]] және [[саясат]] саласындағы дипломды мамандарды дайындауға бағытталған, әлемдегі жетекші мектептердің бірі [[Алдыңғы қатарлы Пол Нитце халықаралық зерттеулер мектебі]] орналасқан. Университеттің филиалдары [[Болонья]] ([[Италия]]) және [[Нанкин]] ([[Қытай]]) қалаларында бар. Қолданбалы физика зертханасы (APL) — [[Мэриленд]] штатының Лорел қаласы маңындағы Хуард округінде тіркелген, университеттің бөлімшесі. Зертхана білім беру қызметін атқармайды, ол тек қана ғылыми-зерттеу, құпиялы жұмыстарды, ең алдымен [[АҚШ]] қорғаныс министрлігінің және [[НАСА]]-ның тапсырыстарын орындаумен айналысып, қорғаныс мердігер қызметін атқарады.

== Университеттің президенттері ==
* Даниэль Гилмен ([[1875 жыл]]дың мамыры — [[1901 жыл]]дың тамызы)
* Айре Ремсен ([[1901 жыл]]дың қыркүйегі — [[1913 жыл]]дың қаңтары)
* Франк Гуднау ([[1914 жыл]]дың қазаны — [[1929 жыл]]дың маусымы)
* Эймс, Джозеф ([[1929 жыл]]дың шілдесі — [[1935 жыл]]дың маусымы)
* Исайя Боумен ([[1935 жыл]]дың шілдесі — [[1948 жыл]]дың желтоқсаны)
* Детлев Бронк ([[1949 жыл]]дың қаңтары — [[1953 жыл]]дың тамызы)
* Ловелл Рид ([[1953 жыл]]дың қыркүйегі — [[1956 жыл]]дың маусымы)
* Милтон Эйзенхауэр ([[1956 жыл]]дың шілдесі — [[1967 жыл]]дың маусымы)
* Линкольн Гордон ([[1967 жыл]]дың шілдесі — [[1971 жыл]]дың наурызы)
* Милтон Эйзенхауэр ([[1971 жыл]]дың наурызы — [[1972 жыл]]дың қаңтары)
* Стевен Мюллер ([[1972 жыл]]дың ақпаны — [[1990 жыл]]дың маусымы)
* Вильям Ричардсон ([[1990 жыл]]дың шілдесі — [[1995 жыл]]дың шілдесі)
* Даниэль Натанс ([[1995 жыл]]дың маусымы — [[1996 жыл]]дың тамызы)
* Вильям Броуди ([[1996 жыл]]дың тамызы — [[2009 жыл]]дың ақпаны)
* Рональд Даниэльс ([[2009 жыл]]дың наурызы — қазіргі таңға дейін)

== АҚШ әйелдерінің жоғары білім алу үшін күресі ==
ХІХ ғасырда [[АҚШ]] әйелдерінде жоғары білім алу мүмкіндігі туып, жеке университеттер мен бөлек факультеттерге қабылдау ашылды. Джонс Хопкинс университетінде әйелдер үшін тек медициналық [[факультет]] ашылған болатын. Әйелдерді өзге факультеттерге қабылдау тек президент Айре Ремсененің (1907) тұсында ашылды.

Кристина Ладд-Франклин Джонс Хопкинс университетіндегі, математикадан PhD дәрежесіне (1882 жыл) үміткер алғашқы әйел. Алайда, қамқоршылар оның дәрежесін қабыл алмай, әйелдерді кіргізу келісімінен бас тартқан; Ладд-Франклин өзінің дәрежесін тек 44 жыл өткен соң алған. Университетте алғашқы болып [[1893]] жылы PhD дәрежесін алған әйел Флоренция Баскомб.

== Сілтемелер ==
* [https://www.jhu.edu/ Университеттің ресми сайты]

[[Санат:Алфавит бойынша университеттер]]</text>
      <sha1>8vxi2padisu988k39yash8k19sct8hf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692845</id>
      <parentid>3692844</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:04:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* АҚШ әйелдерінің жоғары білім алу үшін күресі */</comment>
      <origin>3692845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11565" sha1="geqenkk4sw8cc8s8cfx4lyr8gwtulcv" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                   = Джонс Хопкинс университеті
 |Қысқартылған аты      = 
 |Эмблемасы             =
 |Сурет                 =
 |Шынайы аты            = 
 |Халықаралық атауы     = Johns Hopkins University
 |Бұрынғы атауы         = 
 |Ұраны                 = 
 |Құрылған жылы         = 1876
 |Жабылған жылы         =
 |Қайта құрылған        =
 |Қайта құрылған жылы   =
 |Түрі                  = жекеменшік
 |Бюджет                  = $ 2,99 млрд. (2013)
 |Басшы лауазымы     = 
 |Басшы есімі        = 
 |Президенті            = Рональд Дэниелс
 |Ғылыми жетекшісі      = 
 |Ректоры               = 
 |Студенттер            = 
 |Шетел студенттері     = 
 |Мамандар              = 
 |Бакалавриат           = 6 023
 |Магистратура          = 14 848
 |Аспирантура           = 
 |Докторантура          = 
 |Ғылым докторы         = 
 |Профессоры            = 
 |Оқытушылар            = 3 100
 |Орналасқан жері       = [[Балтимор]], [[Мэриленд]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
 |Метро бекеті          = 
 |Кампус                = 
 |Мекенжайы             = 
 |Сайты                 = https://www.jhu.edu/
 |Марапаттары           = 
 |lat_dir =  |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec = 
 |lon_dir =  |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
 |CoordScale            = 
 |edu_region            = 
}}
'''Джо́нс Хо́пкинс университеті '''(ағылш.&amp;nbsp;''&lt;span lang=&quot;en&quot;&gt;Johns Hopkins University&lt;/span&gt;'') — [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың [[Мэриленд]] [[штат]]ының [[Балтимор]] қаласында Джонс Хопкинспен ашылған, жекеменшік зерттеу университеті. [[Университет]]тің филиалдары [[Нанкин]] ([[Қытай]]) және [[Болонья]] ([[Италия]]) қалаларында орналасқан.

[[2013 жыл|2013]] жылы Джонс Хопкинс университеті әлем университеттерінің академиялық рейтингінде 17-ші орынды және THE рейтингінде 15-ші орынды алды, онымен мұнда жұмыс істеген [[Нобель сыйлығы]]ның 36 лауреатының ғылыми және зерттеу жұмыстары байланысты. Хопкинс университеті әлемнің ең атақты университеттерінің бірі.

[[Университет]] халықаралық ғылыми Гордонов конференциясының негізін қалаушы болып табылады.

== Тарихы ==
Университеттің ашылу салтанаты университеттің тұңғыш президенті Даниэль Койт Гилманды ұлықтауға сәйкес 1876 жылдың 22 ақпанында өтті. Бұл оқиға [[Америка Құрама Штаттары]]ның 100 жылдық мерейтойы мен АҚШ-тың тұңғыш президенті [[Джордж Уошингтон]]ның туған күніне ұштастырылды.

Д. Гилман өз сөзінде университеттің миссиясын белгіледі:

Ол ұсынған миссияның мағынасы қарапайым және бүгінде өзгеріссіз қалуда, бірақ Гилманның «Ғалам үшін білім» сөздері әлі де жиі қайталанады. Құрылған оқу орны ақыр аяғында мемлекет және адамзат игілігі үшін, ғылым және зерттеу арқылы білімді жылжытуға арналған зерттеу университетіне айналды . Гилман оқу және зерттеу бір-бірімен өзара байланысты деп ойлайтын. Гилман философиясының Джонс Хопкинс университетінде және өзге мекемелерде де жүзеге асырылуы кейінірек университет ғалымдарын да тартты, АҚШ-тағы жоғары білімді қайта жаңғыртып,     бүкіл зерттеу университеттер жүйесінің құрылуына алып келді. 130 жылдан астам уақыт өтсе де, университет білім және зерттеу салаларында әлемдік деңгейде көшбасшылық етуде. Көрнекті [[профессор]]лар ұжымы студенттердің жұмысы мен музыкадағы зерттеулерін, гуманитарлық, қоғамдық және жаратылыстану ғылымдары, халықаралық зерттеулер, білім, бизнес және медицина мамандықтарына басшылық етеді. Сол оқытушылар және олардың зерттеуші-әріптестері кез келген басқа университеттерге қарағанда, университеттің қолданбалы физика зертханасында 1979 жылдан бастап, жыл сайын ғылыми зерттеулер үшін көп федералдық гранттарды жеңіп келеді.

== Университеттің құрылымы ==
Университеттің құрамына сегіз мектеп, Пибоди консерваториясы және қолданбалы физика зертханасын қамтитын бес кампус кіреді.[[Балтимор]]&lt;nowiki/&gt;да университеттің үш кампусы орналасқан. Хомвуд кампусында, қаланың солтүстік бөлігінде: өнер және Кигер ғылымы мектебі, инженерлік және педагогикалық мектептер орналасқан. Шығыс Балтиморда кампустың ауданында медицина, мейірбике және қоғамдық денсаулық және денсаулық сақтау мектептері, сондай-ақ Джонс Хопкинс госпиталі орналасқан. Балтимордың орталығында 1977 жылы университеттің құрамына енген Бизнес-мектеп және Пибоди консерваториясы орналасқан. [[Вашингтон]]&lt;nowiki/&gt;да халықаралық қатынастар, әлемдік [[экономика]], [[дипломатия]] және [[саясат]] саласындағы дипломды мамандарды дайындауға бағытталған, әлемдегі жетекші мектептердің бірі [[Алдыңғы қатарлы Пол Нитце халықаралық зерттеулер мектебі]] орналасқан. Университеттің филиалдары [[Болонья]] ([[Италия]]) және [[Нанкин]] ([[Қытай]]) қалаларында бар. Қолданбалы физика зертханасы (APL) — [[Мэриленд]] штатының Лорел қаласы маңындағы Хуард округінде тіркелген, университеттің бөлімшесі. Зертхана білім беру қызметін атқармайды, ол тек қана ғылыми-зерттеу, құпиялы жұмыстарды, ең алдымен [[АҚШ]] қорғаныс министрлігінің және [[НАСА]]-ның тапсырыстарын орындаумен айналысып, қорғаныс мердігер қызметін атқарады.

== Университеттің президенттері ==
* Даниэль Гилмен ([[1875 жыл]]дың мамыры — [[1901 жыл]]дың тамызы)
* Айре Ремсен ([[1901 жыл]]дың қыркүйегі — [[1913 жыл]]дың қаңтары)
* Франк Гуднау ([[1914 жыл]]дың қазаны — [[1929 жыл]]дың маусымы)
* Эймс, Джозеф ([[1929 жыл]]дың шілдесі — [[1935 жыл]]дың маусымы)
* Исайя Боумен ([[1935 жыл]]дың шілдесі — [[1948 жыл]]дың желтоқсаны)
* Детлев Бронк ([[1949 жыл]]дың қаңтары — [[1953 жыл]]дың тамызы)
* Ловелл Рид ([[1953 жыл]]дың қыркүйегі — [[1956 жыл]]дың маусымы)
* Милтон Эйзенхауэр ([[1956 жыл]]дың шілдесі — [[1967 жыл]]дың маусымы)
* Линкольн Гордон ([[1967 жыл]]дың шілдесі — [[1971 жыл]]дың наурызы)
* Милтон Эйзенхауэр ([[1971 жыл]]дың наурызы — [[1972 жыл]]дың қаңтары)
* Стевен Мюллер ([[1972 жыл]]дың ақпаны — [[1990 жыл]]дың маусымы)
* Вильям Ричардсон ([[1990 жыл]]дың шілдесі — [[1995 жыл]]дың шілдесі)
* Даниэль Натанс ([[1995 жыл]]дың маусымы — [[1996 жыл]]дың тамызы)
* Вильям Броуди ([[1996 жыл]]дың тамызы — [[2009 жыл]]дың ақпаны)
* Рональд Даниэльс ([[2009 жыл]]дың наурызы — қазіргі таңға дейін)

== АҚШ әйелдерінің жоғары білім алу үшін күресі ==
ХІХ ғасырда [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] әйелдерінде жоғары білім алу мүмкіндігі туып, жеке университеттер мен бөлек факультеттерге қабылдау ашылды. Джонс Хопкинс университетінде әйелдер үшін тек медициналық [[факультет]] ашылған болатын. Әйелдерді өзге факультеттерге қабылдау тек президент Айре Ремсененің (1907) тұсында ашылды.

Кристина Ладд-Франклин Джонс Хопкинс университетіндегі, математикадан PhD дәрежесіне (1882 жыл) үміткер алғашқы әйел. Алайда, қамқоршылар оның дәрежесін қабыл алмай, әйелдерді кіргізу келісімінен бас тартқан; Ладд-Франклин өзінің дәрежесін тек 44 жыл өткен соң алған. Университетте алғашқы болып 1893 жылы PhD дәрежесін алған әйел Флоренция Баскомб.

== Сілтемелер ==
* [https://www.jhu.edu/ Университеттің ресми сайты]

[[Санат:Алфавит бойынша университеттер]]</text>
      <sha1>geqenkk4sw8cc8s8cfx4lyr8gwtulcv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фрибур университеті</title>
    <ns>0</ns>
    <id>558324</id>
    <revision>
      <id>3692681</id>
      <parentid>3691125</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:34:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3692681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2536" sha1="buh8qjf8ljnz1z21jsm8tl6kcioel9w" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2026}}
'''&lt;/div&gt;Фрибур университеті '''— Швейцария мен Еуропаның қақ ортасында орналасқан Фрибур университеті қос тілді білім беру жүйесімен, халықаралық сипатымен, сондай-ақ білім мен ғылымның түрлі бағыттарын қамтитын сан алуан мамандықтарымен ерекшеленеді. Университеттің «Ғылым мен даналық» ұраны оның ғылыми және пәнаралық қызметтегі этикалық жауапкершілігін айқындайды.

== Университет тарихы ==
Фрибур университетінің негізі 1889 жылы қаланған. Альпі тауларының етегінде орналасқан Фрибур – ортағасырлық сәулетімен, Жан Тингелидің туындысы саналатын субұрқағымен және жабық көпірімен ерекшеленетін көрікті қала. Мұнда мәдениет, спорт және қоғамдық өмірдің сан түрлі бағыттары дамыған.

Қала тіршілігі студенттік өмірдің қарқынымен астасып жатыр. Бұл өз кезегінде білім алуға және ғылыми зерттеулер жүргізуге қолайлы орта қалыптастырады. Фрибурдың басты ерекшелігі – мұнда университетке тиесілі жеке кампус жоқ. Өйткені қаланың өзі тұтасымен университеттік кеңістікке айналған. Бүгінде университетте 10 мыңға жуық студент білім алады. Ал қала тұрғындарының жалпы саны – 40 мың адам.
== Құрылымы ==
Фрибур университетінде бес факультет бар:
* [[Теология|Теологи]]&lt;nowiki/&gt;я,
* Құқық,
* Табиғи ғылымдар,
* Өнерлер мен гуманитарлық ғылымдар,
* Экономика мен қоғамдық ғылымдар.


[[Санат:Швейцария жоғарғы оқу орындары]]
[[Санат:Алфавит бойынша университеттер]]</text>
      <sha1>buh8qjf8ljnz1z21jsm8tl6kcioel9w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Окленд университеті</title>
    <ns>0</ns>
    <id>558332</id>
    <revision>
      <id>3692679</id>
      <parentid>3691116</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:33:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3692679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1084" sha1="k5vga6kjj0ah7mwptmiqllz34twx33d" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2026}}
&lt;/div&gt;'''Окленд университеті''' — Жаңа Зеландия, Окленд қаласында орналасқан университет. Окленд университеті Жаңа Зеландияның ең ірі университеті. QS World University Rankings-ның ойынша, 2011 жылы Окленд университет әлемде 82-інші орын алды. Окленд университеті 1883 жылы құрылған. Қазіргі уақытта Окленд университетінде 8 факультет және 6 кампус бар. 2010 жылының мәліметтер бойынша, осы университетінде 39 940 студент оқып жатыр. Университет инженерия, медицина, бизнес, экономика, ғылым және өнер салалары бойынша оқытуда танымал. 


&lt;/div&gt;
[[Санат:Алфавит бойынша университеттер]]</text>
      <sha1>k5vga6kjj0ah7mwptmiqllz34twx33d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эстондық теңіз академиясы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>558434</id>
    <revision>
      <id>3692683</id>
      <parentid>3692002</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:34:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3692683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="741" sha1="gvrblkc7qexnpwqp1c2gjgn1rtt8d0m" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2026}}
'''&lt;/div&gt;'''Эстондық теңіз академиясы''' —  Таллин техникалық университетінің қоғамдық бөлігі. 

Эстондық теңіз академиясы 1991 жылдың қарашаның басында ашылған. Академияда үш факультет бар: су жолы көлігі, механика және навигация. Оқытуын 900 студенттер 100 ұстаздың көздеумен өтеді.

2014 жылы Таллин Техникалық Университетімен бірікті..

[[Санат:Алфавит бойынша университеттер]]</text>
      <sha1>gvrblkc7qexnpwqp1c2gjgn1rtt8d0m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лев Дмитриевич Кудрявцев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>558463</id>
    <revision>
      <id>3692772</id>
      <parentid>2530899</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T00:06:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2028" sha1="di580u8da4yt7dg96penndhbq4q7i68" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі                  = Лев Дмитриевич Кудрявцев
 |Шынайы есімі           = 
 |Суреті                 = 
 |Сурет ені              = 
 |Сурет тақырыбы         = 
 |Туған күні           = 25.03.1923
 |Туған жері           = [[Мәскеу]]
 |Қайтыс болған күні     = 17.02.2012
 |Қайтыс болған жері     = [[Мәскеу]]
 |Азаматтығы             = {{USSR}} → {{RUS}}
 |Ғылыми аясы            = Функциялар теориясы
 |Жұмыс орны             = Мәскеу физика-техникалық институты
 |Ғылыми дәрежесі        = 
 |Ғылыми атағы           = Ресей ғылым академиясы мүшесі
 |Альма-матер            = Мәскеу мемлекеттік университеті
 |Ғылыми жетекші         = П. С. Александров, Лаврентьев М. А.
 |Атақты шәкірттері      = 
 |Несімен белгілі        = 
 |Марапаттары            = [[КСРО]] Мемлекеттік сыйлығы ([[1988]])
 |Қолтаңбасы             = 
 |Қолтаңба ені           = 
 |Сайты                  = 
 |Commons            = 
}}

'''Лев Дмитриевич Кудрявцев''' ([[25 наурыз]], [[1923]], [[Мәскеу]] - [[17 ақпан]], [[2012]], [[Мәскеу]]) - математик.

== Марапаттамалары ==
*К. Д. Ушинский атындағы медаль
*Блеза Паскаль атындағы медаль
*[[КСРО]] Мемлекеттік сыйлығы ([[1988]])

== Сыртқы сілтемелер ==
*[https://web.archive.org/web/20110624083851/http://math.ru/history/tree/Kudryavtsev_LD Лев Дмитриевич Кудрявцев]


[[Санат:25 наурызда туғандар]]
[[Санат:17 ақпанда қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>di580u8da4yt7dg96penndhbq4q7i68</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бар-Илан атындағы университет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>559018</id>
    <revision>
      <id>3692895</id>
      <parentid>3220320</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T09:19:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сілтемелер */</comment>
      <origin>3692895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3461" sha1="069bxcfkid2mv3tvfxvh7abbid7e7jk" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                   = Бар-Илан атындағы университет
 |Сурет                 =
 |Халықаралық атауы     = אוניברסיטת בר-אילן
 |Ұраны                 = 
 |Құрылған жылы         = [[1955]]
 |Түрі                  =
 |Бюджет                  = 
 |Президенті            = 
 |Мамандар              = 
 |Бакалавриат           = 17 345
 |Магистратура          = 6 806
 |Аспирантура           = 1 852
 |Студенттері          = 26 367
 |Орналасқан жері       = Рамат-Ган, Цфат
 |Кампус                = 
 |Сайты                 = 
}}
'''Бар-Илан атындағы университет''' (BIU, {{Үлгі:Lang-he|אוניברסיטת בר-אילן}}) — [[Израиль]], Рамат-Ганда орналсқан [[университет]]. Меир Бар-Илан (діни-сионисттік қозғалыстардың лидері) құрметіне осылай аталып, [[1955]] жылы ашылды. Университет, діни еврей оқуы мен кәдімгі жоғары білімді қатар қолдану үшін ыңғайлы жағдайларды жасау мақсатында құрылды.

== Факультеттері ==
[[Сурет:Bar-Ilan_University_01.jpg|thumb|350x350px]]
* Иудаика
* Құқық
* Қоғамдық ғылымдар
* Гуманитарлық қылымдар
* Дәл ғылымдар
* Биология
Университетте педагогика мектебі, қоғам қызметкерлер мектебі, бизнес мектебі мен инженерлік мектеп бар. Сондай-ақ университет жанында физика, медициналық химия, математика, миді зерттеу, стартегиялық зерттеулер, даму психологиясы, экономика, музыкатану, археология, еврей құқығы (Галах), нанотехнологиялар ғылыми-зерттеу институттері жұмыс атқаруда.

== Логотипі ==
Университеттің логотипі оның дүнияуи және діни білімдерді біріктіру мақсатын көрсетеді. Визуалды символды алғаш рет британдық дизайнер Авраам Джеймс [[1955]] жылы жасады. Логотип бірнеше рет өзгертіліп жаңартылса да, бастапқы идеясы сақталды.

== Атақты оқытушылары мен ғалымдары ==
* Самуэль Ноах Крамер (шумерология) 
* Шломо Гийора Шоам (криминология) 
* Шломо Хавлин (физика) 
* Ивонн Фридман (орта ғасырлар тарихы мен археология) 
* Георгий Адельсон-Вельский (компьютерлік ғылымдар)&lt;br&gt;

== Сілтемелер ==
* http://www1.biu.ac.il/indexE.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070509100515/http://www1.biu.ac.il/indexE.php |date=2007-05-09 }}

{{Израиль университеттері}}

[[Санат:Израиль жоғарғы оқу орындары]]</text>
      <sha1>069bxcfkid2mv3tvfxvh7abbid7e7jk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазіргі қызметтегі мемлекет және үкімет басшылары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>561462</id>
    <revision>
      <id>3692905</id>
      <parentid>3690495</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T10:32:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>парагвай</comment>
      <origin>3692905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69440" sha1="e70jsdduqxpv6nxqp8an9zitzv34dev" xml:space="preserve">Бұл — '''қызметтегі [[Мемлекет басшысы|мемлекет басшылары]] мен [[Үкімет басшысы|үкімет басшылары]]ның тізімі'''. Кейбір жағдайларда, негізінен [[Президенттік республика|президенттік басқару жүйелерінде]], бір көшбасшы мемлекет басшысы да, үкімет басшысы да қызметтерін атқара береді. Ал басқа жағдайларда, негізінен [[Аралас республика|жартылай президенттік]] және [[Парламентаризм|парламенттік жүйелерде]], мемлекет басшысы мен үкімет басшысы — екі түрлі тұлға.

[[Бірпартиялық мемлекет]]терде әдетте мемлекет басшысы қызметін билеуші [[саяси партия|партия]]ның көшбасшысы (мысалы, бас хатшы) атқарады, дегенмен кейде бұл көшбасшы президент немесе премьер-министр қызметін де атқарады. [[Ауғанстан]]да, [[Андорра]]да, [[Иран]]да және [[Ватикан]] қаласында мемлекет басшысы қызметін дін қызметкері атқарады.

Тізімге жақында сайланған немесе тағайындалған, бірақ қызметіне белгіленген күні кірісетін мемлекет және үкімет басшылары — сайланған президенттер мен тағайындалған премьер-министрлер де, сондай-ақ халықаралық деңгейде толығымен мойындалмаған үкіметтер басшылары да жазылған.

==БҰҰ мүше және бақылаушы мемлекеттері==
{| style=&quot;font-size:95%; line-height:normal; margin-left:1.27em; max-width:1200px; padding:0;&quot;
! align=left |Түс пернесі
|-
| {{legend|lightgreen|Ашық жасыл түспен конституция бойынша атқарушы билікті орындайтын басшылар белгіленген}}
|-
| {{legend|lightblue|Ашық көк түспен рәсімді емес, билігі шектеулі мемлекет басшылары белгіленген (мысалы, [[Бутан]]) немесе ''де юре'' билігі жоқ де факто басшылар (мысалы, [[Мьянма]])}}
|}
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders sticky-header&quot; style=&quot;line-height:1.3em; max-width:1200px&quot;
![[Мемлекет]]
![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]]
![[Мемлекет басшысы]]
![[Үкімет басшысы]]
|-
|{{байрақ|АҚШ}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |[[АҚШ президенті|Президенті]] [[Дональд Трамп]]
|-
|{{байрақ|Албания}}
|[[Парламенттік республика]]
|[[Албания президенті|Президенті]] [[Байрам Бегай]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Албания премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Эди Рама]]
|-
|{{байрақ|Алжир}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Әбделмәжид Теббун]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alzhir-prezidentine-kuttyktau-zhedelhatyn-zholdady-3192710 |title=Мемлекет басшысы Алжир Президентіне құттықтау жеделхатын жолдады |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-10-01 |accessdate=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;
|Премьер-министрі [[Сифи Гриб]]
|-
|{{байрақ|Ангола}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Жуан Лоренсу]]
|-
|{{байрақ|Андорра}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Ханзада тең билеуші [[Хосеп-Льюис Серрано Пентинат]]&lt;br /&gt;Бірлескен князь өкілі [[Эдуард Ибаньез]]&lt;br /&gt;Ханзада тең билеуші [[Эммануэль Макрон]]&lt;br /&gt;Бірлескен ханзада өкілі [[Фредерих Роси]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Ксавьер Эспот Самора|Ксавьер Самора]]
|-
| rowspan=2|{{байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| rowspan=2|[[Парламенттік монархия]]
|Королі [[III Чарльз]]
| rowspan=2 bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Гастон Браун]]
|-
|[[Антигуа және Барбуда генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Родни Уильямс]]
|-
|{{байрақ|Аргентина}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |[[Аргентина президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хавьер Милей]]
|-
|{{байрақ|Армения}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Ваагн Гарникович Хачатурян|Ваагн Хачатурян]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]]
|-
|{{байрақ|Ауғанстан}}
|[[Ислам мемлекеті (ұғым)|Ислам]] [[Әмірлік|Әмірлігі]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Бас әміршісі [[Хайбатулла Ахундзада]]
|Премьер-министрі [[Хасан Ахунд]]
|-
| rowspan=2|{{байрақ|Аустралия}}
| rowspan=2|[[Парламенттік монархия]]
|Королі [[III Чарльз]]
| rowspan=2 bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Энтони Албаниз]]
|-
|Генерал-губернаторы [[Саманта Мостин]]
|-
|{{байрақ|Аустрия}}
|[[Өкілдік демократия|Өкілдік демократиялы]] [[федерация]]
|[[Аустрия президенті|Федералды президенті]] [[Александр Ван дер Беллен]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Аустрия федералдық канцлері|Федералды канцлері]] [[Кристиан Штокер]]
|-
|{{байрақ|Әзербайжан}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|[[Әзербайжан президенті|Президенті]] [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]
|[[Әзербайжан премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Әли Идаятұлы Асадов|Әли Асадов]]
|-
|{{байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
|[[Парламенттік монархия]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Мұхаммед ибн Заид әл-Нахайян]]
|Премьер-министрі [[Мұхаммед ибн Рашид әл-Мактум]]
|-
|{{байрақ|Бангладеш}}
|[[Парламенттік республика]]
|[[Бангладеш президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Мирза Фахрул Ислам Аламгир]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Тарик Рахман]]
|-
|rowspan=2|{{байрақ|Багам аралдары}}
| rowspan=2|[[Парламенттік монархия]]
|Королі [[III Чарльз]] 
| rowspan=2 bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Филип Дэвис]]
|-
|Генерал-губернаторы [[Синтия Пратт]]
|-
|{{байрақ|Барбадос}}
|[[Парламенттік республика]]
|[[Барбадос президенті|Президенті]] [[Джеффри Бостик]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Миа Моттли]]
|-
|{{байрақ|Бахрейн}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Сұлтан [[Хамад ибн Иса әл-Халифа]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Халифа ибн Салман Әл-Халифа]]
|-
| rowspan=2| {{байрақ|Беларусь}}
| rowspan=2| [[Президенттік республика]] 
| bgcolor=&quot;lightblue&quot; colspan=2 |[[Бүкілбеларусьтік халық ассамблеясы]] төрағасы [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]]
|-
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Беларусь президенті|Президенті]] [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]]
|[[Беларусь премьер-министрі|Премьер-министр]] [[Александр Генрихович Турчин|Александр Турчин]]
|-
|{{байрақ|Бельгия}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Королі [[Филипп (Бельгия королі)|Филипп]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Премьер-министрі [[Александр Де Кроо]]
|-
|{{байрақ|Бенин}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Ромуальд Ваданьи]]
|-
| rowspan=2|{{байрақ|Белиз}}
| rowspan=2|[[Парламенттік монархия]]
|Королі [[III Чарльз]]
| rowspan=2 bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Джонни Брисеньо]]
|-
|Генерал-губернаторы [[Фройла Тзалам]]
|-
|{{байрақ|Болгария}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Илияна Йотова]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Румен Радев]]
|-
|{{байрақ|Боливия}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Родриго Пас Перейра|Родриго Перейра]]
|-
| rowspan=3|{{байрақ|Босния және Герцеговина}}
| rowspan=3|[[Президенттік республика]]
| colspan=2 bgcolor=lightblue |&lt;div align=center&gt;[[Босния мен Герцеговинадағы Жоғары өкіл|Жоғары өкіл]] {{м.а.}} [[Луи Кришок]]&lt;/div&gt;
|-
|bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|[[Босния және Герцеговина президенті|Президенттік]]
| rowspan=2|Министрлер кеңесінің төрағасы [[Боряна Кришто]]
|-
|[[Денис Бечирович]] (босняк мүшесі)&lt;br /&gt;[[Желька Цвиянович]] (серб мүшесі)&lt;br /&gt;[[Дарьяна Филипович]] (хорват мүшесі)
|-
|{{байрақ|Ботсвана}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[Ботсвана президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Дума Гидеон Боко|Дума Боко]]
|-
|{{байрақ|Бразилия}}
|[[Президенттік республика|Президенттік]] [[федерация]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Луис Инасиу Лула да Силва]]
|-
|{{байрақ|Бруней}}
|[[Абсолюттік монархия]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Сұлтан және Премьер-министрі [[Хассанал Болкиах]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|{{байрақ|Буркина-Фасо}}
| rowspan=&quot;2&quot;|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightblue&quot; colspan=2 |[[Патриоттық қорғау және қалпына келтіру қозғалысы|Қозғалыс]] басшысы [[Ибрагим Траоре]]
|-
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Президент {{м.а.}} [[Ибрагим Траоре]]
|Премьер-министрі {{м.а.}} [[Жан Эмманюэль Уэдраого]]
|-
|{{байрақ|Бурунди}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Президенті [[Эварист Ндайишимие]]
|Премьер-министрі [[Нестор Нтахонтуйе]]
|-
|{{байрақ|Бутан}}
|[[Парламенттік монархия]]
| Друк гьялпо [[Джигме Кхесар Намгьял Вангчук]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Премьер-министрі [[Церинг Тобгай]]
|-
|{{байрақ|Вануату}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Никенике Вуробараву]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Джотам Напат]]
|-
|{{байрақ|Ватикан}}
|Сайлаулы және [[абсолюттік монархия]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Папалық|Рим папасы]] [[XIV Лео]]
|[[Ватикан қала-мемлекетінің папалық комиссиясы|Губернаторлық президенті]] [[Раффаэлла Петрини]]
|-
|{{байрақ|Венесуэла}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Дельси Родригес]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|{{байрақ|Вьетнам}}
| rowspan=&quot;2&quot;|[[Бірпартиялы мемлекет]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=lightblue|Коммунистік партияның бас хатшысы [[То Лам]]
|-
|Президенті [[То Лам]]
|bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Ле Минь Хынг]]
|-
|{{байрақ|Габон}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=center colspan=&quot;2&quot;|Президенті [[Брис Олиги Нгема]]
|-
|{{байрақ|Гаити}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенттігі бос
| bgcolor=&quot;lightblue&quot; |{{small|Премьер-Министр {{м.а.}} [[Аликс Дидье Фис-Эме]]}}
|-
|{{байрақ|Гайана}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; align=center|[[Гайана президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Ирфаан Әли]]
|-
|{{байрақ|Гамбия}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Адама Бэрроу]]
|-
|{{байрақ|Гана}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Джон Драмани Махама]]
|-
|{{байрақ|Гватемала}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Бернардо Аревало]]
|-
|{{байрақ|Гвинея}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Уақытша Президенті [[Мамади Думбуя]]
|Уақытша Премьер-министрі [[Амаду Ури Ба]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|{{байрақ|Гвинея-Бисау}}
| rowspan=&quot;2&quot;|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=lightblue |Жоғары Қолбасшылықтың бастығы&amp;nbsp; [[Хорта Нта На Ман]]
|-
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|{{small|[[Гвинея-Бисау президенттерінің тізімі|Уақытша Президенті]] Хорта Нта На Ман}}
|Премьер-министрі [[Илидиу Виейра Те]]
|-
|{{байрақ|Германия}}
|[[Парламенттік республика]]
|[[Германия Федералдық президенті|Федералдық президенті]] [[Франк-Вальтер Штайнмайер]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Германия Федералдық канцлері|Федералдық канцлері]] [[Фридрих Мерц]]
|-
|{{байрақ|Гондурас}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Насри Асфура]]
|-
|{{байрақ|Грекия}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Константинос Тасулас]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Кириакос Мицотакис]]
|-
| rowspan=2|{{байрақ|Гренада}}
| rowspan=2|[[Парламенттік монархия]]
|Королі [[III Чарльз]]
| rowspan=2 bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Дикон Митчелл]]
|-
|Генерал-губернаторы [[Сесиль Ла Гренейд]]
|-
| rowspan=2|{{байрақ|Грузия}}
| rowspan=2|[[Парламенттік республика]]
| colspan=2 bgcolor=lightblue align=center|[[Грузин арманы]] құрметті төрағасы [[Бидзина Григорьевич Иванишвили|Бидзина Иванишвили]]
|-
|Президенті [[Михаил Гурамович Кавелашвили|Михаил Кавелашвили]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Ираклий Георгиевич Кобахидзе|Ираклий Кобахидзе]]
|-
|{{байрақ|Дания}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Королі [[X Фредерик]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Метте Фредериксен]]
|-
|{{байрақ|Джибути}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=center|Президенті [[Исмаил Омар Гелле]]
|-
|{{байрақ|Доминика}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Сильвани Бёртон]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Рузвельт Скеррит]]
|-
|{{байрақ|Доминикан Республикасы}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Луис Абинадер]]
|-
| rowspan=2|{{байрақ|Жаңа Зеландия}}
| rowspan=2|[[Парламенттік монархия]]
|Королі [[III Чарльз]]
| rowspan=2 bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Кристофер Лаксон]] 
|-
|Генерал-губернаторы [[Синди Киро]]
|-
|{{байрақ|Жапония}}
|[[Парламенттік монархия]]
|[[Жапония императоры|Императоры]] [[Нарухито]]&lt;ref&gt;[https://24.kz/kz/zha-aly-tar/lemde/item/312415-zhaponiyada-zha-a-imperator-ta-a-otyrdy Жапонияда жаңа император таққа отырды www.24.kz]&lt;/ref&gt;
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Жапония премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Санаэ Такаити]]
|-
|{{байрақ|Замбия}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[Замбия президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хакаинде Хичилема]]
|-
|{{байрақ|Зимбабве}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Эммерсон Мнангагва]]
|-
|{{байрақ|Израиль}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Ицхак Герцог]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Биньямин Нетаньяху]]
|-
|{{байрақ|Индонезия}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Прабово Субианто]]
|-
|{{байрақ|Иордания}}
|[[Парламенттік монархия]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Королі [[II Абдалла ибн Хұсейін|II Абдалла]]
|Премьер-министрі [[Джафар Хассан]]
|-
| rowspan=2|{{байрақ|Иран}}
| rowspan=2|[[Ислам мемлекеті (ұғым)|Ислам мемлекеті]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2|[[Иран жоғарғы көсемі|Жоғарғы көсемі]] [[Моджтаба Хаменеи]]
|-
| colspan=2|[[Иран президенті|Президенті]] [[Масуд Пезешкиан]]
|-
|{{байрақ|Ирак}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Низар Амиди]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Әли әз-Зейди]]
|-
|{{байрақ|Ирландия}}
|[[Парламенттік республика]]
|[[Ирландия президенті|Президенті]] [[Кэтрин Коннолли]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Тишек]] [[Михол Мартин]]
|-
|{{байрақ|Исландия}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Хадла Тоумасдоуттир]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Криструн Фростадоуттир]]
|-
|{{байрақ|Испания}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Королі [[VI Филипп (Испания королі)|VI Филипп]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Премьер-министрі [[Педро Санчес (саясаткер)|Педро Санчес]]
|-
|{{байрақ|Италия}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Серджио Маттарелла]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Министрлер кеңесінің төрағасы [[Жоржиа Мелони]]
|-
|{{байрақ|Йемен}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|{{small|Президенттердің кеңесінің төрағасы [[Рашад әл-Алими]]}}
|Премьер-министрі [[Шайа аз-Зиндани]]
|-
|{{байрақ|Кабо-Верде}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Жозе Мария Невеш]]
|Премьер-министрі [[Франсишку Авелину Виейра де Карвалью]]
|-
| rowspan=2|{{байрақ|Камбоджа}}
| rowspan=2|[[Парламенттік монархия]]
| colspan=2 bgcolor=lightblue align=center|[[Камбоджа Халық партиясы|Халық партиясы]]ның президенті [[Хун Сен]]
|-
|Королі [[Нородом Сиамони]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Хун Манет]]
|-
|{{байрақ|Камерун}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Камерун президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Поль Бийя]]
|Премьер-министрі [[Жозеф Дион Нгуте]]
|-
| rowspan=2|{{байрақ|Канада}}
| rowspan=2|[[Парламенттік монархия]]
|Королі [[III Чарльз]]
| rowspan=2 bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Канада премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Марк Карни]]
|-
|Генерал-губернаторы [[Луиза Арбур]]
|-
|{{байрақ|Кирибати}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Танети Маамау]]
|-
|{{байрақ|Катар}}
|[[Парламенттік монархия]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Әмір [[Тамим бин Хамад әл-Тани]]
|Премьер-министрі [[Мұхаммед бин Абдулрахман бин Джассим әл-Тани]]
|-
|{{байрақ|Кения}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |[[Кения президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Уильям Руто]]
|-
|{{байрақ|Кипр}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Никос Христодулидис]]
|-
|{{байрақ|Колумбия}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Абелардо де ла Эсприэлья]]
|-
|{{байрақ|Коморлар}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Азали Ассумани]]
|-
|{{байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Конго Демократиялық Республикасының президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Феликс Чисекеди]]
|Премьер-министрі [[Джудит Суминва Тулука]]
|-
|{{байрақ|Конго Республикасы}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Дени Сассу-Нгессо]]
|Премьер-министрі [[Анатоль Макоссо]]
|-
|{{байрақ|Корея Республикасы}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=center|[[Корея Республикасының президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Ли Чжэ Мён]]
|-
|{{байрақ|Коста-Рика}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Лаура Фернандес Дельгадо|Лаура Фернандес]]
|-
|{{байрақ|Кот-д'Ивуар}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Кот-д’Ивуар президенті|Президенті]] [[Алассан Уаттара]]
|Премьер-министрі [[Робер Мамбе]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|{{байрақ|Куба}}
| rowspan=&quot;2&quot;|[[Бірпартиялы мемлекет]]
| bgcolor=&quot;lightblue&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[Куба Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы|Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы]] [[Мигель Диас-Канель]]
|-
|bgcolor=&quot;lightgreen&quot;| Президенті [[Мигель Диас-Канель]]
|Премьер-министрі [[Мануэль Марреро Крус]]
|-
|{{байрақ|Кувейт}}
|[[Абсолюттік монархия]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Әмір [[Мишааль әл-Ахмед әл-Джабер әс-Сабах]]
|Премьер-министрі [[Ахмед әл-Абдулла ас-Сабах]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|{{байрақ|КХДР}}
| rowspan=&quot;2&quot;|[[Бірпартиялы мемлекет]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=lightblue align=center|Жұмыс Партия бас Хатшысы [[Ким Чен Ын]]
|-
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Мемлекеттік Істер Жөніндегі Комиссия төраға [[Ким Чен Ын]]
| Премьері [[Пак Тхэ Сон]]
|-
|{{байрақ|Қазақстан}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|[[Қазақстан президенті|Президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
|[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]
|-
|{{байрақ|Қырғызстан}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|[[Қырғызстан президенті|Президенті]] [[Садыр Нұрғожаұлы Жапаров|Садыр Жапаров]]
|[[Қырғызстан Министрлер Кабинетінің төрағасы|Премьер-министрі]] [[Әділбек Әлешұлы Қасымәлиев|Әділбек Қасымәлиев]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|{{байрақ|Қытай}}
| rowspan=&quot;2&quot;|[[Бірпартиялы мемлекет]]
| bgcolor=&quot;lightblue&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[ҚКП ОК Бас хатшысы|Бас хатшы]] [[Си Цзиньпин]]
|-
|[[Қытай Халық Республикасының төрағасы|Төраға]] [[Си Цзиньпин]]
|bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Премьер-министрі [[Ли Цян]]
|-
|{{байрақ|Лаос}}
|[[Бірпартиялы мемлекет]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Тхонглун Сисулит]]
|Премьер-министрі [[Салемсай Коммасит]]
|-
|{{байрақ|Латвия}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Эдгар Ринкевич]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Андрис Кулбергс]]
|-
|{{байрақ|Лесото}}
|[[Парламенттік монархия]]
|[[Лесото монархтарының тізімі|Королі]] [[III Летсие]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Сэм Матекане]]
|-
|{{байрақ|Либерия}}
|[[Президенттік республика]]
|  bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Джозеф Боакаи]]
|-
|{{байрақ|Ливан}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Жозеф Аун]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Наваф Салам]]
|-
|{{байрақ|Ливия}}
|[[Президенттік республика]]
|Өкілдер палатасының президенті [[Мухаммад Юнис Әл-Манфи|Мұхаммад Юнис Әл-Манфи]]
|bgcolor=lightgreen| Премьер-министрі [[Абдель Хамид Дбейба]]
|-
|{{байрақ|Литва}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Гитанас Науседа]]
|Премьер-министрі [[Миндаугас Синкявичюс]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{байрақ|Лихтенштейн}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Парламенттік монархия]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Кінәз [[II Ханс-Адам]]
| rowspan=&quot;2&quot; |Үкімет басшысы [[Бригитта Хаас]]
|-
| bgcolor=lightblue |Ханзада-Регент Ханзада [[Алоиз]]
|-
|{{байрақ|Люксембург}}
|[[Парламенттік монархия]]
| Ұлы герцог [[V Гийом (Люксембург ұлы герцогі)|V Гийом]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Люк Фриден]]
|-
|{{байрақ|Маврикий}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Дхарам Гокхул]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Навинчандра Рамгулам]]
|-
|{{байрақ|Мавритания}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Мұхаммед ульд Газуани]]
|Премьер-министрі [[Мохтар ульд Джай]]
|-
| rowspan=2|{{байрақ|Мадагаскар}}
| rowspan=2|[[Президенттік республика]]
| colspan=2 bgcolor=lightblue align=center|[[Республиканың Мадагаскар реформасы үшін президенттік кеңесі|Реформа үшін кеңест]]ің президенті [[Михаэль Рандрианирина]]
|-
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті Михаэль Рандрианирина
|Премьер-министрі [[Маматиана Раджаонарисон]]
|-
|{{байрақ|Мажарстан}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Андраш Бака]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Петер Мадияр]]
|-
|{{байрақ|Малави}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Питер Мутарика]]
|-
|{{байрақ|Малайзия}}
|[[Парламенттік монархия]]
|[[Янг ди-Пертуан Агонг|Жоғарғы билеуші]] [[Ибраһим Исмаил]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Премьер-министрі [[Анвар Ибраһим]]
|-
|{{байрақ|Мали}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=center|Президенті [[Ассими Гоита]]
|-
|{{байрақ|Мальдив Республикасы}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Мұхамед Муиззу]]
|-
|{{байрақ|Мальта}}
|[[Парламенттік республика]]
|[[Мальта президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Мириам Спитери Дебоно|Мириам Дебоно]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Роберт Абела]]
|-
|{{байрақ|Марокко}}
|[[Парламенттік монархия]]
| bgcolor=lightblue |[[Марокко басшыларының тізімі|Мәлік]] [[VI Мұхаммед]]
|Премьер-министрі [[Фатима Эззахра әл-Мансури]]
|-
|{{байрақ|Маршалл аралдары}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |[[Маршалл аралдары президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хильда Хайн]]
|-
|{{байрақ|Мексика}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Клаудия Шейнбаум]]
|-
|{{байрақ|Микронезия}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |[[Микронезия Федерациялық Штаттары президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Уэсли Симина]]
|-
|{{байрақ|Мозамбик}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=center|Президенті [[Даниэл Шапу]]
|-
|{{байрақ|Молдова}}
|[[Парламенттік республика]]
| bgcolor=lightblue| Президенті [[Майя Григорьевна Санду|Майя Санду]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Василий Андреевич Тофан|Василий Тофан]]
|-
|{{байрақ|Монако}}
|[[Парламенттік монархия]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Ханзада [[II Альбер (Монако ханзадасы)|II Альбер]]
|Мемлекет министрі [[Кристоф Мирманд]]
|-
|{{байрақ|Моңғолия}}
|[[Президенттік республика]]
|Президенті [[Ухнаагийн Хүрэлсүх]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Премьер-министрі [[Ням-Осорын Учрал]]
|-
|{{байрақ|Мысыр}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Мысыр президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Әбдел Фаттах Ас-Сиси]]
|Премьер-министрі [[Мұстафа Мадбули]]
|-
|{{байрақ|Мьянма}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Мин Аун Хлайн]]
|- 
|{{байрақ|Намибия}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=center colspan=2|[[Намибия президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Нетумбо Нанди-Ндайтва]]
|-
|{{байрақ|Науру}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[Науру президенті|Президенті]] [[Дэвид Аданг]]
|-
|{{байрақ|Непал}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Рам Чандра Паудел]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Премьер-министрі [[Бален Шах]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|{{байрақ|Нигер}}
| rowspan=&quot;2&quot;|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=lightblue align=center|Отанды Қорғау Жөніндегі Ұлттық Кеңестің Президенті [[Абдурахман Тчиани]]
|-
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті Абдурахман Тчиани
|Премьер-министрі [[Әли Ламин Зейн]]
|-
|{{байрақ|Нигерия}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Бола Тинубу]]
|-
|{{байрақ|Нидерланд}}
|[[Парламенттік монархия]]
|[[Нидерланд королдерінің тізімі|Королі]] [[Виллем-Александр]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Роб Йеттен]]
|-
|{{байрақ|Никарагуа}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенттері [[Даниэль Ортега]] мен [[Росарио Мурильо]]
|-
|{{байрақ|Норвегия}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Королі [[VIII Хокон]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Йонас Гар Стөре]]
|-
|{{байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Сирил Рамафоса]]
|-
|{{байрақ|Оман}}
|[[Абсолюттік монархия]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Оман билеушілерінің тізімі|Сұлтан]] [[Хайсам бен Тариқ]]
|Премьер-министрі Хайсам бен Тариқ
|-
|{{байрақ|Оңтүстік Судан}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[Оңтүстік Судан президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Салва Киир]]
|-
|{{байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Президенті [[Фостен-Арканж Туадера]]
|Премьер-министрі [[Феликс Молоуа]]
|-
|{{байрақ|Өзбекстан}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Өзбекстан президенті|Президенті]] [[Шавкат Миромонұлы Мирзиёев|Шавкат Мирзиёев]]
|[[Өзбекстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Абдулла Нығметұлы Әріпов|Абдулла Әріпов]]
|-
|{{байрақ|Палау}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |[[Палау президенті|Президенті]] [[Сурангел Уиппс (кіші)|Сурангел Уиппс]]
|-
|{{байрақ|Палестина}}
|[[Аралас республика]]
| bgcolor=lightgreen|Президенті [[Махмұд Аббас]]
|Премьер-министрі [[Мұхаммед Мұстафа]]
|-
|{{байрақ|Панама}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Хосе Рауль Мулино|Хосе Мулино]]
|-
| rowspan=2|{{байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| rowspan=2|[[Парламенттік монархия]]
|Королі [[III Чарльз]]
| rowspan=2 bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Джеймс Марапе]]
|-
|Генерал-губернаторы [[Боб Дадае]]
|-
|{{байрақ|Парагвай}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Педро Альяна]]
|-
|{{байрақ|Пәкістан}}
|[[Парламенттік республика]]
|[[Пәкістан президенті|Президенті]] [[Әсиф Әли Зардари]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Шаһбаз Шариф]]&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Пәкістанда жаңа премьер-министр сайланды|url=http://www.zakon.kz/video/v/104468.html|accessdate=2018-08-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{байрақ|Перу}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Кейко Фухимори]]
|-
|{{байрақ|Польша}}
|[[Парламенттік республика]]
|[[Польша президенті|Президенті]] [[Кароль Навроцкий]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Дональд Туск]]
|-
|{{байрақ|Португалия}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Антониу Жозе Сегуру]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Португалия премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Луиш Монтенегру]]
|-
|{{байрақ|Ресей}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Ресей президенті|Президенті]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]
|[[Ресей Федерациясы Үкіметінің Төрағасы|Үкімет төрағасы]] [[Михаил Владимирович Мишустин|Михаил Мишустин]]
|-
|{{байрақ|Руанда}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Поль Кагаме]]
|Премьер-министрі [[Жюстен Нсенгиюмва]]
|-
|{{байрақ|Румыния}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Румыния президенті|Президенті]] [[Никушор Дан]]
|[[Румыния премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Лука Никулеску]]
|-
|{{байрақ|Сальвадор}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Найиб Букеле]]
|-
|{{байрақ|Самоа}}
|[[Парламенттік республика]]
|Жоғарғы көшбасшы [[II Ваалетоа Суалауви]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Лааули Леуатеа Шмидт]]
|-
| rowspan=3|{{байрақ|Сан-Марино}}
| rowspan=3|[[Парламенттік республика]]
| rowspan=3|Капитандар-регент [[Джерардо Джованьоли]] және [[Уильям Касали]]
| bgcolor=lightgreen|Мемлекет конгрессі
|-
| bgcolor=lightblue|[[Лука Беккари]] (Сыртқы және саяси істер хатшысы)
|-
|Өзге мүшелер
|-
|{{байрақ|Сан-Томе мен Принсипи}}
|[[Президенттік республика]]
|Президенті [[Карлуш Вила-Нова]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Америку Рамуш]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|{{байрақ|Сауд Арабиясы}}
| rowspan=&quot;2&quot;|[[Абсолюттік монархия]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=lightblue align=center|Мұрагер ханзада [[Мұхаммед ибн Салман-Әл Сауд|Мұхаммед ибн Салман]]
|-
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|[[Сауд Арабия мәліктерінің тізімі|Мәлік]] [[Салман ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд|Салман]]
|bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Премьер-министрі [[Мұхаммед ибн Салман-Әл Сауд|Мұхаммед ибн Салман]]
|-
|{{байрақ|Сейшель аралдары}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Патрик Эрмини]]
|-
|{{байрақ|Сенегал}}
|[[Президенттік республика]]
|[[Сенегал президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Бассиру Диомай Фай]]
|bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Премьер-министрі [[Ахмаду Әл Амину Ло]]
|-
| rowspan=2|{{байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| rowspan=2|[[Парламенттік монархия]]
|Королі [[III Чарльз]]
| rowspan=2 bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Сент-Винсент және Гренадиндер премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Годвин Фрайдей]]
|-
|Генерал-губернаторы [[Стенли Джон]]
|-
| rowspan=2|{{байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| rowspan=2|[[Парламенттік монархия]]
|Королі [[III Чарльз]]
| rowspan=2 bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Теренс Дрю]]
|-
|Генерал-губернаторы [[Марселла Либурд]]
|-
| rowspan=2|{{байрақ|Сент-Люсия}}
| rowspan=2|[[Парламенттік монархия]]
|Королі [[III Чарльз]]
| rowspan=2 bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Филип Пьер]]
|-
|Генерал-губернаторы {{м.а.}} [[Феликс Финистерре]]
|-
| rowspan=2|{{байрақ|Сербия}}
| rowspan=2|[[Парламенттік республика]]
| colspan=2 bgcolor=lightblue|Бұрынғы президенті [[Александр Вучич]]
|-
| Президент {{м.а.}} [[Ана Брнабич]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Джуро Мацут]]
|-
|{{байрақ|Сингапур}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Тарман Шанмугаратнам]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Лоуренс Вонг]]
|-
|{{байрақ|Сирия}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=center |Президенті [[Ахмед әл-Шараа]]
|-
|{{байрақ|Словакия}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Петер Пеллегрини]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Роберт Фицо]]
|-
|{{байрақ|Словения}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Наташа Пирц-Мусар]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Үкімет төрағасы [[Янез Янша]]
|-
|{{байрақ|Сомали}}
|[[Парламенттік республика]]
| bgcolor=lightblue |Президенті [[Хасан Шейх Махмуд]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Хамза Абди Барре]]
|-
|{{байрақ|Солтүстік Македония}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Гордана Силяновская-Давкова]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Үкімет төрағасы [[Христиан Мицкоски]]
|-
| rowspan=2|{{байрақ|Соломон аралдары}}
| rowspan=2|[[Парламенттік монархия]]
|Королі [[III Чарльз]]
| rowspan=2 bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Мэттью Уэйл]]
|-
|Генерал-губернаторы [[Дэвид Тива Капу]]
|-
|{{байрақ|Судан}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Өтпелі әскери одағының төрағасы [[Әбдел Фаттах әл-Бурхан]]
|[[Судан Премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Камиль Идрис]]
|-
|{{байрақ|Суринам}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Дженнифер Гирлингс-Саймонс]]
|-
|{{байрақ|Сьерра-Леоне}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=center |Президенті [[Джулиус Маада Био]]
|-
|{{байрақ|Тайланд}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Королі Маха [[Вачиралонгкорн]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Анутхин Чанвиракун]]
|-
|{{байрақ|Танзания}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=center|[[Танзания президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Самия Сулуху]]
|-
|{{байрақ|Тәжікстан}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Тәжікстан президенті|Президенті]] [[Эмомали Шәріпұлы Рахмон|Эмомали Рахмон]]
|[[Тәжікстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Қоһир Расулзода]]
|-
|{{байрақ|Того}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Жан-Люсьен Сави де Тове]]
|Премьер-министрі [[Фор Эссозимна Гнассингбе]]
|-
|{{байрақ|Тонга}}
|[[Парламенттік монархия]]
| bgcolor=lightblue |Королі [[VI Тупоу]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Фатафехи Факафануа]]
|-
|{{байрақ|Тринидад және Тобаго}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Кристин Кангалу]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Камла Персад-Биссессар]]
|-
| rowspan=2|{{байрақ|Тувалу}}
| rowspan=2|[[Парламенттік монархия]]
|Королі [[III Чарльз]]
| rowspan=2 bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Фелети Тео]]
|-
|Генерал-губернаторы [[Пенехуро Хаума]]
|-
|{{байрақ|Тунис}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Каис Саид]]
|Премьер-министрі [[Сара Заафрани]]
|-
|{{байрақ|Түркия}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |[[Түркия президенті|Президенті]] [[Режеп Тайып Ердоған]]
|-
| rowspan=2|{{байрақ|Түрікменстан}}
| rowspan=2|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=lightblue colspan=2 align=center|Халық Мәслихаты төрағасы [[Құрбанқұлы Мәлікқұлыұлы Бердімұхамедов|Құрбанқұлы Бердімұхамедов]]
|-
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |[[Түрікменстан президенті|Президенті]] [[Сердар Құрбанқұлыұлы Бердімұхамедов|Сердар Бердімұхамедов]]
|-
|{{байрақ|Уганда}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=center|Президенті [[Йовери Кагута Мусевени]]
|-
|{{байрақ|Украина}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Украина президенті|Президенті]] [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]]&lt;ref&gt;[https://kaz.tengrinews.kz/world_news/ukrainanyin-jana-prezident-vladimir-zelenskiy-ant-berd-297971/ Украинаның жаңа президенті Владимир Зеленский ант берді 31.05.2019]&lt;/ref&gt;
|[[Украина премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Сергей Фёдорович Корецкий|Сергей Корецкий]]
|-
|{{байрақ|Уругвай}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Яманду Орси]]
|-
|{{байрақ|Ұлыбритания}} 
|[[Парламенттік монархия]]
|[[Британ монархиясы|Королі]] [[III Чарльз]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Ұлыбритания премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Энди Бёрнем]]
|-
|{{байрақ|Үндістан}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Драупади Мурму]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Нарендра Моди]]
|-
|{{байрақ|Фиджи}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Найкама Лалабалаву]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Ситивени Рабука]]
|-
|{{байрақ|Филиппин}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[Филиппин президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Бонгбонг Маркос]]
|-
|{{байрақ|Финляндия}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Александр Стубб]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Петтери Оппо]]
|-
|{{байрақ|Франция}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Франция президенті|Президенті]] [[Эммануэль Макрон]]
|Премьер-министрі [[Себастьен Лекорню]]
|-
|{{байрақ|Хорватия}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Зоран Миланович]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Үкімет төрағасы [[Андрей Пленкович]]
|-
|{{байрақ|Чад}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Махамат Деби]]
|Премьер-министрі [[Алламай Халина]]
|-
|{{байрақ|Черногория}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Яков Милатович]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Милойко Спаич]]
|-
|{{байрақ|Чехия}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Петр Павел]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Андрей Бабиш]]
|-
|{{байрақ|Чили}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Хосе Антонио Каст]]
|-
| rowspan=2|{{байрақ|Швейцария}}
| rowspan=2|[[Конфедерация|Конфедеративті]] [[парламенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; colspan=2|[[Швейцарияның федералдық кеңесі|Федералдық кеңесі]]
|-
| colspan=2|{{Collapsible list
 | title = {{Nobold|Тізім:}}
 | [[Ги Пармелен]] (президенті)&lt;br&gt; [[Иньяцио Кассис]] (вице-президенті)&lt;br&gt;  [[Карин Келлер-Зуттер]]&lt;br&gt;[[Альберт Рёшти]]&lt;br&gt;[[Элизабет Бом-Шнайдер]]&lt;br&gt;[[Беат Янс]]&lt;br&gt;[[Мартин Пфистер]]
}}
|-
|{{байрақ|Швеция}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Королі [[Карл XVI Густав]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министр {{м.а.}} [[Ульф Кристерссон]]
|-
|{{байрақ|Шри-Ланка}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=center |[[Шри-Ланка президенті|Президенті]] [[Анура Кумара Диссанаяке]]
|-
|{{байрақ|Шығыс Тимор}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Президенті [[Жозе Рамош-Орта]]
|Премьер-министрі [[Шанана Гужман]]
|-
|{{байрақ|Эквадор}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Даниэль Нобоа]]
|-
|{{байрақ|Экваторлық Гвинея}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Теодоро Обианг Нгема Мбасого]]
|Премьер-министрі [[Мануэль Оса Нсуэ Нсуа]]
|-
|{{байрақ|Эритрея}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Исаяс Афеворки]]
|-
| rowspan=2|{{байрақ|Эсватини}}
| rowspan=2|[[Абсолюттік монархия]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Королі [[III Мсвати]]
| rowspan=2|Премьер-министрі [[Клеопас Дламини]]
|-
| Королева-ана [[Нтфомби]]
|-
|{{байрақ|Эстония}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Юлле Мадизе]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Кристен Михал]]
|-
|{{байрақ|Эфиопия}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Тайе Ацке-Селассие]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Абий Аһмед Әли]]
|-
| rowspan=2|{{байрақ|Ямайка}}
| rowspan=2|[[Парламенттік монархия]]
|Королі [[III Чарльз]]
| rowspan=2 bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Эндрю Холнесс]]
|-
|Генерал-губернаторы [[Патрик Аллен]]
|-
|}

==Өзге мемлекеттер==
Өзге БҰҰ мүше-мемлекетімен еркін ассоциациядағы мемлекеттер:
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders sticky-header&quot; style=&quot;line-height:1.3em; max-width:1200px&quot;
![[Мемлекет]]
!Ассоциациядағы&lt;br&gt;мемлекет
![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]]
![[Мемлекет басшысы]]
![[Үкімет басшысы]]
|-
| rowspan=2|{{байрақ|Ниуэ}}
| rowspan=4|{{байрақ|Жаңа Зеландия}}
| rowspan=2|[[Парламенттік монархия]]
|Королі [[III Чарльз]]
| rowspan=2 bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Далтон Тагелаги]]
|-
|Генерал-губернаторы [[Синди Киро]]
|-
| rowspan=2|{{байрақ|Кук аралдары}}
| rowspan=2|[[Парламенттік монархия]]
|Королі [[III Чарльз]]
| rowspan=2 bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Марк Браун (саясаткер)|Марк Браун]]
|-
|Король өкілі [[Том Марстерс]]
|-
|}

Өз территориясын толығымен емес басқаратын, [[Мойындалмаған және жартылай мойындалған мемлекеттер|кеміне бір БҰҰ мүше-мемлекеті мойындайтын мемлекет]] басшыларының тізімі:
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders sticky-header&quot; style=&quot;line-height:1.3em; max-width:1200px&quot;
![[Мемлекет]]
!Даулас&lt;br&gt;мемлекет
![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]]
![[Мемлекет басшысы]]
![[Үкімет басшысы]]
|-
|{{байрақ|Абхазия}}
|{{байрақ|Грузия}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=center|Президенті [[Бадра Зурабович Гунба|Бадра Гунба]]
|-
|{{байрақ|Батыс Сахара}}
|{{байрақ|Марокко}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=lightgreen|Президенті [[Брагим Гали]]
|Премьер-министрі [[Бухрая Хаммуди Баюн]]
|-
|{{байрақ|Косово}}
|{{байрақ|Сербия}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Юстина Широка Пула]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Альбин Курти]]
|-
|{{байрақ|Оңтүстік Осетия}}
|{{байрақ|Грузия}}
|[[Аралас республика]]
|Президенті [[Марат Аркадьевич Камболов|Марат Камболов]]
|Премьер-министрі [[Сослан Александрович Маргиев|Сослан Маргиев]]
|-
|{{байрақ|Солтүстік Кипр}}
|{{байрақ|Кипр}}
|[[Президенттік республика]]
|bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Президенті [[Тұфан Эрхюрман]]
|Премьер-министрі [[Үнал Үстел]]
|-
|{{байрақ|Қытай Республикасы}}
|{{байрақ|Қытай}}
|[[Президенттік республика]]
|bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Президенті [[Лай Циндэ]]
|Премьер-министрі [[Чжо Жунтай]]
|-
|{{байрақ|Сомалиленд}}
|{{байрақ|Сомали}}
|[[Президенттік республика]]
|colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Әбдірахман Мұхамед Абдуллахи]]
|}

Төмендегі мемлекеттер территориясының барлығын басқарады, бірақ оларды еш БҰҰ мүше-мемлекеті мойындамайды:
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders sticky-header&quot; style=&quot;line-height:1.3em; max-width:1200px&quot;
![[Мемлекет]]
!Даулас&lt;br&gt;мемлекет
![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]]
![[Мемлекет басшысы]]
![[Үкімет басшысы]]
|-
|{{байрақ|Транснистрия}}
|{{байрақ|Молдова}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=lightgreen| Президенті [[Вадим Николаевич Красносельский|Вадим Красносельский]]
|Үкімет төрағасы [[Александр Николаевич Розенберг|Александр Розенберг]]
|-
|}

== Альтернатив үкіметтер ==
Балама үкімет жерінің бөлігін басқарады, оны кемінде бір БҰҰ-мүше мемлекеті мойындайды:

{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders sticky-header&quot;
!Үкімет
!Мемлекет
![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]]
![[Мемлекет басшысы]]
![[Үкімет басшысы]]
|-
| rowspan=2|{{ту|Йемен}} [[Йемен Жоғарғы саяси кеңесі|Жоғарғы саяси кеңес]]
| rowspan=2|{{байрақ|Йемен}}
| rowspan=2|[[Президенттік республика]]
| colspan=2 bgcolor=lightblue align=center|[[Хуситтер]] көшбасшысы [[Абдуль-Мәлік әл-Хуси]]
|-
| bgcolor=lightgreen| Төрағасы [[Махди әл-Машат]]
|Премьер-министрі [[Мұхаммед Ахмет Мифтах]]
|-
|}

Балама үкімет жерінің бөлігін басқарады, бірақ оны еш БҰҰ-мүше мемлекеті мойындамайды:
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders sticky-header&quot;
!Үкімет
!Мемлекет
![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]]
![[Мемлекет басшысы]]
![[Үкімет басшысы]]
|-
| rowspan=2|{{ту|Ливия}} [[Ұлттық тұрақтылық үкіметі]]
| rowspan=2|{{байрақ|Ливия}}
| rowspan=2|[[Парламенттік республика]]
| colspan=2 bgcolor=lightblue align=center|[[Ливия ұлттық армиясы]]ның қолбасшысы [[Халифа Хафтар]]
|-
|Президенттік кеңес төрағасы [[Мұхаммед Юнис Әл-Манфи]]
| bgcolor=lightgreen| Премьер-министрі [[Усама Хамада]]
|-
|{{ту|Мьянма}} [[Мьянма ұлттық бірлік үкіметі]]
|{{байрақ|Мьянма}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=lightgreen| Президент {{м.а.}} [[Дува Лаши Ла]]
|Премьер-министрі [[Ман Вин Кхайн Тан]]
|-
| rowspan=2|{{ту|Палестина}} [[ХАМАС билігіндегі Газа секторы|Газадағы ХАМАС үкіметі]]
| rowspan=2|{{байрақ|Палестина}}
| rowspan=2|[[Президенттік республика]]
| colspan=2 bgcolor=lightblue align=center|Көшбасшысы жоқ
|-
| bgcolor=lightgreen| Президенті [[Махмұд Аббас]]{{efn|Халықаралық қауымдастық та мойындайтын, 2014 жылдан бері ХАМАС та мойындайтын президент}}
|Үкімет басшысы жоқ
|-
|{{ту|Судан}} [[Бейбітшілік және бірлік үкіметі]]
|{{байрақ|Судан}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=lightgreen| Президент кеңесі президиумының президенті [[Мұхаммед Хамдан Дагло]]
|Уақытша премьер-министрі [[Мұхаммед Хассан әл-Таиши]]
|-
|}

Балама үкімет жерін басқармайды, бірақ оны кеміне бір БҰҰ мүше-мемлекеті мойындайды:

{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders sticky-header&quot;
!Үкімет
!Мемлекет
![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]]
![[Мемлекет басшысы]]
![[Үкімет басшысы]]
|-
| {{Flagicon image|Flag of Belarus (1918, 1991–1995).svg|border}} [[Беларус оппозициясының координация кеңесі|Координация кеңесі]]
| {{байрақ|Беларусь}}
| [[Президенттік республика]]
| colspan=2 bgcolor=lightgreen align=center|Президенті және Үкімет басшысы [[Светлана Георгиевна Тихановская|Светлана Тихановская]]
|-
|}

== [[Sui generis]] органдар ==
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders sticky-header&quot;
!Орган
![[Мемлекет басшысы|Орган басшысы]]
![[Үкімет басшысы]]
|-
| {{flagicon image|Flag of the European Union.svg|border}} [[Еуропа Одағы]]
| [[Еуропа кеңесінің төрағасы]] [[Антониу Кошта]]
| bgcolor=lightblue |[[Еуропалық комиссияның төрағасы]] [[Урсула фон дер Ляйен]]
|-
| {{flagicon image|Flag of the Order of St. John (various).svg|border}} [[Мальта ордені]]
| bgcolor=lightblue |Ұлы магистрі [[Джон Данлап]]
| Ұлы канцлері [[Риккардо Патерно ди Монтекупо]]
|-
|}

==Сыртқы сілтемелер==
* [[Билік басындағы монархтардың тізімі]]

==Ескертпелер==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Елдер тізімі}}

[[Санат:Мемлекет басшыларының тізімі]]
[[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары|*]]</text>
      <sha1>e70jsdduqxpv6nxqp8an9zitzv34dev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Серж Азатович Саргсян</title>
    <ns>0</ns>
    <id>574182</id>
    <revision>
      <id>3692917</id>
      <parentid>3642133</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T10:57:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3692917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55022" sha1="2crogiz7j546otd8r6jk9shfn32kqzb" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
| түс = мемлекет басшысы
| Қазақша есімі        =Серж Азатович Саргсян
| Шынайы есімі   = Սերժ Սարգսյան
| Суреті           = Serzh Sargsyan official portrait.jpg
| Сурет ені    = 
| Атауы            = 
| Титулы              = 3-[[Армения президенті]]
| Ту               = Flag of the President of Armenia.svg
| Ту2              = Coat of arms of Armenia.svg
| Басқара бастады       = 9 сәуір 2008
| Басқаруын аяқтады        = 9 сәуір 2018
| Премьер        =[[Тигран Суренович Саркисян|Тигран Саргсян]]&lt;br&gt;[[Овик Аргамович Абраамян|Овик Абраамян]]&lt;br&gt;[[Карен Вильгельмович Карапетян|Карен Карапетян]]
| Ізашары     = [[Роберт Седракович Кочарян|Роберт Кочарян]]
| Ізбасары           = [[Армен Варданович Саркисян|Армен Саркисян]]
| Титулы_2            = 11 және 15-[[Армения премьер-министрі|Премьер-министр]]
| Ту_2             = Flag of Armenia.svg
| Ту2_2           =Coat of arms of Armenia.svg
| Басқара бастады_2     = 17
| Басқаруын аяқтады_2      = 21 сәуір 2018 
| Президент_2   = [[Армен Варданович Саркисян|Армен Саркисян]]
| Ізашары_2   = [[Карен Вильгельмович Карапетян|Карен Карапетян]]
| Ізбасары_2       = [[Карен Вильгельмович Карапетян|Карен Карапетян]]
| Ту_3             = Flag of Armenia.svg
| Ту2_3           =Coat of arms of Armenia.svg
| Басқара бастады_3     = 4 сәуір 2007
| Басқаруын аяқтады_3      = 9 сәуір 2008
| Президент_3   =[[Роберт Седракович Кочарян|Роберт Кочарян]]
| Ізашары_3   = [[Андраник Наапетович Маргарян|Андраник Маргарян]]
| Ізбасары_3        = [[Тигран Суренович Саркисян|Тигран Саркисян]]
| Титулы_4            = Армения Қорғаныс министрі
| Ту_4             = Flag of Armenia.svg
| Ту2_4            = Coat of arms of Armenia.svg
| Басқара бастады_4     =20 мамыр 2000
| Басқаруын аяқтады_4     =26 наурыз 2007
| Ізашары_4   = [[Вагаршак Варназович Арутюнян|Вагаршак Арутюнян]]
| Ізбасары_4         = [[Микаел Арутюнович Арутюнян|Микаел Арутюнян]]
| Ту_5             = Flag of Armenia.svg
| Ту2_5            = Armmil zinanshan.jpg
| Басқара бастады_5     = 21 тамыз 1993
| Басқаруын аяқтады_5      =17 мамыр 1995
| Президент_5   = [[Левон Акопович Тер-Петросян]]
| Премьер_5   =[[Грант Араратович Багратян|Грант Багратян]]
| Ізашары_5   = [[Вазген Микаэлович Манукян]]
| Ізбасары_5         = [[Вазген Завенович Саркисян]]
| Титулы_6            = Ішкі істер министрі
| Ту_6            = Flag of Armenia.svg
| Ту2_6            = 
| Басқара бастады_6     = 14 қараша 1996
| Басқаруын аяқтады_6      = 15 маусым 1999
| Премьер_6  =[[Армен Варданович Саркисян|Армен Саркисян]]
| Ізашары_6   = [[Вано Смбатович Сирадегян|Вано Сирадегян]]
| Ізбасары_6         = [[Сурен Джангирович Абрамян|Сурен Абрамян]]
| Титулы_7            = Ұлттық қауіпсіздік министрі
| Ту_7             = Flag of Armenia.svg
| Ту2_7            =
| Басқара бастады_7     =12 ақпан 1995
| Басқаруын аяқтады_7      = 14 қараша 1996
| Президент_7   = [[Левон Акопович Тер-Петросян|Левон Тер-Петросян]]
| Премьер_7   =[[Грант Араратович Багратян|Грант Багратян]]
| Ізашары_7   = [[Давид Гургенович Шахназарян|Давид Шахназарян]]
| Ізбасары_7         = [[Карлос Хачикович Петросян|Карлос Петросян]]
| Туған күні      =30.6.1954
| Туған жері     = {{туғанжері|Степанакерт|Степанакертте}}, [[Таулы Қарабақ автономиялық]], [[Әзербайжан Кеңестік Социалистік Республикасы|Әзербайжан КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| Қайтыс болған күні        = 
| Қайтыс болған жері       = 
| Жерленді       = 
| Діні       = [[Армян-Григориан шіркеуі]]
| Әкесі               = Азат Саргсян
| Анасы              = 	Нора Саргсян
| Жұбайы            = [[Рита Александровна Саркисян]]
| Балалары               = 2
| Партиясы             = [[Армения Республикалық партиясы]] (2006 бастап)
| Білімі        =
| Қолтаңбасы           =The signature of Serj Sargsyan.jpg
| Commons            = Serzh Sargsyan
| Марапаттары            = {{Астанаға 10 жыл медалі}} [[Сурет:Ribbon bar of order of Tigran the Great.png|50px]] [[Сурет:Ribbon bar of Order of Cross 1.png|50px]] [[Сурет:Legion Honneur GC ribbon.svg|50px]] [[Сурет:Ordre national du Merite GC ribbon.svg|50px]] [[Сурет:GEO Golden Fleece Order BAR.svg|50px]]
| Сайты            = 
}}
'''Серж Азатович Саргсян''' ('''Саргсян'''; {{lang-hy|Սերժ Ազատի Սարգսյան}}, [[30 маусым]] [[1954 жыл|1954]], [[Степанакерт]], [[Әзербайжан Кеңестік Социалистік Республикасы|Әзербайжан АКСР]]) — армениялық саяси, мемлекеттік және әскери қайраткер, 2008 жылдан бері [[Армения президенті]]. 2013 жылғы ақпанда 58 пайыз дауыс жинап тағы бес жылдық мерзімге қайта сайланған.&lt;ref&gt;[http://www.azattyq.org/archive/news/20130219/330/330.html?id=24906085 Армения сайлауында Саркисянның жеңгені хабарланды]&lt;/ref&gt; Армения Республикасының Президенті (2008 - 2018). Армения Республикасы Үкіметінің Төрағасы [[2007 жыл]]ғы [[4 сәуір]]ден бастап [[2008 жыл]]ғы [[9 сәуір]]ге дейін және [[2018 жыл]]дың [[17 сәуір]]інен [[23 сәуір]]іне дейін&lt;ref name=&quot;news.am&quot;&gt;{{Cite web|url=https://news.am/eng/news/447940.html|title=Acting PM Karapetyan will start talks over candidates for PM on April 25|website=news.am|language=en|access-date=2018-04-24}}&lt;/ref&gt;.

Армян, орыс, ағылшын, сонымен қатар түрік және әзірбайжан тілдерін біледі.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newsazerbaijan.ru/politic/20090129/42701173.html|title=Президент Армении в интервью турецкому журналисту признал, что владеет Әзірбайжанским языком|publisher=«Новости-Әзірбайжан»|date=29/ 01/ 2009|archiveurl=http://www.webcitation.org/65ZoIWt4s|archivedate=2012-02-19}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы==
* [[1971 жыл]]—[[1979 жыл]] — [[Ереван мемлекеттік университеті]]. Филолог.
* [[1972 жыл]]—[[1974 жыл]] — [[КСРО қарулы күштері]]нде әскери борышын өтеді.
* [[1975 жыл]]—[[1979 жыл]] — [[Ереван]] электротехникалық зауытында — слесарь.
* [[1989 жыл]]—[[1993 жыл]] — [[ТҚР]]-дың өзін-зі қорғау комитеті басшысы .
* [[1990 жыл]]—[[1993 жыл]] — [[Армян КСР]] Жоғарғы Кеңес депутаты.
* [[1993 жыл]]—[[1995 жыл]] — [[Армения]] қорғаныс министрі.
* [[1995 жыл]]—[[1996 жыл]] — [[Армения|Армения республикасы]] мемлекеттік қауіпсіздік басқармасының бастығы, сосын Армения қауіпсіздік министрі.
* [[1996 жыл]]—[[1999 жыл]] — Армения ішкі істер және ұлттық қауіпсіздік министрі.
* [[1999 жыл]]—[[2000 жыл]] — [[Армения президенті]] әкімшілігі бастығы.
* [[1999 жыл]]—[[2007 жыл]] — Қорғаныс министрі.
* [[2007 жыл]] жыл қараша айынан — [[Армения республикалық партиясы]] төрағасы. [[Ереван мемлекеттік университеті]] кеңесі төрағасы және Армения шахмат федерациясы президенті.
* [[2007 жыл]]—[[2008 жыл]] — Армения [[премьер-министр]]і.
* [[2008 жыл]]—[[2018 жыл]] — Армения президенті.

== Экономика ==
[[Сурет:Secretary Clinton and Serzh Sargsyan.jpg|thumb|Саргсян және АҚШ Мемлекеттік хатшысы Клинтон Ереванда, 2012 жылғы 4 маусымда]]
[[Сурет:Dmitry Medvedev in Armenia 20 August 2010-7.jpeg|thumb|[[Дмитрий Анатольевич Медведев|Дмитрий Медведев]] Арменияда, 20 тамыз 2010 жыл]]
Саркисянның төрағалығының басталуы Ұлы рецессиямен тұспа-тұс келді. 2009 жылы Арменияның ІЖӨ 14% -дан асты&lt;ref&gt;{{cite news|title=Armenia's GDP contracts by 14.4% in 2009: Statistics|url=http://arka.am/en/news/economy/18549/|work=arka.am|agency=ARKA Newa Agency|date=2 February 2010}}&lt;/ref&gt;, бұл Дүниежүзілік Банкке сәйкес Балтық жағалауы елдерімен және [[Украина]]дан кейінгі жылы әлемдегі бесінші орын алған. 2014 жылы ЖІӨ өсімі шамамен 3% деңгейінде тұрақтанды. [[2014 жыл]]ы Арменияның ІЖӨ дағдарысқа дейінгі деңгейден төмен. Президенттіктің бірінші мерзімінде ресми кедейлік деңгейі екі есе өсті және [[2012 жыл]]ы 32,4% жетті. Ресми деректер бойынша, [[2008 жыл]]дан [[2013 жыл]]ға дейінгі аралықта Армениядан шамамен 213 мың адам кеткен&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.worldbank.org/en/country/armenia/overview |title=Armenia Overview |publisher=Worldbank.org |date= |accessdate=15 November 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Poverty Rate in Armenia Nearly Doubles|url=http://asbarez.com/116670/poverty-rate-in-armenia-nearly-doubles/|work=[[Asbarez]]|date=26 November 2013}}&lt;/ref&gt; .&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Hakobyan|first1=Tatul|title=Սպիտակ ջարդ` 100-րդ տարելիցի նախօրեին|url=http://civilnet.am/2014/02/06/%D5%BD%D5%BA%D5%AB%D5%BF%D5%A1%D5%AF-%D5%BB%D5%A1%D6%80%D5%A4-100-%D6%80%D5%A4-%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A5%D5%AC%D5%AB%D6%81%D5%AB-%D5%B6%D5%A1%D5%AD%D6%85%D6%80%D5%A5%D5%AB%D5%B6/#.VN0jtubF9gg|work=[[CivilNet]]|date=6 February 2014|language=hy}}&lt;/ref&gt;. [[2012 жыл]]ы Армения индексі бойынша 179 елдің ішінде 39 орынға ие болды Экономикалық еркіндіктің Еуропалық аймағындағы 43 ел арасында 19-шы орын алады&lt;ref&gt;[http://www.heritage.org/index/pdf/2012/countries/armenia.pdf  &quot;2012 Index of Economic Freedom&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924043810/http://www.heritage.org/index/pdf/2012/countries/armenia.pdf |date=2015-09-24 }}, The Heritage Foundation.&lt;/ref&gt;.

[[2013 жыл]]дың қыркүйегінде және Арменияның басшылығымен [[Армения]] Еуразиялық экономикалық одаққа [[Беларусь]], [[Қазақстан]] және [[Ресей]]мен қосылу ниетін жариялады&lt;ref name=ack&gt;{{cite web |url=http://www.eurasianet.org/node/67852 |title=Giorgi Lomsadze: ''Will Karabakh &quot;Join&quot; Russia's Customs Union? |website=eurasianet.org |accessdate=10 December 2013}}&lt;/ref&gt;. Еуразиялық экономикалық одақ (ЕАЭО немесе ЕЭО) [[Беларусь]], [[Қазақстан]] және [[Ресей]]дің экономикалық бірлестігі болып табылады және [[2015 жыл]]дың [[1 қаңтар]]ынан бастап күшіне енеді&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://docs.eaeunion.org/en-us/Pages/DisplayDocument.aspx?s=bef9c798-3978-42f3-9ef2-d0fb3d53b75f&amp;w=632c7868-4ee2-4b21-bc64-1995328e6ef3&amp;l=540294ae-c3c9-4511-9bf8-aaf5d6e0d169&amp;EntityID=3610 |title=Archived copy |accessdate=9 April 2016 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160417110445/https://docs.eaeunion.org/en-us/Pages/DisplayDocument.aspx?s=bef9c798-3978-42f3-9ef2-d0fb3d53b75f&amp;w=632c7868-4ee2-4b21-bc64-1995328e6ef3&amp;l=540294ae-c3c9-4511-9bf8-aaf5d6e0d169&amp;EntityID=3610 |archivedate=17 April 2016 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;. Арменияның Еуразиялық экономикалық одаққа кіруіне бағытталған Ережеге [[2014 жыл]]ғы [[9 қазан]]да қол қойылды. [[2015 жыл]]дың [[2 қаңтар]]ында күшіне енеді. [[Еуразиялық экономикалық одақ]] 176 млн. адамның бірыңғай бірыңғай нарығы және жалпы ішкі өнімі 4 трлн. АҚШ долларынан асады. ЕАЭО тауарлардың, капиталдың, қызметтердің және халықтың еркін қозғалысын ұсынады және болашақта бірыңғай валютаға және үлкен интеграцияға арналған ережелермен ортақ көлік, ауыл шаруашылығы және энергетикалық саясатты қарастырады&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.PP.CD/countries/order%3Dwbapi_data_value_2012%20wbapi_data_value%20wbapi_data_value-last?order=wbapi_data_value_2013%20wbapi_data_value%20wbapi_data_value-last&amp;sort=desc&amp;display=default%7ctitle=GDP|title=GDP, PPP (current international $)|publisher=}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=singlemarket&gt;{{cite web|title=Belarus to benefit from Eurasian Economic Union|url=http://voiceofrussia.com/news/2014_07_01/Belarus-to-benefit-from-Eurasian-Economic-Union-Lukashenko-3114/|accessdate=14 July 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=WaPost&gt;{{cite news|title=Russia, Kazakhstan, Belarus form Eurasian Economic Union|work=Washington Post|date=29 May 2014|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/russia-kazakhstan-belarus-form-eurasian-economic-union/2014/05/29/de4a2c15-cb01-4c25-9bd6-7d5ac9e466fd_story.html|accessdate=1 June 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=currency&gt;{{cite web|title=Eurasian Economic Union to have common currency in 5–10 years|url=http://en.itar-tass.com/economy/742323|accessdate=26 July 2014}}&lt;/ref&gt;.

== Сыртқы саясат ==
[[Сурет:С Президентом Азербайджана Ильхамом Алиевым и Президентом Армении Сержем Саргсяном - 1.jpeg|thumb|Серж Саргсян және Әзербайжан президенті [[Ильхам Гейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]], 2012 жылғы 23 қаңтар]]
1979 жылы Степанакерт қалалық коммунистік партиясының жастар қауымдастығы комитетінің төрағасы болған кезде. Содан кейін ол екінші хатшы, бірінші хатшы, [[Степанакерт]] қалалық комитетінің үгіт-насихат бөлімінің бастығы, Таулы Қарабақ өңірлік комитетінің коммунистік ұйымдар бөлімшесінің нұсқаушысы, соңынан Таулы Қарабақ аймағының бірінші хатшысы Генрих Погосянның көмекшісі болды. Комитет.

[[Таулы Қарабақ Республикасы]]нда армяндар мен әзірбайжандар арасындағы шиеленіс күшейген кезде Саргсян Таулы Қарабақ республикасының өзін-өзі қорғау күштері комитетінің төрағасы болды және 1990 жылы Армения Жоғарғы Кеңесіне сайланды.

1993-1995 жж. - Таулы Қарабақ республикасының қорғаныс министрі; ол ол кезде Мемлекеттік қауіпсіздік департаментінің бастығы, кейіннен 1996 жылға дейін [[Таулы Қарабақ Республикасы]]ның ұлттық қауіпсіздік министрі болды. 1999-2000 жж. - президент [[Роберт Седракович Кочарян|Роберт Кочарянның]] аппарат басшысы, содан кейін 2007 жылға дейін. Армения Республикасының Қорғаныс министрі. Ол 1999-2007 жылдар аралығында президент Кочарян басқарған Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің хатшысы болды. 2007 жылдың 4 сәуірінде Андраник Маргарянның кенеттен қайтыс болуына байланысты Саргсян [[Армения Премьер-министрі|Армения Республикасының Премьер-министрі]] болып тағайындалды.

=== Таулы Қарабақ ===
[[2008 жыл]]ғы [[25 қыркүйек]]те ол [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] Бас Ассамблеясының 63-сессиясының Нью-Йорктегі 63-ші сессиясының алдында өзінің алғашқы сөзін айтты. Өз сөзінде ол Оңтүстік Осетиядағы 2008 жылғы қақтығысқа сілтеме жасап, Біріккен Ұлттар Ұйымына қарулы күштермен бүкіл әлемде, оның ішінде Таулы Карабахта болған қақтығыстар. Ол сондай-ақ, Әзірбайжанның әскери дамуы, соғыс риторикасы мен қауіп-қатерлердің артуымен бірге Оңтүстік Кавказда проблемаларды туындататын қауіп-қатерлерді атап өтті&lt;ref&gt;{{cite web|title=Statement by President Serzh Sargsyan at the General Debate of the 63rd session of the general assembly|url=http://www.president.am/events/statements/eng/?id=19|work=President.am|date=25 September 2008|accessdate=11 April 2009|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081017054418/http://www.president.am/events/statements/eng/?id=19|archivedate=17 October 2008|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;.

Саргсян армяндық сыртқы саясаттың негізгі мақсаттарының бірі болып табылатын бұрынғы адамдарымен жүргізілген Таулық Қарабақтың қақтығыстарын бейбіт жолмен шешу саясатын жалғастыруда. Серж Саркисян бірнеше рет мәлімдеді армян жағы мүдделерін қақтығыс әділ және тек қана бейбіт шешім іздеу және ЕҚЫҰ Минск тобы - өміршең формат&lt;ref&gt;[http://www.mfa.am/en/foreign-policy/ Foreign policy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180917215414/https://www.mfa.am/en/foreign-policy/ |date=2018-09-17 }}. Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Armenia.&lt;/ref&gt;, оның шеңберінде бейбітшілік келіссөздер жалғастыру керек. Ол [[Әзербайжан]]мен келіссөздерді жалғастырды және Әзірбайжан президентімен ЕҚЫҰ Минск тобы шеңберінде бірқатар кездесулер өткізді. 2008 жылғы 2 қарашада Ильхам Алиев пен Серж Саргсян Дмитрий Медведевпен келіссөздер жүргізу үшін Мәскеуге барады. Келіссөздер үш мемлекет басшыларының келіссөздерді жалғастыруға деген ұмтылысын растайтын декларацияға қол қойды. Содан бері екі мемлекет басшылары [[2009 жыл]]ы [[Санкт-Петербург]]те және 2009 жылғы 22 қарашада Мюнхенде бірнеше кездесулер өткізді, онда Президент Әлиев тағы бір рет аймақтағы бақылауды қалпына келтіру үшін әскери күшке баруға бел байлады. келісілген шешімге жету.

{{дәйексөз|Әзірбайжанның арменофобиялық және агрессивті ұстанымы Таулы Қарабақтың Әзірбайжанда болашағы жоқ екеніне деген сенімімізді нығайтады. Оның үстіне, Әзірбайжанның Таулы Қарабах туралы талап етуге ешқандай заңды да, саяси да, моральдық да негізі жоқ.|date=2008-27-02}}

Саргсян Әзірбайжан тарапын бейбітшілік үдерісіне кедергі келтіргені үшін және ашық армяндарға қарсы тұру үшін айыптайды. Оның айтуынша, [[Әзірбайжан]]ның «тарихты бұрмалаушылық», «Армения мен армяндарға қарсы дұшпандық насихат» және «әскери өсім» сияқты Әзербайжанға қарсы армян саясатына Әзербайжан бейбітшілікті қаламайтындығын дәлелдейді&lt;ref&gt;&quot;[https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/azerbaijan/6631572/Azerbaijan-military-threat-to-Armenia.html Azerbaijan military threat to Armenia].&quot; ''[[The Daily Telegraph]]''. 22 November 2009. Retrieved 23 November 2009.&lt;/ref&gt;.

[[2004 жыл]]ы [[Будапешт]]е НАТО-ның «[[Бейбітшілік үшін әріптестік бағдарламасы|Бейбітшілік үшін әріптестік]]» бағдарламасы кезінде армян офицері Гурген Маргарянды қатыгездікпен өлтірген сотталған кісі өлтірген Рамиль Сафаровқа қатысты Әзірбайжанға қарсы армян саясатының ең жарқын көрінісі болды. Әзірбайжан [[2012 жыл]]ы Сафаров президент Әлиевтің кешіріміне ие болды.&lt;ref&gt;{{cite news|title = The Other Sargsyan: PM Tigran in, political &quot;independent&quot; to lead government|url = http://armenianow.com/?action=viewArticle&amp;AID=2962&amp;lng=eng&amp;IID=1182&amp;CID=2892|publisher = ArmeniaNow|author = Marianna Grigoryan|date = 11 April 2008|accessdate = 11 April 2008 }}&lt;/ref&gt;, сегіз жылдан бері жалақы төлеп, ұлттық қаһарманға айналып, келіссөздер үдерісіне кедергі келтіретін және Сарсянның сөздеріне сәйкес, ксенофобия мен төзімсіздік жағдайында бүкіл ұрпақты тәрбиелейді »&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.panorama.am/en/politics/2012/12/19/sargsyan-about-azerbayjan/ Serzh Sargsyan: Azerbaijan forgets who was asking for truce and who was first to sign truce] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924065254/http://www.panorama.am/en/politics/2012/12/19/sargsyan-about-azerbayjan/ |date=2015-09-24 }}. Panorama.am (19 December 2012). Retrieved on 21 June 2014.&lt;/ref&gt;.

== Президенттік (2008-2018) ==
Серж Саргсян 9 сәуірде Ереван опера театрында президент ретінде ант берді. Сайлаудан кейінгі «ауыр оқиғалар» туралы айтқан ол «барлық адамдарды Арменияның татуласуына, дамуына және болашағына жол іздеуге және табуға итермелеуге шақырады». Ол Орталық банк төрағасы болып табылатын және премьер-министр ретінде саяси партияның мүшесі болмаған Тигран Саркисянды тағайындады. «Фридом Хауз» баяндамасына сәйкес, [[2011 жыл]]ы үкімет сыбайлас жемқорлыққа қарсы тұруға арналған ұзақ мерзімді және жиі қайталанатын уәделерді орындау бойынша нақты қадамдар жасады, ал электронды үкіметтің қызметтері пара алу мүмкіндігін азайтты,&lt;ref&gt;[https://sputniknews.kz/politics/20180426/5422388.html Армения президенті Назарбаевқа телефон соқты]&lt;/ref&gt; ал жаңа ережелер мен қатаң талап қою сыбайлас жемқорлыққа қарсы сот істерін және айыппұлдардың сыбайлас жемқорлықты жою үшін үкіметтің шоғырландырылған күш-жігерінің арқасында Арменияның сыбайлас жемқорлық рейтингі 5,50-ден 5,25-ге дейін жетеді&quot;&lt;ref name=&quot;freedomhouse&quot;&gt;[http://www.freedomhouse.org/report/nations-transit/2012/armenia Nations in Transit 2012: Armenia]{{Deadlink|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Freedomhouse.org. Retrieved on 21 June 2014.&lt;/ref&gt;».

Арменияда Саргсян төрағалығы кезінде сөз бостандығы мен жалпыға ортақ баспасөз еркіндігі туралы жазбалар да жақсарды. Интернет ену күрт өсті - 6,2 пайыз, 2008 жылы 37 пайызға дейін [[2011 жыл]]ы, блогосфераның қоса алғанда, тез санының өсті интернет-БАҚ, барынша қол жеткізуін ұсыну - 10000-ден астам блогерлер [[2011 жыл]]ы.

Сайланғаннан кейін Саргсян [[Ереван]]да өтетін оппозициялық митингтерге рұқсат берді&lt;ref&gt;{{cite news|title = Thousands Rally In Yerevan With Rare Government Consent|url = http://www.armenialiberty.org/armeniareport/report/en/2008/04/CEEF3F0C-795A-494E-9953-2B516D424745.asp|publisher = ArmeniaLiberty/Radio Free Europe|author = Astghik Bedevian|date = 21 April 2008|accessdate = 21 April 2008 }}&lt;/ref&gt; және Еуропа Кеңесінің оппозицияға қысым жасауын тоқтату туралы талаптарын орындауға уәде берді&lt;ref&gt;{{cite news|title = Sarkisian Pledges To Meet Council Of Europe Demands|url = http://www.armenialiberty.org/armeniareport/report/en/2008/04/E18A643E-80D2-4249-85BE-2E2E90687257.ASP|publisher = ArmeniaLiberty/Radio Free Europe|author = Hovannes Shoghikian and Emil Danielyan|date = 25 April 2008|accessdate = 25 April 2008 }}&lt;/ref&gt;.

Азаматтық қоғамның жандануы соңғы жылдарда үкіметтік емес ұйымдар санының жоғары деңгейде өсіп келе жатқандығы және азаматтық белсенділердің адам құқықтарын қорғау, қоршаған ортаны қорғау және әлеуметтік салаларда маңызды хабардарлықты арттырудағы табыстарымен айтарлықтай өсті. әділеттілік. Алайда, қоғамдық-насихат әлі мемлекеттік саясат шектеулі әсер етеді.

===Түркия===
[[File:Secretary Kerry Shakes Hands With Armenian President Sagsyan Before a Meeting on the Nagorno-Karabakh Conflict in Vienna (27057410615).jpg|thumb|left|Саргсян АҚШ Мемлекеттік хатшысы [[Джон Керри]] мен бірге, 16 мамыр 2016 ж]]
[[File:Presidenet of Armenia Serzh Sargsyan in Qatar, Doha.png|thumb|left|Саргсян, Доха, [[Катар]], 24 шілде 2017 жыл]]
2008 жылы бірінші мерзімге президент болып сайланған Саргсян Арменияның Түркияға қатысты саясатын жалғастыруға, 1915 жылғы [[Армян геноцид]]ін халықаралық деңгейде тануға ұмтылуды жалғастыра отырып, қатынастарды ешқандай шартсыз қалпына келтіруге уәде берді.&lt;ref&gt;{{cite news|title = Sarkisian Reaffirms Armenian Policy On Turkey|url = http://www.armenialiberty.org/armeniareport/report/en/2008/04/FEDEF892-623F-46EF-95C2-0704D96867DC.asp|publisher = ArmeniaLiberty/Radio Free Europe|author = Emil Danielyan|date = 24 April 2008}}&lt;/ref&gt;

Билікке келген Саргсян «футбол дипломатиясы» деп аталатын саясатты Түркиямен байланыстарды қалыпқа келтіруге қадам жасады. 2008 жылы Саргсян [[Түркия президенті]] Абдуллаһ Гүлді Армения  мен Түркия арасындағы 2010 FIFA Әлем кубогының іріктеу матчын көруге шақыру туралы тарихи бастама көтерді. [[Абдуллаһ Гүл]] Армениядағы ойынға қатысты,&lt;ref&gt;[http://www.arminfo.am/index.cfm?objectid=513A8AE0-84BE-11E2-B4B7F6327207157C Edward Nalbandian: Serzh Sargsyan's 'football diplomacy' is a wise and justified initiative] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312022613/http://arminfo.am/index.cfm?objectid=513a8ae0-84be-11e2-b4b7f6327207157c |date=2016-03-12 }}. Arminfo.am. 4 March 2008.&lt;/ref&gt; ал Серж Саргсян екінші матчты көру үшін Түркияға өзара сапармен келді.&lt;ref&gt;&quot;[http://english.pravda.ru/news/world/14-10-2009/109883-football_diplomacy-0/ Serzh Sargsyan Goes to Turkey for 'Football Diplomacy']&quot;. English.pravda.ru (14 October 2009). Retrieved on 21 June 2014.&lt;/ref&gt;

[[2009 жыл]]ғы 10 қазанда Армения мен Түркияның сыртқы істер министрлері екі ел арасында ешқандай шартсыз дипломатиялық қатынастар орнату туралы хаттамаларға қол қойды. Келісім сонымен бірге Армения мен Түркия арасындағы шекараның 1993 жылы жабылғандығын да ескерді. Хаттамаларға Женева қаласында (Швейцария)&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/8299712.stm Armenia and Turkey normalize ties]. BBC News (10 October 2009). Retrieved on 21 June 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.armenianow.com/news/10628/historic_step_armeniaturkey_proto Historic Step: Armenia-Turkey protocols signed; await ratification] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191212111717/https://www.armenianow.com/news/10628/historic_step_armeniaturkey_proto |date=2019-12-12 }}. Armenianow.com (1 March 2008). Retrieved on 21 June 2014.&lt;/ref&gt;, негізінен АҚШ-тың халықаралық делдалдығы бойынша қол қойылды.

Саргсянның Түркиямен жақындасу саясаты армян халқы арасында даулы реакцияға ие болды. Бір бөлігі шекараны ашуға және [[Түркия]] мен сауданы қолдауға бағытталған болса, екінші бөлігі осы қадаммен Армения ең маңызды және стратегиялық мәселелерде Түркияға жеңілдік жасауға мәжбүр болады деп алаңдады.&lt;ref&gt;[http://www.rferl.org/content/Dashnaks_Plan_More_Protests_Against_Turkish_Armenian_Protocols/1903938.html Dashnaks Plan More Protests Against Turkish-Armenian Protocols]. Radio Free Europe/Radio Liberty (14 December 2009). Retrieved on 21 June 2014.&lt;/ref&gt; Армянның ықпалды оппозициялық партиялары, ең алдымен Армян төңкеріс федерациясы қазіргі түрік-армян шекарасын мойындауды және хаттамаларда қарастырылған Армян геноцидін зерттейтін тарихшылардың бірлескен комиссиясын құруды ескере отырып, хаттамаға қол қоюға үзілді-кесілді қарсы болды. . Олар бұл қадамдарды сатылым деп санады және хаттамаға қол қоюға қарсы жаппай наразылық акциясын өткізді. Армян диаспорасы да Түркиямен татуласудың бұл түріне қарсы болды (Саргсянның керісінше айтқанына қарамастан), бұл Армян геноцидін халықаралық мойындауға, сонымен қатар Түркиядан келген армяндардың заңды аумақтық талаптарының келешегіне қауіп төндіреді.&lt;ref name=&quot;asbarez.com&quot;&gt;[http://asbarez.com/70572/armenian-turkish-protocols-to-confirm-kars-treaty/ Armenian-Turkish Protocols To Confirm Kars Treaty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131213103305/http://asbarez.com/70572/armenian-turkish-protocols-to-confirm-kars-treaty/ |date=2013-12-13 }}. Asbarez.com (25 September 2009). Retrieved on 21 June 2014.&lt;/ref&gt;

Бітімгершілік процесі бір жылдан кейін тоқтатылды, өйткені Түркия парламенті хаттамаларды тараптар алдын-ала келіскендей «ақылға қонымды мерзімде» ратификациялай алмады. «Ешқандай алғышарттар жоқ» қағидасына қарсы Түркия татуласу процесін Таулы Қарабақ жанжалын шешумен байланыстыруды жалғастырды, Армения тарапынан жеңілдіктер күтті, бұл соңғысы үшін қолайсыз болды. Саргсян Армения тарапының татуласу процесін тоқтата тұруын келесі жолмен түсіндірді:&lt;ref name=&quot;asbarez.com&quot;/&gt;

{{дәйексөз|Бір жыл бойы Түркияның жоғары лауазымды шенеуніктері алғышарттар тілінде көпшілік алдында мәлімдемелер жасамады. Бір жыл бойы Түркия уақыттың созылып кетуі және процестің сәтсіз аяқталуы үшін бәрін жасады ... Біз Армения мен Түркия арасындағы диалогтың өздігінен аяқталуы үшін орынсыз әрекеттерді жол берілмейді деп санаймыз; осы сәттен бастап біз қалыпқа келтірудің қазіргі кезеңі аяқталған деп санаймыз »..|date=2008-27-02}}

Саргсян сонымен бірге [[Анкара]]ға қарағанда [[Ереван]]ның [[Түркия]] мен қарым-қатынасты қалыпқа келтіру жөніндегі бастамасына берік екенін мәлімдеді.

====Еуропа Одағы====
[[File:2nd EPP EaP Summit (8241836726).jpg|thumb|Саргсян [[Жозе Мануэл Дуран Баррозу]] мен, Еуропалық Комиссияның Президенті, 30 қараша 2012 ж]]
Президент Саргсян Арменияның ЕО-мен бірнеше жыл бойы терең және жан-жақты еркін сауда аймағын қамтитын қауымдастық туралы келісім жасасу жөніндегі әрекеттерін қолдады. Оның төрағалығымен келісім бойынша келіссөздер аяқталып, Армения алдағы ЕО саммитінде келісімге қол қоюға дайын болды. Алайда президент Саргсян 2013 жылдың қыркүйегінде Мәскеуде президент Владимир Путинмен кездесуден кейін Ресей басқарған [[Еуразиялық экономикалық одақ]]қа кіруді таңдағанда, саясатты түбегейлі өзгертті. [[Ресей]]дің қысымы мен қоқан-лоққысы ЕС-пен келісімді жойды деп кеңінен сенді. Мұндай өзгеріс жасалса да, президент Саргсян әкімшілігі ЕО-ны заң мен басқару саласындағы реформаларды одан әрі жалғастыруға бел буды және бұл Арменияның 2017 жылғы 24 қарашада Еуропалық Одақпен жан-жақты және кеңейтілген серіктестік келісіміне қол қоюына себеп болды. Сахна артында Ресей экономикалық ережелер мәміледен шығарылғаннан кейін Арменияға келісімге қол қоюды мақұлдау.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Kucera|first1=Joshua|title=Armenia Signs Landmark Agreement with EU|url=https://eurasianet.org/s/armenia-signs-landmark-agreement-with-eu|website=Eurasianet.org|publisher=Justin Burke|accessdate=23 April 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Ghazanchyan|first1=Siranush|title=Serzh Sargsyan: Armenia-EU partnership is a success story|url=http://www.armradio.am/en/2017/03/29/serzh-sargsyan-armenia-eu-partnership-is-a-success-story/|website=Public Radio of Armenia|accessdate=23 April 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Kucera|first1=Joshua|title=Armenia: This Time, EU Deal Meets Russian Approval|url=https://eurasianet.org/node/84146|website=Eurasianet.org|publisher=Justin Burke|accessdate=23 April 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=EU, Armenia Ink Partnership Pact As Eastern Partnership Summit Concludes|url=https://www.rferl.org/a/eu-eastern-partnership-armenia-azerbaijan-belarus-ukraine-georgia-moldova/28872395.html|website=Radio Free Europe|accessdate=23 April 2018}}&lt;/ref&gt;

== Армения Премьер-министрі (2018) ==
[[Сурет:Msc 2009-Saturday, 16.00 - 19.00 Uhr-Moerk 003 Sargsyan.jpg|thumb|right|200px|Президент Серж Саргсянның қауіпсіздік саясаты жөніндегі халықаралық конференцияда сөйлеген сөзі, 2009 жыл]]
[[2018 жыл]]ғы [[17 сәуір]]де ол Армения Республикасының Премьер-Министрі болып тағайындалды, ол Ұлттық Жиналысының 97 депутатының 77-ін қолдады&lt;ref&gt;{{cite news|title=Третий срок. Премьером Армении избран Серж Саргсян|url=https://korrespondent.net/world/3962357-tretyi-srok-premerom-armenyy-yzbran-serzh-sarhsian|accessdate=2018-04-23|publisher=Корреспондент.net|date=2018-04-17}}&lt;/ref&gt;. [[2015 жыл]]ға арналған референдумда Армения Конституциясына енгізілген түзетулерге сәйкес, елдегі басты билеуші болып табылатын премьер-министр болып табылады. парламенттік жүйеге көшу және премьер-министр үшін Саргсян тағайындау астам екі мерзімге атқаруға президенті тыйым Конституцияның тән шектеу еңсеруге тырысып-ақ оның қарсыластары көрген болатын. Осылайша ол Саргсян Оның айтуынша, жылдан бері Армения парламенттік жүйеге көшу жеке премьер-министрі, сондай-ақ ұжымдық көшбасшылық емес билік етеді кейін, бұл көзқарасын қабылдауға емес екенін айтты. «Адамдар билік орнына емес, адамның орнына саяси биліктің орнына адамның билігі болмайтындығын әлі толық мойындаған жоқ. Бұл үшінші мерзім болмайды, бірақ РПА-ның бірінші кезеңі », - деді жаңадан сайланған премьер-министр&lt;ref&gt;{{cite news|title=Саргсян: Начался не мой третий, а первый срок правления Республиканской партии Армении|url=https://news.am/rus/news/446817.html|accessdate=2018-04-23|publisher=News.am|date=2018-04-17}}&lt;/ref&gt;.

Саргсянды үкімет басшысы лауазымына тағайындау массалық наразылықтарға жол берді, оның басты көшбасшысы оппозициялық блоктың жетекшісі Николя Пашинян болды.

[[2018 жыл]]дың [[23 сәуір]]інде осы наразылықтар аясында Саргсян отставкаға кетті. Отставкаға кету туралы мәлімдемесінде ол Армениядағы бейбітшілікті ерте белгілеуге тілек білдірді&lt;ref&gt;{{cite news|title=Премьер Армении подал в отставку после протестов|url=https://www.bbc.com/russian/news-43868140|accessdate=2018-04-23|publisher=[[Русская служба Би-би-си]]|date=2018-04-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Саргсян подал в отставку с поста премьер-министра Армении|url=https://lenta.ru/news/2018/04/23/podal/|accessdate=2018-04-23|publisher=[[Lenta.ru]]|date=2018-04-23}}&lt;/ref&gt;., сондай-ақ, Пашинянның дұрыс екенін айтты, бірақ ол болмады. Премьер-министр қызметінен кеткеннен кейін, ол саяси ықпал етуді жалғастырады - ол парламенттегі көпшілікке ие Арменияның Республикалық партиясының көшбасшысы болып қалады. Бұл көбінесе, республикалықтардың жаңа премьер-министрді тағайындауға мүмкіндік береді. Дегенмен, [[25 сәуір]]де Саргсян РБК жетекшісінің лауазымынан кететінін мәлімдеді&lt;ref name=&quot;news.am&quot;/&gt;. Однако 25 апреля Саргсян заявил, что уйдёт в отставку с поста лидера РПА&lt;ref&gt;{{cite news|title=Серж Саргсян уйдет с поста председателя Республиканской партии Армении|url=https://www.kommersant.ru/doc/3614355|accessdate=2018-04-27|publisher=[[КоммерсантЪ]]|date=2018-04-26}}&lt;/ref&gt;.

== Отбасы ==
[[1983 жыл]]ы үйленді. Әйелі - Рита Александровна Саргсян, Степанакертте әскери отбасында дүниеге келді. Мамандығы бойынша - музыка мұғалімі&lt;ref&gt;[http://www.president.am/ru/first-lady/ Рита Саргсян Первая леди Армении] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180907125521/http://www.president.am/ru/first-lady |date=2018-09-07 }}&lt;/ref&gt;.
* Қыздар - Ануш пен Сәтенік.
* Ағайындылар - Александр Саргсян, Левон Саркисян.

== Фактілер ==
Ереван мемлекеттік университетінің Қамқоршылар кеңесінің төрағасы және [[2004 жыл]]ы сайланған&lt;ref&gt;{{cite news|last=Кряквин|first=Дмитрий|title=15 золотых трансферов|url=http://www.ruchess.ru/blogs/dimakrya/76/|accessdate=2018-04-23|publisher=Официальный сайт [[Российская шахматная федерация|Российской шахматной федерации]]|date=2014-05-02}}&lt;/ref&gt;, 2006, 2009, 2011, 2013 және [[2017 жыл]]ы қайта сайланған армян шахмат федерациясының президенті.
[[Армян тілі]]нен басқа, орыс және ағылшын тілдерін, сондай-ақ түрік және [[Әзербайжан тілі|әзірбайжан тілдерін]] біледі.
Армения Президенті сайлауын кейін орыс тілді БАҚ армян, айтылу (кейде емлесін «Саргсян» пайдаланылған) нормаларына сәйкес, «Саргсян» деп оның атын тарататын талап етті. Бұл мәселе бойынша Армения Сыртқы істер министрлігінің мәлімдемесінде Мемлекет басшысының аты [[Армян тілі]]нің Саргистің атауынан шыққандығына және армян тілінің ережелеріне сәйкес білім беруінде дауыстың «және» дыбысын жоғалтуына байланысты болды&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newsazerbaijan.ru/politic/20090129/42701173.html|title=Президент Армении в интервью турецкому журналисту признал, что владеет азербайджанским языком|publisher=«Новости-Азербайджан»|date=29/ 01/ 2009|archiveurl=http://www.webcitation.org/65ZoIWt4s|archivedate=2012-02-19}}&lt;/ref&gt;.
жағдайда [[2003 жыл]]ы болды, өйткені [[WikiLeaks]] сайты Армян президенттің атына американдық дипломаттардың құпия құжаттарды деп аталатын құжаттар, айтуынша, Армения Иранға қару сатуға тыйым салу Джон Негропонте ультиматума хабарды жіберді. Құжаттар бойынша бұл қару [[Ирак]]та американдық жауынгерлердің өліміне және жарақатына себеп болды&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/world/us-embassy-cables-documents/184879 US embassy cables: US fury at Armenia over arms transfers to Iran]&lt;/ref&gt;.

== Марапаттар мен атаулар ==
* Бірінші сыныптық комбат крестінің ордені&lt;ref name=&quot;А&quot;&gt;[http://www.hhk.am/rus/persons/serge_sargsyan.html Биография на сайте www.hhk.am] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227095120/http://www.hhk.am/rus/persons/serge_sargsyan.html |date=2009-02-27 }}&lt;/ref&gt;
* Ұлы Тиграның ордені
* Арцахтың батыры
* Құрметті Легион ордені Ұлы Крест кавалері ([[Франция]], 2011)&lt;ref&gt;[http://www.regnum.ru/news/polit/1453713.html#ixzz1a7F5UESS Президент Франции наградил Сержа Саргсяна Большим Крестом Ордена Почетного легиона] на ИА REGNUM&lt;/ref&gt;
* [[Сурет:Ribbon bar of order of Tigran the Great.png|50x50 нүкте]] Ұлы Крест кавалері Құрмет ордені ([[Франция]], 2014)
* [[Сурет:GEO Golden Fleece Order BAR.svg|50x50 нүкте]] Алтын бұтақ ордені ([[Грузия]], 2009)&lt;ref&gt;[http://www.yerkramas.org/news/2008-10-01-990 Президент Армении награждён государственной наградой Грузии — орденом Золотого руна]{{Deadlink|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[Сурет:Order of Honor (Georgia) ribbon.svg|50x50 нүкте]] Құрмет ордені ([[Грузия]], 2008)
* [[Сурет:Medal10Astana.png|Order of Prince Yaroslav the Wise 1st 2nd and 3rd Class of Ukraine.png|50x50 нүкте]] Ханзада Ярослав І дәрежелі І дәрежелі ордені ([[Украина]], 2011 ж., Шілде)
* [[Сурет:OPMM-guX.svg|50x50 нүкте]] Мерито Мелитенсидің Құрмет белгісінің тізбегі (Мальта ордені, 2016)
* [[Сурет:Medal10Astana.png|50x50 нүкте]] [[Астанаға 10 жыл (медаль)|«Астанаға 10 жыл» медалі]] ([[Қазақстан]])
* [[Сурет:За заслуги перед Калининградской областью.png|50x50 нүкте]] Ресей Федерациясы мен Армения Республикасының Калининград облысындағы экономикалық, ғылыми, білім беру және мәдени байланыстарды орнатудағы айрықша еңбегі үшін «Калининград облысының еңбегі үшін» ордені (2009 ж.
* Американдық - Армян-американ қатынастарын дамыту үшін (2011) Ұлттық Этика Коалициясынан Эллис аралдарының құрметті медалі&lt;ref&gt;Panorama //[http://www.panorama.am/ru/politics/2011/09/23/president/ С.Саргсян — первый иностранный президент, награждённый Медалью Почета «Элис айланд» США] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130719015200/http://www.panorama.am/ru/politics/2011/09/23/president/ |date=2013-07-19 }}&lt;/ref&gt;
* Бейжің университетінің құрметті профессоры&lt;ref&gt;[http://lratvakan.com/news/126954.html Президенту Армении присвоено звание почетного профессора Пекинского университета]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==

{{s-start}}
{{s-off}}
{{s-bef|before=[[Роберт Седракович Кочарян|Роберт Кочарян]]}}
{{s-ttl|title=3-ші Армения президенті|years=2008—2018}}
{{s-aft|after=[[Армен Варданович Саркисян|Армен Саркисян]]}}
{{s-bef|before=[[Карен Вильгельмович Карапетян|Карен Карапетян]]}}
{{s-ttl|title=Армения премьер-министрі|years=2018—2018}}
{{s-aft|after=[[Карен Вильгельмович Карапетян|Карен Карапетян]]}}
{{s-bef|before=[[Андраник Наапетович Маргарян|Андраник Маргарян]]}}
{{s-ttl|title=Армения премьер-министрі|years=2007—2008}}
{{s-aft|after=[[Тигран Суренович Сарксян|Тигран Сарксян]]}}
{{s-bef|before=[[Вагаршак Варназович Арутюнян|Вагаршак Арутюнян]]}}
{{s-ttl|title=Армения Қорғаныс министрі|years=2000—2007}}
{{s-aft|after=[[Микаел Арутюнович Арутюнян|Микаел Арутюнян]]}}
{{s-bef|before=[[Вано Смбатович Сирадегян]]}}
{{s-ttl|title=Армения Республикасының Ішкі істер министрі|years=1996—1999}}
{{s-aft|after=[[Сурен Джангирович Абрамян]]}}
{{s-bef|before=[[Давид Гургенович Шахназарян]]}}
{{s-ttl|title=Ұлттық қауіпсіздік Армения министрі Республикасы|years=1995—1996}}
{{s-aft|after=[[Карлос Хачикович Петросян]]}}
{{s-bef|before=[[Вазген Микаэлович Манукян]]}}
{{s-ttl|title=Ұлттық қауіпсіздік Армения министрі Республикасы|years=1993—1995}}
{{s-aft|after=[[Вазген Завенович Саркисян]]}}

[[Санат:Армения қорғаныс министрлері]]
[[Санат:Армения премьер-министрлері]]
[[Санат:Степанакертте туғандар]]
[[Санат:Армения президенттері]]</text>
      <sha1>2crogiz7j546otd8r6jk9shfn32kqzb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692918</id>
      <parentid>3692917</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T10:58:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3692918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55124" sha1="ljidv8amx2scp1zdb56ntawiypoao9u" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
| түс = мемлекет басшысы
| Қазақша есімі        =Серж Азатович Саргсян
| Шынайы есімі   = Սերժ Սարգսյան
| Суреті           = Serzh Sargsyan official portrait.jpg
| Сурет ені    = 
| Атауы            = 
| Титулы              = 3-[[Армения президенті]]
| Ту               = Flag of the President of Armenia.svg
| Ту2              = Coat of arms of Armenia.svg
| Басқара бастады       = 9 сәуір 2008
| Басқаруын аяқтады        = 9 сәуір 2018
| Премьер        =[[Тигран Суренович Саркисян|Тигран Саргсян]]&lt;br&gt;[[Овик Аргамович Абраамян|Овик Абраамян]]&lt;br&gt;[[Карен Вильгельмович Карапетян|Карен Карапетян]]
| Ізашары     = [[Роберт Седракович Кочарян|Роберт Кочарян]]
| Ізбасары           = [[Армен Варданович Саркисян|Армен Саркисян]]
| Титулы_2            = 11 және 15-[[Армения премьер-министрі|Премьер-министр]]
| Ту_2             = Flag of Armenia.svg
| Ту2_2           =Coat of arms of Armenia.svg
| Басқара бастады_2     = 17
| Басқаруын аяқтады_2      = 21 сәуір 2018 
| Президент_2   = [[Армен Варданович Саркисян|Армен Саркисян]]
| Ізашары_2   = [[Карен Вильгельмович Карапетян|Карен Карапетян]]
| Ізбасары_2       = [[Карен Вильгельмович Карапетян|Карен Карапетян]]
| Ту_3             = Flag of Armenia.svg
| Ту2_3           =Coat of arms of Armenia.svg
| Басқара бастады_3     = 4 сәуір 2007
| Басқаруын аяқтады_3      = 9 сәуір 2008
| Президент_3   =[[Роберт Седракович Кочарян|Роберт Кочарян]]
| Ізашары_3   = [[Андраник Наапетович Маргарян|Андраник Маргарян]]
| Ізбасары_3        = [[Тигран Суренович Саркисян|Тигран Саркисян]]
| Титулы_4            = Армения Қорғаныс министрі
| Ту_4             = Flag of Armenia.svg
| Ту2_4            = Coat of arms of Armenia.svg
| Басқара бастады_4     =20 мамыр 2000
| Басқаруын аяқтады_4     =26 наурыз 2007
| Ізашары_4   = [[Вагаршак Варназович Арутюнян|Вагаршак Арутюнян]]
| Ізбасары_4         = [[Микаел Арутюнович Арутюнян|Микаел Арутюнян]]
| Ту_5             = Flag of Armenia.svg
| Ту2_5            = Armmil zinanshan.jpg
| Басқара бастады_5     = 21 тамыз 1993
| Басқаруын аяқтады_5      =17 мамыр 1995
| Президент_5   = [[Левон Акопович Тер-Петросян]]
| Премьер_5   =[[Грант Араратович Багратян|Грант Багратян]]
| Ізашары_5   = [[Вазген Микаэлович Манукян]]
| Ізбасары_5         = [[Вазген Завенович Саркисян]]
| Титулы_6            = Ішкі істер министрі
| Ту_6            = Flag of Armenia.svg
| Ту2_6            = 
| Басқара бастады_6     = 14 қараша 1996
| Басқаруын аяқтады_6      = 15 маусым 1999
| Премьер_6  =[[Армен Варданович Саркисян|Армен Саркисян]]
| Ізашары_6   = [[Вано Смбатович Сирадегян|Вано Сирадегян]]
| Ізбасары_6         = [[Сурен Джангирович Абрамян|Сурен Абрамян]]
| Титулы_7            = Ұлттық қауіпсіздік министрі
| Ту_7             = Flag of Armenia.svg
| Ту2_7            =
| Басқара бастады_7     =12 ақпан 1995
| Басқаруын аяқтады_7      = 14 қараша 1996
| Президент_7   = [[Левон Акопович Тер-Петросян|Левон Тер-Петросян]]
| Премьер_7   =[[Грант Араратович Багратян|Грант Багратян]]
| Ізашары_7   = [[Давид Гургенович Шахназарян|Давид Шахназарян]]
| Ізбасары_7         = [[Карлос Хачикович Петросян|Карлос Петросян]]
| Туған күні      =30.6.1954
| Туған жері     = {{туғанжері|Степанакерт|Степанакертте}}, [[Таулы Қарабақ автономиялық]], [[Әзербайжан Кеңестік Социалистік Республикасы|Әзербайжан КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| Қайтыс болған күні        = 
| Қайтыс болған жері       = 
| Жерленді       = 
| Діні       = [[Армян-Григориан шіркеуі]]
| Әкесі               = Азат Саргсян
| Анасы              = 	Нора Саргсян
| Жұбайы            = [[Рита Александровна Саркисян]]
| Балалары               = 2
| Партиясы             = [[Армения Республикалық партиясы]] (2006 бастап)
| Білімі        =
| Қолтаңбасы           =The signature of Serj Sargsyan.jpg
| Commons            = Serzh Sargsyan
| Марапаттары            = {{Астанаға 10 жыл медалі}} [[Сурет:Ribbon bar of order of Tigran the Great.png|50px]] [[Сурет:Ribbon bar of Order of Cross 1.png|50px]] [[Сурет:Legion Honneur GC ribbon.svg|50px]] [[Сурет:Ordre national du Merite GC ribbon.svg|50px]] [[Сурет:GEO Golden Fleece Order BAR.svg|50px]]
| Сайты            = 
}}
'''Серж Азатович Саргсян''' ('''Саргсян'''; {{lang-hy|Սերժ Ազատի Սարգսյան}}, [[30 маусым]] [[1954 жыл|1954]], [[Степанакерт]], [[Әзербайжан Кеңестік Социалистік Республикасы|Әзербайжан АКСР]]) — армениялық саяси, мемлекеттік және әскери қайраткер, 2008 жылдан бері [[Армения президенті]]. 2013 жылғы ақпанда 58 пайыз дауыс жинап тағы бес жылдық мерзімге қайта сайланған.&lt;ref&gt;[http://www.azattyq.org/archive/news/20130219/330/330.html?id=24906085 Армения сайлауында Саркисянның жеңгені хабарланды]&lt;/ref&gt; Армения Республикасының Президенті (2008 - 2018). Армения Республикасы Үкіметінің Төрағасы [[2007 жыл]]ғы [[4 сәуір]]ден бастап [[2008 жыл]]ғы [[9 сәуір]]ге дейін және [[2018 жыл]]дың [[17 сәуір]]інен [[23 сәуір]]іне дейін&lt;ref name=&quot;news.am&quot;&gt;{{Cite web|url=https://news.am/eng/news/447940.html|title=Acting PM Karapetyan will start talks over candidates for PM on April 25|website=news.am|language=en|access-date=2018-04-24}}&lt;/ref&gt;.

Армян, орыс, ағылшын, сонымен қатар түрік және әзірбайжан тілдерін біледі.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newsazerbaijan.ru/politic/20090129/42701173.html|title=Президент Армении в интервью турецкому журналисту признал, что владеет Әзірбайжанским языком|publisher=«Новости-Әзірбайжан»|date=29/ 01/ 2009|archiveurl=http://www.webcitation.org/65ZoIWt4s|archivedate=2012-02-19}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы==
* [[1971 жыл]]—[[1979 жыл]] — [[Ереван мемлекеттік университеті]]. Филолог.
* [[1972 жыл]]—[[1974 жыл]] — [[КСРО қарулы күштері]]нде әскери борышын өтеді.
* [[1975 жыл]]—[[1979 жыл]] — [[Ереван]] электротехникалық зауытында — слесарь.
* [[1989 жыл]]—[[1993 жыл]] — [[ТҚР]]-дың өзін-зі қорғау комитеті басшысы .
* [[1990 жыл]]—[[1993 жыл]] — [[Армян КСР]] Жоғарғы Кеңес депутаты.
* [[1993 жыл]]—[[1995 жыл]] — [[Армения]] қорғаныс министрі.
* [[1995 жыл]]—[[1996 жыл]] — [[Армения|Армения республикасы]] мемлекеттік қауіпсіздік басқармасының бастығы, сосын Армения қауіпсіздік министрі.
* [[1996 жыл]]—[[1999 жыл]] — Армения ішкі істер және ұлттық қауіпсіздік министрі.
* [[1999 жыл]]—[[2000 жыл]] — [[Армения президенті]] әкімшілігі бастығы.
* [[1999 жыл]]—[[2007 жыл]] — Қорғаныс министрі.
* [[2007 жыл]] жыл қараша айынан — [[Армения республикалық партиясы]] төрағасы. [[Ереван мемлекеттік университеті]] кеңесі төрағасы және Армения шахмат федерациясы президенті.
* [[2007 жыл]]—[[2008 жыл]] — Армения [[премьер-министр]]і.
* [[2008 жыл]]—[[2018 жыл]] — Армения президенті.

== Экономика ==
[[Сурет:Secretary Clinton and Serzh Sargsyan.jpg|thumb|Саргсян және АҚШ Мемлекеттік хатшысы Клинтон Ереванда, 2012 жылғы 4 маусымда]]
[[Сурет:Dmitry Medvedev in Armenia 20 August 2010-7.jpeg|thumb|[[Дмитрий Анатольевич Медведев|Дмитрий Медведев]] Арменияда, 20 тамыз 2010 жыл]]
Саркисянның төрағалығының басталуы Ұлы рецессиямен тұспа-тұс келді. 2009 жылы Арменияның ІЖӨ 14% -дан асты&lt;ref&gt;{{cite news|title=Armenia's GDP contracts by 14.4% in 2009: Statistics|url=http://arka.am/en/news/economy/18549/|work=arka.am|agency=ARKA Newa Agency|date=2 February 2010}}&lt;/ref&gt;, бұл Дүниежүзілік Банкке сәйкес Балтық жағалауы елдерімен және [[Украина]]дан кейінгі жылы әлемдегі бесінші орын алған. 2014 жылы ЖІӨ өсімі шамамен 3% деңгейінде тұрақтанды. [[2014 жыл]]ы Арменияның ІЖӨ дағдарысқа дейінгі деңгейден төмен. Президенттіктің бірінші мерзімінде ресми кедейлік деңгейі екі есе өсті және [[2012 жыл]]ы 32,4% жетті. Ресми деректер бойынша, [[2008 жыл]]дан [[2013 жыл]]ға дейінгі аралықта Армениядан шамамен 213 мың адам кеткен&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.worldbank.org/en/country/armenia/overview |title=Armenia Overview |publisher=Worldbank.org |date= |accessdate=15 November 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Poverty Rate in Armenia Nearly Doubles|url=http://asbarez.com/116670/poverty-rate-in-armenia-nearly-doubles/|work=[[Asbarez]]|date=26 November 2013}}&lt;/ref&gt; .&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Hakobyan|first1=Tatul|title=Սպիտակ ջարդ` 100-րդ տարելիցի նախօրեին|url=http://civilnet.am/2014/02/06/%D5%BD%D5%BA%D5%AB%D5%BF%D5%A1%D5%AF-%D5%BB%D5%A1%D6%80%D5%A4-100-%D6%80%D5%A4-%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A5%D5%AC%D5%AB%D6%81%D5%AB-%D5%B6%D5%A1%D5%AD%D6%85%D6%80%D5%A5%D5%AB%D5%B6/#.VN0jtubF9gg|work=[[CivilNet]]|date=6 February 2014|language=hy}}&lt;/ref&gt;. [[2012 жыл]]ы Армения индексі бойынша 179 елдің ішінде 39 орынға ие болды Экономикалық еркіндіктің Еуропалық аймағындағы 43 ел арасында 19-шы орын алады&lt;ref&gt;[http://www.heritage.org/index/pdf/2012/countries/armenia.pdf  &quot;2012 Index of Economic Freedom&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924043810/http://www.heritage.org/index/pdf/2012/countries/armenia.pdf |date=2015-09-24 }}, The Heritage Foundation.&lt;/ref&gt;.

[[2013 жыл]]дың қыркүйегінде және Арменияның басшылығымен [[Армения]] Еуразиялық экономикалық одаққа [[Беларусь]], [[Қазақстан]] және [[Ресей]]мен қосылу ниетін жариялады&lt;ref name=ack&gt;{{cite web |url=http://www.eurasianet.org/node/67852 |title=Giorgi Lomsadze: ''Will Karabakh &quot;Join&quot; Russia's Customs Union? |website=eurasianet.org |accessdate=10 December 2013}}&lt;/ref&gt;. Еуразиялық экономикалық одақ (ЕАЭО немесе ЕЭО) [[Беларусь]], [[Қазақстан]] және [[Ресей]]дің экономикалық бірлестігі болып табылады және [[2015 жыл]]дың [[1 қаңтар]]ынан бастап күшіне енеді&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://docs.eaeunion.org/en-us/Pages/DisplayDocument.aspx?s=bef9c798-3978-42f3-9ef2-d0fb3d53b75f&amp;w=632c7868-4ee2-4b21-bc64-1995328e6ef3&amp;l=540294ae-c3c9-4511-9bf8-aaf5d6e0d169&amp;EntityID=3610 |title=Archived copy |accessdate=9 April 2016 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160417110445/https://docs.eaeunion.org/en-us/Pages/DisplayDocument.aspx?s=bef9c798-3978-42f3-9ef2-d0fb3d53b75f&amp;w=632c7868-4ee2-4b21-bc64-1995328e6ef3&amp;l=540294ae-c3c9-4511-9bf8-aaf5d6e0d169&amp;EntityID=3610 |archivedate=17 April 2016 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;. Арменияның Еуразиялық экономикалық одаққа кіруіне бағытталған Ережеге [[2014 жыл]]ғы [[9 қазан]]да қол қойылды. [[2015 жыл]]дың [[2 қаңтар]]ында күшіне енеді. [[Еуразиялық экономикалық одақ]] 176 млн. адамның бірыңғай бірыңғай нарығы және жалпы ішкі өнімі 4 трлн. АҚШ долларынан асады. ЕАЭО тауарлардың, капиталдың, қызметтердің және халықтың еркін қозғалысын ұсынады және болашақта бірыңғай валютаға және үлкен интеграцияға арналған ережелермен ортақ көлік, ауыл шаруашылығы және энергетикалық саясатты қарастырады&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.PP.CD/countries/order%3Dwbapi_data_value_2012%20wbapi_data_value%20wbapi_data_value-last?order=wbapi_data_value_2013%20wbapi_data_value%20wbapi_data_value-last&amp;sort=desc&amp;display=default%7ctitle=GDP|title=GDP, PPP (current international $)|publisher=}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=singlemarket&gt;{{cite web|title=Belarus to benefit from Eurasian Economic Union|url=http://voiceofrussia.com/news/2014_07_01/Belarus-to-benefit-from-Eurasian-Economic-Union-Lukashenko-3114/|accessdate=14 July 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=WaPost&gt;{{cite news|title=Russia, Kazakhstan, Belarus form Eurasian Economic Union|work=Washington Post|date=29 May 2014|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/russia-kazakhstan-belarus-form-eurasian-economic-union/2014/05/29/de4a2c15-cb01-4c25-9bd6-7d5ac9e466fd_story.html|accessdate=1 June 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=currency&gt;{{cite web|title=Eurasian Economic Union to have common currency in 5–10 years|url=http://en.itar-tass.com/economy/742323|accessdate=26 July 2014}}&lt;/ref&gt;.

== Сыртқы саясат ==
[[Сурет:С Президентом Азербайджана Ильхамом Алиевым и Президентом Армении Сержем Саргсяном - 1.jpeg|thumb|Серж Саргсян және Әзербайжан президенті [[Ильхам Гейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]], 2012 жылғы 23 қаңтар]]
1979 жылы Степанакерт қалалық коммунистік партиясының жастар қауымдастығы комитетінің төрағасы болған кезде. Содан кейін ол екінші хатшы, бірінші хатшы, [[Степанакерт]] қалалық комитетінің үгіт-насихат бөлімінің бастығы, Таулы Қарабақ өңірлік комитетінің коммунистік ұйымдар бөлімшесінің нұсқаушысы, соңынан Таулы Қарабақ аймағының бірінші хатшысы Генрих Погосянның көмекшісі болды. Комитет.

[[Таулы Қарабақ Республикасы]]нда армяндар мен әзірбайжандар арасындағы шиеленіс күшейген кезде Саргсян Таулы Қарабақ республикасының өзін-өзі қорғау күштері комитетінің төрағасы болды және 1990 жылы Армения Жоғарғы Кеңесіне сайланды.

1993-1995 жж. - Таулы Қарабақ республикасының қорғаныс министрі; ол ол кезде Мемлекеттік қауіпсіздік департаментінің бастығы, кейіннен 1996 жылға дейін [[Таулы Қарабақ Республикасы]]ның ұлттық қауіпсіздік министрі болды. 1999-2000 жж. - президент [[Роберт Седракович Кочарян|Роберт Кочарянның]] аппарат басшысы, содан кейін 2007 жылға дейін. Армения Республикасының Қорғаныс министрі. Ол 1999-2007 жылдар аралығында президент Кочарян басқарған Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің хатшысы болды. 2007 жылдың 4 сәуірінде Андраник Маргарянның кенеттен қайтыс болуына байланысты Саргсян [[Армения Премьер-министрі|Армения Республикасының Премьер-министрі]] болып тағайындалды.

=== Таулы Қарабақ ===
[[2008 жыл]]ғы [[25 қыркүйек]]те ол [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] Бас Ассамблеясының 63-сессиясының Нью-Йорктегі 63-ші сессиясының алдында өзінің алғашқы сөзін айтты. Өз сөзінде ол Оңтүстік Осетиядағы 2008 жылғы қақтығысқа сілтеме жасап, Біріккен Ұлттар Ұйымына қарулы күштермен бүкіл әлемде, оның ішінде Таулы Карабахта болған қақтығыстар. Ол сондай-ақ, Әзірбайжанның әскери дамуы, соғыс риторикасы мен қауіп-қатерлердің артуымен бірге Оңтүстік Кавказда проблемаларды туындататын қауіп-қатерлерді атап өтті&lt;ref&gt;{{cite web|title=Statement by President Serzh Sargsyan at the General Debate of the 63rd session of the general assembly|url=http://www.president.am/events/statements/eng/?id=19|work=President.am|date=25 September 2008|accessdate=11 April 2009|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081017054418/http://www.president.am/events/statements/eng/?id=19|archivedate=17 October 2008|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;.

Саргсян армяндық сыртқы саясаттың негізгі мақсаттарының бірі болып табылатын бұрынғы адамдарымен жүргізілген Таулық Қарабақтың қақтығыстарын бейбіт жолмен шешу саясатын жалғастыруда. Серж Саркисян бірнеше рет мәлімдеді армян жағы мүдделерін қақтығыс әділ және тек қана бейбіт шешім іздеу және ЕҚЫҰ Минск тобы - өміршең формат&lt;ref&gt;[http://www.mfa.am/en/foreign-policy/ Foreign policy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180917215414/https://www.mfa.am/en/foreign-policy/ |date=2018-09-17 }}. Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Armenia.&lt;/ref&gt;, оның шеңберінде бейбітшілік келіссөздер жалғастыру керек. Ол [[Әзербайжан]]мен келіссөздерді жалғастырды және Әзірбайжан президентімен ЕҚЫҰ Минск тобы шеңберінде бірқатар кездесулер өткізді. 2008 жылғы 2 қарашада Ильхам Алиев пен Серж Саргсян Дмитрий Медведевпен келіссөздер жүргізу үшін Мәскеуге барады. Келіссөздер үш мемлекет басшыларының келіссөздерді жалғастыруға деген ұмтылысын растайтын декларацияға қол қойды. Содан бері екі мемлекет басшылары [[2009 жыл]]ы [[Санкт-Петербург]]те және 2009 жылғы 22 қарашада Мюнхенде бірнеше кездесулер өткізді, онда Президент Әлиев тағы бір рет аймақтағы бақылауды қалпына келтіру үшін әскери күшке баруға бел байлады. келісілген шешімге жету.

{{дәйексөз|Әзірбайжанның арменофобиялық және агрессивті ұстанымы Таулы Қарабақтың Әзірбайжанда болашағы жоқ екеніне деген сенімімізді нығайтады. Оның үстіне, Әзірбайжанның Таулы Қарабах туралы талап етуге ешқандай заңды да, саяси да, моральдық да негізі жоқ.|date=2008-27-02}}

Саргсян Әзірбайжан тарапын бейбітшілік үдерісіне кедергі келтіргені үшін және ашық армяндарға қарсы тұру үшін айыптайды. Оның айтуынша, [[Әзірбайжан]]ның «тарихты бұрмалаушылық», «Армения мен армяндарға қарсы дұшпандық насихат» және «әскери өсім» сияқты Әзербайжанға қарсы армян саясатына Әзербайжан бейбітшілікті қаламайтындығын дәлелдейді&lt;ref&gt;&quot;[https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/azerbaijan/6631572/Azerbaijan-military-threat-to-Armenia.html Azerbaijan military threat to Armenia].&quot; ''[[The Daily Telegraph]]''. 22 November 2009. Retrieved 23 November 2009.&lt;/ref&gt;.

[[2004 жыл]]ы [[Будапешт]]е НАТО-ның «[[Бейбітшілік үшін әріптестік бағдарламасы|Бейбітшілік үшін әріптестік]]» бағдарламасы кезінде армян офицері Гурген Маргарянды қатыгездікпен өлтірген сотталған кісі өлтірген Рамиль Сафаровқа қатысты Әзірбайжанға қарсы армян саясатының ең жарқын көрінісі болды. Әзірбайжан [[2012 жыл]]ы Сафаров президент Әлиевтің кешіріміне ие болды.&lt;ref&gt;{{cite news|title = The Other Sargsyan: PM Tigran in, political &quot;independent&quot; to lead government|url = http://armenianow.com/?action=viewArticle&amp;AID=2962&amp;lng=eng&amp;IID=1182&amp;CID=2892|publisher = ArmeniaNow|author = Marianna Grigoryan|date = 11 April 2008|accessdate = 11 April 2008 }}&lt;/ref&gt;, сегіз жылдан бері жалақы төлеп, ұлттық қаһарманға айналып, келіссөздер үдерісіне кедергі келтіретін және Сарсянның сөздеріне сәйкес, ксенофобия мен төзімсіздік жағдайында бүкіл ұрпақты тәрбиелейді »&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.panorama.am/en/politics/2012/12/19/sargsyan-about-azerbayjan/ Serzh Sargsyan: Azerbaijan forgets who was asking for truce and who was first to sign truce] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924065254/http://www.panorama.am/en/politics/2012/12/19/sargsyan-about-azerbayjan/ |date=2015-09-24 }}. Panorama.am (19 December 2012). Retrieved on 21 June 2014.&lt;/ref&gt;.

== Президенттік (2008-2018) ==
Серж Саргсян 9 сәуірде Ереван опера театрында президент ретінде ант берді. Сайлаудан кейінгі «ауыр оқиғалар» туралы айтқан ол «барлық адамдарды Арменияның татуласуына, дамуына және болашағына жол іздеуге және табуға итермелеуге шақырады». Ол Орталық банк төрағасы болып табылатын және премьер-министр ретінде саяси партияның мүшесі болмаған Тигран Саркисянды тағайындады. «Фридом Хауз» баяндамасына сәйкес, [[2011 жыл]]ы үкімет сыбайлас жемқорлыққа қарсы тұруға арналған ұзақ мерзімді және жиі қайталанатын уәделерді орындау бойынша нақты қадамдар жасады, ал электронды үкіметтің қызметтері пара алу мүмкіндігін азайтты,&lt;ref&gt;[https://sputniknews.kz/politics/20180426/5422388.html Армения президенті Назарбаевқа телефон соқты]&lt;/ref&gt; ал жаңа ережелер мен қатаң талап қою сыбайлас жемқорлыққа қарсы сот істерін және айыппұлдардың сыбайлас жемқорлықты жою үшін үкіметтің шоғырландырылған күш-жігерінің арқасында Арменияның сыбайлас жемқорлық рейтингі 5,50-ден 5,25-ге дейін жетеді&quot;&lt;ref name=&quot;freedomhouse&quot;&gt;[http://www.freedomhouse.org/report/nations-transit/2012/armenia Nations in Transit 2012: Armenia]{{Deadlink|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Freedomhouse.org. Retrieved on 21 June 2014.&lt;/ref&gt;».

Арменияда Саргсян төрағалығы кезінде сөз бостандығы мен жалпыға ортақ баспасөз еркіндігі туралы жазбалар да жақсарды. Интернет ену күрт өсті - 6,2 пайыз, 2008 жылы 37 пайызға дейін [[2011 жыл]]ы, блогосфераның қоса алғанда, тез санының өсті интернет-БАҚ, барынша қол жеткізуін ұсыну - 10000-ден астам блогерлер [[2011 жыл]]ы.

Сайланғаннан кейін Саргсян [[Ереван]]да өтетін оппозициялық митингтерге рұқсат берді&lt;ref&gt;{{cite news|title = Thousands Rally In Yerevan With Rare Government Consent|url = http://www.armenialiberty.org/armeniareport/report/en/2008/04/CEEF3F0C-795A-494E-9953-2B516D424745.asp|publisher = ArmeniaLiberty/Radio Free Europe|author = Astghik Bedevian|date = 21 April 2008|accessdate = 21 April 2008 }}&lt;/ref&gt; және Еуропа Кеңесінің оппозицияға қысым жасауын тоқтату туралы талаптарын орындауға уәде берді&lt;ref&gt;{{cite news|title = Sarkisian Pledges To Meet Council Of Europe Demands|url = http://www.armenialiberty.org/armeniareport/report/en/2008/04/E18A643E-80D2-4249-85BE-2E2E90687257.ASP|publisher = ArmeniaLiberty/Radio Free Europe|author = Hovannes Shoghikian and Emil Danielyan|date = 25 April 2008|accessdate = 25 April 2008 }}&lt;/ref&gt;.

Азаматтық қоғамның жандануы соңғы жылдарда үкіметтік емес ұйымдар санының жоғары деңгейде өсіп келе жатқандығы және азаматтық белсенділердің адам құқықтарын қорғау, қоршаған ортаны қорғау және әлеуметтік салаларда маңызды хабардарлықты арттырудағы табыстарымен айтарлықтай өсті. әділеттілік. Алайда, қоғамдық-насихат әлі мемлекеттік саясат шектеулі әсер етеді.

===Түркия===
[[File:Secretary Kerry Shakes Hands With Armenian President Sagsyan Before a Meeting on the Nagorno-Karabakh Conflict in Vienna (27057410615).jpg|thumb|left|Саргсян АҚШ Мемлекеттік хатшысы [[Джон Керри]] мен бірге, 16 мамыр 2016 ж]]
[[File:Presidenet of Armenia Serzh Sargsyan in Qatar, Doha.png|thumb|left|Саргсян, Доха, [[Катар]], 24 шілде 2017 жыл]]
2008 жылы бірінші мерзімге президент болып сайланған Саргсян Арменияның Түркияға қатысты саясатын жалғастыруға, 1915 жылғы [[Армян геноцид]]ін халықаралық деңгейде тануға ұмтылуды жалғастыра отырып, қатынастарды ешқандай шартсыз қалпына келтіруге уәде берді.&lt;ref&gt;{{cite news|title = Sarkisian Reaffirms Armenian Policy On Turkey|url = http://www.armenialiberty.org/armeniareport/report/en/2008/04/FEDEF892-623F-46EF-95C2-0704D96867DC.asp|publisher = ArmeniaLiberty/Radio Free Europe|author = Emil Danielyan|date = 24 April 2008}}&lt;/ref&gt;

Билікке келген Саргсян «футбол дипломатиясы» деп аталатын саясатты Түркиямен байланыстарды қалыпқа келтіруге қадам жасады. 2008 жылы Саргсян [[Түркия президенті]] Абдуллаһ Гүлді Армения  мен Түркия арасындағы 2010 FIFA Әлем кубогының іріктеу матчын көруге шақыру туралы тарихи бастама көтерді. [[Абдуллаһ Гүл]] Армениядағы ойынға қатысты,&lt;ref&gt;[http://www.arminfo.am/index.cfm?objectid=513A8AE0-84BE-11E2-B4B7F6327207157C Edward Nalbandian: Serzh Sargsyan's 'football diplomacy' is a wise and justified initiative] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312022613/http://arminfo.am/index.cfm?objectid=513a8ae0-84be-11e2-b4b7f6327207157c |date=2016-03-12 }}. Arminfo.am. 4 March 2008.&lt;/ref&gt; ал Серж Саргсян екінші матчты көру үшін Түркияға өзара сапармен келді.&lt;ref&gt;&quot;[http://english.pravda.ru/news/world/14-10-2009/109883-football_diplomacy-0/ Serzh Sargsyan Goes to Turkey for 'Football Diplomacy']&quot;. English.pravda.ru (14 October 2009). Retrieved on 21 June 2014.&lt;/ref&gt;

[[2009 жыл]]ғы 10 қазанда Армения мен Түркияның сыртқы істер министрлері екі ел арасында ешқандай шартсыз дипломатиялық қатынастар орнату туралы хаттамаларға қол қойды. Келісім сонымен бірге Армения мен Түркия арасындағы шекараның 1993 жылы жабылғандығын да ескерді. Хаттамаларға Женева қаласында (Швейцария)&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/8299712.stm Armenia and Turkey normalize ties]. BBC News (10 October 2009). Retrieved on 21 June 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.armenianow.com/news/10628/historic_step_armeniaturkey_proto Historic Step: Armenia-Turkey protocols signed; await ratification] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191212111717/https://www.armenianow.com/news/10628/historic_step_armeniaturkey_proto |date=2019-12-12 }}. Armenianow.com (1 March 2008). Retrieved on 21 June 2014.&lt;/ref&gt;, негізінен АҚШ-тың халықаралық делдалдығы бойынша қол қойылды.

Саргсянның Түркиямен жақындасу саясаты армян халқы арасында даулы реакцияға ие болды. Бір бөлігі шекараны ашуға және [[Түркия]] мен сауданы қолдауға бағытталған болса, екінші бөлігі осы қадаммен Армения ең маңызды және стратегиялық мәселелерде Түркияға жеңілдік жасауға мәжбүр болады деп алаңдады.&lt;ref&gt;[http://www.rferl.org/content/Dashnaks_Plan_More_Protests_Against_Turkish_Armenian_Protocols/1903938.html Dashnaks Plan More Protests Against Turkish-Armenian Protocols]. Radio Free Europe/Radio Liberty (14 December 2009). Retrieved on 21 June 2014.&lt;/ref&gt; Армянның ықпалды оппозициялық партиялары, ең алдымен Армян төңкеріс федерациясы қазіргі түрік-армян шекарасын мойындауды және хаттамаларда қарастырылған Армян геноцидін зерттейтін тарихшылардың бірлескен комиссиясын құруды ескере отырып, хаттамаға қол қоюға үзілді-кесілді қарсы болды. . Олар бұл қадамдарды сатылым деп санады және хаттамаға қол қоюға қарсы жаппай наразылық акциясын өткізді. Армян диаспорасы да Түркиямен татуласудың бұл түріне қарсы болды (Саргсянның керісінше айтқанына қарамастан), бұл Армян геноцидін халықаралық мойындауға, сонымен қатар Түркиядан келген армяндардың заңды аумақтық талаптарының келешегіне қауіп төндіреді.&lt;ref name=&quot;asbarez.com&quot;&gt;[http://asbarez.com/70572/armenian-turkish-protocols-to-confirm-kars-treaty/ Armenian-Turkish Protocols To Confirm Kars Treaty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131213103305/http://asbarez.com/70572/armenian-turkish-protocols-to-confirm-kars-treaty/ |date=2013-12-13 }}. Asbarez.com (25 September 2009). Retrieved on 21 June 2014.&lt;/ref&gt;

Бітімгершілік процесі бір жылдан кейін тоқтатылды, өйткені Түркия парламенті хаттамаларды тараптар алдын-ала келіскендей «ақылға қонымды мерзімде» ратификациялай алмады. «Ешқандай алғышарттар жоқ» қағидасына қарсы Түркия татуласу процесін Таулы Қарабақ жанжалын шешумен байланыстыруды жалғастырды, Армения тарапынан жеңілдіктер күтті, бұл соңғысы үшін қолайсыз болды. Саргсян Армения тарапының татуласу процесін тоқтата тұруын келесі жолмен түсіндірді:&lt;ref name=&quot;asbarez.com&quot;/&gt;

{{дәйексөз|Бір жыл бойы Түркияның жоғары лауазымды шенеуніктері алғышарттар тілінде көпшілік алдында мәлімдемелер жасамады. Бір жыл бойы Түркия уақыттың созылып кетуі және процестің сәтсіз аяқталуы үшін бәрін жасады ... Біз Армения мен Түркия арасындағы диалогтың өздігінен аяқталуы үшін орынсыз әрекеттерді жол берілмейді деп санаймыз; осы сәттен бастап біз қалыпқа келтірудің қазіргі кезеңі аяқталған деп санаймыз »..|date=2008-27-02}}

Саргсян сонымен бірге [[Анкара]]ға қарағанда [[Ереван]]ның [[Түркия]] мен қарым-қатынасты қалыпқа келтіру жөніндегі бастамасына берік екенін мәлімдеді.

====Еуропа Одағы====
[[File:2nd EPP EaP Summit (8241836726).jpg|thumb|Саргсян [[Жозе Мануэл Дуран Баррозу]] мен, Еуропалық Комиссияның Президенті, 30 қараша 2012 ж]]
Президент Саргсян Арменияның ЕО-мен бірнеше жыл бойы терең және жан-жақты еркін сауда аймағын қамтитын қауымдастық туралы келісім жасасу жөніндегі әрекеттерін қолдады. Оның төрағалығымен келісім бойынша келіссөздер аяқталып, Армения алдағы ЕО саммитінде келісімге қол қоюға дайын болды. Алайда президент Саргсян 2013 жылдың қыркүйегінде Мәскеуде президент Владимир Путинмен кездесуден кейін Ресей басқарған [[Еуразиялық экономикалық одақ]]қа кіруді таңдағанда, саясатты түбегейлі өзгертті. [[Ресей]]дің қысымы мен қоқан-лоққысы ЕС-пен келісімді жойды деп кеңінен сенді. Мұндай өзгеріс жасалса да, президент Саргсян әкімшілігі ЕО-ны заң мен басқару саласындағы реформаларды одан әрі жалғастыруға бел буды және бұл Арменияның 2017 жылғы 24 қарашада Еуропалық Одақпен жан-жақты және кеңейтілген серіктестік келісіміне қол қоюына себеп болды. Сахна артында Ресей экономикалық ережелер мәміледен шығарылғаннан кейін Арменияға келісімге қол қоюды мақұлдау.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Kucera|first1=Joshua|title=Armenia Signs Landmark Agreement with EU|url=https://eurasianet.org/s/armenia-signs-landmark-agreement-with-eu|website=Eurasianet.org|publisher=Justin Burke|accessdate=23 April 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Ghazanchyan|first1=Siranush|title=Serzh Sargsyan: Armenia-EU partnership is a success story|url=http://www.armradio.am/en/2017/03/29/serzh-sargsyan-armenia-eu-partnership-is-a-success-story/|website=Public Radio of Armenia|accessdate=23 April 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Kucera|first1=Joshua|title=Armenia: This Time, EU Deal Meets Russian Approval|url=https://eurasianet.org/node/84146|website=Eurasianet.org|publisher=Justin Burke|accessdate=23 April 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=EU, Armenia Ink Partnership Pact As Eastern Partnership Summit Concludes|url=https://www.rferl.org/a/eu-eastern-partnership-armenia-azerbaijan-belarus-ukraine-georgia-moldova/28872395.html|website=Radio Free Europe|accessdate=23 April 2018}}&lt;/ref&gt;

== Армения Премьер-министрі (2018) ==
[[Сурет:Msc 2009-Saturday, 16.00 - 19.00 Uhr-Moerk 003 Sargsyan.jpg|thumb|right|200px|Президент Серж Саргсянның қауіпсіздік саясаты жөніндегі халықаралық конференцияда сөйлеген сөзі, 2009 жыл]]
[[2018 жыл]]ғы [[17 сәуір]]де ол Армения Республикасының Премьер-Министрі болып тағайындалды, ол Ұлттық Жиналысының 97 депутатының 77-ін қолдады&lt;ref&gt;{{cite news|title=Третий срок. Премьером Армении избран Серж Саргсян|url=https://korrespondent.net/world/3962357-tretyi-srok-premerom-armenyy-yzbran-serzh-sarhsian|accessdate=2018-04-23|publisher=Корреспондент.net|date=2018-04-17}}&lt;/ref&gt;. [[2015 жыл]]ға арналған референдумда Армения Конституциясына енгізілген түзетулерге сәйкес, елдегі басты билеуші болып табылатын премьер-министр болып табылады. парламенттік жүйеге көшу және премьер-министр үшін Саргсян тағайындау астам екі мерзімге атқаруға президенті тыйым Конституцияның тән шектеу еңсеруге тырысып-ақ оның қарсыластары көрген болатын. Осылайша ол Саргсян Оның айтуынша, жылдан бері Армения парламенттік жүйеге көшу жеке премьер-министрі, сондай-ақ ұжымдық көшбасшылық емес билік етеді кейін, бұл көзқарасын қабылдауға емес екенін айтты. «Адамдар билік орнына емес, адамның орнына саяси биліктің орнына адамның билігі болмайтындығын әлі толық мойындаған жоқ. Бұл үшінші мерзім болмайды, бірақ РПА-ның бірінші кезеңі », - деді жаңадан сайланған премьер-министр&lt;ref&gt;{{cite news|title=Саргсян: Начался не мой третий, а первый срок правления Республиканской партии Армении|url=https://news.am/rus/news/446817.html|accessdate=2018-04-23|publisher=News.am|date=2018-04-17}}&lt;/ref&gt;.

Саргсянды үкімет басшысы лауазымына тағайындау массалық наразылықтарға жол берді, оның басты көшбасшысы оппозициялық блоктың жетекшісі Николя Пашинян болды.

[[2018 жыл]]дың [[23 сәуір]]інде осы наразылықтар аясында Саргсян отставкаға кетті. Отставкаға кету туралы мәлімдемесінде ол Армениядағы бейбітшілікті ерте белгілеуге тілек білдірді&lt;ref&gt;{{cite news|title=Премьер Армении подал в отставку после протестов|url=https://www.bbc.com/russian/news-43868140|accessdate=2018-04-23|publisher=[[Русская служба Би-би-си]]|date=2018-04-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Саргсян подал в отставку с поста премьер-министра Армении|url=https://lenta.ru/news/2018/04/23/podal/|accessdate=2018-04-23|publisher=[[Lenta.ru]]|date=2018-04-23}}&lt;/ref&gt;., сондай-ақ, Пашинянның дұрыс екенін айтты, бірақ ол болмады. Премьер-министр қызметінен кеткеннен кейін, ол саяси ықпал етуді жалғастырады - ол парламенттегі көпшілікке ие Арменияның Республикалық партиясының көшбасшысы болып қалады. Бұл көбінесе, республикалықтардың жаңа премьер-министрді тағайындауға мүмкіндік береді. Дегенмен, [[25 сәуір]]де Саргсян РБК жетекшісінің лауазымынан кететінін мәлімдеді&lt;ref name=&quot;news.am&quot;/&gt;. Однако 25 апреля Саргсян заявил, что уйдёт в отставку с поста лидера РПА&lt;ref&gt;{{cite news|title=Серж Саргсян уйдет с поста председателя Республиканской партии Армении|url=https://www.kommersant.ru/doc/3614355|accessdate=2018-04-27|publisher=[[КоммерсантЪ]]|date=2018-04-26}}&lt;/ref&gt;.

== Отбасы ==
[[1983 жыл]]ы үйленді. Әйелі - Рита Александровна Саргсян, Степанакертте әскери отбасында дүниеге келді. Мамандығы бойынша - музыка мұғалімі&lt;ref&gt;[http://www.president.am/ru/first-lady/ Рита Саргсян Первая леди Армении] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180907125521/http://www.president.am/ru/first-lady |date=2018-09-07 }}&lt;/ref&gt;.
* Қыздар - Ануш пен Сәтенік.
* Ағайындылар - Александр Саргсян, Левон Саркисян.

== Фактілер ==
Ереван мемлекеттік университетінің Қамқоршылар кеңесінің төрағасы және [[2004 жыл]]ы сайланған&lt;ref&gt;{{cite news|last=Кряквин|first=Дмитрий|title=15 золотых трансферов|url=http://www.ruchess.ru/blogs/dimakrya/76/|accessdate=2018-04-23|publisher=Официальный сайт [[Российская шахматная федерация|Российской шахматной федерации]]|date=2014-05-02}}&lt;/ref&gt;, 2006, 2009, 2011, 2013 және [[2017 жыл]]ы қайта сайланған армян шахмат федерациясының президенті.
[[Армян тілі]]нен басқа, орыс және ағылшын тілдерін, сондай-ақ түрік және [[Әзербайжан тілі|әзірбайжан тілдерін]] біледі.
Армения Президенті сайлауын кейін орыс тілді БАҚ армян, айтылу (кейде емлесін «Саргсян» пайдаланылған) нормаларына сәйкес, «Саргсян» деп оның атын тарататын талап етті. Бұл мәселе бойынша Армения Сыртқы істер министрлігінің мәлімдемесінде Мемлекет басшысының аты [[Армян тілі]]нің Саргистің атауынан шыққандығына және армян тілінің ережелеріне сәйкес білім беруінде дауыстың «және» дыбысын жоғалтуына байланысты болды&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newsazerbaijan.ru/politic/20090129/42701173.html|title=Президент Армении в интервью турецкому журналисту признал, что владеет азербайджанским языком|publisher=«Новости-Азербайджан»|date=29/ 01/ 2009|archiveurl=http://www.webcitation.org/65ZoIWt4s|archivedate=2012-02-19}}&lt;/ref&gt;.
жағдайда [[2003 жыл]]ы болды, өйткені [[WikiLeaks]] сайты Армян президенттің атына американдық дипломаттардың құпия құжаттарды деп аталатын құжаттар, айтуынша, Армения Иранға қару сатуға тыйым салу Джон Негропонте ультиматума хабарды жіберді. Құжаттар бойынша бұл қару [[Ирак]]та американдық жауынгерлердің өліміне және жарақатына себеп болды&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/world/us-embassy-cables-documents/184879 US embassy cables: US fury at Armenia over arms transfers to Iran]&lt;/ref&gt;.

== Марапаттар мен атаулар ==
* Бірінші сыныптық комбат крестінің ордені&lt;ref name=&quot;А&quot;&gt;[http://www.hhk.am/rus/persons/serge_sargsyan.html Биография на сайте www.hhk.am] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227095120/http://www.hhk.am/rus/persons/serge_sargsyan.html |date=2009-02-27 }}&lt;/ref&gt;
* Ұлы Тиграның ордені
* Арцахтың батыры
* Құрметті Легион ордені Ұлы Крест кавалері ([[Франция]], 2011)&lt;ref&gt;[http://www.regnum.ru/news/polit/1453713.html#ixzz1a7F5UESS Президент Франции наградил Сержа Саргсяна Большим Крестом Ордена Почетного легиона] на ИА REGNUM&lt;/ref&gt;
* [[Сурет:Ribbon bar of order of Tigran the Great.png|50x50 нүкте]] Ұлы Крест кавалері Құрмет ордені ([[Франция]], 2014)
* [[Сурет:GEO Golden Fleece Order BAR.svg|50x50 нүкте]] Алтын бұтақ ордені ([[Грузия]], 2009)&lt;ref&gt;[http://www.yerkramas.org/news/2008-10-01-990 Президент Армении награждён государственной наградой Грузии — орденом Золотого руна]{{Deadlink|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[Сурет:Order of Honor (Georgia) ribbon.svg|50x50 нүкте]] Құрмет ордені ([[Грузия]], 2008)
* [[Сурет:Medal10Astana.png|Order of Prince Yaroslav the Wise 1st 2nd and 3rd Class of Ukraine.png|50x50 нүкте]] Ханзада Ярослав І дәрежелі І дәрежелі ордені ([[Украина]], 2011 ж., Шілде)
* [[Сурет:OPMM-guX.svg|50x50 нүкте]] Мерито Мелитенсидің Құрмет белгісінің тізбегі (Мальта ордені, 2016)
* [[Сурет:Medal10Astana.png|50x50 нүкте]] [[Астанаға 10 жыл (медаль)|«Астанаға 10 жыл» медалі]] ([[Қазақстан]])
* [[Сурет:За заслуги перед Калининградской областью.png|50x50 нүкте]] Ресей Федерациясы мен Армения Республикасының Калининград облысындағы экономикалық, ғылыми, білім беру және мәдени байланыстарды орнатудағы айрықша еңбегі үшін «Калининград облысының еңбегі үшін» ордені (2009 ж.
* Американдық - Армян-американ қатынастарын дамыту үшін (2011) Ұлттық Этика Коалициясынан Эллис аралдарының құрметті медалі&lt;ref&gt;Panorama //[http://www.panorama.am/ru/politics/2011/09/23/president/ С.Саргсян — первый иностранный президент, награждённый Медалью Почета «Элис айланд» США] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130719015200/http://www.panorama.am/ru/politics/2011/09/23/president/ |date=2013-07-19 }}&lt;/ref&gt;
* Бейжің университетінің құрметті профессоры&lt;ref&gt;[http://lratvakan.com/news/126954.html Президенту Армении присвоено звание почетного профессора Пекинского университета]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==

{{s-start}}
{{s-off}}
{{s-bef|before=[[Роберт Седракович Кочарян|Роберт Кочарян]]}}
{{s-ttl|title=3-[[Армения президенті]]|years=2008—2018}}
{{s-aft|after=[[Армен Варданович Саркисян|Армен Саркисян]]}}
{{s-bef|before=[[Карен Вильгельмович Карапетян|Карен Карапетян]]}}
{{s-ttl|title=Армения премьер-министрі|years=2018—2018}}
{{s-aft|after=[[Карен Вильгельмович Карапетян|Карен Карапетян]]}}
{{s-bef|before=[[Андраник Наапетович Маргарян|Андраник Маргарян]]}}
{{s-ttl|title=Армения премьер-министрі|years=2007—2008}}
{{s-aft|after=[[Тигран Суренович Сарксян|Тигран Сарксян]]}}
{{s-bef|before=[[Вагаршак Варназович Арутюнян|Вагаршак Арутюнян]]}}
{{s-ttl|title=Армения Қорғаныс министрі|years=2000—2007}}
{{s-aft|after=[[Микаел Арутюнович Арутюнян|Микаел Арутюнян]]}}
{{s-bef|before=[[Вано Смбатович Сирадегян]]}}
{{s-ttl|title=Армения Республикасының Ішкі істер министрі|years=1996—1999}}
{{s-aft|after=[[Сурен Джангирович Абрамян]]}}
{{s-bef|before=[[Давид Гургенович Шахназарян]]}}
{{s-ttl|title=Ұлттық қауіпсіздік Армения министрі Республикасы|years=1995—1996}}
{{s-aft|after=[[Карлос Хачикович Петросян]]}}
{{s-bef|before=[[Вазген Микаэлович Манукян]]}}
{{s-ttl|title=Ұлттық қауіпсіздік Армения министрі Республикасы|years=1993—1995}}
{{s-aft|after=[[Вазген Завенович Саркисян]]}}
{{Армения президенттері}}
{{DEFAULTSORT:Саргсян, Серж Азатович}}
[[Санат:Армения қорғаныс министрлері]]
[[Санат:Армения премьер-министрлері]]
[[Санат:Степанакертте туғандар]]
[[Санат:Армения президенттері]]</text>
      <sha1>ljidv8amx2scp1zdb56ntawiypoao9u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692922</id>
      <parentid>3692918</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T11:04:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3692922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55054" sha1="jr2dt1h6p40mtbo5hvvcsu0nwlbnw7s" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
| түс = мемлекет басшысы
| Қазақша есімі        =Серж Азатович Саргсян
| Шынайы есімі   = Սերժ Սարգսյան
| Суреті           = Serzh Sargsyan official portrait.jpg
| Сурет ені    = 
| Атауы            = 
| Титулы              = 3-[[Армения президенті]]
| Ту               = Flag of the President of Armenia.svg
| Ту2              = Coat of arms of Armenia.svg
| Басқара бастады       = 9 сәуір 2008
| Басқаруын аяқтады        = 9 сәуір 2018
| Премьер        =[[Тигран Суренович Саркисян|Тигран Саргсян]]&lt;br&gt;[[Овик Аргамович Абраамян|Овик Абраамян]]&lt;br&gt;[[Карен Вильгельмович Карапетян|Карен Карапетян]]
| Ізашары     = [[Роберт Седракович Кочарян|Роберт Кочарян]]
| Ізбасары           = [[Армен Варданович Саркисян|Армен Саркисян]]
| Титулы_2            = 11 және 15-[[Армения премьер-министрі|Премьер-министр]]
| Ту_2             = Flag of Armenia.svg
| Ту2_2           =Coat of arms of Armenia.svg
| Басқара бастады_2     = 17
| Басқаруын аяқтады_2      = 21 сәуір 2018 
| Президент_2   = [[Армен Варданович Саркисян|Армен Саркисян]]
| Ізашары_2   = [[Карен Вильгельмович Карапетян|Карен Карапетян]]
| Ізбасары_2       = [[Карен Вильгельмович Карапетян|Карен Карапетян]]
| Ту_3             = Flag of Armenia.svg
| Ту2_3           =Coat of arms of Armenia.svg
| Басқара бастады_3     = 4 сәуір 2007
| Басқаруын аяқтады_3      = 9 сәуір 2008
| Президент_3   =[[Роберт Седракович Кочарян|Роберт Кочарян]]
| Ізашары_3   = [[Андраник Наапетович Маргарян|Андраник Маргарян]]
| Ізбасары_3        = [[Тигран Суренович Саркисян|Тигран Саркисян]]
| Титулы_4            = Армения Қорғаныс министрі
| Ту_4             = Flag of Armenia.svg
| Ту2_4            = Coat of arms of Armenia.svg
| Басқара бастады_4     =20 мамыр 2000
| Басқаруын аяқтады_4     =26 наурыз 2007
| Ізашары_4   = [[Вагаршак Варназович Арутюнян|Вагаршак Арутюнян]]
| Ізбасары_4         = [[Микаел Арутюнович Арутюнян|Микаел Арутюнян]]
| Ту_5             = Flag of Armenia.svg
| Ту2_5            = Armmil zinanshan.jpg
| Басқара бастады_5     = 21 тамыз 1993
| Басқаруын аяқтады_5      =17 мамыр 1995
| Президент_5   = [[Левон Акопович Тер-Петросян]]
| Премьер_5   =[[Грант Араратович Багратян|Грант Багратян]]
| Ізашары_5   = [[Вазген Микаэлович Манукян]]
| Ізбасары_5         = [[Вазген Завенович Саркисян]]
| Титулы_6            = Ішкі істер министрі
| Ту_6            = Flag of Armenia.svg
| Ту2_6            = 
| Басқара бастады_6     = 14 қараша 1996
| Басқаруын аяқтады_6      = 15 маусым 1999
| Премьер_6  =[[Армен Варданович Саркисян|Армен Саркисян]]
| Ізашары_6   = [[Вано Смбатович Сирадегян|Вано Сирадегян]]
| Ізбасары_6         = [[Сурен Джангирович Абрамян|Сурен Абрамян]]
| Титулы_7            = Ұлттық қауіпсіздік министрі
| Ту_7             = Flag of Armenia.svg
| Ту2_7            =
| Басқара бастады_7     =12 ақпан 1995
| Басқаруын аяқтады_7      = 14 қараша 1996
| Президент_7   = [[Левон Акопович Тер-Петросян|Левон Тер-Петросян]]
| Премьер_7   =[[Грант Араратович Багратян|Грант Багратян]]
| Ізашары_7   = [[Давид Гургенович Шахназарян|Давид Шахназарян]]
| Ізбасары_7         = [[Карлос Хачикович Петросян|Карлос Петросян]]
| Туған күні      =30.6.1954
| Туған жері     = {{туғанжері|Степанакерт|Степанакертте}}, [[Таулы Қарабақ автономиялық]], [[Әзербайжан Кеңестік Социалистік Республикасы|Әзербайжан КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| Қайтыс болған күні        = 
| Қайтыс болған жері       = 
| Жерленді       = 
| Діні       = [[Армян-Григориан шіркеуі]]
| Әкесі               = Азат Саргсян
| Анасы              = 	Нора Саргсян
| Жұбайы            = [[Рита Александровна Саркисян]]
| Балалары               = 2
| Партиясы             = [[Армения Республикалық партиясы]] (2006 бастап)
| Білімі        =
| Қолтаңбасы           =The signature of Serj Sargsyan.jpg
| Commons            = Serzh Sargsyan
| Марапаттары            = {{Астанаға 10 жыл медалі}} [[Сурет:Ribbon bar of order of Tigran the Great.png|50px]] [[Сурет:Ribbon bar of Order of Cross 1.png|50px]] [[Сурет:Legion Honneur GC ribbon.svg|50px]] [[Сурет:Ordre national du Merite GC ribbon.svg|50px]] [[Сурет:GEO Golden Fleece Order BAR.svg|50px]]
| Сайты            = 
}}
'''Серж Азатович Саргсян''' ('''Саргсян'''; {{lang-hy|Սերժ Ազատի Սարգսյան}}, [[30 маусым]] [[1954 жыл|1954]], [[Степанакерт]], [[Әзербайжан Кеңестік Социалистік Республикасы|Әзербайжан АКСР]]) — армениялық саяси, мемлекеттік және әскери қайраткер, 2008 жылдан бері [[Армения президенті]]. 2013 жылғы ақпанда 58 пайыз дауыс жинап тағы бес жылдық мерзімге қайта сайланған.&lt;ref&gt;[http://www.azattyq.org/archive/news/20130219/330/330.html?id=24906085 Армения сайлауында Саркисянның жеңгені хабарланды]&lt;/ref&gt; Армения Республикасының Президенті (2008 - 2018). Армения Республикасы Үкіметінің Төрағасы [[2007 жыл]]ғы [[4 сәуір]]ден бастап [[2008 жыл]]ғы [[9 сәуір]]ге дейін және [[2018 жыл]]дың [[17 сәуір]]інен [[23 сәуір]]іне дейін&lt;ref name=&quot;news.am&quot;&gt;{{Cite web|url=https://news.am/eng/news/447940.html|title=Acting PM Karapetyan will start talks over candidates for PM on April 25|website=news.am|language=en|access-date=2018-04-24}}&lt;/ref&gt;.

Армян, орыс, ағылшын, сонымен қатар түрік және әзірбайжан тілдерін біледі.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newsazerbaijan.ru/politic/20090129/42701173.html|title=Президент Армении в интервью турецкому журналисту признал, что владеет Әзірбайжанским языком|publisher=«Новости-Әзірбайжан»|date=29/ 01/ 2009|archiveurl=http://www.webcitation.org/65ZoIWt4s|archivedate=2012-02-19}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы==
* [[1971 жыл]]—[[1979 жыл]] — [[Ереван мемлекеттік университеті]]. Филолог.
* [[1972 жыл]]—[[1974 жыл]] — [[КСРО қарулы күштері]]нде әскери борышын өтеді.
* [[1975 жыл]]—[[1979 жыл]] — [[Ереван]] электротехникалық зауытында — слесарь.
* [[1989 жыл]]—[[1993 жыл]] — [[ТҚР]]-дың өзін-зі қорғау комитеті басшысы .
* [[1990 жыл]]—[[1993 жыл]] — [[Армян КСР]] Жоғарғы Кеңес депутаты.
* [[1993 жыл]]—[[1995 жыл]] — [[Армения]] қорғаныс министрі.
* [[1995 жыл]]—[[1996 жыл]] — [[Армения|Армения республикасы]] мемлекеттік қауіпсіздік басқармасының бастығы, сосын Армения қауіпсіздік министрі.
* [[1996 жыл]]—[[1999 жыл]] — Армения ішкі істер және ұлттық қауіпсіздік министрі.
* [[1999 жыл]]—[[2000 жыл]] — [[Армения президенті]] әкімшілігі бастығы.
* [[1999 жыл]]—[[2007 жыл]] — Қорғаныс министрі.
* [[2007 жыл]] жыл қараша айынан — [[Армения республикалық партиясы]] төрағасы. [[Ереван мемлекеттік университеті]] кеңесі төрағасы және Армения шахмат федерациясы президенті.
* [[2007 жыл]]—[[2008 жыл]] — Армения [[премьер-министр]]і.
* [[2008 жыл]]—[[2018 жыл]] — Армения президенті.

== Экономика ==
[[Сурет:Secretary Clinton and Serzh Sargsyan.jpg|thumb|Саргсян және АҚШ Мемлекеттік хатшысы Клинтон Ереванда, 2012 жылғы 4 маусымда]]
[[Сурет:Dmitry Medvedev in Armenia 20 August 2010-7.jpeg|thumb|[[Дмитрий Анатольевич Медведев|Дмитрий Медведев]] Арменияда, 20 тамыз 2010 жыл]]
Саркисянның төрағалығының басталуы Ұлы рецессиямен тұспа-тұс келді. 2009 жылы Арменияның ІЖӨ 14% -дан асты&lt;ref&gt;{{cite news|title=Armenia's GDP contracts by 14.4% in 2009: Statistics|url=http://arka.am/en/news/economy/18549/|work=arka.am|agency=ARKA Newa Agency|date=2 February 2010}}&lt;/ref&gt;, бұл Дүниежүзілік Банкке сәйкес Балтық жағалауы елдерімен және [[Украина]]дан кейінгі жылы әлемдегі бесінші орын алған. 2014 жылы ЖІӨ өсімі шамамен 3% деңгейінде тұрақтанды. [[2014 жыл]]ы Арменияның ІЖӨ дағдарысқа дейінгі деңгейден төмен. Президенттіктің бірінші мерзімінде ресми кедейлік деңгейі екі есе өсті және [[2012 жыл]]ы 32,4% жетті. Ресми деректер бойынша, [[2008 жыл]]дан [[2013 жыл]]ға дейінгі аралықта Армениядан шамамен 213 мың адам кеткен&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.worldbank.org/en/country/armenia/overview |title=Armenia Overview |publisher=Worldbank.org |date= |accessdate=15 November 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Poverty Rate in Armenia Nearly Doubles|url=http://asbarez.com/116670/poverty-rate-in-armenia-nearly-doubles/|work=[[Asbarez]]|date=26 November 2013}}&lt;/ref&gt; .&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Hakobyan|first1=Tatul|title=Սպիտակ ջարդ` 100-րդ տարելիցի նախօրեին|url=http://civilnet.am/2014/02/06/%D5%BD%D5%BA%D5%AB%D5%BF%D5%A1%D5%AF-%D5%BB%D5%A1%D6%80%D5%A4-100-%D6%80%D5%A4-%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A5%D5%AC%D5%AB%D6%81%D5%AB-%D5%B6%D5%A1%D5%AD%D6%85%D6%80%D5%A5%D5%AB%D5%B6/#.VN0jtubF9gg|work=[[CivilNet]]|date=6 February 2014|language=hy}}&lt;/ref&gt;. [[2012 жыл]]ы Армения индексі бойынша 179 елдің ішінде 39 орынға ие болды Экономикалық еркіндіктің Еуропалық аймағындағы 43 ел арасында 19-шы орын алады&lt;ref&gt;[http://www.heritage.org/index/pdf/2012/countries/armenia.pdf  &quot;2012 Index of Economic Freedom&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924043810/http://www.heritage.org/index/pdf/2012/countries/armenia.pdf |date=2015-09-24 }}, The Heritage Foundation.&lt;/ref&gt;.

[[2013 жыл]]дың қыркүйегінде және Арменияның басшылығымен [[Армения]] Еуразиялық экономикалық одаққа [[Беларусь]], [[Қазақстан]] және [[Ресей]]мен қосылу ниетін жариялады&lt;ref name=ack&gt;{{cite web |url=http://www.eurasianet.org/node/67852 |title=Giorgi Lomsadze: ''Will Karabakh &quot;Join&quot; Russia's Customs Union? |website=eurasianet.org |accessdate=10 December 2013}}&lt;/ref&gt;. Еуразиялық экономикалық одақ (ЕАЭО немесе ЕЭО) [[Беларусь]], [[Қазақстан]] және [[Ресей]]дің экономикалық бірлестігі болып табылады және [[2015 жыл]]дың [[1 қаңтар]]ынан бастап күшіне енеді&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://docs.eaeunion.org/en-us/Pages/DisplayDocument.aspx?s=bef9c798-3978-42f3-9ef2-d0fb3d53b75f&amp;w=632c7868-4ee2-4b21-bc64-1995328e6ef3&amp;l=540294ae-c3c9-4511-9bf8-aaf5d6e0d169&amp;EntityID=3610 |title=Archived copy |accessdate=9 April 2016 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160417110445/https://docs.eaeunion.org/en-us/Pages/DisplayDocument.aspx?s=bef9c798-3978-42f3-9ef2-d0fb3d53b75f&amp;w=632c7868-4ee2-4b21-bc64-1995328e6ef3&amp;l=540294ae-c3c9-4511-9bf8-aaf5d6e0d169&amp;EntityID=3610 |archivedate=17 April 2016 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;. Арменияның Еуразиялық экономикалық одаққа кіруіне бағытталған Ережеге [[2014 жыл]]ғы [[9 қазан]]да қол қойылды. [[2015 жыл]]дың [[2 қаңтар]]ында күшіне енеді. [[Еуразиялық экономикалық одақ]] 176 млн. адамның бірыңғай бірыңғай нарығы және жалпы ішкі өнімі 4 трлн. АҚШ долларынан асады. ЕАЭО тауарлардың, капиталдың, қызметтердің және халықтың еркін қозғалысын ұсынады және болашақта бірыңғай валютаға және үлкен интеграцияға арналған ережелермен ортақ көлік, ауыл шаруашылығы және энергетикалық саясатты қарастырады&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.PP.CD/countries/order%3Dwbapi_data_value_2012%20wbapi_data_value%20wbapi_data_value-last?order=wbapi_data_value_2013%20wbapi_data_value%20wbapi_data_value-last&amp;sort=desc&amp;display=default%7ctitle=GDP|title=GDP, PPP (current international $)|publisher=}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=singlemarket&gt;{{cite web|title=Belarus to benefit from Eurasian Economic Union|url=http://voiceofrussia.com/news/2014_07_01/Belarus-to-benefit-from-Eurasian-Economic-Union-Lukashenko-3114/|accessdate=14 July 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=WaPost&gt;{{cite news|title=Russia, Kazakhstan, Belarus form Eurasian Economic Union|work=Washington Post|date=29 May 2014|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/russia-kazakhstan-belarus-form-eurasian-economic-union/2014/05/29/de4a2c15-cb01-4c25-9bd6-7d5ac9e466fd_story.html|accessdate=1 June 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=currency&gt;{{cite web|title=Eurasian Economic Union to have common currency in 5–10 years|url=http://en.itar-tass.com/economy/742323|accessdate=26 July 2014}}&lt;/ref&gt;.

== Сыртқы саясат ==
[[Сурет:С Президентом Азербайджана Ильхамом Алиевым и Президентом Армении Сержем Саргсяном - 1.jpeg|thumb|Серж Саргсян және Әзербайжан президенті [[Ильхам Гейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]], 2012 жылғы 23 қаңтар]]
1979 жылы Степанакерт қалалық коммунистік партиясының жастар қауымдастығы комитетінің төрағасы болған кезде. Содан кейін ол екінші хатшы, бірінші хатшы, [[Степанакерт]] қалалық комитетінің үгіт-насихат бөлімінің бастығы, Таулы Қарабақ өңірлік комитетінің коммунистік ұйымдар бөлімшесінің нұсқаушысы, соңынан Таулы Қарабақ аймағының бірінші хатшысы Генрих Погосянның көмекшісі болды. Комитет.

[[Таулы Қарабақ Республикасы]]нда армяндар мен әзірбайжандар арасындағы шиеленіс күшейген кезде Саргсян Таулы Қарабақ республикасының өзін-өзі қорғау күштері комитетінің төрағасы болды және 1990 жылы Армения Жоғарғы Кеңесіне сайланды.

1993-1995 жж. - Таулы Қарабақ республикасының қорғаныс министрі; ол ол кезде Мемлекеттік қауіпсіздік департаментінің бастығы, кейіннен 1996 жылға дейін [[Таулы Қарабақ Республикасы]]ның ұлттық қауіпсіздік министрі болды. 1999-2000 жж. - президент [[Роберт Седракович Кочарян|Роберт Кочарянның]] аппарат басшысы, содан кейін 2007 жылға дейін. Армения Республикасының Қорғаныс министрі. Ол 1999-2007 жылдар аралығында президент Кочарян басқарған Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің хатшысы болды. 2007 жылдың 4 сәуірінде Андраник Маргарянның кенеттен қайтыс болуына байланысты Саргсян [[Армения премьер-министрі]] болып тағайындалды.

=== Таулы Қарабақ ===
[[2008 жыл]]ғы [[25 қыркүйек]]те ол [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] Бас Ассамблеясының 63-сессиясының Нью-Йорктегі 63-ші сессиясының алдында өзінің алғашқы сөзін айтты. Өз сөзінде ол Оңтүстік Осетиядағы 2008 жылғы қақтығысқа сілтеме жасап, Біріккен Ұлттар Ұйымына қарулы күштермен бүкіл әлемде, оның ішінде Таулы Карабахта болған қақтығыстар. Ол сондай-ақ, Әзірбайжанның әскери дамуы, соғыс риторикасы мен қауіп-қатерлердің артуымен бірге Оңтүстік Кавказда проблемаларды туындататын қауіп-қатерлерді атап өтті&lt;ref&gt;{{cite web|title=Statement by President Serzh Sargsyan at the General Debate of the 63rd session of the general assembly|url=http://www.president.am/events/statements/eng/?id=19|work=President.am|date=25 September 2008|accessdate=11 April 2009|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081017054418/http://www.president.am/events/statements/eng/?id=19|archivedate=17 October 2008|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;.

Саргсян армяндық сыртқы саясаттың негізгі мақсаттарының бірі болып табылатын бұрынғы адамдарымен жүргізілген Таулық Қарабақтың қақтығыстарын бейбіт жолмен шешу саясатын жалғастыруда. Серж Саркисян бірнеше рет мәлімдеді армян жағы мүдделерін қақтығыс әділ және тек қана бейбіт шешім іздеу және ЕҚЫҰ Минск тобы - өміршең формат&lt;ref&gt;[http://www.mfa.am/en/foreign-policy/ Foreign policy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180917215414/https://www.mfa.am/en/foreign-policy/ |date=2018-09-17 }}. Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Armenia.&lt;/ref&gt;, оның шеңберінде бейбітшілік келіссөздер жалғастыру керек. Ол [[Әзербайжан]]мен келіссөздерді жалғастырды және Әзірбайжан президентімен ЕҚЫҰ Минск тобы шеңберінде бірқатар кездесулер өткізді. 2008 жылғы 2 қарашада Ильхам Алиев пен Серж Саргсян Дмитрий Медведевпен келіссөздер жүргізу үшін Мәскеуге барады. Келіссөздер үш мемлекет басшыларының келіссөздерді жалғастыруға деген ұмтылысын растайтын декларацияға қол қойды. Содан бері екі мемлекет басшылары [[2009 жыл]]ы [[Санкт-Петербург]]те және 2009 жылғы 22 қарашада Мюнхенде бірнеше кездесулер өткізді, онда Президент Әлиев тағы бір рет аймақтағы бақылауды қалпына келтіру үшін әскери күшке баруға бел байлады. келісілген шешімге жету.

{{дәйексөз|Әзірбайжанның арменофобиялық және агрессивті ұстанымы Таулы Қарабақтың Әзірбайжанда болашағы жоқ екеніне деген сенімімізді нығайтады. Оның үстіне, Әзірбайжанның Таулы Қарабах туралы талап етуге ешқандай заңды да, саяси да, моральдық да негізі жоқ.|date=2008-27-02}}

Саргсян Әзірбайжан тарапын бейбітшілік үдерісіне кедергі келтіргені үшін және ашық армяндарға қарсы тұру үшін айыптайды. Оның айтуынша, [[Әзірбайжан]]ның «тарихты бұрмалаушылық», «Армения мен армяндарға қарсы дұшпандық насихат» және «әскери өсім» сияқты Әзербайжанға қарсы армян саясатына Әзербайжан бейбітшілікті қаламайтындығын дәлелдейді&lt;ref&gt;&quot;[https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/azerbaijan/6631572/Azerbaijan-military-threat-to-Armenia.html Azerbaijan military threat to Armenia].&quot; ''[[The Daily Telegraph]]''. 22 November 2009. Retrieved 23 November 2009.&lt;/ref&gt;.

[[2004 жыл]]ы [[Будапешт]]е НАТО-ның «[[Бейбітшілік үшін әріптестік бағдарламасы|Бейбітшілік үшін әріптестік]]» бағдарламасы кезінде армян офицері Гурген Маргарянды қатыгездікпен өлтірген сотталған кісі өлтірген Рамиль Сафаровқа қатысты Әзірбайжанға қарсы армян саясатының ең жарқын көрінісі болды. Әзірбайжан [[2012 жыл]]ы Сафаров президент Әлиевтің кешіріміне ие болды.&lt;ref&gt;{{cite news|title = The Other Sargsyan: PM Tigran in, political &quot;independent&quot; to lead government|url = http://armenianow.com/?action=viewArticle&amp;AID=2962&amp;lng=eng&amp;IID=1182&amp;CID=2892|publisher = ArmeniaNow|author = Marianna Grigoryan|date = 11 April 2008|accessdate = 11 April 2008 }}&lt;/ref&gt;, сегіз жылдан бері жалақы төлеп, ұлттық қаһарманға айналып, келіссөздер үдерісіне кедергі келтіретін және Сарсянның сөздеріне сәйкес, ксенофобия мен төзімсіздік жағдайында бүкіл ұрпақты тәрбиелейді »&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.panorama.am/en/politics/2012/12/19/sargsyan-about-azerbayjan/ Serzh Sargsyan: Azerbaijan forgets who was asking for truce and who was first to sign truce] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924065254/http://www.panorama.am/en/politics/2012/12/19/sargsyan-about-azerbayjan/ |date=2015-09-24 }}. Panorama.am (19 December 2012). Retrieved on 21 June 2014.&lt;/ref&gt;.

== Президенттік (2008-2018) ==
Серж Саргсян 9 сәуірде Ереван опера театрында президент ретінде ант берді. Сайлаудан кейінгі «ауыр оқиғалар» туралы айтқан ол «барлық адамдарды Арменияның татуласуына, дамуына және болашағына жол іздеуге және табуға итермелеуге шақырады». Ол Орталық банк төрағасы болып табылатын және премьер-министр ретінде саяси партияның мүшесі болмаған Тигран Саркисянды тағайындады. «Фридом Хауз» баяндамасына сәйкес, [[2011 жыл]]ы үкімет сыбайлас жемқорлыққа қарсы тұруға арналған ұзақ мерзімді және жиі қайталанатын уәделерді орындау бойынша нақты қадамдар жасады, ал электронды үкіметтің қызметтері пара алу мүмкіндігін азайтты,&lt;ref&gt;[https://sputniknews.kz/politics/20180426/5422388.html Армения президенті Назарбаевқа телефон соқты]&lt;/ref&gt; ал жаңа ережелер мен қатаң талап қою сыбайлас жемқорлыққа қарсы сот істерін және айыппұлдардың сыбайлас жемқорлықты жою үшін үкіметтің шоғырландырылған күш-жігерінің арқасында Арменияның сыбайлас жемқорлық рейтингі 5,50-ден 5,25-ге дейін жетеді&quot;&lt;ref name=&quot;freedomhouse&quot;&gt;[http://www.freedomhouse.org/report/nations-transit/2012/armenia Nations in Transit 2012: Armenia]{{Deadlink|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Freedomhouse.org. Retrieved on 21 June 2014.&lt;/ref&gt;».

Арменияда Саргсян төрағалығы кезінде сөз бостандығы мен жалпыға ортақ баспасөз еркіндігі туралы жазбалар да жақсарды. Интернет ену күрт өсті - 6,2 пайыз, 2008 жылы 37 пайызға дейін [[2011 жыл]]ы, блогосфераның қоса алғанда, тез санының өсті интернет-БАҚ, барынша қол жеткізуін ұсыну - 10000-ден астам блогерлер [[2011 жыл]]ы.

Сайланғаннан кейін Саргсян [[Ереван]]да өтетін оппозициялық митингтерге рұқсат берді&lt;ref&gt;{{cite news|title = Thousands Rally In Yerevan With Rare Government Consent|url = http://www.armenialiberty.org/armeniareport/report/en/2008/04/CEEF3F0C-795A-494E-9953-2B516D424745.asp|publisher = ArmeniaLiberty/Radio Free Europe|author = Astghik Bedevian|date = 21 April 2008|accessdate = 21 April 2008 }}&lt;/ref&gt; және Еуропа Кеңесінің оппозицияға қысым жасауын тоқтату туралы талаптарын орындауға уәде берді&lt;ref&gt;{{cite news|title = Sarkisian Pledges To Meet Council Of Europe Demands|url = http://www.armenialiberty.org/armeniareport/report/en/2008/04/E18A643E-80D2-4249-85BE-2E2E90687257.ASP|publisher = ArmeniaLiberty/Radio Free Europe|author = Hovannes Shoghikian and Emil Danielyan|date = 25 April 2008|accessdate = 25 April 2008 }}&lt;/ref&gt;.

Азаматтық қоғамның жандануы соңғы жылдарда үкіметтік емес ұйымдар санының жоғары деңгейде өсіп келе жатқандығы және азаматтық белсенділердің адам құқықтарын қорғау, қоршаған ортаны қорғау және әлеуметтік салаларда маңызды хабардарлықты арттырудағы табыстарымен айтарлықтай өсті. әділеттілік. Алайда, қоғамдық-насихат әлі мемлекеттік саясат шектеулі әсер етеді.

===Түркия===
[[File:Secretary Kerry Shakes Hands With Armenian President Sagsyan Before a Meeting on the Nagorno-Karabakh Conflict in Vienna (27057410615).jpg|thumb|left|Саргсян АҚШ Мемлекеттік хатшысы [[Джон Керри]] мен бірге, 16 мамыр 2016 ж]]
[[File:Presidenet of Armenia Serzh Sargsyan in Qatar, Doha.png|thumb|left|Саргсян, Доха, [[Катар]], 24 шілде 2017 жыл]]
2008 жылы бірінші мерзімге президент болып сайланған Саргсян Арменияның Түркияға қатысты саясатын жалғастыруға, 1915 жылғы [[Армян геноцид]]ін халықаралық деңгейде тануға ұмтылуды жалғастыра отырып, қатынастарды ешқандай шартсыз қалпына келтіруге уәде берді.&lt;ref&gt;{{cite news|title = Sarkisian Reaffirms Armenian Policy On Turkey|url = http://www.armenialiberty.org/armeniareport/report/en/2008/04/FEDEF892-623F-46EF-95C2-0704D96867DC.asp|publisher = ArmeniaLiberty/Radio Free Europe|author = Emil Danielyan|date = 24 April 2008}}&lt;/ref&gt;

Билікке келген Саргсян «футбол дипломатиясы» деп аталатын саясатты Түркиямен байланыстарды қалыпқа келтіруге қадам жасады. 2008 жылы Саргсян [[Түркия президенті]] Абдуллаһ Гүлді Армения  мен Түркия арасындағы 2010 FIFA Әлем кубогының іріктеу матчын көруге шақыру туралы тарихи бастама көтерді. [[Абдуллаһ Гүл]] Армениядағы ойынға қатысты,&lt;ref&gt;[http://www.arminfo.am/index.cfm?objectid=513A8AE0-84BE-11E2-B4B7F6327207157C Edward Nalbandian: Serzh Sargsyan's 'football diplomacy' is a wise and justified initiative] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312022613/http://arminfo.am/index.cfm?objectid=513a8ae0-84be-11e2-b4b7f6327207157c |date=2016-03-12 }}. Arminfo.am. 4 March 2008.&lt;/ref&gt; ал Серж Саргсян екінші матчты көру үшін Түркияға өзара сапармен келді.&lt;ref&gt;&quot;[http://english.pravda.ru/news/world/14-10-2009/109883-football_diplomacy-0/ Serzh Sargsyan Goes to Turkey for 'Football Diplomacy']&quot;. English.pravda.ru (14 October 2009). Retrieved on 21 June 2014.&lt;/ref&gt;

[[2009 жыл]]ғы 10 қазанда Армения мен Түркияның сыртқы істер министрлері екі ел арасында ешқандай шартсыз дипломатиялық қатынастар орнату туралы хаттамаларға қол қойды. Келісім сонымен бірге Армения мен Түркия арасындағы шекараның 1993 жылы жабылғандығын да ескерді. Хаттамаларға Женева қаласында (Швейцария)&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/8299712.stm Armenia and Turkey normalize ties]. BBC News (10 October 2009). Retrieved on 21 June 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.armenianow.com/news/10628/historic_step_armeniaturkey_proto Historic Step: Armenia-Turkey protocols signed; await ratification] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191212111717/https://www.armenianow.com/news/10628/historic_step_armeniaturkey_proto |date=2019-12-12 }}. Armenianow.com (1 March 2008). Retrieved on 21 June 2014.&lt;/ref&gt;, негізінен АҚШ-тың халықаралық делдалдығы бойынша қол қойылды.

Саргсянның Түркиямен жақындасу саясаты армян халқы арасында даулы реакцияға ие болды. Бір бөлігі шекараны ашуға және [[Түркия]] мен сауданы қолдауға бағытталған болса, екінші бөлігі осы қадаммен Армения ең маңызды және стратегиялық мәселелерде Түркияға жеңілдік жасауға мәжбүр болады деп алаңдады.&lt;ref&gt;[http://www.rferl.org/content/Dashnaks_Plan_More_Protests_Against_Turkish_Armenian_Protocols/1903938.html Dashnaks Plan More Protests Against Turkish-Armenian Protocols]. Radio Free Europe/Radio Liberty (14 December 2009). Retrieved on 21 June 2014.&lt;/ref&gt; Армянның ықпалды оппозициялық партиялары, ең алдымен Армян төңкеріс федерациясы қазіргі түрік-армян шекарасын мойындауды және хаттамаларда қарастырылған Армян геноцидін зерттейтін тарихшылардың бірлескен комиссиясын құруды ескере отырып, хаттамаға қол қоюға үзілді-кесілді қарсы болды. . Олар бұл қадамдарды сатылым деп санады және хаттамаға қол қоюға қарсы жаппай наразылық акциясын өткізді. Армян диаспорасы да Түркиямен татуласудың бұл түріне қарсы болды (Саргсянның керісінше айтқанына қарамастан), бұл Армян геноцидін халықаралық мойындауға, сонымен қатар Түркиядан келген армяндардың заңды аумақтық талаптарының келешегіне қауіп төндіреді.&lt;ref name=&quot;asbarez.com&quot;&gt;[http://asbarez.com/70572/armenian-turkish-protocols-to-confirm-kars-treaty/ Armenian-Turkish Protocols To Confirm Kars Treaty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131213103305/http://asbarez.com/70572/armenian-turkish-protocols-to-confirm-kars-treaty/ |date=2013-12-13 }}. Asbarez.com (25 September 2009). Retrieved on 21 June 2014.&lt;/ref&gt;

Бітімгершілік процесі бір жылдан кейін тоқтатылды, өйткені Түркия парламенті хаттамаларды тараптар алдын-ала келіскендей «ақылға қонымды мерзімде» ратификациялай алмады. «Ешқандай алғышарттар жоқ» қағидасына қарсы Түркия татуласу процесін Таулы Қарабақ жанжалын шешумен байланыстыруды жалғастырды, Армения тарапынан жеңілдіктер күтті, бұл соңғысы үшін қолайсыз болды. Саргсян Армения тарапының татуласу процесін тоқтата тұруын келесі жолмен түсіндірді:&lt;ref name=&quot;asbarez.com&quot;/&gt;

{{дәйексөз|Бір жыл бойы Түркияның жоғары лауазымды шенеуніктері алғышарттар тілінде көпшілік алдында мәлімдемелер жасамады. Бір жыл бойы Түркия уақыттың созылып кетуі және процестің сәтсіз аяқталуы үшін бәрін жасады ... Біз Армения мен Түркия арасындағы диалогтың өздігінен аяқталуы үшін орынсыз әрекеттерді жол берілмейді деп санаймыз; осы сәттен бастап біз қалыпқа келтірудің қазіргі кезеңі аяқталған деп санаймыз »..|date=2008-27-02}}

Саргсян сонымен бірге [[Анкара]]ға қарағанда [[Ереван]]ның [[Түркия]] мен қарым-қатынасты қалыпқа келтіру жөніндегі бастамасына берік екенін мәлімдеді.

====Еуропа Одағы====
[[File:2nd EPP EaP Summit (8241836726).jpg|thumb|Саргсян [[Жозе Мануэл Дуран Баррозу]] мен, Еуропалық Комиссияның Президенті, 30 қараша 2012 ж]]
Президент Саргсян Арменияның ЕО-мен бірнеше жыл бойы терең және жан-жақты еркін сауда аймағын қамтитын қауымдастық туралы келісім жасасу жөніндегі әрекеттерін қолдады. Оның төрағалығымен келісім бойынша келіссөздер аяқталып, Армения алдағы ЕО саммитінде келісімге қол қоюға дайын болды. Алайда президент Саргсян 2013 жылдың қыркүйегінде Мәскеуде президент Владимир Путинмен кездесуден кейін Ресей басқарған [[Еуразиялық экономикалық одақ]]қа кіруді таңдағанда, саясатты түбегейлі өзгертті. [[Ресей]]дің қысымы мен қоқан-лоққысы ЕС-пен келісімді жойды деп кеңінен сенді. Мұндай өзгеріс жасалса да, президент Саргсян әкімшілігі ЕО-ны заң мен басқару саласындағы реформаларды одан әрі жалғастыруға бел буды және бұл Арменияның 2017 жылғы 24 қарашада Еуропалық Одақпен жан-жақты және кеңейтілген серіктестік келісіміне қол қоюына себеп болды. Сахна артында Ресей экономикалық ережелер мәміледен шығарылғаннан кейін Арменияға келісімге қол қоюды мақұлдау.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Kucera|first1=Joshua|title=Armenia Signs Landmark Agreement with EU|url=https://eurasianet.org/s/armenia-signs-landmark-agreement-with-eu|website=Eurasianet.org|publisher=Justin Burke|accessdate=23 April 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Ghazanchyan|first1=Siranush|title=Serzh Sargsyan: Armenia-EU partnership is a success story|url=http://www.armradio.am/en/2017/03/29/serzh-sargsyan-armenia-eu-partnership-is-a-success-story/|website=Public Radio of Armenia|accessdate=23 April 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Kucera|first1=Joshua|title=Armenia: This Time, EU Deal Meets Russian Approval|url=https://eurasianet.org/node/84146|website=Eurasianet.org|publisher=Justin Burke|accessdate=23 April 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=EU, Armenia Ink Partnership Pact As Eastern Partnership Summit Concludes|url=https://www.rferl.org/a/eu-eastern-partnership-armenia-azerbaijan-belarus-ukraine-georgia-moldova/28872395.html|website=Radio Free Europe|accessdate=23 April 2018}}&lt;/ref&gt;

== Армения Премьер-министрі (2018) ==
[[Сурет:Msc 2009-Saturday, 16.00 - 19.00 Uhr-Moerk 003 Sargsyan.jpg|thumb|right|200px|Президент Серж Саргсянның қауіпсіздік саясаты жөніндегі халықаралық конференцияда сөйлеген сөзі, 2009 жыл]]
[[2018 жыл]]ғы [[17 сәуір]]де ол Армения Республикасының Премьер-Министрі болып тағайындалды, ол Ұлттық Жиналысының 97 депутатының 77-ін қолдады&lt;ref&gt;{{cite news|title=Третий срок. Премьером Армении избран Серж Саргсян|url=https://korrespondent.net/world/3962357-tretyi-srok-premerom-armenyy-yzbran-serzh-sarhsian|accessdate=2018-04-23|publisher=Корреспондент.net|date=2018-04-17}}&lt;/ref&gt;. [[2015 жыл]]ға арналған референдумда Армения Конституциясына енгізілген түзетулерге сәйкес, елдегі басты билеуші болып табылатын премьер-министр болып табылады. парламенттік жүйеге көшу және премьер-министр үшін Саргсян тағайындау астам екі мерзімге атқаруға президенті тыйым Конституцияның тән шектеу еңсеруге тырысып-ақ оның қарсыластары көрген болатын. Осылайша ол Саргсян Оның айтуынша, жылдан бері Армения парламенттік жүйеге көшу жеке премьер-министрі, сондай-ақ ұжымдық көшбасшылық емес билік етеді кейін, бұл көзқарасын қабылдауға емес екенін айтты. «Адамдар билік орнына емес, адамның орнына саяси биліктің орнына адамның билігі болмайтындығын әлі толық мойындаған жоқ. Бұл үшінші мерзім болмайды, бірақ РПА-ның бірінші кезеңі », - деді жаңадан сайланған премьер-министр&lt;ref&gt;{{cite news|title=Саргсян: Начался не мой третий, а первый срок правления Республиканской партии Армении|url=https://news.am/rus/news/446817.html|accessdate=2018-04-23|publisher=News.am|date=2018-04-17}}&lt;/ref&gt;.

Саргсянды үкімет басшысы лауазымына тағайындау массалық наразылықтарға жол берді, оның басты көшбасшысы оппозициялық блоктың жетекшісі Николя Пашинян болды.

[[2018 жыл]]дың [[23 сәуір]]інде осы наразылықтар аясында Саргсян отставкаға кетті. Отставкаға кету туралы мәлімдемесінде ол Армениядағы бейбітшілікті ерте белгілеуге тілек білдірді&lt;ref&gt;{{cite news|title=Премьер Армении подал в отставку после протестов|url=https://www.bbc.com/russian/news-43868140|accessdate=2018-04-23|publisher=[[Русская служба Би-би-си]]|date=2018-04-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Саргсян подал в отставку с поста премьер-министра Армении|url=https://lenta.ru/news/2018/04/23/podal/|accessdate=2018-04-23|publisher=[[Lenta.ru]]|date=2018-04-23}}&lt;/ref&gt;., сондай-ақ, Пашинянның дұрыс екенін айтты, бірақ ол болмады. Премьер-министр қызметінен кеткеннен кейін, ол саяси ықпал етуді жалғастырады - ол парламенттегі көпшілікке ие Арменияның Республикалық партиясының көшбасшысы болып қалады. Бұл көбінесе, республикалықтардың жаңа премьер-министрді тағайындауға мүмкіндік береді. Дегенмен, [[25 сәуір]]де Саргсян РБК жетекшісінің лауазымынан кететінін мәлімдеді&lt;ref name=&quot;news.am&quot;/&gt;. Однако 25 апреля Саргсян заявил, что уйдёт в отставку с поста лидера РПА&lt;ref&gt;{{cite news|title=Серж Саргсян уйдет с поста председателя Республиканской партии Армении|url=https://www.kommersant.ru/doc/3614355|accessdate=2018-04-27|publisher=[[КоммерсантЪ]]|date=2018-04-26}}&lt;/ref&gt;.

== Отбасы ==
[[1983 жыл]]ы үйленді. Әйелі - Рита Александровна Саргсян, Степанакертте әскери отбасында дүниеге келді. Мамандығы бойынша - музыка мұғалімі&lt;ref&gt;[http://www.president.am/ru/first-lady/ Рита Саргсян Первая леди Армении] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180907125521/http://www.president.am/ru/first-lady |date=2018-09-07 }}&lt;/ref&gt;.
* Қыздар - Ануш пен Сәтенік.
* Ағайындылар - Александр Саргсян, Левон Саркисян.

== Фактілер ==
Ереван мемлекеттік университетінің Қамқоршылар кеңесінің төрағасы және [[2004 жыл]]ы сайланған&lt;ref&gt;{{cite news|last=Кряквин|first=Дмитрий|title=15 золотых трансферов|url=http://www.ruchess.ru/blogs/dimakrya/76/|accessdate=2018-04-23|publisher=Официальный сайт [[Российская шахматная федерация|Российской шахматной федерации]]|date=2014-05-02}}&lt;/ref&gt;, 2006, 2009, 2011, 2013 және [[2017 жыл]]ы қайта сайланған армян шахмат федерациясының президенті.
[[Армян тілі]]нен басқа, орыс және ағылшын тілдерін, сондай-ақ түрік және [[Әзербайжан тілі|әзірбайжан тілдерін]] біледі.
Армения Президенті сайлауын кейін орыс тілді БАҚ армян, айтылу (кейде емлесін «Саргсян» пайдаланылған) нормаларына сәйкес, «Саргсян» деп оның атын тарататын талап етті. Бұл мәселе бойынша Армения Сыртқы істер министрлігінің мәлімдемесінде Мемлекет басшысының аты [[Армян тілі]]нің Саргистің атауынан шыққандығына және армян тілінің ережелеріне сәйкес білім беруінде дауыстың «және» дыбысын жоғалтуына байланысты болды&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newsazerbaijan.ru/politic/20090129/42701173.html|title=Президент Армении в интервью турецкому журналисту признал, что владеет азербайджанским языком|publisher=«Новости-Азербайджан»|date=29/ 01/ 2009|archiveurl=http://www.webcitation.org/65ZoIWt4s|archivedate=2012-02-19}}&lt;/ref&gt;.
жағдайда [[2003 жыл]]ы болды, өйткені [[WikiLeaks]] сайты Армян президенттің атына американдық дипломаттардың құпия құжаттарды деп аталатын құжаттар, айтуынша, Армения Иранға қару сатуға тыйым салу Джон Негропонте ультиматума хабарды жіберді. Құжаттар бойынша бұл қару [[Ирак]]та американдық жауынгерлердің өліміне және жарақатына себеп болды&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/world/us-embassy-cables-documents/184879 US embassy cables: US fury at Armenia over arms transfers to Iran]&lt;/ref&gt;.

== Марапаттар мен атаулар ==
* Бірінші сыныптық комбат крестінің ордені&lt;ref name=&quot;А&quot;&gt;[http://www.hhk.am/rus/persons/serge_sargsyan.html Биография на сайте www.hhk.am] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227095120/http://www.hhk.am/rus/persons/serge_sargsyan.html |date=2009-02-27 }}&lt;/ref&gt;
* Ұлы Тиграның ордені
* Арцахтың батыры
* Құрметті Легион ордені Ұлы Крест кавалері ([[Франция]], 2011)&lt;ref&gt;[http://www.regnum.ru/news/polit/1453713.html#ixzz1a7F5UESS Президент Франции наградил Сержа Саргсяна Большим Крестом Ордена Почетного легиона] на ИА REGNUM&lt;/ref&gt;
* [[Сурет:Ribbon bar of order of Tigran the Great.png|50x50 нүкте]] Ұлы Крест кавалері Құрмет ордені ([[Франция]], 2014)
* [[Сурет:GEO Golden Fleece Order BAR.svg|50x50 нүкте]] Алтын бұтақ ордені ([[Грузия]], 2009)&lt;ref&gt;[http://www.yerkramas.org/news/2008-10-01-990 Президент Армении награждён государственной наградой Грузии — орденом Золотого руна]{{Deadlink|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[Сурет:Order of Honor (Georgia) ribbon.svg|50x50 нүкте]] Құрмет ордені ([[Грузия]], 2008)
* [[Сурет:Medal10Astana.png|Order of Prince Yaroslav the Wise 1st 2nd and 3rd Class of Ukraine.png|50x50 нүкте]] Ханзада Ярослав І дәрежелі І дәрежелі ордені ([[Украина]], 2011 ж., Шілде)
* [[Сурет:OPMM-guX.svg|50x50 нүкте]] Мерито Мелитенсидің Құрмет белгісінің тізбегі (Мальта ордені, 2016)
* [[Сурет:Medal10Astana.png|50x50 нүкте]] [[Астанаға 10 жыл (медаль)|«Астанаға 10 жыл» медалі]] ([[Қазақстан]])
* [[Сурет:За заслуги перед Калининградской областью.png|50x50 нүкте]] Ресей Федерациясы мен Армения Республикасының Калининград облысындағы экономикалық, ғылыми, білім беру және мәдени байланыстарды орнатудағы айрықша еңбегі үшін «Калининград облысының еңбегі үшін» ордені (2009 ж.
* Американдық - Армян-американ қатынастарын дамыту үшін (2011) Ұлттық Этика Коалициясынан Эллис аралдарының құрметті медалі&lt;ref&gt;Panorama //[http://www.panorama.am/ru/politics/2011/09/23/president/ С.Саргсян — первый иностранный президент, награждённый Медалью Почета «Элис айланд» США] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130719015200/http://www.panorama.am/ru/politics/2011/09/23/president/ |date=2013-07-19 }}&lt;/ref&gt;
* Бейжің университетінің құрметті профессоры&lt;ref&gt;[http://lratvakan.com/news/126954.html Президенту Армении присвоено звание почетного профессора Пекинского университета]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==

{{s-start}}
{{s-off}}
{{s-bef|before=[[Роберт Седракович Кочарян|Роберт Кочарян]]}}
{{s-ttl|title=3-[[Армения президенті]]|years=2008—2018}}
{{s-aft|after=[[Армен Варданович Саркисян|Армен Саркисян]]}}
{{s-bef|before=[[Карен Вильгельмович Карапетян|Карен Карапетян]]}}
{{s-ttl|title=[[Армения премьер-министрі]]|years=2018—2018}}
{{s-aft|after=[[Карен Вильгельмович Карапетян|Карен Карапетян]]}}
{{s-bef|before=[[Андраник Наапетович Маргарян|Андраник Маргарян]]}}
{{s-ttl|title=[[Армения премьер-министрі]]|years=2007—2008}}
{{s-aft|after=[[Тигран Суренович Сарксян|Тигран Сарксян]]}}
{{s-bef|before=[[Вагаршак Варназович Арутюнян|Вагаршак Арутюнян]]}}
{{s-ttl|title=Армения Қорғаныс министрі|years=2000—2007}}
{{s-aft|after=[[Микаел Арутюнович Арутюнян|Микаел Арутюнян]]}}
{{s-bef|before=[[Вано Смбатович Сирадегян]]}}
{{s-ttl|title=Армения Республикасының Ішкі істер министрі|years=1996—1999}}
{{s-aft|after=[[Сурен Джангирович Абрамян]]}}
{{s-bef|before=[[Давид Гургенович Шахназарян]]}}
{{s-ttl|title=Ұлттық қауіпсіздік Армения министрі Республикасы|years=1995—1996}}
{{s-aft|after=[[Карлос Хачикович Петросян]]}}
{{s-bef|before=[[Вазген Микаэлович Манукян]]}}
{{s-ttl|title=Ұлттық қауіпсіздік Армения министрі Республикасы|years=1993—1995}}
{{s-aft|after=[[Вазген Завенович Саркисян]]}}
{{Армения президенттері}}
{{DEFAULTSORT:Саргсян, Серж Азатович}}
[[Санат:Армения қорғаныс министрлері]]
[[Санат:Армения премьер-министрлері]]
[[Санат:Степанакертте туғандар]]
[[Санат:Армения президенттері]]</text>
      <sha1>jr2dt1h6p40mtbo5hvvcsu0nwlbnw7s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лу Гувер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>574212</id>
    <revision>
      <id>3692816</id>
      <parentid>3686051</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T07:03:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9609" sha1="44x362dp6p5ad1esrb5p50ira33160y" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | Қазақша есімі        = Лу Генри Гувер
 | Шынайы есімі         =  Lou Henry Hoover
 | Суреті               = Lou Henry Hoover.jpg
 | Атауы                = 
 | Сурет ені            =
 | Елтаңба              = 
 | Елтаңба атауы        = 
 | Елтаңба ені          = 
 | Титулы               = АҚШ-тың  Бірінші Ханымы
 | Лақап аты            = 
 | Ту                   =Flag of the United States.svg
 | Басқара бастады      =[[4 наурыз]] [[1929 жыл]]
 | Басқаруын аяқтады    =[[4 наурыз]] [[1933 жыл]]
 | Басқарған кезеңі     = 
 | Ізашары              =[[Грейс Кулидж]]
 | Ізбасары             =[[Элеонора Рузвельт]]
| Туған күні         = 29.03.1874
 | Туған жері     = [[Айова]],  [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
 | Қайтыс болған күні   = 07.01.1944
 | Қайтыс болған жері   = [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]],  [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
| Туған кездегі есімі      = 
 | Анасы                =Флоренс Ида Вид
 | Әкесі                =Чарльз Делано Генри
 | Жұбайы               = [[Герберт Гувер]]
 | Балалары             = Герберт Кларк Гувер-младший &lt;br /&gt; Аллан Генри Гувер
| Өмірлік ұстанымы          = 
| Марапаттары          = 
 | Қолтаңбасы           = Lou Henry Hoover Signature.svg
 | Монограммасы         = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
}}
'''Луиза Генри Гувер''' ({{lang-en|Lou Henry Hoover}}; [[29 наурыз]] [[1874 жыл|1874]] – [[7 қаңтар]] [[1944 жыл|1944]]), Лу Генри Гувер ретінде танымал – [[Америка Құрама Штаттары|Америка Құрама Штаттарының]] президенті [[Герберт Гувер|Герберт Гувердің]] әйелі және [[1929 жыл|1929]]-[[1933 жыл|1933 жылдары]] аралығынла [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-тың]] Бірінші ханымы.

== Өмірбаяны ==
[[Сурет:Aboard the USS Utah (BB-31) - Herbert Hoover and Lou Henry Hoover 150126-A-WQ129-042.jpg|солға|нобай|266x266 нүкте|Лу Гувер және Герберт Гувер]]
Луиза Генри Уотерлу, [[Айова|Айовада]] дүниеге келді. Ол банкир Чарльз Делано Генри мен Флоренс Ида Видтің отбасында туылды. 

Балалық шағын Лу [[Калифорния|Калифорниядағы]] кішігірім Уиттиер және Монтерей қалаларында өткізді. Ол тентек болып өсті. Чарльз Генри қызын өзімен бірге тауға алатын, бұл Луизаның балалық шағынын сүйікті естеліктері болатын. Лу керемет шабандоз болды. Сондай-ақ ол аң аулауды және минералдарды коллекциялауды жақсы көрді. 

Бастауыш және орта мектептен кейін Лу Сан-Хостағы педагогикалық колледжде оқыған. [[1894 жыл|1894 жылы]] Луиза [[Стэнфорд университеті|Стэнфорд университетіне]] түседі. Ол геология факультетінде жалғыз әйел-студент болды. 

Студент атанып, Лу сол жылы [[1891 жыл|1891 жылдан]] бастап сол жерде геология факультетінде оқыған [[Герберт Гувер|Герберт Гувермен]] танысады. 

Жұп Луизаның университетті бітіріп, білім алуды жалғастыру үшін, ал Герберт [[Аустралия|Аустралияда]] инженер мансабын қуу үшін неке тойды шегере тұрды. Герберт протестант-квакер болды. Мисс Генри Епископалық шіркедің дәстүрі бойынша тәрбиеленсе де, квакер болуды жөн көрді. 

[[1898 жыл|1898 жылы]] Луиза университетті аяқтаған кезде Герберт оған [[Аустралия|Аустралиядан]] телеграф арқылы ұсыныс жасады. 

Луиза Генри және [[Герберт Гувер]] [[1899 жыл|1899 жылы]] [[10 ақпан|10 ақпанда]] Монтерей, [[Калифорния|Калифорниядағы]] қалыңдықтың ата-анасының үйінде некелесті. 

== Балалары ==
Гувер жұбайларында екі ұл болды: 
* '''Герберт Кларк Гувер-кіші''' ([[1903 жыл|1903]]-[[1969 жыл|1969]]) – инженер, дипломат. [[1925 жыл|1925 жылы]] [[Стэнфорд университеті|Стэнфорд университетін]] бітіріп, авиақұрылыста инженер болып жұмыс істеді. [[1928 жыл|1928]]-[[1929 жыл|1929 жылдары]] [[Гарвард университеті|Гарвард бизнес мектебінде]] оқыды. Ақыры геофизикалық инженериямен айналысты. [[1954 жыл|1954]]-[[1957 жыл|1957 жылдары]] жақын шығыс істерінің Мемлекеттік хатшы болып жұмыс істеді. 
* '''Аллан Генри Гувер''' ([[1907 жыл|1907]]-[[1993 жыл|1993]]) – тау инженері. [[Лондон|Лондонда]] дүниеге келді, [[Стэнфорд университеті|Стэнфорд университетінде]] экономикалық факультетті аяқтады. [[1931 жыл|1931 жылы]] [[Гарвард университеті|Гарвард бизнес мектебінің]] магистр атағын алды. [[Калифорния|Калифорнияда]] тау инженері болып жұмыс істеді. 

== Қалған өмірі ==
[[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші Дүниежүзілік соғыс]] кезінде Лу күйеуіне белгиялық қашқындарға көмек беруге көмектесті. Бұл үшін ол [[1919 жыл|1919 жылы]] [[Бельгия]] патшасы І Альберт оны марапаттады. Уиттерде бастауыш мектепті ашылуына қатысты. Бұл мектеп [[2005 жыл|2005 жылы]] Лу Гувер атауын алды. Сондай-ақ Лу Гувер Пало-Альтодағы скауттарға арналған үйдің құрылысын қаржылай қолдады. Қазір бұл үй де Лу Гувер атағын алды. 

Бірінші ханым ретінде ол әр жыл сайын өткізілетін жаңы жылдық кештердің өткізілуін өткізді. Бұл мейрам [[Джон Адамс|Джон Адамстың]] бұйрығы [[1801 жыл|1801 жылдан]] бастап орындалған еді.

Миссис Гувер [[Миокард инфаркті|миокард инфарктінен]] [[1944 жыл|1944 жылы]] [[7 қаңтар|7 қаңтарда]] [[Нью-Йорк|Нью-Йоркте]] қайтыс болды. 

== Сілтемелер ==
* [http://hoover.archives.gov/index.html The Herbert Hoover Presidential Library-Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031209093334/http://hoover.archives.gov/index.html |date=2003-12-09 }}
* [http://www.ecommcode.com/hoover/hooveronline/LHH_WEBSITE/WebPages/Girlhood%201874-1893/Girlhood%201874-1893.htm Illustrated biographical sketch of Louise Henry Hoover] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081011120214/http://www.ecommcode.com/hoover/hooveronline/LHH_WEBSITE/WebPages/Girlhood%201874-1893/Girlhood%201874-1893.htm |date=2008-10-11 }} Hosted by the National Archives and Records Administration
* [http://www.firstladies.org/biographies/firstladies.aspx?biography=32 First Lady Biography: Lou Hoover] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120509084107/http://www.firstladies.org/biographies/firstladies.aspx?biography=32 |date=2012-05-09 }} Hosted by the National First Ladies' Library
* [https://web.archive.org/web/20120224210227/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=27268120 Anne Beiser Allen and Jon L. Wakelyn; ''An Independent Woman: The Life of Lou Henry Hoover'' Greenwood Press, 2000]
* [http://www.pa-roots.org/data/read.php?3243,661324 Biography of William Henry, great-grandfather of Lou Henry Hoover] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228015443/http://www.pa-roots.org/data/read.php?3243,661324 |date=2019-12-28 }}
* [https://web.archive.org/web/20170131185924/http://www.pa-roots.org/data/read.php?3243,661186 Biography of Abigail Hunt, great-grandmother of Lou Henry Hoover]

{{АҚШ Бірінші ханымдары}}</text>
      <sha1>44x362dp6p5ad1esrb5p50ira33160y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Легион (телехикая)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>577647</id>
    <revision>
      <id>3692774</id>
      <parentid>3642565</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T00:18:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8970" sha1="a38c37agmgi5b19bj9v9n3yog3ypr5z" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2017}}

&quot;'''Легион'''&quot; ({{Lang-en|Legion}}) — [[Америка Құрама Штаттары|американдық]] телехикая, Ноем Хоулимен FX үшін  құрылған. Телехикая аттас [[Marvel Comics]]-тің кейіпкерінің өмірбаяны бойынша негізделген — Дэвид Хэллер (&quot;Легион&quot;). Шоу Marvel Television және FX Productions-пен бірлесіп түсірілген. Телехикаяның алғашқы көрінісі 2017 жылдың 8 ақпанына жобаланға. 2017 жылдың 15 наурызында хикая екінші маусымға ұзартылды.

Ресейдегі алғашқы көрінісі FOX телеарнасында 2017 жылы 9 ақпанда 19:00 және 22:00-де өтті.

== Желі ==
Дэвид Хэллерге [[шизофрения]] диагнозы қойылған, ол өзінің психикалық аурумен жасөспірім уақытысынан бері күресіп келе жатыр. Өз тұлғасының көптігінен шаршаған (әрбір оның тұлғасы белгілі бір күке ие) Дэвид, дұрыс ойлау қабілетін қайтаруға түрлі іс-әрекеттерді жасап жатыр. Дэвид бұл әректтерден бас тартады, бірақ сосын барлығы бір кездесумен өзгереді. 

== Рөлдерде ==
=== Негізгі құрамы ===
* Дэн Стивенс, Дэвид Хэллер рөлінде
* Рейчел Келлер, Сидни (Сид) Барретт рөлінде
* Обри Плаза, Ленни Баскер, Дэвидтің құрбысы рөлінде
* Билл Ирвин, Кэр Лаудермилк, генетик рөлінде
* Джереми Харрис, Птономи Уоллэйс рөлінде
* Эмбер Мидтхандер, Кэрри Лаудермилк рөлінде
* Кэти Аселтон, Эми Хэллер, Дэвидтің әпкесі рөлінде
* Джин Смарт, Мелани Берд, дәрігер-терапевт рөлінде

=== Екінші кезектегі құрамы ===
* Дэвид Селби, үшінші бөлімнің агенті рөлінде
* Дэвид Ферри, Деннис Киссинджер рөлінде
* Элли Арайза, Филли рөлінде
* Маккензи Грей, Уолтер / Око рөлінде
* Скотт Лоуренс, Пул рөлінде
* Джемейн Клемент, Оливер Берд рөлінде

== Өндірісі ==

=== Әзірлеу ===
2015 жылдың қазанында FX телеарнасы &quot;Легионның&quot; сынымалы бөліміне тапсырыс берді, ал телехикаяның режиссері, атқарушы продюссер және сценарийшісі болып Ной Хоули бекітілді. 2016 жылыдң қаңтардың басында, Рэйчел Келлер жетекші әйел рөлін ойнайтыны туралы белгілі болды. Дэн Стивенс, Джин Смарт және Обри Плаза жобадағы рөлдерін ақпанда алса, Джереми Харрис және Эмбер Мидтандер негізгі актерлік құрамға кейінірек қосылды. Кэти Аселтон рөлді наурызда алды. FX телеарнасының президенті Джон Лэндграф 2016 жылдың қаңтарында телехикая туралы біраз ақпарат берді, мысалыға, телехикая кинематографиялық әлемдегі X-Men-мен ешбір байланыспайды деген және алғашқы маусымға 10 бөлім түсіріледі деген. Хоули HitFix-ке телехикаяда ешбір X-Men болмайды деген, бірақ сондада Брайан Сингер айтуы бойынша, телехикая X-Men әлемінің бір бөлігі болады деді. 

=== Түсіруі ===
Сынымалы бөлімнің  түсіруі Ванкуверде 2016 жылы өтті. Ал негізгі түсіруі 2016 жылдың жаз-күзінде өтті.

== Бөлімдер ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width: 100%; margin-right: 0px; margin-bottom: 10px;&quot;
|- style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background:#CBCBCB&quot;| №
! style=&quot;background:#CBCBCB&quot;| Атауы
! style=&quot;background:#CBCBCB&quot;| Режиссёр
! style=&quot;background:#CBCBCB&quot;| Сценарийші
! style=&quot;background:#CBCBCB&quot;| АҚШ-да көрсетілуі
! style=&quot;background:#CBCBCB&quot;| Шығарылу коды
{{Episode list|EpisodeNumber=1|Title=Бірінші бөлім|DirectedBy=[[Хоули, Ной|Ной Хоули]]|WrittenBy=Ной Хоули|OriginalAirDate=8 ақпан 2017|ProdCode=XLN01001|Viewers=1,62&lt;ref name=&quot;101Ratings&quot;&gt;{{cite web |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/wednesday-cable-ratings-feb-8-2017/|title=Wednesday cable ratings: 'Legion' premiere brings in strong numbers, 'The Magicians' holds steady|last=Welch|first=Alex|work=[[TV by the Numbers]]|date=February 9, 2017|accessdate=February 9, 2017|archiveurl=http://www.webcitation.org/6oA188fZY|archivedate=February 10, 2017|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;||LineColor=CBCBCB}}
{{Episode list|EpisodeNumber=2|Title=Екінші бөлім|DirectedBy=Майкл Аппендаль|WrittenBy=Ной Хоули|OriginalAirDate=15 ақпан 2017|ProdCode=XLN01002|Viewers=1,13&lt;ref name=&quot;102Ratings&quot;&gt;{{cite web |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/wednesday-cable-ratings-feb-15-2017/|title=Wednesday cable ratings: ‘Black Ink Crew’ wins the night, ‘Legion’ dips|last=Welch|first=Alex|work=[[TV by the Numbers]]|date=February 16, 2017|accessdate=February 17, 2017|archiveurl=http://www.webcitation.org/6oLyLwtDC|archivedate=February 18, 2017|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;||LineColor=CBCBCB}}
{{Episode list|EpisodeNumber=3|Title=Үшінші бөлім|DirectedBy=Майкл Аппендаль|WrittenBy=Питер Кэллоуэй|OriginalAirDate=22 ақпан 2017|ProdCode=XLN01003|Viewers=1.04&lt;ref name=&quot;103Ratings&quot;&gt;{{cite web |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/wednesday-cable-ratings-feb-22-2017/|title=Wednesday cable ratings: ‘Alaskan Bush People’ ticks up, ‘Legion’ ticks up|last=Welch|first=Alex|work=[[TV by the Numbers]]|date=February 23, 2017|accessdate=February 23, 2017|archiveurl=http://www.webcitation.org/6oVT4rw15|archivedate=February 24, 2017|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;||LineColor=CBCBCB}}
{{Episode list|EpisodeNumber=4|Title=Төртінші бөлім|DirectedBy=[[Кондраки, Лариса|Лариса Кондраки]]|WrittenBy=Натаниэль Халперн|OriginalAirDate=1 наурыз 2017|ProdCode=XLN01004|Viewers=0.75&lt;ref name=&quot;104Ratings&quot;&gt;{{cite web|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/wednesday-cable-ratings-march-1-2017/ |title=Wednesday cable ratings: ‘Legion’ takes a hit, ‘Six’ holds steady|last=Welch|first=Alex|work=[[TV by the Numbers]]|date=March 2, 2017|accessdate=2017-03-03}}&lt;/ref&gt;||LineColor=CBCBCB}}
{{Episode list|EpisodeNumber=5|Title=Бесінші бөлім|DirectedBy=Тим Милантс|WrittenBy=Питер Кэллоуэй|OriginalAirDate=8 наурыз 2017|ProdCode=|Viewers=&lt;!-- |ShortSummary    =--&gt;|LineColor=CBCBCB}}
{{Episode list|EpisodeNumber=6|Title=Алтыншы бөлім|DirectedBy=Хиро Мураи|WrittenBy=Натаниэль Халперн|OriginalAirDate=15 наурыз 2017|ProdCode=|Viewers=&lt;!-- |ShortSummary    =--&gt;|LineColor=CBCBCB}}
{{Episode list|EpisodeNumber=7|Title=Жетінші бөлім|DirectedBy=|WrittenBy=|OriginalAirDate=22 наурыз 2017|ProdCode=|Viewers=&lt;!-- |ShortSummary    =--&gt;|LineColor=CBCBCB}}
{{Episode list|EpisodeNumber=8|Title=Сегізінші бөлім|DirectedBy=|WrittenBy=|OriginalAirDate=29 наурыз 2017|ProdCode=|Viewers=&lt;!-- |ShortSummary    =--&gt;|LineColor=CBCBCB}}
|}

== Сілтемелер ==
* [http://www.fxnetworks.com/region-fx Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201165427/http://www.fxnetworks.com/region-fx |date=2015-02-01 }}(ағылш.)
* {{Imdb title|5114356|«Легион»}}(ағыл.)&lt;span id=&quot;cxmwwA&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt; &lt;/span&gt;''[[Internet Movie Database]]''&lt;span id=&quot;cxmwwA&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt; сайтында&lt;/span&gt;
* [https://web.archive.org/web/20170406070548/http://legion.foxtv.ru/ Бет телеарнасының сайтында FOX]{{Ref-ru}}(орыс.)

[[Санат:АҚШ телесериалдары]]
[[Санат:Ағылшын тіліндегі телесериалдар]]</text>
      <sha1>a38c37agmgi5b19bj9v9n3yog3ypr5z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Килиан Мбаппе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>604309</id>
    <revision>
      <id>3692736</id>
      <parentid>3692075</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:27:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Кабылбек Алихан|Кабылбек Алихан]] ([[User talk:Кабылбек Алихан|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3628938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10924" sha1="590z887jrzc5hgdlivd2p4wojl73vbu" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі = Килиан Мбаппе
|толық аты = Килиан Мбаппе Лоттен&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.asmonaco.com/en/article/kylian-mbappe-precocious-talent-70704.html|title=Kylian Mbappé, precocious talent|author=Simon Rémoussin|publisher=AS Monaco FC|lang=en|date=2016-10-24|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161028190047/http://www.asmonaco.com/en/article/kylian-mbappe-precocious-talent-70704.html|archivedate=2016-10-28 |access-date=2018-09-23}}&lt;/ref&gt;
|лақап аты = ''Донателло'' ({{lang-fr|Donatello}})&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thesun.co.uk/world-cup-2018/6748750/kylian-mbappe-neymar-dani-alves-teenage-mutant-ninja-turtles-donatello/ |title=Kylian Mbappe’s mum ‘fears Neymar and Dani Alves are teasing her son over Teenage Mutant Ninja Turtles’ Donatello comparison |author=Toby Gannon |lang=en |date=2018-07-11|publisher=The Sun}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://rmcsport.bfmtv.com/football/psg-pourquoi-mbappe-est-surnomme-donatello-dans-le-vestiaire-1258783.html |title=PSG: pourquoi Mbappé est surnommé &quot;Donatello&quot; dans le vestiaire |author=Alexandre Jaquin|date=2017-09-18|publisher=RMC Sport}}&lt;/ref&gt;
|сурет = Kylian Mbappe France v Senegal 16 June 2026-391 (cropped).jpg
|сурет ені = 200px
|атауы = [[Франция Ұлттық футбол құрамасы|Франция құрамасы]]ндағы Мбаппе, 2026 жыл
|туған күні = 20.12.1998
|туған жері = [[Бонди]], [[Франция]]
|азаматтығы = {{байрақ|Франция}}
|бойы = 178 см
|салмағы = 73 кг
|позиция = [[шабуылшы]]
|қазіргі клуб = {{ту|Испания}} [[Реал Мадрид]]
|номері = 10
|жастар клубы = {{футбол карьерасы
|2010—2013|{{ту|Франция}} Бонди|
|2011—2013|{{ту|Франция}} Клерфонтен|
|2013—2015|{{ту|Франция}} Монако|}}
|клубтары = {{футбол карьерасы
|2015—2016|{{ту|Франция}} Монако-II|12 (4)
|2015—2018|{{ту|Франция}} [[Монако (футбол клубы)|Монако]]|41 (16)
|2017—2018|{{аренда}} {{ту|Франция}} [[Пари Сен-Жермен|ПСЖ]]|27 (13)
|2018—2024|{{ту|Франция}} [[Пари Сен-Жермен|ПСЖ]]|178 (162)
|2024—|{{ту|Испания}} [[Реал Мадрид]]|34 (31)}}
|ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2014—2015|{{ту|Франция}} Франция U17|2 (0)
|2016|{{ту|Франция}} Франция U19|11 (7)
|2017—|{{футбол|Франция}}|90 (50)}}
|медальдары = {{турнир|[[Футболдан әлем чемпионаты|Әлем чемпионаты]]}}
{{медаль|Алтын|[[Футболдан 2018 жылғы әлем біріншілігі|Ресей 2018]]}}
{{медаль|Күміс|[[Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі|Катар 2022]]}}
{{турнир|[[УЕФА Ұлттар Лигасы|Ұлттар Лигасы]]}}
{{медаль|Алтын|[[УЕФА Ұлттар Лигасы 2020/21|Италия 2021]]}}
}}
'''Килиан Мбаппе Лоттен''' ({{lang-fr|Kylian Mbappé Lottin}}; [[20 желтоқсан]] [[1998 жыл|1998]], [[Бонди]]) — француз футболшысы, «[[Реал Мадрид]]&lt;nowiki/&gt;» клубы мен [[Франция Ұлттық футбол құрамасы|Франция құрамасы]]ның шабуылшысы.

[[Футболдан Франция чемпионаты 2016/17|2016/17 жылғы маусымда Франция чемпионатының]] үздік жас футболшысы атанды. [[Футболдан 2018 жылғы әлем біріншілігі|2018 жылғы әлем чемпионы]] және үздік жас футболшы, Францияның жыл футболшысы.

== Клубтық мансабы == 
Кәсіпқой карьерасын 17 жасында «[[Монако (футбол клубы)|Монако]]» клубында бастады. Тұңғыш рет 2015 жылы 2 желтоқсанда Франция чемпионатындa «Кан» командасына қарсы 88-минутта [[Фабиу Коэнтрау|Фабиу Коэнтраудың]] орнына алаңға шықты. Сегіз күннен соң еурокубоктердегі дебют ойынын өткізіп, [[УЕФА Еуропа Лигасы|Еуропа Лигасының]] алтыншы турында «[[Тоттенхэм Хотспур|Тоттенхем]]ге» қарсы ойында алаңға шықты. Бұл кездесуде нәтижелі пасымен көзге түсті.

[[Сурет:2019-07-17_SG_Dynamo_Dresden_vs._Paris_Saint-Germain_by_Sandro_Halank–616.jpg|left|thumb|upright|Килиан Мбаппе [[Пари Сен-Жермен]] сапында]]

2016–2017 жылғы маусымда «Монако» [[УЕФА Чемпиондар Лигасы 2016/17|чемпиондар Лигасының]] жартылай финалына дейін жетті. Команданың осы жетістігіне көп үлес қосқан Мбаппе Еуропаға танылып үлгерді де, кәрі құрлықтың бірнеше алпауыт клубтары оны өз қатарына қосып алғысы келетінін мәлімдеді. 

Келесі маусымда Мбаппе «[[Пари Сен-Жермен]]» клубына жалға берілді. Енді ол [[Неймар]]мен бірге тізе қосып ойнады. Бірақ еурокубоктерде команда 1/8 финалдан аса алмады. Мбаппе Франция чемпионатында 27 матчта алаңға шығып, 13 гол соқты. Маусым біткен соң париждік клуб оны түпкілікті сатып алды. 

=== Реал Мадрид ===
2024 жылғы 3 маусымда [[Реал Мадрид]] клубымен 5 жылдық контрактқа отырды.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{cite web |date=2024-06-03 |title=Official Announcement: Mbappé |url=https://www.realmadrid.com/en-US/news/football/first-team/latest-news/comunicado-oficial-mbappe-03-06-2024 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240603180425/https://www.realmadrid.com/en-US/news/football/first-team/latest-news/comunicado-oficial-mbappe-03-06-2024 |archive-date=2024-06-03 |access-date=2024-06-03 |publisher=[[Реал Мадрид]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-06-03 |title=Mbappé signs for Real Madrid |url=https://www.realmadrid.com/en-US/news/football/first-team/latest-news/mbappe-nuevo-jugador-del-real-madrid-03-06-2024 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240603194608/https://www.realmadrid.com/en-US/news/football/first-team/latest-news/mbappe-nuevo-jugador-del-real-madrid-03-06-2024 |archive-date=2024-06-03 |access-date=2024-06-03 |website= |publisher=Real Madrid CF |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Осыдан кейін Мбаппе әлеуметтік желілерінде өзінің бақытымен бөлісті: «Бұл орындалған арман. Мен соңдай бақыттымын және өзімнің арман клубыма өткеніммен мақтанамын... Қазір қандай қобалжып тұрғанымды ешкім түсіне алмайды!».&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 June 2024 |title=Kylian Mbappe says Real Madrid move 'a dream come true' |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c199z0819vno |access-date=3 June 2024 |publisher=BBC Sport |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== Ұлттық құрама ==
[[Франция Ұлттық футбол құрамасы|Ұлттық құрама]]да тұңғыш рет 2017 жылы алаңға шықты. [[Футболдан 2018 жылғы әлем біріншілігі|2018 жылғы әлем біріншілігі]]нің екінші турында [[Перу Ұлттық футбол құрамасы|Перу]]дің қақпасына гол соғып, есеп ашты. 1/8 финалда Аргентинаның қапасына екі гол соқты (4:3). Финалда Хорватияның қақпасына да бір гол енгізді. 

Мбаппе турнирдің ең үздік жас ойыншысы атанды.&lt;ref&gt;https://www.championat.com/football/news-3490333-modrich-priznan-luchshim-igrokom-chm-2018-mbappe--luchshij-molodoj-igrok.html&lt;/ref&gt; Мбаппе [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі|2026 жылғы әлем біріншілігі]]не де қатысты.

== Жетістіктері ==
=== Командалық ===
{{ту|Франция}} '''[[Монако (футбол клубы)|Монако]]'''
* Франция чемпионы: 2016/17

{{ту|Франция}} '''[[Пари Сен-Жермен]]'''
* Франция чемпионы: 2017/18, 2018/19, 2019/20, 2021/22, 2022/23, 2023/24
* Француз Лигасының кубогы: 2017/18, 2019/20
* Франция кубогы: 2017/18, 2019/20, 2020/21, 2023/24
*Франция суперкубогы: 2019, 2020, 2023

{{ту|Испания}} '''[[Реал Мадрид]]'''
* УЕФА Суперкубогы: 2024
* Құрлықаралық кубок: 2024

=== Жеке ===

* Франция чемпионатының үздік жас ойыншысы: 2016/17
* Golden Boy жүлдесінің иегері: 2017
* Франция чемпионатының үздік мергені (2): 2018/19, 2019/20
* Франциядағы жыл футболшысы (2): 2018, 2019
* Әлем чемпионатының үздік жас ойыншысы: 2018
* «Копа» олжасының иегері: 2018
* 1 (3) лигадағы ай ойыншысы: сәуір 2017, наурыз 2018 , тамыз 2018
* Алтын бутсы иегері:24/25

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*[https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/342229 Профилі] — transfermarkt.com{{ref-en}}
{{Сыртқы сілтемелер}}
{{Реал Мадрид ФК құрамы}}
{{DEFAULTSORT:Мбаппе, Килиан}}
[[Санат:Франция футболшылары]]
[[Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Футболдан әлем чемпиондары]]
[[Санат:Монако ФК ойыншылары]]
[[Санат:Пари Сен-Жермен ФК ойыншылары]]
[[Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>590z887jrzc5hgdlivd2p4wojl73vbu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Люк Спиллер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>631544</id>
    <revision>
      <id>3692546</id>
      <parentid>3692520</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T11:59:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Аркалык тилдер орталыгы</username>
        <id>187998</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>су асты көзілдірігі</comment>
      <origin>3692546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5164" sha1="a99vooxaz9egyj6q3j3rgvvxpkq2dlv" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2019}} [[Queen]]&lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Музыкант
| Фон                  = solo_singer / non_vocal_instrumentalist / non_performing_personnel
| Туған кезіндегі аты                  = Люк Томас Спиллер
| Атының түпнұсқасы       = Luke Thomas Spiller
| Изображение          = 	File:2016 RiP The Struts - Luke Spiller - by 2eight - 8SC9278.jpg
| Описание изображения = Люк Спиллер, 2017 жыл
| Туған күні        = 26.09.1988
| Туған жері       = Бристоль, Ұлыбритания
| Мемлекет               = Ұлыбритания
| Белсенділік жылдары      = 2009 - қазіргі уақытқа дейін
| Дауыс түрі      = тенор
| Аспаптары          = вокал, пианино, гитара
| Жанрлары                = блюз-рок, глэм-рок, хард-рок
| Лақап аттары           = Luke Struts
| Қызметтес болған           = Майк Олдфилд
}}
'''[[Люк Спиллер]]''' - ''The Struts'' ағылшын рок-тобының мүшесі. Ол топтың жетекші вокалисті болып табылады және ''Bulletproof Baby'', ''Primadonna Like Me'', ''Body Talks'', ''One Night Only'', ''Put Your Hands Up'', ''Only Just A Call Away'' секілді әндер үшін өз вокалын жазды. 
== Өмірбаяны ==
Люк Томас Спиллер 1988 жылы 26 қыркүйекте Ұлыбританияның Солтүстігінде орналасқан Бристоль қаласында дүниеге келген. Оның Ханна Спиллер атты қарындасы бар. Люк 7 жасында болғанда бірінші рет [[Майкл Джексон|Майкл]] Джексонды көріп, оны қатты ұнатты. Люк өзін &quot;музыкалық арналар ұрпағының&quot; бірі ретінде сипаттады. Ол өскен кезде және мектептен кейін 12 түрлі музыкалық арналарды қосып қараған. Өзінің жасөспірімдік жасы ортасында ол [[Queen]] тобын анықтап, ''Queen I'' және ''Queen II'' көшірмелерін сатып алғаннан кейін олардың музыкасын басынан тыңдай бастады. Люк жасөспірім жасында театрға түсіп, сондай-ақ макияж және әйелдер киімімен эксперимент жасай бастады. Оның айтуынша, 15 жасында ол мектепке көзге арналған [[Су асты коммуникациялық кабель|су асты]] [[Көзілдірік|көзілдірігін]] қолданып, кейбір зұлым балалардан басқа, барлығы оны &quot;Люк Рок-жұлдыз&quot; деп атаған. Люк 2009 жылы бірінші рет Адам Слэкпен танысты. Олар бір-бірімен ән жазғанын ұнатып, The Struts тобын құрған. Кейін оларға тағы екі адам қосылды. Топтың алғашқы синглы — ''&quot;I Just Know&quot;'' - 2012 жылы шықты. Барлық әндерде вокалын орындаған Майк Олдфилд ''Man On The Rocks'' альбомының жазбасына Люк Спиллердің қатысуы топқа қосымша назар аударды, себебі альбом Еуропа елдерінің топ чартына көтерілген. Топ өз қызметінің алғашқы жылдарында танымал композицияларға каверлер жазған. Мысалы, Daft Punk музыкалық дуэтінің Get Lucky шығармасы. Люк тобымен бірге [[2014 жыл|2014]] жылы ''Everybody Wants'' және 2018 жылы ''Young&amp;Dangerous'' альбомдарына вокалын жазды. 2019 жылы олар ''Young&amp;Dangerous'' турында көптеген қалаларда концерт беріп, тур аяқталған соң фанаттарына жаңа контент беруге уәде берді. 

== Шығармашылығы ==
''The Struts'' тобының бас әншісі болып 2014 жылғы ''Everybody Wants'' және 2018 жылғы ''Young&amp;Dangerous'' альбомдарына өз вокалын және инструменталды партияларын жазған. 

== Синглдары және EP ==
* I Just Know (2012)
* Could Have Been Me (2013)
* Kiss This EP (2014)

== Альбомдары ==
* Everybody Wants (2014)
* Young&amp;Dangerous (2018)

== Дереккөздер ==
https://healthyceleb.com/luke-spiller-height-weight-age-body-statistics/123021
https://ru.wikipedia.org/wiki/The_Struts</text>
      <sha1>a99vooxaz9egyj6q3j3rgvvxpkq2dlv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692552</id>
      <parentid>3692546</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T12:02:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Аркалык тилдер орталыгы|Аркалык тилдер орталыгы]] ([[User talk:Аркалык тилдер орталыгы|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>2729335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4990" sha1="pme8uyl76snb93fut1oc5cpunj6qxh9" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2019}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Музыкант
| Фон                  = solo_singer / non_vocal_instrumentalist / non_performing_personnel
| Туған кезіндегі аты                  = Люк Томас Спиллер
| Атының түпнұсқасы       = Luke Thomas Spiller
| Изображение          = 	File:2016 RiP The Struts - Luke Spiller - by 2eight - 8SC9278.jpg
| Описание изображения = Люк Спиллер, 2017 жыл
| Туған күні        = 26.09.1988
| Туған жері       = Бристоль, Ұлыбритания
| Мемлекет               = Ұлыбритания
| Белсенділік жылдары      = 2009 - қазіргі уақытқа дейін
| Дауыс түрі      = тенор
| Аспаптары          = вокал, пианино, гитара
| Жанрлары                = блюз-рок, глэм-рок, хард-рок
| Лақап аттары           = Luke Struts
| Қызметтес болған           = Майк Олдфилд
}}
'''Люк Спиллер''' - ''The Struts'' ағылшын рок-тобының мүшесі. Ол топтың жетекші вокалисті болып табылады және ''Bulletproof Baby'', ''Primadonna Like Me'', ''Body Talks'', ''One Night Only'', ''Put Your Hands Up'', ''Only Just A Call Away'' секілді әндер үшін өз вокалын жазды. 
== Өмірбаяны ==
Люк Томас Спиллер 1988 жылы 26 қыркүйекте Ұлыбританияның Солтүстігінде орналасқан Бристоль қаласында дүниеге келген. Оның Ханна Спиллер атты қарындасы бар. Люк 7 жасында болғанда бірінші рет Майкл Джексонды көріп, оны қатты ұнатты. Люк өзін &quot;музыкалық арналар ұрпағының&quot; бірі ретінде сипаттады. Ол өскен кезде және мектептен кейін 12 түрлі музыкалық арналарды қосып қараған. Өзінің жасөспірімдік жасы ортасында ол Queen тобын анықтап, ''Queen I'' және ''Queen II'' көшірмелерін сатып алғаннан кейін олардың музыкасын басынан тыңдай бастады. Люк жасөспірім жасында театрға түсіп, сондай-ақ макияж және әйелдер киімімен эксперимент жасай бастады. Оның айтуынша, 15 жасында ол мектепке көзге арналған суасты қолданып, кейбір зұлым балалардан басқа, барлығы оны &quot;Люк Рок-жұлдыз&quot; деп атаған. Люк 2009 жылы бірінші рет Адам Слэкпен танысқан. Олар бір-бірімен ән жазғанын ұнатып, The Struts тобын құрған. Кейін оларға тағы екі адам қосылды. Топтың алғашқы синглы — ''&quot;I Just Know&quot;'' - 2012 жылы шықты. Барлық әндерде вокалын орындаған Майк Олдфилд ''Man On The Rocks'' альбомының жазбасына Люк Спиллердің қатысуы топқа қосымша назар аударды, себебі альбом Еуропа елдерінің топ чартына көтерілген. Топ өз қызметінің алғашқы жылдарында танымал композицияларға каверлер жазған. Мысалы, Daft Punk музыкалық дуэтінің Get Lucky шығармасы. Люк тобымен бірге 2014 жылы ''Everybody Wants'' және 2018 жылы ''Young&amp;Dangerous'' альбомдарына вокалын жазды. 2019 жылы олар ''Young&amp;Dangerous'' турында көптеген қалаларда концерт беріп, тур аяқталған соң фанаттарына жаңа контент беруге уәде берді. 

== Шығармашылығы ==
''The Struts'' тобының бас әншісі болып 2014 жылғы ''Everybody Wants'' және 2018 жылғы ''Young&amp;Dangerous'' альбомдарына өз вокалын және инструменталды партияларын жазған. 

== Синглдары және EP ==
* I Just Know (2012)
* Could Have Been Me (2013)
* Kiss This EP (2014)

== Альбомдары ==
* Everybody Wants (2014)
* Young&amp;Dangerous (2018)

== Дереккөздер ==
https://healthyceleb.com/luke-spiller-height-weight-age-body-statistics/123021
https://ru.wikipedia.org/wiki/The_Struts</text>
      <sha1>pme8uyl76snb93fut1oc5cpunj6qxh9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692578</id>
      <parentid>3692552</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T12:35:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Аркалык тилдер орталыгы</username>
        <id>187998</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>сілтеме жасалынды</comment>
      <origin>3692578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5017" sha1="38dmhxpfne8y8ibujgxj5e0lp223gf4" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2019}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Музыкант
| Фон                  = solo_singer / non_vocal_instrumentalist / non_performing_personnel
| Туған кезіндегі аты                  = Люк Томас Спиллер
| Атының түпнұсқасы       = Luke Thomas Spiller
| Изображение          = 	File:2016 RiP The Struts - Luke Spiller - by 2eight - 8SC9278.jpg
| Описание изображения = Люк Спиллер, 2017 жыл
| Туған күні        = 26.09.1988
| Туған жері       = Бристоль, Ұлыбритания
| Мемлекет               = Ұлыбритания
| Белсенділік жылдары      = 2009 - қазіргі уақытқа дейін
| Дауыс түрі      = тенор
| Аспаптары          = вокал, пианино, гитара
| Жанрлары                = блюз-рок, глэм-рок, хард-рок
| Лақап аттары           = Luke Struts
| Қызметтес болған           = Майк Олдфилд
}}
'''Люк Спиллер''' - ''The Struts'' ағылшын рок-тобының мүшесі. Ол топтың жетекші вокалисті болып табылады және ''Bulletproof Baby'', ''Primadonna Like Me'', ''Body Talks'', ''One Night Only'', ''Put Your Hands Up'', ''Only Just A Call Away'' секілді әндер үшін өз вокалын жазды. 
== Өмірбаяны ==
Люк Томас Спиллер 1988 жылы 26 қыркүйекте [[Ұлыбритания|Ұлыбританияның]] Солтүстігінде орналасқан Бристоль қаласында дүниеге келген. Оның Ханна Спиллер атты қарындасы бар. Люк 7 жасында болғанда бірінші рет Майкл Джексонды көріп, оны қатты ұнатты. Люк өзін &quot;музыкалық арналар ұрпағының&quot; бірі ретінде сипаттады. Ол өскен кезде және мектептен кейін 12 түрлі музыкалық арналарды қосып қараған. Өзінің жасөспірімдік жасы ортасында ол Queen тобын анықтап, ''Queen I'' және ''Queen II'' көшірмелерін сатып алғаннан кейін олардың музыкасын басынан тыңдай бастады. Люк жасөспірім жасында театрға түсіп, сондай-ақ макияж және әйелдер киімімен эксперимент жасай бастады. Оның айтуынша, 15 жасында ол мектепке көзге арналған суасты қолданып, кейбір зұлым балалардан басқа, барлығы оны &quot;Люк Рок-жұлдыз&quot; деп атаған. Люк 2009 жылы бірінші рет Адам Слэкпен танысқан. Олар бір-бірімен ән жазғанын ұнатып, The Struts тобын құрған. Кейін оларға тағы екі адам қосылды. Топтың алғашқы синглы — ''&quot;I Just Know&quot;'' - 2012 жылы шықты. Барлық әндерде вокалын орындаған Майк Олдфилд ''Man On The Rocks'' альбомының жазбасына Люк Спиллердің қатысуы топқа қосымша назар аударды, себебі альбом Еуропа елдерінің топ чартына көтерілген. Топ өз қызметінің алғашқы жылдарында танымал композицияларға каверлер жазған. Мысалы, Daft Punk музыкалық дуэтінің Get Lucky шығармасы. Люк тобымен бірге 2014 жылы ''Everybody Wants'' және 2018 жылы ''Young&amp;Dangerous'' альбомдарына вокалын жазды. 2019 жылы олар ''Young&amp;Dangerous'' турында көптеген қалаларда концерт беріп, тур аяқталған соң фанаттарына жаңа контент беруге уәде берді. 

== Шығармашылығы ==
''The Struts'' тобының бас әншісі болып 2014 жылғы ''Everybody Wants'' және 2018 жылғы ''Young&amp;Dangerous'' альбомдарына өз вокалын және инструменталды партияларын жазған. 

== Синглдары және EP ==
* I Just Know (2012)
* Could Have Been Me (2013)
* Kiss This EP (2014)

== Альбомдары ==
* Everybody Wants (2014)
* Young&amp;Dangerous (2018)

== Дереккөздер ==
https://healthyceleb.com/luke-spiller-height-weight-age-body-statistics/123021
https://ru.wikipedia.org/wiki/The_Struts</text>
      <sha1>38dmhxpfne8y8ibujgxj5e0lp223gf4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692733</id>
      <parentid>3692578</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:22:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Аркалык тилдер орталыгы|Аркалык тилдер орталыгы]] ([[User talk:Аркалык тилдер орталыгы|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>2729335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4990" sha1="pme8uyl76snb93fut1oc5cpunj6qxh9" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2019}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Музыкант
| Фон                  = solo_singer / non_vocal_instrumentalist / non_performing_personnel
| Туған кезіндегі аты                  = Люк Томас Спиллер
| Атының түпнұсқасы       = Luke Thomas Spiller
| Изображение          = 	File:2016 RiP The Struts - Luke Spiller - by 2eight - 8SC9278.jpg
| Описание изображения = Люк Спиллер, 2017 жыл
| Туған күні        = 26.09.1988
| Туған жері       = Бристоль, Ұлыбритания
| Мемлекет               = Ұлыбритания
| Белсенділік жылдары      = 2009 - қазіргі уақытқа дейін
| Дауыс түрі      = тенор
| Аспаптары          = вокал, пианино, гитара
| Жанрлары                = блюз-рок, глэм-рок, хард-рок
| Лақап аттары           = Luke Struts
| Қызметтес болған           = Майк Олдфилд
}}
'''Люк Спиллер''' - ''The Struts'' ағылшын рок-тобының мүшесі. Ол топтың жетекші вокалисті болып табылады және ''Bulletproof Baby'', ''Primadonna Like Me'', ''Body Talks'', ''One Night Only'', ''Put Your Hands Up'', ''Only Just A Call Away'' секілді әндер үшін өз вокалын жазды. 
== Өмірбаяны ==
Люк Томас Спиллер 1988 жылы 26 қыркүйекте Ұлыбританияның Солтүстігінде орналасқан Бристоль қаласында дүниеге келген. Оның Ханна Спиллер атты қарындасы бар. Люк 7 жасында болғанда бірінші рет Майкл Джексонды көріп, оны қатты ұнатты. Люк өзін &quot;музыкалық арналар ұрпағының&quot; бірі ретінде сипаттады. Ол өскен кезде және мектептен кейін 12 түрлі музыкалық арналарды қосып қараған. Өзінің жасөспірімдік жасы ортасында ол Queen тобын анықтап, ''Queen I'' және ''Queen II'' көшірмелерін сатып алғаннан кейін олардың музыкасын басынан тыңдай бастады. Люк жасөспірім жасында театрға түсіп, сондай-ақ макияж және әйелдер киімімен эксперимент жасай бастады. Оның айтуынша, 15 жасында ол мектепке көзге арналған суасты қолданып, кейбір зұлым балалардан басқа, барлығы оны &quot;Люк Рок-жұлдыз&quot; деп атаған. Люк 2009 жылы бірінші рет Адам Слэкпен танысқан. Олар бір-бірімен ән жазғанын ұнатып, The Struts тобын құрған. Кейін оларға тағы екі адам қосылды. Топтың алғашқы синглы — ''&quot;I Just Know&quot;'' - 2012 жылы шықты. Барлық әндерде вокалын орындаған Майк Олдфилд ''Man On The Rocks'' альбомының жазбасына Люк Спиллердің қатысуы топқа қосымша назар аударды, себебі альбом Еуропа елдерінің топ чартына көтерілген. Топ өз қызметінің алғашқы жылдарында танымал композицияларға каверлер жазған. Мысалы, Daft Punk музыкалық дуэтінің Get Lucky шығармасы. Люк тобымен бірге 2014 жылы ''Everybody Wants'' және 2018 жылы ''Young&amp;Dangerous'' альбомдарына вокалын жазды. 2019 жылы олар ''Young&amp;Dangerous'' турында көптеген қалаларда концерт беріп, тур аяқталған соң фанаттарына жаңа контент беруге уәде берді. 

== Шығармашылығы ==
''The Struts'' тобының бас әншісі болып 2014 жылғы ''Everybody Wants'' және 2018 жылғы ''Young&amp;Dangerous'' альбомдарына өз вокалын және инструменталды партияларын жазған. 

== Синглдары және EP ==
* I Just Know (2012)
* Could Have Been Me (2013)
* Kiss This EP (2014)

== Альбомдары ==
* Everybody Wants (2014)
* Young&amp;Dangerous (2018)

== Дереккөздер ==
https://healthyceleb.com/luke-spiller-height-weight-age-body-statistics/123021
https://ru.wikipedia.org/wiki/The_Struts</text>
      <sha1>pme8uyl76snb93fut1oc5cpunj6qxh9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Армен Варданович Саркисян</title>
    <ns>0</ns>
    <id>635495</id>
    <revision>
      <id>3692921</id>
      <parentid>3628138</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T11:04:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3692921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29840" sha1="ttbao66kbim8rth6iaxyx9howzlzmue" xml:space="preserve">{{мағына|Армен Саркисян}}
{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  =мемлекет басшысы 
 | Қазақша есімі        = Армен Варданович Саркисян
 | Шынайы есімі         = {{lang-hy|Արմեն Վարդանի Սարգսյան}}
 | Суреті               = President of the Republic of Armenia Armen Sarkissian (cropped).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                =
 | Титулы               = 4-[[Армения президенті]]
 | Ту                   = Flag of the President of Armenia.svg
 | Ту2                  = Flag of Armenia.svg
 | Реті                 = 4
 | Басқара бастады      = 9 сәуір 2018
 | Басқаруын аяқтады    = 23 қаңтар 2022
 | Ізашары              = [[Серж Азатович Саргсян|Серж Саргсян]]
 | Ізбасары             = [[Ален Робертович Симонян|Ален Симонян]] ({{м.а.}})
 | Президент            = 
 | Премьер              =[[Карен Вильгельмович Карапетян|Карен Карапетян]]&lt;br /&gt;[[Серж Азатович Саргсян|Серж Саргсян]]&lt;br /&gt;[[Карен Вильгельмович Карапетян|Карен Карапетян]]&lt;br /&gt;[[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]]
 | Титулы_2             = 5-[[Армения премьер-министрі]]
 | Ту_2                 = Coat of arms of Armenia.svg
 | Ту2_2                = Flag of Armenia.svg
 | Басқара бастады_2    = 8 қараша 1996
 | Басқаруын аяқтады_2  = 28 ақпан 1997
 |Президент_2           = [[Левон Акопович Тер-Петросян|Левон Тер-Петросян]]
 | Ізашары_2            = [[Грант Араратович Багратян|Грант Багратян]]
 | Ізбасары_2           = [[Роберт Седракович Кочарян|Роберт Кочарян]]
 | Титулы_3             = Арменияның [[Бельгия]]дағы елшісі
 | Ту_3                 = Flag of Armenia.svg
 | Ту2_3                = Flag of Belgium.svg
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = 1995
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1996
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = [[Виген Иванович Читечян|Виген Читечян]]
 | Титулы_4             =Арменияның [[Люксембург]]тегі елшісі
 | Ту_4                 = Flag of Armenia.svg
 | Ту2_4                = Flag of Luxembourg.svg
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 1995
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1996
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = [[Виген Иванович Читечян|Виген Читечян]]
 | Титулы_5             =Арменияның [[Ватикан]]дағы елшісі
 | Ту_5                 = Flag of Armenia.svg
 | Ту2_5                = Flag of the Holy See.svg
 | Басқара бастады_5    = 1995
 | Басқаруын аяқтады_5  = 1996
 | Ізашары_5            = 
 | Ізбасары_5           = 
 | Титулы_6             =Арменияның [[Ұлыбритания]]дағы елшісі
 | Ту_6                 = Flag of Armenia.svg
 | Ту2_6                = Flag of the United Kingdom.svg
 | Реті_6              = 
 | Басқара бастады_6    = 8 сәуір 1998
 | Басқаруын аяқтады_6  = 8 сәуір 2018
 | Ізашары_6           = 
 | Ізбасары_6           = Армен Лилоян
 | Туған күні         =23.6.1953
 | Туған жері         = {{туғанжері|Ереван|Ереванда}}, [[Армян Кеңестік Социалистік Республикасы|Армян КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = [[Армян-Григориан шіркеуі]]
 | Әкесі                =Вартан Хоренович Саркисян
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = Нуне Саркисян
 | Балалары             = 2
 | Партиясы             = [[Партиясыз]]
 | Білімі               = [[Ереван мемлекеттік университеті]]
 | Мамандығы            = [[Ғылым кандидаты]]
 | Қолтаңбасы           = Armen Sarkissian signature.png
 | Сайты                = 
 | Commons              = Armen Sarkissian
 | Марапаттары          =[[Сурет:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի շքանշանի ժապավեն.gif|50x50 нүкте]] [[Сурет:Order of St. Gregory the Great.png|50x50 нүкте]] [[Сурет:Cavaliere OMRI BAR.svg|50x50 нүкте]]
}}
'''Армен Варданович Саркисян''' ({{lang-hy|Արմեն Վարդանի Սարգսյան}}, [[23 маусым]] [[1953 жыл|1953]], [[Ереван]]) — армениялық саясаткер, дипломат, физик, 1996 жылғы 4 қарашадан 1997 жылғы 20 наурызға дейін [[Армения премьер-министрі]] және 2018 жылғы 9 сәуірден мен 2022 жылдың 23 қаңтардың аралығында [[Армения президенті]].&lt;ref&gt;https://www.gov.am/ru/prime-ministers/&lt;/ref&gt;

==Ерте мансап және білімі==
Саркисян [[Ереван мемлекеттік университеті]]нің теориялық физика-математика факультетін бітірген.

Ол [[Армения Ұлттық Ғылым академиясы]]ның және Арменияның Ұлттық бәсекеге қабілеттілік кеңесінің мүшесі болды.

1976-1984 жылдары ол Ереван мемлекеттік университетінің сол кездегі ассистенті, физика кафедрасында болды. 1982 жылы ол [[Кембридж университеті]]нің қонаққа келген ғылыми қызметкері және профессоры болды. 1988 жылы ол сол университеттің теориялық физика кафедрасында күрделі физикалық құбылыстарды компьютерлік модельдеу кафедрасын құрды, содан кейін бастығы болды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.tcs.cam.ac.uk/news/0038191-former-cambridge-professor-to-become-candidate-for-armenian-president.html |title=Former Cambridge Professor to become candidate for Armenian President &amp;#124; News &amp;#124; The Cambridge Student |publisher=Tcs.cam.ac.uk |date= |accessdate=2018-07-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.weforum.org/people/armen-sarkissian |title=Armen Sarkissian &amp;#124; World Economic Forum |publisher=Weforum.org |date= |accessdate=2018-07-15}}&lt;/ref&gt;

Саркисян 1991 жылғы [[Тетрис]] спинофты [[Wordtris]] ойынының авторларының бірі болды.&lt;ref&gt;gamespot.com, [https://gamefaqs.gamespot.com/snes/588860-wordtris/credit Wordtris – Credits]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;showsotros.com, [http://showsotros.com/video-game-reviews/game-boy-wordtris Video Game Title: &quot;Wordtris&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230409115910/http://showsotros.com/video-game-reviews/game-boy-wordtris |date=2023-04-09 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;mobygames.com, [http://www.mobygames.com/game/snes/wordtris_ Wordtris (SNES)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.panarmenian.net/eng/news/251013/|title=Tetris-Wordtris co-creator nommed for Armenia president's post|date=2018-01-19|publisher=Panarmenian.Net|accessdate=2018-07-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://armenpress.am/eng/news/922634/potential-presidential-candidate-armen-sarkissian-presents-story-behind-creating-tetris.html|title=Potential presidential candidate Armen Sarkissian presents story behind creating TETRIS-WORDTRIS|publisher=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.eurasiahouse.com/directors/armen-sarkissian|title=eurasia » Armen Sargsyan|date=|publisher=Eurasiahouse.com|accessdate=2018-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180513064928/http://www.eurasiahouse.com/directors/armen-sarkissian|archive-date=2018-05-13|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.aravot-en.am/2018/02/14/207704/|title=Armenia’s presidential candidate takes ‘Tetris’ to ‘Synopsis’ to show to students: ‘I am one of you’ &amp;#124; www.aravot-en.am}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
* 1970-1976 жж. - [[Ереван мемлекеттік университеті]]нің [[физика]] кафедрасы.
* 1976-1978 жж. - ЮМУ-дің физика факультетінің теориялық физика кафедрасының аспиранты.
* 1979-1984 жж. - ЮМУ физика кафедрасының теориялық физика кафедрасының ассистенті.
* 1981 жылы физика-математика ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін диссертациясын «Гравитацияның биметикалық теориясындағы асқан аспан конфигурациясы» тақырыбында қорғады.&lt;ref&gt;https://search.rsl.ru/ru/record/01008873729 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180303050811/https://search.rsl.ru/ru/record/01008873729 |date=2018-03-03 }}&lt;/ref&gt;
* 1984-1985 жж. - [[Кембридж университеті]]нің оқытушысы ([[Ұлыбритания]]).
* 1985-1992 жж. - ЮМУ физика кафедрасының теориялық физика кафедрасының оқытушысы.
* 1990-1992 жж. - ЮМУ-дің физика факультетінің теориялық физика кафедрасында күрделі жүйелерді математикалық модельдеу кафедрасының негізін қалаушы және жетекшісі.
* 1992-1993 жж. - Арменияның [[Ұлыбритания]]дағы елшісі.
* 1993-1994 жж. - Арменияның [[Еуропадағы Одақтағы]] басты елшісі.
* 1995-1996 жж. - Арменияның Бельгия Корольдігіндегі елшісі, Арменияның еуропалық католик қоғамдастығының басшысы, Арменияның Ватикандағы елшісі, Арменияның Люксембургтегі елшісі.
* 1996-1997 жылдары - [[Армения премьер-министрі]].
* 1998–2000 - Арменияның Ұлыбританиядағы арнайы және уәкілетті елшісі.
* 2013 ж (бірнеше ай) - «Амулсар» кенішін дамытушы «Лидия Интернешнл» компаниясы директорлар кеңесінің мүшесі 
* 2013 жылдан бастап - Дилижан халықаралық мектебінің қамқоршылық кеңесінің мүшесі.
* 2018 жылғы 2 наурызда Армения Республикасының Президенті болып сайланды.
* 2018 жылғы 9 сәуір - Саркисян Армения Президенті лауазымына тағайындалды.
Теориялық физика, астрофизика, компьютерлік модельдеу, саясаттану және өтпелі экономика туралы көптеген ғылыми мақалалар мен жарияланымдардың авторы.

==Баспасөз хабарламасы==
Llagir.am сайтының хабарлауынша, Армен Саргсян «[[Тетрис]]» компьютерлік ойынын жасауға қатысқан.

Армен Саркисянның әйелі Нуне Саргсян сұхбатында «коммунистер оған елден кетуге рұқсат бермей тұрып, оны 13 рет түрлі университеттерге шақырғанын» атап өтті.

Саркисян жұбы мен Ұлыбритания корольдік отбасының жақындығы кеңінен танымал. 2013 жылдың мамырында Армен Саргсян ханзада Чарльзды Арменияға сапарға шығарды

Екі ұлы да [[Англия]]ның беделді мектептерінде білім алды

Он шақты журналистік ұйым бірлескен мәлімдеме жасады, онда, атап айтқанда, Армения Саркисян Армения президентінің қызметіне кірісіп, «Конституцияда нақты белгіленген азаматтық талаптарын бұзып» отырғаны айтылды. Атап айтқанда, Армен Саргсян «Азаматтық туралы» РА заңын бұзып, қос азаматтығына тыйым салды, Армения мен Ұлыбританияның азаматы бола тұра 5 жыл бойы (2002-2007 жж.) Бір мезгілде айыпталған. Британдық салық қызметінің ашық көздеріне сілтеме жасаған «Храпарак» («Квадрат») газетінің мәліметінше, «Евразия Хаус Интернешнл» ЖШҚ құрылтайшысы және директоры Армен Саркисян салық органдарына есептерді өте мұқият тапсырған. 2011-2014 жылдар аралығында ұсынған құжаттарға сәйкес, Саркисян Ұлыбританияны тұрғылықты ел ретінде, ал оның азаматтығын азаматтығы ретінде көрсетеді.

Армен Саркисян өзінің Ұлыбританияның бұрынғы азаматтығын растады. Неліктен Ұлыбритания азаматтығын алуға өтініш бергені туралы айта отырып, Саркисян өзінің жұмыс сипатына байланысты үнемі саяхаттарда болғанын, сонымен бірге «қауіпсіздікке қатысты мәселелер де және басқалары да болды» деп түсіндірді. Армен Саркисянның мәлімдемесіне сәйкес, 2011 жылдың 2 желтоқсанынан бастап ол тек Арменияның азаматы. Ол сонымен бірге 2011 жылдың желтоқсанында оппозиция жетекшісі [[Никол Воваевич Пашинян|Пашинянға]] [[Ұлыбритания]] азаматтығын жоғалтқанын растайтын құжаттарды ұсынды.

Армен Саркисян [[Армения президенті|Армения президенті]] ретінде алғашқы шетелдік сапарын Грузияға жасады

[[2018 жыл]]дың [[16 қазан]]ында Армен Саркисян республика үкіметінің отставкасы туралы жарлыққа қол қойды.&lt;ref&gt;[http://lat.egemen.kz/article/176263-armeniya-prezidenti-ukimettinh-otstavkasyn-qabyldady Армения президенті үкіметтің отставкасын қабылдады Қолданылған материалдарға міндетті түрде www.egemen.kz сайтына гиперсілтеме берілуі тиіс / Любое использование материалов допускается только при наличии гиперссылки на egemen.kz: https://egemen.kz/article/176263-armeniya prezidenti-ukimettinh-otstavkasyn-qabyldady
© egemen.kz 16.10.2018]&lt;/ref&gt;

2019 жылдың 3 сәуіріндегі жағдай бойынша Армен Саркисянға бес жарым миллион еуро тиесілі. Бірнеше жыл бұрын ол үлкен сомаларға иелік етті.

2019 жылдың жазында Халықаралық Республикалық Институттың (АҚШ) сауалнамасына сәйкес, Армен Саркисян республика тұрғындары арасындағы танымалдылық рейтингінде Армения Премьер-Министрі Никол Пашиняннан озып кетті.

===Армения президенті (2018 − 2022)===
====Сайлау====
Президент [[Серж Азатович Саргсян|Серж Саргсян]] 2018 жылғы 19 қаңтарда Саркисянның Президенттікке кандидатурасын [[Армениядағы президент сайлауы (2018)|2018 жылғы Армениядағы президент сайлауы]] кезінде басқарушы [[Арменияның республикалық партиясы|Республикалық партия]] қолдауға кеңес берді. Ол сондай-ақ [[Армения төңкеріс федерациясы|Армения төңкеріс федерациясы]] блогынан және Царукиан парламенттік блогынан қосымша қолдау алды.

Ол Ұлттық Ассамблеяның көпшілік дауысымен 2018 жылы 2 наурызда 105 адамнан тұратын палатада 90 дауыспен президент болып сайланды. Саркисян сайлауда жалғыз кандидат болды.&lt;ref&gt;[https://kaz.tengrinews.kz/world_news/armeniya-prezident-saylandyi-287359/ Армения президенті сайланды 2.3.2018]&lt;/ref&gt;

====Ұлықтау====
Саркисян 2018 жылы 9 сәуірде ұлықталды. Ұлықтау рәсімі [[Ереван]]дағы [[Карен Демирчян атындағы спорттық-концерттік кешен|Карен Демирчян кешенінде өтті]].&lt;ref&gt;{{cite web |author = |url = https://news.am/eng/news/441802.html |title = Armenia President-elect expected to take oath of office at Yerevan sports, concert complex |website = News.am |date=2018-03-19 |accessdate = 2018-04-18 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://arka.am/en/news/politics/armenia_s_new_president_to_be_sworn_in_at_demirchyan_sports_and_concert_complex/ |title = Armenia’s new president to be sworn in at Demirchyan sports and concert complex |website = Arka.am |date=2018-03-20 |accessdate=2018-04-18 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author = APA IT |url = http://m.apa.az/en/world-news/cis-countries-news/presidential-inauguration-held-in-armenia.html |title = Presidential inauguration held in Armenia |publisher = M.apa.az |accessdate = 2018-04-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180613161323/http://m.apa.az/en/world-news/cis-countries-news/presidential-inauguration-held-in-armenia.html |archive-date = 2018-06-13 |url-status = dead }}&lt;/ref&gt; Салтанатты рәсімнен кейін ол Ераблур әскери пантеонында болып, қорғаныс министрі [[Виген Александрович Саргсян|Виген Саргсян]] мен бірге ескерткішке гүл шоқтарын қойды.&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.armradio.am/en/2018/04/09/president-armen-sarkissian-visits-yerablur-pantheon/ |title = President Armen Sarkissian visits Yerablur Pantheon &amp;#124; Public Radio of Armenia |website = Armradio.am |date=2018-04-09 |accessdate=2018-04-18 }}&lt;/ref&gt;

====Президенттік====
[[File:Il Presidente della Repubblica Sergio Mattarella con il Presidente della Repubblica d’Armenia, Armen Sarkissian 06.jpg|thumb|Саркисян [[Италия президенті]] [[Серджио Маттарелла]]ны қарсы алады.]]
[[File:Secretary Pompeo shakes hands with Armenian President Sarkissian (41282705200).jpg|thumb|Саркисян АҚШ Мемлекеттік хатшысы [[Майк Помпео]] мен кездесті.]]
Ұлықтау күні [[Карен Вильгельмович Карапетян|Карен Карапетян]] бастаған үкімет отставкаға кетіп, Ұлттық жиналыстағы партияларға премьер-министрге ұсыныстарын ортаға салу үшін бір апта болды. Бұрынғы президент Серж Саргсянды 16 сәуірде Ұлттық Ассамблеядағы басқарушы партиялардың мүшелері бірауыздан ұсынды,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rferl.org/a/armenian-ruling-party-says-open-opposition-prime-minister-candidates-sarkisian-/29083987.html|title=Armenia's Ruling Party 'Open' To Opposition Candidates For PM|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|language=en|access-date=2018-03-12}}&lt;/ref&gt; ал 17 сәуірде премьер-министр болып бекітілді. Алайда, Саргсянның премьер-министр болып сайлануы ауқымды [[Армениядағы барқыт төңкерісі|наразылықтармен кездесті]] және ол қызметке кіріскеннен кейін алты күннен кейін қызметінен кетті.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rferl.org/a/armenia-opposition-protests-parliament-vote-sarkisian-prime-minister/29172095.html|title=Lawmakers Approve Sarkisian As Armenia's PM Despite Countrywide Protests|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|language=en|access-date=2018-04-17}}&lt;/ref&gt; Карапетян кейін премьер-министрдің міндетін атқарушы болып тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://armenianweekly.com/2018/04/23/breaking-serge-sarkisian-resigns-as-prime-minister/|title=Breaking: Serge Sarkisian Resigns as Prime Minister|last=Hairenik|date=2018-04-23|work=The Armenian Weekly|access-date=2018-04-23|language=en-US}}&lt;/ref&gt; 2018 жылғы 8 мамырда [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]] 59-42 дауыспен Ұлттық жиналыста премьер-министр болып сайланды.&lt;ref&gt;{{cite news |author=EADaily |title=Karen Karapetyan to be Armenian acting prime minister |accessdate=April 23, 2018 |url=https://eadaily.com/en/news/2018/04/23/karen-karapetyan-to-be-armenian-acting-prime-minister}}&lt;/ref&gt;

Саркисян Грузия Демократиялық Республикасының құрылуының жүз жылдық мерекесіне қатысу үшін [[Тбилиси]]ге өзінің алғашқы ресми шетелдік сапарында 2018 жылы 26 мамырда барды. Сапар барысында ол грузиндік әріптесі [[Георгий Маргвелашвили]]мен келіссөздер жүргізді, Бидзина Иванишвили және [[Саули Ниинистё|Саули Ниинистё]] мен кездесулер өткізді.&lt;ref&gt;{{cite web|author=09:09, 26.05.2018 |url=https://news.am/eng/news/453317.html |title=Armenia President in Tbilisi, meets with Georgia ex-PM (PHOTOS) |publisher=News.am |date=2018-05-26 |accessdate=2018-07-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Source Panorama.am |url=https://www.panorama.am/en/news/2018/05/26/President-Sarkissian/1955209 |title=President Sarkissian meets with his Finnish counterpart - Panorama &amp;#124; Armenian news |publisher=Panorama.am |date= |accessdate=2018-07-15}}&lt;/ref&gt;

2018 жылдың маусым айында Саркисян конституцияға президенттің билігін премьер-министрдің күшімен теңестіру үшін өзгерістер енгізуді ұсынды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.voanews.com/a/armenian-president-yerevan-lacks-constitutional-balance/4424841.html |title=Armenian President: Yerevan Lacks Constitutional Balance |publisher=Voanews.com |date=2018-06-05 |accessdate=2018-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180623004813/https://www.voanews.com/amp/armenian-president-yerevan-lacks-constitutional-balance/4424841.html |archive-date=2018-06-23 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Бірінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуының жүз жылдық мерейтойы қарсаңында Саргсян Швейцер радиосына және [[Швейцария радиосы мен теледидары|Ферншехенге берген сұхбатында]] [[Армян геноциды|армян геноцидіне]] қатысты [[Түркия президенті]] [[Режеп Тайып Ердоған]]ға келесі сөздерді айтатынын айтты:&lt;ref&gt;http://old.armradio.am/en/2018/10/24/forgiveness-comes-after-recognition-armenian-presidents-message-to-turkeys-erdogan/{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

{{quotation|—«Біріншіден, мен оған қайырлы таң айтар едім, Президент мырза, менің ойымша, бізде бірге талқылауға болатын мәселе бар. Сіз Түркия президенті, ал мен Арменияның президентімін. Менің отбасым, менің аталарым - Эрзрум, Ван және [[Битлис]]. Менің отбасымның артында тарих бар. Неге [[Түркия]] мен [[Армения]] арасындағы қатынастар туралы әңгімелесуге болмасқа? Неге біздің жеке тарихымыз туралы айтпасқа? «.|}}

2019 жылдың мамыр айында [[Қазақстан]]ның [[Алматы]] қаласына барған кезде ол өзінің елі «халықаралық қаржы орталығы» бола алатынын және «[[Еуразия]] мен [[ЕО]] арасындағы ынтымақтастық көпіріне» айнала алатынын айтты. Ол бұл туралы өзінің құрылтайшысы болып табылатын 15-ші жыл сайынғы [[Еуразия]]лық медиа форумда айтты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://arka.am/en/news/politics/armenia_to_become_political_and_economic_center_president_sarkissian_/|title=Armenia to become political and economic center – President Sarkissian|website=arka.am}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://armenpress.am/eng/news/975893|title=Armenia can become cooperation bridge between Eurasia and EU – President Sarkissian|website=armenpress.am}}&lt;/ref&gt;

2022 жылы 23 қаңтарда Армен Саркисян Армения президенті қызметінен кетті.

==Отбасы==
Үйленген, екі ұлы бар

==Марапаттар==
* [[Сурет:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի շքանշանի ժապավեն.gif|50x50 нүкте]] «Отанға сіңірген еңбегі үшін» ордені, 1-дәреже (2017 жылғы 15 қыркүйек).
* [[Сурет:Order of St. Gregory the Great.png|50x50 нүкте]] Ұлы Григорий орденінің рыцарі (Ватикан, 1997).
* [[Сурет:Cavaliere OMRI BAR.svg|50x50 нүкте]] Италия Республикасына сіңірген еңбегі үшін орденді рыцарь (Италия, 2018).
* «Әулие Григорий Иллюминатор» Армян Апостолдық шіркеуінің бұйрығы (2008).
Төтенше және Өкілетті Елші дипломатиялық дәрежесі бар.

== Сыртқы сілтеме ==
* [https://www.president.am/hy/foreign-visits/item/2018/11/27/President-Armen-Sarkissian-official-visit-to-the-Federal-Republic-of-Germany Президент Армен Саркисянның Германия Федеративті Республикасына ресми сапары 27.11.2018 - 30.11.2018] նախագահ.հայ պաշտոնական կայքում
* [https://www.president.am/hy/armensargsyan Армения Республикасы Президентінің ресми сайты]
*[https://twitter.com/Arm_President РА Президентінің Twitter-дегі ресми аккаунты]
* [https://mediamax.am/am/news/parzabanum/26853/ Армен Саркисян - ғалым, елші, премьер-министр, кәсіпкер]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|3}}
{{Армения президенттері}}
{{DEFAULTSORT:Саркисян, Армен Варданович}}
[[Санат:Армения президенттері]]
[[Санат:Армения премьер-министрлері]]</text>
      <sha1>ttbao66kbim8rth6iaxyx9howzlzmue</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лили Санелма Каэлас</title>
    <ns>0</ns>
    <id>651703</id>
    <revision>
      <id>3692795</id>
      <parentid>3583094</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T03:24:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7396" sha1="pgxy9kpkt1zcf9uez6znqjvnm4hi023" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2020}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Ғалым
 |Есімі                = Лили Каэлас
 |Шынайы есімі       = {{lang-et|Lili Kaelas}} 
 |Туған күні        = 30.1.1919
 |Туған жері       = [[Пярну]]
 |Қайтыс болған күні  = 9.12.2007
 |Қайтыс болған жері  = [[Гётеборг]]
 |Азаматтығы         = {{SWE}}
 |Ғылыми аясы        = [[археология]]
 |Альма-матер = [[Тарту университеті]]
}}

'''Лили Санелма Каэлас''', дүниеге келгендегі есімі '''Люйдик''' ({{lang-et|Lili Sanelma Kaelas}}; [[30 қаңтар]] [[1919 жыл|1919]], [[Пярну]], [[Эстония]] — [[9 желтоқсан]] [[2007 жыл|2007]], [[Гётеборг]], [[Швеция]]) — эстон тектес швед археологы.

== Өмірбаяны ==
Лили Люйдик (''Lüüdik'') 1919 жылы Парну қаласында дүниеге келген. 1943 жылы [[Тарту университетін]]  өнер тарихы бойынша бітірді. 1939 жылы Лили Люйдик [[Александра Каэлас]]ке тұрмысқа шықты.1943 жылы олар [[Финляндия]]ға, ал 1944 жылы [[Швеция]]ға&lt;ref name=&quot;мұражай&quot;&gt;[http://www.etdm.ee/en/news?news_id=154 Эстонияның қолданбалы өнер және дизайн мұражайы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161003054607/http://www.etdm.ee/en/news?news_id=154 |date=2016-10-03 }}&lt;/ref&gt; қоныс аударды. Швецияда Лили  [[Аксель Багге мұражайы]]ның сақтаушысы ретінде жұмыс істеді. Сонымен қатар ол [[Стокгольм Университеті]]не оқуға түсіп, Скандинавия елдерінің  археологиясы мен салыстырмалы археологиясын зерттеді. 1953 жылы университетті бітіргеннен кейін, Лили Каэлас тарихи мұражайдың қамқоршысы болды және Аксель Баггемен бірге &quot;Швецияның Шонен қаласындағы дольмендер мен Гангстер қабірлерінен табылған заттар&quot; атты кітабын жазды. 1957 жылы ол Гетеборг археологиялық мұражайының қамқоршысы болып тағайындалды, ал 1968 жылы оның директоры болды&lt;ref name=&quot;сөздік&quot;&gt;[https://skbl.se/en/article/LiliKaelas Швед әйелдер биографиялық сөздігі]&lt;/ref&gt;.

Лили Каэластың ғылыми қызығушылығының негізгі саласы [[неолит]] кезеңі болды. Ол швед және шетелдік журналдарда жарияланған бірқатар ғылыми мақалалардың авторы. Лили Каэлас кең халықаралық ғылыми байланыстарды қолдады, атап айтқанда, өзінің американдық әріптесі [[Мария Гимбутас]] мен 1967-1968 жылдары [[Калифорния университеті]]нің арнайы шақыртылған оқытушы болды. Ол сонымен қатар Гетеборгтағы&lt;ref name=&quot;сөздік&quot;/&gt; халықаралық археологиялық көрмелердің бастамашысы және ұйымдастырушысы болды. Сонымен қатар, Лили Эстониядағы саяси жағдайға қызығушылық танытып, кеңестік Эстония туралы жиырмаға жуық кітаптар мен брошюралар шығарды (оның ішінде &quot;басып алынған Эстония&quot;, 1956&lt;ref name=&quot;мұражай&quot;&gt;[http://www.etdm.ee/en/news?news_id=154 Эстонияның қолданбалы өнер және дизайн мұражайы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161003054607/http://www.etdm.ee/en/news?news_id=154 |date=2016-10-03 }}&lt;/ref&gt;). 1964 жылы күйеуі Александр қайтыс болды, ал 1974 жылы ол тарихшы және саясаткер&lt;ref name=&quot;мұражай&quot;&gt;[http://www.etdm.ee/en/news?news_id=154 Эстонияның қолданбалы өнер және дизайн мұражайы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161003054607/http://www.etdm.ee/en/news?news_id=154 |date=2016-10-03 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;сөздік&quot;/&gt; [[Nyström]]мен отбасы құрды.

1974 жылы Лили Каллас Гетеборг корольдік ғылым және өнер қоғамының құрметті мүшесі, сонымен қатар Британдық тарихқа дейінгі археология қоғамының &quot;Қарабайыр Қоғам&quot; құрметті мүшесі болды. 1981 жылы ол &quot;Гетеборг Қаласы&quot; еңбегі үшін марапатқа ие болды. 1983 жылы Лили Каэлас зейнетке шықты. 1993 жылы ол қайтадан жесір қалды. 2000 жылдардың басында ол археологиялық зерттеулерді қолдау үшін Лили Каэлас қорын құрды &quot;Лили Каэла археологиялық зерттеулер қоры&quot; оның атынан жас археологтарға стипендия төленді.

Лили Каэлас 2007 жылы 9 желтоқсанда Гетеборгта қайтыс болды. Ол өзінің үй мұражайы ретінде бірнеше жылдар бойы жинаған өнер коллекциясы қазіргі уақытта Эстония өнер мұражайында және Таллиндегі&lt;ref name=&quot;мұражай&quot;&gt;[http://www.etdm.ee/en/news?news_id=154 Эстонияның қолданбалы өнер және дизайн мұражайы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161003054607/http://www.etdm.ee/en/news?news_id=154 |date=2016-10-03 }}&lt;/ref&gt; қолданбалы өнер мұражайында сақтаулы тұр.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|name=мұражай}}
{{дереккөздер|name=сөздік}}

== Сілтемелер ==
* {{cite web|author=Ингегерд Сарлвик|title=Лили Санельма|url=https://skbl.se/en/article/LiliKaelas|website=Швед әйелдерінің өмірбаяндық сөздігі|lang=sv|ref=Швед әйелдерінің өмірбаяндық сөздігі}}
* {{cite web|author=|title=Эмигранттар. Лили Келастың Мұрасы|url=http://www.etdm.ee/en/news?news_id=154|website=Эстонияның қолданбалы өнер және дизайн мұражайы|lang=en|ref=Эстонияның қолданбалы өнер және дизайн мұражайы}}

[[Санат:Әйел ғалымдар]]
[[Санат:Археологтар]]</text>
      <sha1>pgxy9kpkt1zcf9uez6znqjvnm4hi023</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лорна Элизабет Локвуд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>656374</id>
    <revision>
      <id>3692806</id>
      <parentid>3678548</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T06:49:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11956" sha1="3dif6gfcxzkn9v4zwdnx5rprjnwsbyy" xml:space="preserve">[[Сурет:Phoenix-Greenwood Memory Lawn Cemetery-Lorna E. Lockwwod.jpg|нобай|alt= Phoenix-Greenwood Memory Lawn Cemetery-Lorna E. Lockwwod.jpg| Phoenix-Greenwood Memory Lawn Cemetery-Lorna E. Lockwwod.jpg]]
{{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2021}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Тұлға|Есімі=Лорна Элизабет Локвуд
|Шынайы есімі=Lorna Elizabeth Lockwood
|Туған күні=[[24 наурыз|24 Наурыз]], [[1903]]
|Қайтыс болған күні=[[23 қыркүйек|23 Қыркүйек]], [[1977]]
|Туған жері=Дуглас, [[Аризона]], [[АҚШ]]
|Қайтыс болған жері=[[Финикс]], [[Аризона]], [[АҚШ]]
|Азаматтығы={{USA}}
|Мансабы=[[Заңгер]], [[Төреші]], Бас Төреші
|Әкесі=Альфред Коллинз Локвуд|Анасы=Дейзи Мод Линкольн}}

'''Лорна Элизабет Локвуд''' (24 наурыз 1903 - 23 қыркүйек 1977) — Аризона Жоғарғы Сотының әділеттілігі (кейде бас төрешісі) қызметін атқарған [[Американдықтар|американдық]] [[заңгер]] және [[төреші]].

[[Аризона|Аризона территориясында]] дүниеге келген Локвуд, Аризона Жоғарғы Сотының бас төрешісі болған Альфред Коллинз Локвудтың қызы болды. Локвуд, жеке практикаға кірмес бұрын, Аризона Университеті мен Аризона Университетінің Заң колледжінде, және Аризонаның Өкілдер Палатасында бірнеше мерзім қызмет еткен. Локвуд, Марикопа округіндегі Аризона Жоғарғы Сотында он жыл қызмет етті, бұл рөлде қызмет еткен алғашқы әйел. [[1960]] жылы Локвуд Аризона Жоғарғы Сотына сайланды. Ол [[1965]]-[[1966]] және [[1970]]-[[1971]] жылдары бас сот төрайымы қызметін атқарды, және [[Америка Құрама Штаттары|Америка Құрама Штаттарындағы]] штат жоғарғы сотының алғашқы әйел төрешісі болды. Ол [[1975]] жылы соттан зейнетке шығып, үш жылдан кейін қайтыс болды.

== Ерте өмірі және білімі ==

Локвуд [[1903]] жылы 24 наурызда [[Аризона|Аризонаның]] Дуглас тау-кен қаласында Дейзи Мод Линкольн мен Альфред Коллинз Локвудтың отбасында дүниеге келді.&lt;ref&gt;[http://wlh-static.law.stanford.edu/papers/LockwoodL_Solano01.pdf Lorna Lockwood: Lawyer, Legislator, Leader]&lt;/ref&gt;

Оның әкесі Аризона Жоғарғы Сотының [[Адвокат|адвокаты]], кейінірек бас төрешісі болған. Отбасы [[1913]] жылы Томбстоунға қоныс аударды, ал Лорна [[1920]] жылы Томбстоун Орта Мектебін бітірді.

Локвуд Өнер Бакалавры дәрежесін алды. Ол [[1923]] жылы Туксондағы Аризона Университетінде [[Испан тілі|испан тілінде]] [[PhD-доктор|PhD докторын]] алды, ал [[1925]] жылы Аризона Университетінің Заң Колледжінде [[докторлық диссертация]] қорғады.&lt;ref&gt;[http://wlh-static.law.stanford.edu/papers/LockwoodL_Solano01.pdf Lorna Lockwood: Lawyer, Legislator, Leader]&lt;/ref&gt; Локвуд заң факультетіндегі жалғыз әйел және мектепте оқитын екінші әйел болды. Студенттік адвокаттар алқасының президенті болып сайланды.&lt;ref&gt;[https://www.azcourts.gov/Portals/2/EDSERV/DLU/BCAST/MATLS/Lockwood_LEGENDS.pdf Arizona Legends of the Law: Lorna Lockwood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030120125/https://www.azcourts.gov/Portals/2/EDSERV/DLU/BCAST/MATLS/Lockwood_LEGENDS.pdf |date=2020-10-30 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://wlh-static.law.stanford.edu/papers/LockwoodL_Solano01.pdf Lorna Lockwood: Lawyer, Legislator, Leader]&lt;/ref&gt;

== Заң және сот қызметі ==

Локвуд, [[Аризона|Аризона штатының]] Адвокаттар Коллегиясынан өтіп, [[1925]] жылдан [[1939]] жылға дейін заңды стенограф болып жұмыс істеді. [[1939]] жылы Лоретта Саваж Уитнимен бірге 1939 жылы Lockwood &amp; Savage фирмасын құрды. Екеуі [[1942]] жылға дейін, Локвуд ағасымен бірге тәжірибе бастағанға дейін бірге жұмыс істеді. З.Симпсон Кокс және оның әкесі, сол уақытқа дейін Аризона Жоғарғы Сотына қайта сайлау науқанынан айрылған.&lt;ref&gt;[http://wlh-static.law.stanford.edu/papers/LockwoodL_Solano01.pdf Lorna Lockwood: Lawyer, Legislator, Leader]&lt;/ref&gt;

[[1938]] жылы Локвуд Іскер және Кәсіпқой Әйелдер Клубына Аризонаның Өкілдер Палатасына сайлауға қабылданды. Сайлауда Локвуд жеңіп, [[1940]] жылы қайта сайланды.&lt;ref&gt;[http://wlh-static.law.stanford.edu/papers/LockwoodL_Solano01.pdf Lorna Lockwood: Lawyer, Legislator, Leader]&lt;/ref&gt; [[1942]] жылы Локвуд [[Аризона|Аризона штатындағы]] [[АҚШ]] өкілі Джон Р. Мердоктың көмекшісі болды. [[1944]] жылы Локвуд [[Аризона|Аризона штатындағы]] [[Финикс|Финикске]] оралып, Баға Әкімшілігінің Кеңсесінде аудандық баға жөніндегі [[адвокат]] ретінде соғыс қимылдарына көмек көрсетті. [[1946]] жылы, [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] аяқталғаннан кейін, Локвуд Аризонаның Өкілдер Палатасына оралды және Палата Сот Комитетінің төрағасы және Палата Ережелері Комитетінің мүшесі болды.&lt;ref&gt;[http://wlh-static.law.stanford.edu/papers/LockwoodL_Solano01.pdf Lorna Lockwood: Lawyer, Legislator, Leader]&lt;/ref&gt; [[1947]] жылы [[Финикс]] [[Мэр|мэрі]] Рэй Буси Локвудты [[Хартия|Хартияны]] Қайта Қарау Комитетіне тағайындады, ол жергілікті маңызды қызмет. [[1949]] жылы Локвуд [[Аризона|Аризона штатының]] [[әлеуметтік қамсыздандыру|әлеуметтік қамсыздандыру бөлімін]] қадағалап, [[Бас Прокурор|бас прокурордың]] көмекшісі болу үшін жеке тәжірибеден кетті.&lt;ref&gt;[http://wlh-static.law.stanford.edu/papers/LockwoodL_Solano01.pdf Lorna Lockwood: Lawyer, Legislator, Leader]&lt;/ref&gt;

[[1950]] жылы Локвуд Марикопа округіндегі Аризона Жоғарғы Cотының төрешісі болып сайланды. Сол сот орнында отырған алғашқы әйел. Ол [[1954]] жылдан [[1957]] жылға дейін [[Уезд|уездің]] ювеналды сотының төрешісі қызметін атқарды. Келесі үш жыл ішінде жалпы уездік орнына оралды.&lt;ref&gt;[http://wlh-static.law.stanford.edu/papers/LockwoodL_Solano01.pdf Lorna Lockwood: Lawyer, Legislator, Leader]&lt;/ref&gt;

[[1960]] жылы Локвуд Аризона Жоғарғы Сотының қазіргі сот төрелігіне қарсы шықты. Локвуд штат бойынша [[үгіт-насихат|үгіт-насихат жұмыстарын]] жүргізіп, [[адвокат]] Вирджиния Хэш басқарған ұшақпен сапар шегеді.&lt;ref&gt;[http://wlh-static.law.stanford.edu/papers/LockwoodL_Solano01.pdf Lorna Lockwood: Lawyer, Legislator, Leader]&lt;/ref&gt; Локвуд 1965-1966 жж. Және 1970-1971 жж. Аралығында Жоғарғы Соттың бас төрешісі болып қызмет етті. Ол штаттың жоғарғы сотының басты төрешісі болған алғашқы әйел болды.&lt;ref&gt;[http://wlh-static.law.stanford.edu/articles/NAWL-100.PDF The Centennial of the National Association of Women Lawyers by Selma Moidel Smith  Page 1 of 18A CENTURY OF ACHIEVEMENT:The Centennial of the National Association of Women Lawyers]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://wlh-static.law.stanford.edu/papers0203/LockwoodL-Echeveste03.pdf Lorna Elizabeth Lockwood:In Pursuit of the 1976 U.S. Supreme Court Nomination]&lt;/ref&gt;

[[1965]] және [[1967]] жылдары [[АҚШ|АҚШ-тың]] Жоғарғы Сотында бос орындар пайда болған кезде Сенатор Карл Хайден өзінің кандидатурасын [[Президент]] [[Линдон Джонсон|Линдон Джонсонға]] ұсынды. Локвуд сотта қызмет еткен алғашқы әйел және алғашқы [[Аризона|Аризондық]] болар еді. Бірақ ол номинацияға ие болмады. (Сотқа тағайындалған алғашқы әйел кейінірек [[1981]] жылы тағайындалған Аризонаның Апелляциялық Сотының төрешісі Сандра Дэй О'Коннор болды).&lt;ref&gt;[http://wlh-static.law.stanford.edu/papers0203/LockwoodL-Echeveste03.pdf Lorna Elizabeth Lockwood:In Pursuit of the 1976 U.S. Supreme Court Nomination]&lt;/ref&gt;

== Өлім ==

[[Сурет:Phoenix-Greenwood Memory Lawn Cemetery-Lorna E. Lockwwod.jpg|thumb|right|200px|Локвудттың күйдірілген қалдықтарын сақтайтын құмырасы Greenwood/Memory Lawn Mortuary &amp; Cemetery оңтүстік колумбарийінде орналасқан. №113.]]

Локвуд [[1975]] жылы соттан зейнетке шықты. Ол [[1977]] жылы 23 қыркүйекте Финикстің Жақсы Самариялық Ауруханасында қайтыс болды. Оның күйдірілген қалдықтарын сақтайтын құмырасы Greenwood/Memory Lawn Mortuary &amp; Cemetery және зираттың оңтүстік колумбарийінде орналасқан. №113. Ол қайтыс болғаннан кейін [[1981]] жылы Аризонаның Әйелдер Даңқы Залына енгізілді.&lt;ref&gt;[https://www.azcourts.gov/Portals/2/EDSERV/DLU/BCAST/MATLS/Lockwood_LEGENDS.pdf Arizona Legends of the Law: Lorna Lockwood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030120125/https://www.azcourts.gov/Portals/2/EDSERV/DLU/BCAST/MATLS/Lockwood_LEGENDS.pdf |date=2020-10-30 }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==

[[Санат:1903 жылы туғандар]]
[[Санат:1977 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Судьялар]]
[[Санат:Заңгерлер]]
[[Санат:Аризонада туғандар]]
[[Санат:Сот жүйесі]]</text>
      <sha1>3dif6gfcxzkn9v4zwdnx5rprjnwsbyy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Өңдеме саны бойынша қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675070</id>
    <revision>
      <id>3692811</id>
      <parentid>3692377</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T07:01:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3692811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17090" sha1="qwzmb1y95k3oay548f2k7y9hookdv16" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ӨСҚ}}&lt;center&gt;Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген.
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-
|1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||87990||2859||390||23664||189||54||4349||1453
|-
|2||4||{{u|Kasymov}}||97460||77673||11104||229||3391||234||110||5830||743
|-
|3||2||{{u|Мағыпар}}||90520||85213||999||665||37||388||0||2891||50
|-
|4||3||{{u|Салиха}}||86615||81012||1349||2242||909||49||0||957||136
|-
|5||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84063||68792||1239||150||11309||15||0||1699||24
|-
|6||9||{{u|Arystanbek}}||55571||30507||3588||368||5769||944||2238||4786||5206
|-
|7||6||{{u|Casserium}}||49987||41159||1782||109||639||17||11||4542||40
|-
|8||7||{{u|1nter pares}}||43654||39869||223||9||1934||76||0||1784||160
|-
|9||8||{{u|Sibom}}||41112||38479||884||90||357||62||0||786||381
|-
|10||11||{{u|Ulan}}||30436||23957||391||78||4579||14||0||199||209
|-
|11||10||{{u|Орел Карл}}||26133||24185||896||39||134||4||3||665||11
|-
|12||20||{{u|AlefZet}}||25095||8810||3471||125||398||8||2176||838||844
|-
|13||13||{{u|GanS NIS}}||24505||18587||437||61||1022||42||3||3184||980
|-
|14||12||{{u|Sagzhan}}||24149||22703||445||45||296||11||0||339||87
|-
|15||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13870||4118||203||768||812||373||1111||1007
|-
|16||18||{{u|Nurken}}||21334||11327||1499||41||7449||115||8||442||59
|-
|17||17||{{u|Kaiyr}}||17296||12312||224||7||135||162||8||2491||355
|-
|18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16090||14061||419||16||1018||73||1||539||303
|-
|19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4598||4648||149||152||586||364||1907||630
|-
|20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13771||12995||207||1||183||2||0||224||42
|-
|21||19||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9852||1161||115||24||1||0||752||183
|-
|22||24||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11772||7240||518||0||125||519||0||617||55
|-
|23||25||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1620||225||188||1681||0||344||14
|-
|24||22||{{u|Nurkhan}}||10239||8063||1233||40||4||0||4||333||36
|-
|25||33||{{u|AlibekKS}}||8399||5820||73||3||1033||42||2||898||170
|-
|26||28||{{u|Тұран}}||8362||6487||414||53||255||120||0||297||32
|-
|27||32||{{u|TheNomadEditor}}||8268||5837||28||5||1868||204||0||172||52
|-
|28||21||{{u|Kas77777}}||8251||8157||0||9||0||1||0||35||1
|-
|29||35||{{u|Nurtenge}}||8060||5476||983||137||666||59||24||533||200
|-
|30||49||{{u|Daniyar}}||8001||3526||482||327||177||626||0||1642||348
|-
|31||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7307||0||118||0||0||0||35||1
|-
|32||26||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6911||0||0||0||0||0||2||0
|-
|33||30||{{u|Ashina}}||7510||6005||190||71||63||88||3||385||325
|-
|34||36||{{u|TalgatSnow}}||7451||5300||473||132||767||0||64||99||72
|-
|35||27||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1
|-
|36||29||{{u|SSE}}||6974||6246||254||108||0||1||0||126||23
|-
|37||47||{{u|GaiJin}}||6707||3843||510||19||361||9||94||369||444
|-
|38||48||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||825||78||12||172||311
|-
|39||45||{{u|Alamgir}}||6196||3872||95||15||681||2||0||47||24
|-
|40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24
|-
|41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7
|-
|42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5032||20||26||9||26||0||362||59
|-
|43||34||{{u|Aghia7}}||6046||5583||6||1||0||0||0||147||10
|-
|44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4746||0||0||27||27||0||11||10
|-
|45||43||{{u|Qarakesek}}||5226||4202||157||86||39||219||2||241||308
|-
|46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4507||77||38||85||3||0||152||18
|-
|47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4356||0||68||0||82||0||62||40
|-
|48||57||{{u|Madi Dos}}||4548||3105||215||63||55||50||0||641||122
|-
|49||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2769||2||0||215||0||0||1535||26
|-
|50||44||{{u|Coffee86}}||4489||3943||4||0||11||7||0||421||5
|-
|51||46||{{u|Makenzis}}||3914||3857||5||0||0||0||0||46||5
|-
|52||62||{{u|ShadZ01}}||3832||2981||514||126||106||0||2||12||1
|-
|53||52||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3388||51||0||0||27||0||223||21
|-
|54||50||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0
|-
|55||60||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0
|-
|56||58||{{u|Esetok}}||3578||3077||395||2||161||205||8||285||138
|-
|57||51||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0
|-
|58||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2
|-
|59||59||{{u|Нурасылл}}||3398||2997||193||0||18||0||0||50||8
|-
|60||61||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62
|-
|61||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0
|-
|62||56||{{u|Hardworking}}||3272||3112||61||0||0||0||0||10||0
|-
|63||63||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1
|-
|64||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3223||0||16||0||0||0||5||3
|-
|65||116||{{u|Qanattan}}||3148||1173||0||0||0||0||0||2||0
|-
|66||83||{{u|MuratbekErkebulan}}||3058||1972||336||2||91||55||0||471||4
|-
|67||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2828||0||0||0||0||0||0||0
|-
|68||65||{{u|Meruyert}}||2952||2787||0||0||0||0||0||0||1
|-
|69||98||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144
|-
|70||69||{{u|Dauren}}||2871||2462||0||14||0||0||0||68||6
|-
|71||72||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0
|-
|72||112||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0
|-
|73||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11
|-
|74||78||{{u|Merey}}||2684||2200||0||239||0||0||0||0||2
|-
|75||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30
|-
|76||68||{{u|Unknown Alash}}||2656||2599||1||0||0||0||0||1||0
|-
|77||70||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4
|-
|78||74||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5
|-
|79||73||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0
|-
|80||89||{{u|Balaburgem}}||2473||1756||11||29||31||59||0||183||48
|-
|81||75||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4
|-
|82||76||{{u|G55}}||2468||2294||0||50||0||0||0||0||2
|-
|83||71||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2447||0||1||0||0||0||2||2
|-
|84||110||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1323||0||78||0||0||0||13||2
|-
|85||82||{{u|Rasulbek Adil}}||2414||1983||126||0||13||1||0||195||44
|-
|86||84||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35
|-
|87||137||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||883||48||1||228||7||0||728||75
|-
|88||97||{{u|Drift}}||2233||1501||22||2||710||1||0||4||2
|-
|89||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2
|-
|90||86||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22
|-
|91||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0
|-
|92||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4
|-
|93||85||{{u|RaiymbekZh}}||2185||1866||8||3||20||0||0||82||86
|-
|94||120||{{u|Әлинұр}}||2175||1102||132||43||47||101||0||580||48
|-
|95||90||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5
|-
|96||87||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0
|-
|97||92||{{u|Bauka91 91}}||1857||1616||0||0||0||0||0||0||1
|-
|98||100||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||256||0||0||0||1||2
|-
|99||104||{{u|Wikuiser}}||1824||1361||221||0||117||0||51||25||12
|-
|100||135||{{u|Esen48}}||1808||890||0||33||0||0||0||744||1
|-
|101||88||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0
|-
|102||95||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||38||29
|-
|103||91||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24
|-
|104||96||{{u|Nelli}}||1666||1503||0||0||0||0||0||0||0
|-
|105||106||{{u|ДолбоЯщер}}||1632||1349||1||0||117||1||0||5||0
|-
|106||99||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1
|-
|107||93||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0
|-
|108||94||{{u|Gliwi}}||1583||1577||3||0||0||0||0||0||0
|-
|109||102||{{u|Marksscheider}}||1577||1401||52||0||119||0||0||9||0
|-
|110||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||98||0||1||0||8||0
|-
|111||107||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1540||1348||0||0||7||0||0||123||9
|-
|112||109||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26
|-
|113||121||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22
|-
|114||138||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||882||0||91||0||0||0||39||0
|-
|115||105||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0
|-
|116||118||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0
|-
|117||108||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0
|-
|118||113||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1
|-
|119||101||{{u|Nkiukr}}||1314||1403||44||0||40||4||0||1||0
|-
|120||111||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0
|-
|121||114||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1
|-
|122||141||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0
|-
|123||148||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14
|-
|124||115||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1198||0||1||0||0||0||11||2
|-
|125||119||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0
|-
|126||128||{{u|IL68}}||1219||951||62||0||31||0||0||134||1
|-
|127||117||{{u|Ziv}}||1214||1139||62||0||0||2||0||9||2
|-
|128||125||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1
|-
|129||228||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0
|-
|130||127||{{u|Aimanber}}||1150||1001||0||61||0||0||0||0||0
|-
|131||124||{{u|Bailarbekov}}||1136||1047||0||0||0||0||0||3||1
|-
|132||208||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10
|-
|133||122||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2
|-
|134||130||{{u|KoishymanovaG}}||1102||920||2||0||0||80||0||35||3
|-
|135||126||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0
|-
|136||129||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2
|-
|137||198||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4
|-
|138||133||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||1059||912||16||0||0||0||0||5||0
|-
|139||164||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2
|-
|140||140||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0
|-
|141||123||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0
|-
|142||131||{{u|Aldogarov}}||1042||920||0||0||2||0||0||93||0
|-
|143||132||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0
|-
|144||136||{{u|А.С.Кизиров}}||987||890||17||1||8||23||0||109||11
|-
|145||147||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3
|-
|146||134||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0
|-
|147||224||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504
|-
|148||169||{{u|Aselhan}}||948||626||12||0||9||23||0||82||11
|-
|149||143||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3
|-
|150||146||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1
|-
|151||150||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5
|-
|152||163||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5
|-
|153||139||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0
|-
|154||142||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0
|-
|155||145||{{u|Stella~kkwiki}}||830||770||0||0||0||0||0||0||0
|-
|156||192||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1
|-
|157||217||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10
|-
|158||153||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0
|-
|159||233||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2
|-
|160||180||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17
|-
|161||155||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1
|-
|162||154||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0
|-
|163||149||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0
|-
|164||235||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0
|-
|165||157||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6
|-
|166||173||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0
|-
|167||162||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0
|-
|168||144||{{u|Mheidegger}}||750||776||7||2||0||0||0||6||3
|-
|169||152||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||4||0
|-
|170||168||{{u|Panicgirl}}||739||635||0||17||0||0||0||10||1
|-
|171||156||{{u|Mariko}}||734||684||0||0||0||0||0||0||0
|-
|172||151||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||731||722||0||1||0||0||0||6||1
|-
|173||159||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3
|-
|174||165||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0
|-
|175||177||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2
|-
|176||226||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1
|-
|177||160||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2
|-
|178||158||{{u|Εὐθυμένης}}||698||679||13||0||0||0||0||5||0
|-
|179||166||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0
|-
|180||213||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24
|-
|181||200||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36
|-
|182||171||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0
|-
|183||232||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2
|-
|184||161||{{u|Epoxa-HH}}||674||662||0||0||5||0||0||10||1
|-
|185||206||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0
|-
|186||170||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0
|-
|187||223||{{u|Syrlybek}}||658||389||5||53||4||9||0||68||17
|-
|188||196||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0
|-
|189||193||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0
|-
|190||176||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21
|-
|191||178||{{u|Амзе Магжан}}||645||570||0||0||0||0||0||47||0
|-
|192||172||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0
|-
|193||179||{{u|IArhunI}}||641||570||7||9||0||0||0||26||11
|-
|194||220||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2
|-
|195||167||{{u|Tuttiorchestra687}}||637||637||0||0||0||0||0||5||2
|-
|196||182||{{u|Bauyr03}}||632||559||0||1||0||0||0||37||0
|-
|197||194||{{u|Aseke16}}||625||533||25||0||7||1||0||17||12
|-
|198||219||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13
|-
|199||230||{{u|Zhandos02}}||620||261||3||4||11||0||0||247||0
|-
|200||189||{{u|Makhanov}}||613||541||0||0||0||0||0||0||1
|-
|201||175||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0
|-
|202||183||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3
|-
|203||185||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0
|-
|204||174||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3
|-
|205||184||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0
|-
|206||234||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0
|-
|207||187||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0
|-
|208||181||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||577||565||0||0||0||0||0||0||0
|-
|209||231||{{u|Eldar zh96}}||575||245||132||6||2||80||0||23||6
|-
|210||191||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0
|-
|211||202||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0
|-
|212||197||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0
|-
|213||210||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||466||0||0||1||0||0||24||0
|-
|214||207||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1
|-
|215||209||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||468||0||0||5||0||0||33||2
|-
|216||201||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0
|-
|217||190||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0
|-
|218||195||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0
|-
|219||204||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0
|-
|220||225||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0
|-
|221||212||{{u|Olkikz}}||529||446||0||14||0||0||0||0||0
|-
|222||199||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0
|-
|223||186||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0
|-
|224||221||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||390||0||0||0||3||0||44||1
|-
|225||222||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||390||0||36||0||0||0||1||1
|-
|226||188||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0
|-
|227||211||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0
|-
|228||216||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||427||0||0||44||0||0||0||0
|-
|229||229||{{u|Murat Karibay}}||520||272||183||0||0||0||27||7||8
|-
|230||227||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12
|-
|231||205||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0
|-
|232||218||{{u|Chingiz Nazbiev}}||516||422||29||0||54||12||0||0||0
|-
|233||215||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0
|-
|234||203||{{u|Almatrkh}}||512||512||0||0||0||0||0||0||0
|-
|235||214||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0
|-
|236||236||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]]</text>
      <sha1>qwzmb1y95k3oay548f2k7y9hookdv16</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Өңдеме саны бойынша боттар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675089</id>
    <revision>
      <id>3692919</id>
      <parentid>3692508</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T11:00:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3692919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11173" sha1="co62us66bnzusccjzgfj4d5t3m26e7o" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ӨСБ}}&lt;center&gt;Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген.
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-
|1||1||{{u|BolatbekBot}}||515603||380080||110090||1||5897||3||1||19437||23
|-
|2||2||{{u|EmausBot}}||145905||131267||957||0||13592||6||0||61||22
|-
|3||3||{{u|ArystanbekBot}}||133440||127374||959||15||62||17||10||2859||2119
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|4||4||{{u|Legobot}}||119561||112795||457||0||6067||15||0||85||142
|-
|5||120||{{u|New user message}}||114780||1||0||0||0||0||0||114779||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|6||6||{{u|MerlIwBot}}||105846||88191||6297||0||10799||24||0||36||497
|-
|7||5||{{u|InternetArchiveBot}}||99399||99399||0||0||0||0||0||0||0
|-
|8||7||{{u|GaiJinBot}}||79278||79263||7||0||0||0||0||3||5
|-
|9||8||{{u|BekusBot}}||50431||50138||232||3||53||0||0||4||1
|-
|10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43051||41961||1||0||1089||0||0||0||0
|-
|11||10||{{u|Xqbot}}||26636||22849||42||0||3648||2||0||73||22
|-
|12||11||{{u|Luckas-bot}}||22672||17393||3||0||5264||1||0||8||3
|-
|13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18277||8489||13||0||9719||0||0||56||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|14||12||{{u|ZéroBot}}||17394||14826||0||0||2561||0||0||7||0
|-
|15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14850||13821||473||1||0||85||0||390||41
|-
|16||14||{{u|Kasymbot}}||13727||13230||240||4||8||22||0||169||42
|-
|17||15||{{u|SieBot}}||13060||12828||0||0||214||0||0||18||0
|-
|18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134
|-
|19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1
|-
|20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9373||8086||0||0||1283||0||0||2||2
|-
|21||16||{{u|Kia content bot}}||9112||9112||0||0||0||0||0||0||0
|-
|22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126
|-
|23||24||{{u|Nurtenge}}||8078||5476||983||137||666||40||24||533||200
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|24||22||{{u|Addbot}}||7606||6151||1043||1||295||18||0||5||90
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|25||38||{{u|ArthurBot}}||7543||2785||26||0||4714||6||0||12||0
|-
|26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0
|-
|27||26||{{u|Vagobot}}||7329||4672||63||0||2585||0||0||3||6
|-
|28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4
|-
|29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5298||5298||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0
|-
|32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0
|-
|33||29||{{u|MelancholieBot}}||4423||4206||2||0||210||0||0||5||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|34||34||{{u|TjBot}}||4250||3315||0||0||934||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|35||31||{{u|Dexbot}}||3737||3676||0||0||51||0||0||10||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0
|-
|37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0
|-
|38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0
|-
|39||35||{{u|NurbekBot}}||3243||3240||0||0||0||0||0||2||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|40||55||{{u|MastiBot}}||3200||1171||31||0||1990||0||0||2||6
|-
|41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0
|-
|42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0
|-
|46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2
|-
|47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2
|-
|48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2059||2034||0||0||5||0||0||20||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1967||1943||0||0||22||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1703||1701||0||0||0||0||0||2||0
|-
|54||50||{{u|Aitan bot}}||1552||1533||0||0||0||0||0||19||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1
|-
|56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|57||53||{{u|YiFeiBot}}||1362||1194||69||0||84||9||0||0||3
|-
|58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0
|-
|59||54||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1
|-
|60||82||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945
|-
|61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0
|-
|62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3
|-
|64||65||{{u|JhsBot}}||1135||844||2||0||277||0||0||12||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11
|-
|66||58||{{u|TuranBot}}||1119||1045||28||2||4||6||0||28||6
|-
|67||59||{{u|PipepBot}}||1047||1032||0||0||1||0||0||13||1
|-
|68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1
|-
|69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|71||68||{{u|Amirobot}}||805||738||0||0||66||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0
|-
|73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0
|-
|75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0
|-
|76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0
|-
|79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0
|-
|83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0
|-
|84||84||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0
|-
|85||80||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2
|-
|86||79||{{u|Kasymovbot}}||311||296||7||0||0||1||0||3||4
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|87||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0
|-
|88||83||{{u|Memty Bot}}||304||205||0||0||87||0||0||3||9
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|89||81||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0
|-
|90||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||148||2||0||2||0||0||107||14
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|91||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0
|-
|92||85||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|93||87||{{u|Chobot}}||218||175||0||0||41||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|94||86||{{u|KiranBOT}}||188||186||0||0||0||0||0||2||0
|-
|95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152
|-
|96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0
|-
|101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2
|-
|102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0
|-
|106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1
|-
|107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0
|-
|108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0
|-
|110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0
|-
|112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0
|-
|125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0
|-
|127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0
|-
|128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0
|-
|131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0
|-
|132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0
|-
|134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0
|-
|135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]]</text>
      <sha1>co62us66bnzusccjzgfj4d5t3m26e7o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Бет бастауы бойынша қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675116</id>
    <revision>
      <id>3692589</id>
      <parentid>3691977</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T13:07:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3692589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="106051" sha1="na9ocrj2hurd9q1sjcwgzz7gfb5pgy2" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ББҚ}}&lt;center&gt;{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|BolatbekBot}}||107912||25626||5||36754||4335||0||11||0||0
|-
|1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8215||1157||3||152||7079||147||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Kia content bot}}||7805||946||164||0||0||0||0||0||0
|-
|2||{{u|Салиха}}||7395||84||695||187||814||2149||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|NurbekBot}}||3122||115||2||0||0||0||0||0||0
|-
|3||{{u|Мағыпар}}||2792||42||0||61||33||623||1||0||0
|-
|4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2663||106||14||206||108||0||57||0||4
|-
|5||{{u|SSE}}||2180||97||3||165||0||106||0||0||0
|-
|6||{{u|Meruyert}}||1939||63||1||0||0||0||0||0||0
|-
|7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0
|-
|8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10
|-
|9||{{u|Dinkaz}}||1592||141||4||0||0||115||0||0||0
|-
|10||{{u|Орел Карл}}||1427||330||1||338||90||24||0||2||0
|-
|11||{{u|Yerzhankyzy}}||1392||35||2||0||0||0||0||0||0
|-
|12||{{u|Alamgir}}||1358||105||4||2||410||8||0||0||0
|-
|13||{{u|Hardworking}}||1358||63||0||42||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Aitan bot}}||1342||156||5||0||0||0||0||0||0
|-
|14||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0
|-
|15||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||148||160||18||78
|-
|16||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0
|-
|17||{{u|Gulzat246}}||1274||97||5||0||0||16||0||0||0
|-
|18||{{u|Zhuka iitu}}||1191||90||2||0||0||1||0||0||0
|-
|19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0
|-
|20||{{u|Bauka91 91}}||1161||52||3||0||0||0||0||0||0
|-
|21||{{u|GanS NIS}}||1083||220||61||197||437||52||14||0||52
|-
|22||{{u|Ulan}}||1073||626||59||108||3227||77||0||0||17
|-
|23||{{u|Nurkhan}}||999||105||14||345||4||26||0||1||0
|-
|24||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0
|-
|25||{{u|AlefZet}}||994||459||57||1269||261||95||1||49||25
|-
|26||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0
|-
|27||{{u|Aghia7}}||956||116||0||0||0||1||0||0||0
|-
|28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||97||0||0||0
|-
|29||{{u|G55}}||917||42||0||0||0||50||0||0||0
|-
|30||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0
|-
|31||{{u|82.200.154.115}}||876||41||7||16||4||0||0||0||0
|-
|32||{{u|Kaiyr}}||870||307||43||21||72||7||25||3||3
|-
|33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0
|-
|34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0
|-
|35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0
|-
|36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||475||173||223||346||0||3
|-
|37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0
|-
|38||{{u|1nter pares}}||763||391||1||10||1614||3||0||0||4
|-
|39||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0
|-
|40||{{u|Merey}}||735||52||0||0||0||237||0||0||0
|-
|41||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0
|-
|42||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0
|-
|43||{{u|Nurken}}||593||573||3||679||5157||32||15||3||4
|-
|44||{{u|Nelli}}||579||21||2||0||0||0||0||0||0
|-
|45||{{u|Sagzhan}}||562||92||2||23||225||30||0||0||0
|-
|46||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0
|-
|47||{{u|Casserium}}||549||188||72||76||337||50||0||7||0
|-
|48||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||547||1628||168||18||7583||188||0||1||11
|-
|49||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0
|-
|50||{{u|Dauren}}||528||34||1||0||0||14||0||0||0
|-
|51||{{u|Zhaksilik}}||518||30||0||3||5||25||9||0||0
|-
|52||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0
|-
|53||{{u|GulzhanOmarova}}||507||11||8||0||0||1||0||0||0
|-
|54||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0
|-
|55||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0
|-
|56||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||250||0||0||0
|-
|57||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0
|-
|58||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|59||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0
|-
|60||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0
|-
|61||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0
|-
|62||{{u|TheNomadEditor}}||428||38||0||0||1600||3||0||0||0
|-
|63||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0
|-
|64||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||33||3||0||0||90||0||0||0
|-
|65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0
|-
|66||{{u|Ashina}}||390||181||3||56||22||38||31||0||21
|-
|67||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0
|-
|68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0
|-
|69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0
|-
|70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|71||{{u|Амзе Магжан}}||360||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0
|-
|73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0
|-
|74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0
|-
|75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0
|-
|76||{{u|TalgatSnow}}||343||161||4||109||381||70||0||15||0
|-
|77||{{u|Erboldilyara}}||337||150||1||0||179||0||0||0||0
|-
|78||{{u|Makhanov}}||336||31||0||0||0||0||0||0||0
|-
|79||{{u|Batyrbek.kz}}||317||306||207||23||500||7||1||0||0
|-
|80||{{u|Olkikz}}||306||19||1||0||0||14||0||0||0
|-
|81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0
|-
|83||{{u|Alphy Haydar}}||303||198||4||7||17||1||0||0||0
|-
|84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0
|-
|85||{{u|AnelK NIS}}||279||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|86||{{u|ShadZ01}}||279||31||0||73||82||72||0||2||0
|-
|87||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0
|-
|88||{{u|Esetok}}||271||499||32||72||128||2||33||2||4
|-
|89||{{u|Нақып Нұрғали}}||271||12||1||0||0||0||0||0||0
|-
|90||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0
|-
|91||{{u|Shynbolat}}||263||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|92||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0
|-
|93||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0
|-
|94||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0
|-
|95||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0
|-
|96||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0
|-
|97||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0
|-
|98||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||318||4||873||101||121||176||24||49
|-
|99||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|100||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0
|-
|101||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|102||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|103||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0
|-
|104||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0
|-
|105||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0
|-
|106||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|107||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|108||{{u|KoishymanovaG}}||216||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|109||{{u|Shymnis 7b dayana}}||211||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|110||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|111||{{u|Coffee86}}||206||65||2||0||5||0||0||0||0
|-
|112||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0
|-
|113||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0
|-
|114||{{u|Aimanber}}||202||6||0||0||0||57||0||0||0
|-
|115||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0
|-
|116||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|117||{{u|Adiladil}}||195||14||0||0||0||0||0||0||0
|-
|118||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0
|-
|119||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0
|-
|120||{{u|Marksscheider}}||193||255||1||5||96||0||0||0||0
|-
|121||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0
|-
|122||{{u|GaiJin}}||190||101||10||95||153||15||3||1||49
|-
|123||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0
|-
|124||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0
|-
|125||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|126||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|127||{{u|Qarakesek}}||182||159||3||12||13||71||0||0||21
|-
|128||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|129||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0
|-
|130||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|131||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0
|-
|132||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0
|-
|133||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|134||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0
|-
|135||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0
|-
|136||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|137||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|138||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||157||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|139||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0
|-
|140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0
|-
|141||{{u|Daniyar}}||153||224||5||141||114||270||123||0||6
|-
|142||{{u|Ali.otkelbayev}}||152||6||2||0||0||2||0||0||0
|-
|143||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||151||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|144||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|145||{{u|Almat IS106R}}||147||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|146||{{u|Arystanbek}}||147||242||7||555||261||206||110||363||309
|-
|147||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|148||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|149||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0
|-
|150||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|151||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0
|-
|152||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|153||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||20||0||0||0
|-
|154||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|155||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|156||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|157||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0
|-
|158||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0
|-
|159||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0
|-
|160||{{u|Lord kainon}}||137||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|161||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0
|-
|164||{{u|EraAhmer}}||133||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|165||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|166||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0
|-
|167||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0
|-
|168||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|169||{{u|Shynassylov}}||129||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|170||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|171||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|172||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0
|-
|173||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0
|-
|174||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|175||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|176||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|177||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|178||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||193||59||1||5||2
|-
|179||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0
|-
|180||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0
|-
|181||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|182||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0
|-
|183||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0
|-
|184||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0
|-
|185||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0
|-
|186||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|187||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0
|-
|188||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|189||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0
|-
|190||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|191||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0
|-
|192||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|193||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0
|-
|194||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|195||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0
|-
|196||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1
|-
|197||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|198||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|199||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|200||{{u|Абылай}}||106||44||3||103||98||26||17||0||8
|-
|201||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|202||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|203||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|204||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|205||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0
|-
|206||{{u|IL68}}||102||11||0||48||29||0||0||0||0
|-
|207||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2
|-
|208||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|209||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|210||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|211||{{u|Aizhok}}||99||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|212||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|213||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|214||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0
|-
|215||{{u|MuratbekErkebulan}}||98||21||0||70||83||1||11||0||0
|-
|216||{{u|NIS Semey Moldir}}||98||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|217||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0
|-
|218||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|219||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0
|-
|220||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|221||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|222||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|223||{{u|Araika11nis}}||95||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|224||{{u|NIS Zhuldyz}}||95||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|225||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|226||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0
|-
|227||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0
|-
|228||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|229||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0
|-
|230||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|231||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0
|-
|232||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|233||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|234||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0
|-
|235||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0
|-
|236||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|237||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0
|-
|238||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|239||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0
|-
|240||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|241||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|242||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||10||0||0||0||36||0||0||0
|-
|243||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|244||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0
|-
|245||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|246||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|247||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7
|-
|248||{{u|Аягөз Загиева}}||86||14||0||0||0||0||0||0||0
|-
|249||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|250||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|251||{{u|TemirlanSarsen}}||85||1||0||2||26||52||0||0||0
|-
|252||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0
|-
|253||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|254||{{u|Madi Dos}}||84||23||0||55||30||40||6||0||3
|-
|255||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|256||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|257||{{u|Zamantay}}||83||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|258||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0
|-
|259||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0
|-
|260||{{u|Aliba}}||82||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|261||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0
|-
|262||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||82||5||0||0||0||2||0||0||0
|-
|263||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||82||0||1||1||0||0||0||0||0
|-
|264||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|265||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|266||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|267||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|268||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|269||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||81||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|270||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2
|-
|271||{{u|Ainur}}||80||5||2||0||0||13||0||0||0
|-
|272||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0
|-
|273||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|274||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|275||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|276||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0
|-
|277||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|278||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|279||{{u|RaiymbekZh}}||78||44||5||1||11||2||0||0||1
|-
|280||{{u|Aru Omarali}}||77||6||0||0||0||40||0||0||0
|-
|281||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|282||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|283||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0
|-
|284||{{u|Amiyeva}}||75||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|285||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|286||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|287||{{u|Kasymov}}||74||669||7||2981||520||93||0||38||4
|-
|288||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|289||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|290||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|291||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3
|-
|292||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|293||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|294||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|295||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|296||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|297||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|298||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0
|-
|299||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|300||{{u|А.С.Кизиров}}||68||27||0||0||1||1||9||0||0
|-
|301||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0
|-
|302||{{u|AlibekKS}}||67||211||12||7||350||3||4||0||3
|-
|303||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0
|-
|304||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|305||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|306||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|307||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|308||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|309||{{u|Aset Bukerov}}||65||9||2||0||0||0||0||0||0
|-
|310||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2
|-
|311||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|312||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0
|-
|313||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|314||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|315||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|316||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|317||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0
|-
|318||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|319||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|320||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|321||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|322||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|323||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0
|-
|324||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|325||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2
|-
|326||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|327||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|328||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|329||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|330||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|331||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0
|-
|332||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|333||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0
|-
|334||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|335||{{u|Жани}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|336||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||8||0||0||0
|-
|337||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|338||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|339||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|340||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|341||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|342||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0
|-
|343||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0
|-
|344||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|345||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|346||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|347||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0
|-
|348||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|349||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|350||{{u|Yessentaikyzy}}||50||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|351||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|352||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|353||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|354||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||393||0||9||1||72
|-
|355||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|356||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||34||0||0||0||0||0||0||0
|-
|357||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|358||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0
|-
|359||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|360||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0
|-
|361||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|362||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1
|-
|363||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|364||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|365||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0
|-
|366||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|367||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|368||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|369||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|370||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|371||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|372||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0
|-
|373||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|374||{{u|Balaburgem}}||45||7||0||3||14||26||0||0||1
|-
|375||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|376||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|377||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0
|-
|378||{{u|Dostoevskykz}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|379||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|380||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|381||{{u|Kairatulyzharas}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|382||{{u|Mheidegger}}||43||19||0||1||0||2||0||0||0
|-
|383||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|384||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|385||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|386||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|387||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|388||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|389||{{u|АйнурНИШ}}||41||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|390||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|391||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|392||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|393||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|394||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|395||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0
|-
|396||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|397||{{u|Tarikh Dias}}||40||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|398||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0
|-
|399||{{u|Asan00}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|400||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|401||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|402||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0
|-
|403||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0
|-
|404||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|405||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|406||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0
|-
|407||{{u|Syrlybek}}||38||2||0||1||1||29||1||0||2
|-
|408||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|409||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||38||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|410||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|411||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|412||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|413||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0
|-
|414||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0
|-
|415||{{u|Daniyal.aidarov5}}||37||16||2||0||4||0||0||0||0
|-
|416||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|417||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|418||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|419||{{u|PushkinVko}}||36||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|420||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|421||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|422||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|423||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|424||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|425||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|426||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|427||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|428||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|429||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|430||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0
|-
|431||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|432||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0
|-
|433||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|434||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0
|-
|435||{{u|Unknown Alash}}||33||35||0||0||0||0||0||0||0
|-
|436||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0
|-
|437||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|438||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|439||{{u|Aidanka}}||31||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|440||{{u|Andir}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|441||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0
|-
|442||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|443||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|444||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|445||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0
|-
|446||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|447||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|448||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|449||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|450||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|451||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|452||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0
|-
|453||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0
|-
|454||{{u|Вилюс М}}||29||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|455||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|456||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|457||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|458||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|459||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||20||0||0||0||0||0||0||0
|-
|460||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|461||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|462||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|463||{{u|95.58.148.237}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|464||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|465||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|466||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|467||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|468||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|469||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|470||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0
|-
|471||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|472||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|473||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0
|-
|474||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|475||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|476||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|477||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|478||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|479||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0
|-
|480||{{u|Akmaral090}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|481||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|482||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|483||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|484||{{u|Rasulbek Adil}}||25||5||0||121||5||0||1||0||0
|-
|485||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0
|-
|486||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|487||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|488||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1
|-
|489||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|490||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|491||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0
|-
|492||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|493||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|494||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0
|-
|495||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|496||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|497||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0
|-
|498||{{u|Eldar zh96}}||23||12||3||39||1||6||29||0||1
|-
|499||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|500||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|501||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|502||{{u|Qanattan}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|503||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|504||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|505||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0
|-
|506||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|507||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0
|-
|508||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0
|-
|509||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0
|-
|510||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0
|-
|511||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|512||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0
|-
|513||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0
|-
|514||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|515||{{u|С.Жания}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|516||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|517||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|518||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0
|-
|519||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|520||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|521||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|522||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|523||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|524||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|525||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0
|-
|526||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0
|-
|527||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|528||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|529||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0
|-
|530||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|531||{{u|Амина Жанаковна}}||20||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|532||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|533||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|534||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0
|-
|535||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0
|-
|536||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0
|-
|537||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|538||{{u|Muzeologist}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|539||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|540||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|541||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|542||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|543||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|544||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|545||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0
|-
|546||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|547||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|548||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0
|-
|549||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|550||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|551||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0
|-
|552||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0
|-
|553||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0
|-
|554||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|555||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|556||{{u|Tuttiorchestra687}}||18||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|557||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|558||{{u|Жанна Ж}}||18||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|559||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|560||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|561||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0
|-
|562||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|563||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|564||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|565||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0
|-
|566||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|567||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|568||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0
|-
|569||{{u|Бекемгүл}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|570||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|571||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0
|-
|572||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|573||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|574||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|575||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|576||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|577||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|578||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|579||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0
|-
|580||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|581||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|582||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|583||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|584||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|585||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|586||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0
|-
|587||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|588||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0
|-
|589||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|590||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|591||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0
|-
|592||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|593||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0
|-
|594||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|595||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1
|-
|596||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0
|-
|597||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|598||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|599||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|600||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|601||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|602||{{u|Aldogarov}}||14||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|603||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|604||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0
|-
|605||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0
|-
|606||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|607||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|608||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|609||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|610||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0
|-
|611||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|612||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|613||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0
|-
|614||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|615||{{u|Зилола Садирханова}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|616||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|617||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|618||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0
|-
|619||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|620||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|621||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|622||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|623||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|624||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0
|-
|625||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|626||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|627||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|628||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|629||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|630||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|631||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|632||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|633||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|634||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0
|-
|635||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|636||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|637||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|638||{{u|Ayazhan10}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|639||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0
|-
|640||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|641||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|642||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|643||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|644||{{u|TrueNomadEditor}}||12||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|645||{{u|Жадыра Абибуллаевна}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|646||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|647||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|648||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|649||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|650||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|651||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0
|-
|652||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|653||{{u|Daur s}}||11||5||0||0||0||1||0||0||0
|-
|654||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||30||0||0||0||0
|-
|655||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1
|-
|656||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|657||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|658||{{u|Рысбаева Гульнара}}||11||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|659||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|660||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0
|-
|661||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|662||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|663||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|664||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|665||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|666||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0
|-
|667||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|668||{{u|Abatova saltanat}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|669||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|670||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|671||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|672||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|673||{{u|Kazprose}}||10||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|674||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|675||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|676||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|677||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0
|-
|678||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|679||{{u|Акмарал Абдрашидовна}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|680||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|681||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|682||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|683||{{u|Жанар Чушекова}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|684||{{u|НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|685||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|686||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0
|-
|687||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|688||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|689||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|690||{{u|Aigerim Tlepova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|691||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|692||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0
|-
|693||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|694||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|695||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|696||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|697||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|698||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0
|-
|699||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0
|-
|700||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|701||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|702||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|703||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|704||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|705||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|706||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|707||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|708||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|709||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|710||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|711||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|712||{{u|Талшын Ауел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|713||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|714||{{u|03ainura}}||8||16||0||0||0||0||0||0||0
|-
|715||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|716||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|717||{{u|19642206g}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|718||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|719||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|720||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|721||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0
|-
|722||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|723||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|724||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|725||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|726||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|727||{{u|Aseke16}}||8||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|728||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|729||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|730||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1
|-
|731||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|732||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|733||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|734||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|735||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0
|-
|736||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0
|-
|737||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|738||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|739||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|740||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|741||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|742||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|743||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|744||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|745||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|746||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|747||{{u|Канат Алимбаев}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|748||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|749||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|750||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|751||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|752||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|753||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|754||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|755||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|756||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0
|-
|757||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|758||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0
|-
|759||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|760||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|761||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|762||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|763||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0
|-
|764||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|765||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|766||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|767||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|768||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0
|-
|769||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|770||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|771||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|772||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|773||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|774||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|775||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|776||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|777||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|778||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|779||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0
|-
|780||{{u|Jimmy&amp;Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0
|-
|781||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|782||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0
|-
|783||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|784||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|785||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|786||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|787||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|788||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|789||{{u|Wikuiser}}||7||11||2||54||31||0||0||24||0
|-
|790||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|791||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|792||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|793||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|794||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|795||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0
|-
|796||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|797||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|798||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|799||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|800||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|801||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|802||{{u|Михайлов Игорь}}||7||1||0||0||0||11||0||0||0
|-
|803||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|804||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|805||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|806||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|807||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|808||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|809||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|810||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|811||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0
|-
|812||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|813||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|814||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|815||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|816||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|817||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|818||{{u|92.47.205.125}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|819||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|820||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|821||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|822||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|823||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|824||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0
|-
|825||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|826||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|827||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|828||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|829||{{u|AmanbekAyauly}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|830||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|831||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|832||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|833||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|834||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|835||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|836||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|837||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0
|-
|838||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|839||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|840||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0
|-
|841||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0
|-
|842||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|843||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|844||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0
|-
|845||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0
|-
|846||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0
|-
|847||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0
|-
|848||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|849||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|850||{{u|KAigerim}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|851||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|852||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|853||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|854||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|855||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1
|-
|856||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|857||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|858||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|859||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|860||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|861||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|862||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|863||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|864||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0
|-
|865||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|866||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|867||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|868||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0
|-
|869||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|870||{{u|Zhandos M}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|871||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|872||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|873||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|874||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|875||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|876||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|877||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|878||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|879||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|880||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|881||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|882||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|883||{{u|Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|884||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|885||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|886||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|887||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|888||{{u|Рақымжан Курманали}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|889||{{u|Садықова Ақгүл}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|890||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|891||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|892||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|893||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|894||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|895||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|896||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|897||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|898||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|899||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|900||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|901||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|902||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0
|-
|903||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|904||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|905||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|906||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|907||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|908||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0
|-
|909||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|910||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|911||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0
|-
|912||{{u|Aglamkhanm29}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|913||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|914||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|915||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|916||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0
|-
|917||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|918||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|919||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|920||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|921||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|922||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|923||{{u|Balhanum}}||5||2||0||0||0||8||0||0||0
|-
|924||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|925||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0
|-
|926||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|927||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|928||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|929||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|930||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|931||{{u|Gaukhar1980}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|932||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|933||{{u|Janugyl}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|934||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|935||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|936||{{u|Lucky2704}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|937||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|938||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|939||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|940||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|941||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|942||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0
|-
|943||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|944||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|945||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|946||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0
|-
|947||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|948||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|949||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|950||{{u|Semsk-Karaga}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|951||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|952||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|953||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0
|-
|954||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|955||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|956||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|957||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|958||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|959||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|960||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|961||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|962||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|963||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|964||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|965||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|966||{{u|Василь Дулатов}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|967||{{u|Гулжайна Усен}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|968||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|969||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0
|-
|970||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|971||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|972||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|973||{{u|Назгүл Қуантқан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|974||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|975||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|976||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|977||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|978||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0
|-
|979||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|980||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|981||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|982||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|983||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|984||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|985||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|986||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|987||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|988||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|989||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|990||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|991||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|992||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|993||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|994||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|995||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|996||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|997||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|998||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0
|-
|999||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1000||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1001||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|1002||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1003||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1004||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1005||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1006||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1007||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0
|-
|1008||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1009||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0
|-
|1010||{{u|Ahan Zere}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1011||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1012||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1013||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1014||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1015||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1016||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1017||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1018||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1019||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1020||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1021||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1022||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1023||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1024||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1025||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1026||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1027||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1028||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1029||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1030||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1031||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1032||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0
|-
|1033||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1034||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1035||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1036||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1037||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1038||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1039||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1040||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0
|-
|1041||{{u|Kvazimodo}}||4||1||0||0||8||0||0||0||0
|-
|1042||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1043||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1044||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1045||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1046||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1047||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1048||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0
|-
|1049||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1050||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1051||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1052||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1053||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1054||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1055||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1056||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1057||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1058||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0
|-
|1059||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1060||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1061||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1062||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1063||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1064||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1065||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1066||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1067||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1068||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1069||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1070||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1071||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1072||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1073||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1074||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1075||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1076||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0
|-
|1077||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1078||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1079||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1080||{{u|Даулет1278}}||4||1||0||0||0||0||3||0||0
|-
|1081||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1082||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0
|-
|1083||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1084||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1085||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1086||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1087||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1088||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1089||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1090||{{u|Көперхан Анаргүл}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1091||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1092||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1093||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1094||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1095||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1096||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1097||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1098||{{u|Тохтарқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1099||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1100||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1101||{{u|Хулкар Абдимоминова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1102||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1103||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1104||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1105||{{u|Құралай Мұратқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1106||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1107||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1108||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1109||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0
|-
|1110||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0
|-
|1111||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1112||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1113||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1114||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1115||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1116||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1117||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1118||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0
|-
|1119||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1120||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1121||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1122||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0
|-
|1123||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1124||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1125||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1126||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1127||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1128||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1129||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1130||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1131||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1132||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1133||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1134||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1135||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1136||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1137||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1138||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1139||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1140||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1141||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1142||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1143||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1144||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1145||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0
|-
|1146||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1147||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1148||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1149||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1150||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1151||{{u|Aidyn93}}||3||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|1152||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1153||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1154||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1155||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1156||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1157||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1158||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1159||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1160||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1161||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1162||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1163||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1164||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1165||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1166||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1167||{{u|Aq.Sholpan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1168||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1169||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1170||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1171||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1172||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1173||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1174||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1175||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1176||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1177||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1178||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1179||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1180||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1181||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1182||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1183||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1184||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1185||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1186||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1187||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1188||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1189||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1190||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1191||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1192||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1193||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1194||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1195||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1196||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1197||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0
|-
|1198||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1199||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0
|-
|1200||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1201||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1202||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1203||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1204||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1205||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1206||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1207||{{u|Jako2588}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1208||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1209||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1210||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1211||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1212||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1213||{{u|L.sarkytbekova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1214||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0
|-
|1215||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1216||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1217||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0
|-
|1218||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0
|-
|1219||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0
|-
|1220||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1221||{{u|NaziraBimakova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1222||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1223||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1224||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1225||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1226||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|1227||{{u|Omarova. ayagul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1228||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1229||{{u|Qareken Balasi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1230||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1231||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1232||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1233||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0
|-
|1234||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1235||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1236||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1237||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1238||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1239||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1240||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1241||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1242||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1243||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1244||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1245||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1246||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1247||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1248||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1249||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1250||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1251||{{u|Tilaqtobe}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1252||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0
|-
|1253||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1254||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1255||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0
|-
|1256||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1257||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1258||{{u|Uzsport}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1259||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1260||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1261||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1262||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1263||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1264||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1265||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1266||{{u|Zhibek2003}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1267||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1268||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1269||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1270||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1271||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1272||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1273||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1274||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1275||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1276||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1277||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1278||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1279||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1280||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1281||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1282||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1283||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1284||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1285||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1286||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1287||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1288||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1289||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1290||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1291||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1292||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1293||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1294||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1295||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1296||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0
|-
|1297||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1298||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1299||{{u|Мүсірманқұлқызы Қаракөз}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1300||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1301||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1302||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1303||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1304||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1305||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1306||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1307||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1308||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1309||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1310||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1311||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1312||{{u|Шынар Бахытбекқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1313||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1314||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1315||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1316||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1317||{{u|Қарағанды обл. тіл басқармасы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1318||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1319||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1320||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1321||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1322||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1323||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1324||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1325||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1326||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1327||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1328||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1329||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1330||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1331||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1332||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1333||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1334||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0
|-
|1335||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1336||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1337||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1338||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1339||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1340||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1341||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1342||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1343||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1344||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1345||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1346||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1347||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1348||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1349||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1350||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1351||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1352||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1353||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1354||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1355||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1356||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1357||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1358||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1359||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1360||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1361||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1362||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1363||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1364||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1365||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1366||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1367||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1368||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1369||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1370||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1371||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1372||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1373||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1374||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1375||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1376||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1377||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1378||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1379||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1380||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1381||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1382||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1383||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1384||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1385||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1386||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1387||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1388||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1389||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1390||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1391||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1392||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1393||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1394||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1395||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1396||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1397||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1398||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1399||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1400||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1401||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1402||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1403||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1404||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1405||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1406||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1407||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1408||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1409||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1410||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1411||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1412||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1413||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1414||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1415||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1416||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1417||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1418||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1419||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1420||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1421||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1422||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1423||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1424||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|1425||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1426||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1427||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1428||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1429||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1430||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1431||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1432||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1433||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1434||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1435||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1436||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1437||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1438||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1439||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1440||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1441||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1442||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1443||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1444||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1445||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1446||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1447||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1448||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1449||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1450||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1451||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1452||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0
|-
|1453||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|1454||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1455||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1456||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1457||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1458||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1459||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1460||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1461||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1462||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1463||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1464||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|1465||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1466||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1467||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1468||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1469||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1470||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1471||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1472||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1473||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1474||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1475||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1476||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1477||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1478||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1479||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1480||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1481||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0
|-
|1482||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1483||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1484||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1485||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1486||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1487||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1488||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1489||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1490||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1491||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1492||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1493||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1494||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1495||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1496||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1497||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1498||{{u|HaNsadu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1499||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1500||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1501||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1502||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1503||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1504||{{u|Ibrayevan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1505||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1506||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1507||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1508||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1509||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1510||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1511||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1512||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1513||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1514||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1515||{{u|Kshetunsky}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1516||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1517||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1518||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1519||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1520||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1521||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1522||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1523||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1524||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1525||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1526||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1527||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1528||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1529||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1530||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1531||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1532||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1533||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1534||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1535||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1536||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1537||{{u|Mtdi20}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1538||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1539||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1540||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1541||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|1542||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1543||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1544||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1545||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1546||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1547||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1548||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1549||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1550||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1551||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1552||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1553||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||3||0||0||0||0||0
|-
|1554||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1555||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1556||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1557||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1558||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0
|-
|1559||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1560||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1561||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1562||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1563||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1564||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1565||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1566||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1567||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1568||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1569||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1570||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1571||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1572||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1573||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1574||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1575||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1576||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1577||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0
|-
|1578||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1579||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1580||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1581||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1582||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1583||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1584||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0
|-
|1585||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1586||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1587||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1588||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1589||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1590||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1591||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1592||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0
|-
|1593||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1594||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1595||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1596||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1597||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1598||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1599||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1600||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1601||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1602||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1603||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1604||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1605||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1606||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1607||{{u|Абзал Алия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1608||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1609||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1610||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1611||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1612||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1613||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1614||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1615||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1616||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1617||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1618||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1619||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1620||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1621||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1622||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1623||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1624||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1625||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1626||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1627||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1628||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1629||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1630||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1631||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1632||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1633||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1634||{{u|Ақсуат тарихи-өлкетану музейі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1635||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1636||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1637||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1638||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1639||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1640||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1641||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1642||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1643||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1644||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1645||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1646||{{u|Гулмира Исатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1647||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1648||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1649||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1650||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1651||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1652||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1653||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1654||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1655||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1656||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1657||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1658||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1659||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1660||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1661||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1662||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1663||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1664||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1665||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0
|-
|1666||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1667||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1668||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1669||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1670||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1671||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1672||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1673||{{u|Зиедбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1674||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1675||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1676||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1677||{{u|Иса Інжу НЗМ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1678||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1679||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1680||{{u|Кенесары хан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1681||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1682||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1683||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1684||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1685||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1686||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1687||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1688||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1689||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1690||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1691||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1692||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1693||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1694||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1695||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1696||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1697||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1698||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1699||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1700||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1701||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1702||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1703||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1704||{{u|Садыкова Улболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1705||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1706||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1707||{{u|Сейлова Гүлжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1708||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1709||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|1710||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1711||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1712||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1713||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1714||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1715||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1716||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1717||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1718||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1719||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1720||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1721||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1722||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1723||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1724||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1725||{{u|Шардара 2026}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1726||{{u|Шерзод Раманкулов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1727||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1728||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1729||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0
|-
|1730||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1731||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1732||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1733||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1734||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0
|-
|1735||{{u|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1736||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1737||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1738||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1739||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1740||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1741||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1742||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1743||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1744||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1745||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1746||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1747||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||390||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]]</text>
      <sha1>na9ocrj2hurd9q1sjcwgzz7gfb5pgy2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ли Ю Бин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>677313</id>
    <revision>
      <id>3692791</id>
      <parentid>3488361</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T02:44:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2516" sha1="av125j66952hdqr6fku9rny899dc88y" xml:space="preserve">{{Спортшы
 |есімі          = 
 |шынайы есімі   = 
 |суреті         = 
 |сурет ені      = 
 |сурет тақырыбы = 
 |жынысы         = 
 |толық есімі    = 
 |туған кездегі есімі = 
 |лақап аты      = 
 |азаматтығы     = {{байрақ|Корея Республикасы}}
 |мамандандыру   = Шорт трек
 |клубы          = 
 |туған күні     = 23.1.2001
 |туған жері     = 
 |қайтыс болған күні = 
 |қайтыс болған жері = 
 |карьера жылдары    = 
 |бапкерлері      = 
 |бойы            = 
 |салмағы         = 
 |атақтары        = 
 |медальдары      = 
 |ортаққор       = 
}}
'''Ли Ю Бин''' ({{lang-ko|이•유빈}}: {{lang-en|Lee Yu Bin}}, 23 сәуір 2001&lt;ref&gt;[https://isu.html.infostradasports.com/cache/TheASP.asp@PageID%3D302037&amp;SportID%3D302&amp;Personid%3D1473890&amp;TaalCode%3D2&amp;StyleID%3D0&amp;Cache%3D2.html?663326 https://isu.html.infostradasports.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220215182138/https://isu.html.infostradasports.com/cache/TheASP.asp%40PageID%3D302037%26SportID%3D302%26Personid%3D1473890%26TaalCode%3D2%26StyleID%3D0%26Cache%3D2.html?663326 |date=2022-02-15 }}&lt;/ref&gt;, [[Соннам]], [[Кёнгидо]]) — Оңтүстік кореялық шорт-трекші, 2018 жылғы Олимпиада чемпионы, 2018 жылғы эстафеталық әлем чемпионы.

Ли Ю Бин Йонсей университетін бітірген, Сеулде тұрады, биді жақсы көреді.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Бастама}}

{{Сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:Алфавит бойынша шорт-трекшілер]]
[[Санат:Оңтүстік Корея шорт-трекшілері]]
[[Санат:Шорт-тректен Олимпиада чемпиондары]]
[[Санат:2018 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары]]
[[Санат:2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері]]
[[Санат:Корея Республикасының Олимпиада чемпиондары]]
[[Санат:Шорт-тректен әлем чемпиондары]]
[[Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары]]</text>
      <sha1>av125j66952hdqr6fku9rny899dc88y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Луганск Халық Республикасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>680237</id>
    <revision>
      <id>3692782</id>
      <parentid>3407282</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T01:49:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dontknowsalf</username>
        <id>188263</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Copyright</comment>
      <origin>3692782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20126" sha1="ohis99s2gamsunimmwutc9nij848wjp" xml:space="preserve">{{Cleanup}}
{{Мемлекет
 |Қазақша атауы          = Луганск Халық Республикасы
 |Шынайы атауы           = {{lang-uk|Луганьска Народна Республіка}}&lt;br&gt;{{lang-ru|Луганская Народная Республика}} 
 |Септік                 = 
 |Елтаңба                = Coat of arms of Lugansk People's Republic.svg
 |Байрақ                 = Flag of the Luhansk People's Republic.svg 
 |Ұраны                  = 
 |Әнұранның аты          = 
 |Аудио                  =
 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
 |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |region                = 
  |CoordScale            =
 |Картада                = Location of Lugansk People's Republic.png
  |карта тақырыбы        = Луганск Халық Республикасы [[Еуропа]] картасында&lt;br&gt;{{small|Ашық-жасыл түспен ЛХР-мен қадағаланбайтын аймақтар белгіленген}}
 |Картада2               = 
 |Үкімет түрі            = 
 |Құрылды                = 27 сәуір 2014 жылы
 |Тәуелсіздік күні       = 12 мамыр 2014 жылы ([[де-юре]]; [[Украина]]дан)
 |Тәуелсіздігін алды     = 
 |Мемлекеттік діні       = [[зайырлы мемлекет]]
 |Астанасы               = {{flagicon image|Flag of Luhansk.svg|border}} [[Луганск]]
 |Ірі қалалары           = [[Луганск]], [[Красный Луч]], [[Алчевск]], [[Краснодон]], [[Свердловск (Луганск облысы)|Свердловск]], [[Стаханов]]
&lt;!-- |Ірі қаласы         = --&gt;
 |Басшы қызметі          = Басшысы&lt;br&gt;Үкімет Төрағасы
 |Басшылары              = [[Леонид Иванович Пасечник|Леонид Пасечник]]&lt;br&gt;Сергей Козлов
 |Жер аумағы             = 26 683
 |Жер аумағы бойынша орны = 
 |Судың үлесі            = 
 |Этнохороним            = 
  |Жұрты                 = 2 097 690&lt;ref&gt;[http://database.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/ukr/news/op_popul.asp Населення України]{{ref-uk}}&lt;/ref&gt;
  |Халық саны бойынша орны  = 
  |Сарап жылы           = 2022
  |Санақ бойынша халық саны = 
  |Санақ жылы           = 
  |Халық тығыздығы      = 
  |Тығыздық бойынша орны   = 
 |ЖІӨ                   = 
 |ЖІӨ сараптаған жылы   = 
 |ЖІӨ бойынша орны         = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ      = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны  = 
 |ЖІӨ (АҚТ)             = 
 |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы  = 
 |ЖІӨ (АҚТ) орны        = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ)       = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны  = 
 |ЖІӨ (номинал)         = 
 |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы         = 
 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны            = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал)   = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны  = 
 |АДИ                    = 
 |АДИ жылдық есебі       = 
 |АДИ бойынша орны       = 
 |АДИ деңгейі            = 
 |Әуе компаниясы         = 
 |Валютасы               =[[Ресей рублі]], [[Украина гривнасы]] (уақытша) 
 |Интернет үйшігі        = 
&lt;!-- |Интернет үйшіктері = --&gt;
 |ISO                    = 
 |Телефон коды           = 
 |Уақыт белдеуі          = 
&lt;!-- |Уақыт белдеулері   = --&gt;
 |Түсініктемелер         = 
&lt;!-- |Тусыз және елтаңбасыз  =* --&gt;
&lt;!-- |Әнұрансыз              =* --&gt;
|Дипломатиялық мойындау=БҰҰ мүшелері:
* {{байрақ|Ресей}}
* {{байрақ|Сирия}}
* {{байрақ|Солтүстік Корея}}&lt;br&gt;Жартылай мойындалған:
* {{flagicon image|Flag of Donetsk People's Republic|border}} [[Донецк Халық Республикасы|ДХР]]
* {{байрақ|Абхазия}}
* {{байрақ|Солтүстік Осетия}}|Тілдері=[[украин тілі]], [[орыс тілі]]|Басқару формасы=[[Сецессия|Бөлініп шыққан]] де-факто [[автономия]]&lt;ref&gt;Ресейдің болжалды қуыршақ мемлекеті&lt;ref name=&quot;css.ethz.ch&quot;&gt;[https://css.ethz.ch/en/services/digital-library/articles/article.html/7b91e171-a779-43d3-9f24-35e8a88d8974 Russian Analytical Digest No 214: The Armed Conflict in Eastern Ukraine] css.ethz.ch. 19.3.2018&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bloomberg.com&quot;&gt;Leonid Bershidsky [https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2018-11-13/eastern-ukraine-why-putin-encouraged-sham-elections-in-donbass Why Putin Encouraged Sham Elections in Eastern Ukraine] bloomberg.com.&lt;/ref&gt;&lt;/ref&gt; (2014–2022)&lt;br&gt;Дүние жүзі танымаған [[Ресей республикалары|Ресей республикасы]] (2022–)}}

'''Луганск Халық Республикасы''' ({{Lang-ru|Луганская Народная Республика}}, [[Аббревиатура|қысқаша]] '''ЛХР''', {{lang-ru|ЛНР}}) — [[Шығыс Еуропа]]да орналасқан, Ресей Федерациясы басып алған аумақтарда құрылған [[Мойындалмаған және жартылай мойындалған мемлекеттер|жартылай мойындалмаған квази-мемлекеттік құрылым]]. 2014 жыл мен 2022 жылға дейін кейде Ресейдің қуыршақ мемлекеті деп те аталатын Украинадан [[Сецессия|бөлініп шыққан]] де-факто [[автономия]],&lt;ref name=&quot;css.ethz.ch&quot;&gt;[https://css.ethz.ch/en/services/digital-library/articles/article.html/7b91e171-a779-43d3-9f24-35e8a88d8974 Russian Analytical Digest No 214: The Armed Conflict in Eastern Ukraine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220325143533/https://css.ethz.ch/en/services/digital-library/articles/article.html/7b91e171-a779-43d3-9f24-35e8a88d8974 |date=2022-03-25 }} css.ethz.ch. 19.3.2018&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bloomberg.com&quot;&gt;Leonid Bershidsky [https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2018-11-13/eastern-ukraine-why-putin-encouraged-sham-elections-in-donbass Why Putin Encouraged Sham Elections in Eastern Ukraine] bloomberg.com.&lt;/ref&gt; және [[Донецк Халық Республикасы|ДХР]]-мен қатар [[Донбастағы соғыс|Донбасс аймағындағы]] жартылай мойындалған [[полития]]лардың бірі, [[Украинаның оккупацияланған аумақтарының аннексиялануы (2022)|2022 жылғы Ресейдің аннескиясы]]нан бастап дүние жүзімен мойындалмаған [[Ресей республикалары|Ресей республикасы]].

== Тарихы ==
Луганск және Донецк облыстары Украинаның [[Донбасс]] атты тарихи аймағында орналасқан. Бұл жер кезінде [[Украин КСР]]-ына 1922 жылы берілген еді. Донбасс тұрғындары бірінші тілі ретінде [[орыс тілі]]н қолданады. [[Украина]] тәуелсіздігінің жариялағанынан бері аумақтың &quot;украиндығы&quot; жиі дауға алып келетін. Президенттік және парламенттік сайлаудағы Донбасстың және Батыс Украинаның дауыстарының өзгешелігі анық еді. Донбасс тұрғындары жиі Ресей саясатын және орыс тілін қолдайтын саясаткерлерді сайлайды; мысалы, 2010 жылы Донбасс тумасы [[Віктор Федорович Янукович|Віктор Янукович]] [[Украина президенті]] болып сайланды. Оның қызметінің доғарылуына әкелген [[Украин революциясы (2014)|2014 жылғы Украин революциясы]]ның нәтижесінде басталған Шығыс Украина тұрғындарының наразылығы бірте-бірте жаңадан құрылған Украина үкіметі мен жергілікті қарулы жасақтардың арасындағы қарулы қақтығысқа ұласты.

===Құрылуы (2014–2015)===
[[Сурет:Secessionists barricade in Luhansk.jpg|thumb|left|Украина Қауіпсіздік Қызметі ғимараты маңындағы баррикада]]
Луганск Халық Республикасы Украинаның бұрынғы [[Луганск облысы]]ның аумағында жергілікті халықтың Киевтегі төңкеріске және нео-нацистердің билікке келуіне жауап ретінде құрылды.

2014 жылдың 5 наурызында Киевтегі наразылық білдірушілер президент кеңсесін басып алғаннан кейін 12 күн өткен соң Луганск облысының мемлекеттік әкімшілігі ғимаратының алдына жиналған халық [[Олександр Петрович Харитонов|Александр Харитонов]] Луганск облысының «халық губернаторы» болып тағайындалсын деп сұрады. 2014 жылдың 9 наурызында Харитоновтың Луганск гвардиясы Луганскідегі үкімет үйіне басып кіріп, Луганск облысының губернаторы Михайло Болотськихты отставкаға кетуге мәжбүрледі.

2 мамыр 2014 жылы Донбасста украин әскерлерінің жазалау операциясы басталды және сол күні Одессада қайғылы оқиға болды, онда ұлтшылдар Киев хунтасының әрекеттеріне қарсы ондаған бейбіт наразылық білдірген адамдарды өлтірді, нәтижесінде Украинада азаматтық соғыс басталды.

11 мамыр 2014 жылы Республиканың құрылуы заңды түрде рәсімделді, сол кезде ЛХР-да және көршілес [[Донецк Халық Республикасы]]нда (ДХР) референдумдар өтті, онда жергілікті халық екі Республиканың тәуелсіздігін қолдады. ЛХР-ға референдумға халықтың 81%-ы, соның 90,53%-ы өңірдің тәуелсіздігін қолдады.

2014 жылғы 24 мамырда Донецк және Луганск халық республикалары [[Новороссия]] мемлекетінің құрамына қосылды ДХР және ЛХР басшылары оңтүстік-шығыс аймақтарының съезінде бірігу туралы құжатқа қол қойды.

2014 жылдың 27 маусымында [[Оңтүстік Осетия]] атты мойындалмаған мемлекет ЛХР мемлекеттілігін мойындады.

2 қараша 2014 жылы көршілес ДХР-дағыдай ЛХР-да сайлау өтті, онда халықтың көп келуімен және көптеген бақылаушылардың қатысуымен ДХР және ЛХР басшылары мен парламенттері сайланды.

===Статикалық соғыс кезеңі (2015–2022)===

2015 жылдың 15 наурызында республикада гривналарда, рубльде, долларда және еурода есеп айырысу мүмкіндігі бар мультивалюталық жүйе енгізілді, дегенмен бағалар гривналарда көрсетіле берді&lt;ref name=March2015&gt;[https://ria.ru/20150320/1053676177.html Плотницкий: ЛНР не откажется от помощи в банковской системе]{{ref-ru}}. ''ria.ru'', 20 наурыз 2015 жыл.&lt;/ref&gt;.

2015 жылы 5 мамыр күні ЛХР-де өзіндік үлгідегі паспорттарды беру басталды.

2015 жылы 23 шілде күні ЛХР-да өзінің алғашқы пошта маркасы шығарылды.

2015 жылдың наурыз айында ЛХР билігімен жүргізілген саясат қысқа мерзімді перспективада 2014 жылдың жазындағы ұрыс қимылдарынан кейін қалыпты өмірді қалпына келтіруге, ал ұзақ мерзімді перспективада — Республика басшысының айтуынша — &quot;көптен күткен үйге, орыс әлеміне оралуға; Ресеймен барынша ықпалдасуға&quot; бағытталған&lt;ref name=March2015 /&gt;.

2017 жылдың 1 наурызында республикадағы негізгі валюта ретінде [[Ресей рублі]] қабылданды.

24 жылғы 2019 сәуірінде [[Ресей президенті]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] ДХР және ЛХР тұрғындарына Ресей паспорттарын берудің жеңілдетілген тәртібі туралы Жарлыққа қол қойды&lt;ref&gt;[https://news.rambler.ru/world/42091537-neizbezhnyy-shag-zhiteli-donbassa-poluchat-pasporta-rf/ «Неизбежный шаг»: жители Донбасса получат паспорта РФ]{{ref-ru}}. ''news.rambler.ru'', 24 сәуір 2019 жыл.&lt;/ref&gt;.

2021 жылғы 15 қыркүйегінде ЛХР және ДХР басшылары [[Леонид Иванович Пасечник|Леонид Пасечник]] пен [[Денис Владимирович Пушилин|Денис Пушилин]] ЛХР мен ДХР арасындағы шекарадағы кеден бекеттерін жойып, бірыңғай кеден кеңістігін құру туралы шартқа қол қойды&lt;ref&gt;[https://lug-info.com/media/podpisanie-glavami-lnr-i-dnr-dogovora-o-sozdanii-edinoj-tamozhennoj-territorii-i-razvitii-ekonomicheskoj-integracii-lugansk-15-sentyabrya-2021-goda Подписание главами ЛНР и ДНР договора о создании единой таможенной территории и развитии экономической интеграции]{{ref-ru}}. ''lug-info.com'', 15 қыркүйек 2021 жыл.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20210915/prostranstvo-1750214831.html ЛНР и ДНР подписали договор о единой таможенной территории]{{ref-ru}}. ''ria.ru'', 15 қыркүйек 2021 жыл.&lt;/ref&gt;. Сол жылдың қазан айында ратификациялық грамоталармен алмасқаннан кейін ол күшіне енді&lt;ref&gt;[https://sevastopol.su/news/dogovor-o-sozdanii-edinogo-ekonomicheskogo-prostranstva-mezhdu-dnr-i-lnr-vstupil-v-silu Договор о создании единого экономического пространства между ДНР и ЛНР вступил в силу]{{ref-ru}}. ''sevastopol.su'', 2 қазан 2021 жыл.&lt;/ref&gt;.

===Ресейдің Украинаға басып кіруі (2022–қазір)===

2022 жылғы 22 ақпанда [[Ресей]] ЛХР мен ДХР тәуелсіздігін мойындады, сонымен бірге олармен достық, өзара көмек және ынтымақтастық туралы келісімдерге қол қойды&lt;ref&gt;[https://tass.ru/politika/13792297 Путин подписал указы о признании ЛНР и ДНР]{{ref-ru}}. ''tacc.ru'', 22 ақпан 2022 жыл.&lt;/ref&gt;.

Украина үкіметі бақылайтын территорияға әскери шабуыл 24 ақпанда таңертең Путин Украинаны «денацификация мен демилитиризация» үшін «арнайы әскери операция» жариялаған кезде басталды.&lt;ref&gt;[https://www.currenttime.tv/a/russia-invades-ukraine/31719761.html Путин начал войну в Украине. Текстовый онлайн] currenttime.tv. 24.2.2022&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.svoboda.org/a/zachem-putin-napal-na-ukrainu/31722623.html Зачем Путин напал на Украину?] [[Азаттық радиосы]] 25.2.2022.&lt;/ref&gt;

6 наурыз күні [[Ресей Қарулы Күштері]] мен ЛХР әскері [[Луганск облысы]]ның де-факто әкімшілік орталығы [[Северодонецк]] үшін шайқасты бастады. 2022 жылдың 25 маусымында Северодонецк толығымен басып алынды.

30 қыркүйек күні Ресей Украинаның [[Луганск облысы|Луганск]], [[Донецк облысы|Донецк]], [[Запорожье облысы|Запорожье]] және [[Херсон облысы|Херсон]] облыстарын аннексиялады. Бұл — [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]тан бері ең ірі аннексия болды. Аннексияны халықаралық қауымдастық мойындамады ([[Солтүстік Корея]]ны қоспағанда). [[Украина]], [[Еуропалық Одақ]], [[АҚШ]] және [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] референдумдар мен аннексияны заңсыз деп атады.

== Сондай-ақ қараңыз ==
* [[Донецк Халық Республикасы]]
* [[Донбастағы соғыс]] 
* [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтеме ==
* [https://ruxpert.ru/%D0%9B%D1%83%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0 Луганская Народная Республика]{{ref-ru}}
* [http://glava-lnr.info/ Луганск Халық Республикасы басшысының ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220225001423/https://glava-lnr.info/ |date=2022-02-25 }}{{ref-ru}}
* [http://lug-info.com/ Луганск Ақпараттық Орталығы]{{ref-ru}}
* [https://web.archive.org/web/20151113074916/http://www.sovminlnr.su/ Луганск Халық Республикасы Министрлер Кеңесінің ресми сайты]{{ref-ru}}

{{бастама}}

[[Санат:Луганск Халық Республикасы]]
[[Санат:2014 жылы пайда болғандар]]
[[Санат:Украина саясаты]]</text>
      <sha1>ohis99s2gamsunimmwutc9nij848wjp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Maia.sh</title>
    <ns>3</ns>
    <id>688535</id>
    <revision>
      <id>3692655</id>
      <parentid>3080079</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T16:48:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mfield</username>
        <id>175533</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Mfield [[Қатысушы талқылауы:Dudhhr]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Maia.sh]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Dudhhr|Dudhhr]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Maia.sh|Maia.sh]]&quot;</comment>
      <origin>3080079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="318" sha1="of8oln5ct6d8e0d02v0gblzm87gftul" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Dudhhr}}

-- [[Қатысушы:GanS NIS|&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 3px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;AR Cena&quot; color=&quot;black&quot;&gt;&lt;b&gt;Fани&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 22:52, 2022 ж. қыркүйектің 26 (+06)</text>
      <sha1>of8oln5ct6d8e0d02v0gblzm87gftul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дәулет Ырысбайұлы Сәтибеков</title>
    <ns>0</ns>
    <id>696294</id>
    <revision>
      <id>3692667</id>
      <parentid>3377766</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:18:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сілтемелер */</comment>
      <origin>3692667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14474" sha1="op1nze8gt0gxtkip3zzybe4vu5mvmtx" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі = Дәулет Ырысбайұлы Сәтибеков
 |Шынайы есімі = Дәулет Ырысбайұлы Сәтибеков
 |Сурет = Дәулет Ырысбайұлы Сәтибеков — түсті, қаламмен.png
 |Сурет ені =
 |Сурет атауы  = Дәулет Ырысбайұлы Сәтибеков
 |Туған кездегі есімі = Дәулет Ырысбайұлы Сәтибеков
 |Туған күні = 14.11.1964
 |Туған жері = [[Ақсу-Аюлы]], [[Шет ауданы]], [[Қарағанды облысы]]
 |Мансабы = Ақын, сазгер, журналист, филолог
 |Азаматтығы =  {{USSR}}, {{KAZ}} 
 |Діні = [[сүннет]]тілік [[ислам]]
 |Ұлты = [[Қазақтар|қазақ]]
 |Қайтыс болған күні = 13.03.2006
 |Қайтыс болған жері = [[Қарағанды]]
 |Әкесі = Рысбай Сәтибеков 
 |Анасы = Кләпуза Сәтибекова (Бектұрғанова) 
 |Жұбайы = Мереке Егінбайқызы Сәтибекова (Қужақова) 
 |Балалары = Келбет, Мәдина, Ахмет
 |Марапаттары = 
 |Сайты =  
 |Басқалары = 
 |Commons = 
}}
'''Дәулет Ырысбайұлы Сәтибеков''' ([[1964 жыл]]ы [[14 қараша]], [[Қарағанды облысы]], [[Шет ауданы]], [[Ақсу-Аюлы |Ақсу-Аюлы ауылы]] — [[2006 жыл]]ы [[13 наурыз]], [[Қарағанды облысы]], [[Қарағанды қаласы]]) — қазақ ақыны, сазгері, журналисты.

== Өмірбаяны ==
1964 жылы 14 қарашада [[Қарағанды облысы]] [[Шет ауданы]] [[Ақсу-Аюлы]] ауылында дүниеге келген. 1966 жылы сол ауданның Кеншоқы руднигіне көшеді. 1971 жылы [[Кеншоқы ауылдық округі]] [[Нұра (Шет ауданы)|Нұра]] ауылына көшеді. 1985 жылдан бастап [[Қарағанды]] қаласында тұрды.

[[Арғын]] тайпасының [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руының [[Ақшатау болысы (Семей облысы)|Керней]] бөлімінен шыққан.

Әскери міндетін Украинада Запорожьеде 1983-1985 жылдары өтеді.

1988 жылы отбасы құрған.

2006 жылы 13 наурызда өмірден қайтты. Қарағанды облысы Шет ауданы Кеншоқы ауылдық округі Нұра ауылындағы [https://goo.gl/maps/aTNpZwh7eqrxvSMB7 зиратта жерленді].

== Білім жолы ==
* Қарағанды облысы Шет ауданы Кеншоқы ауылдық округі Нұра ауылының орта мектебін 1982 жылы аяқтаған.
* [[Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті|Қарағанды мемлекеттік университеті]]нің филологиясы факультетінде қазақ тілі және әдебиеті мамандығы бойынша 1985-1990 жылдары жоғары білім алған.

== Еңбек жолы ==
* ҚарМУ-дың Жастар мәдениет үйінің &quot;Балауса&quot; әдеби шығармашылық бірлестігі басшысы (шілде 1990 — қаңтар 1991); 
* Қарағанды қаласының №7 мектеп-интернатында қазақ тілі және әдебиеті ұстазы (қаңтар 1991 — қаңтар 1992);
* [[Қарағанды облыстық телерадио компаниясы|Қарағанды облыстық телерадиокомпания]] (қаңтар 1992 — желтоқсан 1992);  
* «[[Орталық Қазақстан (газет)|Орталық Қазақстан]]» облыстық газеті (желтоқсан 1992 — тамыз 1993); 
* [[Қарағанды облыстық телерадио компаниясы|Қарағанды облыстық телерадиокомпания]] (тамыз 1993 — қазан 1993);   
* «Шипагер» газеті (желтоқсан 1993 — қаңтар 1995); 
* «Замандас-Современник» облыстық жастар газетінің бас редакторының орынбасары (наурыз 1995 — қазан 1999); 
* «Сана» газеті (қараша 1999 — сәуір 2001);
&lt;!-- * Қисық әзіл-сықақ театрында автор (? — ?). --&gt;

== Шығармашылығы ==
=== Кітаптары ===
* Ғұмырымның тамшысы, (Өлеңдер жинағы), Қарағанды қаласы, Болашақ-Баспа 2000. ISBN 9965-528-03-9, 100 бет.
* Нұр (Өлеңдер, драмалық поэма), Қарағанды қаласы, Болашақ-Баспа 2005. ISBN 9965-674-71-X, 200 бет.

=== Әндері ===
Бала күнінен домбыра шерткен. Кең таңымал &quot;Қарағанды вальсі&quot; әнінің музыкасы мен сөзінің авторы. 
* Қарағанды жастары
* Достарым 
* Нұраның нұры
* Сен деп соққан жүрегім
* Өзің
* Жалын жаным
* Туған жер
=== Кештері ===
* 2005 жылы 7 шілдеде Ақсу-Аюлы ауылында шығармашылық кеші өтті.
* 2019 жылы 19 сәуірде Ақсу-Аюлы ауылында еске алу кеші өтті.
* 2024  жылы 11 сәуірде Қарағанда қаласы М. Әуезов орталықтандырылған қалалық кітапханада  &quot;Сұңғыла ойдың шырағы жаққа ақын&quot; еске алу кеші өтті.&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/C5nsgncNzd8/?igsh=MTlmMGRlNXdqeDlsaw==&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://YouTube.com/um3JBC3gyJc?si=SnpzXej57LGud5-v{{Deadlink|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* 2024  жылы 20 қыркүйекте Шет ауданы Ақсу-Аюлы ауылында аудандық Мәдениет үйінде &quot;Сырымды жеткіз жырларым&quot; аудандық мүшайрасы және &quot;Ғұмырымның тамшысы&quot; еске алу кеші өтті.&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/DADijytM_MN/?igsh=dGIzNzEzMmxyZjhq&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/C-9YoT6NDKs/?igsh=MXFmanRyYmo0aDFiZA==&lt;/ref&gt;

=== Әдебиеттер ===
Өлеңдері аудандық, облыстық, мерзімді баспасөз құралдарында, республикалық &quot;[[Жалын (журнал)|Жалын]]&quot;, &quot;[[Жұлдыз (журнал)|Жұлдыз]]&quot; журналдарында жарияланған.
;Өлеңдері жарияланған кітаптар:
* Шет өңірі ақындарының антология, Болашақ-Баспа, 1998, 500 дана, 168 бет, ISBN 5-7667-2721-6
* 2014 жылы «Сарыарқа кітапханасы» сериясымен шыққан 100 томдық кітаптар.
* [[Қасым Аманжолов]]тың 90 жылдығына орай шыққан 4 томдық жинақ.
* &quot;Бұғылы мен тағылы бүркіт салған...&quot; жыр мүшайрасы жинағы
;Өмірбаяны:
* Шет ауданы. Энциклопедия. Алматы. ҚАЗақпарат. 2013 жыл. 382 бет. ISBN 9965-654-98-0
* Ел ірісі — нұрлы Нұра. Жұмкин Б. И. Алматы. Мерей баспасы. 2022.496 бет. ISBN 978-601-7998-65-3
* Өлкетану оқулығы. Қарағанды облысы. 2018, 200 бет.
;Шежіресі:
* Керней шежіресі, [[Майбас Төрехан|Төрехан Майбас]], Қарағанды, Болашақ-Баспа 2005, 360 б., Тираж 1000, ISBN 9965-528-85-3
* Қаракесек шежіресі, 1, 2 томдар. Жанат Қоңыров, Павлодар, ЭКО. 2010, 2017. 646 бет. 500 дана. 
* [https://www.calameo.com/read/001798844063dfa171e29 Құлық шежіресі. Қуандық Сәденов, Қарағанды, 2015, &quot;АРКО&quot; ЖШС,] ISBN 978-601-204-264-1

== Отбасы ==
* Әкесі: Рысбай Сәтибеков (1929 — 1994) 
* Анасы: Кләпуза Сәтибекова (Бектұрғанова) (1935 — 2007) 
* Жұбайы: Мереке Егінбайқызы Сәтибекова (Қужақова) — қазақ тілі және әдебиеті мұғалімі.
* Балалары: Келбет, Мәдина, [https://instagram.com/akhmet_dauletuly?igshid=OGQ5ZDc2ODk2ZA== Ахмет] — асаба, кәсіби домбырашы-музыкант.
* Ағайындары: Қайыргелді, Көкеш, Есен, Арна, Марқабай
* Апа-қарындастары: Марал, Мейрам, Гүлшаһар, Рахат
{{familytree/start}}
{{familytree |border=0| | | | | | | | | | | | | | | | CJR | CJR='''''Бергі ата-бабалары мен жанұясы'''''}}
{{familytree|ALEXEY|y|NATALIA| |FEDOR|y|USTINIA| |ANTON|y|ELISAVETA| |ALBERT|y|KRISTINA
|ALEXEY    = Үмбет Келгенбайұлы
|NATALIA   = Даңғой
|FEDOR     = Алтайбек Дайрабайұлы&lt;br&gt;1859 — 1932
|USTINIA   = Балым
|ANTON     = Молдахан Шөмшекбайұлы&lt;br&gt;1845 — 1941
|ELISAVETA = Бибатша
|ALBERT    = Төлеу Қашқынбайұлы
|KRISTINA  = Зылиха Үсенқызы&lt;br&gt;1892 — 1965
|boxstyle_ALEXEY    =background-color:#A3EEA3;
|boxstyle_NATALIA =background-color:#FFDEAD;
|boxstyle_FEDOR =background-color:#A3EEA3;
|boxstyle_USTINIA =background-color:#FFDEAD;
|boxstyle_ANTON =background-color:#A3EEA3;
|boxstyle_ELISAVETA =background-color:#FFDEAD;
|boxstyle_ALBERT =background-color:#A3EEA3;
|boxstyle_KRISTINA =background-color:#FFDEAD;
}}
{{familytree | | | |!| | | | | | | |!| | | | | | | |!| | | | | | | |!}}
{{familytree | | |PETRI|~|~|y|~|~|EVDOKIA| | | | | |LUDVIG|~|~|y|~|~|KRISTINA
|PETRI    = Сәтибек Үмбетұлы&lt;br&gt;1883 — 1932
|EVDOKIA  = Күнжан Алтайбекқызы&lt;br&gt;
|KRISTINA = Бағия Төлеуова&lt;br&gt;1913 — 1994
|LUDVIG   = Бектұрған Молдаханов&lt;br&gt;1899 — 1947
|boxstyle_PETRI    =background-color:#A3EEA3;
|boxstyle_EVDOKIA =background-color:#FFDEAD;
|boxstyle_KRISTINA =background-color:#FFDEAD;
|boxstyle_LUDVIG =background-color:#A3EEA3;
}}
{{familytree | | | | | | | |!| | | | | | | | | | | | | | | |!| }}
{{familytree | | | | | | |ALEXANDR|~|~|~|~|~|~|y|~|~|~|~|~|~|SOFIA
|ALEXANDR = Рысбай Сәтибеков&lt;br&gt;1929 — 1994
|SOFIA    = Кләпуза Сәтибекова&lt;br&gt;1935 — 2007
|boxstyle_ALEXANDR    =background-color:#A3EEA3;
|boxstyle_SOFIA =background-color:#FFDEAD;
}}
{{familytree | | | | | | | | | | | | | | | |!| | | | | | | | }}
{{familytree | | | | | | | | | | | | | | |PETRII |y|NATAL
|NATAL=Мереке Сәтибекова&lt;br&gt;1967 ж.т.
|PETRII='''Дәулет Сәтибеков'''&lt;br&gt;1964 — 2006
|boxstyle_NATAL  =background-color:#FFDEAD;
|boxstyle_PETRII =background-color:#A3EEA3;
}}
{{familytree | | | | | | | | | | | | |,|-|-|-|-|+|-|-|.| | | | | | }}
{{familytree | | | | | | | | | | | |ALEXANDR| |PAVEL| |ALEXEY
|ALEXANDR = Келбет&lt;br&gt;1989 ж.т.
|PAVEL    = Мәдина&lt;br&gt;1991 ж.т.
|ALEXEY   = Ахмет&lt;br&gt;1997 ж.т.
|boxstyle_PAVEL    =background-color:#FFDEAD;
|boxstyle_ALEXANDR =background-color:#FFDEAD;
|boxstyle_ALEXEY =background-color:#A3EEA3;
}}
{{familytree/end}}
{{rodovid|1493850}}

2023 жылдың шілде айында Нұра ауылында фотосы және өлеңі бар баннер қойылды.

== Сілтемелер ==
* {{Cite web|lang=kk|url=https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1859|title=Дәулет Рысбайұлы Сатибеков {{!}} Әдебиет порталы|website=adebiportal.kz|access-date=2023-06-11}}
* {{Cite web|lang=ru|url=https://www.calameo.com/read/0061181590dc959285ee2|title=Шет өңірінің ақындары|website=calameo.com|access-date=2023-06-14}}
* {{Cite web|lang=kk|url=https://egemen.kz/article/267499-kokserek-ghumyr|title=Көксерек-ғұмыр|website=egemen.kz|access-date=2023-06-11}}
* {{Cite web|lang=kk|url=https://ortalyq.kz/ara-d-uletti-ara-le-i/|title=Қара Дәулеттің қара өлеңі – «Ortalyq Qazaqstan» газеті|date=2021-01-15|access-date=2023-06-11}}
* {{Cite web|lang=ru-RU|url=https://qazaqytoi.kz/men-bozdasam-bozdar-edim-botadaj/|title=«Мен боздасам, боздар едім ботадай…» {{!}} Qazaqy toi|author=qazaqytoi.kz|date=2019-09-06|access-date=2023-06-11}}
* {{Cite web|lang=ru-RU|url=https://kznews.kz/qazaqsha-omirbajan/daulet-rysbajuly-satibekov-omirbajany/|title=Дәулет Рысбайұлы Сатибеков {{!}} өмірбаяны|website=KZNEWS.KZ ҚАЗАҚСТАН ЖАҢАЛЫҚТАРЫ|date=2019-02-26|access-date=2023-06-11}}
* {{Cite web|url=http://www.shet-muzei.kz/kz/zhanaly-tar/416-shet-iri-a-yndaryny-antologiyasy-ajdary-5.html|title=«ШЕТ ӨҢІРІ АҚЫНДАРЫНЫҢ АНТОЛОГИЯСЫ» айдары - «Шет аудандық археологиялық-этнографиялық музейі» КМҚК.|website=www.shet-muzei.kz|access-date=2023-06-11}}
* {{Cite web|lang=kk|url=https://egemen.kz/article/317787-erkhan-erledi|title=Ерхан ерледі|website=egemen.kz|access-date=2023-06-11}}
* {{Cite web|lang=kk|url=https://ortalyq.kz/ara-d-uletti-ara-le-i/|title=Қара Дәулеттің қара өлеңі – «Ortalyq Qazaqstan» газеті|date=2021-01-15|access-date=2023-06-11}}
* https://soundcloud.com/ruslan-nurbay/dulet-yrysbayly

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақ ақындары]]
[[Санат:Шет ауданында туғандар]]
[[Санат:Шет ауданында жерленгендер]]
[[Санат:Қазақстан сазгерлері]]
[[Санат:Қазақстан журналистері]]
[[Санат:Қарағандыда қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>op1nze8gt0gxtkip3zzybe4vu5mvmtx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692668</id>
      <parentid>3692667</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:19:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сілтемелер */</comment>
      <origin>3692668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14535" sha1="b0ekzm4rqyyqj9u43p94t464fc6gpwc" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі = Дәулет Ырысбайұлы Сәтибеков
 |Шынайы есімі = Дәулет Ырысбайұлы Сәтибеков
 |Сурет = Дәулет Ырысбайұлы Сәтибеков — түсті, қаламмен.png
 |Сурет ені =
 |Сурет атауы  = Дәулет Ырысбайұлы Сәтибеков
 |Туған кездегі есімі = Дәулет Ырысбайұлы Сәтибеков
 |Туған күні = 14.11.1964
 |Туған жері = [[Ақсу-Аюлы]], [[Шет ауданы]], [[Қарағанды облысы]]
 |Мансабы = Ақын, сазгер, журналист, филолог
 |Азаматтығы =  {{USSR}}, {{KAZ}} 
 |Діні = [[сүннет]]тілік [[ислам]]
 |Ұлты = [[Қазақтар|қазақ]]
 |Қайтыс болған күні = 13.03.2006
 |Қайтыс болған жері = [[Қарағанды]]
 |Әкесі = Рысбай Сәтибеков 
 |Анасы = Кләпуза Сәтибекова (Бектұрғанова) 
 |Жұбайы = Мереке Егінбайқызы Сәтибекова (Қужақова) 
 |Балалары = Келбет, Мәдина, Ахмет
 |Марапаттары = 
 |Сайты =  
 |Басқалары = 
 |Commons = 
}}
'''Дәулет Ырысбайұлы Сәтибеков''' ([[1964 жыл]]ы [[14 қараша]], [[Қарағанды облысы]], [[Шет ауданы]], [[Ақсу-Аюлы |Ақсу-Аюлы ауылы]] — [[2006 жыл]]ы [[13 наурыз]], [[Қарағанды облысы]], [[Қарағанды қаласы]]) — қазақ ақыны, сазгері, журналисты.

== Өмірбаяны ==
1964 жылы 14 қарашада [[Қарағанды облысы]] [[Шет ауданы]] [[Ақсу-Аюлы]] ауылында дүниеге келген. 1966 жылы сол ауданның Кеншоқы руднигіне көшеді. 1971 жылы [[Кеншоқы ауылдық округі]] [[Нұра (Шет ауданы)|Нұра]] ауылына көшеді. 1985 жылдан бастап [[Қарағанды]] қаласында тұрды.

[[Арғын]] тайпасының [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руының [[Ақшатау болысы (Семей облысы)|Керней]] бөлімінен шыққан.

Әскери міндетін Украинада Запорожьеде 1983-1985 жылдары өтеді.

1988 жылы отбасы құрған.

2006 жылы 13 наурызда өмірден қайтты. Қарағанды облысы Шет ауданы Кеншоқы ауылдық округі Нұра ауылындағы [https://goo.gl/maps/aTNpZwh7eqrxvSMB7 зиратта жерленді].

== Білім жолы ==
* Қарағанды облысы Шет ауданы Кеншоқы ауылдық округі Нұра ауылының орта мектебін 1982 жылы аяқтаған.
* [[Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті|Қарағанды мемлекеттік университеті]]нің филологиясы факультетінде қазақ тілі және әдебиеті мамандығы бойынша 1985-1990 жылдары жоғары білім алған.

== Еңбек жолы ==
* ҚарМУ-дың Жастар мәдениет үйінің &quot;Балауса&quot; әдеби шығармашылық бірлестігі басшысы (шілде 1990 — қаңтар 1991); 
* Қарағанды қаласының №7 мектеп-интернатында қазақ тілі және әдебиеті ұстазы (қаңтар 1991 — қаңтар 1992);
* [[Қарағанды облыстық телерадио компаниясы|Қарағанды облыстық телерадиокомпания]] (қаңтар 1992 — желтоқсан 1992);  
* «[[Орталық Қазақстан (газет)|Орталық Қазақстан]]» облыстық газеті (желтоқсан 1992 — тамыз 1993); 
* [[Қарағанды облыстық телерадио компаниясы|Қарағанды облыстық телерадиокомпания]] (тамыз 1993 — қазан 1993);   
* «Шипагер» газеті (желтоқсан 1993 — қаңтар 1995); 
* «Замандас-Современник» облыстық жастар газетінің бас редакторының орынбасары (наурыз 1995 — қазан 1999); 
* «Сана» газеті (қараша 1999 — сәуір 2001);
&lt;!-- * Қисық әзіл-сықақ театрында автор (? — ?). --&gt;

== Шығармашылығы ==
=== Кітаптары ===
* Ғұмырымның тамшысы, (Өлеңдер жинағы), Қарағанды қаласы, Болашақ-Баспа 2000. ISBN 9965-528-03-9, 100 бет.
* Нұр (Өлеңдер, драмалық поэма), Қарағанды қаласы, Болашақ-Баспа 2005. ISBN 9965-674-71-X, 200 бет.

=== Әндері ===
Бала күнінен домбыра шерткен. Кең таңымал &quot;Қарағанды вальсі&quot; әнінің музыкасы мен сөзінің авторы. 
* Қарағанды жастары
* Достарым 
* Нұраның нұры
* Сен деп соққан жүрегім
* Өзің
* Жалын жаным
* Туған жер
=== Кештері ===
* 2005 жылы 7 шілдеде Ақсу-Аюлы ауылында шығармашылық кеші өтті.
* 2019 жылы 19 сәуірде Ақсу-Аюлы ауылында еске алу кеші өтті.
* 2024  жылы 11 сәуірде Қарағанда қаласы М. Әуезов орталықтандырылған қалалық кітапханада  &quot;Сұңғыла ойдың шырағы жаққа ақын&quot; еске алу кеші өтті.&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/C5nsgncNzd8/?igsh=MTlmMGRlNXdqeDlsaw==&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://YouTube.com/um3JBC3gyJc?si=SnpzXej57LGud5-v{{Deadlink|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* 2024  жылы 20 қыркүйекте Шет ауданы Ақсу-Аюлы ауылында аудандық Мәдениет үйінде &quot;Сырымды жеткіз жырларым&quot; аудандық мүшайрасы және &quot;Ғұмырымның тамшысы&quot; еске алу кеші өтті.&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/DADijytM_MN/?igsh=dGIzNzEzMmxyZjhq&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/C-9YoT6NDKs/?igsh=MXFmanRyYmo0aDFiZA==&lt;/ref&gt;

=== Әдебиеттер ===
Өлеңдері аудандық, облыстық, мерзімді баспасөз құралдарында, республикалық &quot;[[Жалын (журнал)|Жалын]]&quot;, &quot;[[Жұлдыз (журнал)|Жұлдыз]]&quot; журналдарында жарияланған.
;Өлеңдері жарияланған кітаптар:
* Шет өңірі ақындарының антология, Болашақ-Баспа, 1998, 500 дана, 168 бет, ISBN 5-7667-2721-6
* 2014 жылы «Сарыарқа кітапханасы» сериясымен шыққан 100 томдық кітаптар.
* [[Қасым Аманжолов]]тың 90 жылдығына орай шыққан 4 томдық жинақ.
* &quot;Бұғылы мен тағылы бүркіт салған...&quot; жыр мүшайрасы жинағы
;Өмірбаяны:
* Шет ауданы. Энциклопедия. Алматы. ҚАЗақпарат. 2013 жыл. 382 бет. ISBN 9965-654-98-0
* Ел ірісі — нұрлы Нұра. Жұмкин Б. И. Алматы. Мерей баспасы. 2022.496 бет. ISBN 978-601-7998-65-3
* Өлкетану оқулығы. Қарағанды облысы. 2018, 200 бет.
;Шежіресі:
* Керней шежіресі, [[Майбас Төрехан|Төрехан Майбас]], Қарағанды, Болашақ-Баспа 2005, 360 б., Тираж 1000, ISBN 9965-528-85-3
* Қаракесек шежіресі, 1, 2 томдар. Жанат Қоңыров, Павлодар, ЭКО. 2010, 2017. 646 бет. 500 дана. 
* [https://www.calameo.com/read/001798844063dfa171e29 Құлық шежіресі. Қуандық Сәденов, Қарағанды, 2015, &quot;АРКО&quot; ЖШС,] ISBN 978-601-204-264-1

== Отбасы ==
* Әкесі: Рысбай Сәтибеков (1929 — 1994) 
* Анасы: Кләпуза Сәтибекова (Бектұрғанова) (1935 — 2007) 
* Жұбайы: Мереке Егінбайқызы Сәтибекова (Қужақова) — қазақ тілі және әдебиеті мұғалімі.
* Балалары: Келбет, Мәдина, [https://instagram.com/akhmet_dauletuly?igshid=OGQ5ZDc2ODk2ZA== Ахмет] — асаба, кәсіби домбырашы-музыкант.
* Ағайындары: Қайыргелді, Көкеш, Есен, Арна, Марқабай
* Апа-қарындастары: Марал, Мейрам, Гүлшаһар, Рахат
{{familytree/start}}
{{familytree |border=0| | | | | | | | | | | | | | | | CJR | CJR='''''Бергі ата-бабалары мен жанұясы'''''}}
{{familytree|ALEXEY|y|NATALIA| |FEDOR|y|USTINIA| |ANTON|y|ELISAVETA| |ALBERT|y|KRISTINA
|ALEXEY    = Үмбет Келгенбайұлы
|NATALIA   = Даңғой
|FEDOR     = Алтайбек Дайрабайұлы&lt;br&gt;1859 — 1932
|USTINIA   = Балым
|ANTON     = Молдахан Шөмшекбайұлы&lt;br&gt;1845 — 1941
|ELISAVETA = Бибатша
|ALBERT    = Төлеу Қашқынбайұлы
|KRISTINA  = Зылиха Үсенқызы&lt;br&gt;1892 — 1965
|boxstyle_ALEXEY    =background-color:#A3EEA3;
|boxstyle_NATALIA =background-color:#FFDEAD;
|boxstyle_FEDOR =background-color:#A3EEA3;
|boxstyle_USTINIA =background-color:#FFDEAD;
|boxstyle_ANTON =background-color:#A3EEA3;
|boxstyle_ELISAVETA =background-color:#FFDEAD;
|boxstyle_ALBERT =background-color:#A3EEA3;
|boxstyle_KRISTINA =background-color:#FFDEAD;
}}
{{familytree | | | |!| | | | | | | |!| | | | | | | |!| | | | | | | |!}}
{{familytree | | |PETRI|~|~|y|~|~|EVDOKIA| | | | | |LUDVIG|~|~|y|~|~|KRISTINA
|PETRI    = Сәтибек Үмбетұлы&lt;br&gt;1883 — 1932
|EVDOKIA  = Күнжан Алтайбекқызы&lt;br&gt;
|KRISTINA = Бағия Төлеуова&lt;br&gt;1913 — 1994
|LUDVIG   = Бектұрған Молдаханов&lt;br&gt;1899 — 1947
|boxstyle_PETRI    =background-color:#A3EEA3;
|boxstyle_EVDOKIA =background-color:#FFDEAD;
|boxstyle_KRISTINA =background-color:#FFDEAD;
|boxstyle_LUDVIG =background-color:#A3EEA3;
}}
{{familytree | | | | | | | |!| | | | | | | | | | | | | | | |!| }}
{{familytree | | | | | | |ALEXANDR|~|~|~|~|~|~|y|~|~|~|~|~|~|SOFIA
|ALEXANDR = Рысбай Сәтибеков&lt;br&gt;1929 — 1994
|SOFIA    = Кләпуза Сәтибекова&lt;br&gt;1935 — 2007
|boxstyle_ALEXANDR    =background-color:#A3EEA3;
|boxstyle_SOFIA =background-color:#FFDEAD;
}}
{{familytree | | | | | | | | | | | | | | | |!| | | | | | | | }}
{{familytree | | | | | | | | | | | | | | |PETRII |y|NATAL
|NATAL=Мереке Сәтибекова&lt;br&gt;1967 ж.т.
|PETRII='''Дәулет Сәтибеков'''&lt;br&gt;1964 — 2006
|boxstyle_NATAL  =background-color:#FFDEAD;
|boxstyle_PETRII =background-color:#A3EEA3;
}}
{{familytree | | | | | | | | | | | | |,|-|-|-|-|+|-|-|.| | | | | | }}
{{familytree | | | | | | | | | | | |ALEXANDR| |PAVEL| |ALEXEY
|ALEXANDR = Келбет&lt;br&gt;1989 ж.т.
|PAVEL    = Мәдина&lt;br&gt;1991 ж.т.
|ALEXEY   = Ахмет&lt;br&gt;1997 ж.т.
|boxstyle_PAVEL    =background-color:#FFDEAD;
|boxstyle_ALEXANDR =background-color:#FFDEAD;
|boxstyle_ALEXEY =background-color:#A3EEA3;
}}
{{familytree/end}}
{{rodovid|1493850}}

2023 жылдың шілде айында Нұра ауылында фотосы және өлеңі бар баннер қойылды.

== Сілтемелер ==
* {{Cite web|lang=kk|url=https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1859|title=Дәулет Рысбайұлы Сатибеков {{!}} Әдебиет порталы|website=adebiportal.kz|access-date=2023-06-11}}
* {{Cite web|lang=ru|url=https://www.calameo.com/read/0061181590dc959285ee2|title=Шет өңірінің ақындары|website=calameo.com|access-date=2023-06-14}}
* {{Cite web|lang=kk|url=https://egemen.kz/article/267499-kokserek-ghumyr|title=Көксерек-ғұмыр|website=egemen.kz|access-date=2023-06-11}}
* {{Cite web|lang=kk|url=https://ortalyq.kz/ara-d-uletti-ara-le-i/|title=Қара Дәулеттің қара өлеңі – «Ortalyq Qazaqstan» газеті|date=2021-01-15|access-date=2023-06-11}}
* {{Cite web|lang=ru-RU|url=https://qazaqytoi.kz/men-bozdasam-bozdar-edim-botadaj/|title=«Мен боздасам, боздар едім ботадай…» {{!}} Qazaqy toi|author=qazaqytoi.kz|date=2019-09-06|access-date=2023-06-11}}
* {{Cite web|lang=ru-RU|url=https://kznews.kz/qazaqsha-omirbajan/daulet-rysbajuly-satibekov-omirbajany/|title=Дәулет Рысбайұлы Сатибеков {{!}} өмірбаяны|website=KZNEWS.KZ ҚАЗАҚСТАН ЖАҢАЛЫҚТАРЫ|date=2019-02-26|access-date=2023-06-11}}
* {{Cite web|url=http://www.shet-muzei.kz/kz/zhanaly-tar/416-shet-iri-a-yndaryny-antologiyasy-ajdary-5.html|title=«ШЕТ ӨҢІРІ АҚЫНДАРЫНЫҢ АНТОЛОГИЯСЫ» айдары - «Шет аудандық археологиялық-этнографиялық музейі» КМҚК.|website=www.shet-muzei.kz|access-date=2023-06-11}}
* {{Cite web|lang=kk|url=https://egemen.kz/article/317787-erkhan-erledi|title=Ерхан ерледі|website=egemen.kz|access-date=2023-06-11}}
* {{Cite web|lang=kk|url=https://ortalyq.kz/ara-d-uletti-ara-le-i/|title=Қара Дәулеттің қара өлеңі – «Ortalyq Qazaqstan» газеті|date=2021-01-15|access-date=2023-06-11}}
* https://soundcloud.com/ruslan-nurbay/dulet-yrysbayly Руслан Нұрбай, Ақселеу Сейдімбек

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақ ақындары]]
[[Санат:Шет ауданында туғандар]]
[[Санат:Шет ауданында жерленгендер]]
[[Санат:Қазақстан сазгерлері]]
[[Санат:Қазақстан журналистері]]
[[Санат:Қарағандыда қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>b0ekzm4rqyyqj9u43p94t464fc6gpwc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мамлют қорықшасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>700015</id>
    <revision>
      <id>3692927</id>
      <parentid>3495655</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T11:44:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5376" sha1="6evb6euklifrg09zn4kistwd7zoi30p" xml:space="preserve">{{Қорық аймағы
 |Атауы                  = Мамлют қорықшасы
  |Төл атауы             = 
 |Сурет                  = 
  |Сурет атауы           = 
 |ХТҚО санаты            = 
 |Ауданы                 = 52400 га
 |Орташа биіктігі        =  
 |Құрылған уақыты        = [[1974 жыл|1974]] жыл 
 |Келушілер саны         = 
 |Келушілер саны жылы    = 
 |Басқаратын ұйым        = 
 |Сайты                  =
 |Координаттары          = 55.10992353/69.21318662
 |CoordScale             = 
 |Ел                     = Қазақстан
  |Аймақ                 = Солтүстік Қазақстан облысы
   |Аудан                = Мамлют ауданы
 |Ең жақын қала          = 
 |Позициялық карта       =  
 |Ортаққордағы санаты    = 
}}
'''Мамлют''' – [[1974 жыл|1974]] жылы құрылған мемлекеттік табиғи [[зоологиялық қорықша]]. Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің [[1986 жыл|1986]] жылғы 17 ақпандағы № 69 қаулысымен қорықша республикалық маңызы бар қорық санатына ауыстырылған. Ауданы 52 400 гектарды құрайды. Құрылу мақсаты – сүтқоректілердің, суда жүзетін құстардың сирек түрлерін сақтау. 

== Географиялық орны ==
[[Солтүстік Қазақстан облысы]] [[Мамлют ауданы]] жерінде орналасқан. Қорықшаның солтүстік шекарасы [[Щучье (Солтүстік Қазақстан облысы)|Щучье]] ауылынан басталып [[Студёное (Солтүстік Қазақстан облысы)|Студёное]] ауылы арқылы [[Лебёдки (Солтүстік Қазақстан облысы)|Лебёдки]] ауылына дейін жетеді. Шығысы – Лебедки ауылынан [[Беловка (Солтүстік Қазақстан облысы)|Беловка]], [[Калугино (Солтүстік Қазақстан облысы)|Калугино]], [[Краснознамённое]] ауылдары арқылы [[Петропавл]] – [[Мамлют]] тас жолына дейін жетеді. Оңтүстік шекарасы Петропавл – Мамлют жолымен Мамлютке дейін өтеді. Батыс шекарасы Мамлюттен [[Белое (Мамлют ауданы)|Белое]] және Щучье ауылдарына дейінгі жолдың бойымен өтеді. 

== Фаунасы ==
Қорықша аумағында мекендейтін жануарлар мен құстар түрлері аз, олар: жабайы шошқа, бұлан, елік, түлкі, қоян, орман сусары, жанаттәрізді ит, күзен, сары күзен, борсық. [[Қазақстанның Қызыл кітабы]]на енгізілген түрлер: сұңқылдақ аққу, ақбас үйрек, шиқылдақ қаз, қызылжемсаулы қарашақаз, сұр тырна, ақбас тырна, бақалтақ қыран, дала қыраны, қарақұс, бүркіт, ителгі, үкі, орман сусары. Ормандар мен көлдерінде ұя салатын құстар: қаз, үйрек, сұр тырна, үкі, жапалақ, аққұйрықты субүркіт, құтан, кекілік, құрлар, балықшы құстар, бірқазан. Қорғауға алынған жануарлар түрлері: кәдімгі құрбақа, жасыл құрбақа, сібір бақасы, секіргіш кесіртке, тірі туатын кесіртке, кәдімгі сарыбас жылан, дала сұр жыланы, ақмаңдайлы қаз, сұр қаз, қоңыр үйрек, барылдауық үйрек, ысылдақ шүрегей, даурықпа шүрегей, көк сүңгуір, айдарлы сүңгуір, қасқалдақ, мамырқұс, бөдене, аққұр, сұр құр, шұбарқұр, шетен сайрағы, бұлан, елік, жабайы шошқа, құндыз, түлкі, қарсақ, дала күзені, борсық, ондатр, жанаттәрізді ит, кермарал, қасқыр, аққалақ, сары күзен, американдық қара күзен, ақкіс, ақ қоян, ор қоян, тиін, орман тышқаны, дала суыры, балпақ, қызылұрт сарышұнақ, сутышқан.&lt;ref&gt;Сайт &quot;Особо охраняемые природные территории Республики Казахстан&quot; https://oopt.kz/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230503072909/https://www.oopt.kz/ |date=2023-05-03 }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан қаумалдары]]
[[Санат:Солтүстік Қазақстан облысы географиясы]]</text>
      <sha1>6evb6euklifrg09zn4kistwd7zoi30p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ланго (халық)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>703140</id>
    <revision>
      <id>3692596</id>
      <parentid>3591556</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T14:33:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4528" sha1="h1l5vexlzoby0vfryv0cxjy144gwqv7" xml:space="preserve">{{Этникалық топ
|атауы      = Ланго 
|төл атауы  = ланги
|сурет      = First generation of lango.JPG
|сурет тақырыбы      = 
|саны       = 1,5 млн.
|аймақ      = {{Байрақ|Уганда}}
|аймақ1     = 
|саны1      = 
|түсініктемелер1     = 
|аймақ2     = 
|саны2      = 
|түсініктемелер2     = 
|аймақ3     = 
|саны3      = 
|түсініктемелер3     = 
|аймақ4     = 
|саны4      = 
|түсініктемелер4     = 
|аймақ5     = 
|саны5      = 
|түсініктемелер5     = 
|аймақ6     = 
|саны6      = 
|түсініктемелер6     = 
|аймақ7     = 
|саны7      = 
|түсініктемелер7     = 
|аймақ8     = 
|саны8      = 
|түсініктемелер8     = 
|аймақ9     = 
|саны9      = 
|түсініктемелер9     = 
|аймақ10    = 
|саны10     = 
|түсініктемелер10    = 
|аймақ11    = 
|саны11     = 
|түсініктемелер11    = 
|аймақ12    = 
|саны12     = 
|түсініктемелер12    = 
|аймақ13    = 
|саны13     = 
|түсініктемелер13    = 
|тілдері    = [[ланго тілі]]
|діні       = дәстүрлі нанымдар
|этникалық топтары   = 
|ескертпелер  = 
}}

'''Ланго''' (''ланги'') — [[Уганда]]ның оңтүстігіндегі халық (Кьога көлінің аймағында).&lt;ref&gt;Ланго, ланги http://www.etnosy.ru/taxonomy/term/289&lt;/ref&gt;
2002 жылғы халық санағы бойынша Угандадағы саны 1 485 437 болды.&lt;ref&gt;Материал из свободной энциклопедии https://infor24.ru/%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B8{{Deadlink|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Тілі ==
Тілі батыс нилот, оңтүстік луо тобының - [[ланго тілі]]&lt;ref&gt;Ланги https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1540611&lt;/ref&gt;

== Діні ==
Дінге сенушілер: дәстүрлі нанымдар, кейбіреулері – [[Католицизм|католиктер]], англикандар.&lt;ref&gt;ЛАНГО http://www.aggregateria.com/L/lango.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230702051049/http://www.aggregateria.com/L/lango.html |date=2023-07-02 }}&lt;/ref&gt;

== Кәсібі ==
Негізгі дәстүрлі кәсіптері – [[егіншілік]] (тары, құмай, күнжіт, бұршақ, жержаңғақ, 20 ғасырда да мақта), [[мал шаруашылығы]] (қысқа мүйізді зебу), [[аңшылық]]. Қолөнерден – былғарыдан тігу, т.б. дамыған.&lt;ref&gt;Народы и культуры Ланго  https://travel-journal.ru/ethno/39/860/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191023204835/https://travel-journal.ru/ethno/39/860/ |date=2019-10-23 }}&lt;/ref&gt;

== Өмір салты ==
Халық дәстүрлі түрде бірнеше патрилиндік руларға бөлінді, олардың әрқайсысының өз аумағы болды. Неке айтарлықтай төлем талап етті (малмен). Басшы көсемдер туыстығына қарамастан, өздерінің рулық аймақтарының барлық тұрғындарына билік жүргізді. Олардың үстінен аға басшылар (rwot) басқарды. Ер адамдар бірнеше жас санаттарына бөлінді.&lt;ref&gt;Ланго - онлайн-энциклопедия Британника https://bfjaawards.com/ru/pages/23516-lango--britannica-online-encyclopedia&lt;/ref&gt;

Ата-баба культі, бай фольклор дамыған.

Елді мекендер ықшам орналасқан, жартылай шеңберлі, 10-нан 150-ге дейін кірпіштен салынған үйлер.

Мықындарына белбеу тағып, оған алжапқыш байлайды.

Тағамның негізі - өсімдік тектес тағамдар.&lt;ref&gt;народы мира / Ланго http://www.etnolog.ru/people.php?id=LANG&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Африка халықтары}} 
[[Санат:Уганда халықтары]]</text>
      <sha1>h1l5vexlzoby0vfryv0cxjy144gwqv7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ландума (халық)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>703256</id>
    <revision>
      <id>3692603</id>
      <parentid>3374914</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:15:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5093" sha1="soil7jnpfilicg5s9gwi80ftoesay3m" xml:space="preserve">{{Этникалық топ
|атауы      = Ландума 
|төл атауы  = ландума, тиапи (коколи)
|сурет      = Rice plantation in Java.jpg
|сурет тақырыбы      = 
|саны       = 21 000
|аймақ      = {{Байрақ|Гвинея}}
|аймақ1     = 
|саны1      = 
|түсініктемелер1     = 
|аймақ2     = 
|саны2      = 
|түсініктемелер2     = 
|аймақ3     = 
|саны3      = 
|түсініктемелер3     = 
|аймақ4     = 
|саны4      = 
|түсініктемелер4     = 
|аймақ5     = 
|саны5      = 
|түсініктемелер5     = 
|аймақ6     = 
|саны6      = 
|түсініктемелер6     = 
|аймақ7     = 
|саны7      = 
|түсініктемелер7     = 
|аймақ8     = 
|саны8      = 
|түсініктемелер8     = 
|аймақ9     = 
|саны9      = 
|түсініктемелер9     = 
|аймақ10    = 
|саны10     = 
|түсініктемелер10    = 
|аймақ11    = 
|саны11     = 
|түсініктемелер11    = 
|аймақ12    = 
|саны12     = 
|түсініктемелер12    = 
|аймақ13    = 
|саны13     = 
|түсініктемелер13    = 
|тілдері    = [[ландума тілі]]
|діні       = дәстүрлі наным-сенімдер, [[суннизм]]
|этникалық топтары   = 
|ескертпелер  = 
}}

'''Ландума''' (''ландума'', тиапи ''(коколи''))&lt;ref&gt;Современная энциклопедия Ландума https://my-dict.ru/dic/sovremennaya-enciklopediya/202287-landuma/&lt;/ref&gt; — [[Гвинея]]ның теңіз жағалауында тұратын халық. Жалпы саны 21 мың адамды құрайды.&lt;ref&gt;Ландума https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1540695&lt;/ref&gt;

== Тілі ==
Тілі - [[ландума тілі]]. [[Диалект]]ілері - ландума, тиапи.&lt;ref&gt;Современная энциклопедия - ландума http://www.terminy.info/literature/modern-encyclopedia/landuma&lt;/ref&gt;

== Діні ==
Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: дәстүрлі наным-сенімдер, бір бөлігі – [[Сунниттер|сүнниттік мұсылмандар]], [[Католицизм|католиктер]].&lt;ref&gt;Значение слова ЛАНДУМА в Современном энциклопедическом словаре https://slovar.cc/enc/sovremenniy/1841158.html&lt;/ref&gt;

== Кәсібі ==
Отаршылдық дәуірде олар еуропалықтармен делдалдық саудамен айналысты. Олар қолмен атқарылатын [[егіншілік]]пен және [[балық аулау]]мен айналысады.
Күріш, банан, маниок, тәтті картоп, жүгері, 19 ғасырдан – кофе ағашы, жержаңғақ, қант қамысы, көкөністер мен жемістер өсіріледі.
Кокос және май пальмаларының жемістерін, кола жаңғақтарын жинайды. 
Қолөнердің ішінде ағаш өңдеу, әсіресе бетперде жасау дамыған.&lt;ref&gt;Народы и культуры Ландума https://travel-journal.ru/ethno/39/861/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191022173431/https://travel-journal.ru/ethno/39/861/ |date=2019-10-22 }}&lt;/ref&gt;

== Өмір салты ==
Отбасы үлкен, көбінесе полигинді. Туыстық есеп патрилиндік болып табылады. Неке [[Некеден кейінгі қоныс|патрилокалды]]. Фута-Джаллон таулы аймақтарындағы мұсылман билеушілеріне тәуелді көсемдер («патшалар») басқаратын қауымдар одақтары болды. Барлық ересектер ерлер мен әйелдер құпия одақтарға біріктірілген (ең танымал ерлер одағы - Поро). Одақтар аясында [[инициация]] жүзеге асырылды.

Шоғырланып орналасқан ауылдарда әдетте 100-150 адам тұрады. Тұрғын үйлері - жапырақтардан немесе сабаннан жасалған конустық төбесі бар шағын дөңгелек үйшіктер.

Еуропалық киімдер дәстүрлі талшықтардан жасалған белдемшелерді ауыстыруда.

Азық-түлік негізінен көкөніс - жарма, бәліш, пюре.&lt;ref&gt;народы мира / Ландума http://www.etnolog.ru/people.php?id=LAND&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Африка халықтары}} 
[[Санат:Гвинея халықтары]]</text>
      <sha1>soil7jnpfilicg5s9gwi80ftoesay3m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ливиялықтар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>703417</id>
    <revision>
      <id>3692792</id>
      <parentid>3596610</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T02:55:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6571" sha1="g41vo1942c681qg6qo9vbtdntgryvgt" xml:space="preserve">{{Этникалық топ
|атауы      = Ливиялықтар
|төл атауы  = ливиялық арабтар
|сурет      = 
|сурет тақырыбы      = 
|саны       = 4,7 млн.
|аймақ      = 
|аймақ1     = {{Байрақ|Ливия}}
|саны1      = 4,5 млн.
|түсініктемелер1     = 
|аймақ2     = {{Байрақ|Мысыр}}
|саны2      = 140 000
|түсініктемелер2     = 
|аймақ3     = 
|саны3      = 
|түсініктемелер3     = 
|аймақ4     = 
|саны4      = 
|түсініктемелер4     = 
|аймақ5     = 
|саны5      = 
|түсініктемелер5     = 
|аймақ6     = 
|саны6      = 
|түсініктемелер6     = 
|аймақ7     = 
|саны7      = 
|түсініктемелер7     = 
|аймақ8     = 
|саны8      = 
|түсініктемелер8     = 
|аймақ9     = 
|саны9      = 
|түсініктемелер9     = 
|аймақ10    = 
|саны10     = 
|түсініктемелер10    = 
|аймақ11    = 
|саны11     = 
|түсініктемелер11    = 
|аймақ12    = 
|саны12     = 
|түсініктемелер12    = 
|аймақ13    = 
|саны13     = 
|түсініктемелер13    = 
|тілдері    = [[араб тілі]]
|діні       = [[суннизм]]
|этникалық топтары   = 
|ескертпелер  = 
}}

'''Ливиялықтар''' (''ливиялық арабтар'') — [[Ливия]]ның негізгі халқы. Халқы 4,7 млн ​​адам, оның ішінде Ливияда 4,5 млн адам, [[Мысыр]]да 140 мың адам. (2009, бағалау).&lt;ref&gt;Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/ethnology/text/2650358&lt;/ref&gt;

== Тілі ==
Ливиялықтар сөйлейтін негізгі тіл - [[араб тілі]], ресми тіл болып табылады. Ливиялықтар Магриб [[диалект]]ілер тобына кіретін араб тілінің Ливия диалектісінде сөйлейді. Қазір ірі қалаларда араб тілімен қатар [[ағылшын тілі|ағылшын]] және итальян тілдері де кеңінен тараған.&lt;ref&gt;Ливийцы https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/379628&lt;/ref&gt;

== Діні ==
Ливиялықтардың 97 пайызы мұсылмандар. Ливиялықтар арасында басым дін – ислам. Олар суннизмді ұстанады.

== Тарихы ==
Ұлт ретінде ливиялықтар VII-IX ғасырларда осы аумақтарға қоныс аударған аборигендер — бербер тайпалары мен арабтардың араласуы арқылы қалыптасты. Араб әскерилері басшылардың құқықтарын жойып, артықшылықтарынан айырды. Аборигендер басқыншыларға қарсы көтерілістер ұйымдастырды, бірақ олардың әскери күштеріне қарсы тұра алмады. Бірте-бірте жергілікті халық исламды қабылдады, арабтармен ассимиляцияланды. XVI ғасырда Жерорта теңізінің суларында қарақшылықпен айналыса бастаған түріктер елді басып алды. XIX ғасырда француз үкіметінің қысымымен қарақшылық тоқтап, құл саудасына тыйым салынды.&lt;ref&gt;Ливийцы — как живут потомки кочевых племен
Источник: https://travelask.ru/articles/liviytsy-kak-zhivut-potomki-kochevyh-plemen {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230705112708/https://travelask.ru/articles/liviytsy-kak-zhivut-potomki-kochevyh-plemen |date=2023-07-05 }}&lt;/ref&gt;

== Кәсібі ==
Жағалауда [[егіншілік]]пен (зәйтүн, цитрус жемістері, құрма, арпа, бидай), оңтүстік және орталық аймақтарда ірі қара мал шаруашылығымен (ешкі, қой, түйе, аз дәрежеде жылқы) айналысады. Кейбір ливиялықтар мұнай кен орындарында жұмыс істейді.

Кілем, бедерлі және кестелі былғары бұйымдарын жасау, мыс ыдыстар жасау, пальма жапырақтарынан тоқу дамыған.&lt;ref&gt;народы мира / Ливийцы http://www.etnolog.ru/people.php?id=LIVI&lt;/ref&gt;

== Өмір салты ==
Ливия халықтары көп жылдар бойы көшпелі өмір салтын ұстанды. Қазір, әсіресе мұнайдың ашылуына байланысты көптеген өзгерістер болды. Қазіргі ливиялықтардың көпшілігі қалалық пәтерлерде тұрады. Бірақ көшпелі өмір салтын жалғастырушы тайпалар шатырларға қоныстанады. Сондай-ақ, олар жиһазсыз балшықпен сыланған үйлер салып, төсеніштерде ұйықтайды.

Киімдері араб үлгісіндегі киім. Қоғамдық орындарда қысқа, ашық әйелдер костюмдері мен ерлердің шорттарын киюге болмайды. Әйелдер үйден шыққанда бетін жауып жүреді. Негізі жұмыс істемейді, үй шаруасымен айналысады, негізінен олар көп балалы. Некеден тыс қарым-қатынасқа қатаң тыйым салынады.&lt;ref&gt;Ливийцы https://school1208.ru/raznoe/liviycy.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230705115632/https://school1208.ru/raznoe/liviycy.html |date=2023-07-05 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ливийцы https://www.istmira.com/novosti-istorii/15214-livijcy-narod.html&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}
{{Арабтар}}
{{Африка халықтары}} 
[[Санат:Ливия халықтары]]
[[Санат:Мысыр халықтары]]</text>
      <sha1>g41vo1942c681qg6qo9vbtdntgryvgt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лимба (халық)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>703449</id>
    <revision>
      <id>3692796</id>
      <parentid>3607611</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T03:28:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5087" sha1="0d8cfxvka9171zlg06vx5q74fq1e52v" xml:space="preserve">{{Этникалық топ
|атауы      = Лимба
|төл атауы  = йимбе
|сурет      = LimbaFamily.jpg
|сурет тақырыбы      = 
|саны       = 375 000
|аймақ      = 
|аймақ1     = {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
|саны1      = 370 000
|түсініктемелер1     = 
|аймақ2     = {{Байрақ|Гвинея}}
|саны2      = 5 000
|түсініктемелер2     = 
|аймақ3     = 
|саны3      = 
|түсініктемелер3     = 
|аймақ4     = 
|саны4      = 
|түсініктемелер4     = 
|аймақ5     = 
|саны5      = 
|түсініктемелер5     = 
|аймақ6     = 
|саны6      = 
|түсініктемелер6     = 
|аймақ7     = 
|саны7      = 
|түсініктемелер7     = 
|аймақ8     = 
|саны8      = 
|түсініктемелер8     = 
|аймақ9     = 
|саны9      = 
|түсініктемелер9     = 
|аймақ10    = 
|саны10     = 
|түсініктемелер10    = 
|аймақ11    = 
|саны11     = 
|түсініктемелер11    = 
|аймақ12    = 
|саны12     = 
|түсініктемелер12    = 
|аймақ13    = 
|саны13     = 
|түсініктемелер13    = 
|тілдері    = [[лимба (йимба) тілі]]
|діні       = [[христиандық]], [[ислам]]  
|этникалық топтары   = 
|ескертпелер  = 
}}

'''Лимба''' (''йимбе'') — негізінен [[Сьерра-Леоне]]де тұратын ұлт. Жалпы саны 375 мың адам. Сьерра-Леонеде 370 мың адам, [[Гвинея]]да – 5 мың адам.&lt;ref&gt;Современная Энциклопедия http://www.aggregateria.com/L/limba.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230707162236/http://www.aggregateria.com/L/limba.html |date=2023-07-07 }}&lt;/ref&gt;

== Тілі ==
Олар нигер-кордофан отбасының Батыс Атлантикалық тобының [[лимба (йимба) тілі]]нде сөйлейді. [[Диалект]]ілер (немесе диалектілер): бирива, камуке, келенг, сафроко, села, тонко, варавара. Жазуы 20 ғасырдың басынан [[латын әліпбиі]]не негізделген.&lt;ref&gt;ИЛЛЮСТРИРОВАННЫЙ ЭНЦИКЛОПЕДИЧЕСКИЙ СЛОВАРЬ https://sanstv.ru/dict/%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B1%D0%B0&lt;/ref&gt;

== Діні ==
Негізінен [[Христиандық|христиандар]] 55%, [[ислам]] 40%, дәстүрлі нанымдар 5%.&lt;ref&gt;Народ Лимба https://alphapedia.ru/w/Limba_people_(Sierra_Leone)&lt;/ref&gt;

== Кәсібі ==
Лимбалар негізінен Сьерра-Леоненің Солтүстік провинциясының саванналары мен ормандарында тұратын күріш өсірушілер, саудагерлер және аңшылар.
Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын [[егіншілік]] (ямс, тары, жержаңғақ, майлы пальма) және қолөнер (тоқымашылық, керамика, ұсталық, ағаш ою).&lt;ref&gt;Народы и культуры Лимба https://travel-journal.ru/ethno/39/909/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191016202625/https://travel-journal.ru/ethno/39/909/ |date=2019-10-16 }}&lt;/ref&gt;

== Өмір салты ==
Дәстүрлі әлеуметтік ұйымға үлкен отбасылық қауымдастықтар, патрилиндік ата-баба ұйымы, құпия одақтар (кпанкпания, кофунг, рагбенле), жас топтары, ерлер бірлестіктері кіреді. Неке [[Некеден кейінгі қоныс|вирилокалды]]. Отарлауға дейінгі кезеңде 16 көсемдік құрылды, олар XVI ғасырда Сапи конфедерациясының құрамына кірді.

Олар шөппен немесе сабанмен жабылған конустық төбесі бар дөңгелек сазды үйлерде тұрады.

Дәстүрлі киім — мықындарына байланған таңғыш.

Тағамдары негізінен өсімдік тектес тағамдардан тұрады – ащы соусы бар түрлі бұқтырылған тағамдар мен жармалар, пальма майы қосылған қайнатылған, қуырылған және пісірілген түйнектер, пальма шарабы, сыра.

Негізгі фольклорлық жанрлар - ертегілер, әндер, мақал-мәтелдер.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Африка халықтары}} 
[[Санат:Сьерра-Леоне халықтары]]
[[Санат:Гвинея халықтары]]</text>
      <sha1>0d8cfxvka9171zlg06vx5q74fq1e52v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лоби</title>
    <ns>0</ns>
    <id>703451</id>
    <revision>
      <id>3692801</id>
      <parentid>3375177</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T04:47:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5774" sha1="r07z5r5la5qnt0cplpnflsw59ax0ku7" xml:space="preserve">{{Этникалық топ
|атауы      = Лоби
|төл атауы  = ловилиси
|сурет      = Lobi potter.jpg
|сурет тақырыбы      = 
|саны       = 760 000
|аймақ      = 
|аймақ1     = {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
|саны1      = 500 000
|түсініктемелер1     = 
|аймақ2     = {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
|саны2      = 250 000
|түсініктемелер2     = 
|аймақ3     = {{Байрақ|Гана}}
|саны3      = 7 000
|түсініктемелер3     = 
|аймақ4     = 
|саны4      = 
|түсініктемелер4     = 
|аймақ5     = 
|саны5      = 
|түсініктемелер5     = 
|аймақ6     = 
|саны6      = 
|түсініктемелер6     = 
|аймақ7     = 
|саны7      = 
|түсініктемелер7     = 
|аймақ8     = 
|саны8      = 
|түсініктемелер8     = 
|аймақ9     = 
|саны9      = 
|түсініктемелер9     = 
|аймақ10    = 
|саны10     = 
|түсініктемелер10    = 
|аймақ11    = 
|саны11     = 
|түсініктемелер11    = 
|аймақ12    = 
|саны12     = 
|түсініктемелер12    = 
|аймақ13    = 
|саны13     = 
|түсініктемелер13    = 
|тілдері    = [[лоби (лобири) тілі]]
|діні       = дәстүрлі наным-сенімдер
|этникалық топтары   = 
|ескертпелер  = 
}}

'''Лоби''' (''ловилиси'') — Лоби халқы [[Буркина-Фасо]]ның оңтүстік-батыс бөлігінде, [[Кот-д’Ивуар]]дың солтүстік-шығысында және [[Гана]]ның солтүстік-батысында тұрады. Оның жалпы саны 760 мың адам, оның 500 мыңнан астамы Буркина-Фасода, 250 мыңға жуығы Кот-д'Ивуарда, 7 мың лоби Ганада тұрады.&lt;ref&gt;Материал из Большого Справочника https://newstest.ru/%D0%9B%D0%BE%D0%B1%D0%B8{{Deadlink|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Лоби https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1385772&lt;/ref&gt;
Лоби - қазіргі аумақтың байырғы халқы, олар дьулалардың күшті мәдени әсерін бастан кешірді.

== Тілі ==
Олар гур тілдерінің орталық тармағының лоби-дьян оңтүстік тармағының [[лоби (лобири) тілі]]нде сөйлейді; Дьюла және француз тілдерінде де сөйлейді.&lt;ref&gt;Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1385772&lt;/ref&gt;

== Діні ==
Дәстүрлі наным-сенімдер (анимизм, ата-бабалар культі) кең тараған, лобилердің бір бөлігі [[ислам]] немесе [[христиандық|христиандар]] дінін ұстанады.&lt;ref&gt;Значение слова ЛОБИ в Большой советской энциклопедии, БСЭ https://slovar.cc/enc/bse/2013084.html&lt;/ref&gt;

== Кәсібі ==
Негізгі кәсібі - қолмен атқарылатын [[егіншілік]] (ойпаттарда - ямс, бұршақ, тәтті, биік алқаптарда - тары, жүгері, құрғақ күріш), аң аулау, [[балық аулау]], [[терушілік]]. Ұсақ және ірі қара мал өсіріледі. Какао плантацияларында маусымдық жұмыстар жиі кездеседі. Қолөнерден - темір ұстасы, қыш, зергерлік бұйымдар (қоладан соғу және құю), тоқу, тоқымашылық, былғары өңдеу т.б.&lt;ref&gt;Народы и культуры Лоби https://travel-journal.ru/ethno/39/916/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191021055826/https://travel-journal.ru/ethno/39/916/ |date=2019-10-21 }}&lt;/ref&gt;

== Өмір салты ==
Үлкен отбасының шаруашылығы мал қоралары, астық қоймалары, көмбелері бар 5-10 үйшіктерді құрайды. Бірнеше отбасы ақсақал бастаған ауыл қауымдастығына бірігеді. Матрилинальды рулық ұйым, әйелдердің құпия одағы (Добро немесе Багре), әйелдер үйлері сақталған.

Елді мекендері шашыраңқы орналасқан. Дәстүрлі тұрғын үйлері - конустық саман төбесі бар дөңгелек үйлер.

Дәстүрлі киімдер жоғалуда.

Азық-түліктері негізінен өсімдік тектес тағамдар – жарма, бұқтырылған, қуырылған, қайнатылған және пісірілген бұршақтар мен пальма майы және ащы дәмдеуіштер қосылған түйнектер, сүтті пайдаланады.

Фольклордың негізгі жанрлары - ертегілер, әндер, нақыл сөздер.&lt;ref&gt;народы мира / Лоби http://www.etnolog.ru/people.php?id=LOBI&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Африка халықтары}} 
[[Санат:Буркина-Фасо халықтары]]
[[Санат:Кот-д’Ивуар халықтары]]
[[Санат:Гана халықтары]]</text>
      <sha1>r07z5r5la5qnt0cplpnflsw59ax0ku7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лози</title>
    <ns>0</ns>
    <id>703490</id>
    <revision>
      <id>3692803</id>
      <parentid>3592014</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T05:02:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7702" sha1="rx2c2rpqs263kzdhi4d7yzhndjvzhsc" xml:space="preserve">{{Этникалық топ
|атауы      = Лози
|төл атауы  = балози, баротсе 
|сурет      = Limulunga.jpg
|сурет тақырыбы      = 
|саны       = 860 000
|аймақ      =
|аймақ1     =  {{Байрақ|Замбия}}
|саны1      = 850 000
|түсініктемелер1     = 
|аймақ2     = {{Байрақ|Ботсвана}}
|саны2      = 10 000
|түсініктемелер2     = 
|аймақ3     = 
|саны3      = 
|түсініктемелер3     = 
|аймақ4     = 
|саны4      = 
|түсініктемелер4     = 
|аймақ5     = 
|саны5      = 
|түсініктемелер5     = 
|аймақ6     = 
|саны6      = 
|түсініктемелер6     = 
|аймақ7     = 
|саны7      = 
|түсініктемелер7     = 
|аймақ8     = 
|саны8      = 
|түсініктемелер8     = 
|аймақ9     = 
|саны9      = 
|түсініктемелер9     = 
|аймақ10    = 
|саны10     = 
|түсініктемелер10    = 
|аймақ11    = 
|саны11     = 
|түсініктемелер11    = 
|аймақ12    = 
|саны12     = 
|түсініктемелер12    = 
|аймақ13    = 
|саны13     = 
|түсініктемелер13    = 
|тілдері    = [[лози тілі]]
|діні       = дәстүрлі наным-сенімдер
|этникалық топтары   = 
|ескертпелер  = 
}}

'''Лози''' (''балози'', ''баротсе'' ) — [[Замбия]]ның Баротселенд аймағында тұратын халық.&lt;ref&gt;Лози https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/309885&lt;/ref&gt;
Жалпы саны 860 мың адам, негізінен Замбия аумағында тұрады (850 мың адам). Басқа қоныстанған елдер: [[Ботсвана]] - 10 мың адам.&lt;ref&gt;Современная Энциклопедия http://www.aggregateria.com/L/lozi.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230707162357/http://www.aggregateria.com/L/lozi.html |date=2023-07-07 }}&lt;/ref&gt;

== Тілі ==
Олар [[лози тілі]]нде сөйлейді, немесе ротси (сикололо).&lt;ref&gt;ЭНЦИКЛОПЕДИЧЕСКИЙ СЛОВАРЬ https://sanstv.ru/dict/%D0%BB%D0%BE%D0%B7%D0%B8&lt;/ref&gt;

== Діні ==
Олар дәстүрлі наным-сенімдерді ұстанады, [[Христиандық|христиандар]], синкретикалық культтерді ұстанушылар бар.&lt;ref&gt;Значение слова ЛОЗИ в Большом энциклопедическом словаре https://slovar.cc/enc/bolshoy/2097783.html&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Лози тайпасының құрылуы - олар қазіргі Конго Демократиялық Республикасындағы Лунда Корольдігінен шыққан және Батыс Замбияға XVII-XVIII ғасырлар арасында Мбуивамвамба есімді лунда ханшайымы әкелген. Бұл Бемба сияқты Замбияның басқа тайпалары да Замбияға көшкен Банту көші-қоны кезінде болды.

Тарихи деректерге сәйкес, лозилер бастапқыда «Луи» («шетелдік» дегенді білдіреді) деп аталды және силуяна деп аталатын тілде сөйледі. Олар Жоғарғы Замбезидегі Булози жазығында тұрды.
1830 жылы луи халқын Себетване бастаған макололо тайпасы жаулап алды. Макололо Луидің атын &quot;лози&quot; деп өзгертті, ол &quot;қарапайым&quot;деп аударылады. 1864 жылы макололо құлатылғанымен, Луи өзінің жаңа есімін сақтап қалды.&lt;ref&gt;Знакомство с народом лози Замбии https://ru.shinshu-navi.com/an-introduction-to-zambias-lozi-people-4684{{Deadlink|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Кәсібі ==
Дәстүрлі кәсіптері тропикалық [[егіншілік]] (жүгері, құмай, маниок, тәтті қамыс), мал шаруашылығы және [[балық аулау]] болып табылады. Қолөнерден – тоқу, ағаштан мүсін жасау, музыкалық аспаптар, керамика, тері өңдеу дамыған.&lt;ref&gt;Народы и культуры Лози https://travel-journal.ru/ethno/39/917/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191023202021/https://travel-journal.ru/ethno/39/917/ |date=2019-10-23 }}&lt;/ref&gt;

== Өмір салты ==
Ауыл қауымдары туыстық топтарға негізделген. Туыстық есеп екі жақты, ертеде – матрилиналдық болды. 
Өлгеннен кейін марқұмның үйі мен мүлкі жойылады. Ерлер басын шығысқа, әйелдер батысқа қаратып жерленген.

Дәстүрлі тұрғын үйлері - шатыры сабанмен жабылған дөңгелек үй.

Баростеландтың (Лози патшалығы) ер адамдары сизиба киеді - қызыл, қара және ақ белдемше, хитенг (мақтадан басылған мата, әдетте қалың өрнекті). Олар кеудеше мен лишушу деп аталатын қызыл бөрік киеді. Әйелдер мусинси деп аталатын киім киеді, ол екі белдемшеден тұрады, жоғарғы бөлігі баки деп аталады және чали деп аталатын кішкентай шапаннан тұрады.
Лози тайпасының әйелдері мен ерлері кейде піл сүйегінен жасалған білезіктерді тағады, олар өмірдің әртүрлі кезеңдерінде сыйлық ретінде беріледі.

Дәстүрлі тағамдары – жүгері бәліштері, көкөністер, балық, тары сырасы. Лозидің таңдаулы жемістері - экзотикалық жемістер. Жақсы дәмі үшін таңдалған мумболе және намуломо сияқты жергілікті жемістерден басқа, лози халқы ең жақсы көретін жергілікті жемістерге маненде деп аталатын шелпек және сусын жасау үшін қолданылатын мубула сияқты жемістер жатады. Жаңғақтар жержаңғаққа балама ретінде қосылады. Музаули дәмдеуіштерге жержаңғаққа балама немесе өсімдік майының көзі ретінде қосылады, ал мукувадан сусын жасауға болады.&lt;ref&gt;Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/ethnology/text/2182104&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;народы мира / Лози http://www.etnolog.ru/people.php?id=LOZI&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Африка халықтары}} 
[[Санат:Замбия халықтары]]
[[Санат:Намибия халықтары]]
[[Санат:Ботсвана халықтары]]</text>
      <sha1>rx2c2rpqs263kzdhi4d7yzhndjvzhsc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Луо (халық)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>703725</id>
    <revision>
      <id>3692836</id>
      <parentid>3644658</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T07:46:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5758" sha1="s4ct8r6fv81zr5n3ecrzbbkivvwtx0m" xml:space="preserve">{{Этникалық топ
|атауы      = Луо
|төл атауы  = джолуо
|сурет      = Dancer at Osiri Beach.jpg
|сурет тақырыбы      = 
|саны       = 3,4 млн.
|аймақ      = 
|аймақ1     = {{Байрақ|Кения}}
|саны1      = 3,2 млн.
|түсініктемелер1     = 
|аймақ2     = {{Байрақ|Танзания}}
|саны2      = 220 000
|түсініктемелер2     = 
|аймақ3     = 
|саны3      = 
|түсініктемелер3     = 
|аймақ4     = 
|саны4      = 
|түсініктемелер4     = 
|аймақ5     = 
|саны5      = 
|түсініктемелер5     = 
|аймақ6     = 
|саны6      = 
|түсініктемелер6     = 
|аймақ7     = 
|саны7      = 
|түсініктемелер7     = 
|аймақ8     = 
|саны8      = 
|түсініктемелер8     = 
|аймақ9     = 
|саны9      = 
|түсініктемелер9     = 
|аймақ10    = 
|саны10     = 
|түсініктемелер10    = 
|аймақ11    = 
|саны11     = 
|түсініктемелер11    = 
|аймақ12    = 
|саны12     = 
|түсініктемелер12    = 
|аймақ13    = 
|саны13     = 
|түсініктемелер13    = 
|тілдері    = [[дхолуо тілі]]
|діні       = дәстүрлі нанымдарды
|этникалық топтары   = 
|ескертпелер  = 
}}

'''Луо''' (джолуо) — [[Кения]]дағы және [[Танзания]]дағы Луо тобының халқы. Жалпы саны 3,47 млн ​​адам (1992).&lt;ref&gt;Энциклопедический словарь https://dic.academic.ru/dic.nsf/es/32851/%D0%BB%D1%83%D0%BE&lt;/ref&gt;

== Тілі ==
Тілі - [[дхолуо тілі]].&lt;ref&gt;Современная энциклопедия ЛУО https://rus-modern-enc.slovaronline.com/6336-%D0%9B%D0%A3%D0%9E&lt;/ref&gt;
Жастар ауызекі сөйлеуде үш тілдің «қоспасын» пайдаланады: ағылшын, долуо және кисвахили тілдері.

== Діні ==
Дәстүрлі нанымдарды ұстанады, сонымен бірге [[Христиандық|христиандар]] (негізінен [[Католицизм|католиктер]]) және [[Сунниттер|сүнниттік мұсылмандар]] бар.&lt;ref&gt;Луо https://megabook.ru/article/%D0%9B%D1%83%D0%BE&lt;/ref&gt;

== Этногенезі ==
Луо этногенезі біздің дәуірімізге дейінгі 2 мыңжылдықтың басында Нілдің жоғарғы ағысынан Межозерьеге, 15-17 ғасырларда қазіргі Кения территориясына қоныс аударған малшы халықтардың көші-қонымен байланысты.&lt;ref&gt;Народы и культуры Луо https://travel-journal.ru/ethno/39/927/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191020185035/https://travel-journal.ru/ethno/39/927/ |date=2019-10-20 }}&lt;/ref&gt;

== Кәсібі ==
Луоның дәстүрлі кәсіптері бірнеше ғасырда көп өзгерген жоқ. Бұл халық бағалы дақылдарды өсірумен айналысады, әсіресе [[жүгері]] мен тары жиі кездеседі. Луолар мал шаруашылығымен белсенді түрде айналысты, ең танымалы қой мен тауық.
Кенияда өнеркәсіптік балық өсіру түрі – тиляпия бар. Луолардың ата-бабалары (және қазіргі өкілдері) балық аулау шеберлері ретінде саналады. Көптеген отбасылар тек балықшылардың еңбегімен күн көреді.&lt;ref&gt;Луо – народ, что удаляет зубы и передаёт жён по наследству Источник: https://musaget.ru/luo-narod-chto-udalyaet-zuby-i-peredayot-zhyon-po-nasledstvu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230711104234/https://musaget.ru/luo-narod-chto-udalyaet-zuby-i-peredayot-zhyon-po-nasledstvu/ |date=2023-07-11 }}&lt;/ref&gt;

== Өмір салты ==
[[Сурет:Kisumu-Ber gi dala4.jpg |нобай|оңға|200px|Луо үйлері]]
Дәстүрлі қауымдық-рулық ұйымдар (патрилиндік рулар, көп балалы отбасылар, полигиния, жас топтары) ыдырау сатысында.

Елді мекендер шашыраңқы орналасқан. Тұрғын үйлері – бұтақтан, балшықпен сыланған дөңгелек немесе төртбұрышты үйшіктер. Сабаннан жасалған конустық немесе пирамидалық шатыры бар.

Дәстүрлі киімдері – теріден тоқылған алжапқыш ретіндегі белдік, аң мүйізінен және түйеқұстың қауырсынынан жасалған бас киім. Луо бет пен аяқ-қолдарын бояйды, төменгі жақсүйектен 4 тісті жұлып тастайды.

Дәстүрлі тағамдары - тары немесе жүгері ботқасы, бәліш, ет, әртүрлі банан тағамдары.&lt;ref&gt;народы мира / Луо http://www.etnolog.ru/people.php?id=LUOK&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Африка халықтары}} 
[[Санат:Кения халықтары]]
[[Санат:Танзания халықтары]]</text>
      <sha1>s4ct8r6fv81zr5n3ecrzbbkivvwtx0m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лухья</title>
    <ns>0</ns>
    <id>703803</id>
    <revision>
      <id>3692846</id>
      <parentid>3375214</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:04:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7989" sha1="abu6uxzoiejbci3z0rncghgthot7rd5" xml:space="preserve">{{Этникалық топ
|атауы      = Лухья
|төл атауы  = луйя, абалуйя
|сурет      = Luhya children.jpg
|сурет тақырыбы      = 
|саны       = 5,4 млн.
|аймақ      = {{Байрақ|Кения}} {{Байрақ|Танзания}}
|аймақ1     = 
|саны1      = 
|түсініктемелер1     = 
|аймақ2     = 
|саны2      = 
|түсініктемелер2     = 
|аймақ3     = 
|саны3      = 
|түсініктемелер3     = 
|аймақ4     = 
|саны4      = 
|түсініктемелер4     = 
|аймақ5     = 
|саны5      = 
|түсініктемелер5     = 
|аймақ6     = 
|саны6      = 
|түсініктемелер6     = 
|аймақ7     = 
|саны7      = 
|түсініктемелер7     = 
|аймақ8     = 
|саны8      = 
|түсініктемелер8     = 
|аймақ9     = 
|саны9      = 
|түсініктемелер9     = 
|аймақ10    = 
|саны10     = 
|түсініктемелер10    = 
|аймақ11    = 
|саны11     = 
|түсініктемелер11    = 
|аймақ12    = 
|саны12     = 
|түсініктемелер12    = 
|аймақ13    = 
|саны13     = 
|түсініктемелер13    = 
|тілдері    = [[Лухья (Луя) тілі]]
|діні       = дәстүрлі наным-сенімдер
|этникалық топтары   = 
|ескертпелер  = 
}}

'''Лухья''' (''луйя'', ''абалуйя'') — [[Кения]] мен [[Танзания]]дағы банту халықтарының тобы.&lt;ref&gt;Лухья https://megabook.ru/article/%D0%9B%D1%83%D1%85%D1%8C%D1%8F&lt;/ref&gt; 
Олар негізінен Кенияның батыс провинцияларында, сондай-ақ [[Найроби]] маңында тұрады. 
Жалпы саны 5,4 миллион адам (2010, бағалау), сондай-ақ 750 мың адам Танзания мен [[Уганда]]да тұрады.&lt;ref&gt;Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/ethnology/text/2159891&lt;/ref&gt;

== Тілі ==
Банту тобындағы жақын туыстас [[Лухья (Луя) тілі]]нде сөйлейді.&lt;ref&gt;Материал из Большого Справочника https://newstest.ru/%D0%9B%D1%83%D1%85%D1%8C%D1%8F{{Deadlink|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Діні ==
Дінге сенушілер: дәстүрлі наным-сенімдер, бір бөлігі – афрохристиандық культтерді ұстанушылар, [[Католицизм|католиктер]].&lt;ref&gt;Значение слова ЛУХЬЯ в Современном энциклопедическом словаре https://slovar.cc/enc/sovremenniy/1841533.html&lt;/ref&gt;

== Этногенезі ==
Лухя этногенезі 16-17 ғасырларда қазіргі Уганда аумағынан луо халықтарының шабуылымен банту топтарының көші-қонымен байланысты. Бұл ежелгі тайпаның ең алғашқы өкілдері құрғақшылықтан, аштықтан, аурудан және соғыстан қашқан Мысырдан келген иммигранттар болды деген теория бар. Еуропалықтар мен Лухья қауымдастықтары арасындағы тығыз қарым-қатынастың басы 1898 жылы Кения-Уганда темір жолының салынуы болды. Жалпы өзін-өзі тану 20 ғасырдың 30-шы жылдарының ортасында қалыптасты.&lt;ref&gt;Народы и культуры Лухья https://travel-journal.ru/ethno/39/931/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191014052314/https://travel-journal.ru/ethno/39/931/ |date=2019-10-14 }}&lt;/ref&gt;

== Кәсібі ==
Негізгі кәсібі қолмен атқарылатын [[егіншілік]] (сорго, елеусина, симсим, бұршақ, тәтті картоп, банан). Қазіргі уақытта олар интенсивті тауарлы шаруашылыққа көшті. [[Мақта]], жержаңғақ, қант қамысы, [[кофе]] сияқты дақылдар өсіріледі. Дәстүрлі түрде аңшылық және [[балық аулау]]мен айналысады. Лухья – шебер жауынгерлер болып саналады. Қолөнерден - тері өңдеу, ұсталық, балық аулау торларын тоқу дамыған.&lt;ref&gt;mobi-scripts.ru » Статьи » Лухья https://mobi-scripts.ru/stati/31755-luhya.html&lt;/ref&gt;

== Өмір салты ==
Жерге жеке меншік пайда болды, таптық дифференциация дамыды. Дәстүрлі қауым іс жүзінде жойылды.
Қазіргі Африка - өз азаматтарына кең мүмкіндіктер беретін дамып келе жатқан континент. Лухьяның жас буынының едәуір бөлігі өз тайпаларын тастап, Кениядан тыс жерде оқуға немесе жұмыс істеуге кетуде.

Дәстүрлі елді мекендері - қоршаумен немесе дуалдармен қоршалған, дөңгелек пішінді ауыл. Үйшіктері домалақ, балшықпен бекітілген таяқтардан жасалған. Төбесі конустық, шөптен жабылған. Конустық шатыр иелері үшін веранданың бір түрі ретінде қызмет етеді.

Дәстүрлі киім - бұл ерлерге арналған былғары жамылғы және әйелдерге арналған жамбас таңғыш, металдан және каури қабығынан жасалған зергерлік бұйымдар, ал ерлерде кейде былғары бас киім болады.

Тамағы негізінен өсімдік тектес тағамдар, бірақ жабайы жануарлардың сүті мен еті де тұтынылады.

Лухья бай мифологияны жасады, Веле (Ньясае) ең жоғарғы құдай болып саналады. Ата-баба культі, бақсылық, сиқырлық (жаңбыр жаудыратын, т.б.) кең таралған. Музыкалық фольклор сақталған.&lt;ref&gt;народы мира / Лухья http://www.etnolog.ru/people.php?id=LUHY&lt;/ref&gt;

== Танымал тұлғалары ==
*Виклиф Музалия Мудавади - Премьер-Министрдің орынбасары, Кенияның белгілі саяси қайраткері
*Амос Вако - Бас прокурор
*Калестоус Джума - профессор, Гарвард университеті
*Джо Мэзига - футболшы
*Морис Майкл Отанга - католиктік кардинал
*Даниэль Сифуна – Кениатта университетінің академигі
*Филемон Ф.Индайр - Кенияның Ресейдегі елшісі (1960 ж.), Найроби университеті
*Мартин Шикуку - саяси қайраткер
*Кеннет Отиато Мэренд – Кения Ұлттық ассамблеясының спикері&lt;ref&gt;Племя Лухья https://kenya-info.me/narody/plemia-luhia&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Африка халықтары}} 
[[Санат:Кения халықтары]]
[[Санат:Танзания халықтары]]</text>
      <sha1>abu6uxzoiejbci3z0rncghgthot7rd5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Луэна (халық)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>703893</id>
    <revision>
      <id>3692851</id>
      <parentid>3375216</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:10:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6555" sha1="mvvrtwfx6xupxas3zyuilbxqz6lybt0" xml:space="preserve">{{Этникалық топ
|атауы      = Луэна
|төл атауы  = бачокве, киоко, чиокве, мбуэла
|сурет      = Lwena Moxico-Angola.jpg
|сурет тақырыбы      = 
|саны       = 1,4 млн.
|аймақ      = 
|аймақ1     = {{Байрақ|Ангола}}
|саны1      = 1,1 млн.
|түсініктемелер1     = 
|аймақ2     = {{Байрақ|Замбия}}
|саны2      = 230000
|түсініктемелер2     = 
|аймақ3     = {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
|саны3      = 150000
|түсініктемелер3     = 
|аймақ4     = 
|саны4      = 
|түсініктемелер4     = 
|аймақ5     = 
|саны5      = 
|түсініктемелер5     = 
|аймақ6     = 
|саны6      = 
|түсініктемелер6     = 
|аймақ7     = 
|саны7      = 
|түсініктемелер7     = 
|аймақ8     = 
|саны8      = 
|түсініктемелер8     = 
|аймақ9     = 
|саны9      = 
|түсініктемелер9     = 
|аймақ10    = 
|саны10     = 
|түсініктемелер10    = 
|аймақ11    = 
|саны11     = 
|түсініктемелер11    = 
|аймақ12    = 
|саны12     = 
|түсініктемелер12    = 
|аймақ13    = 
|саны13     = 
|түсініктемелер13    = 
|тілдері    = [[луэна тілі]], [[чоква тілі]]
|діні       = [[католицизм]], дәстүрлі нанымдар
|этникалық топтары   = 
|ескертпелер  = 
}}

'''Луэна''' (''бачокве'', ''киоко'', ''чиокве'', ''мбуэла'')&lt;ref&gt;Значение слова ЛУЭНА в Современном энциклопедическом словаре https://slovar.cc/enc/sovremenniy/1841538.html&lt;/ref&gt; — [[Ангола]]ның шығысындағы банту тобының халқы. Олар Луэна өзенінің бассейнінде (Мошико провинциясының солтүстігінде) тұрады. Жалпы саны 1,4 млн. (2009, бағалау). Олар сонымен қатар [[Замбия]]ның солтүстік-батысында (230 мың адам) және [[Конго Демократиялық Республикасы]]нда (150 мың адам) тұрады.&lt;ref&gt;Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/ethnology/text/2160281&lt;/ref&gt;

== Тілі ==
Тілдері - [[луэна тілі]], [[чоква тілі]].&lt;ref&gt;Современная энциклопедия https://dic.academic.ru/dic.nsf/enc1p/27618&lt;/ref&gt;

== Діні ==
Дінге сенушілердің діни қатысы: католиктер, бір бөлігі дәстүрлі нанымдарды ұстанады.&lt;ref&gt;Современная энциклопедия - луэна http://www.terminy.info/literature/modern-encyclopedia/luena&lt;/ref&gt;

== Кәсібі ==
Негізгі кәсібі - [[мал шаруашылығы]] (ірі қара және т.б.), егіншілік нашар дамыған.
Темір өңдеу (қару-жарақ, ыдыс-аяқ және т.б.), қыш ыдыстар (құмыралар, астық сақтауға арналған үлкен құмыралар, темекі шегетін түтіктер және т.б.) дамыған.&lt;ref&gt;Народы и культуры Луэна https://travel-journal.ru/ethno/39/933/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191014070422/https://travel-journal.ru/ethno/39/933/ |date=2019-10-14 }}&lt;/ref&gt;

== Өмір салты ==
Бір немесе бірнеше туысқан көп балалы отбасы ақсақал басқаратын қауымды (санзала) құрайды. Бірнеше санзала сайланған көшбасшы (соба) басқаратын собадоға біріктіріледі. Бұрын оларда «патшалар» басқаратын протомемлекеттік құрылымдар болған. XX ғасырдың ортасына дейін ақсүйектерге, діни қызметкерлерге (көріпкелдер, емшілер, сиқыршылар), қарапайым қауым мүшелеріне (кедейлер, орта және байлар) және олардың ұрпақтарымен құлдарға бөліну сақталды. Ата-бабалар культі дамыды.

Дәстүрлі тұрғын үйлері дөңгелек пішінді, қабырғалары ағаш қаңқалы, іші-сырты ақ балшықпен сыланған, төбесі сабан немесе шөппен жабылған.

Негізгі тағам - сиыр сүті және тәтті картоп, жержаңғақ, көптеген өсімдік тесктес тағамдар. Ерлер мен әйелдер бөлек тамақтанады. Дәстүрлі тағамға тыйым салулар бар. Азық-түліктің кейбір түрлерін үйге әкелуге тыйым салынған.

Дәстүрлі киімдері матадан, сондай-ақ теріден тігіледі. Еуропалық киімдер жиі кездеседі. Зергерлік бұйымдардан – қол мен аяқтардағы білезіктер (оның ішінде піл сүйегінен, әйелдер үшін – тиындардан жасалған), көптеген тұмарлар, әйелдер үшін – каури қабықтарымен безендірілген кең белдік, көптеген моншақтар. Ақсүйек әйелдер денелерін талькпен араластырылған сиыр майымен майлайды, бұл теріге қызыл жылтыр түс береді. Жесірлер аза тұту белгісі ретінде басын қырып, үнемі өздерімен бірге пышақ ұстайды.&lt;ref&gt;народы мира / Луэна http://www.etnolog.ru/people.php?id=LUEN&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Африка халықтары}} 
[[Санат:Ангола халықтары]]
[[Санат:Замбия халықтары]]
[[Санат:Конго Демократиялық Республикасы халықтары]]</text>
      <sha1>mvvrtwfx6xupxas3zyuilbxqz6lybt0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маба (халық)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>703968</id>
    <revision>
      <id>3692899</id>
      <parentid>3375231</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T09:53:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5605" sha1="4mt5y4itvpnuqcpjqzrmbvbmv65w6se" xml:space="preserve">{{Этникалық топ
|атауы      = Маба
|төл атауы  = бура, мабанг, вадаи
|сурет      = Wadai horsemen (1911).jpg
|сурет тақырыбы      = 
|саны       = 574 000
|аймақ      = 
|аймақ1     = {{Байрақ|Чад}}
|саны1      = 546 000
|түсініктемелер1     = 
|аймақ2     = {{Байрақ|Судан}}
|саны2      = 28 000
|түсініктемелер2     = 
|аймақ3     = 
|саны3      = 
|түсініктемелер3     = 
|аймақ4     = 
|саны4      = 
|түсініктемелер4     = 
|аймақ5     = 
|саны5      = 
|түсініктемелер5     = 
|аймақ6     = 
|саны6      = 
|түсініктемелер6     = 
|аймақ7     = 
|саны7      = 
|түсініктемелер7     = 
|аймақ8     = 
|саны8      = 
|түсініктемелер8     = 
|аймақ9     = 
|саны9      = 
|түсініктемелер9     = 
|аймақ10    = 
|саны10     = 
|түсініктемелер10    = 
|аймақ11    = 
|саны11     = 
|түсініктемелер11    = 
|аймақ12    = 
|саны12     = 
|түсініктемелер12    = 
|аймақ13    = 
|саны13     = 
|түсініктемелер13    = 
|тілдері    = [[мабан тілі]]
|діні       = [[суннизм]], дәстүрлі нанымдар
|этникалық топтары   = 
|ескертпелер  = 
}}

'''Маба''' (''бура'', ''мабанг'', ''вадаи'')&lt;ref&gt;Значение слова МАБА в Большой советской энциклопедии, БСЭ https://slovar.cc/enc/bse/2014203.html&lt;/ref&gt; — Африка халқы, [[Чад]] аумағында (Судан шекарасында) және [[Судан]]ның шекаралас аудандарында тұрады.&lt;ref&gt;Маба https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/655497&lt;/ref&gt;
Мабалар масалит, мими, каранга, фала, рунга халықтарына жақын.&lt;ref&gt;Маба https://wiki-linki.ru/Page/1169495 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230715060655/https://wiki-linki.ru/Page/1169495 |date=2023-07-15 }}&lt;/ref&gt;
2016 жылғы деректер бойынша маба халқының саны шамамен 574 000 адамды құрады, олар негізінен Чадтың шығыс бөлігінде (546 000 тұрғын) және көршілес Суданда (28 000 тұрғын) шоғырланған.&lt;ref&gt;Группа народа Маба зарегистрирована в 2 странах https://joshuaproject.net/people_groups/13180&lt;/ref&gt;

== Тілі ==
Тілі - [[мабан тілі]], едәуір бөлігі [[араб тілі]]н біледі.&lt;ref&gt;Большая Советская энциклопедия Маба https://my-dict.ru/dic/bolshaya-sovetskaya-enciklopediya/53567-maba/&lt;/ref&gt;

== Діні ==
Мабалардың көпшілігі [[Сунниттер|сүнниттік мұсылмандар]], кейбіреулері дәстүрлі нанымдарды ұстанады.&lt;ref&gt;Большая советская энциклопедия
МАБА https://bse.slovaronline.com/17078-MABA&lt;/ref&gt;

== Кәсібі ==
Негізгі кәсібі [[егіншілік]] (бидай, ұсақ тары, мақта, көкөністер), [[ірі қара]] және ұсақ мал, түйе, есек өсіреді. Былғары (әшекейленген сөмкелер, ер-тұрмандар, аяқ киімдер) және керамикалық бұйымдар (боялған ыдыстар), металл өңдеу (жануарлардың мүсіндері, зергерлік бұйымдар) дамыған.&lt;ref&gt;Народы и культуры Маба https://travel-journal.ru/ethno/40/308/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191022155440/https://travel-journal.ru/ethno/40/308/ |date=2019-10-22 }}&lt;/ref&gt;

== Өмір салты ==
Рулық және касталық бөліністер, ауыл қауымдары мен көп балалы отбасылар сақталған. Туыстық есеп [[патрилинейлік]]. Неке [[Некеден кейінгі қоныс|патрилокальды]].

Елді мекендері ықшам орналасқан, тегіс төбесі бар тікбұрышты саман үйлерден тұрады, тас пен саздан жасалған қоршауы бар. Тұрғын үйлердің ішкі қабырғалары көбінесе ою-өрнектермен безендірілген.

Ерлер киімі - кең жеңді ұзын көйлек, кең қысқа шалбар, былғары сандалдар, әйелдер киімі жабық жағалы ұзын көйлек пен орамалдан тұрады.

Тағамдары – көкөніс соустары, жарма, бұқтырылған тағамдар, көкөніс тағамдары, құрма.&lt;ref&gt;народы мира / Маба http://www.etnolog.ru/people.php?id=MABA&lt;/ref&gt;

Ертегілер, әндер, басқа да фольклорлық жанрлар сақталған.&lt;ref&gt;Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/ethnology/text/2150931&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Африка халықтары}} 
[[Санат:Чад халықтары]]
[[Санат:Судан халықтары]]</text>
      <sha1>4mt5y4itvpnuqcpjqzrmbvbmv65w6se</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маврикийлер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>704011</id>
    <revision>
      <id>3692900</id>
      <parentid>3375232</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T09:56:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3755" sha1="oqux25d8x9y3lzdda8roct6qgj8i4re" xml:space="preserve">{{Этникалық топ
|атауы      = Маврикийлер
|төл атауы  = Маврикий креолдары
|сурет      = 
|сурет тақырыбы      = 
|саны       = 275 000
|аймақ      = {{Байрақ|Маврикий}}
|аймақ1     = 
|саны1      = 
|түсініктемелер1     = 
|аймақ2     = 
|саны2      = 
|түсініктемелер2     = 
|аймақ3     = 
|саны3      = 
|түсініктемелер3     = 
|аймақ4     = 
|саны4      = 
|түсініктемелер4     = 
|аймақ5     = 
|саны5      = 
|түсініктемелер5     = 
|аймақ6     = 
|саны6      = 
|түсініктемелер6     = 
|аймақ7     = 
|саны7      = 
|түсініктемелер7     = 
|аймақ8     = 
|саны8      = 
|түсініктемелер8     = 
|аймақ9     = 
|саны9      = 
|түсініктемелер9     = 
|аймақ10    = 
|саны10     = 
|түсініктемелер10    = 
|аймақ11    = 
|саны11     = 
|түсініктемелер11    = 
|аймақ12    = 
|саны12     = 
|түсініктемелер12    = 
|аймақ13    = 
|саны13     = 
|түсініктемелер13    = 
|тілдері    = [[креол тілі]], [[ағылшын тілі]], [[хинди]]
|діні       = [[католицизм]]
|этникалық топтары   = 
|ескертпелер  = 
}}

'''Маврикийлер''' — Маврикий аралында тұратын халық. Жалпы саны 275 мың адам.&lt;ref&gt;Маврикийцы https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/573049&lt;/ref&gt;

== Тілі ==
Тілдері - [[креол тілі]], [[француз тілі]]не негізделген, [[ағылшын тілі|ағылшын]], француз және [[хинди]] тілдері де кең таралған.&lt;ref&gt;Материал из Большого Справочника https://newstest.ru/%D0%9C%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%B9%D1%86%D1%8B{{Deadlink|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Діні ==
Сенушілер - [[Католицизм|католиктер]].   

== Тарихы ==
Француздар 1721 жылы Маврикий аралында алғашқы тұрақты қоныс құрғаннан кейін және 19 ғасырдың 1-ші ширегіне дейін Мозамбик, Мадагаскар, Занзибар және басқалардан құлдар әкелгеннен кейін, аралас француз-афро-малагасий халқы қалыптаса бастады. 
Маврикийлер креолдар мен үндістер немесе қытайлар арасындағы аралас некеден шыққан ұрпақтарды креолдар деп те атайды. Көпшілігі қалаларда тұрады және қатты еуропаландырылған.&lt;ref&gt;Народы и культуры Маврикийцы https://travel-journal.ru/ethno/40/309/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191021051611/https://travel-journal.ru/ethno/40/309/ |date=2019-10-21 }}&lt;/ref&gt;

== Кәсібі==
Маврикийлердің негізгі кәсібі — қант өндірісі. Күріш, [[жүгері]] және ірі қара өсіріледі. Балық аулау дамыған.&lt;ref&gt;народы мира / Маврикийцы народы мира / Маврикийцы http://www.etnolog.ru/people.php?id=MAVR&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Африка халықтары}} 
[[Санат:Маврикий  халықтары]]</text>
      <sha1>oqux25d8x9y3lzdda8roct6qgj8i4re</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мака (халық)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>704077</id>
    <revision>
      <id>3692908</id>
      <parentid>3375241</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T10:42:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5708" sha1="q55revsw5ogsu73wjyz4wx52mcpswks" xml:space="preserve">{{Этникалық топ
|атауы      = Мака
|төл атауы  = макаа
|сурет      = Maka woman going to fields.jpg
|сурет тақырыбы      = 
|саны       = 810 000
|аймақ      = 
|аймақ1     = {{Байрақ|Камерун}}
|саны1      = 600000
|түсініктемелер1     = 
|аймақ2     = {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
|саны2      = 135000
|түсініктемелер2     = 
|аймақ3     = {{Байрақ|Габон}}
|саны3      = 35000
|түсініктемелер3     = 
|аймақ4     = {{Байрақ|Конго Республикасы}}
|саны4      = 35000
|түсініктемелер4     = 
|аймақ5     = {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
|саны5      = 10000
|түсініктемелер5     = 
|аймақ6     = 
|саны6      = 
|түсініктемелер6     = 
|аймақ7     = 
|саны7      = 
|түсініктемелер7     = 
|аймақ8     = 
|саны8      = 
|түсініктемелер8     = 
|аймақ9     = 
|саны9      = 
|түсініктемелер9     = 
|аймақ10    = 
|саны10     = 
|түсініктемелер10    = 
|аймақ11    = 
|саны11     = 
|түсініктемелер11    = 
|аймақ12    = 
|саны12     = 
|түсініктемелер12    = 
|аймақ13    = 
|саны13     = 
|түсініктемелер13    = 
|тілдері    = 
|діні       = 
|этникалық топтары   = 
|ескертпелер  = 
}}

'''Мака''' (''макаа'')  — [[Камерун]]да және [[Конго Республикасы]]нда, [[Экваторлық Гвинея]]да,  [[Орталық Африка Республикасы]]ндағы оған іргелес аудандарда тұратын банту тобының халықтары.&lt;ref&gt;Большая советская энциклопедия https://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/105804/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0&lt;/ref&gt; 
Жалпы саны 810 мың адам, оның ішінде Камерунда 600 мың, Орталық Африка Республикасында 130 мың, [[Габон]]да 35 мың, Конгода 35 мың, Экваторлық Гвинеяда 10 мың адам.&lt;ref&gt;Народы и культуры Мака (Африка) https://travel-journal.ru/ethno/40/946/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191021050055/https://travel-journal.ru/ethno/40/946/ |date=2019-10-21 }}&lt;/ref&gt;
Макалардың ата-бабалары бірнеше жүз жыл бұрын орталық Камерунның таулы аймақтарынан ішкі аймаққа қоныс аударған.

== Тілі ==
Тілі - [[мака тілі]], банту тілдер отбасының солтүстік-батыс тобына жатады.&lt;ref&gt;Значения слов мака https://xn--b1algemdcsb.xn--p1ai/wd/%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B0&lt;/ref&gt;

== Діні ==
Діні бойынша - дәстүрлі наным-сенімдерді ұстанушылар, бірақ [[Католицизм|католиктер]] де бар.&lt;ref&gt;Мака https://www.wikiwand.com/ru/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0_(%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83)&lt;/ref&gt;  

== Кәсібі ==
Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын [[егіншілік]] (маниок, ямс, таро, тәтті картоп, күріш, жүгері, банан), аңшылық, жабайы майлы пальма жемістерін жинау, ұсақ мал өсіру. Ағаш ою (салттық бетперде, ата-баба мүсіндері, ыдыс-аяқ) төсеніш пен қоржын тоқу, қыш бұйымдарын жасау жақсы дамыған.&lt;ref&gt;Энциклопедический справочник &quot;Африка&quot; МАКА https://1659.slovaronline.com/2014-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B0&lt;/ref&gt;

== Өмір салты ==
Әлеуметтік ұйымның негізін көп отбасылық қауымдастықтар құрайды, рулық-тайпалық құрылым сақталғаны. Туыстық есеп [[патрилинейлік]] болып табылады. Неке — [[Некеден кейінгі қоныс|вирилокальды]].

Елді мекендері өзендердің жағасында немесе орманда жолдардың бойында орналасады. Тұрғын үйлері төртбұрышты, шатыры пальма жапырақтарынан, қабырғалары бамбуктан, бұтақтардан жасалған. Үлкен ауылдар мен қалаларда тұратындар ауқатты макалар заманауи бетон үйлерде тұрады.

Ерлердің дәстүрлі киімі – бөксені жауып тұратын мата, әйелдердікі – алжапқыш.

Азық-түліктерінде маниок пен бананнан жасалған тағамдар - паста, жарма, ащы тұздықтар басым.&lt;ref&gt;народы мира / Мака (Африкa) http://www.etnolog.ru/people.php?id=MKAA&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Африка халықтары}} 
[[Санат:Камерун халықтары]]
[[Санат:Конго Республикасы халықтары]]
[[Санат:Экваторлық Гвинея халықтары]]
[[Санат:Орталық Африка Республикасы халықтары]]</text>
      <sha1>q55revsw5ogsu73wjyz4wx52mcpswks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маконде (халық)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>704136</id>
    <revision>
      <id>3692915</id>
      <parentid>3561482</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T10:52:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6092" sha1="mmckckyysqqge9pwbn6i1h7ed0b0bxx" xml:space="preserve">{{Этникалық топ
|атауы      = Маконде
|төл атауы  = Вамаконде
|сурет      = Makonki woman.png
|сурет тақырыбы      = 
|саны       = 1,6 млн.
|аймақ      = 
|аймақ1     = {{Байрақ|Танзания}}
|саны1      = 1,2 млн.
|түсініктемелер1     = 
|аймақ2     = {{Байрақ|Мозамбик}}
|саны2      = 400 000
|түсініктемелер2     = 
|аймақ3     = 
|саны3      = 
|түсініктемелер3     = 
|аймақ4     = 
|саны4      = 
|түсініктемелер4     = 
|аймақ5     = 
|саны5      = 
|түсініктемелер5     = 
|аймақ6     = 
|саны6      = 
|түсініктемелер6     = 
|аймақ7     = 
|саны7      = 
|түсініктемелер7     = 
|аймақ8     = 
|саны8      = 
|түсініктемелер8     = 
|аймақ9     = 
|саны9      = 
|түсініктемелер9     = 
|аймақ10    = 
|саны10     = 
|түсініктемелер10    = 
|аймақ11    = 
|саны11     = 
|түсініктемелер11    = 
|аймақ12    = 
|саны12     = 
|түсініктемелер12    = 
|аймақ13    = 
|саны13     = 
|түсініктемелер13    = 
|тілдері    = [[маконда тілі]]
|діні       = [[суннизм]], [[христиандық]], дәстүрлі наным-сенімдер
|этникалық топтары   = 
|ескертпелер  = 
}}

'''Маконде''' — [[Танзания]]ның оңтүстік-шығысындағы және [[Мозамбик]]тің солтүстік-шығысындағы банту тобының халқы.&lt;ref&gt;Энциклопедический справочник &quot;Африка&quot; МАКОНДЕ https://1659.slovaronline.com/2028-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B5&lt;/ref&gt;
Танзаниядағы халық саны 1,2 млн. адам, Мозамбикте шамамен 400 мың адам (2009, бағалау).&lt;ref&gt;Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/ethnology/text/2166713 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240615192052/https://old.bigenc.ru/ethnology/text/2166713 |date=2024-06-15 }}&lt;/ref&gt;

== Тілі ==
Тілі - [[маконда тілі]], банту тілдер отбасының шығыс тобына жатады.&lt;ref&gt;Большая советская энциклопедия https://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/105921/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B5&lt;/ref&gt;

== Діні ==
Маконденің көпшілігінің діні - [[суннизм|сунниттік]] ислам, айтарлықтай бөлігі [[Христиандық|христиандар]] дінін немесе дәстүрлі наным-сенімдерді ұстанады.&lt;ref&gt;Материал из Большого Справочника https://newstest.ru/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B5_(%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4){{Deadlink|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Маконде африкалық, араб және еуропалық құл саудагерлеріне сәтті қарсы тұрды. Олар 1920 жылдарға дейін отарлық тәуелділікке түспеді. Алайда 19 ғасырдың аяғында Танзанияның 19 тайпасының көсемдері Германиямен [[протекторат]] шартын жасады. Бірінші дүниежүзілік соғыс нәтижесінде ағылшындар Танганьика мен Занзибарда билікке ие болды.

1960 жылы Танзания Маконде ұйымдастырған революция нәтижесінде тәуелсіздік алды. Мозамбикте мадонда португалдық отаршылдық билігіне қарсы тұрудағы рөліне байланысты ел саясатындағы ықпал көзі болып қала береді.&lt;ref&gt;Африканские стили Makonde [Танзания] https://afroart.ru/makonde.html&lt;/ref&gt;

== Кәсібі ==
Дәстүрлі кәсібі – қолмен атқарылатын [[егіншілік]] (маниок, тәтті картоп, құмай, банан). Ағаштан ою (антропоморфтық бетперделер, ғұрыптық мүсіндер) дамыған. 1960 жылдары ерекше стиль (шетани) тарады. &quot;Шетани&quot; - Шығыс Африка мифологиясының рухы.&lt;ref&gt;Народы и культуры Маконде https://travel-journal.ru/ethno/40/952/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191023032844/https://travel-journal.ru/ethno/40/952/ |date=2019-10-23 }}&lt;/ref&gt;

== Өмір салты ==
Маконде дәстүрлі түрде матрилиналық қатынастар қоғамы болып табылады, онда балалар мен мұрагерлік мүлік әйелдер есебі бойынша өтеді. XX ғасырдың басына дейін [[инициациялар]] болды. Тістерді егеу, төменгі еріннің безендірілуі (пелеле) скарификациясымен сипатталады.

Дәстүрлі қоныстары шеңбер немесе түзу орналасқан.  Тұрғын үйлері дөңгелек және төртбұрышты, төбесі шөппен немесе пальма жапырақтарымен жабылған. Астық қоймалары қадаларға салынған.&lt;ref&gt;народы мира / Маконде http://www.etnolog.ru/people.php?id=MAKO&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Африка халықтары}} 
[[Санат:Танзания халықтары]]
[[Санат:Мозамбик халықтары]]</text>
      <sha1>mmckckyysqqge9pwbn6i1h7ed0b0bxx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Макуа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>704173</id>
    <revision>
      <id>3692920</id>
      <parentid>3375244</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T11:01:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7558" sha1="5ewua6kfya3wc3pkt5rdm0ak1zeii6f" xml:space="preserve">{{Этникалық топ
|атауы      = Макуа
|төл атауы  = вамакуа, маква, макоане, нгуру
|сурет      = Mother and child in Mozambique.jpg
|сурет тақырыбы      = 
|саны       = 8.55 млн.
|аймақ      = 
|аймақ1     = {{Байрақ|Мозамбик}}
|саны1      = 6.9 млн.
|түсініктемелер1     = 
|аймақ2     = {{Байрақ|Малави}}
|саны2      = 1.3 млн.
|түсініктемелер2     = 
|аймақ3     = {{Байрақ|Танзания}}
|саны3      = 300 000
|түсініктемелер3     = 
|аймақ4     = {{Байрақ|Зимбабве}}
|саны4      = 25 000
|түсініктемелер4     = 
|аймақ5     = 
|саны5      = 
|түсініктемелер5     = 
|аймақ6     = 
|саны6      = 
|түсініктемелер6     = 
|аймақ7     = 
|саны7      = 
|түсініктемелер7     = 
|аймақ8     = 
|саны8      = 
|түсініктемелер8     = 
|аймақ9     = 
|саны9      = 
|түсініктемелер9     = 
|аймақ10    = 
|саны10     = 
|түсініктемелер10    = 
|аймақ11    = 
|саны11     = 
|түсініктемелер11    = 
|аймақ12    = 
|саны12     = 
|түсініктемелер12    = 
|аймақ13    = 
|саны13     = 
|түсініктемелер13    = 
|тілдері    = [[имакуа (макуа) тілі]]
|діні       = дәстүрлі наным-сенімдер, [[суннизм]], [[католицизм]]
|этникалық топтары   = 
|ескертпелер  = 
}}

'''Макуа''' (''вамакуа'', ''маква'', ''макоане'', ''нгуру'')  — [[Мозамбик]]тің орталық аймақтарындағы және [[Малави]] мен [[Танзания]]ның көршілес аймақтарындағы банту тобының халқы.&lt;ref&gt;Значение слова МАКУА в Большом энциклопедическом словаре https://slovar.cc/enc/bolshoy/2099068.html&lt;/ref&gt;
Жалпы саны 8,55 млн. адам. Мозамбикте 6,9 миллион адам, Малавиде 1,3 миллион адам, Танзанияда 300 мың адам. Шағын топтар [[Оңтүстік Африка Республикасы]]нда (15 мың адам) және [[Зимбабве]]де (25 мың адам) тұрады.&lt;ref&gt;Макуа https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/425787&lt;/ref&gt;

== Тілі ==
Тілі - [[имакуа (макуа) тілі]].&lt;ref&gt;Современная энциклопедия Макуа https://my-dict.ru/dic/sovremennaya-enciklopediya/202807-makua/&lt;/ref&gt;

== Діні ==
Дінге сенушілердің діни байланысы: дәстүрлі наным-сенімдер, бір бөлігі – [[Сунниттер|сүнниттік мұсылмандар]], [[Католицизм|католиктер]].&lt;ref&gt;Макуа https://megabook.ru/article/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%B0&lt;/ref&gt;

== Кәсібі ==
Негізгі дәстүрлі кәсіптері қолмен атқарылатын [[егіншілік]] (маниок, құмай, күріш, бұршақ, банан), ұсақ мал мен құс өсіру, аңшылық, балық аулау. Плантацияларда, шахталарда және қалаларда маусымдық жұмыс маңызды рөл атқарады. Қолөнер бұйымдарынан - ағаш ою, қызыл және қара геометриялық өрнектері бар рафия пальмасынан талшықтар тоқу дамыған.&lt;ref&gt;Народы и культуры Макуа https://travel-journal.ru/ethno/40/954/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191021030015/https://travel-journal.ru/ethno/40/954/ |date=2019-10-21 }}&lt;/ref&gt;

== Өмір салты ==
Макуалар матрилинді туыстыққатнастық рулық-тайпалық топтарға бөлінді. Отбасы үлкен. Неке матрилокалды. Дәстүрлі әлеуметтік ұйымның негізін ауыл қауымдастықтары құрайды.

Макуалардың көпшілігі шағын дөңгелек пішінді орналасқан ауылдарда тұрады. Үйшіктері дөңгелек, сабан мен пальма жапырақтарынан жасалған биік конустық төбелері бар, шаруашылық құрылыстары бұтақтардан өріліп, саз балшықпен сыланған. Жағалау аймақтарында шатыры бар тікбұрышты үйлер жиі кездеседі. Шаруашылықтары дуалдармен қоршалған. Макуалардың бір бөлігі қалаларда тұрады, қолөнермен және саудамен айналысады.

Қала тұрғындарының киімдері ''галабея'' - кең ақ көйлек, шалбар, сандалдар және ерлер үшін сәнді мақта қалпақ, әйелдер үшін ашық [[желбегей]] және ұзын көйлек. Ауылдық жерлерде - белден тізеге дейін денені жауып тұратын бір түсті матадан жасалған киімдер

Азық-түліктері өсімдік тектес тағамдар - көкөніс (көкөніс соусы қосылған ұсақталған дәндерден алынған жарма), балық.&lt;ref&gt;народы мира / Макуа http://www.etnolog.ru/people.php?id=MKUA&lt;/ref&gt;

Мозамбик макуалары арасында бірге ән айту жиі кездеседі. Мозамбик пен Танзанияда музыканы ойнау әртүрлі идиофондарда, мембранофондарда және хордофондарда дамыған. Үлкен ксилофондық манвилода бір-біріне қарама-қарсы отырған екі музыкант ойнайды, дыбыс «кілттердің» шеттеріндегі ағаш таяқтардың жылдам соққылары арқылы шығарылады. Замбези өзенінің аңғарында ламеллафон шитата немесе читватьяда (кептірілген асқабақ резонаторы) жеке ойнау жиі кездеседі. Бангве цитрасын ойнау (панго, банго) танымал. Дәстүрлі билер ән айтумен және аспаптарда ойнаумен сүйемелденеді, Танзанияда зооморфты бетперделердегі билер барабанның сүйемелдеуімен  орындалады.&lt;ref&gt;Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/ethnology/text/2167739&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Африка халықтары}} 
[[Санат:Мозамбик халықтары]]
[[Санат:Танзания халықтары]]
[[Санат:Малави халықтары]]
[[Санат:Зимбабве халықтары]]
[[Санат:Оңтүстік Африка Республикасы халықтары]]</text>
      <sha1>5ewua6kfya3wc3pkt5rdm0ak1zeii6f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Малинке</title>
    <ns>0</ns>
    <id>704304</id>
    <revision>
      <id>3692926</id>
      <parentid>3488481</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T11:16:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4607" sha1="od4hzcvsmw7teizqkz39ch9yyc31xa0" xml:space="preserve">{{merge|Мандинго (халық)}}
{{Этникалық топ
|атауы      = Малинке
|төл атауы  = мандинка, манинка
|сурет      = Mandinka.jpg
|сурет тақырыбы      = 
|саны       = 4.7 млн.
|аймақ      = 
|аймақ1     = {{Байрақ|Гвинея}}
|саны1      = 2.4 млн.
|түсініктемелер1     = 
|аймақ2     = {{Байрақ|Мали}}
|саны2      = 1.2 млн
|түсініктемелер2     = 
|аймақ3     = {{Байрақ|Сенегал}}
|саны3      = 460 000
|түсініктемелер3     = 
|аймақ4     = {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
|саны4      = 130 000
|түсініктемелер4     = 
|аймақ5     = {{Байрақ|Либерия}}
|саны5      = 50 000
|түсініктемелер5     = 
|аймақ6     = {{Байрақ|Гамбия}}
|саны6      = 15 000
|түсініктемелер6     = 
|аймақ7     = 
|саны7      = 
|түсініктемелер7     = 
|аймақ8     = 
|саны8      = 
|түсініктемелер8     = 
|аймақ9     = 
|саны9      = 
|түсініктемелер9     = 
|аймақ10    = 
|саны10     = 
|түсініктемелер10    = 
|аймақ11    = 
|саны11     = 
|түсініктемелер11    = 
|аймақ12    = 
|саны12     = 
|түсініктемелер12    = 
|аймақ13    = 
|саны13     = 
|түсініктемелер13    = 
|тілдері    = [[малинка (манинка, мандинка) тілі]]
|діні       = [[суннизм]]
|этникалық топтары   = 
|ескертпелер  = 
}}

'''Малинке ''' (''мандинка'', ''манинка'')&lt;ref&gt;Современная энциклопедия МАЛИНКЕ https://rus-modern-enc.slovaronline.com/6523-%D0%9C%D0%90%D0%9B%D0%98%D0%9D%D0%9A%D0%95&lt;/ref&gt; — [[Батыс Африка]]дағы мандин тобының халқы. [[Гвинея]]ның солтүстік-шығысында 2,4 миллион адам тұрады (2009 ж., бағалау), [[Сенегал]]да (460 мың адам), [[Гамбия]]да (15 мың адам), [[Мали]]де (1,2 млн адам), [[Либерия]]да (50 мың адам), [[Сьерра-Леоне]]нің солтүстігінде (130 мың адам) тұрады.&lt;ref&gt;Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/ethnology/text/2169498&lt;/ref&gt;
Жалпы саны 4,7 млн. адам.&lt;ref&gt;Современная энциклопедия https://dic.academic.ru/dic.nsf/enc1p/28294&lt;/ref&gt;

== Тілі ==
Тілі – [[малинка (манинка, мандинка) тілі]].&lt;ref&gt;Значение слова МАЛИНКЕ в Современном энциклопедическом словаре https://slovar.cc/enc/sovremenniy/1841707.html&lt;/ref&gt;
1960 жылдардан бастап латын негізінде жазуды енгізуге талпыныстар жасалды. Қазіргі уақытта жазу 1949 жылы жасалған түпнұсқа графика негізінде таратылуда.

== Діні ==
Сенушілер негізінен [[Сунниттер|сүнниттік мұсылмандар]], кейбіреулері дәстүрлі нанымдарды сақтаған.&lt;ref&gt;Малинке https://megabook.ru/article/%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B5&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Малинке Малидің (VIII—XVII ғасырлар) ерте саяси қалыптасуының этникалық өзегінен бастау алады.&lt;ref&gt;Народы и культуры Малинке https://travel-journal.ru/ethno/40/961/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191022170341/https://travel-journal.ru/ethno/40/961/ |date=2019-10-22 }}&lt;/ref&gt;

== Өмір салты ==
Мәдениеті мандинго халықтарына тән. Малинке исламданудың жоғары дәрежесімен ерекшеленеді.&lt;ref&gt;народы мира / Малинке http://www.etnolog.ru/people.php?id=MALI&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Африка халықтары}} 

[[Санат:Гвинея халықтары]]
[[Санат:Сенегал халықтары]]
[[Санат:Гамбия халықтары]]
[[Санат:Мали халықтары]]
[[Санат:Либерия халықтары]]
[[Санат:Сьерра-Леоне халықтары]]</text>
      <sha1>od4hzcvsmw7teizqkz39ch9yyc31xa0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мампрустар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>704350</id>
    <revision>
      <id>3692928</id>
      <parentid>3375248</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T11:45:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5636" sha1="gd4fw62dq5pnkaa0x5ctj1mzu1wb2vh" xml:space="preserve">{{Этникалық топ
|атауы      = Мампрустар
|төл атауы  = мампулига, мампулус, мампеле
|сурет      = 20181119RWH9978 NaYiri North East Region.jpg
|сурет тақырыбы      = 
|саны       = 450 000
|аймақ      = {{Байрақ|Гана}} {{Байрақ|Того}} {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
|аймақ1     = 
|саны1      = 
|түсініктемелер1     = 
|аймақ2     = 
|саны2      = 
|түсініктемелер2     = 
|аймақ3     = 
|саны3      = 
|түсініктемелер3     = 
|аймақ4     = 
|саны4      = 
|түсініктемелер4     = 
|аймақ5     = 
|саны5      = 
|түсініктемелер5     = 
|аймақ6     = 
|саны6      = 
|түсініктемелер6     = 
|аймақ7     = 
|саны7      = 
|түсініктемелер7     = 
|аймақ8     = 
|саны8      = 
|түсініктемелер8     = 
|аймақ9     = 
|саны9      = 
|түсініктемелер9     = 
|аймақ10    = 
|саны10     = 
|түсініктемелер10    = 
|аймақ11    = 
|саны11     = 
|түсініктемелер11    = 
|аймақ12    = 
|саны12     = 
|түсініктемелер12    = 
|аймақ13    = 
|саны13     = 
|түсініктемелер13    = 
|тілдері    = [[мампрули (ампел немесе мампулугу) тілі]]
|діні       = дәстүрлі наным-сенімдер, [[суннизм]]
|этникалық топтары   = 
|ескертпелер  = 
}}

'''Мампрустар''' (''мампулига'', ''мампулус'', ''мампеле'') — [[Гана]]ның солтүстік-шығысындағы, [[Того]]ның шекаралас аймақтарындағы және [[Буркина-Фасо]]ның оңтүстік-шығысындағы халық. Жалпы саны – 450 мың адам.&lt;ref&gt;Мампруси https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1555143&lt;/ref&gt;

== Тілі ==
Гур тілдер тобының [[мампрули (ампел немесе мампулугу) тілі]]нде сөйлейді.&lt;ref&gt;Материал из Большого Справочника https://newstest.ru/%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%BF%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8{{Deadlink|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Діні ==
Олар негізінен дәстүрлі наным-сенімдерді ұстанады, шамамен 40% [[Сунниттер|сүнниттік мұсылмандар]], аз мөлшерде [[Баптизм|баптистер]] бар.&lt;ref&gt;Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/ethnology/text/2156033&lt;/ref&gt;

== Кәсібі ==
Дәстүрлі кәсіптері тропикалық қолмен атқарылатын [[егіншілік]] (тары, құмай, фонио, [[жүгері]], жержаңғақ, бұршақ, көкөністер), [[мал шаруашылығы]] (ірі қара және ұсақ мал), құс шаруашылығы (тауық, теңіз құстары), өзеннен балық аулау. Дәстүрлі қолөнерден – соғу, сомдау, балқыту, тоқу, қыш жасау дамыған. Гананың оңтүстік аймақтарында какао бұршақтарын жинау үшін маусымдық жұмыстар бар.&lt;ref&gt;Народы и культуры Мампруси https://travel-journal.ru/ethno/40/967/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191021234324/https://travel-journal.ru/ethno/40/967/ |date=2019-10-21 }}&lt;/ref&gt;

== Өмір салты ==
Дәстүрлі қоғамдық ұйымның негізін ауыл және үлкен отбасылық қауымдар, патрилиндік рулар, құрылымы ашантилерден алынған әскери ұйым құрайды. Неке қию [[Некеден кейінгі қоныс|вирилокальды]], полигиния және қалыңмал берілген неке қолданылады, сүндеттеу дәстүрі сақталған.

Елді мекендері 5-10 үйден тұрады. Үйлері сазды, дөңгелек, кейде екі қабатты, қосалқы ғимараттармен және астық қоймаларымен бірге қабырғамен қоршалған, ауласы мұнаралар түріндегі үйлердің екінші қабатына көтерілетін тегіс шатырмен жабылған.

Дәстүрлі ерлер киімі - жолақты матадан тігілген қысқа жеңді ұзын көйлек, әйелдер киімі - жамбасқа оралған мата бөлігі.

Азық-түліктері - бәліштер, күріш ботқасы, бұқтырылған тағамдар, жемістер, [[көкөністер]], сүт, балық.&lt;ref&gt;народы мира / Мампруси http://www.etnolog.ru/people.php?id=MAMP&lt;/ref&gt;

Музыкалық фольклор сақталған, музыкалық аспаптар - ішекті аспаптар (люта, бір ішекті скрипка) т.б.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Африка халықтары}} 
[[Санат:Гана халықтары]]
[[Санат:Того халықтары]]
[[Санат:Буркина-Фасо халықтары]]</text>
      <sha1>gd4fw62dq5pnkaa0x5ctj1mzu1wb2vh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мандара (халық)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>704406</id>
    <revision>
      <id>3692929</id>
      <parentid>3607849</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T11:55:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5140" sha1="taft9a7pckab4hmr8f8kbsaqv95uvo9" xml:space="preserve">{{Этникалық топ
|атауы      = Мандара
|төл атауы  = (вандала/vandala) 
|сурет      = Bundesarchiv Bild 108-212-20, Kamerun, Sultan Bukar mit Gefolge.jpg
|сурет тақырыбы      = 
|саны       = 
|аймақ      = 
|аймақ1     = {{Байрақ|Камерун}}
|саны1      = 660 000
|түсініктемелер1     = 
|аймақ2     = {{Байрақ|Нигерия}}
|саны2      = 320 000
|түсініктемелер2     = 
|аймақ3     = {{Байрақ|Чад}}
|саны3      = 10 000
|түсініктемелер3     = 
|аймақ4     = 
|саны4      = 
|түсініктемелер4     = 
|аймақ5     = 
|саны5      = 
|түсініктемелер5     = 
|аймақ6     = 
|саны6      = 
|түсініктемелер6     = 
|аймақ7     = 
|саны7      = 
|түсініктемелер7     = 
|аймақ8     = 
|саны8      = 
|түсініктемелер8     = 
|аймақ9     = 
|саны9      = 
|түсініктемелер9     = 
|аймақ10    = 
|саны10     = 
|түсініктемелер10    = 
|аймақ11    = 
|саны11     = 
|түсініктемелер11    = 
|аймақ12    = 
|саны12     = 
|түсініктемелер12    = 
|аймақ13    = 
|саны13     = 
|түсініктемелер13    = 
|тілдері    = [[мандара тілі]]
|діні       = [[суннизм]], дәстүрлі нанымдар
|этникалық топтары   = 
|ескертпелер  = 
}}

'''Мандара''' (''вандала/vandala'')  — [[Батыс Африка]]дағы халық. Олар [[Камерун]]ның солтүстігінде және [[Нигерия]]ның солтүстік-шығысында тұрады.&lt;ref&gt;Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/ethnology/text/2156583&lt;/ref&gt;
Камерунда 660 мың адам, Нигерияда 320 мың адам, [[Чад]]та 10 мың адам тұрады.&lt;ref&gt;Материал из Большого Справочника https://newstest.ru/%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B0_(%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4){{Deadlink|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Тілі ==
Олар афроазиялық отбасының чад тобының [[мандара тілі]]нде сөйлейді.&lt;ref&gt;Современная Энциклопедия http://www.aggregateria.com/M/mandara.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230722190910/http://www.aggregateria.com/M/mandara.html |date=2023-07-22 }}&lt;/ref&gt;

== Діні ==
Діні бойынша көпшілігі мұсылмандар, кейбіреулері дәстүрлі нанымдарды ұстанады.&lt;ref&gt;Большая советская энциклопедия МАНДАРА https://bse.slovaronline.com/18066-MANDARA&lt;/ref&gt;

== Кәсібі ==
Дәстүрлі кәсіптері тау беткейлерінде қолмен атқарылатын [[егіншілік]] (тары, құмай, бұршақ, жержаңғақ, [[күріш]], ямс), [[мал шаруашылығы]] (ірі және ұсақ мал). Қолөнерден – металдан көркем бұйымдар жасау (темір, қола, күміс), керамика, тоқымашылық дамыған.&lt;ref&gt;Народы и культуры Мандара https://travel-journal.ru/ethno/40/975/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191020184711/https://travel-journal.ru/ethno/40/975/ |date=2019-10-20 }}&lt;/ref&gt;

== Өмір салты ==
Әлеуметтік бірліктің негізін ақсақал басқаратын үлкен отбасы қауымдастығы құрайды. Туыстық есеп патрилиндік, неке [[Некеден кейінгі қоныс|патрилокальды]], полигиния дамыған.

Елді мекендері шоғырланып орналасқан. Тұрғын үйлері - тас немесе саз кірпіштен жасалған, биік конустық шатыры бар дөңгелек пішінді болып келеді.

Дәстүрлі киімдері денеге оранған шүберек, мереке күндері - ерлер үшін туника тәрізді көйлек және әйелдер үшін кең, түрлі-түсті көйлек.

Азық-түліктері негізінен өсімдік тектес тағамдар (бәліштер, жармалар, бұқтырылған тағамдар, бұрыш, сарымсақ, пияз қосылған ащы дәмдеуіштер) болып табылады.&lt;ref&gt;народы мира / Мандара http://www.etnolog.ru/people.php?id=MNDU&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Африка халықтары}} 
[[Санат:Камерун халықтары]]
[[Санат:Нигерия халықтары]]
[[Санат:Чад халықтары]]</text>
      <sha1>taft9a7pckab4hmr8f8kbsaqv95uvo9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Манджак</title>
    <ns>0</ns>
    <id>704502</id>
    <revision>
      <id>3692930</id>
      <parentid>3375251</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T11:58:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7048" sha1="pp311604ydy058yiq1dfxltqbrg1yax" xml:space="preserve">{{Этникалық топ
|атауы      = Манджак
|төл атауы  = мандьяк
|сурет      = ACTD004805 - Manjacas.jpg
|сурет тақырыбы      = 
|саны       = 210 000
|аймақ      = 
|аймақ1     = {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
|саны1      = 140 000
|түсініктемелер1     = 
|аймақ2     = {{Байрақ|Кабо-Верде}}
|саны2      = 40 000
|түсініктемелер2     = 
|аймақ3     = {{Байрақ|Сенегал}}
|саны3      = 20 000
|түсініктемелер3     = 
|аймақ4     = {{Байрақ|Гамбия}}
|саны4      = 10 000
|түсініктемелер4     = 
|аймақ5     = 
|саны5      = 
|түсініктемелер5     = 
|аймақ6     = 
|саны6      = 
|түсініктемелер6     = 
|аймақ7     = 
|саны7      = 
|түсініктемелер7     = 
|аймақ8     = 
|саны8      = 
|түсініктемелер8     = 
|аймақ9     = 
|саны9      = 
|түсініктемелер9     = 
|аймақ10    = 
|саны10     = 
|түсініктемелер10    = 
|аймақ11    = 
|саны11     = 
|түсініктемелер11    = 
|аймақ12    = 
|саны12     = 
|түсініктемелер12    = 
|аймақ13    = 
|саны13     = 
|түсініктемелер13    = 
|тілдері    = [[мандьяку тілі]]
|діні       = дәстүрлі наным-сенімдер, [[католицизм]]
|этникалық топтары   = 
|ескертпелер  = 
}}

''Манджак''' (''мандьяк'') — [[Гвинея-Бисау]]да, [[Кабо-Верде]], [[Сенегал]], [[Гамбия]]да тұратын халық.&lt;ref&gt;Манджак https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/573814&lt;/ref&gt;
Жалпы саны 210 мың адам. Қоныстанған негізгі елдері: Гвинея-Бисау 140 мың адам, Кабо-Верде 40 мың адам. Басқа қоныстанған елдер: Сенегал 20 мың адам, Гамбия 10 мың адам.&lt;ref&gt;Современная энциклопедия - манджак http://www.terminy.info/literature/modern-encyclopedia/mandzhak&lt;/ref&gt;

== Тілі ==
Тілі - [[мандьяку тілі]].&lt;ref&gt;Иллюстрированный энциклопедический словарь МАНДЖАК https://1598.slovaronline.com/6774-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BA&lt;/ref&gt;

== Діні ==
Дінге сенушілердің діни байланысы: дәстүрлі наным-сенімдер, бір бөлігі – [[Католицизм|католиктер]].&lt;ref&gt;Значение слова МАНДЖАК в Современном энциклопедическом словаре https://slovar.cc/enc/sovremenniy/1841753.html&lt;/ref&gt;

== Кәсібі ==
Құрлықтағы негізгі дәстүрлі кәсібі – қолмен атқарылатын [[егіншілік]] ([[күріш]], сонымен қатар тәтті картоп, ямс, фонио, мақта, банан, цитрустық жемістер, көкөністер, соңғы иммиграция аймақтарында – тауарлық дақылдары – жержаңғақ). Сулы-батпақты жерлер егістіктерді теңіз суынан қорғау үшін егістіктердің айналасына топырақ бөгеттерін салу арқылы игеріледі. Еңбек құралы - кайендо (ұзындығы 3 м-ге жететін күрек).
Кабо-Вердеде оларр негізінен плантацияларда жұмыс істейді. Манжактар мал шаруашылығымен де айналысады (негізінен шошқа, аз дәрежеде ешкі мен сиыр), май мен кокос пальмасының жемістерін жинайды. Теңіз және өзен балық шаруашылығымен айналысады. Қолөнерден – қыш, тоқыма, ағаш өңдеу дамыған. Көптеген манжактар ​​теңіз және өзен кемелерінде матрос болып жұмыс істейді.&lt;ref&gt;Народы и культуры Манджак https://travel-journal.ru/ethno/40/976/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191015042122/https://travel-journal.ru/ethno/40/976/ |date=2019-10-15 }}&lt;/ref&gt;

== Өмір салты ==
Отбасы үлкен болып келеді. Туыстық есеп [[патрилинейлік]] болып табылады. Құпия одақтар, жас кластары жүйесі сақталған.

Ауылдары үлкен, шоғырланып орналасқан. Тұрғын үйлерінің диаметрі 5-6 м, қабырғалары балшықпен сыланған, пальма жапырақтарынан жасалған биік конустық шатыры бар дөңгелек үйшіктер. Португалдықтардың әсерінен төбесі екі еңісті шатыры бар төртбұрышты тұрғын үйлер тарай бастады.

Дәстүрлі киім (жұмыс киімі ретінде сақталған) әйелдер үшін белдемше, ер адамдар үшін денені жауып тұратын шүберек .

Азық-түліктері – негізінен өсімдік тектес тағамдар (жарма, бұқтырылған ботқа, пюре).&lt;ref&gt;народы мира / Манджак http://www.etnolog.ru/people.php?id=MNDZ&lt;/ref&gt;

== Танымал спортшылары ==
*Ансу Фати - испан футболшысы
*Ансумане Фати - гвинея футболшысы
*Альфред Гомис - сенегал футболшысы
*Бафетимби Гомис - француз футболшысы
*Кафетьен Гомис - ұзындыққа секіруден француз спортшысы
*Александр Менди - Гвинея-Бисау футболшысы
*Арно Менди - гвинея футболшысы
*Бенжамен Менди - француз футболшысы
*Бернар Менди - француз футболшысы
*Эдуар Менди - сенегал футболшысы
*Эммануэль Менди - гвинея футболшысы
*Ферлан Менди - француз футболшысы
*Фредерик Менди - гвинея футболшысы
*Нампалис Менди - сенегал футболшысы

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Африка халықтары}} 
[[Санат:Гвинея халықтары]]
[[Санат:Кабо-Верде халықтары]]
[[Санат:Сенегал халықтары]]
[[Санат:Гамбия халықтары]]</text>
      <sha1>pp311604ydy058yiq1dfxltqbrg1yax</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Билли Уайлдер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>721650</id>
    <revision>
      <id>3692610</id>
      <parentid>3591070</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:33:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marksscheider</username>
        <id>183882</id>
      </contributor>
      <origin>3692610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25436" sha1="dxmri5v6bgt2tofg9xhm0abb87cnbo7" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  = Билли Уайлдер
  |шынайы есімі           = {{lang-en|Billy Wilder}}
  |сурет                  = Gloria_Swanson_%26_Billy_Wilder_-_ca._1950.JPG
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            = Билли Уайлдер және [[Глория Свенсон]] (1950)
  |туған кездегі есімі  = Самуил Вильдер
  |туған күні           = 22.06.1906
  |туған жері           = [[Суха-Бескидзка]], [[Аустрия-Мажарстан]]
  |қайтыс болған күні     =  27.03.2002
  |қайтыс болған жері     = {{қайтысболғанжері|Беверли-Хиллз|Беверли-Хиллзде}}, [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
  |мамандығы              = {{кинорежиссёр|АҚШ}}&lt;br /&gt;{{сценарийші|АҚШ}}&lt;br /&gt;{{кинопродюсер|АҚШ}}
  |азаматтығы             = {{байрақ|АҚШ}}
  |белсенді жылдары       = [[1929 жыл|1929]] — [[1981 жыл|1981]]
  |бағыты                 = 
  |киностудия             = 
  |марапаттары            = «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (1946 - екі мәрте, 1951, 1961 - үш мәрте)&lt;br /&gt;«[[Алтын глобус]]» (1946, 1951, 1955)&lt;br /&gt;«[[BAFTA]]» (1961, 1996)
  |imdb_id                = 0000697
  |сайты                  =
  |ортаққор               = Billy Wilder
}}
'''Билли Уайлдер''' ({{lang-en|Billy Wilder}}; туған кездегі есімі — '''Самуил Вильдер''' ({{lang-de|Samuel Wilder}})&lt;ref&gt;{{cite web |title=Billy Wilder Biography |url=http://www.biography.com/people/billy-wilder-9531169 |work=Biography.com |date=2015 |access-date=May 2, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150509061912/http://www.biography.com/people/billy-wilder-9531169 |archive-date=May 9, 2015 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ; [[22 маусым]], [[1906 жыл|1906]], [[Суха-Бескидзка]], [[Аустрия-Мажарстан]] — [[27 наурыз]], [[2002 жыл|2002]], [[Беверли-Хиллз]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — [[Америка Құрама Штаттары|америка]]лық [[кинорежиссёр]], [[сценарийші]] және [[кинопродюсер]]. 

Голливудтағы елу жылға созылған шығармашылық жолы оны классикалық америкалық киноның ең әмбебап шеберлерінің қатарына қосты. Оның үздік туындылары 21 рет «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығына ұсынылып, соның жетеуінде жеңіске жетті. Сонымен қатар, ол [[BAFTA]] сыйлығының, [[Канн кинофестивалі]]нің «[[Алтын пальма бұтағы]]ның» және екі мәрте «[[Алтын глобус]]» марапатының иегері атанды.

Билли Уайлдер — 1950-60 жылдардағы америкалық комедияның теңдессіз шебері, өзіндік өткір де ғибратты стилін қалыптастырған тұлға. Ол өз комедияларында қоғамдағы даулы тақырыптарды қозғап, қалыптасқан жалпыға ортақ пікірлер мен пуританизмге батыл қарсы шықты. Уайлдер тек комедия жанрымен шектелмей, өз талантын нуар мен тарихи драмаларда да жарқырата көрсете білді.

== Өмірбаяны ==
Самуэль Уайлдер ({{Lang-yi|שמואל װילדער}}, Шмуэль Вильдер) 1906 жылы 22 маусымда сол кездегі [[Аустрия-Мажарстан]] империясына (қазіргі [[Польша]]) қарасты Галицияның шағын Суха қаласында [[Еврейлер|еврей]]&lt;ref name=&quot;Sikov&quot;&gt;{{Cite book |author=Sikov, Ed |title=On Sunset Boulevard: The Life and Times of Billy Wilder |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/first/s/sikov-sunset.html |date=1998 |pages=3–17 |publisher=Hyperion |location=New York |isbn=0-7868-6194-0 |author-link=Ed Sikov |via=nytimes.com}}&lt;/ref&gt; отбасында дүниеге келген. Жылдар өткен соң ол Голливудта туған жері туралы: «Венадан жарты сағаттық жерде... телеграфпен жіберсең», — деп әзілдейтін.

Оның ата-анасы Макс Уайлдер мен Евгения Диттлер [[Краков]]та танысып, Биллидің балалық шағы осы қалада өткен.&lt;ref name=&quot;Sikov&quot;/&gt; Анасы оны өте пысық, тентек бала ретінде сипаттайтын. Нью-Йоркте аз уақыт тұрған кезінде «Буффало Биллдің» жабайы батыс туралы шоуларынан әсер алған ол ұлына «Билли» деген лақап ат қойған. Кейіннен Америкаға көшкен соң, режиссер есімінің жазылуын «Billy» деп өзгертті.&lt;ref name=Hamrah_AS&gt;{{cite magazine |last=Hamrah |first= A. S. |date=March–May 2022 |title=Some Like It Fraught: How Billy Wilder survived the twentieth century |url=https://www.bookforum.com/print/2901/how-billy-wilder-survived-the-twentieth-century-24829 |magazine=Bookforum |access-date=March 15, 2022}}&lt;/ref&gt;

Биллидің ағасы У. Ли Уайлдер де киногер болған. Олардың ата-анасы Суха теміржол вокзалында кондитерлік дүкен ашып, кейін оны вокзал маңындағы дәмханалар желісіне айналдырған. Алайда Макс пен Евгения ұлдарын отбасылық кәсіпке баулуға тырыспады. Әкесі Макс алдымен Краковта қонақ үй басқарып, кейін [[Вена]]ға қоныс аударды. Ол Билли 22 жасқа толғанда дүниеден озды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2002/03/29/us/billy-wilder-master-of-caustic-films-dies-at-95.html|title=Billy Wilder, Master of Caustic Films, Dies at 95|last=Harmetz|first=Aljean|date=March 29, 2002|work=The New York Times|access-date=February 4, 2020|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

Отбасы Венаға көшкеннен кейін Уайлдер [[Вена университеті]]не түсудің орнына журналистикаға бет бұрды. 1926 жылы Венаға гастрольдік сапармен келген джаз-бенд жетекшісі [[Пол Уайтмен]]нен сұхбат алады. Уайтменге жас Уайлдердің ширақтығы ұнағаны сонша, ол оны [[Берлин]]ге өзімен бірге алып кетіп, Биллидің ойын-сауық индустриясында байланыс орнатуына көмектеседі. Жазушылықта бағы жанғанға дейін ол Берлинде «{{iw|такси-биші|такси-биші|en|Taxi dancer}}» (ақылы би серігі) болып жұмыс істеген.&lt;ref&gt;Philips, Alastair. ''City of Darkness, City of Light: Emigre Filmmakers in Paris, 1929–1939.'' Amsterdam University Press, 2004. p. 190.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Silvester, Christopher. ''The Grove Book of Hollywood.'' Grove Press, 2002. p. 311&lt;/ref&gt;

Жергілікті газеттерге қылмыс пен спорт тақырыбында штаттан тыс тілші ретінде мақалалар жазып жүріп, соңында ол берлиндік таблоидтардың біріне тұрақты жұмысқа орналасады. Кино өнеріне деген қызығушылығы оянған соң, сценарист ретінде бағын сынай бастайды. 1929 бен 1933 жылдар аралығында ол 12 неміс фильмін шығаруға атсалысты.

1930 жылы жарық көрген «Жексенбідегі адамдар» (People on Sunday) фильмінде ол өзі сияқты бастаушы мамандармен ([[Фред Циннеман]] және Роберт Сиодмак) жұмыс істеді. [[Фридрих Вильгельм Мурнау]] мен [[Фриц Ланг]]тың неміс экспрессионизміне тән стилінен бас тартқан бұл туынды неміс киносындағы «Жаңа объективтілік» (Neue Sachlichkeit) қозғалысының ізашар үлгісіне айналды. Сонымен қатар, «көше фильмі» (Strassenfilm) жанры кейіннен итальяндық неореализм мен [[Франциялық жаңа толқын|франциялық «жаңа толқын]]ның» дүниеге келуіне жол ашты.&lt;ref name=&quot;Hamrah_AS&quot; /&gt;

[[Адольф Гитлер]] билікке келгеннен кейін Уайлдер [[Париж]]ге кетіп, онда өзінің режиссерлік дебюті — «Жаман тұқым» (Mauvaise Graine, 1934) фильмін түсірді. Фильм экранға шыққанға дейін ол [[Голливуд]]қа қоныс аударып үлгерді. Оның анасы, өгей әкесі және әжесі [[Освенцим лагері|Освенцим]] концлагерінде қаза тапты.&lt;ref name=&quot;Crowe1999&quot;&gt;{{cite book|author=Cameron Crowe|title=Conversations with Wilder|url=https://books.google.com/books?id=eYRZAAAAMAAJ&amp;q=schindler|date= 2020|publisher=Knopf|isbn=978-0-375-40660-7|pages=21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.smh.com.au/entertainment/movies/spielbergs-list-20130402-2h455.html|title=Spielberg's List|first=Oscar|last=Hillestrom|date=April 2, 2013|website=[[The Sydney Morning Herald]]}}&lt;/ref&gt;

Уайлдер Лос-Анджелеске ақшасыз және ағылшын тілін білмей келді. Актер Петер Лорремен бірге келген ол алғашқы жылдары өзгелермен бірігіп сценарий жазудан түскен мардымсыз табысқа күнелтіп, мұқтаждықпен күн кешті.

Оның тағдыры сценарист Чарлз Брэккеттпен танысқан соң түбегейлі өзгерді. 1938 жылы «Көк сақалдың сегізінші әйелі» (Bluebeard's Eighth Wife) фильмінен басталған бұл жемісті одақ 1950 жылға дейін жалғасып, 30-40 жылдардағы америкалық киноның ең жарқын туындылары мен кассалық хиттерін дүниеге әкелді. Солардың ішінде Митчелл Лейзеннің «Түн ортасы» (Midnight, 1939), [[Грета Гарбо]] басты рөлді сомдаған Эрнст Любичтің «Ниночка» (Ninotchka, 1939) және [[Говард Хоукс]]тың «Отпен» (Ball of Fire, 1941) сияқты табысты комедиялары бар.

Осындай ірі жетістіктерден кейін, 1942 жылдан бастап Уайлдер мен Брэккетт шығармашылық аясын кеңейтіп, продюсерлік пен режиссураға бет бұрды. Уайлдердің дербес режиссер ретіндегі жолы «Майор және кәмелетке толмаған бала» (The Major and the Minor, 1942) атты комедиядан бастау алды.

1944 жылы Уайлдер [[Детективтік әдебиет|детектив]] жанрының хас шебері Раймонд Чандлермен бірлесіп, нуар бағытының ізашар туындыларының бірі — «Қос сақтандыру» (Double Indemnity) фильмін түсіреді.

Қырықыншы жылдардың екінші жартысы мен елуінші жылдары Уайлдер Голливудтың ең сұранысқа ие режиссерлерінің біріне айналды. Ол жетістіктің кілті — сценарийді мұқият таңдау, сюжетке барынша мән беру, репликалардың ұтымдылығы мен афоризмге толы болуы және актерлермен терең жұмыс істеу деп білді. Осы кезеңдегі Уайлдер туындылары сол тұстағы Голливуд үшін таңсық саналатын маскүнемдік, нацистік концлагерьлер, жезөкшелік және заманауи өмірдің мәнсіздігі сияқты күрделі тақырыптарды қозғады.

Оның «Оскар» сыйлығымен марапатталған ең таңдаулы режиссерлік жұмыстарының қатарына «[[The Lost Weekend|Жоғалған уикэнд]]», «[[Сансет бульвары]]» және «[[Пәтер (фильм, 1960)|Пәтер]]» фильмдері кіреді.

1955 жылғы «Жетінші жылғы қышыма» (The Seven Year Itch) фильмінен бастап Уайлдер шығармашылығында комедия жанры негізгі орынға ие болып, сан алуан қырынан көрінді: фарс-комедия («[[Джазда тек қана қыздар]]», 1959), романтикалық комедия («Түстен кейінгі махаббат» / Love in the Afternoon, 1957) және сатиралық астары бар комедия («[[Пәтер (фильм, 1960)|Пәтер]]», 1960). Бұл туындылардың басым көпшілігі Уайлдердің 1955 жылдан бастап тұрақты серіктесіне айналған И. А. Л. Даймондтың сценарийлері негізінде түсірілген. Сол жылдары ол [[Джек Леммон]], [[Мэрилин Монро]] және [[Одри Хепбёрн]] сияқты актерлермен жиі жұмыс істеді.

Режиссердің әлеуметтік драмаларға деген айрықша ықыласына қарамастан, Уайлдер Американың дыбысты кино тарихындағы ең ұлы комедия шебері ретінде танылды. [[Америка кино институты]] түзген [[AFI нұсқасы бойынша 100 жылдағы 100 үздік комедиялық фильм|ең үздік 100 голливудтық комедияның тізімі]]нде Уайлдердің туындылары саны жағынан көш бастап тұр, ал оның «[[Джазда тек қана қыздар]]» туындысы бұл тізімде бірінші орынға ие болған. Режиссер комедия жанрына деген құштарлығын былай деп түсіндірген:
«Өз фильмдерім туралы ойлансам, көңілім құлазып, бір нәрсеге қапаланған сәттерімде міндетті түрде комедияға бет бұрғанымды байқаймын. Керісінше, жаным жадырап, көтеріңкі көңіл-күйде жүргенде трагедиялық дүниелерді түсіргім келетін. Мұны саналы түрде жасамаған болармын, бірақ нық сеніммен айта аламын: комедиямен жұмыс істеу барысында мен депрессиядан арылатынмын. Фильмдер мен үшін психоанализдің бір түрі іспетті болды».&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Билли Уайлдер по прозвищу Lucky Billy|url=http://kinoart.ru/archive/1997/03/n3-article17|work=Искусство кино|access-date=2017-08-17|language=ru|archive-date=2017-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170817121719/http://kinoart.ru/archive/1997/03/n3-article17}}&lt;/ref&gt;

1961 жылы жарық көрген «Бір, екі, үш» (One, Two, Three) фильмі қырғи-қабақ соғыс тақырыбын ащы мысқылмен сипаттаған динамикаға толы туынды. Бұдан кейін ол Джек Леммон мен Ширли Маклейнді қайта біріктіріп, «Нәзік Ирма» (Irma la Douce, 1963) фильмін түсірді, бұл туынды кассалық тұрғыдан үлкен табысқа кенелді. 1960-жылдардың ортасына қарай Голливудта «Жаңа толқын» әсерімен кино тілі өзгеріп, жаңа бағыттар пайда болғанына қарамастан, Уайлдер өзінің классикалық қолтаңбасынан айныған жоқ. Ол «Сәттілік билеті» (The Fortune Cookie, 1966) фильмінде алғаш рет Джек Леммон мен Уолтер Маттаудың атақты дуэтін экранға шығарды. 1970-жылдары ол өзінің ең жеке әрі мұңды туындыларының бірі — «Шерлок Холмстың жеке өмірі» (The Private Life of Sherlock Holmes, 1970) фильмін түсірді. Режиссердің соңғы жұмысы 1981 жылы жарық көрген «Дос-жарандар» (Buddy Buddy) комедиясы болды. Режиссурадан кеткеннен кейін де ол кино әлемінде беделді тұлға ретінде қалып, жас режиссерлерге ақыл-кеңесін беріп отырды. Билли Уайлдер 2002 жылы 27 наурызда [[Беверли-Хиллз]]дегі үйінде 95 жасында пневмониядан дүние салды.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bernstein |first=Adam |url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/2002/03/29/filmmaker-billy-wilder-dies/511bb852-2e9e-4b98-acd9-5190ca3758da/ |title=Filmmaker Billy Wilder Dies |newspaper=The Washington Post |date=March 29, 2002}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Oliver|first=Myrna|url=https://www.latimes.com/local/obituaries/la-me-billy-wilder-20020330-story.html|title=Billy Wilder, 95; Director, writer and producer won six Oscars and peers envy|newspaper=Los Angeles Times|date=March 29, 2002}}&lt;/ref&gt; Оның құлпытасына өзінің ең әйгілі фильміне сілтеме жасап: «Мен жазушымын, бірақ ешкім мінсіз емес» (I'm a writer, but then nobody's perfect) деген жазу қашалды.

== Фильмография ==
{{ФильмдеЖоғ}}
{{Фильмде|1934|{{iw|Жаман тұқым|Жаман тұқым|en|Mauvaise Graine}}|Mauvaise Graine|режиссёр}}
{{Фильмде|1942|{{iw|Майор және кәмелетке толмаған бала|Майор және кәмелетке толмаған бала|en|The Major and the Minor}}|The Major and the Minor|режиссёр}}
{{Фильмде|1943|{{iw|Каирге баратын бес қабір|Каирге баратын бес қабір|en|Five Graves to Cairo}}|Five Graves to Cairo|режиссёр}}
{{Фильмде|1944|{{iw|Қос сақтандыру|Қос сақтандыру|en|Double Indemnity}}|Double Indemnity|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|1945|[[The Lost Weekend|Жоғалған уикэнд]]|The Lost Weekend|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|1948|[[Император вальсі]]|The Emperor Waltz|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|1948|{{iw|Шетелдік роман|Шетелдік роман|en|A Foreign Affair}}|A Foreign Affair|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|1950|[[Сансет бульвары (фильм)|Сансет бульвары]]|Sunset Boulevard|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|1951|{{iw|Тұзақ (фильм, 1951)|Тұзақ|en|Ace in the Hole (1951 film)}}|Ace in the Hole|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|1953|{{iw|Шталаг 17|Шталаг 17|en|Stalag 17}}|Stalag 17|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|1954|[[Сабрина (фильм, 1954)|Сабрина]]|Sabrina|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|1955|{{iw|Жетінші жылғы қышыма|Жетінші жылғы қышыма|en|The Seven Year Itch}}|The Seven Year Itch|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|1957|{{iw|Сент-Луис рухы (фильм)|Сент-Луис рухы|en|The Spirit of St. Louis (film)}}|The Spirit of St. Louis|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|1957|{{iw|Түстен кейінгі махаббат|Түстен кейінгі махаббат|en|Love in the Afternoon (1957 film)}}|Love in the Afternoon|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|1957|{{iw|Айыптау куәгері (фильм, 1957)|Айыптау куәгері|en|Witness for the Prosecution (1957 film)}}|Witness for the Prosecution|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|1959|[[Джазда тек қана қыздар]]|Some Like It Hot|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|1960|[[Пәтер (фильм, 1960)|Пәтер]]|The Apartment|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|1961|{{iw|Бір, екі, үш|Бір, екі, үш|en|One, Two, Three}}|One, Two, Three|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|1963|{{iw|Нәзік Ирма|Нәзік Ирма|en|Irma la Douce}}|Irma la Douce|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|1964|{{iw|Сүй мені, ақымақ|Сүй мені, ақымақ|en|Kiss Me, Stupid}}|Kiss Me, Stupid|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|1966|{{iw|Сәттілік билеті (фильм)|Сәттілік билеті|en|The Fortune Cookie}}|The Fortune Cookie|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|1970|{{iw|Шерлок Холмстың жеке өмірі|Шерлок Холмстың жеке өмірі|en|The Private Life of Sherlock Holmes}}|The Private Life of Sherlock Holmes|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|1972|[[Аванти!]]|Avanti!|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|1974|{{iw|Бірінші бет (фильм, 1974)|Бірінші бет|en|The Front Page (1974 film)}}|The Front Page|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|1978|{{iw|Федора (фильм, 1978)|Федора|en|Fedora (1978 film)}}|Fedora|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|1981|{{iw|Дос-жарандар (фильм, 1981)|Дос-жарандар|en|Buddy Buddy}}|Buddy Buddy|режиссёр, сценарийші}}
{{ФильмдеТөм}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}

{{Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы}}
{{Үздік түпнұсқалық сценарий үшін Оскар сыйлығы}}
{{Үздік бейімделген сценарий үшін Оскар сыйлығы}}
{{Үздік сценарий үшін Алтын глобус сыйлығы}}

[[Санат:Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Үздік фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (продюсерлер)]]
[[Санат:Үздік түпнұсқалық сценарий үшін Оскар сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Үздік бейімделген сценарий үшін Оскар сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:BAFTA марапаты иегерлері]]
[[Санат:Алтын пальма бұтағы сыйлығының иегерлері (режиссёрлер)]]
[[Санат:Давид ди Донателло сыйлығының иегерлері]]</text>
      <sha1>dxmri5v6bgt2tofg9xhm0abb87cnbo7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:1nter pares/зертхана</title>
    <ns>2</ns>
    <id>725520</id>
    <revision>
      <id>3692615</id>
      <parentid>3692383</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:48:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тізім */</comment>
      <origin>3692615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3617" sha1="rp25yym3n8oqdnv5yh0irowqu7g38wl" xml:space="preserve">== Тізім ==
* [[Вермонт университеті]] – [[Вайоминг университеті]] – [[Уинд-Ривер тайпалық колледжі]] – [[Уосодағы Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт]] – [[Шебойгандағы Висконсин университеті – Грин-Бей]] – [[Роктағы Висконсин университеті – Уайтуотер]] – [[Висконсин университеті – Уайтуотер]]

== Үлгі ==
{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = 
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Президент            = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            =  
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}

{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = 
 |шынайы атауы     = 
 |ел               = 
 |эмблема          = 
 |эмблема ені      = 
 |эмблеманың аты   = 
 |қазіргі          = 
 |тағайындалған    = 
 |портреті         = 
 |портреттің ені   = 
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = 
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = 
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = 
 |өкілеттігінің мерзімі = 
 |айлығы           = 
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = 
 |пайда болды      = 
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = 
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}</text>
      <sha1>rp25yym3n8oqdnv5yh0irowqu7g38wl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692625</id>
      <parentid>3692615</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:59:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3632" sha1="e35eyr5uxsj68jd1hd0ks8b1nirh76h" xml:space="preserve">== Тізім ==
* [[Вермонт университеті]] – [[Вайоминг университеті]] – [[Уинд-Ривер тайпалық колледжі]] – [[Уосодағы Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт]] – [[Шебойгандағы Висконсин университеті – Грин-Бей]] – [[Рок округіндегі Висконсин университеті – Уайтуотер]] – [[Висконсин университеті – Уайтуотер]]

== Үлгі ==
{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = 
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Президент            = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            =  
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}

{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = 
 |шынайы атауы     = 
 |ел               = 
 |эмблема          = 
 |эмблема ені      = 
 |эмблеманың аты   = 
 |қазіргі          = 
 |тағайындалған    = 
 |портреті         = 
 |портреттің ені   = 
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = 
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = 
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = 
 |өкілеттігінің мерзімі = 
 |айлығы           = 
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = 
 |пайда болды      = 
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = 
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}</text>
      <sha1>e35eyr5uxsj68jd1hd0ks8b1nirh76h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692648</id>
      <parentid>3692625</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T16:42:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тізім */</comment>
      <origin>3692648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3707" sha1="glfkqzn5xa5xkg2oaq9dnbwv37g839z" xml:space="preserve">== Тізім ==
* [[Вермонт университеті]] – [[Вайоминг университеті]] – [[Уинд-Ривер тайпалық колледжі]] – [[Уосодағы Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт]] – [[Шебойгандағы Висконсин университеті – Грин-Бей]] – [[Рок округіндегі Висконсин университеті – Уайтуотер]] – [[Висконсин университеті – Уайтуотер]] – [[Висконсин университеті – Сьюпириор]]

== Үлгі ==
{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = 
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Президент            = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            =  
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}

{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = 
 |шынайы атауы     = 
 |ел               = 
 |эмблема          = 
 |эмблема ені      = 
 |эмблеманың аты   = 
 |қазіргі          = 
 |тағайындалған    = 
 |портреті         = 
 |портреттің ені   = 
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = 
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = 
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = 
 |өкілеттігінің мерзімі = 
 |айлығы           = 
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = 
 |пайда болды      = 
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = 
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}</text>
      <sha1>glfkqzn5xa5xkg2oaq9dnbwv37g839z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692677</id>
      <parentid>3692648</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:33:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тізім */</comment>
      <origin>3692677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3803" sha1="9tt2idp5svkq9giecz6dojrtyn5wxpu" xml:space="preserve">== Тізім ==
* [[Вермонт университеті]] – [[Вайоминг университеті]] – [[Уинд-Ривер тайпалық колледжі]] – [[Уосодағы Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт]] – [[Шебойгандағы Висконсин университеті – Грин-Бей]] – [[Рок округіндегі Висконсин университеті – Уайтуотер]] – [[Висконсин университеті – Уайтуотер]] – [[Висконсин университеті – Сьюпириор]] – [[Висконсин политехникалық университеті – Стаут]]

== Үлгі ==
{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = 
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Президент            = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            =  
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}

{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = 
 |шынайы атауы     = 
 |ел               = 
 |эмблема          = 
 |эмблема ені      = 
 |эмблеманың аты   = 
 |қазіргі          = 
 |тағайындалған    = 
 |портреті         = 
 |портреттің ені   = 
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = 
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = 
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = 
 |өкілеттігінің мерзімі = 
 |айлығы           = 
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = 
 |пайда болды      = 
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = 
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}</text>
      <sha1>9tt2idp5svkq9giecz6dojrtyn5wxpu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692808</id>
      <parentid>3692677</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T06:59:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тізім */</comment>
      <origin>3692808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3910" sha1="l2pezvqiu0fmzx3o0ohypzxr1l2d195" xml:space="preserve">== Тізім ==
* [[Вермонт университеті]] – [[Вайоминг университеті]] – [[Уинд-Ривер тайпалық колледжі]] – [[Уосодағы Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт]] – [[Шебойгандағы Висконсин университеті – Грин-Бей]] – [[Рок округіндегі Висконсин университеті – Уайтуотер]] – [[Висконсин университеті – Уайтуотер]] – [[Висконсин университеті – Сьюпириор]] – [[Висконсин политехникалық университеті – Стаут]] – [[Маршфилдтегі Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт]]

== Үлгі ==
{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = 
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Президент            = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            =  
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}

{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = 
 |шынайы атауы     = 
 |ел               = 
 |эмблема          = 
 |эмблема ені      = 
 |эмблеманың аты   = 
 |қазіргі          = 
 |тағайындалған    = 
 |портреті         = 
 |портреттің ені   = 
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = 
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = 
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = 
 |өкілеттігінің мерзімі = 
 |айлығы           = 
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = 
 |пайда болды      = 
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = 
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}</text>
      <sha1>l2pezvqiu0fmzx3o0ohypzxr1l2d195</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692826</id>
      <parentid>3692808</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T07:35:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тізім */</comment>
      <origin>3692826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3959" sha1="iumsceqnopgk2x9lie1x3o33uwi2ven" xml:space="preserve">== Тізім ==
* [[Вермонт университеті]] – [[Вайоминг университеті]] – [[Уинд-Ривер тайпалық колледжі]] – [[Уосодағы Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт]] – [[Шебойгандағы Висконсин университеті – Грин-Бей]] – [[Рок округіндегі Висконсин университеті – Уайтуотер]] – [[Висконсин университеті – Уайтуотер]] – [[Висконсин университеті – Сьюпириор]] – [[Висконсин политехникалық университеті – Стаут]] – [[Маршфилдтегі Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт]]
* [[Тель-Авив университеті]]

== Үлгі ==
{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = 
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Президент            = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            =  
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}

{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = 
 |шынайы атауы     = 
 |ел               = 
 |эмблема          = 
 |эмблема ені      = 
 |эмблеманың аты   = 
 |қазіргі          = 
 |тағайындалған    = 
 |портреті         = 
 |портреттің ені   = 
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = 
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = 
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = 
 |өкілеттігінің мерзімі = 
 |айлығы           = 
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = 
 |пайда болды      = 
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = 
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}</text>
      <sha1>iumsceqnopgk2x9lie1x3o33uwi2ven</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жүзуден әлем рекордтарының тізімі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>730445</id>
    <revision>
      <id>3692787</id>
      <parentid>3691528</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T02:15:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Артем Загребельный</username>
        <id>159332</id>
      </contributor>
      <comment>/* Әйелдер */</comment>
      <origin>3692787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70202" sha1="lial7ebgotzddtk15wc7okliiao0pzj" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2024}}

[[Сурет:Michael Phelps Ryan Lochte Laszlo Cseh medals 2008 Olympics.jpg|350px|thumb|right|[[Майкл Фелпс]] (ортада) карерасында 39 рекорд жаңартты]]

'''Жүзудегі әлемдік рекордтар''' - бұл жүзушілердің ережелермен келісілген салыстырмалы және қайталанатын жағдайларда жүзуде көрсеткен ең жоғары нәтижелер.

== Ережесі ==
Рекордтар Халықаралық жүзу Федерациясы (ФИНА) ратификациялайды. Рекордтарды &quot;ұзын суға&quot; (50 метрлік бассейн) немесе &quot;қысқа суға&quot; (25 метрлік бассейн) қоюға болады. ФИНА ерлер мен әйелдер үшін бекітілген пәндер тізіміне сәйкес әлемдік рекордтарды мойындайды:

* [[Кроль|Еркін]]: 50 м, 100 м, 200 м, 400 м, 800 м, 1500 м
* Арқамен: 50 м 20, 100 м,0 м
* [[Брасс]]: 50 м, 100 м, 200 м
* [[Баттерфляй]]: 50 м, 100 м, 200 м
* Комбинация: 100 м (қысқа су), 200 м, 400 м
* Эстафета: 4×50 м [[плавание вольным стилем|еркін]] (қысқа су), 4×100 м [[плавание вольным стилем|еркін]], 4×200 м [[плавание вольным стилем|еркін]], 4×50 м [[комплексное плавание|комбинация]] (қысқа су), 4×100 м [[комплексное плавание|комбинация]];
* Микст: 4×50 м [[плавание вольным стилем|еркін]] (қысқа су), 4×50 м [[комплексное плавание|комбинация]] (қысқа су), 4×100 м [[плавание вольным стилем|еркін]] (ұзын су), 4×100 м [[комплексное плавание|комбинация]] (ұзын су)&lt;ref name=&quot;fina1&quot;&gt;[http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=45&amp;Itemid=119 FINA rules] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130726002347/http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=45&amp;Itemid=119 |date=2013-07-26 }} {{v|3|8|2012}}&lt;/ref&gt;.

== 50-метролік бассейн ==

=== Ерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; width: 98%;&quot;
|-
! Ұзындық !! Уақыт !! !! Жүзуші !! Ел !! width=&quot;110px&quot; | Күні !! Жарыс !! Өткізілген жері !! {{small|Видео}}
|-
| ‎50 м еркін || 20.88  
| 
| [[Кэмерон Макэвой]] || {{Байрақ|Австралия}}
| 20 наурыз 2026 || [[Қытай|Қытай Ашық Чемпионаты]] || {{Ту|Қытай}} [[Шэньчжэнь]] 
|[https://www.youtube.com/watch?v=81i-TH1Tyz4&amp;t=3s &amp;#8203;]  
|-
| 100 м еркін || 46,40
|
| [[Пан Чжанле]] || {{Байрақ|Қытай}}
|31 шілде 2024 || [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Олимпиада ойындары]] || {{Ту|Франция}} [[Париж]] 
| [https://vk.com/video/playlist/142497057_-4?z=video142497057_456239296%2Fpl_142497057_-4 &amp;#8203;]
|-
| ‎200 м еркін || 1.42,00
| кос
| [[Бидерман, Пауль|Пауль Бидерман]] || {{Байрақ|Германия}}
| 28 шілде 2009 || [[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2009 — 200 метров вольным стилем (мужчины)|Әлем чемпионаты]] || {{Ту|Италия}} [[Рим]] 
| [https://www.youtube.com/watch?v=MeOw35fsltE &amp;#8203; ​]
|-
| 400 м еркін
| 3.40,07
| кос
|[[Бидерман, Пауль|Пауль Бидерман]]
|{{Байрақ|Германия}}
|26 шілде 2009
|[[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2009 — 400 метров вольным стилем (мужчины)|Әлем чемпионаты]]
|{{Ту|Италия}} [[Рим]] 
|[https://www.youtube.com/watch?v=D9IJpZgKCd0 &amp;#8203; ​]
|-
|800 м еркін
|7.32,12
| кос
|[[Чжан Линь (пловец)|Чжан Линь]]
|{{Байрақ|Қытай}}
|29 шілде 2009
|[[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2009 — 800 метров вольным стилем (мужчины)|Әлем чемпионаты]]
|{{Ту|Италия}} [[Рим]] 
|&lt;ref&gt;{{cite news|first=Craig|last=Lord|title=WR: Zhang Zips Up For 7:32.12 800 Free|url=http://www.swimnews.com/news/view/7134|work=swimnews.com|date=2009-07-29|accessdate=2011-11-16|archivedate=2009-07-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090731013653/http://www.swimnews.com/News/view/7134}}&lt;/ref&gt;
|- 
|1500 м еркін
|14:26.79  
|
|[[Йоханнес Либманн]]
|{{Байрақ|Германия}}
|15 тамыз 2026
|Еуропа чемпионаты 
|{{Ту|Франция}} [[Париж]] 
|[https://www.facebook.com/reel/2187627801796815 &amp;#8203;]
|-
| 50 м арқамен || 23,55
| жф
| [[Колесников, Климент Андреевич|Климент Колесников]]|| {{Байрақ|Ресей}}
| 27 шілде 2023
| Ресей кубогы
| {{Ту|Ресей}} [[Казань]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Men's 50m Backstroke Semifinals Results|url=https://new.russwimming.ru/upload/live/ruscup2023_kazan/ResultList_217S.pdf|publisher=russwimming.ru|date=27 July 2023|accessdate=9 January 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| 100 м арқамен
| 51,60
|
| Томас Чеккон|| {{Байрақ|Италия}}
| 20 маусым 2022
| [[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2022|Әлем чемпионаты]]
| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=ЧМ-2022 Мужчины, 100 м н/с, финал|url=https://www.omegatiming.com/File/00011700000102EC0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=[[Omega SA|Omega Timing]]|date=2022-06-20|access-date=2022-06-21|archive-date=2022-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220620171449/https://www.omegatiming.com/File/00011700000102EC0104FFFFFFFFFF01.pdf|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; [https://aquatics.eurovisionsports.tv/player/vod/62b0a9f48f088790ed04b458?lastWatchedIndex=0&amp;isFromTabLayout=false ​]{{Deadlink|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|200 м арқамен
|1.51,92
| кос
|[[Пирсол, Аарон|Аарон Пирсол]]
|{{Байрақ|АҚШ}}
|31 шілде 2009
|[[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2009 — Мужчины, 200 м, на спине|Әлем чемпионаты]]
|{{Ту|Италия}} [[Рим]] 
|[https://www.youtube.com/watch?v=DRjmB4LOCWo &amp;#8203; ​]
|-
|50 м [[брасс]]
|25.95
| жф
| [[Пити, Адам|Адам Пити]]
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
|31 қаңтар 2024
|[[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2009 — Мужчины, 200 м, на спине|Әлем чемпионаты]]
|
|
|-
| 100 м [[брасс]] || 56,88
| жф
| [[Пити, Адам|Адам Пити]] || {{Байрақ|Ұлыбритания}}
|21 шілде 2019
|[[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2019|Әлем чемпионаты]]
|{{Ту|Корея Республикасы}} [[Кванджу]] 
|[https://www.youtube.com/watch?v=r5lVUne7yRI &amp;#8203; ​]
|-
| 200 м [[брасс]] || 2:04,83	 
|
| [[Шин Охаши]] || {{Байрақ|Жапония}}
| 24 қыркүйек 2026
|[[Жазғы Азия ойындары 2026|Азия ойындары]]
|{{Ту|Жапония}} [[Токио]] 
| [https://www.youtube.com/watch?v=A21BOkJhIsQ&amp;t=14s &amp;#8203;]
|-
|50 м [[баттерфляй]]
|22.27
|
|[[Говоров, Андрей Андреевич|Андрей Говоров]]
|{{Байрақ|Украина}}
|1 шілде 2018
|Sette Colli Trophy
|{{Ту|Италия}} [[Рим]] 
|[https://www.youtube.com/watch?v=GW4fAh8pTCE &amp;#8203; ​]
|-
| 100 м [[баттерфляй]] || 49,45
|
| [[Дрессел, Калеб|Калеб Дрессел]] || {{Байрақ|АҚШ}}
| 31 шілде 2021 || [[Плавание на летних Олимпийских играх 2020 — 100 метров баттерфляем (мужчины)|Олимпиада ойындары]] || {{Ту|Жапония}} [[Токио]] 
|[https://www.youtube.com/watch?v=GF2bfzaCVfQ ​]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fina.org/competition-detailed-results/154896/27250 |title=Results {{!}} fina.org — Official FINA website&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2019-07-26 |archive-date=2019-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190822140441/https://www.fina.org/competition-detailed-results/154896/27250 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;
|-
| 200 м [[баттерфляй]] || 1.50,34
|
| [[Милак, Криштоф|Криштоф Милак]] || {{Байрақ|Венгрия}}
| 21 маусым 2022 || [[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2022|Әлем чемпионаты]] || {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=ЧМ-2022 Мужчины, 200м баттерфляй, финал, результаты.|url=https://www.omegatiming.com/File/00011700000104EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=[[Omega SA|Omega Timing]]|date=2022-06-21|access-date=2022-06-22|archive-date=2022-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20220621170927/https://www.omegatiming.com/File/00011700000104EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; [https://aquatics.eurovisionsports.tv/player/vod/62b1fb5de4b02f46e1eb748c?lastWatchedIndex=0&amp;isFromTabLayout=false ​] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220622010724/https://aquatics.eurovisionsports.tv/player/vod/62b1fb5de4b02f46e1eb748c?lastWatchedIndex=0&amp;isFromTabLayout=false |date=2022-06-22 }}
|-
|200 м комплекс
|1.52,69
|пф
|Леон Маршан
|{{Байрақ|Франция}}
|30 шілде 2025
|[[Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты|Әлем чемпионаты]]
|{{Ту|Сингапур}} [[Сингапур]] 
| &lt;ref&gt;{{cite web|title=Ерлер арасындағы 200 метрлік комплексті жүзу жартылай финалының нәтижелері|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900010105EE0102FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=30 July 2025|access-date=31 July 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
|400 м комплекс
|4:02.50
|
|Леон Маршан
|{{Байрақ|Франция}}
|23 шілде 2023
|[[Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 2023|Әлем чемпионаты]]
|{{Ту|Жапония}} [[Фукуока]] 
|​[https://www.facebook.com/zagrebelny.artem/videos/1147680679734909 &amp;#8203; ​]
|-
|Эстафета 4×100 м&lt;br&gt;еркін
|3.08,24
| кос
|[[Фелпс, Майкл|Майкл Фелпс]] (47,51)&lt;br&gt;[[Уэбер-Гейл, Гарретт|Гарретт Уэбер-Гейл]] (47,02)&lt;br&gt;[[Джонс, Каллен|Каллен Джонс]] (47,65)&lt;br&gt;[[Лезак, Джейсон|Джейсон Лезак]] (46,06)
|{{Байрақ|АҚШ}}
|11 тамыз 2008
|[[Плавание на летних Олимпийских играх 2008 — эстафета 4×100 метров вольным стилем (мужчины)|Олимпиада ойындары]]
|{{Ту|Қытай}} [[Пекин]] 
|[https://www.youtube.com/watch?v=IIm32eEVW98 &amp;#8203; ​]
|-
|Эстафета 4×200 м&lt;br&gt;еркін
|6.58,55
| кос
|[[Фелпс, Майкл|Майкл Фелпс]] (1.44,49)&lt;br&gt;[[Рики Беренс]] (1.44,13)&lt;br&gt;[[Дэвид Уолтерс]] (1.45,47)&lt;br&gt;[[Лохте, Райан|Райан Лохте]] (1.44,46)
|{{Байрақ|АҚШ}}
|31 шілде 2009
|[[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2009|Әлем чемпионаты]]
|{{Ту|Италия}} [[Рим]] 
|&lt;ref&gt;{{cite news|first=Craig |last=Lord |title=WR: USA Takes 4×200m In 6:58.55 |url=http://www.swimnews.com/news/view/7164 |work=swimnews.com |date=2009-07-31 |accessdate=2011-11-17 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090803092140/http://www.swimnews.com/News/view/7164 |archivedate=2009-08-03 |df= }}&lt;/ref&gt;
|-
|Эстафета 4×100 м&lt;br&gt;комбинация
|3.26,78
|
|[[Мёрфи, Райан (пловец)|Райан Мерфи]] (52,31)&lt;br&gt;[[Эндрю, Майкл|Майкл Эндрю]] (58,49)&lt;br&gt;[[Дрессел, Калеб|Калеб Дрессел]] (49,03)&lt;br&gt; [[Эппл, Зак|Зак Эппл]] (46,96)
|{{Байрақ|АҚШ}}
|1 тамыз 2021
|[[Плавание на летних Олимпийских играх 2020|Олимпиада ойындары]]
|{{Ту|Жапония}} [[Токио]] 
|&lt;ref&gt;{{cite news |first=Craig |last=Lord |title=Плавание на летних Олимпийских играх 2020, Мужчины, эстафета 4 * 100 комбинированная, финал, результаты |url=https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/swimming/results-men-s-4-x-100m-medley-relay-fnl-000100-.htm |publisher=olimpics.com |date=2021-08-01 |accessdate=2021-08-01 |archivedate=2021-08-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210802212218/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/swimming/results-men-s-4-x-100m-medley-relay-fnl-000100-.htm }}&lt;/ref&gt;
|}
Шартты белгілер: # - рекорд ФИНА-дан ратификациялауды күтеді; Кезеңдердегі рекордтар: к-квалификация; жф — жартылай финал; э — эстафетаның 1-кезеңі; эк −эстафета квалификациясының 1-кезеңі; б — Б финалы; † — ұзағырақ жүзу кезінде; у-уақыт бойынша жүзу; кос — жүзу костюмінде рекорды орнатылды.

=== Әйелдер ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; width: 98%;&quot;
|-
! Ұзындық !! Уақыт !! !!Жүзуші !! Ел !! Күні !! Жарыс !! Өткізілген жері !! {{small|Видео}}
|-
| 50 м еркін || 23.19   
|  
| |[[Кейт Дугласс]] || {{Байрақ|АҚШ}}
| 15 тамыз 2026 || Пан Тынық мұхиты чемпионаты || {{Ту|АҚШ}} [[Ирвин]] 
| [https://vk.ru/artemzagrebelny?z=clip142497057_456239398 &amp;#8203;]
|-
| 100 м еркін || 51.68  
|  
| [[Маррит Стинберген]] || {{Байрақ|Нидерланд}}
| 27 маусым 2026 || Sette Colli Trophy || {{Ту|Италия}} [[Рим]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Маррит Стинберген 100 м еркін стильмен жүзуден әлем рекордын жаңартты|url=https://www.nbcsports.com/olympics/news/marrit-steenbergen-world-record-100-meter-freestyle |publisher=nbcsports.com|date=27 Juny 2026|access-date=28 Juny 2026}}&lt;/ref&gt; 
|-
| 200 м еркін || 1.52,23
| 
| [[Титмус, Ариарне|Ариарне Титмус]] || {{Байрақ|Аустралия}}
| 12 маусым 2024 ||Aвстралиялық олимпиадалық сынақтар  || {{Ту|Австралия}} [[Брисбен]] 
| &lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 200m Freestyle Final Results|url=https://liveresults.swimming.org.au/sal/2024Trials/240610F010.htm|publisher=swimming.org.au|date=10 June 2024|accessdate=13 January 2025}}&lt;/ref&gt;[https://vkvideo.ru/video-27087137_456244189?ref_domain=yastatic.net &amp;#x200B;]
|-
| 400 м еркін || 3.54,18
|
| [[Макинтош, Саммер|Саммер Макинтош]] || {{Байрақ|Канада}}
| 7 маусым 2025
| Ұлттық іріктеу туры
| {{Ту|Канада}} [[Виктория (Британдық Колумбия)|Виктория]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 400m Freestyle Final Results|url=https://results.swimming.ca/2025_Canadian_Swimming_Trials/ResultList_5F.pdf|publisher=swimming.ca|date=8 May 2025|accessdate=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=
Video - Summer McIntosh demolishes world record in 400m freestyle at Canadian swimming trials|url=https://www.youtube.com/watch?v=dptNMofhiNs|publisher=
CBC Sports|date=8 May 2025|accessdate=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;
|-   
|800 м еркін
|8.04,12
|
|[[Ледеки, Кэти|Кэти Ледеки]]
|{{Байрақ|АҚШ}}
|3 мамыр 2025
| TYR Pro Swim Series  
|{{Ту|АҚШ}} [[Форт-Лодердейл]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Әйелдер арасындағы 800 метрге еркін стильмен жүзу нәтижелері|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900030201F10104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=omegatiming.com|date=3 May 2025|accessdate=10 May 2025}}&lt;/ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=UHRbHxeEexM&amp;t=515s &amp;#8203;]
|-
|1500 м еркін
|15.20,48
|
| [[Ледеки, Кэти|Кэти Ледеки]] || {{Байрақ|АҚШ}}
| 16 мамыр 2018 || TYR Pro Swim Series || {{Ту|АҚШ}} [[Индианаполис]] 
|[https://www.youtube.com/watch?v=v0_uvorHBA4 ​]
|-
|50 м арқамен
|26.56 
|
|[[Сара Кертис]]   
|{{Байрақ|Италия}}
|13 тамыз 2026
|Еуропа чемпионаты
|{{Ту|Франция}} [[Париж]] 
|[https://www.youtube.com/watch?v=gNzJPSyCfCQ &amp;#8203;]
|- 
|100 м арқамен
|57,13
|
| [[Реган Смит]] || {{Байрақ|АҚШ}}
|18 маусым 2024 ||АҚШ Олимпиадалық сынақтары  || {{Ту|АҚШ}} [[Индианаполис]] 
|[https://www.youtube.com/watch?v=38Lk9nM3B_g &amp;#8203;]
|-
|200 м арқамен
|2.03,14
| 
|[[Маккиоун, Кейли|Кейли Маккиоун]]   
|{{Байрақ|Аустралия}}
|10 наурыз 2023
|NSW State Championships
|{{Ту|Аустралия}} [[Сидней]] 
| &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=KAYLEE MCKEOWN CRUSHES 2:03.14 200 BACKSTROKE WORLD RECORD|url=https://swimswam.com/kaylee-mckeown-crushes-203-14-200backstroke-world-record/|magazine=SwimSwam|author=Retta Race|date=10 March 2023|access-date=15 January 2025}}&lt;/ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=LPcVzdZ-_Fg &amp;#8203;]
|-
|50 м [[брасс]]
|29,16
|
|[[Мейлутите, Рута|Рута Мейлутите]]
|{{Байрақ|Литва}}
|30 шілде 2023
|[[Чемпионат мира по водным видам спорта 2023|Әлем чемпионаты]]
|{{Ту|Жапония}} [[Фукуока]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title= Результаты.|url=http://budapest2020.microplustiming.com/indexBudapest2021_web.php?s=Q2hlY2tKc29uVG9Mb2FkKCdBU0YnLCAnMDE2JywgJzAwMycsICcwMDEnLCAnJywgJycsICdXb21lbsKgLcKgNTAgbSBSYW5hIC0gU2VtaS1GaW5hbCcsICdXb21lbsKgLcKgNTBtIEJyZWFzdHN0cm9rZSAtIFNlbWktRmluYWwnLCAnV29tZW7CoC3CoDUwIG0gQnJhc3NlIC0gU2VtaS1GaW5hbCcpOw==&amp;cat=&amp;page=&amp;spec=&amp;bat=&amp;td=CAL_CIS_DAY&amp;hg=&amp;descIT=&amp;descEN=&amp;descFR=&amp;curCatSel_M_F=18:57&amp;sport=Swimming|date=2021-05-22|accessdate=2021-05-23|publisher=budapest2020.microplustiming.com|archive-date=2021-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522174658/http://budapest2020.microplustiming.com/indexBudapest2021_web.php?s=Q2hlY2tKc29uVG9Mb2FkKCdBU0YnLCAnMDE2JywgJzAwMycsICcwMDEnLCAnJywgJycsICdXb21lbsKgLcKgNTAgbSBSYW5hIC0gU2VtaS1GaW5hbCcsICdXb21lbsKgLcKgNTBtIEJyZWFzdHN0cm9rZSAtIFNlbWktRmluYWwnLCAnV29tZW7CoC3CoDUwIG0gQnJhc3NlIC0gU2VtaS1GaW5hbCcpOw==&amp;cat=&amp;page=&amp;spec=&amp;bat=&amp;td=CAL_CIS_DAY&amp;hg=&amp;descIT=&amp;descEN=&amp;descFR=&amp;curCatSel_M_F=18:57&amp;sport=Swimming|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=Yl0eN1UsW7Q ​]
|-
|100 м [[брасс]]
|1.04,13
|
|[[Кинг, Лилли|Лилли Кинг]]
|{{Байрақ|АҚШ}}
|25 шілде 2017
|[[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2017|Әлем чемпионаты]]
|{{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] 
|[https://www.youtube.com/watch?v=bWDfTYfgUBc ​]
|-
|200 м [[брасс]]
|2.17,55
|
|[[Чикунова, Евгения Игоревна|Евгения Чикунова]]
|{{Байрақ|Ресей}}
|21 апреля 2023
|Россия чемпионаты
|{{Ту|Ресей}} [[Казань]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Женщины 200 м брасс Финал Итоговый протокол.|url=https://new.russwimming.ru/upload/live/4R_LC_2023/ResultList_137F.pdf|publisher=russwimming.ru|date=2023-04-21|access-date=2023-04-21|archive-date=2023-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230421165846/https://new.russwimming.ru/upload/live/4R_LC_2023/ResultList_137F.pdf|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=hw5VVmptlDg ​]
|-
|50 м [[баттерфляй]]
|24,43
|
|[[Шёстрём, Сара|Сара Шёстрём]]
|{{Байрақ|Швеция}}
|5 шілде 2014
|Швеция чемпионаты
|{{Ту|Швеция}} [[Бурос]] 
|[https://www.youtube.com/watch?v=AXbWtW5al2o ​]
|-55,18 сф Гретчен Уолш Америка Құрама Штаттары  ж. АҚШ Олимпиадалық сынақтары Индианаполис, Біріккен
|100 м [[баттерфляй]]
|54,33
|
|[[Гретчен Уолш]]
|{{Байрақ|АҚШ}}
|3 мамыр 2026
| TYR Pro Swim Series  
|{{Ту|АҚШ}} [[Форт-Лодердейл]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 100m Butterfly Final Results|url=https://www.theguardian.com/sport/2026/may/03/gretchen-walsh-sets-100m-butterfly-world-record-for-third-time-in-12-months|publisher=theguardian.com|date=3 May 2026|accessdate=4 May 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Video -Gretchen Walsh BROKE the world record in the 100-meter butterfly! |url=https://www.youtube.com/watch?v=koUeGqq7mro&amp;t=1s|publisher=Social Kick • Swim Culture &amp; Stories|date=3 May 2026|accessdate=4 May 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
|200 м [[баттерфляй]]
|2.01,65
|  
| [[Макинтош, Саммер|Саммер Макинтош]] || {{Байрақ|Канада}}
| 5 шілде 2026
| Ұлттық іріктеу туры
| {{Ту|Канада}} [[Монреаль]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 200m Butterfly Final Results|url=https://results.swimming.ca/2026_Canadian_Swimming_Trials/ResultList_5F.pdf|publisher=swimming.ca|date=5 July 2026|accessdate=9 July 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
|200 м комплекс
|2.05,70
|
| [[Макинтош, Саммер|Саммер Макинтош]] || {{Байрақ|Канада}}
| 9 маусым 2025
| Ұлттық іріктеу туры
| {{Ту|Канада}} [[Виктория (Британдық Колумбия)|Виктория]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 200m IM Final Results|url=https://results.swimming.ca/2025_Canadian_Swimming_Trials/ResultList_17F.pdf|publisher=swimming.ca|date=9 June 2025|accessdate=10 June 2025}}&lt;/ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=zOWS_GBJue0 &amp;#8203;]
|-
|400 м комплекс
|4.23,65
|
| [[Макинтош, Саммер|Саммер Макинтош]] || {{Байрақ|Канада}}
| 11 маусым 2025
| Ұлттық іріктеу туры
| {{Ту|Канада}} [[Виктория (Британдық Колумбия)|Виктория]]  
| &lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 400m IM Final Results|url=https://results.swimming.ca/2025_Canadian_Swimming_Trials/ResultList_25F.pdf|publisher=swimming.ca|date=11 June 2025|accessdate=17 June 2025}}&lt;/ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=IMpq_B4d24M &amp;#8203;]
|-
|Эстафета 4×100 м&lt;br&gt;еркін
|3:27.96
|
|[[О’Каллаган, Молли|Молли О’Каллаган]] (52.04) &lt;br&gt; [[Джек, Шейна|Шейна Джек]] (51,69)&lt;br&gt;[[Харрис, Мег|Мег Харрис]] (52,29)&lt;br&gt;[[Маккеон, Эмма|Эмма Маккеон]] (51,90)
|{{Байрақ|Аустралия}}
|23 шілде 2023
|[[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2023|Әлем чемпионаты]]
|{{Ту|Жапония}} [[Фукуока]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Женщины 4*100 м в/с Финал Итоговый протокол|url=https://www.omegatiming.com/File/00011600010201F70104FFFFFFFFFF01.pdf|date=2023-07-23|accessdate=2023-07-26|archive-date=2023-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230723114504/https://www.omegatiming.com/File/00011600010201EF0104FFFFFFFFFF01.pdf|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; [https://www.facebook.com/zagrebelny.artem/videos/1147680679734909 ​]
|-
|Эстафета 4×200 м&lt;br&gt;еркін
|7:37,50
|
| [[О’Каллаган, Молли|Молли О’Каллаган]] (1:53.66) &lt;br&gt; [[Джек, Шейна|Шейна Джек]] (1:55.63) &lt;br&gt; [[Тросселл, Брайанна|Брайанна Тросселл]] (1:55.80) &lt;br&gt; [[Титмус, Ариарне|Ариарне Титмус]] (1:52.41)
|{{Байрақ|Аустралия}}
|27 шілде 2023
|[[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2023|Әлем чемпионаты]]
|{{Ту|Жапония}} [[Фукуока]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Женщины 4*200 м в/с Финал Итоговый протокол|url=https://www.omegatiming.com/File/00011600010201F80104FFFFFFFFFF01.pdf|date=2023-07-27|accessdate=2023-07-29|archive-date=2023-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230723114504/https://www.omegatiming.com/File/00011600010201F80104FFFFFFFFFF01.pdf|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; [https://www.youtube.com/watch?v=QI8_90Rv5Ac ​]
|-
|Эстафета 4×100 м&lt;br&gt;комбинация
|3:49,34
|
|(57,57) [[Смит, Реган|Реган Смит]] &lt;br&gt; (1:04.27) [[Дугласс, Кейт|Кейт Дугласс]] &lt;br&gt; (54.98) [[Уолш, Гретчен|Гретхен Уолш]] &lt;br&gt; (52,52) [[Хаск, Торри|Торри Хаск]]
|{{Байрақ|АҚШ}}
| [[3 тамыз]] [[2025]] || [[Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты|Әлем чемпионаты]] || {{Ту|Сингапур}} [[Сингапур]]
| &lt;ref&gt;{{cite web |title=Women's 4x100m Medley Relay |url=https://www.omegatiming.com/File/00011900010205F70104FFFFFFFFFF01.pdf |website=Omega Timing |access-date=7 August 2025 }}&lt;/ref&gt;[https://vkvideo.ru/video142497057_456239364 &amp;#8203;]
|}
Шартты белгілер: # - рекорд ФИНА-дан ратификациялауды күтеді; Кезеңдердегі рекордтар: к-квалификация; жф — жартылай финал; э — эстафетаның 1-кезеңі; эк −эстафета квалификациясының 1-кезеңі; б — Б финалы; † — ұзағырақ жүзу кезінде; у-уақыт бойынша жүзу; кос — жүзу костюмінде рекорды орнатылды.

=== Микст ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; width: 98%;&quot;
|-
! Ұзындық !! Уақыт !! !! Жүзуші !! Ел !! Күні !! Жарыс !! Өткізілген жері !! Видео
|-
|4×100 м&lt;br&gt;еркін
| 3:18,48
|
| (46.91) [[Алекси, Джек|Джек Алекси]] &lt;br&gt; (46.70) [[Сэммон, Патрик|Патрик Сэммон]] &lt;br&gt; (52.43) [[Дугласс, Кейт|Кейт Дугласс]] &lt;br&gt; (52.44) [[Хаск, Торри|Торри Хаск]]
| {{Байрақ|АҚШ}}
| [[2 тамыз]] [[ 2025]] || [[Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты|Әлем чемпионаты]] || {{Ту|Сингапур}} [[Сингапур]]
| &lt;ref&gt;{{cite web|title=Mixed 4x100m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900010301F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=2 August 2025|access-date=6 August 2025}}&lt;/ref&gt;[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239363%2F67478b06282824ff4b &amp;#8203;]
|- 
|4×100 м&lt;br&gt; комбинация
|3:36.70
|
|(53.40) [[Уилл Модглин]]&lt;br&gt; (57.30) [[Ван Матиас]]&lt;br&gt; (54.99) [[Уолш, Гретчен|Гретхен Уолш]] &lt;br&gt; (51.01) [[Дугласс, Кейт| Кейт Дугласс]]
| {{Байрақ|АҚШ}}
| 12 тамыз 2026 || Пан Тынық мұхиты чемпионаты || {{Ту|АҚШ}} [[Ирвин]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mixed 4x100m Medley Relay Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011A00030305F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=12 August 2026|access-date=30 August 2026}}&lt;/ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=R4gs3a73eU8 &amp;#8203;]
|}
Шартты белгілер: # - рекорд ФИНА-дан ратификациялауды күтеді; Кезеңдердегі рекордтар: к-квалификация; жф — жартылай финал; э — эстафетаның 1-кезеңі; эк −эстафета квалификациясының 1-кезеңі; б — Б финалы; † — ұзағырақ жүзу кезінде; у-уақыт бойынша жүзу.

== 25-метролік бассейн ==

=== Ерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; width: 98%;&quot;
|-
! Ұзындық !! Уақыт !! !! Жүзуші !! Ел !! Күні !! Жарыс !! Өткізілген жері !! {{small|Видео}}
|-   
| [[Мировые рекорды на дистанции 50 метров вольным стилем у мужчин в 25-метровом бассейне|50 м еркін]] ||19.90
|пф 
| [[Джордан Крукс]] || {{Байрақ|Кайман аралдары}} 
| 14 желтоқсан 2024 ||[[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]]|| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Men's 50m Freestyle Semifinals Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080101EB0102FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=14 December 2024|accessdate=20 December 2024}}&lt;/ref&gt;[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239337%2F835e28de64f6558bb1 &amp;#8203;]
|-
|[[Прогресс мировых рекордов на дистанции 100 метров вольным стилем у мужчин в 25-метровом бассейне|100 м еркін]]
|44,84
|
|[[Чалмерс, Кайл|Кайл Чалмерс]]
|{{Байрақ|Аустралия}}
|29 қазан 2021
|[[Кубок мира по плаванию|Әлем кубогы]]
|{{Ту|Ресей}} [[Қазан (қала)|Казань]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Видео. Кубок Мира 100 м в/с, мужчины|url=https://www.facebook.com/100007661022977/videos/pcb.2941252422806763/247053300805707|publisher=Royal swimming club|date=2021-10-29|accessdate=2021-10-29|archive-date=2021-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029173033/https://www.facebook.com/100007661022977/videos/pcb.2941252422806763/247053300805707|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Прогресс мировых рекордов на дистанции 100 метров вольным стилем у мужчин в 25-метровом бассейне|100 м еркін]]
|44,84
|=       
|[[Егор Корнев]]
|{{Байрақ|Ресей}}
|2 қазан 2026
|[[Кубок мира по плаванию|Әлем кубогы]]
|{{Ту|Әзірбайжан}} [[Баку]] 
|[https://vkvideo.ru/video142497057_456239402?t=2s &amp;#x200B;]
|-
|[[Прогресс мировых рекордов на дистанции 200 метров вольным стилем у мужчин в 25-метровом бассейне|200 м еркін]]
| 1.38,61
|
| [[Люк Хобсон]] || {{Байрақ|АҚШ}}
| 15 желтоқсан 2024 ||[[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]]|| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Men's 200m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080101EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=15 December 2024|accessdate=23 December 2024}}&lt;/ref&gt;[https://vk.com/im/convo/839726003?entrypoint=list_all&amp;tab=all&amp;z=video142497057_456239341%2F42ba318c8c52791d9b &amp;#8203;]
|-
| [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 400 метров вольным стилем у мужчин в 25-метровом бассейне|400 м еркін]]
| 3.32,25
|
| [[Аньель, Янник|Янник Аньель]]
| {{Байрақ|Франция}}
| 15 қараша 2012
| Франция чемпионаты
| {{Ту|Франция}} [[Анже]] 
| [https://www.youtube.com/watch?v=q_WOH0X9JKU ​]
|-
|[[Прогресс мировых рекордов на дистанции 800 метров вольным стилем у мужчин в 25-метровом бассейне|800 м еркін]]
| 7.20,46
|
| Даниэль Виффен
| {{Байрақ|Ирландия}} 
| 10 желтоқсан 2023
| [[Европа чемпионаты по плаванию|Европа чемпионаты]]
| {{Ту|Румыния}} [[Отопени]]
| [https://www.youtube.com/watch?v=582caZZSaHs ​]
|-
| [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 1500 метров вольным стилем у мужчин в 25-метровом бассейне|1500 еркін]]
| 14.06,88
|
| [[Велльброк, Флориан|Флориан Велльброк]]
| {{Байрақ|Германия}}
| 21 желтоқсан 2021
| [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]]
| {{Ту|БАӘ}} [[Абу-Даби]]
|&lt;ref&gt;{{cite news|title=Мужчины, 1500 м в/с, финал, результаты|url=https://www.fina.org/competitions/2/15th-fina-world-swimming-championships-25m-2021/results?discipline=&amp;event=f4e7f9ec-2330-45ea-be14-3ad507bd0911&amp;unit=finals|date=2021-12-21|accessdate=2021-12-21|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211221145739/https://www.fina.org/competitions/2/15th-fina-world-swimming-championships-25m-2021/results?discipline=&amp;event=f4e7f9ec-2330-45ea-be14-3ad507bd0911&amp;unit=finals|archivedate=2021-12-21|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 50 метров в плавании на спине у мужчин в 25-метровом бассейне|50 м арқамен]]
| 22.03  
|э
| [[Сюй Цзяюй ]]
| {{Байрақ|Қытай }}
|24 қазан 2026
|Қытай чемпионаты 
| {{Ту|Қытай }} [[Бейжің]]  
| &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://swimswam.com/xu-jiayu-scorches-scm-50backstroke-world-record-22-03-video/|title=Xu Jiayu Scorches SCM 50 Backstroke World Record – 22.03|language= en|date=24. 10. 2024|publisher= swimswam.com/|access-date=26. 10. 2024}}&lt;/ref&gt;​ [https://vk.ru/feed?z=video142497057_456239410%2Fffa41174010cdd18d2%2Fpl_post_142497057_1675 &amp;#8203;]
|-
| [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 100 метров в плавании на спине у мужчин в 25-метровом бассейне|100 м арқамен]]
| 48.16
|
| Хуберт Кос|| {{Байрақ|Венгрия}}
| 25 қазан 2025 ||Әлем чемпионаты  || {{Ту|Канада}} [[Торонто]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Men's 100m Backstroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080102EC0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=25 October 2025|access-date=28 October 2025}}&lt;/ref&gt;[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239375%2Fc373d19b61295d17d1%2Fpl_wall_142497057 &amp;#8203;]
|-
| [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 200 метров в плавании на спине у мужчин в 25-метровом бассейне|200 м арқамен]]
| 1.45,12
|
| Хуберт Кос|| {{Байрақ|Венгрия}}
| 23 қазан 2025 ||Әлем чемпионаты  || {{Ту|Канада}} [[Торонто]] 
| &lt;ref&gt;{{cite web|title=Men's 200m Backstroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080102EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=23 October 2025|access-date=30 October 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 50 метров в плавании брассом у мужчин в 25-метровом бассейне|50 м брасс]] || 24,95
|
| [[Сакчи, Хусейн Эмре|Эмре Сакчи]] || {{Байрақ|Түркия}}
| 27 желтоқсан 2021 || Түркия чемпионаты || {{Ту|Түркия}} [[Газиантеп]]
|
|-
| [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 100 метров в плавании брассом у мужчин в 25-метровом бассейне|100 м брасс]]
| 55,28
|
| [[Шиманович, Илья Сергеевич|Илья Шиманович]]
| {{Байрақ|Беларусь}}
| 26 қараша 2021 || [[Международная плавательная лига|ISL]] || {{Ту|Нидерланд}} [[Эйндховен]] 
|
|-
| [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 200 метров в плавании брассом у мужчин в 25-метровом бассейне|200 м брасс]] || 1:59.52

|
| [[Каспар Корбо ]] || {{Байрақ|Нидерланд}}
| 25 қазан 2025 ||Әлем чемпионаты  || {{Ту|Канада}} [[Торонто]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Men's 200m Breaststroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080103EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date= 2025-10-25|access-date=2025-10-29|}}&lt;/ref&gt;  
|- 
| [[Мировые рекорды на дистанции 50 метров в плавании баттерфляем у мужчин в 25-метровом бассейне|50 м баттерфляй]]
| 21,28
| 
|[[Егор Корнев]]
|{{Байрақ|Ресей}}
|2 қазан 2026
|[[Кубок мира по плаванию|Әлем кубогы]]|| {{Ту|Өзбекстан}} [[Ташкент]] 
|[https://vk.ru/artemzagrebelny?z=video142497057_456239405%2Fca173ed8d878da49bb &amp;#x200B;]
|-
| [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 100 метров в плавании баттерфляем у мужчин в 25-метровом бассейне|100 м баттерфляй]]
| 47,68
|
| [[Джошуа Лиендо]] || {{Байрақ|Канада}}
| 23 қазан 2025 ||Әлем чемпионаты  || {{Ту|Канада}} [[Торонто]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Men's 100m Butterfly Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080104EC0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=2025-10-23 |access-date= 2025-10-31}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 200 метров в плавании баттерфляем у мужчин в 25-метровом бассейне|200 м баттерфляй]]
| 1.48,24
|
| [[Сэто, Дайя|Дайа Сэто]]
| {{Байрақ|Жапония}}
| 11 желтоқсан 2018
| [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде 2018|Әлем чемпионаты]]
| {{Ту|Қытай}} [[Ханчжоу]] 
|[https://www.youtube.com/watch?v=pr6gEIOaf40&amp;t ​]
|-
| [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 200 метров в плавании баттерфляем у мужчин в 25-метровом бассейне|200 м баттерфляй]]
| 1.46,85
|#
| [[Хонда, Томору|Томору Хонда]]
| {{Байрақ|Жапония}}
| 22 қазан 2022
| Жапония чемпионаты
| {{Ту|Жапония}} [[Токио]] 
|[https://www.facebook.com/100007561117363/videos/1151467825795134 ​​]
|-
|[[Прогресс мировых рекордов на дистанции 100 м комплексным плаванием у мужчин в 25-метровом бассейне|100 м комплекс]]
|49,28
|
| [[Дрессел, Калеб|Калеб Дрессел]]
| {{Байрақ|АҚШ}}
| 22 қараша 2020
| [[Международная плавательная лига|ISL]]
| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] 
|​[https://www.youtube.com/watch?v=w2rObyVD16E ​]
|-
| [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 200 метров комплексным плаванием у мужчин в 25-метровом бассейне|200 м комплекс]]
| 1:48,88 
|
| [[Леон Маршан ]]
| {{Байрақ|Франция}}
| 1 қараша 2024
| Әлем кубогы 
| {{Ту|Сингапур }} [[Сингапур]]
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Men's 200m IM Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800070105EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=omegatiming.com|date=1 November 2024|accessdate=11 November 2024}}&lt;/ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=Fc-i1YbvAHU &amp;#8203;]
|-
| [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 400 метров комплексным плаванием у мужчин в 25-метровом бассейне|400 м комплекс]]
| 3:54,33	  
|
| [[Томоюки Мацушита]]
| {{Байрақ|Жапония}}
| 11 қазан 2026
| Жапонияның чемпионаты
| {{Ту|Жапония}} [[Сага префектурасы]] 
| &lt;ref&gt;{{en}}{{cite web|title=Tomoyuki Matsushita Fires Off World Record in 400 IM; Breaks Daiya Seto Standard.|url=https://www.swimmingworldmagazine.com/news/tomoyuki-matsushita-fires-off-world-record-in-400-im-breaks-daiya-seto-standard/|date = 2026-10-11|access-date = 2026-10-14}}&lt;/ref&gt;[https://vk.ru/artemzagrebelny?z=video142497057_456239409%2F6c169bc23b1dfde8c4%2Fpl_post_142497057_1674 &amp;#8203;]
|-
|Эстафета 4 × 50 м&lt;br&gt;еркін
|1:21.80
|
| [[Дрессел, Калеб|Келеб Дрессел]] (20.43)&lt;br&gt; [[Хелд, Райан|Райан Хелд]] (20.25)&lt;br&gt;[[Конгер, Джек|Джек Конгер]] (20.59)&lt;br&gt; [[Чедвик, Майкл|Майкл Чедвик]] (20.53)
|{{Байрақ|АҚШ}}
|14 желтоқсан 2018
||[[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде 2018|Әлем чемпионаты]]
|{{Ту|Қытай}} [[Ханчжоу]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Официальный протокол.|url=https://www.omegatiming.com/File/Download?id=000112010C0101F604FFFFFFFFFFFF01|publisher=omegatiming.com|date=2018-12-14|access-date=2021-05-09|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214040237/https://www.omegatiming.com/File/Download?id=000112010C0101F604FFFFFFFFFFFF01|deadlink=no}}{{lang-en|английский текст}}&lt;/ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=IP_1BCdENHA ​]
|-
| Эстафета 4 × 50 м&lt;br&gt;еркін
|1:20.77
| #
|[[Бернар, Ален|Ален Бернар]] (20.64)&lt;br&gt;[[Жило, Фабьен|Фабьен Жило]] (20.33)&lt;br&gt; [[Лево, Амори|Амори Лево]](19.93)&lt;br&gt;[[Буске, Фредерик|Фредерик Буске]] (19.87)
|{{Байрақ|Франция}}
|14 желтоқсан 2008
| [[Европа чемпионаты по плаванию на короткой воде 2008|Европа чемпионаты]]
|{{Ту|Хорватия}} [[Риека]]
| [https://www.youtube.com/watch?v=1tPqAQHfYJg ​]
|-
| Эстафета 4 × 100 м&lt;br&gt;еркін
| 3:01.66
|
| [[Джек Алекси]](45,05)&lt;br&gt; [[Хобсон, Люк|Люк Хобсон]](45,18)&lt;br&gt;  [[Смит, Киран|Киран Смит ]](46,01) &lt;br&gt;[[Крис Гильяно]] (45,42)
|  {{Байрақ|АҚШ}}
| 10 желтоқсан 2024 ||[[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]]|| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Men's 4x100m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080101F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=10 December 2024|accessdate=10 December 2024}}&lt;/ref&gt;[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239037 &amp;#8203;]
|-
| Эстафета 4х200 м&lt;br&gt;еркін
| 6:40.51
|
| [[Хобсон, Люк|Люк Хобсон]] (1:38.91)&lt;br&gt;[[Карсон Фостер]] (1:40.77)&lt;br&gt;[[Шейн Касас]] (1:40.34)&lt;br&gt;[[Смит, Киран|Киран Смит ]] (1:40.49)
|  {{Байрақ|АҚШ}}
| 13 желтоқсан 2024 ||[[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]]|| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Men's 4x200m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080101F80104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=13 December 2024|accessdate=2 January 2025}}&lt;/ref&gt;[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239345%2F53a5485a3b1e5a4c21%2Fpl_post_142497057_1511 &amp;#8203;]
|-
|Эстафета 4х50 м&lt;br&gt;комбинация
|1:29.72
|
| [[Лоренцо Мора]] (22.65) &lt;br&gt;[[Мартиненги, Николо|Николо Мартиненги]] (24.95) &lt;br&gt;[[Маттео Риволта]] (21.60) &lt;br&gt;[[Леонардо Деплано]] (20.52)
| {{Байрақ|Италия}}
|  17 желтоқсан 2022 || [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]] || {{Ту|Аустралия }} [[Мельбурн]]  
|&lt;ref&gt;{{cite web|title= Комбинированная  эстафета 4х50 м. Результаты.|url= https://www.omegatiming.com/File/00011700030105F60104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher= copenhagen2017.microplustiming.com|date= 2022-12-17|access-date= 2022-12-31|archive-date= 2022-12-21|archive-url= https://web.archive.org/web/20221221095731/https://www.omegatiming.com/File/00011700030105F60104FFFFFFFFFF01.pdf|deadlink= no}}&lt;/ref&gt; [https://vk.com/video/@artemzagrebelny?z=video142497057_456239191%2Fpl_142497057_-2 ​]
|-
| Эстафета 4×100 м&lt;br&gt;комбинация
|  3:18.68
|
|[[Лифинцев, Мирон Александрович|Мирон Лифинцев]] (49.31)&lt;br&gt;[[Пригода, Кирилл Геннадьевич|Кирилл Пригода]] (55.15)&lt;br&gt;[[Минаков, Андрей Дмитриевич|Андрей Минаков]] (48.80)&lt;br&gt;[[Егор Корнев]] (45.42)
| {{Байрақ|Ресей}}
| 15 желтоқсан 2024 ||[[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]]|| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Men's 4x100m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080105F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=15 December 2024|accessdate=29 December 2024}}&lt;/ref&gt;[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239344%2F8f5d17d54d3cf9e655 &amp;#8203;]
|}
  
Шартты белгілер: # - рекорд ФИНА-дан ратификациялауды күтеді; Кезеңдердегі рекордтар: к-квалификация; жф — жартылай финал; э — эстафетаның 1-кезеңі; эк −эстафета квалификациясының 1-кезеңі; б — Б финалы; † — ұзағырақ жүзу кезінде; у-уақыт бойынша жүзу.

=== Әйелдер ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; width: 98%;&quot;
|-
! Ұзындық !! Уақыт !! !! Жүзуші !! Ел !! Күні !! Жарыс !! Өткізілген жері !! {{small|Видео}}
|-
| 50 м еркін
| 22,75 
|
| [[Гретчен Уолш ]]
| {{Байрақ|АҚШ}}
| 16 қазан 2026 
| UVA Pro Elite SCM Worlds Prep Meet
| {{Ту|АҚШ}} [[Шарлоттсвилл]]  
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Gretchen Walsh Clocks 22.75 To Break Own 50 SCM Free World Record At UVA Pro Elite SCM Worlds Prep Meet.|url=https://swimswam.com/gretchen-walsh-clocks-22-75-to-break-own-50-scm-free-world-record-at-uva-pro-elite-scm-worlds-prep-meet/|publisher=Omega {{Deadlink|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Timing|date=16 October 2025|accessdate=21 October 2025}&lt;/ref&gt;
|-
| 50 м еркін
| 22,75 
|=
| [[Дуглас, Кейт|Кейт Дуглас]]
| {{Байрақ|АҚШ}}
| 29 қазан 2026 
| АҚШ қысқа қашықтықтағы әлем чемпионатының сынақ жарыстары
| {{Ту|АҚШ}} [[Уэстмонт]]  
|[https://www.facebook.com/groups/groupswimming/posts/4735390810024430/ &amp;#8203;]
|- 
| 100 м еркін
| 49.93  
|
| [[Дуглас, Кейт|Кейт Дуглас]]
| {{Байрақ|АҚШ}}
| 25 қазан 2025
| Әлем чемпионаты
| {{Ту|Канада}} [[Торонто]]
| &lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 100m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080103EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=25 October 2025|access-date=27 October 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| 200 м еркін
| 1:49.36
|
| [[Молли О'Каллаган]]
| {{Байрақ|Австралия}}
| 24 қазан 2025
| Әлем чемпионаты
| {{Ту|Канада}} [[Торонто]]
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 200m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080201EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=24 October 2025|access-date=26 October 2025}}&lt;/ref&gt;
|- 
| 400 м еркін
| 3:50.25 
|
| [[Summer McIntosh]]
| {{Байрақ|Канада}}
| 10 желтоқсан 2024
| [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]]
| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] 
| &lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 400m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080201EF0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=10 December 2024|accessdate=10 December 2024}}&lt;/ref&gt;[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239021 &amp;#8203;]
|-
| 800 м еркін
| 7.54,00
|
|[[Лани Паллистер ]]
| {{Байрақ|Австралия}}
| 25 қазан 2025
| Әлем чемпионаты
| {{Ту|Канада}} [[Торонто]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 800m Freestyle Results|url= https://www.omegatiming.com/File/00011900080201F10104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=2025-10-25 |access-date=2025-10-31}}&lt;/ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=5BDTgaQiMv4&amp;t=4s &amp;#8203;] 
|-
|1500 м еркін
|15:08.24
|
|[[Кэти Ледеки]]
|{{Байрақ|АҚШ}}
|29 қазан 2022
|[[Кубок мира по плаванию|Әлем кубогы]]
|{{Ту|Канада}} [[Торонто]] 
|[https://www.youtube.com/watch?v=p20kZqUAd0k ​]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Кэти Ледеки улучшила прежний мировой рекорд на 1500 в,с более, чем на 10 сек.|url=https://swimswam.com/katie-ledecky-breaks-1500-free-world-record-by-10-seconds-gets-800-ar-en-route/|publisher=swimswam.com|date=2022-10-29|access-date=2022-10-30|archive-date=2022-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20221030002650/https://swimswam.com/katie-ledecky-breaks-1500-free-world-record-by-10-seconds-gets-800-ar-en-route/|deadlink=no}}{{lang-en|}}&lt;/ref&gt;

|-
| 50 м арқамен
| 25.21
|
|[[Кэтрин Беркофф]] 
|{{Байрақ|АҚШ }}
| 29 қазан 2026 
| АҚШ қысқа қашықтықтағы әлем чемпионатының сынақ жарыстары
| {{Ту|АҚШ}} [[Уэстмонт]]  
||[https://www.youtube.com/watch?v=qTxNGPn0c5A &amp;#8203;]
|- 
|100 м арқамен
| 54,02
| э
|[[Реган Смит ]] 
|{{Байрақ|АҚШ }}
| 15 желтоқсан 2024
| [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]]
| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 4x100m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080205F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=15 December 2024|accessdate=26 December 2024}}&lt;/ref&gt;[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239034 &amp;#8203;]
|- 
|100 м арқамен
| 54,02
| =
|[[Реган Смит ]] 
|{{Байрақ|АҚШ }}
| 18 қазан 2025
| Әлем чемпионаты
| {{Ту|АҚШ}} Вестмонт
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 200m Backstroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900070202EC0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=19 October 2025|access-date=24 October 2025}}&lt;/ref&gt;[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239372%2F95216bcdf9baad493b%2Fpl_post_142497057_1589 &amp;#8203;]
|-
| 200 м арқамен
| 1:57.33
|
|[[Кейли Маккеун ]] 
| {{Байрақ|Австралия}}
| 24 қазан 2025
| Әлем чемпионаты
| {{Ту|Канада}} [[Торонто]]  
| &lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 200m Backstroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080202EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=2025-10-25|access-date= 2025-11-07}}&lt;/ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=irLveoaAuNA&amp;t=3s &amp;#8203;]
|-
| 50 м [[брасс]]
| 28,37
|жф
| [[Мейлутите, Рута|Рута Мейлутите]]
| {{Байрақ|Литва}}
| 17 желтоқсан 2022
| [[Чемпионат мира по плаванию|Әлем кубогы]]
| {{Ту|Аустралия}} [[Мельбурн]]  
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 50m Breaststroke Semifinals Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011700030203EB0102FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=2022-12-17|accessdate=2022-12-17|archive-date=2022-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219235209/https://www.omegatiming.com/File/00011700030203EB0102FFFFFFFFFF01.pdf|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; [https://www.facebook.com/zagrebelny.artem/videos/529222178935246/?notif_id=1671320917357622&amp;notif_t=video_processed&amp;ref=notif ​]
|-
| 100 м [[брасс]]
| 1.02,36
| =
| [[Мейлутите, Рута|Рута Мейлутите]]
| {{Байрақ|Литва}}
| 12 қазан 2013
| [[Кубок мира по плаванию|Әлем кубогы]]
| {{Ту|Ресей}} [[Москва]] 
|[https://www.youtube.com/watch?v=BXIf7VLV0-w ​]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 100m Breaststroke Result|url=http://www.omegatiming.com/File/Download?id=00010D020701021E02FFFFFFFFFFFF02|publisher=Omega Timing|date=2013-10-12|accessdate=2013-10-12|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924134859/http://www.omegatiming.com/File/Download?id=00010D020701021E02FFFFFFFFFFFF02|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;
|-
| 100 м [[брасс]]
| 1.02,36
| =
| [[Алия Аткинсон]]
| {{Байрақ|Ямайка}}
| 6 желтоқсан 2014
| [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде 2014|Әлем чемпионаты]]
| {{Ту|Катар}} [[Доха]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Чемпионат мира по плаванию на короткой воде 2014. Официальный протокол.|url=https://www.omegatiming.com/File/00010E010D01021E02FFFFFFFFFFFF02.pdf|publisher=omegatiming.com|date=2014-12-06|accessdate=2021-05-14|archive-date=2021-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514050019/https://www.omegatiming.com/File/00010E010D01021E02FFFFFFFFFFFF02.pdf|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;
|-
| 100 м [[брасс]]
| 1.02,36
| =
| [[Алия Аткинсон]]
| {{Байрақ|Ямайка}}
| 26 тамыз 2016
| [[Кубок мира по плаванию|Әлем кубогы]]
| {{Ту|Франция}} [[Шартр]]
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Alia Atkinson Ties World Record in 100 Breaststroke in Chartres|url=https://swimswam.com/alia-atkinson-ties-world-record-100-breaststroke-chartres/|publisher=Swimswam|date=2016-08-26|accessdate=2016-08-26|archive-date=2019-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20190514122156/https://swimswam.com/alia-atkinson-ties-world-record-100-breaststroke-chartres/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;
|-
| 200 м [[брасс]]
| 2.12,50
|
| [[Кейт Дуглас ]]
| {{Байрақ|АҚШ}}
| 13 желтоқсан 2024
| [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]]
| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 200m Breaststroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080203EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=13 December 2024|accessdate=19 December 2024}}&lt;/ref&gt; [https://vkvideo.ru/video-228643357_456239027 &amp;#8203;] 
|-
| 50 м [[баттерфляй]]
| 23,72
|
| [[Гретчен Уолш ]]
| {{Байрақ|АҚШ}}
| 11 қазан 2025  
|Әлем чемпионаты
| {{Ту|АҚШ}} Кармель
| &lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 50m Butterfly Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900060204EB0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=11 October 2025|access-date=15 October 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| 100 м [[баттерфляй]]
|52.71
|
| [[Гретчен Уолш ]]
|{{Байрақ|АҚШ}}
| 14 желтоқсан 2024
| [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]]
| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 100m Butterfly Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080204EC0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=14 December 2024|accessdate=22 December 2024}}&lt;/ref&gt;[https://vk.com/club228643357?z=video-228643357_456239030%2Fvideos-228643357%2Fpl_-228643357_-2 &amp;#8203;]
|-   
| 200 м [[баттерфляй]]
| 1.59,32
|
| [[Макинтош, Саммер|Саммер Макинтош]]
| {{Байрақ|Канада }}
| 12 желтоқсан 2024
| [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде 2024|Әлем чемпионаты]]
| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 200m Butterfly Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080204EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=12 December 2024|accessdate=12 December 2024}}&lt;/ref&gt;[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239025 &amp;#8203;]
|- 
| 100 м комплексное плавание
| 55,98 
| 
| [[Гретчен Уолш ]]
| {{Байрақ|АҚШ}}
| 18 қазан 2024 
| Virginia vs Florida Dual Meet 
| {{Ту|Германия}} [[Берлин]] 
| &lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 100m IM TT WR|url= https://storage.googleapis.com/virginiasports-com/2024/10/UVA-vs-Florida-Full-Results.pdf|publisher= virginiasports-com|date=18 October 2024|access-date=12 Nobember 2024}}&lt;/ref&gt;[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239022 &amp;#8203;] 
|-
| 200 м комплексное плавание
| 2.01,63
|
| [[Кейт Даглас]]
| {{Байрақ|АҚШ}}
| 10 желтоқсан 2024
| [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде 2024|Әлем чемпионаты]]
| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]]
| &lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 200m IM Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080205EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=10 December 2024|accessdate=28-01-2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Video - Women's 200m IM Final |url= https://vkvideo.ru/video-228643357_456239023|publisher= |date=10 December 2024|accessdate=28-01-2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| 400 м комплексное плавание
| 4:15,48
|
| [[Summer McIntosh]]
| {{Байрақ|Канада}}
| 14 желтоқсан 2024
| [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]]
| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] 
|[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239031 &amp;#8203;]
|-
| Эстафета 4×50 м&lt;br&gt;еркін
|1:32.50
| у
|[[Кромовидьойо, Раноми|Раноми Кромовидьойо]] (23.05)&lt;br&gt; Майке де Вард (23.16)&lt;br&gt;Ким Буш (23.47)&lt;br&gt;[[Хемскерк, Фемке|Фемке Хемскерк]] (22.82)
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| 12 желтоқсан 2020
|Wouda Cup
| {{Ту|Нидерланд}} [[Эйндховен]] 
|[https://www.youtube.com/watch?v=rMdKoDyBAZE&amp;feature=emb_logo ​]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Женщины, Эстафета 4×50 в/с, результаты |url=http://www.fina.org/fina-rankings/results?top=1&amp;gender=Women&amp;year=All&amp;poolConfiguration=SCM&amp;distance=All&amp;style=All&amp;timesMode=AllTimes&amp;continentId=All&amp;countryId=All&amp;type=overall-rankings&amp;selectedGroup=All&amp;selectedGender=Women&amp;selectedDistance=All|publisher=fina.org|date=2020-12-12 |accessdate=2021-12-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| Эстафета 4×100 м&lt;br&gt;еркін
| 3:25.01
|
| [[Дугласс, Кейт|Кейт Дугласс]] (50.95)&lt;br&gt;[[Беркофф, Кэтрин|Кэтрин Беркофф]](51.38)&lt;br&gt;[[Алекс Шакелл]] (52.01)&lt;br&gt;[[Уолш, Гретчен|Гретхен Уолш]] (50.67)
| {{Байрақ|АҚШ}}
| 10 желтоқсан 2024
| [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]]
| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]]  
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 4x100m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080201F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=10 December 2024|accessdate=1 January 2025}}&lt;/ref&gt;[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239039 &amp;#8203;]
|-
| 4×200 м эстафета&lt;br&gt;еркін
| 7.30.13
|
|[[Уолш, Александра|Алекс Уолш ]] (1:53.25)&lt;br&gt;[[Пейдж Мэдден ]] (1:53.18)&lt;br&gt;[[Граймс, Кэти|Кэти Граймс  ]] (1:53.39)&lt;br&gt;[[Вайнштейн, Клэр|Клэр Вайнштейн]] (1:50.31)
| {{Байрақ|АҚШ}}
| 15 желтоқсан 2024
| [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]]
| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]]  
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 4x200m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080201F80104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=12 December 2024|accessdate=1 January 2025}}&lt;/ref&gt;[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239038 &amp;#8203;]
|-
| Эстафета 4×50 м&lt;br&gt;комбинация
| 1:42.35
|
| [[О'Каллахан, Молли|Молли О'Каллахан]] (25.49)&lt;br&gt;[[Ходжес, Челси|Челси Ходжес]] (29.11)&lt;br&gt;[[Маккион, Эмма|Эмма Маккион]] (24.43)&lt;br&gt;[[Вильсон, Мэдисон|Мэдисон Вильсон]] (23.32)
| {{Байрақ|Аустралия}}
| 17 желтоқсан 2022
| [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде 2022|Әлем чемпионаты]]
| {{Ту|Аустралия}} [[Мельбурн]]
| &lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 4 × 50 m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011700030205F60104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=17 December 2022|accessdate=30-01-2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| Эстафета 4×100 м&lt;br&gt;комбинация
| 3:40.41
|
| [[Смит, Реган|Реган Смит]] (54.02)&lt;br&gt;[[Кинг, Лили|Лили Кинг]] (1:03.02)&lt;br&gt;[[Уолш, Гретчен|Гретхен Уолш]] (52.84) &lt;br&gt;[[Дугласс,Кейт |Кейт Дугласс]] (50.53)
| {{Байрақ|АҚШ}}
| 15 желтоқсан 2024
| [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]]
| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women's 4x100m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080205F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=15 December 2024|accessdate=4 January 2025}}&lt;/ref&gt; [https://vkvideo.ru/video-228643357_456239040 &amp;#8203;]
|}
Шартты белгілер: # - рекорд ФИНА-дан ратификациялауды күтеді; Кезеңдердегі рекордтар: к-квалификация; жф — жартылай финал; э — эстафетаның 1-кезеңі; эк −эстафета квалификациясының 1-кезеңі; б — Б финалы; † — ұзағырақ жүзу кезінде; у-уақыт бойынша жүзу.

=== Микст ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; width: 98%;&quot;
|-
! Ұзындық !! Уақыт !! !!Жүзуші !! Ел !! Күні !! Жарыс !! Өткізілген жері !! {{small|Видео}}
|-
|Эстафета 4×50 м&lt;br&gt; еркін
|1.27.26
|
|[[Леонардо Деплано ]] (20.97) &lt;br /&gt;[[Лоренцо Зацзери ]] (20.51)&lt;br /&gt;[[Сильвия Ди Пьетро ]] (23.07) &lt;br /&gt;[[Сара Кертис ]](22.71)
|{{Байрақ|Италия}}
|4 желтоқсан 2022
|[[Чемпионат Европы по плаванию на короткой воде|Еуропа чемпионаттары]]
|{{Ту|Польша}} [[Люблин]] 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mixed 4×50m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/000119000A0301F60104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=4 December 2025|access-date=6 December 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
|Эстафета 4×50 м&lt;br&gt; комбинация
|1:35.15
|
| [[Мерфи, Райан (пловец)|Райан Мерфи]] (22.37) &lt;br&gt; [[Финк, Ник|Ник Финк]] (24.96)&lt;br&gt;[[Дуглас, Кейт|Кейт Дугласс]] (24.09)&lt;br&gt; [[Хаски, Торри|Торри Хаске]] (23.73)
|{{Байрақ|АҚШ}}
|14 желтоқсан 2022
|Әлем чемпионаты қысқа суда
|{{Ту|Аустралия}} [[Мельбурн]]  
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mixed 4x50m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011700030305F60104FFFFFFFFFF01.pdf|date=2022-12-14|accessdate=2022-12-14|archive-date=2022-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20221221014415/https://www.omegatiming.com/File/00011700030305F60104FFFFFFFFFF01.pdf|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; [https://www.youtube.com/watch?v=ul7oas7Zcy4 ​]
|-
|Эстафета 4×100 м&lt;br&gt; комбинация
|3:30,47
|
|[[Мирон Лифинцев]] (48,90)&lt;br&gt;
[[Кирилл Пригода]] (54,86)&lt;br&gt;
[[Арина Суркова]] (55,63)&lt;br&gt;
[[Дарья Клепикова]] (51.08)
|{{Байрақ|Ресей}}
|14 желтоқсан 2024
|Әлем чемпионаты қысқа суда
|{{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]]  
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mixed 4 × 100 m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080305F70104FFFFFFFFFF01.pdf|date=14 December 2024|accessdate=28 December 2024}}&lt;/ref&gt;[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239036 &amp;#8203;]
|}
Шартты белгілер: # - рекорд ФИНА-дан ратификациялауды күтеді; Кезеңдердегі рекордтар: к-квалификация; жф — жартылай финал; э — эстафетаның 1-кезеңі; эк −эстафета квалификациясының 1-кезеңі; б — Б финалы; † — ұзағырақ жүзу кезінде; у-уақыт бойынша жүзу.

== Рекордшылар рейтингі ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; width:100%;&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|Елдер
!rowspan=&quot;2&quot;|Рекорд&lt;br&gt;саны
!style=&quot;width:3em&quot;|ҰС
!style=&quot;width:3em&quot;|ҚС
!style=&quot;width:4em&quot;|Барлығы
!style=&quot;width:3em&quot;|ҰС
!style=&quot;width:3em&quot;|ҚС
!style=&quot;width:4em&quot;|Барлығы
!style=&quot;width:3em&quot;|ҰС
!style=&quot;width:3em&quot;|ҚС
!style=&quot;width:4em&quot;|Барлығы
|- class=&quot;unsortable&quot;
!colspan=&quot;3&quot;|Ерлер
!colspan=&quot;3&quot;|Әйелдер
!colspan=&quot;3&quot;|Микст
|-
|align=left|{{Байрақ|АҚШ}} || 22 || 6 || 7 || 13 || 4 || 4 || 8 || || 1 || 1
|-
|align=left|{{Байрақ|Аустралия}} || 17 || || 3 || 3 || 7 || 6 || 13 || 1 || || 1 
|-
|align=left|{{Байрақ|Қытай}} || 6 || 4 || || 4 || 1 || 1 || 2 || || ||
|-
|align=left|{{Байрақ|Венгрия}} || 5 || 1 || 1 || 2 || 1 || 2 || 3 || || ||
|-
|align=left|{{Байрақ|Швеция}} || 5 || || || || 4 || 1 || 5 || || ||
|-
|align=left|{{Байрақ|Франция}} || 4 || 1 || 2 || 3 || || || || || 1 || 1
|-
|align=left|{{Байрақ|Германия}} || 4 || 2 || 2 || 4 || || || || || ||
|-
|align=left|{{Байрақ|Ресей}} || 4 || 1 || 2 || 3 || 1 || || 1 || || ||
|-
|align=left|{{Байрақ|Канада}} || 3 || || || || 1 || 2 || 3 || || ||
|-
|align=left|{{Байрақ|Ұлыбритания}} || 3 || 2 || || 2 || || || || 1 || || 1
|-
|align=left|{{Байрақ|Италия}} || 3 || 1 || 2 || 3 || || || || || ||
|-
|align=left|{{Байрақ|Литва }} || 3 || || || || 1 || 2 || 3 || || ||
|-
|align=left|{{Байрақ|Бразилия }} || 2 || 1 || 1 || 2 || || || || || ||
|-
|align=left|{{Байрақ|Жапония}} || 2 ||  || 2 || 2 || || || || || ||
|-
|align=left|{{Байрақ|Нидерланд }} || 2 || || || || || 2 || 2 || || ||
|-
|align=left|{{Байрақ|Испания}} || 2 || || || || || 2 || 2 || || ||
|-
|align=left|{{Байрақ|Беларусь}} || 1 || || 1 || 1 || || || || || ||
|-
|align=left|{{Байрақ|Гонконг}} || 1 || || || || || 1 || 1 || || ||
|-
|align=left|{{Байрақ|Ирландия}} || 1 || || 1 || 1 || || || || || ||
|-
|align=left|{{Байрақ|Ямайка}} || 1 || || || || || 1 || 1 || || ||
|-
|align=left|{{Байрақ|Түркия}} || 1 || || 1 || 1 || || || || || ||
|-
|align=left|{{Байрақ|Украина}} || 1 || 1 || || 1 || || || || || ||
|- class=sortbottom
| '''Барлығы''' || '''93''' || '''20''' || '''25''' || '''45''' || '''21''' || '''24''' || '''44''' || '''2''' || '''2''' || '''4'''
|}
{{col-begin}}
{{col-break|width=50%}}


== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер|2}}</text>
      <sha1>lial7ebgotzddtk15wc7okliiao0pzj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Құрмет легионы орденінің ұлы офицері/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>731546</id>
    <revision>
      <id>3692856</id>
      <parentid>3289737</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:17:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3692856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="863" sha1="8qpvv3rih4vzn724e85o91grzl2rx9u" xml:space="preserve">{{Құжаттама беті}}
&lt;!-- ТӨМЕНГЕ ҮЛГІ ПАРАМЕТРЛЕРІ ҚОЛДАНЫЛУЫ ТУРАЛЫ ЖАЗЫҢЫЗ.  --&gt;
&lt;code&gt;Қою үлгісі: '''{{tl|Құрмет легионы орденінің ұлы офицері}}'''&lt;/code&gt;

== Мысалы ==
&lt;pre&gt;
{{Әскери қайраткер
 |толық есімі           = Адам Адамбаев
 |қызмет еткен жылдары  = Ұзақ жылдар
 |марапаттары           = {{Құрмет легионы орденінің ұлы офицері}}
}}
&lt;/pre&gt;

== Нәтижесі ==
{{Әскери қайраткер
 |толық есімі           = Адам Адамбаев
 |қызмет еткен жылдары  = Ұзақ жылдар
 |марапаттары           = {{Құрмет легионы орденінің ұлы офицері}}
}}</text>
      <sha1>8qpvv3rih4vzn724e85o91grzl2rx9u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы</title>
    <ns>10</ns>
    <id>736247</id>
    <revision>
      <id>3692609</id>
      <parentid>3691669</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:32:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marksscheider</username>
        <id>183882</id>
      </contributor>
      <origin>3692609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6400" sha1="tbsir6r7ckj8ofvay9r5trgfwk7p9xp" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
| аты         = Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы
| тақырып     = [[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы]]
| тақырып_стиль = background:#EEDD82
| бөлім_стиль   = background:#EEDD82
| state       = {{{state|collapsed}}}
| bodyclass   = hlist
| nowrapitems = yes
| бөлім1 = 1928—1951
| тізім1 = 
* [[Қанаттар (фильм, 1927)|Қанаттар]] (1929) 
* [[Бродвей мелодиясы]] (1930-I)
* [[Батыс майданда өзгеріс жоқ (фильм, 1930)|Батыс майданда өзгеріс жоқ]] (1930-II)
* [[Симаррон (фильм, 1931)|Симаррон]] (1931)
* [[Гранд Отель (фильм)|Гранд Отель]] (1932)
* [[Кавалькада (фильм)|Кавалькада]] (1934)
* [[Бір түнде болған оқиға]] (1935)
* [[Баунтидегі бүлік (фильм, 1935)|Баунтидегі бүлік]] (1936)
* [[Ұлы Зигфелд]] (1937)
* [[Эмиль Золя өмірі]] (1938)
* [[Өзіңмен бірге ала алмайсың]] (1939)
* [[Жел өтіндегі тағдырлар (фильм)|Жел өтіндегі тағдырлар]] (1940)
* [[Ребекка (фильм, 1940)|Ребекка]] (1941)
* [[How Green Was My Valley|Аңғарым қандай жасыл еді]] (1942)
* [[Миссис Минивер]] (1943)
* [[Касабланка (фильм)|Касабланка]] (1944)
* [[Going My Way|Өз жолымен жүру]] (1945)
* [[The Lost Weekend|Жоғалған уикэнд]] (1946)
* [[Өміріміздің үздік жылдары]] (1947)
* [[Джентльмендік келісім (фильм)|Джентльмендік келісім]] (1948)
* [[Гамлет (фильм, 1948)|Гамлет]] (1949)
* [[Патшаның бүкіл жасағы (фильм, 1949)|Патшаның бүкіл жасағы]] (1950)
* [[Барлығы Ева туралы]] (1951)

|бөлім2 = 1952—1976
|тізім2 = 
* [[An American in Paris (фильм)|Париждегі америкалық]] (1952)
* [[Әлемдегі ең керемет шоу]] (1953)
* [[Осыдан кейін мәңгілікке]] (1954)
* [[Портта]] (1955)
* [[Марти (фильм)|Марти]] (1956)
* [[Әлемді 80 күн ішінде шарлау (фильм, 1956)|Әлемді 80 күн ішінде шарлау]] (1957)
* [[Квай өзеніндегі көпір]] (1958)
* [[Жижи (фильм, 1958)|Жижи]] (1959)
* [[Бен-Гур (фильм, 1959)|Бен-Гур]] (1960)
* [[Пәтер (фильм, 1960)|Пәтер]] (1961)
* [[Вестсайд хикаясы (фильм, 1961)|Вестсайд хикаясы]] (1962)
* [[Арабиялық Лоуренс (фильм)|Арабиялық Лоуренс]] (1963)
* [[Том Джонс (фильм)|Том Джонс]] (1964)
* [[Менің әдемі ханым (фильм, 1964)|Менің әдемі ханым]] (1965)
* [[Музыка дыбыстары (фильм)|Музыка дыбыстары]] (1966)
* [[Барлық заманның адамы]] (1967)
* [[Түннің ыстығында]] (1968)
* [[Оливер! (фильм)|Оливер!]] (1969)
* [[Жарым түннің ковбойы]] (1970)
* [[Паттон (фильм)|Паттон]] (1971)
* [[Француз байланысы]] (1972)
* [[Өкіл әке (фильм)|Өкіл әке]] (1973)
* [[Афера]] (1974)
* [[Өкіл әке 2]] (1975)
* [[Көкектің ұясы (фильм)|Көкектің ұясы]] (1976)

|бөлім3 = 1977—2001
|тізім3 = 
* [[Рокки]] (1977)
* [[Энни Холл]] (1978)
* [[Бұғы аңшысы]] (1979)
* [[Крамер Крамерге қарсы]] (1980)
* [[Қарапайым адамдар]] (1981)
* [[Отты арбалар]] (1982)
* [[Ганди (фильм)|Ганди]] (1983)
* [[Сүйіспеншілік шарттары]] (1984)
* [[Амадей (фильм)|Амадей]] (1985)
* [[Африкадан]] (1986)
* [[Взвод (фильм)|Взвод]] (1987)
* [[Соңғы император]] (1988)
* [[Жаңбыр адамы]] (1989)
* [[Мисс Дэйзидің шопыры]] (1990)
* [[Қасқырлармен билеу]] (1991)
* [[Қозылар үнсіздігі (фильм)|Қозылар үнсіздігі]] (1992)
* [[Кешірілмеген (фильм, 1992)|Кешірілмеген]] (1993)
* [[Шиндлердің тізімі]] (1994)
* [[Форрест Гамп]] (1995)
* [[Ер жүрек]] (1996)
* [[Ағылшын пациенті]] (1997)
* [[Титаник (фильм, 1997)|Титаник]] (1998)
* [[Ғашық болған Шекспир]] (1999)
* [[Америкалық сұлу]] (2000)
* [[Гладиатор (фильм, 2000)|Гладиатор]] (2001)

|бөлім4 = 2002—қазіргі уақыт
|тізім4 = 
* [[Сана ойындары]] (2002)
* [[Чикаго (фильм, 2002)|Чикаго]] (2003)
* [[Сақиналар әміршісі: Патшаның оралуы]] (2004)
* [[Million Dollar Baby|Миллион долларлық сәби]] (2005)
* [[Соқтығыс (фильм, 2004)|Соқтығыс]] (2006)
* [[Жолдан жаңылғандар]] (2007)
* [[Қарттарға мұнда орын жоқ (фильм)|Қарттарға мұнда орын жоқ]] (2008)
* [[Лашықтан шыққан миллионер]] (2009)
* [[Дауыл билеушісі]] (2010)
* [[Патша сөзі]] (2011)
* [[Әртіс (фильм)|Әртіс]] (2012)
* [[Арго (фильм)|Арго]] (2013)
* [[12 жылдық құлдық]] (2014)
* [[Бёрдмэн]] (2015)
* [[Басты назарда]] (2016)
* [[Айдың жарығы]] (2017)
* [[Су кейпі]] (2018)
* [[Жасыл кітап (фильм)|Жасыл кітап]] (2019)
* [[Паразиттер (фильм)|Паразиттер]] (2020)
* [[Көшпенділер жері]] (2021)
* [[Кода (фильм, 2021)|Кода]] (2022)
* [[Барлығы бір уақытта, барлық жерде]] (2023)
* [[Оппенхеймер (фильм)|Оппенхеймер]] (2024)
* [[Анора]] (2025)
* [[Шайқас артынан шайқас]] (2026)
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Оскар]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tbsir6r7ckj8ofvay9r5trgfwk7p9xp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692614</id>
      <parentid>3692609</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:46:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marksscheider</username>
        <id>183882</id>
      </contributor>
      <origin>3692614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6378" sha1="pti27emxyxswbrm2rao357utign9tyt" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
| аты         = Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы
| тақырып     = [[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы]]
| тақырып_стиль = background:#EEDD82
| бөлім_стиль   = background:#EEDD82
| state       = {{{state|collapsed}}}
| bodyclass   = hlist
| nowrapitems = yes
| бөлім1 = 1928—1951
| тізім1 = 
* [[Қанаттар (фильм, 1927)|Қанаттар]] (1929) 
* [[Бродвей мелодиясы]] (1930-I)
* [[Батыс майданда өзгеріс жоқ (фильм, 1930)|Батыс майданда өзгеріс жоқ]] (1930-II)
* [[Симаррон (фильм, 1931)|Симаррон]] (1931)
* [[Гранд Отель (фильм)|Гранд Отель]] (1932)
* [[Кавалькада (фильм)|Кавалькада]] (1934)
* [[Бір түнде болған оқиға]] (1935)
* [[Баунтидегі бүлік (фильм, 1935)|Баунтидегі бүлік]] (1936)
* [[Ұлы Зигфелд]] (1937)
* [[Эмиль Золя өмірі]] (1938)
* [[Өзіңмен бірге ала алмайсың]] (1939)
* [[Жел өтіндегі тағдырлар (фильм)|Жел өтіндегі тағдырлар]] (1940)
* [[Ребекка (фильм, 1940)|Ребекка]] (1941)
* [[How Green Was My Valley|Аңғарым қандай жасыл еді]] (1942)
* [[Миссис Минивер]] (1943)
* [[Касабланка (фильм)|Касабланка]] (1944)
* [[Going My Way|Өз жолымен жүру]] (1945)
* [[The Lost Weekend|Жоғалған уикэнд]] (1946)
* [[Өміріміздің үздік жылдары]] (1947)
* [[Джентльмендік келісім (фильм)|Джентльмендік келісім]] (1948)
* [[Гамлет (фильм, 1948)|Гамлет]] (1949)
* [[All the King's Men (фильм, 1949)|Патшаның бүкіл жасағы]] (1950)
* [[Барлығы Ева туралы]] (1951)

|бөлім2 = 1952—1976
|тізім2 = 
* [[An American in Paris (фильм)|Париждегі америкалық]] (1952)
* [[Әлемдегі ең керемет шоу]] (1953)
* [[Осыдан кейін мәңгілікке]] (1954)
* [[Портта]] (1955)
* [[Марти (фильм)|Марти]] (1956)
* [[Әлемді 80 күн ішінде шарлау (фильм, 1956)|Әлемді 80 күн ішінде шарлау]] (1957)
* [[Квай өзеніндегі көпір]] (1958)
* [[Жижи (фильм, 1958)|Жижи]] (1959)
* [[Бен-Гур (фильм, 1959)|Бен-Гур]] (1960)
* [[Пәтер (фильм, 1960)|Пәтер]] (1961)
* [[Вестсайд хикаясы (фильм, 1961)|Вестсайд хикаясы]] (1962)
* [[Арабиялық Лоуренс (фильм)|Арабиялық Лоуренс]] (1963)
* [[Том Джонс (фильм)|Том Джонс]] (1964)
* [[Менің әдемі ханым (фильм, 1964)|Менің әдемі ханым]] (1965)
* [[Музыка дыбыстары (фильм)|Музыка дыбыстары]] (1966)
* [[Барлық заманның адамы]] (1967)
* [[Түннің ыстығында]] (1968)
* [[Оливер! (фильм)|Оливер!]] (1969)
* [[Жарым түннің ковбойы]] (1970)
* [[Паттон (фильм)|Паттон]] (1971)
* [[Француз байланысы]] (1972)
* [[Өкіл әке (фильм)|Өкіл әке]] (1973)
* [[Афера]] (1974)
* [[Өкіл әке 2]] (1975)
* [[Көкектің ұясы (фильм)|Көкектің ұясы]] (1976)

|бөлім3 = 1977—2001
|тізім3 = 
* [[Рокки]] (1977)
* [[Энни Холл]] (1978)
* [[Бұғы аңшысы]] (1979)
* [[Крамер Крамерге қарсы]] (1980)
* [[Қарапайым адамдар]] (1981)
* [[Отты арбалар]] (1982)
* [[Ганди (фильм)|Ганди]] (1983)
* [[Сүйіспеншілік шарттары]] (1984)
* [[Амадей (фильм)|Амадей]] (1985)
* [[Африкадан]] (1986)
* [[Взвод (фильм)|Взвод]] (1987)
* [[Соңғы император]] (1988)
* [[Жаңбыр адамы]] (1989)
* [[Мисс Дэйзидің шопыры]] (1990)
* [[Қасқырлармен билеу]] (1991)
* [[Қозылар үнсіздігі (фильм)|Қозылар үнсіздігі]] (1992)
* [[Кешірілмеген (фильм, 1992)|Кешірілмеген]] (1993)
* [[Шиндлердің тізімі]] (1994)
* [[Форрест Гамп]] (1995)
* [[Ер жүрек]] (1996)
* [[Ағылшын пациенті]] (1997)
* [[Титаник (фильм, 1997)|Титаник]] (1998)
* [[Ғашық болған Шекспир]] (1999)
* [[Америкалық сұлу]] (2000)
* [[Гладиатор (фильм, 2000)|Гладиатор]] (2001)

|бөлім4 = 2002—қазіргі уақыт
|тізім4 = 
* [[Сана ойындары]] (2002)
* [[Чикаго (фильм, 2002)|Чикаго]] (2003)
* [[Сақиналар әміршісі: Патшаның оралуы]] (2004)
* [[Million Dollar Baby|Миллион долларлық сәби]] (2005)
* [[Соқтығыс (фильм, 2004)|Соқтығыс]] (2006)
* [[Жолдан жаңылғандар]] (2007)
* [[Қарттарға мұнда орын жоқ (фильм)|Қарттарға мұнда орын жоқ]] (2008)
* [[Лашықтан шыққан миллионер]] (2009)
* [[Дауыл билеушісі]] (2010)
* [[Патша сөзі]] (2011)
* [[Әртіс (фильм)|Әртіс]] (2012)
* [[Арго (фильм)|Арго]] (2013)
* [[12 жылдық құлдық]] (2014)
* [[Бёрдмэн]] (2015)
* [[Басты назарда]] (2016)
* [[Айдың жарығы]] (2017)
* [[Су кейпі]] (2018)
* [[Жасыл кітап (фильм)|Жасыл кітап]] (2019)
* [[Паразиттер (фильм)|Паразиттер]] (2020)
* [[Көшпенділер жері]] (2021)
* [[Кода (фильм, 2021)|Кода]] (2022)
* [[Барлығы бір уақытта, барлық жерде]] (2023)
* [[Оппенхеймер (фильм)|Оппенхеймер]] (2024)
* [[Анора]] (2025)
* [[Шайқас артынан шайқас]] (2026)
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Оскар]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pti27emxyxswbrm2rao357utign9tyt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тайла (Оңтүстік Африка әншісі)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>737885</id>
    <revision>
      <id>3692804</id>
      <parentid>3587050</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T05:57:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Linxedits28</username>
        <id>187812</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3692804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2840" sha1="4p4kx5qhs109erg0w4e9qr1aiwviotu" xml:space="preserve">'''Тайла Лаура Ситал ('''ағыл. '''Tyla Laura Seethal)''' (2002 жылы 30 қаңтарда дүниеге келген), [[Мононим|мононимді]] Тайла деген атпен белгілі, — Оңтүстік Африкалық әнші-композитор. [[Йоханнесбург|Йоханнесбургте]] туып-өскен. 2019 жылы “Getting Late” (Kooldrink қатысуымен) дебюттік синглінің  жетістігінен кейін, 2021 жылы [[Epic Records]] компаниясымен келісім-шартқа қол қойды.
[[Сурет:Tyla at 2026 Montreux Jazz Festival 2 (cropped).jpg|нобай|Тайла Ситал ]]
Тайла 2023 жылы, Ұлыбритания мен Америка Құрама Штаттарын қоса алғанда, 16 елде алғашқы ондыққа енген «[[Water(сингл)|Water]]&lt;nowiki/&gt;» синглінің шығуымен халықаралық даңққа көтерілді. «Water» соңғы 55 жылда АҚШ-тың [[Billboard Hot 100]] тізіміне енген және 2024 жылы ең үздік африкалық музыкалық орындау үшін «[[Грэмми]]&lt;nowiki/&gt;» инаугурациялық сыйлығына ие болған Оңтүстік Африкалық солисттің алғашқы әні болды. Сингл оның аттас дебюттік альбомының (2024) алдында шықты, альбом сыншылардың жоғары бағасына және орташа коммерциялық табысқа ие болып, 6 елде, соның ішінде Америка Құрама Штаттарында үздік 25-ке кірді.
[[Сурет:Tyla Seethal.png|нобай|Тайла Ситалдың логосы]]
[[Сурет:Tyla sig.svg|нобай|Тайла Ситалдың қолтаңбасы]]
Тайла — «Грэмми» сыйлығын жеңіп алған ең жас Африкалық әнші, сонымен қатар [[BRIT Award]], [[Soul Train Music Award]], [[MOBO Award]] және екі Оңтүстік Африка музыкалық сыйлығының номинацияларының жеңімпазы. Ол [[Поп-музыка|поп]] және [[Амапиано|мапиано]] жанрларының бірігуі болып есептелетін “Попиано ханшайымы” саналады.&lt;ref&gt;Gyre, S'bo (11 February 2024). [https://www.dailymaverick.co.za/article/2024-02-11-tyla-the-ascent-of-the-queen-of-popiano/ &quot;The magic behind the meteoric rise of Tyla, Grammy award winner and Queen of Popiano&quot;]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
&lt;references /&gt;
{{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2024}}</text>
      <sha1>4p4kx5qhs109erg0w4e9qr1aiwviotu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Леонес Негрос</title>
    <ns>0</ns>
    <id>745790</id>
    <revision>
      <id>3692780</id>
      <parentid>3501708</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T01:39:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2362" sha1="ksglwo084oqux6ff49xkz4w9bnqoc59" xml:space="preserve">{{футбол клубы
|атауы        = {{ту|Мексика}} Леонес Негрос
|құрылған         = 1970
   
|стадионы         = [[Халиско (стадион)|Халиско]]&lt;br&gt; [[Гвадалахара]], [[Мексика]]
|сыйымдылығы     = 63 163
|сайты            = [http://www.leonesnegrosudg.mx/ leonesnegrosudg.mx]
| pattern_la1 = _udeg2021h
| pattern_b1  = _udeg2021h
| pattern_ra1 = _udeg2021h
| pattern_sh1 = _udeg1920h
| pattern_so1 = 
| leftarm1    = FFD602
| body1       = FFD602
| rightarm1   = FFD602
| shorts1     = 000000
| socks1      = 000000
| pattern_la2 = _udeg2021a
| pattern_b2  = _udeg2021a
| pattern_ra2 = _udeg2021a
| pattern_sh2 = _udeg1920h
| pattern_so2 = 
| leftarm2    = EE0404
| body2       = EE0404
| rightarm2   = EE0404
| shorts2     = 000000
| socks2      = 000000
}}

'''«Клуб Депортиво Леонес Негрос де ла Универсидад де Гвадалахара»''' ({{lang-es|Club Deportivo Leones Negros de la Universidad de Guadalajara}}), немесе '''«Универсидад де Гвадалахара»''', қысқаша '''«Леонес Негрос»''' («Қара арыстандар») — [[Мексика]]ның Леон қаласындағы футбол клубы.

== Жетістіктері ==

=== Ұлттық ===

* Мексика чемпионаты
** '''Финалист (3):''' 1975/1976, 1976/1977, 1989/1990
* '''Сегунда'''
** '''Чемпион (1):''' 1996/1997
** '''Финалист (1):''' Апертура 2005
* '''Кубок'''
** '''Чемпион (1):''' 1990/1991

=== Халықаралық ===

* '''КОНКАКАФ чемпиондары кубогы'''
** '''Чемпион (1):''' 1978

== Атаулары ==

* 1970—1997 — «Универсидад де Гвадалахара»
* 1997—2002 — «Бачильерес де ла Универсидад де Гвадалахара»
* 2002—2009 — «Качоррос де ла Универсидад де Гвадалахара»
* 2009 — «Леонес Негрос де ла Универсидад де Гвадалахара»

== Сілтемелер ==

* [https://web.archive.org/web/20240929110537/https://www.leonesnegrosudg.mx/ Ресим сайт]

[[Санат:Мексика футбол клубтары]]</text>
      <sha1>ksglwo084oqux6ff49xkz4w9bnqoc59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лика-Сень жупаниясы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>746957</id>
    <revision>
      <id>3692794</id>
      <parentid>3402954</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T03:21:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>3692794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5397" sha1="9h66j4e5jqlpzr4h6vzxslz86nuokjx" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Лика-Сень
 |Шынайы атауы    = {{lang-hr|Ličko-senjska županija}}
 |Суреті          = 
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Lika-Senj County coat of arms.svg
 |Ту              = Flag_of_Lika-Senj_County.svg
 |Ел              = Хорватия
  |lat_dir = N |lat_deg = 44.707 |lat_min =  |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg = 15.174 |lon_min =  |lon_sec = 
 |Статусы         = Жупания
 |Кіреді          = 4 қала&lt;br /&gt;8 қауымдастық
 |Астанасы        = [[Госпич]]
 |Басшысы                = Эрнест Петри	
  |Басшының түрі         = Жупан
 |Тұрғыны                        = 50 927 
  |Санақ жылы                    = 2011
  |Халық саны бойынша орны       = 21
  |Тығыздығы                     = 9,51
  |Тығыздығы бойынша орны        = 21
 |Жер аумағы                     = 5353
  |Жер аумағы бойынша орны       = 1
 |Карта                          = Croatia, Lika-Senj County.svg
  |Карта ені                     = 250
 |Уақыт белдеуі                  = [[UTC+1:00|UTC+1]] (жазда [[UTC+2:00|UTC+2]])
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = HR-09
 |Телефон коды                   = [[Хорватияның телефон нөмірлеу жоспары|+385]] 53
 |Сайты                          = http://www.licko-senjska.hr
}}
'''Лика-Сень жупаниясы''' ({{lang-hr|Ličko-senjska županija}}) — [[Хорватия]]ның солтүстік-батысында орналасқан [[жупания]]. Жупанияның әкімшілік орталығы — [[Госпич]] қаласы.

==Географиясы==
Жупания шығыста [[Адрия теңізі]]нің солтүстік жағалауымен және батыста [[Босния және Герцеговина|Босния мен Герцеговинамен]] шекаралас. Ол [[Сень (қала)|Сень]] қаласының айналасындағы Хорватия теңіз жағалауының оңтүстік бөлігін, [[Паг]] аралының солтүстік бөлігін және елдің ішіндегі тарихи [[Лика (тарихи аймақ)|Лика]] аймағын қамтиды.

Жупанияның аумағы — 5353 км². Оңтүстігінде [[Задар жупаниясы]]мен, солтүстік-батысында [[Приморье-Горски Котар жупаниясы]]мен, солтүстігінде [[Карловац жупаниясы]]мен шектеседі.

Жупанияның аумағы өте таулы, жағалау бойымен [[Велебит]] тау тізбегі өтеді, ал жупанияның шығыс бөлігі [[Динар таулары|Динар]] таулы үстіртінде орналасқан. Лика-Сень жупаниясында екі ұлттық парк — [[Солтүстік Велебит|Северни Велебит]] және [[Плитвиц көледрі]] бар.

==Халқы==
Жупания халқы — 53 677 адам&lt;ref&gt;[http://www.dzs.hr/Eng/censuses/census2001/Popis/E01_01_01/e01_01_01_zup07.html Елді мекендер бойынша халықтың жыныс және жас бойынша таралуы — Хорватияның статистика бюросы.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101115085411/http://www.dzs.hr/Eng/censuses/Census2001/Popis/E01_01_01/e01_01_01_zup07.html |date=2010-11-15 }} {{ref-en}}&lt;/ref&gt;, халық тығыздығы елдегі ең төмен көрсеткіштердің бірі — 1 км²-ге 7 адам. Жупанияда [[хорваттар]] (86,15 %), [[сербтер]] (11,54 %), [[албандар]] (0,20 %), [[босниялықтар]] (0,16 %) тұрады (2001 жылғы деректер бойынша)&lt;ref&gt;[http://www.dzs.hr/Eng/censuses/census2001/Popis/E01_02_02/E01_02_02_zup07.html Қалалар мен қауымдастықтар бойынша ұлттар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923221309/http://www.dzs.hr/Eng/censuses/Census2001/Popis/E01_02_02/E01_02_02_zup07.html |date=2015-09-23 }} {{ref-en}}&lt;/ref&gt;. 

'''Қалалар:'''
{| class=&quot;standard sortable&quot;
! width=&quot;120&quot; | Қала
! width=&quot;60&quot; | Халық саны
|-
| [[Госпич]]
| align=&quot;right&quot; | 6088
|-
| [[Сень (қала)|Сень]]
| align=&quot;right&quot; | 5491
|-
| [[Оточац]]
| align=&quot;right&quot; | 4354
|-
| [[Новаля]]*
| align=&quot;right&quot; | 2078
|}
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; [[Паг]] аралында орналасқан.

'''Қауымдастықтар:'''
* [[Бринье]]
* [[Доньи Лапац]]
* [[Карлобаг]]
* [[Ловинац]]
* [[Перушич]]
* [[Плитвичка Езера]]
* [[Удбина]]
* [[Врховине]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.licko-senjska.hr/ Жупанияның ресми сайты]

{{Хорватия жупаниялары}}

[[Санат:Хорватия жупаниялары]]</text>
      <sha1>9h66j4e5jqlpzr4h6vzxslz86nuokjx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Григориополь</title>
    <ns>0</ns>
    <id>757712</id>
    <revision>
      <id>3692592</id>
      <parentid>3623363</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T14:11:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Summershell67</username>
        <id>175766</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3692592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14526" sha1="47omemogkl23iryp2e834fjsxdhwj4j" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = 
 |қазақша атауы           = Григориополь
 |шынайы атауы            = {{lang-ro|Grigoriopol}}
 |сурет                   = Григориополь.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Молдова
 |елтаңба                 = Coat of arms Grigoriopol.gif
 |ту                      =Флаг Григориополя.jpg 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 47 |lat_min = 09 |lat_sec = 13 
  |lon_dir = E |lon_deg = 29 |lon_min = 17 |lon_sec = 47 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              =
 |ауданы                  = Григориополь ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = Габужа Олег Фёдорович
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 27 ақпан 1792
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             =
 |жер аумағы              = 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 9 381&lt;ref&gt;{{cite web|title=Население городов Приднестровья|url=https://novostipmr.com/ru/news/19-02-27/naselenie-gorodov-pridnestrovya|accessdate=2019-06-16}}&lt;/ref&gt;
  |санақ жылы             = 2014
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +373 210
 |пошта индексі           = MD-4000
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Григориополь''' ({{lang-ro|Grigoriopol}}; {{lang-uk|Григоріополь}}) — қала, Приднестровьенің мойындалмаған [[Приднестровье Молдаван Республикасы]] бақылауындағы [[Григориполь ауданы]]ның әкімшілік орталығы (Молдова Республикасының әкімшілік-аумақтық бөлінісіне сәйкес, Молдова аумағы). Қала [[Тирасполь]]ден солтүстік-батысқа қарай 45 км қашықтықта, [[Чорна]] өзенінің [[Днестр]]ге құяр сағасында орналасқан. Григориполь қалалық кеңесіне [[Красная Горка (Григориополь)|Красная Горка]] және [[Красное (Григориополь)|Красное]] ауылдары бағынады.

== Тарихы ==
Григориополь қаласы — ежелгі елді мекен, бұрын Коморул, Чорна және Чорна-пе-Нистру атауларымен белгілі болған. Аудан аумағында адамдар ерте заманнан бастап қоныстанған, мұны [[Бутор]], [[Токмазея]], [[Красногорка]] ауылдарының маңындағы археологиялық қазбалар дәлелдейді. IX–XII ғасырларда бұл жерлер [[Ежелгі Русь]] мемлекетінің және [[Галиция-Волынь]] кінәздігінің құрамына кірген. Кейін бұл өңірде литва феодалдары, түріктер мен татарлар үстемдік еткен. Алғашқы молдован қоныстары осы жерлерде XVII–XVIII ғасырларда пайда болды: [[Спея]], [[Тея]], [[Ташлык]], Бутор, [[Делакеу]], [[Малаешты]] және басқа да елді мекендер. 1784 жылы [[Солтүстік Кавказ]] тұрғындары Ресей билігінен шетелдік отарлаушылар құқығымен қоныстануға жер сұрады. Армяндардың өтініші ішінара қанағаттандырылды. Сегіз жылға созылған колония құру процесі басталды. Қоныс аударған [[армяндар]] алғашында көңілі қалған болатын: бұл жерлер аз игерілген және сирек қоныстанған еді.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |url=https://grig-rsnd.idknet.com/istoriya-goroda |title=Григориополь – история города |lang=ru |website=grig-rsnd.idknet.com |accessdate=2025-04-22}}&lt;/ref&gt; 1791 жылы Ясс қаласындағы бейбіт келісімге сәйкес, бұл жерлер Ресейге өткен болатын. Григориополь 1792 жылы [[II Екатерина]] жарлығымен құрылып, армян қоныс аударушылары тарапынан қоныстандырылды. Қала аумағында екі шіркеу болған: Қасиетті Құдай Ана шіркеуі және Петр мен Павел шіркеуі. Сондай-ақ қалада [[магистрат]] жұмыс істеген. Григориополь өзін-өзі басқарған қала болған: Третей соты мен Жетімдер соты қызмет еткен. Қалада егіншілік, мал шаруашылығы, сауда және қолөнер дамыған. Сонымен қатар пароход қатынасы болған, ондаған кеме тоқтайтын айлақ жұмыс істеген. Қала бастапқыда экономикалық сауда орталығы ретінде салынған және дәл осы жер арқылы сауда жолы өткен. 1794 жылы II Екатерина қалаға өз гербі мен мөрін беру туралы жарлыққа қол қойған.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1799 жылы қала халқы 3435 адамды, ал 1887 жылы 6165 адамды құрады. 1897 жылы Григориопольде 7605 адам тұрған: [[молдовандар]] — 3740, [[орыстар]] — 1832, [[еврейлер]] — 832, [[украиндар]] — 707, [[армяндар]] — 406 адам болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=1672 |title=Первая всеобщая перепись населения Российской Империи - 1897 год |access-date=2014-07-15 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205638/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=1672 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt; XIX ғасырдың 30-жылдарына қарай армян қонысы Ресейдің оңтүстігіндегі ірі сауда орталығына айналды. Қала тұрғындарының негізгі кәсібі егіншілікпен қатар сауда және қолөнер болған (ең алдымен былғары өңдеу). Кейінірек қала артықшылықтарынан айырылған соң, оның маңызы төмендей бастады. Қалаға көшіп келген молдаван, украин және еврей халқы Григориопольдің этникалық құрамын әртараптандырды. Кейінгі жылдары, 1918 жылға дейін, Григориополь Херсон губерниясының Тирасполь уезіне қарасты уездік емес шағын қала мәртебесінде болды.

Григориопольде кеңес өкіметі 1918 жылдың қаңтар айында орнады. 1924 жылғы 12 қазанда Молдава АССР құрамында Григориополь ауданы құрылды. 1938 жылғы 20 қазанда Григориопольге қала типіндегі кент мәртебесі берілді.&lt;ref&gt;{{Мақала|1=кітап|тақырыбы=СССР. Административно-территориальное деление союзных республик: изменения, происшедшие за время с 1/X 1938 г. по 1/III 1939 г.|сілтеме=http://elib.shpl.ru/ru/nodes/8479#mode/flipbook/page/1/zoom/3|место=М.|басылымы=Изд-во Ведомостей Верховного Совета РСФСР|жылы=1939|архив дата=2019-07-24|архив=https://web.archive.org/web/20190724203834/http://elib.shpl.ru/ru/nodes/8479#mode/flipbook/page/1/zoom/3}}&lt;/ref&gt;

1958 жылы Молдавия КСР-інде аудандардың іріленуіне байланысты Григориополь ауданы таратылып, оның аумағы [[Дубоссар]] және [[Тирасполь]] аудандарына бөлінді. 1971 жылғы 21 маусымдағы Молдавия КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен Григориополь ауданы қайта құрылды. Молдавия КСР кезеңінде Григориопольде шарап өндірісі дамыды, консерв зауыты жұмыс істеді. 1970 жылы қала халқы шамамен 8 мың адамды құрады.

2002 жылғы 17 маусымда Приднестровье Молдован Республикасы Жоғарғы Кеңесінің шешімімен Григориопольге қала мәртебесі берілді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.president-pmr.org/ispolnitelnaia_vlast/gos_admin/ispol_vlast_griugorio.htm |title=Архивированная копия |accessdate=2006-12-18 |deadlink=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060104092005/http://president-pmr.org/ispolnitelnaia_vlast/gos_admin/ispol_vlast_griugorio.htm |archivedate=2006-01-04 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://pridnestrovie-tourism.com/istoriya-grig/ |title=История Григориополя |lang=ru |website=https://pridnestrovie-tourism.com |accessdate=2025-04-22}}&lt;/ref&gt;

== Көшелері ==
1920-жылдары большевиктердің билікке келуімен бірге Григориопольдегі барлық революцияға дейінгі көше атаулары қайта аталды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://m.vk.com/topic-37802883_40250011|title=Исторические названия улиц Приднестровья |publisher=// Приднестровский листокЪ; [[ВКонтакте]]|accessdate=2019-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |url=https://history.gospmr.org/gorod-dvuh-grigoriev-gerb-czarstva-armyanskogo-i-podzemnyj-komorul/ |title=Город двух Григориев, герб царства Армянского и подземный Коморул – Несколько интересных фактов о Григориополе |lang=ru |website=history.gospmr.org |accessdate=2025-04-22}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! Революцияға дейінгі атауы
! Қазіргі (кеңестік) атауы
|-
| Екатерининская көшесі
| [[Карл Маркс көшесі|Карл Маркс]] (солтүстік бөлігі)
|-
| Потёмкинская көшесі
| [[Карл Маркс көшесі|Карл Маркс]] (оңтүстік бөлігі)
|-
| Орыс көшесі
| [[Куйбышев көшесі|Куйбышев]]
|-
| Армян көшесі
| [[Ленин көшесі|Ленин]]
|-
| Кожевенная көшесі
| [[1 мамыр көшесі|1 мамыр]]
|-
| Килия көшесі
| [[Фрунзе көшесі|Фрунзе]]
|-
| Худобашев көшесі
| [[Дзержинский көшесі|Дзержинский]]
|-
| Еврей көшесі
| [[Гризодубова көшесі|Гризодубова]]
|-
| Измайлов көшесі
| [[Байдуков көшесі|Байдуков]]
|-
| Сауда көшесі
| [[Леваневский көшесі|Леваневский]]
|-
| Днестр көшесі
| [[Киров көшесі|Киров]]
|}

== Ғимараттар ==
Григориопольде басым көпшілігі бірқабатты құрылыстар құрайды, ал елді мекеннің орталық бөлігінде негізінен үштен тоғыз қабатқа дейінгі ғимараттар орналасқан.

== Экономикасы ==
Қалада құрылысқа қажетті әктасты өндіретін шахта, қиыршық тас пен құм өндіретін карьер жұмыс істейді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.bendery.md/map/pmr/grigoriopol_map.html Григориополь ауданының картасы]

{{Молдова}}
[[Санат:Днестр бойындағы елді мекендер]]
[[Санат:Григориополь]]
[[Санат:Приднестровье Молдован Республикасының қалалары]]
[[Санат:Днестр бойындағы қалалар]]
[[Санат:Григориополь ауданы]]</text>
      <sha1>47omemogkl23iryp2e834fjsxdhwj4j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Түрке би</title>
    <ns>0</ns>
    <id>762880</id>
    <revision>
      <id>3692701</id>
      <parentid>3691513</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:45:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3692701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18780" sha1="12sf9q4v2b5i9bqgeg0id7f15g05dng" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2025}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

Түрке Дербісұлы (17 ғасырдың екінші жартысы – 18 ғасырдың басы) Шеркеш руының басшысы болып, ел жадында киелі адам ретінде сақталған. Орыс деректерінде ол [[Тәуке хан]] тұсындағы қазақ зиялы қауымының ең ықпалды өкілдерінің бірі болған.

== Тарихи деректер ==

Түрке бидің ата-бабалары аты шыққан [[батыр]] болғандығы туралы ел есінде:
&lt;poem&gt;...Қойыс пен Дербіс серт еткен,
Серт еткен жауын мерт еткен.
Шеркештен батыр көп шықты,
Ол заманда – ерте өткен,&lt;/poem&gt;
- деген жыр жолдары сақталған.

Түрке би атанып, қазақ рулары арасындағы жер мен жесір, мал мен құн дауын шешіп, «Тура биде туған жоқ, туғанды биде иман жоқ» деген қағиданы берік ұстанып, әділдігімен әлеуметке кеңінен танымал болған. «Адайдың атақты [[Абыл Тілеуұлы|Абыл ақыны]] айтыпты» деп Әбдірахман Бекбасаров деген ақсақалдан мынадай жыр жолдары жеткен:
&lt;poem&gt;Ар жағы Қойыс, Саталы,
Бер жағында Түрке бар,
Әулие болған баталы.
Түркеден барып бата алса,
Оң болған екен сапары.
Жалауында Қыдыр жүріпті,
Әлиістен деген қыз екен,
Асыл шыққан жатағы.
Дербістен Түрке туыпты,
Он бес жаста ту алған,
Қылышын қанға суарған!
Әулие Бопан-Аспантай,
Құр қалмаған дуаннан
Байұлы түгіл қазақтан,
Сахилығы асқандай.&lt;/poem&gt;
Осы жыр жолдарынан Түркенің тек би ғана емес, қол бастаған батыр, айтқаны келер әулие ретінде бағаланғанын байқаймыз.

1690 жылы Ресейге елші ретінде жіберілген Түрке бидің күйеу баласы Келді мырзаны Ресей билігі тұтқындайды. Ашуға булыққан Түрке би Ресей шекарасына кек алу үшін бірнеше рет шабуыл ұйымдастырды. Ол, сондай-ақ, 1692 жылы орыс елшілері Неприпасов пен Кобяковты ұстап, Келді мырза азат етілгенше оларды атамекеніне жібермеуге [[Тәуке хан|Тәуке ханды]] көндірді. Бұл тиімді шара болып шықты. 1694 жылы орыс билігі Түрке бидің күйеу баласын босатуға мәжбүр болды.

Түрке би [[Мөңке би Тілеуұлы|Мөңке бимен]] замандас, билiктi қатар жургiзген адам. Бiрақ туған, өлген жылдары белгiсiз. Ел iшінде сөздерi де көп сақталмаған. Турке жөнiнде әpi әкiм, әpi би болған [[Мақаш әкім]] атымен танымал Мұхамбетжан Шолтырұлы Бекмұхамбетовтiн мұрағатында деректер кездестіруге болады. Өйткенi Мақаш осы Түрке биден тарайды.

== Қазақ-орыс қатынастарындағы рөлі ==

Түрке бидің есімі XVII ғасырдың соңындағы қазақ-орыс қатынастарына байланысты тарихи құжаттарда кездеседі. 1693 жылғы 28 қарашада Тобыл қаласында қазақ елшісі Тайқоңыр Құлтабай Аталықовтан алынған жауапта Түрке би туралы мәлімет берілген. Құжатта Тәуке ханның елшісі Келді мырзаның Тобылда тұтқындалуына байланысты оның туыстарының, соның ішінде Түрке бидің орыс елшісі Андрей Неприпасовты Түркістанда ұстап қалуды талап еткені жазылған. Келді мырза босатылған жағдайда Андрей Неприпасовты да қайтару көзделген.&lt;ref&gt;[https://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XV/1480-1500/Russ_posol_mat/261-280/264.phtml 1693 г., ноября 28. Расспросные речи в Тобольской воеводской избе казахского посланца Тайкомыра Култабая Аталыкова]. ''Посольские материалы Русского государства (XV–XVII вв.)'', История Казахстана в русских источниках XVI–XX веков. Т. I. Алматы: Дайк-Пресс, 2005.&lt;/ref&gt;

Бұл оқиға Түрке бидің Тәуке хан тұсындағы саяси оқиғаларға араласқанын және қазақ билеушілерімен байланыста болғанын көрсетеді.

== Ел билеген ұрпақтары ==

Түрке би [[Шеркеш]] руы билеушілерінің тұтас бір әулетінің негізін қалаушы болды. Оның ұлы Жомарт би 1731 жылы 10 қазанда орыс бодандығына ант қабылдаған Кіші жүздің би, батырлары қатарында аталады. Сол тұстағы Кіші жүздің белгілі рубасы старшындары Табын Бөкенбай батыр, Тама Есет батыр, Алаша Бәйсеу би, Каракете Әжібай бек, Тана Құлжаназар би, Қызылқұрт Қосқадам, Есентемір Мырзаболат, Масқар Қарақұдық, Жағалбайлы Сәрке батырлармен бірге Шеркеш Жомарт биде [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)|Әбілқайыр хан]] саясатына қолдау білдірген. Сөйтіп Жомарт бидің әйгілі Әбілқайырмен бірге ант қабылдаған Кіші жүздің атақты 29 старшынының қатарында болуы, оның тұлғалық болмысын айқындай түседі. Хат соңына ол «Алшын-Шеркеш старшыны Жомарт би» деп өзінің мөр таңбасын түсірген. Жомарт би сол кезде егде тартқан жаста еді, сондықтан көп ұзамай Шеркеш руын оның баласы Пұсырман би басқарды. Кейбір орыс деректерінде Мұсылман би деп те атайды.

1750 жылдары [[Нұралы хан]] басқарған Кіші жүз бен Қайып хан билігіндегі Хиуа хандығы арасында сауда қатынастарына байланысты шиеленісті мәселелер туындаған. Ол Кіші жүз арқылы Орынборға келетін хиуалық сауда керуендерінің қазақ рулары тарапынан тонауға ұшырауымен, ал Хиуаға саудаға барған қазақ саудагерлерінен үлкен көлемде алым-салық алынуымен, сауда керуендеріне кедергі келтірумен түсіндіріледі. Сөйтіп екі жақты сауда-саттық мәселесін реттеу үшін Нұралы хан 1753 жылы күзде Хиуаға Шеркеш Пұсырман би бастаған елшілік аттандырады. Елшілік құрамында Нұралының нағашы ағасы адай Мырзатай батыр, Пұсырман бидің туған інісі Бура, баласы Тұрымбет, Малыбай, Олжа, т.б. қазақтармен қатар Нұралының генерал-губернатор 
И.И. Неплюевтен сұрауына байланысты Орынбордан жіберілген орыс елшілері тілмаш Я. Гуляев 
пен канцелярист П. Чучалов та болды. Елшілік Хиуаға 1753 жылы 18 желтоқсанда жеткен. Пұсырман би бастаған қазақ елшілері 21 желтоқсанда Қайып ханға Нұралы хатын тапсырады. Қайып хан оларды құрметпен жылы қабылдап, 25 желтоқсан күні өзіне шақырған. Кездесу барысында қазақтар 1751 жылы Өтелбай батыр тонаған 40 хиуалық түйе орнына, 150 ту бие қайтаруға келіскен. Бұл деректер Шеркеш руының тектілері бір-біріне қарсы шыққан екі Шыңғыс ұрпақтарының арасында үлкен құрметке ие болғанын көрсетеді. 1758 жылы Хиуа тағынан құлатылған Батыр ханның ұлы Қарабай хан Тұрымбет бидің ауылынан пана тапты.

1771 жылы Нұралы хан граф Панинге жазған хатында өз жақтастарының тізімінде, Байұлы рулары басшыларының ішінде бірінші болып Тұрымбет биді атайды. Алайда, көп ұзамай хан мен би жау болады. 1785 жылдың жазында ІІ Екатеринаға Нұралы ханды биліктен кетіру туралы өтінішхатқа Шеркеш руынан Тұрымбет би, Есенаман би, Көсем баһадүр, Жарқынбай батырлар қол қояды. Сол жылы қыркүйек айында болған құрылтайда Тұрымбет би барлық Байұлы руларының бас старшыны болып сайланады. Әрине, бұл таңдауда Тұрымбет бидің егде тартқан жасы мен даусыз беделі де маңызды рөл атқарды, бірақ оның үлкен дәрежелі руға жататындығы да маңызды рөл атқарды.
Өмір бойы Байұлы руларына арқа сүйеген Нұралы хан үшін, әрине, Шеркеш руының жауласуға кіруі өте ауыр соққы болды. 1785 жылы желтоқсан айының аяғында Нұралы хан Игельстромға жазған хатында Тұрымбет биді «ұры» және «алаяқ» деп атап, керуендер мен шекаралық елді мекендерге шабуыл жасауға Шеркеш руының көсемінің қатысқаны туралы орыс билігінің алдында беделін түсіретін деректер келтіреді. Бірақ бәрі бекер болды, өйткені оның дәуірі әлдеқашан өтіп кеткен еді. 1786 жылы Нұралы хан Кіші жүзді тастап, Уфаға қоныстанды, ал келесі жылы Тұрымбет би Ресей әкімшілігі құрған жаңа орган «Байұлы ұрпақтарының расправасы» ұйымының төрағасы болып сайланады.

1790 жылы Сырым Датұлы қарулы күресті қайта бастағанда, Тұрымбет би Байұлы руының басқа да беделді басшыларымен бірге бұл қадамға қарсы болды. «Жайық өңіріндегі жер мәселесі мен жайылымнан айырылып қаламын ба деген қорқыныш үлкен бір топ старшындардың Сырымға қосылудан бас тартуында үлкен рөл атқарды.  Бұл үрей старшындарды ғана емес, қалың бұқараны да тежеп тұрды және, сөзсіз, елеулі негіздер болды: көшпеліліктің жаңа аумақтарын табу өте қиын болды», - деп М.Вяткин байұлы ақсақалдарының ұстанымын түсіндірді. Бұл ретте Тұрымбет би Сырым батырмен бірге 1791-1792 ж.ж. Ералы ханды Кіші жүздің жаңа билеушісі етіп бекітуге қарсылық білдірген екі ұжымдық хатқа қол қойды. Сөйтіп, Шеркеш руының басшысы Әбілқайыр хан ұрпақтарына қарсылығын жалғастыра берді. Тиісінше, ол Сырым батырмен мақсаттары ортақ болғанмен, күрес әдістеріне келіспей, тек қарулы қарсылыққа қарсы болды. 18 ғасырдың 90-шы жылдарының ортасында Тұрымбет бидің аты-жөні құжаттарда аталмай қалады, бұл оның қайтыс болуына немесе саясатқа араласуды тоқтатқанына байланысты болуы мүмкін.  Оның немересі Бекмұхамбет би мұрагері болды, ол расправа ұйымына кірді.

Бекмұхамбет би 18 ғасырдың аяғында Қаратай сұлтанның жақтастарының қатарында болды. Алайда, 19 ғасырдың басында Шеркеш руының басшысы Қаратай сұлтанның інісі және қарсыласы Бөкей сұлтанның жағына өтті. Бұл одақ тиісінше мөрленді. Бөкей сұлтан Бекмұхамбет бимен құда болды.&lt;ref&gt;Tamga кітабы. Расул Темірғалиев&lt;/ref&gt;

1802 жылы Бекмұхамбет бидің жетекшілігімен Шеркеш руының едәуір бөлігі Бөкей сұлтанға еріп, Жайық пен Еділ өзендерінің аралығындағы аймаққа келді, онда жаңа квазимемлекеттік бірлестік – Ішкі Орда құрылды, кейін Бөкей Ордасы немесе Бөкей хандығы деген атаулармен белгілі болды.&lt;ref&gt;Tamga кітабы. Расул Темірғалиев&lt;/ref&gt;

Шеркеш руы Бөкей хандығының дәрежесі биік руларының біріне айналды, бұл рудың дәстүрлі мәртебесімен де, Бекмұхамбет бидің қызметімен де байланысты болды. Алайда, Шеркеш руы көсемдері мен Бөкей хандығының билеушілері арасындағы қарым-қатынаста бәрі тегіс болған жоқ. Алғашқы жылдары шеркештер тіпті Жайыққа қайта кетуге тырысты. Дегенмен, уақыт өте келе тағы да ортақ тіл тапты.&lt;ref&gt;Tamga кітабы. Расул Темірғалиев&lt;/ref&gt;

1811 жылы Бекмұхамбет би Бөкей ханды сайлауға, 1812 жылы Оралда өткен бекіту рәсіміне қатысты. Бекмұхамбет би Жәңгір ханға да қолдау жасады. 1824 жылы Жәңгір ханды сайлауға Мүсіреп Айдаболов пен Бекмұхамбет би өз руының өкілдері ретінде қатысты. 1827 жылы сәуір айында Жәңгір хан сол кезде болып жатқан толқулар кезінде Шеркеш руы басшыларының адалдығын атап өтті, Бекболат Байшеркешовке тархан атағы берілді.&lt;ref&gt;Tamga кітабы. Расул Темірғалиев&lt;/ref&gt;

1835 жылы Бекмұхамбет би жасының ұлғаюына және денсаулығының нашарлауына байланысты қызметтен кетті. Ол өзінің ұлы Шолтырды Шеркеш руының бір тармағына басқарушы етіп бекітуді өтініп Жәңгір ханға жүгінеді. Бұл өтініш қанағаттандырылды. 1839 жылы Шолтыр би де ханның кеңесшісі болды. 1840 жылы Жәңгір хан оған Анна орденінің алтын медалін табыстады.&lt;ref&gt;Tamga кітабы. Расул Темірғалиев&lt;/ref&gt;

Халық арасында жақсы естелік қалдырған өте атақты билеуші Шолтыр ұлы Мұхамеджан (Мақаш әкім) Бекмұхамбетов болды. Шежіресі: Шеркеш → Қойыс → Дербіс → Түрке → Жомарт → Пұсырман → Тұрымбет → Есмәмбет → Бекмұхамбет → Шолтыр → Мұхамеджан. Сөйтіп, Түрке биден бастасақ, екі ғасырдан астам бір әулеттің өкілдері ұрпақтан-ұрпаққа өз руының немесе оның жекелеген топтарының басында тұрған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түрке би]]
[[Санат:Қазақ тұлғасы]]
[[Санат:Ел билеуші]]
[[Санат:Қазақ би-шешендері]]
[[Санат:Қазақ билері]]</text>
      <sha1>12sf9q4v2b5i9bqgeg0id7f15g05dng</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сирил Рамафоса мен Дональд Трамптың Ақ үйдегі кездесуі (2025)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>763866</id>
    <revision>
      <id>3692903</id>
      <parentid>3608543</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T10:31:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>164355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:President Trump Participates in a Bilateral Meeting with the President of South Africa.webm]] → [[File:President Trump Participates in a Bilateral Meeting with the President of South Africa, May 21, 2025.webm]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:President Trump Participates in a Bilateral Meeting with the President of South Africa, May 21, 2025.webm]]</comment>
      <origin>3692903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23870" sha1="fyzg9wykn15bkw9nvf70sjm8x8m6vkl" xml:space="preserve">{{Конференция|Атауы=Ақ үйдегі кездесуі|Сурет=President Donald Trump meets with President of South Africa Cyril Ramaphosa (54537776189).jpg|Сурет сипаттамасы=Кирил Рамафоса мен Дональд Трамп Ақ үйдегі Овал кабинетінде пікір алмасуда.|Дата=2025 жыл 21 мамыр|Орын=Овал офисі, Ақ үй|Қатысушылар=: {{Ту|АҚШ}} АҚШ тарапынан:
: • [[Дональд Трамп]] (президент)
: • [[Джей Ди Вэнс]] (вице-президент)
: • [[Марко Рубио]] (мемлекеттік хатшы)
: • [[Говард Лютник]] (сауда министрі)
: • [[Сьюзан Уайлс]] (Ақ үй аппарат басшысы)
: • [[Илон Маск]] (АҚШ президентінің аға кеңесшісі)
: {{Ту|Оңтүстік Африка Республикасы}} Оңтүстік Африка Республикасы тарапынан:
: • [[Сирил Рамафоса]] (президент)
: • [[Рональд Ламола]] (сыртқы істер министрі)
: • [[Хумбудзо Нтшавхени]] (президент әкімшілігі министрі)
: • [[Паркс Тау]] (сауда, өнеркәсіп және бәсекелестік министрі)
: • [[Джон Стенхёйзен]] (ауыл шаруашылығы министрі)|Ортаққор=Cyril Ramaphosa visit to the White House (May 21, 2025)}}

'''Сирил Рамафоса мен Дональд Трамптың Ақ үйдегі кездесуі (2025)''' ({{Lang-en|2025 Trump–Ramaphosa Oval Office meeting}}) — 2025 жылғы 21 мамырда Америка Құрама Штаттарының президенті [[Дональд Трамп]] пен Оңтүстік Африка президенті Сирил Рамафоса [[Вашингтон]], Колумбия округіндегі [[Ақ үй (АҚШ)|Ақ Үйдің]] Овал офисінде тікелей эфирде көрсетілген даулы екіжақты кездесу өткізді.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Көтерілген тақырыптардың қатарында Оңтүстік Африкадағы жер реформасы мен фермерлерге жасалған шабуылдар сияқты даулы мәселелер болды, олардың соңғысы Трамптың айтуынша, ақ нәсілді фермерлерге пропорционалды емес түрде әсер еткен.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Trump ambushes South African president in Oval Office with claims of 'white persecution': live updates |url=https://www.bbc.com/news/live/cpqe7rp388vt |accessdate=May 21, 2025 |website=BBC News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ, Трамп Оңтүстік Африкадағы африканерлерге қатысты &quot;ақ нәсілділерге жасалып жатқан геноцид&quot; туралы мәлімдемелермен Рамафосаны бетпе-бет келтірді, бұл мәлімдемелерді Рамафоса және Оңтүстік Африка делегациясының басқа мүшелері қатты түрде жоққа шығарды.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{cite news |last1=Imray |first1=Gerald |last2=Madhani |first2=Aamer |date=May 21, 2025 |title=Trump confronts South African leader with baseless claims of the systematic killing of white farmers |url=https://apnews.com/article/trump-ramaphosa-south-africa-9ce43dd5a9cd58e912653c99a8ab1944 |access-date=May 21, 2025 |work=AP NEWS}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{cite news |last1=Bose |first1=Nandita |last2=Mason |first2=Jeff |date=May 21, 2025 |title=Trump confronts South Africa's Ramaphosa with claims of white genocide |url=https://www.reuters.com/world/africa/under-attack-by-trump-south-africas-ramaphosa-responds-with-trade-deal-offer-2025-05-21/ |accessdate=May 21, 2025 |work=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=May 21, 2025 |title=Watch moment Trump ambushes Ramaphosa with video |url=https://www.bbc.com/news/videos/cdedd1kn3ewo |accessdate=May 21, 2025 |work=BBC News}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Кездесу Оңтүстік Африка Республикасы мен Америка Құрама Штаттары арасындағы нашарлап бара жатқан дипломатиялық қатынастар аясында өтті.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Usman |first=Zainab |last2=Carroll |first2=Anthony |date=2025-04-29 |title=U.S.–South Africa Relations Are on the Brink of Collapse |url=https://carnegieendowment.org/emissary/2025/04/trump-south-africa-tariffs-trade-aid-collapse |accessdate=2025-08-13 |publisher=[[Carnegie Endowment for International Peace]]}}&lt;/ref&gt; 2025 жылы Трамп қызметке кіріскеннен кейін, Оңтүстік Африкаға сыртқы көмекті тоқтату туралы жарлыққа қол қойып, ақ нәсілді оңтүстік африкалықтарға арналған босқындар бағдарламасын іске қосты. Бұл қадам Рамафоса қол қойған, үкіметке этникалық азшылықтарға тиесілі — яғни елдегі ауыл шаруашылығы жерлерінің көп бөлігіне иелік ететін ақ нәсілді [[африканерлер]]ден — жерлерді тартып алуға мүмкіндік беретін даулы жер заңының қабылдануынан кейін жасалды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Brennan |first=Eve |last2=Jaramillo |first2=Alejandra |date=2025-02-08 |title=Trump freezes aid to South Africa over controversial land law, claiming discrimination against White farmers |url=https://www.cnn.com/2025/02/08/africa/trump-executive-order-freeze-aid-south-africa-intl |accessdate=2025-08-13 |publisher=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-01-24 |title=Cyril Ramaphosa signs expropriation bill in South Africa |url=https://www.bbc.com/news/articles/cvg9w4n6gp5o |access-date=2025-08-14 |website=BBC News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Green |first1=Erica L. |last2=Kanno-Youngs |first2=Zolan |date=May 21, 2025 |title=Trump Lectures South African President in Televised Oval Office Confrontation |url=https://www.nytimes.com/2025/05/21/us/politics/trump-ramaphosa-south-africa-visit.html |accessdate=May 22, 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Трамп әкімшілігі Оңтүстік Африка үкіметін «ақ нәсілділерге жасалып жатқан геноцидке» қатысы бар деп бірнеше рет айыптады, алайда бұл пікірді Оңтүстік Африка үкіметі мен сот органдары жоққа шығарды.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-06-02 |title=Are white South Africans facing a genocide as Donald Trump claims? |url=https://www.bbc.com/news/articles/c9wg5pg1xp5o |accessdate=2025-08-13 |work=BBC News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-02-25 |title=White genocide in South Africa: Court rules claims 'not real' |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwyj1198wy3o |access-date=2025-08-14 |website=BBC News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; Наурыз айында Мемлекеттік хатшы Марко Рубио Оңтүстік Африканың АҚШ-тағы елшісі Ибрагим Расулды Трамп әкімшілігін ақ нәсілділердің үстемдігін насихаттауда айыптағаннан кейін, оны [[персона нон грата]] деп жариялады.&lt;ref name=&quot;BBC-2025-03-15&quot;&gt;{{Cite news |last=Looker |first=Rachel |date=2025-03-15 |title=South African ambassador 'no longer welcome' in US, Rubio says |url=https://www.bbc.com/news/articles/crmj8ky3rvno |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250315023130/https://www.bbc.com/news/articles/crmj8ky3rvno |archivedate=2025-03-15 |accessdate=2025-03-15 |work=BBC News |location=Washington}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар Трамп Оңтүстік Африка тауарларына 31% кедендік тариф енгізді, бұл халықаралық ауқымдағы тарифтер сериясының бір бөлігі болды.&lt;ref name=&quot;Dludla&quot;&gt;{{Cite news |last=Dludla |first=Nqobile |last2=Acharya |first2=Bhargav |last3=Dludla |first3=Nqobile |last4=Acharya |first4=Bhargav |date=April 4, 2025 |title=South Africa not planning to retaliate over Trump's tariffs |url=https://www.reuters.com/world/africa/south-africa-says-trumps-tariffs-effectively-nullify-agoa-benefits-2025-04-04/ |accessdate=June 16, 2025 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt;

Рамафоса бұл кездесуді екіжақты қатынастарды қайта қалпына келтіру және Оңтүстік Африканың экономикалық әрі дипломатиялық қиындықтарын тиімді шешуге бағытталған жан-жақты сауда келісімін талқылау үшін пайдалануды көздеді.&lt;ref name=&quot;lemonde.fr&quot;&gt;{{Cite news |date=May 23, 2025 |title=Trump, Ramaphosa agreed to strengthen trade, South Africa says |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2025/05/23/trump-ramaphosa-agreed-to-strengthen-trade-south-africa-says_6741562_4.html |accessdate=June 16, 2025 |work=Le Monde |language=en}}&lt;/ref&gt; Кездесуге келгенде, өз ұстанымын нығайту және сонымен қатар екі ай бұрын Украина президенті [[Владимир Зеленский мен Дональд Трамптың Ақ үйдегі кездесуі (2025)|Владимир Зеленский Овал кеңседе тап болған ықтимал текетіреске]] қарсы өзін қорғау үшін танымал іскер басшылар мен спорт қайраткерлерін қоса алғанда, әртүрлі өкілдер тобын ертіп келді.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 22, 2025 |title=Golfers, guile and gifts: South Africa's president follows the new playbook for handling Trump |url=https://www.nbcnews.com/world/africa/south-africa-ramaphosa-trump-oval-office-president-white-house-rcna208443 |accessdate=June 16, 2025 |publisher=NBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Кездесу ==
[[Сурет:President Trump Participates in a Bilateral Meeting with the President of South Africa, May 21, 2025.webm|нобай|Толық кездесу (Трамп видео монтажды 21:07-де көрсетеді.)]]
Кездесу жылы жүзбен басталып, Трамп пен Рамафоса гольф туралы әңгімелесті. Трамп Оңтүстік Африканың гольф ойыншыларын мақтады, ал Рамафоса Трампқа елдің гольф алаңдары туралы 14&amp;nbsp;кг салмақтағы гольф кітабын сыйлады.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Pavia |first=Will |date=May 21, 2025 |title=Ramaphosa wanted to talk golf. Trump took a swing |url=https://www.thetimes.com/us/american-politics/article/white-genocide-south-africa-trump-ramaphosa-3zmxpqkwd |accessdate=May 29, 2025 |website=The Times |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ramaphosa brings Trump gift of a large golf book |url=https://en.apa.az/africa/ramaphosa-brings-trump-gift-of-a-large-golf-book-468207 |accessdate=May 29, 2025 |website=Apa.az |language=en}}&lt;/ref&gt;

Кездесу басталғанына шамамен жиырма минут өткеннен кейін, Рамафоса Трампқа «Оңтүстік Африкалықтардың дауыстарына құлақ түріп, африкандарға қарсы жойқын қылмыс болған жоқ екенін түсіну керек» дегеннен кейін, Трамп өз қызметкерлеріне Овал кабинетіндегі жарықты төмендетуді бұйырды да, видео көрсету үшін дайындалды. Бұл видео Оңтүстік Африканың оппозициялық саясаткерлері Джулиус Малема мен Джейкоб Зуманың сөздерінен құралған, сонымен бірге даулы ''Dubul' ibhunu'' әні шырқалды. Кейбір бұқаралық ақпарат құралдары бұл видеоны Рамафосаны «тосын шабуылға алу» әрекеті деп сипаттады.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news |last=Smith |first=David |date=May 21, 2025 |title=Sinister Trump dims the lights for another White House ambush |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/may/21/trump-south-africa-cyril-ramaphosa |access-date=May 22, 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news |date=May 21, 2025 |title=Trump ambushes South African President with false claims of white genocide during White House visit |url=https://www.theglobeandmail.com/world/us-politics/article-trump-ambushes-south-african-president-with-false-claims-of-white/ |accessdate=May 22, 2025 |work=The Globe and Mail |language=en-CA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Holmes |first=Kevin Liptak, Kristen |date=May 21, 2025 |title=How the White House orchestrated Trump's Oval Office ambush of South African president {{!}} CNN Politics |url=https://edition.cnn.com/2025/05/21/politics/trump-ramaphosa-oval-office-ambush |accessdate=May 22, 2025 |publisher=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt;

Трамп кейін Рамафосага Оңтүстік Африкадағы фермерлерге жасалған кісі өлтірулер туралы деп мәлімдеген газет материалдарының топтамасын көрсетті.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 22, 2025 |title=South Africans divided on Cyril Ramaphosa's mauling by Donald Trump |url=https://www.bbc.com/news/articles/cz9yyd2epk2o |accessdate=May 23, 2025 |website=BBC News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; Рамафоса Оңтүстік Африканың демократиялық [[Көппартиялы жүйе|көппартиялық]] мемлекет екенін және зорлық-зомбылықты қолдаған саяси тұлғалардың тек азшылық екенін айтты.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 21, 2025 |title=WATCH: Trump asked about white Afrikaner persecution, plays video for South African president in Oval Office |url=https://www.pbs.org/newshour/politics/watch-trump-asked-about-white-afrikaner-persecution-plays-video-for-south-african-president-in-oval-office |accessdate=May 23, 2025 |website=PBS News |language=en-us}}&lt;/ref&gt;

Қатардың Пентагонға берген ұшағы туралы сұралғанда, Трамп NBC арнасының журналисті Питер Александрды тақырыптан тыс сұрақ қойды деп сөкті және NBC-ні сынға алды. Сондай-ақ, ол былай деді: «Брайан Робертс пен сол орынды басқаратын адамдар тергелуі тиіс».&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Johnson |first=Ted |date=May 21, 2025 |title=Donald Trump Says Comcast &quot;Ought To Be Investigated&quot; After Peter Alexander Asks POTUS Question About Qatar's Gifting Of A $400 Million Jet |url=https://deadline.com/2025/05/trump-comcast-nbc-news-peter-alexander-1236407460/ |accessdate=May 26, 2025 |website=Deadline |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Рамафоса Трампқа сыйлық ретінде ұшақ бермегені үшін кешірім сұрады, оған Трамп: «Құдай қалап, берер едіңіз» деп жауап берді.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=McCreesh |first=Shawn |date=May 22, 2025 |title=A Revealing Joke in the Oval Office About Getting in Trump's Good Graces |url=https://www.nytimes.com/2025/05/22/us/politics/trump-plane-south-africa-gifts.html |accessdate=May 26, 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Кездесу кезінде Рамафосамен бірге болған Оңтүстік африкалық кәсіпкер Йоханн Руперт былай деді: «Бізге технологиялық көмек керек. Әрбір кішігірім полиция бөлімшесіне [[Starlink]] және дрондар қажет».&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Smith |first=David |date=May 21, 2025 |title=Trump ambushes South African president with video and false claims of anti-white racism |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/may/21/trump-south-africa-president-meeting |accessdate=May 29, 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

Келесі күні Трамп кездесуде көрсеткен және ақ нәсілді фермерлердің жерлеуі деп мәлімдеген скриншоттың [[Конго Демократиялық Республикасы]]дағы Гома қаласындағы көтеріліс шабуылынан кейін 2025 жылдың 3 ақпанында Reuters агенттігі түсірген видеодан алынғаны анықталды.&lt;ref name=&quot;reu-22may2025&quot;&gt;{{cite news |title=Trump's image of dead 'white farmers' came from Reuters footage in Congo, not South Africa |url=https://www.reuters.com/world/africa/trumps-image-dead-white-farmers-came-reuters-footage-congo-not-south-africa-2025-05-22/ |accessdate=May 22, 2025 |work=[[Reuters]] |date=May 22, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Trump exibiu imagem do Congo para fazer acusações falsas de 'genocídio branco' na África do Sul |url=https://g1.globo.com/mundo/noticia/2025/05/22/imagem-exibida-por-trump-de-fazendeiros-brancos-mortos-veio-de-do-congo-nao-na-africa-do-sul.ghtml |accessdate=May 23, 2025 |work=G1 |date=May 22, 2025 |language=pt}}&lt;/ref&gt;

== Реакциялар ==
Оңтүстік Африка баспасөзі мен халқының көпшілігі Рамафосаны бұл оқиғаны кеңінен «тосын шабуыл» деп сипатталған жағдайда сабырлық пен сыпайылық танытқаны үшін мақтады.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Reimagining SA-US Relations in the Aftermath of the Oval Office Spectacle |url=https://saiia.org.za/research/reimagining-sa-us-relations-in-the-aftermath-of-the-oval-office-spectacle/ |accessdate=June 16, 2025 |website=SAIIA |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; Алайда кейбір сарапшылар мен оппозиция өкілдері оны Трамптың арандатуларына жеткілікті қатаң жауап бермегені үшін сынады, сондай-ақ ол сапарға белгілі ақ нәсілді кәсіпкерлер мен спорт өкілдерін ертіп барғаны — Трамптың көзқарасын еріксіз түрде қолдағандай әсер қалдырды деп есептеді.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Bartlett |first=Kate |date=May 22, 2025 |title=South Africa's president is praised for staying calm during Trump's Oval Office ambush |url=https://www.npr.org/2025/05/22/nx-s1-5406758/shock-and-anger-in-south-africa-after-oval-office-ambush |accessdate=June 16, 2025 |publisher=NPR |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=AfricaNews |date=May 22, 2025 |title=South Africans react after trump confronts Ramaphosa with baseless claims on white farmers |url=https://www.africanews.com/2025/05/22/south-africans-react-after-trump-confronts-ramaphosa-with-baseless-claims-on-white-farmers/ |accessdate=June 16, 2025 |website=Africanews |language=en}}&lt;/ref&gt; Оңтүстік Африкада кейбіреулер Рамафосаның Трамптың мәлімдемелеріне қарсы жеткілікті дәлелді жауап бермегеніне реніш білдірді, ал басқалары оның сабырлығы мен дипломатиялық тәсілін жоғары бағалады.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Рамафосаның кеңсесі бұл сапарды жалпы алғанда «сәтті» деп бағалады. Екі ел арасындағы сауда келіссөздері жалғасып жатқанымен, Рамафоса екіжақты қарым-қатынастарды қайта жаңғырту қажеттігін атап өтті.&lt;ref name=&quot;lemonde.fr&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sadike |first=Mashudu |date=2025-06-11 |title=Cyril Ramaphosa and Donald Trump to discuss trade relations at G7 Summit |url=https://iol.co.za/news/south-africa/gauteng/2025-06-11-cyril-ramaphosa-and-donald-trump-to-discuss-trade-relations-at-g7-summit/ |accessdate=2025-08-13 |website=IOL |language=en}}&lt;/ref&gt;

Кездесуден кейін Канаданың Премьер-министрі [[Марк Карни]]дің кеңсесі мәлімдеме жасап, Карни мен Рамафоса «Канада мен Оңтүстік Африка арасындағы берік әрі дамып келе жатқан серіктестікті, соның ішінде орман өрттерін басқару, технология, сауда және инвестиция салаларындағы ынтымақтастықтың артып келе жатқанын» талқылағанын хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=June 16, 2025 |title=Mark Carney cosies up to South Africa after Trump fallout |url=https://www.newsweek.com/mark-carney-cyril-ramaphosa-canada-south-africa-donald-trump-g7-summit-2086011 |accessdate=June 16, 2025 |website=Newsweek |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[Владимир Зеленский мен Дональд Трамптың Ақ үйдегі кездесуі (2025)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:2025 жылғы АҚШ-тағы жанжалдар]]
[[Санат:2025 жылдағы АҚШ саясаты]]
[[Санат:2025 жылдағы халықаралық қатынастар]]
[[Санат:2025 жылдағы Вашингтон]]
[[Санат:2025 жыл мамырдағы АҚШ]]
[[Санат:2020 жылдардағы дипломатиялық дағдарыстар]]
[[Санат:Дипломатиялық оқиғалар]]
[[Санат:Ақ үй тарихы]]
[[Санат:Сирил Рамафоса]]
[[Санат:Джей Ди Вэнс]]
[[Санат:Пит Хегсет]]
[[Санат:Илон Масктың саяси әрекеттері]]
[[Санат:АҚШ-Оңтүстік Африка Республикасы қатынастары]]
[[Санат:2025 жылдағы Оңтүстік Африка Республикасы]]
[[Санат:Оңтүстік Африка Республикасындағы қылмыс]]
[[Санат:Оңтүстік Африка Республикасындағы фермалар]]
[[Санат:Оңтүстік Африка Республикасындағы өлтірулер]]
[[Санат:Ақ нәсілділер геноциді туралы қастандық теориясы]]
[[Санат:АҚШ-тағы ақ нәсілді ұлтшылдық]]
[[Санат:Трамптың екінші әкімшілігіне қатысты даулар]]</text>
      <sha1>fyzg9wykn15bkw9nvf70sjm8x8m6vkl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Қазақша Уикипедия статистикасы/Кеше.json</title>
    <ns>10</ns>
    <id>764845</id>
    <revision>
      <id>3692750</id>
      <parentid>3692277</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T19:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Кешегі деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3692750</origin>
      <model>json</model>
      <format>application/json</format>
      <text bytes="130" sha1="t0zvskaszmos9agh1efqwflr8cahs43" xml:space="preserve">{
	&quot;articles&quot;: 245955,
	&quot;pages&quot;: 674162,
	&quot;edits&quot;: 3689049,
	&quot;users&quot;: 184210,
	&quot;activeusers&quot;: 505,
	&quot;admins&quot;: 15,
	&quot;files&quot;: 8808
}</text>
      <sha1>t0zvskaszmos9agh1efqwflr8cahs43</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бейбарыс Қабылан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>769244</id>
    <revision>
      <id>3692766</id>
      <parentid>3524638</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T22:28:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59177-09</username>
        <id>188258</id>
      </contributor>
      <comment>/* Есімі */ жаңа бөлім</comment>
      <origin>3692766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7472" sha1="4ygbf5pekzqko6zh5voseam2w2h7bxn" xml:space="preserve">{{Спортшы
 |есімі               = Бейбарыс Қабылан
 |шынайы есімі        = 
 |суреті              = 
 |сурет ені           = 
 |сурет тақырыбы      = 
 |жынысы              = Ер
 |толық есімі         = Бейбарыс Қабылан
 |туған кездегі есімі = 
 |лақап аты           = 
 |азаматтығы          = {{KAZ}}
 |мамандандыру        = [[Таеквондо]]
 |клубы               = 
 |туған күні          = 
 |туған жері          = [[Қазақстан]]
 |қайтыс болған күні  = 
 |қайтыс болған жері  = 
 |карьера жылдары     = 
 |бапкерлері          = 
 |бойы                = 
 |салмағы             = +87 кг
 |атақтары            = 21 жасқа дейінгі жастар арасындағы Әлем чемпионы (2025)
 |медальдары          = 
|Жастар арасындағы Әлем чемпионаты (U-21)
|[[Найроби]] 2025|+87 кг
|[[ТМД елдері ойындары]]
|[[Мингечевир]] 2025|+87 кг
 |ортаққор            = 
}}
'''Бейбарыс Қабылан''' — қазақстандық [[Тхэквондо|таеквондошы]], 21 жасқа дейінгі жастар арасындағы Әлем чемпионы (2025), III [[ТМД елдері ойындары|ТМД елдері ойындарының]] жеңімпазы. Ол Қазақстан тарихында таеквондодан жастар арасында (U-21) алтын медаль жеңіп алған алғашқы спортшы.&lt;ref name=&quot;Kursiv&quot;&gt;{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/kk/2025-12-03/toqaev-taekvondodan-aelem-chempiony-bolghan-bejbarys-qabylandy-quttyqtady/ |title=Тоқаев таеквондодан Әлем чемпионы болған Бейбарыс Қабыланды құттықтады |author=Ақниет Төленді |publisher=kz.kursiv.media |date=2025-12-03 |accessdate=2025-12-04}}&lt;/ref&gt;

== Спорттық мансабы ==
=== 2025 жылғы жетістіктері ===
'''III ТМД елдері ойындары'''&lt;br/&gt;2025 жылдың қыркүйек айында [[Әзербайжан|Әзірбайжанның]] [[Мингечевир]] қаласында өткен III [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] елдері ойындарында Бейбарыс Қабылан 87 келіден жоғары салмақта сынға түсті. Ол осы жарыста топ жарып, алтын жүлдеге ие болды. Бейбарыс пен тағы бір қазақстандық [[Жавохирхон Исламов]] Қазақстан таеквондо құрамасының қоржынына алғашқы алтын медальдарды салған спортшылар атанды.&lt;ref name=&quot;GovKZ&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/sport/press/news/details/1078080 |title=III ТМД елдері ойындары: Қазақстан қоржынына 2 алтын медаль түсті |publisher=ҚР Туризм және спорт министрлігі |date=2025-09-30 |accessdate=2025-12-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KazGazeta&quot;&gt;{{cite web |url=https://kazgazeta.kz/news/161723 |title=Таеквондо: Қазақстан қоржынына 2 алтын медаль түсті |publisher=kazgazeta.kz |date=2025-09-30 |accessdate=2025-12-04}}&lt;/ref&gt;

'''Әлем чемпионаты (Уси)'''&lt;br/&gt;2025 жылы қазан айында [[Қытай]]дың [[Уси]] қаласында өткен ересектер арасындағы [[Таеквондодан Әлем чемпионаты 2025|Әлем чемпионатына]] қатысты. 1/16 финалда Бейбарыс сенсация жасап, 2022 жылғы әлем чемпионы және екі дүркін әлем біріншілігінің жүлдегері мексикалық [[Карлос Сансорес]]ті 2:0 есебімен ұтты. Алайда ширек финалда [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] спортшысы [[Джонатан Хили|Джонатан Хилиге]] 0:2 есебімен жол беріп, жарысты аяқтады.&lt;ref name=&quot;SportOrda&quot;&gt;{{cite web |url=https://sport.orda.kz/kazahstanec-bejbarys-kablan-zavershil-vystuplenie-na-chempionate-mira-v-usi-1775/ |title=Казахстанец Бейбарыс Каблан завершил выступление на чемпионате мира в Уси |author=Ренат Алхабаев |publisher=sport.orda.kz |date=2025-10-24 |accessdate=2025-12-04}}&lt;/ref&gt;

'''U-21 Әлем чемпионаты (Найроби)'''&lt;br/&gt;2025 жылдың желтоқсан айында [[Кения]] астанасы [[Найроби]]де өткен жастар арасындағы (U-21) [[Таеквондодан U21 Әлем чемпионаты 2025|әлем чемпионатында]] тарихи жеңіске жетті. Финалға дейін [[Үндістан]], [[Түркия]] және [[Иран]] спортшыларын жеңген ол, ақтық сында [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] өкілі [[Ян Чжунён|Ян Чжунённан]] басым түсіп, әлем чемпионы атанды.&lt;ref name=&quot;BAQ&quot;&gt;{{cite web |url=https://baq.kz/taekvondoshy-beybarys-qabylan-zhastar-arasynda-alem-chempiony-atandy-200026736/ |title=Таеквондошы Бейбарыс Қабылан жастар арасында Әлем чемпионы атанды |publisher=baq.kz |date=2025-12-03 |accessdate=2025-12-04}}&lt;/ref&gt;

== Мемлекеттік қолдау және марапаттар ==
Бейбарыс Қабыланның Кениядағы тарихи жеңісінен кейін Қазақстан Президенті [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] спортшыны арнайы құттықтады&lt;ref name=&quot;Kursiv&quot; /&gt;. Ақорданың құттықтау хатында:
{{Дәйексөз|Бейбарыс Қабыланды таеквондодан 21 жасқа дейінгі жастар арасында Әлем чемпионы атануымен құттықтаймын! Ол Кенияда өткен байрақты бәсекеде еліміздің мерейін үстем етіп, Қазақстан тарихында таеквондодан алғашқы алтын жүлдені жеңіп алды. Спортшының алар асуы, бағындырар биігі көп болуына тілектеспін|                                                                                                                                    Қасым-Жомарт Тоқаев}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан таеквондошылары]]
[[Санат:Таеквондодан әлем чемпиондары]]
[[Санат:ТМД елдері ойындарының жүлдегерлері]]
[[Санат:Қазақстан спортшылары]]
[[Санат:Әлем чемпиондары]]

== Есімі ==
Есімі Бейбарыс Қаблан</text>
      <sha1>4ygbf5pekzqko6zh5voseam2w2h7bxn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692767</id>
      <parentid>3692766</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T22:29:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59177-09</username>
        <id>188258</id>
      </contributor>
      <comment>/* Есімі */</comment>
      <origin>3692767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7461" sha1="fzvp1aiq2744ztaf3hef6rcmh546xms" xml:space="preserve">{{Спортшы
 |есімі               = Бейбарыс Қабылан
 |шынайы есімі        = 
 |суреті              = 
 |сурет ені           = 
 |сурет тақырыбы      = 
 |жынысы              = Ер
 |толық есімі         = Бейбарыс Қабылан
 |туған кездегі есімі = 
 |лақап аты           = 
 |азаматтығы          = {{KAZ}}
 |мамандандыру        = [[Таеквондо]]
 |клубы               = 
 |туған күні          = 
 |туған жері          = [[Қазақстан]]
 |қайтыс болған күні  = 
 |қайтыс болған жері  = 
 |карьера жылдары     = 
 |бапкерлері          = 
 |бойы                = 
 |салмағы             = +87 кг
 |атақтары            = 21 жасқа дейінгі жастар арасындағы Әлем чемпионы (2025)
 |медальдары          = 
|Жастар арасындағы Әлем чемпионаты (U-21)
|[[Найроби]] 2025|+87 кг
|[[ТМД елдері ойындары]]
|[[Мингечевир]] 2025|+87 кг
 |ортаққор            = 
}}
'''Бейбарыс Қабылан''' — қазақстандық [[Тхэквондо|таеквондошы]], 21 жасқа дейінгі жастар арасындағы Әлем чемпионы (2025), III [[ТМД елдері ойындары|ТМД елдері ойындарының]] жеңімпазы. Ол Қазақстан тарихында таеквондодан жастар арасында (U-21) алтын медаль жеңіп алған алғашқы спортшы.&lt;ref name=&quot;Kursiv&quot;&gt;{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/kk/2025-12-03/toqaev-taekvondodan-aelem-chempiony-bolghan-bejbarys-qabylandy-quttyqtady/ |title=Тоқаев таеквондодан Әлем чемпионы болған Бейбарыс Қабыланды құттықтады |author=Ақниет Төленді |publisher=kz.kursiv.media |date=2025-12-03 |accessdate=2025-12-04}}&lt;/ref&gt;

== Спорттық мансабы ==
=== 2025 жылғы жетістіктері ===
'''III ТМД елдері ойындары'''&lt;br/&gt;2025 жылдың қыркүйек айында [[Әзербайжан|Әзірбайжанның]] [[Мингечевир]] қаласында өткен III [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] елдері ойындарында Бейбарыс Қабылан 87 келіден жоғары салмақта сынға түсті. Ол осы жарыста топ жарып, алтын жүлдеге ие болды. Бейбарыс пен тағы бір қазақстандық [[Жавохирхон Исламов]] Қазақстан таеквондо құрамасының қоржынына алғашқы алтын медальдарды салған спортшылар атанды.&lt;ref name=&quot;GovKZ&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/sport/press/news/details/1078080 |title=III ТМД елдері ойындары: Қазақстан қоржынына 2 алтын медаль түсті |publisher=ҚР Туризм және спорт министрлігі |date=2025-09-30 |accessdate=2025-12-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KazGazeta&quot;&gt;{{cite web |url=https://kazgazeta.kz/news/161723 |title=Таеквондо: Қазақстан қоржынына 2 алтын медаль түсті |publisher=kazgazeta.kz |date=2025-09-30 |accessdate=2025-12-04}}&lt;/ref&gt;

'''Әлем чемпионаты (Уси)'''&lt;br/&gt;2025 жылы қазан айында [[Қытай]]дың [[Уси]] қаласында өткен ересектер арасындағы [[Таеквондодан Әлем чемпионаты 2025|Әлем чемпионатына]] қатысты. 1/16 финалда Бейбарыс сенсация жасап, 2022 жылғы әлем чемпионы және екі дүркін әлем біріншілігінің жүлдегері мексикалық [[Карлос Сансорес]]ті 2:0 есебімен ұтты. Алайда ширек финалда [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] спортшысы [[Джонатан Хили|Джонатан Хилиге]] 0:2 есебімен жол беріп, жарысты аяқтады.&lt;ref name=&quot;SportOrda&quot;&gt;{{cite web |url=https://sport.orda.kz/kazahstanec-bejbarys-kablan-zavershil-vystuplenie-na-chempionate-mira-v-usi-1775/ |title=Казахстанец Бейбарыс Каблан завершил выступление на чемпионате мира в Уси |author=Ренат Алхабаев |publisher=sport.orda.kz |date=2025-10-24 |accessdate=2025-12-04}}&lt;/ref&gt;

'''U-21 Әлем чемпионаты (Найроби)'''&lt;br/&gt;2025 жылдың желтоқсан айында [[Кения]] астанасы [[Найроби]]де өткен жастар арасындағы (U-21) [[Таеквондодан U21 Әлем чемпионаты 2025|әлем чемпионатында]] тарихи жеңіске жетті. Финалға дейін [[Үндістан]], [[Түркия]] және [[Иран]] спортшыларын жеңген ол, ақтық сында [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] өкілі [[Ян Чжунён|Ян Чжунённан]] басым түсіп, әлем чемпионы атанды.&lt;ref name=&quot;BAQ&quot;&gt;{{cite web |url=https://baq.kz/taekvondoshy-beybarys-qabylan-zhastar-arasynda-alem-chempiony-atandy-200026736/ |title=Таеквондошы Бейбарыс Қабылан жастар арасында Әлем чемпионы атанды |publisher=baq.kz |date=2025-12-03 |accessdate=2025-12-04}}&lt;/ref&gt;

== Мемлекеттік қолдау және марапаттар ==
Бейбарыс Қабыланның Кениядағы тарихи жеңісінен кейін Қазақстан Президенті [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] спортшыны арнайы құттықтады&lt;ref name=&quot;Kursiv&quot; /&gt;. Ақорданың құттықтау хатында:
{{Дәйексөз|Бейбарыс Қабыланды таеквондодан 21 жасқа дейінгі жастар арасында Әлем чемпионы атануымен құттықтаймын! Ол Кенияда өткен байрақты бәсекеде еліміздің мерейін үстем етіп, Қазақстан тарихында таеквондодан алғашқы алтын жүлдені жеңіп алды. Спортшының алар асуы, бағындырар биігі көп болуына тілектеспін|                                                                                                                                    Қасым-Жомарт Тоқаев}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан таеквондошылары]]
[[Санат:Таеквондодан әлем чемпиондары]]
[[Санат:ТМД елдері ойындарының жүлдегерлері]]
[[Санат:Қазақстан спортшылары]]
[[Санат:Әлем чемпиондары]]

== Есімі ==
Бейбарыс Қаблан</text>
      <sha1>fzvp1aiq2744ztaf3hef6rcmh546xms</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692771</id>
      <parentid>3692767</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T00:05:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikuiser</username>
        <id>172895</id>
      </contributor>
      <origin>3692771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7413" sha1="kir0srmy2cacphhnktpqviu9zezf1e0" xml:space="preserve">{{Спортшы
 |есімі               = Бейбарыс Қабылан
 |шынайы есімі        = 
 |суреті              = 
 |сурет ені           = 
 |сурет тақырыбы      = 
 |жынысы              = Ер
 |толық есімі         = Бейбарыс Қабылан
 |туған кездегі есімі = 
 |лақап аты           = 
 |азаматтығы          = {{KAZ}}
 |мамандандыру        = [[Таеквондо]]
 |клубы               = 
 |туған күні          = 
 |туған жері          = [[Қазақстан]]
 |қайтыс болған күні  = 
 |қайтыс болған жері  = 
 |карьера жылдары     = 
 |бапкерлері          = 
 |бойы                = 
 |салмағы             = +87 кг
 |атақтары            = 21 жасқа дейінгі жастар арасындағы Әлем чемпионы (2025)
 |медальдары          = 
|Жастар арасындағы Әлем чемпионаты (U-21)
|[[Найроби]] 2025|+87 кг
|[[ТМД елдері ойындары]]
|[[Мингечевир]] 2025|+87 кг
 |ортаққор            = 
}}
'''Бейбарыс Қабылан''' — қазақстандық [[Тхэквондо|таеквондошы]], 21 жасқа дейінгі жастар арасындағы Әлем чемпионы (2025), III [[ТМД елдері ойындары|ТМД елдері ойындарының]] жеңімпазы. Ол Қазақстан тарихында таеквондодан жастар арасында (U-21) алтын медаль жеңіп алған алғашқы спортшы.&lt;ref name=&quot;Kursiv&quot;&gt;{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/kk/2025-12-03/toqaev-taekvondodan-aelem-chempiony-bolghan-bejbarys-qabylandy-quttyqtady/ |title=Тоқаев таеквондодан Әлем чемпионы болған Бейбарыс Қабыланды құттықтады |author=Ақниет Төленді |publisher=kz.kursiv.media |date=2025-12-03 |accessdate=2025-12-04}}&lt;/ref&gt;

== Спорттық мансабы ==
=== 2025 жылғы жетістіктері ===
'''III ТМД елдері ойындары'''&lt;br/&gt;2025 жылдың қыркүйек айында [[Әзербайжан|Әзірбайжанның]] [[Мингечевир]] қаласында өткен III [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] елдері ойындарында Бейбарыс Қабылан 87 келіден жоғары салмақта сынға түсті. Ол осы жарыста топ жарып, алтын жүлдеге ие болды. Бейбарыс пен тағы бір қазақстандық [[Жавохирхон Исламов]] Қазақстан таеквондо құрамасының қоржынына алғашқы алтын медальдарды салған спортшылар атанды.&lt;ref name=&quot;GovKZ&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/sport/press/news/details/1078080 |title=III ТМД елдері ойындары: Қазақстан қоржынына 2 алтын медаль түсті |publisher=ҚР Туризм және спорт министрлігі |date=2025-09-30 |accessdate=2025-12-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KazGazeta&quot;&gt;{{cite web |url=https://kazgazeta.kz/news/161723 |title=Таеквондо: Қазақстан қоржынына 2 алтын медаль түсті |publisher=kazgazeta.kz |date=2025-09-30 |accessdate=2025-12-04}}&lt;/ref&gt;

'''Әлем чемпионаты (Уси)'''&lt;br/&gt;2025 жылы қазан айында [[Қытай]]дың [[Уси]] қаласында өткен ересектер арасындағы [[Таеквондодан Әлем чемпионаты 2025|Әлем чемпионатына]] қатысты. 1/16 финалда Бейбарыс сенсация жасап, 2022 жылғы әлем чемпионы және екі дүркін әлем біріншілігінің жүлдегері мексикалық [[Карлос Сансорес]]ті 2:0 есебімен ұтты. Алайда ширек финалда [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] спортшысы [[Джонатан Хили|Джонатан Хилиге]] 0:2 есебімен жол беріп, жарысты аяқтады.&lt;ref name=&quot;SportOrda&quot;&gt;{{cite web |url=https://sport.orda.kz/kazahstanec-bejbarys-kablan-zavershil-vystuplenie-na-chempionate-mira-v-usi-1775/ |title=Казахстанец Бейбарыс Каблан завершил выступление на чемпионате мира в Уси |author=Ренат Алхабаев |publisher=sport.orda.kz |date=2025-10-24 |accessdate=2025-12-04}}&lt;/ref&gt;

'''U-21 Әлем чемпионаты (Найроби)'''&lt;br/&gt;2025 жылдың желтоқсан айында [[Кения]] астанасы [[Найроби]]де өткен жастар арасындағы (U-21) [[Таеквондодан U21 Әлем чемпионаты 2025|әлем чемпионатында]] тарихи жеңіске жетті. Финалға дейін [[Үндістан]], [[Түркия]] және [[Иран]] спортшыларын жеңген ол, ақтық сында [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] өкілі [[Ян Чжунён|Ян Чжунённан]] басым түсіп, әлем чемпионы атанды.&lt;ref name=&quot;BAQ&quot;&gt;{{cite web |url=https://baq.kz/taekvondoshy-beybarys-qabylan-zhastar-arasynda-alem-chempiony-atandy-200026736/ |title=Таеквондошы Бейбарыс Қабылан жастар арасында Әлем чемпионы атанды |publisher=baq.kz |date=2025-12-03 |accessdate=2025-12-04}}&lt;/ref&gt;

== Мемлекеттік қолдау және марапаттар ==
Бейбарыс Қабыланның Кениядағы тарихи жеңісінен кейін Қазақстан Президенті [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] спортшыны арнайы құттықтады&lt;ref name=&quot;Kursiv&quot; /&gt;. Ақорданың құттықтау хатында:
{{Дәйексөз|Бейбарыс Қабыланды таеквондодан 21 жасқа дейінгі жастар арасында Әлем чемпионы атануымен құттықтаймын! Ол Кенияда өткен байрақты бәсекеде еліміздің мерейін үстем етіп, Қазақстан тарихында таеквондодан алғашқы алтын жүлдені жеңіп алды. Спортшының алар асуы, бағындырар биігі көп болуына тілектеспін|                                                                                                                                    Қасым-Жомарт Тоқаев}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан таеквондошылары]]
[[Санат:Таеквондодан әлем чемпиондары]]
[[Санат:ТМД елдері ойындарының жүлдегерлері]]
[[Санат:Қазақстан спортшылары]]
[[Санат:Әлем чемпиондары]]</text>
      <sha1>kir0srmy2cacphhnktpqviu9zezf1e0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ахмет Байтұрсынұлы көшесі (Астана)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>769251</id>
    <revision>
      <id>3692553</id>
      <parentid>3692526</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T12:02:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Аркалык тилдер орталыгы|Аркалык тилдер орталыгы]] ([[User talk:Аркалык тилдер орталыгы|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3635529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2179" sha1="juy7tgmg1k0gpw43jc8p3bh0uihmp0y" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2025}}
Ахмет Байтұрсынұлы көшесі — [[Сафуан Шаймерденов көшесі (Астана)|Сафуан Шаймерденов көшесінен]] басталып, [[Рақымжан Қошқарбаев даңғылы (Астана)|Рақымжан Қошқарбаев даңғылында]] аяқталады. [[Бауыржан Момышұлы даңғылы (Астана)|Бауыржан Момышұлы даңғылына]] айналады.

[[Манас даңғылы (Астана)|Тәуелсіздік]], [[Обаған көшесі (Астана)|Обаған]], [[Қалыбек Қуанышбаев көшесі (Астана)|Қуанышбаев]], [[Сарыкөл көшесі (Астана)|Нұрмағамбетов]], [[Кенен Әзірбаев көшесі (Астана)|Әзірбаев]], [[Мағжан Жұмабаев даңғылы (Астана)|Жұмабаев]], [[Темірбек Жүргенов көшесі (Астана)|Жүргенов]], [[А-75 көшесі (Астана)]], [[Центральная көшесі (Астана)|Центральная]], [[Ұлы Дала даңғылы (Астана(|Ұлы Дала]], [[Бастөбе көшесі (Астана)|Бастөбе]], [[Мұхамеджан Тынышбайұлы көшесі (Астана)|Тынышбаев]] көшелерімен қиылысады. Ұзындығы — 6132 м.

== Тарихы ==
Көше 2010 жылы [[Сарайшық ауданы|Алматы ауданында]] салынған. Проектті аты —  № 23-21. Атын өзгерту туралы шешім 2010 жылы қабылданды&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V10A000637_ Көшелерінің аттарын өзгерту туралы]&lt;/ref&gt;. Көше бойында көптеген ТҮК, жалпы білім беретін мектептер, мұражайлар, және [[Нұрлыжол|«Нұрлы-жол» ТЖ вокзалы]] орналасқан.

== Дереккөздер ==
[[Санат:Астана көшелері]]</text>
      <sha1>juy7tgmg1k0gpw43jc8p3bh0uihmp0y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Renamed user 972ad7707504ffacf0410a91a2de4d4e</title>
    <ns>3</ns>
    <id>773879</id>
    <revision>
      <id>3692925</id>
      <parentid>3547250</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T11:08:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Céréales Killer</username>
        <id>39050</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Céréales Killer [[Қатысушы талқылауы:Falcão Alado]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Renamed user 972ad7707504ffacf0410a91a2de4d4e]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады): Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Falcão Alado|Falcão Alado]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Renamed user 972ad7707504ffacf0410a91a2de4d4e|Renamed user 972ad7707504ffacf0410a91a2de4d4e]]&quot;</comment>
      <origin>3547250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="231" sha1="gaxgweqsn3tn8ibdga6jkjydbqcie7u" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Falcão Alado}}

-- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 00:26, 2026 ж. ақпанның 3 (+05)</text>
      <sha1>gaxgweqsn3tn8ibdga6jkjydbqcie7u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Ең көп қаралған 1000 бет</title>
    <ns>4</ns>
    <id>775564</id>
    <revision>
      <id>3692793</id>
      <parentid>3692312</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T03:03:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту.</comment>
      <origin>3692793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="731106" sha1="1ccd5y4xgxcgc5wu1bi5rre8v1xmp7n" xml:space="preserve">{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!N
!Бет
!Қаралу саны (соңғы 30 күнде)
!Қаралу саны (соңғы 90 күнде)
!Қаралу саны (бір жылда)
|-
|1
|[[Арнайы:Іздеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 28060]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 409948]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 688028]
|-
|2
|[[Басты бет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 30650]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 128356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 430909]
|-
|3
|[[Республика күні (Қазақстан)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 9353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 10230]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 12165]
|-
|4
|[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 7898]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 26900]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 118912]
|-
|5
|[[Абай Құнанбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9958]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 36128]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 195591]
|-
|6
|[[Ыбырай Алтынсарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 7921]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 15607]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 102705]
|-
|7
|[[Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4997]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13970]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 70842]
|-
|8
|[[Ахмет Байтұрсынұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3920]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 22937]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 98430]
|-
|9
|[[Әлемнің жеті кереметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 6689]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 49354]
|-
|10
|[[Абылай хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3325]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 46625]
|-
|11
|[[Қазақ хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 2993]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 8737]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 66281]
|-
|12
|[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 863]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 5159]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 16798]
|-
|13
|[[Әбу Насыр Әл-Фараби]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 2195]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 10953]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 46905]
|-
|14
|[[Алматы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 2854]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 6959]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 26922]
|-
|15
|[[Жиембет жырау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 2099]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 3570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 8660]
|-
|16
|[[Сырым Датұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1957]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 23139]
|-
|17
|[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2873]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6480]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 50615]
|-
|18
|[[Бауыржан Момышұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6578]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 106389]
|-
|19
|[[Шалкиіз Тіленшіұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2565]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8717]
|-
|20
|[[Мемлекет астаналары тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2491]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 49384]
|-
|21
|[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4232]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9878]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 83768]
|-
|22
|[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 71311]
|-
|23
|[[Ақтамберді Сарыұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1917]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5186]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13693]
|-
|24
|[[Бұқар жырау Қалқаманұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2637]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4049]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15443]
|-
|25
|[[Шыңғыс хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2180]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 53892]
|-
|26
|[[Қазтуған Сүйінішұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2309]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3556]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8684]
|-
|27
|[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2667]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12184]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 98223]
|-
|28
|[[Міржақып Дулатұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5913]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 68425]
|-
|29
|[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2108]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6930]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 46204]
|-
|30
|[[Сақтандыру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 2235]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 2310]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 3222]
|-
|31
|[[Асан қайғы Сәбитұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14854]
|-
|32
|[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5687]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 45026]
|-
|33
|[[Қазақша жыл санау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 2628]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 6445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 64844]
|-
|34
|[[Өзбекәлі Жәнібеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2685]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5515]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 32955]
|-
|35
|[[Медғат Кәрімұлы Құлжанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1308]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7958]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8119]
|-
|36
|[[Түрік қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1691]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 8247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 36696]
|-
|37
|[[Жасанды интеллект]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 1819]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 9070]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 30697]
|-
|38
|[[Доспамбет жырау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1888]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 2523]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 5800]
|-
|39
|[[Алтын Орда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 4468]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 28974]
|-
|40
|[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1888]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9335]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 39654]
|-
|41
|[[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 6065]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 27579]
|-
|42
|[[Қасым Аманжолов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2487]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3709]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 13602]
|-
|43
|[[Алаш партиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1661]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4169]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 29258]
|-
|44
|[[Махамбет Өтемісұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47581]
|-
|45
|[[Қасым хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3575]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 30886]
|-
|46
|[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1858]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 6636]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 56900]
|-
|47
|[[Біржан мен Сара айтысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 1787]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 2354]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 7197]
|-
|48
|[[Есім хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1266]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15740]
|-
|49
|[[Уикипедия:Форум]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 1168]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 4951]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 23521]
|-
|50
|[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1769]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 2726]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 16497]
|-
|51
|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1545]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4738]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 24690]
|-
|52
|[[Жүсіпбек Аймауытов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 2129]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 4627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 25232]
|-
|53
|[[Қазыбек би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 1040]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 4351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 18639]
|-
|54
|[[Лашын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD 1586]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD 1889]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD 3504]
|-
|55
|[[Сәкен Сейфуллин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1500]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 5146]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 29236]
|-
|56
|[[Есептеуіш техника тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%88_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1001]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%88_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2964]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%88_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3740]
|-
|57
|[[Сақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1465]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 6889]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 48599]
|-
|58
|[[Қимақ қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 911]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 3272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 14341]
|-
|59
|[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4229]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 42592]
|-
|60
|[[Ақбілек (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 4482]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 24332]
|-
|61
|[[Қожа Ахмет Ясауи]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 1508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 7654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 34143]
|-
|62
|[[Қазақ хандары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4021]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 31232]
|-
|63
|[[Сайын Мұратбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1381]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 13579]
|-
|64
|[[Кенесары хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2123]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5044]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 32321]
|-
|65
|[[Көне түркі жазбалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7783]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 18395]
|-
|66
|[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1533]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2791]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 53613]
|-
|67
|[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1099]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3578]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11927]
|-
|68
|[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 1537]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 4414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 41757]
|-
|69
|[[Абай жолы (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1468]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3940]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 34158]
|-
|70
|[[Ұлы Жібек жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1222]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 4643]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 33479]
|-
|71
|[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3883]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 27700]
|-
|72
|[[Ақ Орда (мемлекет)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 990]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 3013]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 27549]
|-
|73
|[[Әйтеке би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 835]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 3753]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 15782]
|-
|74
|[[Шәмші Қалдаяқов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1438]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 4843]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 27366]
|-
|75
|[[Жеті ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 3357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 14054]
|-
|76
|[[Жасуша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 1111]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 5222]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 18396]
|-
|77
|[[Қазақша Уикипедия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1520]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 3257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 10673]
|-
|78
|[[Қазақстанның жеті кереметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1279]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1885]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 22940]
|-
|79
|[[Қазақ хандығының құрылуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1061]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 2408]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 19802]
|-
|80
|[[Қазақ әліпбиі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 4721]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 23736]
|-
|81
|[[Жеті жарғы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 1132]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 3597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 24397]
|-
|82
|[[Қазақстан мерекелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1026]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9517]
|-
|83
|[[Ескендір (поэма)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 1192]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 2281]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 7934]
|-
|84
|[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 1165]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 2990]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 22768]
|-
|85
|[[Тәуке хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1109]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18198]
|-
|86
|[[Хақназар хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1083]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17686]
|-
|87
|[[Құрманғазы Сағырбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2742]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28263]
|-
|88
|[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 41491]
|-
|89
|[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1222]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 4013]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 49317]
|-
|90
|[[Қазақ рулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4150]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 32584]
|-
|91
|[[Мұхтар Шаханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1215]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 71225]
|-
|92
|[[Қоңырат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1145]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 3685]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 21404]
|-
|93
|[[Қорқыт ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1150]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 11627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 24342]
|-
|94
|[[Қазақстан тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1138]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 4369]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 24559]
|-
|95
|[[Әбіш Кекілбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1260]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2778]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 24145]
|-
|96
|[[Семей полигоны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 1133]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 4812]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 23156]
|-
|97
|[[Құралай Заманбекқызы Нұрқаділова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 167]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3217]
|-
|98
|[[Арғын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1174]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 3465]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 20902]
|-
|99
|[[Ұлпан (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1109]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2793]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 38463]
|-
|100
|[[Мұстафа Шоқай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 1087]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 2660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 23150]
|-
|101
|[[Қазақстан қорықтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1054]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5177]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29521]
|-
|102
|[[Көксерек (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1270]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 3263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 24454]
|-
|103
|[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1071]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3235]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26387]
|-
|104
|[[Санжар Керімбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1067]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2541]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12589]
|-
|105
|[[Уикипедия:Уикипедия туралы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 872]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 4973]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 21295]
|-
|106
|[[Төле би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 815]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 4311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 22363]
|-
|107
|[[Ас қорыту жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1003]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2172]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9876]
|-
|108
|[[Медеу Сәрсеке]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5 3477]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5 3987]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5 12663]
|-
|109
|[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11896]
|-
|110
|[[Әлемнің жаңа жеті кереметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1013]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1735]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 10205]
|-
|111
|[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 931]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 3295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 15877]
|-
|112
|[[Оғыз мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 702]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3638]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 14826]
|-
|113
|[[Ботай мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 699]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 4288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 17300]
|-
|114
|[[Астана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1382]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 4211]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 30775]
|-
|115
|[[Қайрат Нұртас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 954]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2215]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 11467]
|-
|116
|[[Қола дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 795]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 4330]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 17841]
|-
|117
|[[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3245]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4748]
|-
|118
|[[Дулат Исабеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1001]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2081]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 15362]
|-
|119
|[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1136]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2829]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 37394]
|-
|120
|[[Семирамида аспалы бағы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 910]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 1438]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 6568]
|-
|121
|[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 920]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2100]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 19005]
|-
|122
|[[Қабдеш Жұмаділов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1029]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16699]
|-
|123
|[[Компьютер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 770]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 2814]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 14895]
|-
|124
|[[Жылқы малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1031]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 29107]
|-
|125
|[[Алаш партиясының бағдарламасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 822]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1582]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 11530]
|-
|126
|[[Андроново мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 717]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 11375]
|-
|127
|[[Мәңгілік бала бейне]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 1073]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 1999]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 16189]
|-
|128
|[[Масғұт (дастан)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D2%93%D2%B1%D1%82_%28%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 892]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D2%93%D2%B1%D1%82_%28%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 1345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D2%93%D2%B1%D1%82_%28%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 3853]
|-
|129
|[[Біржан Қожағұлұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1002]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2145]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8974]
|-
|130
|[[Қазақ батырлар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 871]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 22178]
|-
|131
|[[Жарасқан Әбдірашев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 1266]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 4130]
|-
|132
|[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 898]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3350]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 27342]
|-
|133
|[[Қазақстан қалалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 980]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2748]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 20132]
|-
|134
|[[Әмір Темір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 912]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 2696]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 25093]
|-
|135
|[[Мұхаммед]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 938]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 3506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 23967]
|-
|136
|[[Мысыр пирамидалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 939]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7446]
|-
|137
|[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 1002]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 2318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 24518]
|-
|138
|[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 911]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 2811]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 9406]
|-
|139
|[[Ілияс Жансүгіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 998]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2585]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 39562]
|-
|140
|[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 900]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 13396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 18748]
|-
|141
|[[Ұшқан ұя]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 1002]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 2482]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 26715]
|-
|142
|[[Ғұндар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 3993]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 30018]
|-
|143
|[[Дана Өмірбайқызы Нұржігітова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1142]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1967]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4507]
|-
|144
|[[Оралхан Бөкей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 845]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 5586]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 23031]
|-
|145
|[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 913]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2365]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 19321]
|-
|146
|[[Қарахан мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1032]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3209]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 25358]
|-
|147
|[[Ұлытау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 947]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2691]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11565]
|-
|148
|[[Наймандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 918]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 3044]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 22166]
|-
|149
|[[Көшпенділер (трилогия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 882]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 2383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 12496]
|-
|150
|[[Тас дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 785]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 6393]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 19959]
|-
|151
|[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 1068]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 2875]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 22065]
|-
|152
|[[Түркістан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 852]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2880]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15138]
|-
|153
|[[Ақтабан шұбырынды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 800]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 2371]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 12923]
|-
|154
|[[Қабанбай батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 828]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3408]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 17678]
|-
|155
|[[Асқар Сүлейменов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 742]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1317]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7165]
|-
|156
|[[Жүсіп Баласағұни]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 800]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 8273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 18058]
|-
|157
|[[Ерболат Беделхан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 806]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 2510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 4882]
|-
|158
|[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 830]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2349]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10554]
|-
|159
|[[Салқам Жәңгір хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 774]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1622]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12828]
|-
|160
|[[Құтадғу білік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 855]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 3958]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 9520]
|-
|161
|[[Батыс Түрік қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 731]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 3505]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 20049]
|-
|162
|[[Моғолстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 689]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1986]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15958]
|-
|163
|[[Аңырақай шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 813]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2162]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 14274]
|-
|164
|[[Жошы хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 797]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 13926]
|-
|165
|[[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 711]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1692]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3922]
|-
|166
|[[Жусан иісі (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 850]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 17853]
|-
|167
|[[Шығыс Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 877]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14830]
|-
|168
|[[Тәуекел хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 720]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1500]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14152]
|-
|169
|[[Қызыл кітап]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 781]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 2413]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 22297]
|-
|170
|[[Қазақ тілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 828]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3197]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 13982]
|-
|171
|[[Баланы қырқынан шығару]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 793]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 2896]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 21870]
|-
|172
|[[Адай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 883]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 2604]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 14209]
|-
|173
|[[Қаңлылар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 681]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 3385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 24704]
|-
|174
|[[Химиялық элементтер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 838]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2638]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12175]
|-
|175
|[[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 623]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2093]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 8450]
|-
|176
|[[Оба індеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%B1%D0%B0_%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%96 39]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B1%D0%B0_%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%96 899]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%B1%D0%B0_%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%96 2466]
|-
|177
|[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 898]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1931]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 6159]
|-
|178
|[[Менің атым Қожа (хикаят)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 768]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 2096]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 17309]
|-
|179
|[[Қыпшақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 749]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2525]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 21261]
|-
|180
|[[BilimLand]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=BilimLand 1075]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=BilimLand 1364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=BilimLand 3658]
|-
|181
|[[АҚШ штаттарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 840]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2798]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16494]
|-
|182
|[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 828]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2607]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 27213]
|-
|183
|[[Махаббат, қызық мол жылдар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 853]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 3660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 19309]
|-
|184
|[[Еркебұлан Ролланұлы Мырзабек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1110]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 7064]
|-
|185
|[[Исатай-Махамбет көтерілісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 879]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1585]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 16209]
|-
|186
|[[Жыныстық қатынас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 830]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 9470]
|-
|187
|[[Үйсін мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 686]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 26237]
|-
|188
|[[Кіші жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 773]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2184]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 14007]
|-
|189
|[[Әпке (драма)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 843]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1556]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 16013]
|-
|190
|[[Сырым Датұлы бастаған қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 791]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16186]
|-
|191
|[[Ілияс Есенберлин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 787]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2028]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 10769]
|-
|192
|[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 872]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 2074]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 22595]
|-
|193
|[[Ерен еңбегі үшін медалі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 746]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 1180]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 3628]
|-
|194
|[[Қазақ газеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 791]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 1966]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 12754]
|-
|195
|[[Жаныс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 790]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2261]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 10868]
|-
|196
|[[Сөйлем мүшелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1187]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 18037]
|-
|197
|[[Қазақстан туы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 831]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 1762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 13496]
|-
|198
|[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 784]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 16402]
|-
|199
|[[Мұхаметжан Тынышбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 851]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9826]
|-
|200
|[[Ресей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 765]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 2315]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 16240]
|-
|201
|[[Керей хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 687]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1946]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15419]
|-
|202
|[[Алматы облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 727]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2619]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14129]
|-
|203
|[[Бұрындық хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 687]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1487]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9349]
|-
|204
|[[Қытай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 742]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 2441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 19126]
|-
|205
|[[Домендік атау жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 404]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1472]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2159]
|-
|206
|[[Қазақстан аудандары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 734]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3029]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 19360]
|-
|207
|[[Жамбыл Жабайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 44547]
|-
|208
|[[Еуропа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 2244]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 18044]
|-
|209
|[[Орбұлақ шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 671]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1415]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 12941]
|-
|210
|[[Сара Тастанбекқызы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 634]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 1024]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 3253]
|-
|211
|[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 752]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8616]
|-
|212
|[[Күнделік.кз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 862]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 1992]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 61410]
|-
|213
|[[Махмұд Қашқари]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 605]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 2212]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 9975]
|-
|214
|[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 709]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 2080]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 22211]
|-
|215
|[[Албан руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 764]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 2120]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 12463]
|-
|216
|[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 628]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 2145]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 15665]
|-
|217
|[[Жүйелік блок]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 436]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 1572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 5474]
|-
|218
|[[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 1001]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 1566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 18454]
|-
|219
|[[Жәнібек хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 685]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1928]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14123]
|-
|220
|[[Қарлұқ қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 608]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 3065]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 14492]
|-
|221
|[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 697]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1669]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12752]
|-
|222
|[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 708]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 2757]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 18382]
|-
|223
|[[Қазақстан Құрылтайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 641]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3946]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 10418]
|-
|224
|[[:Сурет:Female and male anus.jpg]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 1828]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 1903]
|-
|225
|[[Түргеш қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 3063]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 14825]
|-
|226
|[[Жетіқарақшы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 522]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 2442]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 16333]
|-
|227
|[[Диуани лұғат ат-түрк]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 586]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 1372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 4483]
|-
|228
|[[Есік Алтын адамы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 844]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 2603]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 29207]
|-
|229
|[[Сұңғыла]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 667]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 2170]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 10049]
|-
|230
|[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 744]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2057]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 17955]
|-
|231
|[[Есет Көтібарұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 751]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1639]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14166]
|-
|232
|[[Әлімұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 727]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2149]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12712]
|-
|233
|[[Диуани хикмет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 3128]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 7632]
|-
|234
|[[Табылды Досымов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 770]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 2427]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 10945]
|-
|235
|[[Моңғол империясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 583]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1988]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 17324]
|-
|236
|[[Жеті қазына]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 686]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 2176]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 17739]
|-
|237
|[[Қарғын (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 728]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1867]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 10105]
|-
|238
|[[Дулат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 689]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 1998]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 13621]
|-
|239
|[[Қадыр Мырза Әлі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 744]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 2075]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 22141]
|-
|240
|[[Күлтегін ескерткіші]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 3159]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 7478]
|-
|241
|[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1998]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11637]
|-
|242
|[[Алланың есімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 636]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2197]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 17043]
|-
|243
|[[Тыныс алу жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 740]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1679]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 11901]
|-
|244
|[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 755]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 2086]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 26844]
|-
|245
|[[Тың игеру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 1075]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 8687]
|-
|246
|[[Киіз үй]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 1619]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 19281]
|-
|247
|[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 728]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 25681]
|-
|248
|[[Қазақстан халық кеңесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 639]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 3533]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 5388]
|-
|249
|[[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 458]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 1904]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 7494]
|-
|250
|[[:Сурет:Қазақстан картасы.png]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B.png 634]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B.png 1545]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B.png 4811]
|-
|251
|[[Табын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 2129]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 12256]
|-
|252
|[[Мүшел жас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 685]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 2413]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 20061]
|-
|253
|[[Тұрар Рысқұлов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 704]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1902]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16138]
|-
|254
|[[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 605]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3788]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14102]
|-
|255
|[[КешYOU]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 643]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 3562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 24408]
|-
|256
|[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 643]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2127]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10105]
|-
|257
|[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 643]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1985]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 22203]
|-
|258
|[[Америка Құрама Штаттары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 668]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1992]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 16153]
|-
|259
|[[Бәйтерек (монумент)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 715]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 2009]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 22660]
|-
|260
|[[Абай облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 642]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1812]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8713]
|-
|261
|[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 596]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11640]
|-
|262
|[[Қарағанды облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 648]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2024]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10891]
|-
|263
|[[Арыстанбаб]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 635]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 1895]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 11410]
|-
|264
|[[Шежіре]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 664]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 3284]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 15263]
|-
|265
|[[Фариза Оңғарсынова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18578]
|-
|266
|[[Ғабиден Мұстафин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 1698]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 7660]
|-
|267
|[[Қазақ шежірелерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2237]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15388]
|-
|268
|[[Жетісу облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 621]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1820]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9049]
|-
|269
|[[Сартай батыр Байжанұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1010]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3590]
|-
|270
|[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 607]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 14210]
|-
|271
|[[Каспий теңізі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 599]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 2708]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 17314]
|-
|272
|[[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 736]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3897]
|-
|273
|[[Қобыланды батыр (жыр)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 474]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 1590]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 5998]
|-
|274
|[[Жамбыл облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1869]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10772]
|-
|275
|[[Қазақстан жол белгілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 641]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 16648]
|-
|276
|[[Қаһар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 542]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2852]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 10539]
|-
|277
|[[Қазақ-жоңғар соғыстары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1732]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 7294]
|-
|278
|[[Қызылорда облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 646]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1849]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9529]
|-
|279
|[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 618]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 8220]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 16251]
|-
|280
|[[Қорықтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2743]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 21551]
|-
|281
|[[Ноғай Ордасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 450]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 3006]
|-
|282
|[[Қарлығаштар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80 134]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80 933]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80 5185]
|-
|283
|[[Қожа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 604]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 1804]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 11978]
|-
|284
|[[Алғашқы ұстаз (кітап)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%29 652]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%29 1422]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%29 2004]
|-
|285
|[[Зат есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1967]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 19626]
|-
|286
|[[Күлтегін]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 2485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 6806]
|-
|287
|[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 675]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 3218]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 13212]
|-
|288
|[[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1925]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 7560]
|-
|289
|[[Төлен Әбдік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 621]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 1543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 7758]
|-
|290
|[[Абайдың қара сөздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 639]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1820]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11793]
|-
|291
|[[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 809]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1774]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 18352]
|-
|292
|[[Әбілқайыр хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 2033]
|-
|293
|[[Ұлы жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 584]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1837]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 12687]
|-
|294
|[[Арман Оразбайұлы Қырықбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 605]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5573]
|-
|295
|[[Бақытсыз Жамал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1825]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 22682]
|-
|296
|[[Дауыссыз дыбыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 2315]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 8405]
|-
|297
|[[Метафора]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 565]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 1392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 9177]
|-
|298
|[[Әділет (партия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 656]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 5264]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 14413]
|-
|299
|[[Санау жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1779]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 4052]
|-
|300
|[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2309]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 24759]
|-
|301
|[[Батыс Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 565]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1911]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12956]
|-
|302
|[[Оңтүстік Америка]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 9662]
|-
|303
|[[Қазақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 545]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1796]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 15667]
|-
|304
|[[Уикипедия:Қауым порталы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1810]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 7226]
|-
|305
|[[Қыз Жібек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 5529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 19951]
|-
|306
|[[Қазақ жүздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 507]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9547]
|-
|307
|[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 509]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 2646]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 14993]
|-
|308
|[[Операциялық жүйелер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 1338]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 5491]
|-
|309
|[[Африка]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 573]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 10525]
|-
|310
|[[Желтоқсан көтерілісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 661]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 56168]
|-
|311
|[[Домбыра]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 596]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 1624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 19197]
|-
|312
|[[Қырғызстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1842]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9494]
|-
|313
|[[Жиде]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5 578]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5 1113]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5 2971]
|-
|314
|[[Уикипедия:Анықтама]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 442]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 2010]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 8676]
|-
|315
|[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1387]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 6844]
|-
|316
|[[Исатай Тайманұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1670]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13298]
|-
|317
|[[Әлем елдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1665]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10783]
|-
|318
|[[Ақан сері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 641]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 1636]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 15386]
|-
|319
|[[Абак]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%BA 378]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%BA 687]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%BA 1030]
|-
|320
|[[Қазақстан өзендері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1939]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 17135]
|-
|321
|[[Ақсу-Жабағылы қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 2399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 18992]
|-
|322
|[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 1724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 18534]
|-
|323
|[[Орта жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1801]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 11052]
|-
|324
|[[Қазақ ұлттық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2507]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 14065]
|-
|325
|[[Мұхит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 520]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 1417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 10884]
|-
|326
|[[Өзбекстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1967]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11054]
|-
|327
|[[Қазақ ұлттық киімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2206]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 14550]
|-
|328
|[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1363]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14858]
|-
|329
|[[Құран]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 513]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 1379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 9966]
|-
|330
|[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14109]
|-
|331
|[[Елтаңба]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 1098]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 7826]
|-
|332
|[[Еңсегей Бойлы Ер Есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D1%81%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%91%D0%BE%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 390]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D1%81%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%91%D0%BE%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 705]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D1%81%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%91%D0%BE%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 1819]
|-
|333
|[[Көңіл шай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 518]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 1607]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 9946]
|-
|334
|[[Қазіргі қызметтегі мемлекет және үкімет басшылары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1308]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1648]
|-
|335
|[[Бесікке салу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 532]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1327]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 19303]
|-
|336
|[[Сұлтан Бейбарыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 10066]
|-
|337
|[[Ысты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 522]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2185]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11147]
|-
|338
|[[Асхат Сергеевич Ниязов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 481]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5164]
|-
|339
|[[Қорғансыздың күні (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1535]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 11604]
|-
|340
|[[Жер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 1891]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 10278]
|-
|341
|[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 444]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 2538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 10984]
|-
|342
|[[Айтыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 1029]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 9141]
|-
|343
|[[Шығыс Түрік қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 452]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2184]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 11786]
|-
|344
|[[ChatGPT]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ChatGPT 586]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ChatGPT 1622]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ChatGPT 8410]
|-
|345
|[[ДНҚ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 1624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 10255]
|-
|346
|[[Арал теңізі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 563]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 3248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 17242]
|-
|347
|[[Қазақстан географиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 488]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 11609]
|-
|348
|[[Ақбөкен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 2195]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 35872]
|-
|349
|[[Қазақстан Республикасының заңдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 547]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1906]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9044]
|-
|350
|[[Азия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 491]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1553]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 12593]
|-
|351
|[[Жоңғар шапқыншылығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1585]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 9321]
|-
|352
|[[Алаш қозғалысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1404]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 6994]
|-
|353
|[[Компьютерлік желі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 444]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 1697]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 5772]
|-
|354
|[[Атырау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 6253]
|-
|355
|[[Рахымжан Қасымғалиұлы Отарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 517]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 790]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1944]
|-
|356
|[[Шөмекей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 517]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 1767]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9347]
|-
|357
|[[Жаһандану]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 1055]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 6336]
|-
|358
|[[Жоңғар хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 6635]
|-
|359
|[[Сіргелі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 509]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 1643]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 10631]
|-
|360
|[[Тоғыз-құмалақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 545]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 1477]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 15356]
|-
|361
|[[Ұстаз (цифрлық платформа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 652]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1934]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 5105]
|-
|362
|[[Тәттімбет Қазанғапұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF%D2%B1%D0%BB%D1%8B 522]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF%D2%B1%D0%BB%D1%8B 874]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4944]
|-
|363
|[[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 1398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 7116]
|-
|364
|[[Дыбыс үндестігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 491]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 1836]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 6491]
|-
|365
|[[Соңғы көш (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%A3%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%A3%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 999]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%A3%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3029]
|-
|366
|[[Шымкент]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 2007]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 11176]
|-
|367
|[[Абдолла Қарсақбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 965]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2629]
|-
|368
|[[Қазақтың боғауыз сөздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 488]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11690]
|-
|369
|[[Сын есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 461]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1924]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 14541]
|-
|370
|[[Ерке сылқым (күй)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 448]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1086]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6140]
|-
|371
|[[Түркістан (қала)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 2325]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 14555]
|-
|372
|[[Ақтөбе облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 530]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1819]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9828]
|-
|373
|[[Әл-Фатиха сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1716]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 20205]
|-
|374
|[[Түркия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 1390]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 9339]
|-
|375
|[[Мөңке би Тілеуұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 403]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3380]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6573]
|-
|376
|[[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1824]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 10273]
|-
|377
|[[Ақмола облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1507]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8426]
|-
|378
|[[Салауат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 495]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 2111]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 17560]
|-
|379
|[[Қан мен тер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 443]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 1265]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 11462]
|-
|380
|[[Кенен Әзірбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1317]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4716]
|-
|381
|[[Sadraddin]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Sadraddin 356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Sadraddin 1746]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Sadraddin 8962]
|-
|382
|[[Дулат Бабатайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3643]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17409]
|-
|383
|[[Құрмет ордені]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 484]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 1185]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 5257]
|-
|384
|[[Алтай таулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 369]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7325]
|-
|385
|[[Әміре Қашаубаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 472]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 943]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13619]
|-
|386
|[[Қасым ханның қасқа жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 423]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1221]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 9873]
|-
|387
|[[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 578]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 1012]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 9693]
|-
|388
|[[Шығай хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 436]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 946]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6031]
|-
|389
|[[Бұланты шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1056]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 7114]
|-
|390
|[[Кіші жүздің Ресейге қосылуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 773]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 6900]
|-
|391
|[[Дауысты дыбыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 455]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 2174]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 8714]
|-
|392
|[[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1593]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 18144]
|-
|393
|[[Алаш Орда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 484]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 12564]
|-
|394
|[[Мемлекет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 1536]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 7283]
|-
|395
|[[Бәкір Яхиянұлы Баяхунов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%AF%D1%85%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D1%85%D1%83%D0%BD%D0%BE%D0%B2 484]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%AF%D1%85%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D1%85%D1%83%D0%BD%D0%BE%D0%B2 502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%AF%D1%85%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D1%85%D1%83%D0%BD%D0%BE%D0%B2 563]
|-
|396
|[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1061]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 8187]
|-
|397
|[[Менің атым Қожа (фильм)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 444]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 1373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 10124]
|-
|398
|[[Эпитет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 1103]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 6795]
|-
|399
|[[Айша бибі кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 484]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1667]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13612]
|-
|400
|[[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 523]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 1199]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 14120]
|-
|401
|[[Мемлекеттік Егемендік Туралы Декларация]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 615]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 3185]
|-
|402
|[[Мақала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1145]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 7164]
|-
|403
|[[Спандияр Көбеев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80_%D0%9A%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D0%B5%D0%B2 466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80_%D0%9A%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D0%B5%D0%B2 802]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80_%D0%9A%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D0%B5%D0%B2 4127]
|-
|404
|[[Конституция]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 472]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 2534]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 6774]
|-
|405
|[[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 534]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1161]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12175]
|-
|406
|[[Екпін]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D0%BF%D1%96%D0%BD 486]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D0%BF%D1%96%D0%BD 1460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D0%BF%D1%96%D0%BD 4486]
|-
|407
|[[Ислам]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 403]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 1258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 10814]
|-
|408
|[[Жалайыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 423]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 10108]
|-
|409
|[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 444]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1442]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 39504]
|-
|410
|[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 515]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1836]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6648]
|-
|411
|[[Марат Мәдетұлы Оралғазин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 578]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 1248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 3346]
|-
|412
|[[Тұсаукесер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 487]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 1374]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 13509]
|-
|413
|[[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 424]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 950]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5816]
|-
|414
|[[Туыстық атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1807]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 19778]
|-
|415
|[[ALEM (Ninety One)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 2450]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 11766]
|-
|416
|[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 548]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1308]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 9431]
|-
|417
|[[Үндістан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 424]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11765]
|-
|418
|[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2794]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11535]
|-
|419
|[[Сырдария]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1524]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 10600]
|-
|420
|[[Балқаш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 429]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 2188]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 14824]
|-
|421
|[[Қ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A 409]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A 1333]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A 9500]
|-
|422
|[[Кек алушылар: Финал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%3A_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB 349]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%3A_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB 1159]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%3A_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB 2619]
|-
|423
|[[Философия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 403]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 2687]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 9001]
|-
|424
|[[Жансая Мұратбекқызы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%8F_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 413]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%8F_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 768]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%8F_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 1794]
|-
|425
|[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 1187]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 6063]
|-
|426
|[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1708]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 10674]
|-
|427
|[[Алтын Қыран ордені]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 436]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 675]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 2363]
|-
|428
|[[Мәдениет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 1759]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 7814]
|-
|429
|[[Жабайы алма (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 490]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1066]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 6698]
|-
|430
|[[Қазақ билері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1369]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9904]
|-
|431
|[[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 479]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1524]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20330]
|-
|432
|[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 505]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7778]
|-
|433
|[[Маңғыстау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 465]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1742]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10693]
|-
|434
|[[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 545]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1063]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12265]
|-
|435
|[[Созақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 2815]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 3931]
|-
|436
|[[Байбақты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 474]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 7315]
|-
|437
|[[Қызылорда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 432]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 1388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 9405]
|-
|438
|[[Мұхаммед Хайдар Дулати]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 1059]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 1614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 7656]
|-
|439
|[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1772]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 8740]
|-
|440
|[[Отырар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 530]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 1420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 13681]
|-
|441
|[[Қаракесек (Арғын)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 1714]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 10886]
|-
|442
|[[Қарағанды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 380]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 7457]
|-
|443
|[[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 471]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1059]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 9244]
|-
|444
|[[Олжас Омарұлы Сүлейменов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15659]
|-
|445
|[[Тұран ойпаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 1147]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 4384]
|-
|446
|[[Керей (тайпа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 454]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1450]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 8787]
|-
|447
|[[Үркер (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%80_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 578]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%80_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 963]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%80_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3231]
|-
|448
|[[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1470]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7550]
|-
|449
|[[Жаппас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 1346]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 6509]
|-
|450
|[[Әбділда Тәжібаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 833]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6072]
|-
|451
|[[Мұрат Мөңкеұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3709]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4264]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15649]
|-
|452
|[[Досқан Қалиұлы Жолжақсынов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 415]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4019]
|-
|453
|[[Қыпшақ хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 14290]
|-
|454
|[[Раушангүлділер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D2%AF%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D2%AF%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 702]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D2%AF%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 3149]
|-
|455
|[[Жігіттер тобы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 1138]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 6105]
|-
|456
|[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 472]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 1608]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 16295]
|-
|457
|[[Қазақстандағы саяси партиялар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2344]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 9703]
|-
|458
|[[Жапония]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 12894]
|-
|459
|[[Гүлнұр Манатқызы Оразымбетова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 958]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7113]
|-
|460
|[[Осман империясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 436]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1059]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 10566]
|-
|461
|[[Ұстаз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7 410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7 1012]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7 3924]
|-
|462
|[[Есімдік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 537]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 1313]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 14226]
|-
|463
|[[Зейнеп Ахметова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 880]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5879]
|-
|464
|[[Жүсіп Ақшораев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1772]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6639]
|-
|465
|[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 346]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1733]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 5226]
|-
|466
|[[Алаш автономиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 478]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1128]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 10957]
|-
|467
|[[Қайым Мұқамедханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 432]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1092]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7436]
|-
|468
|[[Ескендір Зұлқарнайын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 1130]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 8739]
|-
|469
|[[Қасым Қайсенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1025]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16039]
|-
|470
|[[Қазақстан елтаңбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 486]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1072]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 8502]
|-
|471
|[[:Санат:Қазақстан әншілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11506]
|-
|472
|[[Майқы би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 464]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 3390]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 7672]
|-
|473
|[[Тоқтамыс хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1001]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6225]
|-
|474
|[[Райымбек батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1696]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10321]
|-
|475
|[[Сөз таптары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 435]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1426]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 12602]
|-
|476
|[[Өскемен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 423]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1403]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 7581]
|-
|477
|[[Өмірзая (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2223]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2599]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 31183]
|-
|478
|[[Солтүстік Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 471]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 7220]
|-
|479
|[[Беріш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 450]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1332]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 7572]
|-
|480
|[[Қазақстан темір жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1129]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 7156]
|-
|481
|[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1067]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7168]
|-
|482
|[[Шанышқылы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 409]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 7509]
|-
|483
|[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 429]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 9654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 10957]
|-
|484
|[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1233]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10341]
|-
|485
|[[Айдос Сәкенұлы Мырзахметов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%81_%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%81_%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%81_%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1373]
|-
|486
|[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 15239]
|-
|487
|[[Ми]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B8 362]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8 1106]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B8 8848]
|-
|488
|[[Процессор]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80 255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80 1323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80 3714]
|-
|489
|[[Тараз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 435]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 1238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 8380]
|-
|490
|[[Руслан Тай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 408]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 1555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 5683]
|-
|491
|[[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 423]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1495]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 16175]
|-
|492
|[[Тоқтар Серіков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1074]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8523]
|-
|493
|[[Логикалық элементтер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 1069]
|-
|494
|[[Тынық мұхит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 435]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 1062]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 8017]
|-
|495
|[[Жақайым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 435]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1246]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5832]
|-
|496
|[[Мемлекеттік ту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 1055]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 6452]
|-
|497
|[[Сиқым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 435]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 7459]
|-
|498
|[[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1206]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8865]
|-
|499
|[[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1652]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 20089]
|-
|500
|[[Аристотель]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C 332]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C 1999]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C 6722]
|-
|501
|[[Аңыздың ақыры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 512]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 823]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 16637]
|-
|502
|[[Қызғалдақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 363]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 1142]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 17884]
|-
|503
|[[Бесін намазы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1732]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 14388]
|-
|504
|[[Жануарлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 9373]
|-
|505
|[[YouTube]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=YouTube 422]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=YouTube 820]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=YouTube 4096]
|-
|506
|[[Бөгенбай батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 427]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 9082]
|-
|507
|[[Ақтөбе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 391]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 1420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 9943]
|-
|508
|[[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 409]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1244]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 6322]
|-
|509
|[[Менің Қазақстаным (ән)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%28%D3%99%D0%BD%29 424]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%28%D3%99%D0%BD%29 936]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%28%D3%99%D0%BD%29 4225]
|-
|510
|[[Ұлы Отан соғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 421]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 20775]
|-
|511
|[[Халел Досмұхамедов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 1110]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 6728]
|-
|512
|[[Дарын республикалық ғылыми-практикалық орталығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1074]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 3282]
|-
|513
|[[Алшын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 435]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 1166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 6571]
|-
|514
|[[Дермене (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B5_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B5_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 861]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B5_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2119]
|-
|515
|[[Сегізаяқ (өлең)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 426]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 3347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 8842]
|-
|516
|[[Көзімнің қарасы...]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 1300]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 10943]
|-
|517
|[[Бөкей Ордасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 998]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 8932]
|-
|518
|[[Шахмұрат Мүтәліп]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 371]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 1318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 5902]
|-
|519
|[[Өсімдіктер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 336]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1477]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 8582]
|-
|520
|[[Шеркеш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 1427]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 9255]
|-
|521
|[[Солтүстік Америка]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1374]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 8038]
|-
|522
|[[Құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 646]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1001]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 8496]
|-
|523
|[[Қазақстанның Қызыл кітабы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 1150]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 7649]
|-
|524
|[[Бұлшық ет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 381]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 1302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 9576]
|-
|525
|[[Келінжан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 6793]
|-
|526
|[[Адай күйі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 456]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 824]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 4721]
|-
|527
|[[Қан топтары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1234]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 9668]
|-
|528
|[[Фонетика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 380]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1822]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 5867]
|-
|529
|[[Уәлибек Әбдірайымов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1015]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 3788]
|-
|530
|[[Орталық Азия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2305]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 13231]
|-
|531
|[[Вагиналды секс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 1015]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 3884]
|-
|532
|[[Домалақ ана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 423]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 7755]
|-
|533
|[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7511]
|-
|534
|[[Лай суға май бітпес қой өткенге...]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D1%96%D1%82%D0%BF%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D0%B9_%D3%A9%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5... 262]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D1%96%D1%82%D0%BF%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D0%B9_%D3%A9%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5... 1285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D1%96%D1%82%D0%BF%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D0%B9_%D3%A9%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5... 2011]
|-
|535
|[[Махмұд Айдарханұлы Сабырхан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 107]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 646]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 2023]
|-
|536
|[[Орал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 393]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 1297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 7358]
|-
|537
|[[Публицистикалық стиль]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 403]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 1117]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 7535]
|-
|538
|[[Ғани Мұратбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 461]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1059]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4871]
|-
|539
|[[Қайталау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83 365]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83 906]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83 5248]
|-
|540
|[[Мәтін]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 1607]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 8365]
|-
|541
|[[Литосфера]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 801]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 3436]
|-
|542
|[[Қарауыл руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 1171]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 5675]
|-
|543
|[[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%BE%D0%B2 361]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5332]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6704]
|-
|544
|[[Программалық жасақтама]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 378]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1282]
|-
|545
|[[Қантамырлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 716]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 4788]
|-
|546
|[[Аналды секс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 997]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 4716]
|-
|547
|[[Қадырғали Жалайыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 327]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 918]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 4899]
|-
|548
|[[Франция]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 1184]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 8071]
|-
|549
|[[Таз руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1416]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7372]
|-
|550
|[[Ертіс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 380]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 1306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 9572]
|-
|551
|[[Қазақстан ұлттық парктерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1416]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7846]
|-
|552
|[[Жыраулық поэзия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%B7%D0%B8%D1%8F 340]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%B7%D0%B8%D1%8F 792]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2364]
|-
|553
|[[Байұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1532]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6823]
|-
|554
|[[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 1225]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 8330]
|-
|555
|[[Мұғалжар тауы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 973]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 4263]
|-
|556
|[[Ұлы Қытай қорғаны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 390]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 971]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 6253]
|-
|557
|[[Смағұл Сәдуақасов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 868]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 6363]
|-
|558
|[[Шымыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1072]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 6299]
|-
|559
|[[Ферменттер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 836]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 4203]
|-
|560
|[[Ежелгі Мысыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 354]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 1438]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 5196]
|-
|561
|[[Артемида ғибадатханасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%93%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 369]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%93%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%93%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 2671]
|-
|562
|[[Қаракерей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1108]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 6971]
|-
|563
|[[Етістік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 409]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 1168]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 12724]
|-
|564
|[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 958]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7385]
|-
|565
|[[Шұғаның белгісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 919]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 12825]
|-
|566
|[[Байлар-Жандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 333]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1183]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5764]
|-
|567
|[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 341]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13166]
|-
|568
|[[Алтын Орда хандарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 928]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8426]
|-
|569
|[[Кәмшат Жолдыбаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 5755]
|-
|570
|[[Il’han Ihsan]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Il%E2%80%99han_Ihsan 324]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Il%E2%80%99han_Ihsan 804]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Il%E2%80%99han_Ihsan 2640]
|-
|571
|[[Қарагөз (трагедия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 891]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 4389]
|-
|572
|[[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 387]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 970]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6030]
|-
|573
|[[Уикипедия:Видео сабақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5869]
|-
|574
|[[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7467]
|-
|575
|[[Азаматтық құқық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 1370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 5680]
|-
|576
|[[Әбілхан Қастеев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 432]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 1390]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 18369]
|-
|577
|[[Ұлыбритания]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 390]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1442]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 7899]
|-
|578
|[[Жәңгір-Керей хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 867]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6446]
|-
|579
|[[Қазақстанның биік тау шыңдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4631]
|-
|580
|[[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 987]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 8632]
|-
|581
|[[Теңеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%83 330]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%83 805]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%83 5200]
|-
|582
|[[Жақып Ақбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 841]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4922]
|-
|583
|[[Түркілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 8535]
|-
|584
|[[Ұрыс хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 917]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6866]
|-
|585
|[[Сөз тіркесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 1124]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 12732]
|-
|586
|[[Персептрон]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 1678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 1740]
|-
|587
|[[Жайдарман]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 384]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1119]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 6959]
|-
|588
|[[Сүйінбай Аронұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1215]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15543]
|-
|589
|[[Гауһартас (фильм)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 881]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 5282]
|-
|590
|[[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 343]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1145]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8772]
|-
|591
|[[Франция қалаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 367]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1175]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7396]
|-
|592
|[[IP мекенжайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=IP_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 217]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=IP_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1901]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=IP_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2753]
|-
|593
|[[Оғыздар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 287]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 1311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 5569]
|-
|594
|[[Шылау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 380]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 1083]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 13048]
|-
|595
|[[Моңғол шапқыншылығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1035]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 10202]
|-
|596
|[[Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 340]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 843]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4531]
|-
|597
|[[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 344]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 844]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4785]
|-
|598
|[[Крест жорықтары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 895]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 11435]
|-
|599
|[[Төре]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 1084]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 6812]
|-
|600
|[[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 367]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 901]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7210]
|-
|601
|[[Ежелгі Грекия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 910]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 6830]
|-
|602
|[[Талас шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 313]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 9065]
|-
|603
|[[Энеолит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 289]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 1575]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 5642]
|-
|604
|[[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 1081]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 3384]
|-
|605
|[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 355]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1191]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 8158]
|-
|606
|[[Qazaqstan (телеарна)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 974]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 5336]
|-
|607
|[[Көңіл толқыны (күй)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 369]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1148]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6253]
|-
|608
|[[Аустралия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 374]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1130]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 7594]
|-
|609
|[[Асқазан аурулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12585]
|-
|610
|[[Төртқара]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 365]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 1084]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 5863]
|-
|611
|[[1860 жылдарындағы әкімшілік реформалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 604]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 11273]
|-
|612
|[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 338]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1496]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9906]
|-
|613
|[[Жазғы Азия ойындары 2026]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D2%93%D1%8B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_2026 56]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D2%93%D1%8B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_2026 2953]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D2%93%D1%8B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_2026 3493]
|-
|614
|[[Қаратпа сөз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BF%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7 228]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BF%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7 501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BF%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7 2400]
|-
|615
|[[Тәж Махал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D0%B6_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BB 328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D0%B6_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BB 725]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D0%B6_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BB 3935]
|-
|616
|[[Септік жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1517]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 12584]
|-
|617
|[[Үстеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 343]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 1169]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 16738]
|-
|618
|[[Жұбан Молдағалиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 818]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 4912]
|-
|619
|[[Ахмед Иүгінеки]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%98%D2%AF%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B8 340]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%98%D2%AF%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B8 698]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%98%D2%AF%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B8 3121]
|-
|620
|[[Матай (ру бірлестігі)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 1214]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 7156]
|-
|621
|[[Еуразия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 333]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1233]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 7146]
|-
|622
|[[Сақтандыру полисі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%96 371]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%96 392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%96 606]
|-
|623
|[[Қазақстан телеарналары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 817]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3224]
|-
|624
|[[Саңырауқұлақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1186]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7915]
|-
|625
|[[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 292]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1177]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4567]
|-
|626
|[[Дүние жүзінің саяси картасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 308]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 1062]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 4929]
|-
|627
|[[Атырау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 7157]
|-
|628
|[[Ұйқы безі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 1017]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 6762]
|-
|629
|[[Мекемтас Мырзахметұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1089]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4566]
|-
|630
|[[Арқайым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1364]
|-
|631
|[[Тама]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1066]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 5350]
|-
|632
|[[Түйе малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1152]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9547]
|-
|633
|[[Футбол]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 983]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 10943]
|-
|634
|[[Ғибрат Азубаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%B7%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 225]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%B7%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%B7%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1414]
|-
|635
|[[Бәйдібек Қарашаұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1049]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7196]
|-
|636
|[[Фотосинтез]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%B7 339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%B7 919]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%B7 7229]
|-
|637
|[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 342]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1031]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 9672]
|-
|638
|[[Қорқай дұғасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 340]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 951]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 4664]
|-
|639
|[[Түркістан автономиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 739]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 11740]
|-
|640
|[[Шортанбай Қанайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2261]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2873]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14334]
|-
|641
|[[Моңғолия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1057]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 6649]
|-
|642
|[[Батыс Сібір жазығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D1%96%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B 243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D1%96%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B 800]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D1%96%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B 2663]
|-
|643
|[[Жайық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1116]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 8194]
|-
|644
|[[Шешендік өнер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 1205]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 4708]
|-
|645
|[[Жетісу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 1112]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 7620]
|-
|646
|[[Қырғыз руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1122]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6462]
|-
|647
|[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 329]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 1135]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 8818]
|-
|648
|[[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1113]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4616]
|-
|649
|[[Түрікменстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 963]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 5201]
|-
|650
|[[Мата атаулары мен түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8657]
|-
|651
|[[Олжас Абайұлы Бектенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1736]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4674]
|-
|652
|[[Логикалық заңдар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80 465]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80 501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80 689]
|-
|653
|[[Қатысушы:Aldogarov]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AAldogarov 318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AAldogarov 710]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AAldogarov 1088]
|-
|654
|[[Қарақытай мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1210]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 9574]
|-
|655
|[[Волейбол]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 820]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 7915]
|-
|656
|[[Рақымжан Қошқарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 895]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9456]
|-
|657
|[[Мақал-мәтелдер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 355]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 972]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 8922]
|-
|658
|[[Көшпелілер рухани мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 734]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2452]
|-
|659
|[[Нұралы хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 330]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 708]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5022]
|-
|660
|[[:Санат:Қазақ батырлары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 325]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1945]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6821]
|-
|661
|[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 324]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6481]
|-
|662
|[[Шапырашты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 7477]
|-
|663
|[[Тайыр Жарықұлы Жароков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%B2 376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%B2 589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3288]
|-
|664
|[[Адам эволюциясының негізгі кезеңдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%8D%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%8D%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2118]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%8D%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8213]
|-
|665
|[[Қазақтың балаға ат қою рәсімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 296]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 845]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 5889]
|-
|666
|[[Ботбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 374]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1109]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 7121]
|-
|667
|[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 312]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9314]
|-
|668
|[[Мұзафар Әлімбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 284]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 659]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4497]
|-
|669
|[[Сүтқоректілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 422]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 940]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 7767]
|-
|670
|[[Сәкен Қордабайұлы Майғазиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 701]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3248]
|-
|671
|[[Ақ кеме (кітап)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5_%28%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%29 380]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5_%28%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%29 784]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5_%28%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%29 1313]
|-
|672
|[[Алпамыс батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1119]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 8546]
|-
|673
|[[Теміреткі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 350]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 1146]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 9634]
|-
|674
|[[Неолит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 1597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 6735]
|-
|675
|[[Нұрлан Бегалыұлы Еспанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 315]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1058]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5481]
|-
|676
|[[Батыс Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1153]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9897]
|-
|677
|[[Роза Мұқанова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 380]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 751]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4612]
|-
|678
|[[Германия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1110]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 8361]
|-
|679
|[[Жүрек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 342]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 993]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 7976]
|-
|680
|[[18 ғасырдың бірінші ширегіндегі қазақ хандығының ішкі және сыртқы жағдайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3971]
|-
|681
|[[Халықаралық студенттер күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D1%83%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D1%83%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D1%83%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1245]
|-
|682
|[[Дәрумен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 5201]
|-
|683
|[[Сан есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1079]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 11929]
|-
|684
|[[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 349]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1695]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 15964]
|-
|685
|[[Жетісу Алатауы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 670]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 4696]
|-
|686
|[[Күн жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 286]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 905]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 7038]
|-
|687
|[[Педагогика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 5751]
|-
|688
|[[Семей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 320]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1113]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 6425]
|-
|689
|[[Надежда Давыдовна Тоқаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 307]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 835]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 3214]
|-
|690
|[[Асқорыту мүшелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 330]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 693]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 4902]
|-
|691
|[[Зарина Кармен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 381]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1320]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 7153]
|-
|692
|[[Зу-Зу Күлпаш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 863]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 5970]
|-
|693
|[[Серік Ибрагимов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 465]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1941]
|-
|694
|[[Сібір хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D0%B1%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 262]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D0%B1%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 781]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D0%B1%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 5252]
|-
|695
|[[Суан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 344]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1145]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 7510]
|-
|696
|[[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 279]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1200]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 7414]
|-
|697
|[[Макаров тапаншасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 932]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 4933]
|-
|698
|[[Ғылым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 296]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 1590]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 6079]
|-
|699
|[[Ғылыми стиль]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 308]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 900]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 4438]
|-
|700
|[[Хамит Ерғалиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82_%D0%95%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82_%D0%95%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 545]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82_%D0%95%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2229]
|-
|701
|[[Әбілмәмбет хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BC%D3%99%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D1%85%D0%B0%D0%BD 301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BC%D3%99%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D1%85%D0%B0%D0%BD 717]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BC%D3%99%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3845]
|-
|702
|[[Жұлдыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 287]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 7255]
|-
|703
|[[Одағай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 374]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 878]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 8789]
|-
|704
|[[16-17 ғасырлардағы Қазақ хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=16-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=16-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 628]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=16-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 4429]
|-
|705
|[[Омыртқасыздар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 519]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 2167]
|-
|706
|[[Бақытжан Бейсәліұлы Қаратаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 327]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 712]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3331]
|-
|707
|[[Ұлбике Жанкелдіқызы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B8%D0%BA%D0%B5_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B8%D0%BA%D0%B5_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B8%D0%BA%D0%B5_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 2462]
|-
|708
|[[Сыбайлас жемқорлық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 310]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 932]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 7156]
|-
|709
|[[Бүркіт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 2263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 7542]
|-
|710
|[[Петр Моисеевич Поспелов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2 335]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2 394]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2 786]
|-
|711
|[[Арыстан баб кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 973]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 11514]
|-
|712
|[[Бақытжан Момышұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 668]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3185]
|-
|713
|[[Жаужүрек мың бала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 977]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 7369]
|-
|714
|[[Ақуыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 1389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 6297]
|-
|715
|[[Зар Заман ақындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1007]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 14213]
|-
|716
|[[Қаңлы (тайпа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1231]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 7235]
|-
|717
|[[Қазақ халқының қалыптасуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 281]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 738]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 4176]
|-
|718
|[[Қазақстан банктерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 324]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 955]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4748]
|-
|719
|[[Түрксіб]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%B1 393]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%B1 852]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%B1 6381]
|-
|720
|[[Солтүстік Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 315]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1052]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 7837]
|-
|721
|[[Қайып хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D1%85%D0%B0%D0%BD 327]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D1%85%D0%B0%D0%BD 872]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4535]
|-
|722
|[[География]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 1638]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 6455]
|-
|723
|[[Атмосфера]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 985]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 6189]
|-
|724
|[[Павлодар облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1144]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 6298]
|-
|725
|[[Мұстафа Өзтүрiк]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 324]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 751]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 8965]
|-
|726
|[[Кете (ру)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 948]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 4515]
|-
|727
|[[Қазақстандағы хандық биліктің жойылуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 315]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 488]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 5033]
|-
|728
|[[Уикипедия:Telegram]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 246]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 1106]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 5555]
|-
|729
|[[Соқырішек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 303]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1050]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 7356]
|-
|730
|[[Тарақты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1015]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5429]
|-
|731
|[[Кемел Тоқаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 935]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3444]
|-
|732
|[[Жедел жады]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D0%B4%D1%8B 201]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D0%B4%D1%8B 810]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D0%B4%D1%8B 1894]
|-
|733
|[[Есекжем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 998]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 4820]
|-
|734
|[[Шарын шатқалы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 377]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1498]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 8814]
|-
|735
|[[Барақ хан (Орта жүз)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 300]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 2725]
|-
|736
|[[Еңлік-Кебек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1005]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 14695]
|-
|737
|[[Бірінші Мемлекеттік Дума]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 909]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 10139]
|-
|738
|[[Бауыр (орган)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%29 330]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%29 848]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%29 5534]
|-
|739
|[[Логика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 381]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 571]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1655]
|-
|740
|[[Жетіру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 335]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 915]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 4876]
|-
|741
|[[Жау тылындағы бала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 327]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 658]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 19891]
|-
|742
|[[Ақпан төңкерісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 369]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 962]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 5930]
|-
|743
|[[Жол белгілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 324]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 992]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8919]
|-
|744
|[[Айқын Төлепберген]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 338]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 1009]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 6214]
|-
|745
|[[Қазақстан Республикасының Тіл туралы Заңы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 1214]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 5522]
|-
|746
|[[Ақпарат-коммуникация технологиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82-%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82-%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1535]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82-%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5576]
|-
|747
|[[Бата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0 290]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0 889]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0 4333]
|-
|748
|[[Тұмау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%83 289]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%83 688]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%83 3725]
|-
|749
|[[Қазақстан теңгесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 1097]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 18729]
|-
|750
|[[Қаракесек (Әлімұлы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 305]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 885]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 5103]
|-
|751
|[[Сұр келес]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81 336]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81 365]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81 709]
|-
|752
|[[Құнанбай Өскенбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 343]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9270]
|-
|753
|[[Тәуелдік жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 281]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1250]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 9908]
|-
|754
|[[Қазақ халық аңыздары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 720]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 8666]
|-
|755
|[[Ақтау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 270]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1121]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 7270]
|-
|756
|[[Соғыс психологиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 576]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1025]
|-
|757
|[[Биология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1350]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 6494]
|-
|758
|[[Қан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD 345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD 952]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD 6668]
|-
|759
|[[Қазақ энциклопедиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 820]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3936]
|-
|760
|[[АҚШ президенттерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 309]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 805]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9209]
|-
|761
|[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 292]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1575]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7621]
|-
|762
|[[Бесеудің хаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 324]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 603]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 26717]
|-
|763
|[[Морфология (лингвистика)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 1037]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 5824]
|-
|764
|[[Ресей империясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 823]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5172]
|-
|765
|[[Тайқазан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 1069]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 8368]
|-
|766
|[[Қазақ шежіресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1130]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6035]
|-
|767
|[[Қорғалжын қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 344]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1494]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 8632]
|-
|768
|[[Қырғи қабақ соғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1267]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 9250]
|-
|769
|[[Қостанай облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1156]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 6462]
|-
|770
|[[Қарақалпақ рулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 876]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5716]
|-
|771
|[[Бекет Мырзағұлұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 330]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 849]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3953]
|-
|772
|[[Сақиналар әміршісі (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 940]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1800]
|-
|773
|[[Сығанақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 846]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 4842]
|-
|774
|[[Рүстембек Бейсенұлы Омаров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 817]
|-
|775
|[[МедиаУики:Bad image list]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3ABad_image_list 314]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3ABad_image_list 783]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3ABad_image_list 1786]
|-
|776
|[[Мұхаммед Шайбани]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B8 290]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B8 622]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B8 4002]
|-
|777
|[[Уикипедия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1024]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 4626]
|-
|778
|[[Оңтүстік Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1022]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8330]
|-
|779
|[[Ресей империясының құрамындағы Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4872]
|-
|780
|[[Дос-Мұқасан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 807]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 4215]
|-
|781
|[[Пысықтауыш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 821]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 7906]
|-
|782
|[[Құндылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 320]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 4960]
|-
|783
|[[Көкпар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 284]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 1188]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 6912]
|-
|784
|[[Есентемір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 289]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 766]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 3673]
|-
|785
|[[Әзербайжан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 282]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 828]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 4636]
|-
|786
|[[Хан Тәңірі шыңы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 231]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 1251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 4715]
|-
|787
|[[Тобықты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 284]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 870]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 4709]
|-
|788
|[[Әл-Кәһф сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 281]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 761]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4554]
|-
|789
|[[Бату хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 274]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 861]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5755]
|-
|790
|[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1031]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 30841]
|-
|791
|[[Сөз табы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 312]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 1111]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 10702]
|-
|792
|[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 1159]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 10700]
|-
|793
|[[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 858]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 8039]
|-
|794
|[[Шоқжұлдыздар бойынша жұлдыздар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 261]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3687]
|-
|795
|[[Әзілхан Нұршайықов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 719]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 5228]
|-
|796
|[[Оба]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%B1%D0%B0 170]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B1%D0%B0 452]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%B1%D0%B0 2341]
|-
|797
|[[Барыс (жануар)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 1308]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 7573]
|-
|798
|[[Қосмекенділер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 3854]
|-
|799
|[[Жұмабай Шаяхметұлы Шаяхметов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 260]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1866]
|-
|800
|[[Бактериялар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 265]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 1046]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 7235]
|-
|801
|[[Ерзат Дулат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 312]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 890]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 2102]
|-
|802
|[[Ясин сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1046]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8783]
|-
|803
|[[Тұрсын хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BD 286]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BD 635]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3345]
|-
|804
|[[Көз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 261]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 825]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 6534]
|-
|805
|[[Гүлжауһар Сейітжан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD 142]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD 484]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1023]
|-
|806
|[[Аңыз әңгімелер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 547]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 2808]
|-
|807
|[[Ақпараттық қауіпсіздік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 305]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 1094]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 5868]
|-
|808
|[[Дін]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 244]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 861]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 5813]
|-
|809
|[[Қазақстан көлдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 265]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1443]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20022]
|-
|810
|[[Сиыр малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 279]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 827]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7404]
|-
|811
|[[Арнайы:UrlShortener]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3AUrlShortener 185]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3AUrlShortener 360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3AUrlShortener 380]
|-
|812
|[[Рәбиға Сәтіғалиқызы Сыздық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%96%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B 260]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%96%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B 1122]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%96%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3017]
|-
|813
|[[Интернет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 1037]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 5800]
|-
|814
|[[Географиялық карта]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 229]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 880]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 3115]
|-
|815
|[[Шахмат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 282]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 904]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 6277]
|-
|816
|[[Шешендік сөздер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 188]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 1024]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 4691]
|-
|817
|[[Латын тілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 228]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 956]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3723]
|-
|818
|[[Корея Республикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 900]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 7042]
|-
|819
|[[Экология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1454]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 6498]
|-
|820
|[[Жасұлан ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 586]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 3477]
|-
|821
|[[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 266]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7007]
|-
|822
|[[Жұрнақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B 284]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B 729]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B 7301]
|-
|823
|[[Ауызекі сөйлеу тілінің стилі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%96 275]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%96 867]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%96 4464]
|-
|824
|[[Айгүл Жолдасбайқызы Кемелбаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B3%D2%AF%D0%BB_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B3%D2%AF%D0%BB_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 563]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B3%D2%AF%D0%BB_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8120]
|-
|825
|[[Ер Қосай Құдайкеұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 274]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 904]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5065]
|-
|826
|[[Қазақ (этноним)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 231]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 761]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 4305]
|-
|827
|[[Метонимия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 4319]
|-
|828
|[[Қазақстан Республикасының Үкіметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 289]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1135]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 5703]
|-
|829
|[[Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 205]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 710]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 3087]
|-
|830
|[[Хәрри Поттер мен пәлсапа тас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D3%99%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%9F%D0%BE%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BF%D3%99%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BF%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%81 302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D3%99%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%9F%D0%BE%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BF%D3%99%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BF%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%81 698]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D3%99%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%9F%D0%BE%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BF%D3%99%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BF%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%81 1954]
|-
|831
|[[Ақпарат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 1257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 4259]
|-
|832
|[[Шілдехана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 266]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 5223]
|-
|833
|[[Құқық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 1310]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 6245]
|-
|834
|[[Қорқыт ата кітабы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 225]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2060]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 4264]
|-
|835
|[[Таңбалы археологиялық ландшафтының петроглифтері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%88%D0%B0%D1%84%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D1%84%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 335]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%88%D0%B0%D1%84%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D1%84%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%88%D0%B0%D1%84%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D1%84%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3773]
|-
|836
|[[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 270]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1837]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6520]
|-
|837
|[[Бала құқықтары туралы конвенция]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 698]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 5127]
|-
|838
|[[Сәрсен Аманжолұлы Аманжолов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 275]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2292]
|-
|839
|[[Еділ қаған]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 250]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 780]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 6241]
|-
|840
|[[Аңыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7 277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7 540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7 2737]
|-
|841
|[[Тұманбай Молдағалиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 886]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 6976]
|-
|842
|[[Жасанды нейронды желі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 1545]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 3110]
|-
|843
|[[Рамазан Өмірәліұлы Стамғазиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 336]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 768]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3513]
|-
|844
|[[Есім ханның ескі жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 4358]
|-
|845
|[[Алатау Тамшыбұлақ Аткинсон]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D1%88%D1%8B%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D1%82%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BD 296]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D1%88%D1%8B%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D1%82%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BD 448]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D1%88%D1%8B%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D1%82%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BD 448]
|-
|846
|[[Қазақстан Құрылтайы төрағасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 284]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 960]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 1008]
|-
|847
|[[Алаша (ру)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 275]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 890]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 4857]
|-
|848
|[[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 307]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 774]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 7207]
|-
|849
|[[Экономика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 225]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1265]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 4073]
|-
|850
|[[Нәзір Төреқұлов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D3%99%D0%B7%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D3%99%D0%B7%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 728]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D3%99%D0%B7%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3542]
|-
|851
|[[Төреғали Төреəліұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 904]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5041]
|-
|852
|[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1588]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13901]
|-
|853
|[[Наурызым қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 8135]
|-
|854
|[[Александрия шамшырағы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D1%88%D0%B0%D0%BC%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%93%D1%8B 244]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D1%88%D0%B0%D0%BC%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%93%D1%8B 451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D1%88%D0%B0%D0%BC%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%93%D1%8B 2694]
|-
|855
|[[Өт айдайтын дәрілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1256]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 8060]
|-
|856
|[[Көмірсулар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 256]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1534]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 6238]
|-
|857
|[[Ибн Сина]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B0 255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B0 716]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B0 3001]
|-
|858
|[[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5075]
|-
|859
|[[Қазақ халқының әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 805]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12300]
|-
|860
|[[Шекті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 953]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 4820]
|-
|861
|[[Митохондрия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F 240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F 778]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F 5086]
|-
|862
|[[Ләйлә Сұлтанқызы Сеңгірбекова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 898]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3410]
|-
|863
|[[Мұхит Мерәліұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 202]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1945]
|-
|864
|[[Отбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1086]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 4822]
|-
|865
|[[Республика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0 258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0 413]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1529]
|-
|866
|[[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 346]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 780]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2951]
|-
|867
|[[Еуропа өзендері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 256]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 700]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5246]
|-
|868
|[[Батырлар жыры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 1120]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 6253]
|-
|869
|[[Сүлеймен Бақырғани]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B8 228]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B8 444]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B8 2178]
|-
|870
|[[Ақиқат пен аңыз (роман-диалог)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%29 291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%29 566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%29 4372]
|-
|871
|[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 879]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8889]
|-
|872
|[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 271]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7287]
|-
|873
|[[Еркектің жыныстық мүшесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 274]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 842]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 4978]
|-
|874
|[[Каспий маңы ойпаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B_%D0%BE%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 206]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B_%D0%BE%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 695]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B_%D0%BE%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 1793]
|-
|875
|[[Ұзындығы бойынша өзендер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 685]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5183]
|-
|876
|[[Туберкулез]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 714]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 4939]
|-
|877
|[[Жүйке жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 789]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 7531]
|-
|878
|[[Палеолит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 245]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 1643]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 5384]
|-
|879
|[[Тимур Анатольевич Козырев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D1%80%D0%B5%D0%B2 294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D1%80%D0%B5%D0%B2 492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D1%80%D0%B5%D0%B2 3088]
|-
|880
|[[Шақ (етістік)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 286]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 862]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 8068]
|-
|881
|[[Қазақстанның пайдалы қазбалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 266]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 727]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9410]
|-
|882
|[[Күй]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 4870]
|-
|883
|[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 264]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 901]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6820]
|-
|884
|[[Шиқан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 242]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 823]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 4258]
|-
|885
|[[Әдебиет теориясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 958]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3265]
|-
|886
|[[Асхат Ғалымұлы Хасенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 271]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1805]
|-
|887
|[[Уикипедия:Мақала шеберханасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 914]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4226]
|-
|888
|[[Шағатай ұлысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 279]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1118]
|-
|889
|[[Қазақ есімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 262]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 949]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 7646]
|-
|890
|[[Ою-өрнек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 778]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 5559]
|-
|891
|[[Зевстің алтын мүсіні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B2%D1%81%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%BC%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96 246]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B2%D1%81%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%BC%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96 416]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B2%D1%81%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%BC%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96 2447]
|-
|892
|[[Оман]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D0%BD 120]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D0%BD 403]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1698]
|-
|893
|[[Өркениет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 242]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 1953]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 5025]
|-
|894
|[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 267]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1477]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4914]
|-
|895
|[[Ұлт-азаттық көтерілістер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 307]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 665]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 6333]
|-
|896
|[[Ғұндар мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1312]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 12443]
|-
|897
|[[Мысыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 239]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 758]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 4682]
|-
|898
|[[Айқап]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 5976]
|-
|899
|[[Жоламан Тіленшіұлы бастаған көтеріліс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 307]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 470]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 4184]
|-
|900
|[[Үмбетей Тілеуұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 665]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 912]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5269]
|-
|901
|[[Қазақстанды Ресейдің Отарлауы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B 294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B 473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B 4306]
|-
|902
|[[Марғасқа жырау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 314]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 2834]
|-
|903
|[[Нобель сыйлығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 694]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 2978]
|-
|904
|[[Жанр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%80 275]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%80 605]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%80 4187]
|-
|905
|[[Қарақалпақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 264]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 904]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 5353]
|-
|906
|[[Компьютер жадысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%81%D1%8B 140]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%81%D1%8B 1197]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%81%D1%8B 1914]
|-
|907
|[[Жағалбайлы (ру)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 860]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 4336]
|-
|908
|[[Смағұл Абатұлы Елубай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 404]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 715]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 5225]
|-
|909
|[[Балуан Шолақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 5109]
|-
|910
|[[Өзін-өзі өлтіру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1146]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 7414]
|-
|911
|[[Жетімдер руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%8B 281]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%8B 770]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%8B 3975]
|-
|912
|[[Психология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1810]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 7298]
|-
|913
|[[Баба түкті Шашты Әзіз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0_%D1%82%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%B7 283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0_%D1%82%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%B7 728]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0_%D1%82%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%B7 2973]
|-
|914
|[[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 214]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 943]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 4920]
|-
|915
|[[Қазақ хандарының шежіресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 185]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 523]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5510]
|-
|916
|[[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 821]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 13106]
|-
|917
|[[Жаһанша Досмұхамедов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 3550]
|-
|918
|[[Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 338]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 805]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5190]
|-
|919
|[[Қарақұйрық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B 279]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B 728]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B 3809]
|-
|920
|[[Сарматтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 1192]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 9992]
|-
|921
|[[Ньютон заңдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1077]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 5922]
|-
|922
|[[Жаяу Мұса Байжанұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 607]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7746]
|-
|923
|[[Төрегелді Шарманұлы Шарманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 530]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2016]
|-
|924
|[[Түйелер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 857]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 7769]
|-
|925
|[[Шиелі ауданы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 650]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3318]
|-
|926
|[[Қазақстан демографиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 837]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13049]
|-
|927
|[[Наполеон Бонапарт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BD_%D0%91%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82 248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BD_%D0%91%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82 559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BD_%D0%91%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82 6953]
|-
|928
|[[Дәулеткерей Шығайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 638]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6088]
|-
|929
|[[Мамаш хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%88_%D1%85%D0%B0%D0%BD 218]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%88_%D1%85%D0%B0%D0%BD 585]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%88_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3292]
|-
|930
|[[Асылы Әлиқызы Осман]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 963]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 2518]
|-
|931
|[[Миллионер қалалар саны бойынша елдер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 676]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4616]
|-
|932
|[[Омар Жәлелұлы Темірбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 745]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5076]
|-
|933
|[[Қазақстан астанасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 290]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1177]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 6796]
|-
|934
|[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 738]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 8495]
|-
|935
|[[Тұрмағамбет Ізтілеуұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%86%D0%B7%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%86%D0%B7%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 602]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%86%D0%B7%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2433]
|-
|936
|[[Криштиану Роналду]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 223]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 722]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 7468]
|-
|937
|[[Қошмұхамбет Дүйсебайұлы Кемеңгеров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 230]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 3117]
|-
|938
|[[Жер сілкіну]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83 184]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83 751]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83 4390]
|-
|939
|[[Талдықорған]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 212]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 794]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 4640]
|-
|940
|[[Төремұрат Тайлыбекұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 455]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1216]
|-
|941
|[[Еліктеу сөз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 7957]
|-
|942
|[[Синтаксис]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 768]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 5935]
|-
|943
|[[Гормондар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4358]
|-
|944
|[[Ауғанстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 221]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 680]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4642]
|-
|945
|[[Тұрақты сөз тіркесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 6959]
|-
|946
|[[Нұх пайғамбар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 250]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 656]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 4744]
|-
|947
|[[Мәди Айымбетов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 378]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 933]
|-
|948
|[[Көшпенділер (фильм)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 2671]
|-
|949
|[[Майра Мұхамедқызы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 183]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 643]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 2555]
|-
|950
|[[Gmail]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Gmail 207]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Gmail 429]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Gmail 3453]
|-
|951
|[[Барақ хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5320]
|-
|952
|[[Қант диабеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 225]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 755]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 6582]
|-
|953
|[[Су]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83 241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83 1195]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83 8265]
|-
|954
|[[Сағатхан Әшімбайұлы Әшімбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 685]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2160]
|-
|955
|[[Бауыржан Сабзалұлы Ибрагимов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 244]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 3913]
|-
|956
|[[Жиренше шешен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%88%D0%B5_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD 234]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%88%D0%B5_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD 608]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%88%D0%B5_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD 3227]
|-
|957
|[[Халық қаһарманы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 700]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7082]
|-
|958
|[[Бозжыра шатқалы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 225]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 952]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 4399]
|-
|959
|[[Эссе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 743]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 5456]
|-
|960
|[[Қалқаман Айымғазыұлы Сарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 225]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1001]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 6357]
|-
|961
|[[Ошақты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 816]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 4745]
|-
|962
|[[Ом заңы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BC_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BC_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 723]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BC_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 5644]
|-
|963
|[[Жеңіл атлетика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 245]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 729]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 3088]
|-
|964
|[[Орда (музыкалық топ)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 862]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 3814]
|-
|965
|[[Темір дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1488]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 6949]
|-
|966
|[[Дана Теміртайқызы Медеуова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83%D0%BE%D0%B2%D0%B0 226]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83%D0%BE%D0%B2%D0%B0 397]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83%D0%BE%D0%B2%D0%B0 397]
|-
|967
|[[Қызға қырық үйден тыйым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 239]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 916]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5364]
|-
|968
|[[Жай сөйлем және оның түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 317]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 849]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8426]
|-
|969
|[[Баскетбол]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 207]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 810]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 7044]
|-
|970
|[[Орталық Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 235]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 836]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 6351]
|-
|971
|[[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 242]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 1052]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 4219]
|-
|972
|[[Христиандық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 225]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 683]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 5591]
|-
|973
|[[Пирамида (сәулет)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%28%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%29 254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%28%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%29 381]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%28%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%29 2841]
|-
|974
|[[Қуандық Қыстықбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 233]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1253]
|-
|975
|[[Жезқазған]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 929]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 5241]
|-
|976
|[[Жошы хан кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 767]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4478]
|-
|977
|[[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 236]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21208]
|-
|978
|[[Жырау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 222]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 2213]
|-
|979
|[[Кенжебек Тұрсынбайұлы Жанәбілов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 235]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 824]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 6752]
|-
|980
|[[Рибонуклеин қышқылы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 175]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 692]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 2767]
|-
|981
|[[Испания]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 196]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 720]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 5486]
|-
|982
|[[Уақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 772]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 4879]
|-
|983
|[[Еділ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB 290]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB 728]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB 4189]
|-
|984
|[[Жаңабай (Дулат)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 246]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 667]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 3964]
|-
|985
|[[Серікзат Мақсұтұлы Дүйсенғазы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B 229]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B 490]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B 2177]
|-
|986
|[[Жіктік жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 230]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 880]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 7778]
|-
|987
|[[Фарер аралдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 86]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 606]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1363]
|-
|988
|[[Болыс болдым, мінеки...]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%BC%2C_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B8... 176]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%BC%2C_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B8... 866]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%BC%2C_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B8... 2301]
|-
|989
|[[Родос Колосы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%81_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%8B 228]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%81_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%8B 322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%81_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%8B 1436]
|-
|990
|[[Үндестік заңы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 225]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 960]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 3824]
|-
|991
|[[Маслоудың қажетсіну пирамидасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%BE%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%83_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%BE%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%83_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 845]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%BE%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%83_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 3276]
|-
|992
|[[Девианттық мінез-құлық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D2%9B 246]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D2%9B 409]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D2%9B 2741]
|-
|993
|[[Еуразия ұлттық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 232]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 921]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5417]
|-
|994
|[[Серікжан Сейітжанұлы Сейітжанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 250]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1001]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3632]
|-
|995
|[[Ұлықбек Оразбайұлы Есдәулет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 6836]
|-
|996
|[[Қазақ халқының жоңғар басқыншыларына қарсы азаттық күресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 236]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5865]
|-
|997
|[[Жапония қалаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 884]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5163]
|-
|998
|[[Раушан Жаңабергенқызы Қажыбаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 234]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 771]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2071]
|-
|999
|[[Сауд Арабиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 213]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 714]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4712]
|-
|1000
|[[Қыстырма сөз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7 227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7 356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7 2929]
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}</text>
      <sha1>1ccd5y4xgxcgc5wu1bi5rre8v1xmp7n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>АҚШ Өкілдер палатасына сайлау (2026)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>779478</id>
    <revision>
      <id>3692769</id>
      <parentid>3642913</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T22:44:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <origin>3692769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43243" sha1="jwetvg4puyxmk15dml3wb3czagrl7v8" xml:space="preserve">{{Сайлау
 | алдыңғы сайлау = АҚШ Өкілдер палатасына сайлау (2024)
 | алдыңғы сайлау жылы = 2024
 | ел = АҚШ
 | келесі сайлау = АҚШ Өкілдер палатасына сайлау (2028)
 | келесі сайлау жылы = 2028
 | сайлау атауы = [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]на сайлау
 | тақырып = 
 | қосымша = [[АҚШ Өкілдер палатасы|АҚШ Өкілдер палатасы]]ндағы барлық 435 орын&lt;br/ &gt;Көпшілігіне 218 орын қажет
 | сайлау күні = 3 қараша 2026
 | түрі = [[Парламент сайлауы]]
 | қосымша2 = 
 | жалпы кандидат = 
 | кезең = 
 | тіркелгендер = 
 | сайлаушылар = 
 | жарамды = 
 | жарамсыз = 
 | бос = 
 | халық = 
 | тіркелген = 
 | сайлаушылар2 = 
 | қатысқандар = 
 | қатысқандар қатынасы = 
 | алдыңғы қатысқандар = 
 | босжәнежарамсыз = 
 | қатысқандар2 = 
 | қатысқандар2 қатынасы = 
 | алдыңғы қатысқандар2 = 
 | жарамды2 = 
 | босжәнежарамсыз2 = 
 | бос2 = 
 | жарамсыз2 = 
 | науқан = 
 | Дебат =

 | сурет1 = Speaker Mike Johnson Official Portrait (cropped).jpg
 | түс1 = #FF3333
 | кандидат1 = 
 | серіктес1 = 
 | жыныс1 = ер
 | партия1 = [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикалық]]
 | басшы1 = [[Майк Джонсон]]
 | сайлаушылар даусы1 = 
 | алдыңғы сайлаушылар даусы1 = 
 | дауыс1 = 
 | алдыңғы дауыс1 = 
 | дауыс2v1 = 
 | пайыз1 = 
 | пайыз2v1 = 
 | алдыңғы пайыз1 = 
 | ref пайыз1 = 
 | орын1 = 220
 | алдыңғы орын1 = 
 | сайланған атауы = 
 | сайланған1 = 
 | алдыңғы сайланған1 =

 | сайланған атауы2 = 
 | сурет2 = Rep-Hakeem-Jeffries-Official-Portrait-1638x2048 (cropped).jpg
 | түс2 = #3333FF
 | кандидат2 = 
 | серіктес2 = 
 | жыныс2 = 
 | партия2 = [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық]]
 | коалация2 = 
 | партия1 коалация2 = 
 | партия2 коалация2 = 
 | партия3 коалация2 = 
 | партия4 коалация2 = 
 | партия5 коалация2 = 
 | партия6 коалация2 = 
 | партия7 коалация2 = 
 | басшы2 = [[Хаким Джеффрис]]
 | сайлаушылар даусы2 = 
 | алдыңғы сайлаушылар даусы2 = 
 | дауыс2 = 
 | алдыңғы дауыс2 = 
 | дауыс2v2 = 
 | пайыз2 = 
 | пайыз2v2 = 
 | алдыңғы пайыз2 = 
 | орын2 = 215
 | алдыңғы орын2 = 
 | сайланған2 = 
 | алдыңғы сайланған2 = 
 | сайланған атауы =

 | сайланған атауы = 
 | қарта атауы = Дауыстарды аумақтар бойынша бөлу
 | қарта = 2026 United States House of Representatives elections retirements or losses of renomination map.svg
 | қарта өлшемі = 250px
 | қарта шарты1 = {{legend|#0671B0|Демократ қайта сайлануға ниеті жоқ}} {{legend|#92C5DE|Демократ қайта сайлануға ниетті}} {{legend|#CA0120|Республикашыл қайта сайлануға ниеті жоқ}} {{legend|#F48882|Республикашыл қайта сайлануға ниетті}} {{legend|#AAAAAA|Лауазымы бос}}
 | қарта шарты2 = 
 | fond = 
 | қарта тақарыбы = 
 | диаграмма атауы = 
 | диаграмма = 
 | диаграмма өлшемі =
 | шарт1 = 
 | шарт2 =
 | диаграмма2 атауы =
 | диаграмма2 = 
 | диаграмма өлшемі2 = 
 | шарт1 2 = 
 | шарт2 2 = 
 | жолақ атауы = 
 | жолақ1 = 
 | түс жолақ1 = 
 | пайыз жолақ1 = 
 | төменгі-жолақ атауы = 
 | ізашар = [[Майк Джонсон]]
 | ізашар партия = [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикалық]]
 | ізбасар = 
 | ізбасар партия = 
 | poste = 
 | ізашар атауы = Алдыңғы [[АҚШ Өкілдер палатасының спикері|спикері]]
 | ізашар жынысы = ер
 | ізбасар атауы = Сайланған [[АҚШ Өкілдер палатасының спикері|спикері]]
 | ізбасар жынысы = ер
 | төменгі тақырып = 
 | мазмұн =
 | сайт =
}}
'''2026 жылғы АҚШ Өкілдер палатасына сайлау''' [[АҚШ президенті|президент]] [[Дональд Трамп]]тың [[Дональд Трамптың екінші президенттігі|екінші]] мерзіміндегі аралық сайлау аясында 3 қарашаға жоспарланған. Сайлаушылар [[АҚШ штаттарының тізімі|АҚШ-тың 50 штаты]]ндағы барлық [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]тің 435 [[АҚШ Конгресінің сайлау округтері|сайлау округі]]нің өкілдерін, сондай-ақ [[Вашингтон|Колумбия округі]] мен [[АҚШ-тың аралдық аумақтары]]нан дауыс беруге құқығы жоқ алты делегаттың бесеуін сайлайды.

Бұл күні басқа да көптеген федералдық, аймақтық және жергілікті сайлаулар, соның ішінде [[АҚШ Сенатына сайлау (2026)|Сенат сайлау]]ы өтеді. Сайлау жеңімпаздары АҚШ-тың 120-Конгресінде қызмет етеді. 

Орындар [[АҚШ халық санағы (2020)|АҚШ-тың 2020 жылғы халық санағы]]ның нәтижелері бойынша штаттар арасында бөлінген.

== Сайлау округтерінің шекараларын өзгерту ==
Америка Құрама Штаттарында бірнеше сайлау округі бар барлық штаттар әр онжылдық санақтан кейін өз округтерінің карталарын қайта қарауға міндетті. 2026 жылы көптеген штаттар 2020 жылғы санақтан кейін құрылған және 2022 жылы алғаш рет қолданылған округтерді пайдаланады. Алайда, бірнеше штатта карталар партиялық немесе нәсілдік [[джерримендеринг]]ке қатысты сот дауларына байланысты қайта өзгертілді.

2025 жылдың шілдесінен бастап АҚШ-тың бірнеше штаты 2026 жылғы сайлау қарсаңында конгрестегі сайлау округтерінің шекараларын жаңартты.&lt;ref&gt;{{cite web|author=|title=Mid-Decade Congressional Redistricting: Key Issues|url=https://www.congress.gov/crs-product/IF13082|website=Congress.gov|date=2026-04-03|lang=en}}&lt;/ref&gt; Бұл – қазіргі Америка тарихындағы онжылдық халық санағы арасындағы аралықта округтерді өзгертуге бағытталған ең ауқымды үйлестірілген іс-қимылдардың бірі.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Amy O’Kruk , Ethan Cohen Ethan Cohen ,  Renée Rigdon , Fredreka Schouten byline Fredreka Schouten|title=Tracking states’ unprecedented redistricting efforts|url=https://edition.cnn.com/politics/state-redistricting-maps-vis|website=edition.cnn.com|date=2026-10-03|lang=en}}&lt;/ref&gt;

2025 жылдың тамызындағы жағдай бойынша, бірнеше штат 2020 жылғы санақтан кейін күшіне енген округтік карталарға қатысты құқықтық қиындықтарға тап болды.

[[Арканзас]]та федералды сот [[Сайлау құқығы туралы заң (1965)|Сайлау құқығы туралы заң]]ға қайшы келеді деп танылған штат картасына қарсы талап арызды қабылдамады.&lt;ref&gt;[https://arkansasadvocate.com/2025/06/06/federal-panel-rules-in-favor-of-state-in-arkansas-congressional-redistricting-lawsuit/ Federal panel rules in favor of state in Arkansas congressional redistricting lawsuit]&lt;/ref&gt; Сол сияқты, [[Флорида]] Жоғарғы соты да штат картасына қатысты істі тоқтатып, қара нәсілділер басымдыққа ие жаңа сайлау округін құру федералды заңға қайшы келеді деген шешім шығарды.&lt;ref&gt;[https://www.politico.com/news/2025/07/17/florida-supreme-court-sides-with-desantis-upholds-congressional-map-00459893 In boon for House GOP, Florida Supreme Court sides with DeSantis, upholds congressional map]&lt;/ref&gt;

[[Джорджия]]да 2024 жылғы сайлауда қолданылған жаңадан жасалған карта бойынша апелляциялық шағымдарға қатысты сот процестері әлі де жалғасуда.&lt;ref&gt;[https://wgxa.tv/news/state-news/georgias-redistricting-maps-return-to-court-challenging-voting-rights-protections-gerrymandering-legislative-congressional-brad-raffensperger Georgia’s redistricting maps return to court, challenging voting rights protections]&lt;/ref&gt;

[[Луизиана]]да талапкерлер қара нәсілділер басымдыққа ие екі сайлау округі бар жаңа картаны «нәсілдік джерримендеринг» деп мәлімдеді және [[АҚШ Жоғарғы Соты]] бұл іс бойынша дәлелдерді қайта қарауға бұйрық берді. Шешім 2026 жылдың көктеміне дейін қабылданбайды деп күтілуде, бұл картаны 2026 жылғы сайлауда сақтауға мүмкіндік береді.&lt;ref&gt;[https://www.scotusblog.com/2025/06/supreme-court-punts-decision-on-louisianas-congressional-map-to-next-term/ Supreme Court punts decision on Louisiana’s congressional map to next term]&lt;/ref&gt;

[[Юта]] штатында партиялық джерримендеринг туралы іс Юта Жоғарғы Соты талапкерлердің жағына шыққаннан кейін штаттың аудандық сотында қаралуда; шешім 2025 жылдың қарашасына дейін шығарылады деп күтіледі.&lt;ref&gt;[https://www.abc4.com/news/politics/inside-utah-politics/judge-over-gerrymandering-case-against-utah-legislature-asks-for-clarification-over-tossing-maps/ Judge over gerrymandering case against Utah legislature asks for clarification over tossing maps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250910102610/https://www.abc4.com/news/politics/inside-utah-politics/judge-over-gerrymandering-case-against-utah-legislature-asks-for-clarification-over-tossing-maps/ |date=2025-09-10 }}&lt;/ref&gt;

[[Висконсин]]де Жоғарғы Сот қазіргі штат картасына қарсы сот ісінде оны «заңсыз партиялық джерримендеринг» деп айыптады.&lt;ref&gt;[https://apnews.com/article/wisconsin-redistricting-congress-supreme-court-65f1b019febe9ca0d0db234b975b3445 Wisconsin Supreme Court refuses to hear challenges to the state’s congressional district boundaries]&lt;/ref&gt;

=== Сайлау округтерін кезектен тыс қайта бөлу ===
[[Техас губернаторларының тізімі|Техас губернаторы]] [[Грег Эбботт]] президент [[Дональд Трамп]]тың өтініші бойынша республикашылардың пайдасына тағы бес орын алу мақсатында сайлау округтерін қайта бөлу үшін [[Техас Легислатурасы|Легислатура]]ның арнайы сессиясын шақырды.&lt;ref&gt;[https://apnews.com/article/trump-republicans-congress-redistricting-gerrymandering-texas-cb63c6b0102bc45a11515c6b33efc697 Texas Republicans aim to redraw House districts at Trump’s urging, but there’s a risk]&lt;/ref&gt; Жоспар 2025 жылдың 30 шілдесінде жарияланды.&lt;ref&gt;[https://www.texastribune.org/2025/07/30/texas-redistricting-congressional-maps-house-republicans/ Texas House Republicans unveil new congressional map that looks to pick up five GOP seats]&lt;/ref&gt; 

Сол сияқты, [[Огайо]]да штат Конституциясына сәйкес жаңа карта қажет болды. Республикашылар бақылайтын Огайоның қайта бөлу комиссиясы 2025 жылдың 31 қазанында бірауыздан жаңа картаны мақұлдады. Бұл карта республикашылардың басымдығын қазіргі 10-5 арақатынасынан 12-3-ке дейін арттыруы мүмкін.&lt;ref&gt;[https://www.cincinnati.com/story/news/politics/2025/07/17/ohio-congressional-map-redistricting-gop-midterm-elections/84519300007/ Redistricting: Ohio must draw a new congressional map. Republicans hold all the cards]&lt;/ref&gt; 

[[Флорида губернаторы]] [[Рон Десантис]] штат картасын өзгертуге қызығушылық білдірді, сондай-ақ {{iw|Флорида Өкілдер палатасы|Флорида Өкілдер палатасы||Florida House of Representatives}} сайлау округтерін қайта бөлу жөніндегі арнайы комитет құрды.&lt;ref&gt;[https://www.tallahassee.com/story/news/local/state/2025/08/11/desantis-uthmeier-redistricting-census/85608955007/ Florida Gov. DeSantis says he’s ready for redistricting — with or without new census]&lt;/ref&gt; 

Республикашылар сондай-ақ [[Миссури (штат)|Миссури]] мен [[Индиана]]дағы сайлау округтерін қайта бөлу бойынша күш-жігерін арттырып, әр штаттағы демократтардың бір орнын нысанаға алды.&lt;ref&gt;[https://thehill.com/homenews/house/5427999-texas-republicans-redistricting-2026/ Here are the states to watch in the redistricting arms race]&lt;/ref&gt;

Сайлау округтерін қайта бөлу туралы келіссөздер [[Небраска]]да да жүргізілді.&lt;ref&gt;[https://nebraskaexaminer.com/2025/08/06/nebraska-might-join-national-wildfire-of-mid-decade-redistricting/ Nebraska might join national ‘wildfire’ of mid-decade redistricting]&lt;/ref&gt;

Алайда [[Нью-Гэмпшир губернаторы]] [[Келли Эйотт]] сайлау округтерінің шекараларын қайта бөлу мүмкіндігін жоққа шығарды.&lt;ref&gt;[https://www.politico.com/news/2025/08/08/kelly-ayotte-rules-out-redistricting-for-new-hampshire-00501207 Kelly Ayotte rules out redistricting for New Hampshire]&lt;/ref&gt;

Демократтар сайлау округтерін қайта құру әрекеттеріне қарсы тұратындарын айтып, «көк» штаттардағы сайлау округтерінің картасын өзгерту мүмкіндігі туралы мәлімдеді.

[[Калифорния]]да Техас жоспарына қарсы тұру үшін бес республикалық округті алып тастайтын карта жобасы дайындалды. Жаңа карта [[Калифорниядағы сайлау округтерін қайта бөлу (2025)|2025 жылғы 4 қарашада өткен референдум]]да мақұлданды.&lt;ref&gt;[https://www.politico.com/news/2025/08/04/california-fires-back-at-texas-redistricting-00493314 California moves to dismantle GOP map — and Trump’s grip]&lt;/ref&gt;

Демократ-губернаторлар — [[Иллинойс]] штатынан [[Джей Роберт Прицкер|Дж. Б. Прицкер]] мен [[Мэриленд]] штатынан [[Уэс Мур]] да өз штаттарының сайлау округтерін қайта бөлу мүмкіндігін сақтап қалды, дегенмен бұл жоспарлардың тиімділігі күмәнді, өйткені екеуі де қазірдің өзінде джерримендерингке салынған деп есептеледі.&lt;ref&gt;[https://www.dailyherald.com/20250809/illinois-state-politics/what-more-could-the-governor-do-illinois-lawmakers-doubt-states-districts-could-be-more-gerryma/ ‘What more could the governor do?’: Illinois lawmakers doubt state’s districts could be more gerrymandered]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.axios.com/local/chicago/2025/08/05/texas-illinois-pritzker-redistricting-abbott-democrats-republicans-trump Pritzker says redistricting Illinois could happen if Texas continues push]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.baltimoresun.com/2025/08/05/gov-wes-moore-considering-all-options-in-maryland-as-other-blue-states-fight-in-redistricting-war/ Gov. Wes Moore considering ‘all options’ in Maryland as other blue states fight in redistricting ‘war’]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://gerrymander.princeton.edu/redistricting-report-card/ Redistricting Report Card]&lt;/ref&gt;

Сайлау округтерін қайта бөлу мәселесі [[Нью-Джерси]] мен [[Нью-Йорк]]те де қарастырылды. Алайда құқықтық және саяси мәселелер 2026 жылғы сайлауға дейін округтерді қайта бөлуді екіталай етеді.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Andrew Stanton|title=New Jersey Governor Doesn’t Rule Out Redistricting That Could Target GOP|url=https://www.newsweek.com/phil-murphy-does-not-rule-out-new-jersey-redistricting-2102531|website=newsweek.com|date=2025-07-22}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable defaultleft col4center col5center col6center col7center&quot;
|+2026 жылғы сайлау циклі қарсаңындағы Конгресс сайлау округтерін онжылдық арасында қайта бөлу
! rowspan=&quot;2&quot; |Штаты
! rowspan=&quot;2&quot; |Мәртебесі
! rowspan=&quot;2&quot; class=&quot;unsortable&quot; |Ескертулері
! rowspan=&quot;2&quot; class=&quot;unsortable&quot; |Дереккөзі
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:center&quot; |Партиялылықтағы өзгерістер
|-
!{{Abbr|Д|Демократиялық бағыттағы аймақтар|0}}
!{{Abbr|ВК|Бәсекелестік деңгейі жоғары орындар|0}}
!{{Abbr|Р|Республикалық бағыттағы аймақтар|0}}
|-
![[Арканзас]]
| data-sort-value=3 bgcolor=&quot;lightpink&quot; | Округтер картасы өзгеріссіз қалды
|Христиандық министрлік альянс Терстонға қарсы» ісінде талапкерлер расалық [[джерримендеринг]] орын алды деп мәлімдеді. Олардың пікірінше, [[Литл-Рок]] қаласының үш округке бөлінуі қара нәсілді сайлаушылардың дауыс беру құқығының төмендеуіне әкелген. Іс федералдық округтік сотта қаралып, судьялар алқасы бұл жағдайды расалық джерримендеринг емес деп танып, талап арызды қабылдамады.
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title= District Court Rejects Federal Challenge to Arkansas Congressional Map: Eastern District of Arkansas Court Finds Lack of Evidence that Map is a Racial Gerrymander and is Racially Dilutive|work=Legal Defense Fund |date=2025-06-09 |url=https://www.naacpldf.org/press-release/district-court-rejects-federal-challenge-to-arkansas-congressional-map-eastern-district-of-arkansas-court-finds-lack-of-evidence-that-map-is-a-racial-gerrymander-and-is-racially-dilutive/}}&lt;/ref&gt;
| data-sort-value=1 | {{өзгеріссіз}}
| data-sort-value=0 | {{өзгеріссіз}}
| data-sort-value=−1 | {{өзгеріссіз}}
|-
![[Калифорния]]
| data-sort-value=1 bgcolor=&quot;lightgreen&quot; | [[Калифорниядағы сайлау округтерін қайта бөлу (2025)|Округтердің жаңа картасы қабылданды]]
|Техастағы округтерді республикашылдардың пайдасына қайта бөлу жағдайына жауап ретінде, Калифорния штаты бойынша өткен арнайы дауыс беруде сайлаушылар жаңа картаны мақұлдады; бұл дауыс беру демократтардың пайдасына сайлау округтерін кезектен тыс қайта бөлуге уақытша рұқсат берді. Штат Конституциясы Калифорния штатының заң шығарушы жиналысына сайлау округтерінің шекараларын анықтауға тыйым салады, сондықтан карта референдумға шығарылды. Оны заң шығарушы жиналыстың үштен екі бөлігі және штат сайлаушыларының 64%-дан астамы қолдап, мақұлдады.
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-08-04 |title=California moves to dismantle GOP map — and Trump’s grip |url=https://www.politico.com/news/2025/08/04/california-fires-back-at-texas-redistricting-00493314 |accessdate=2025-08-09 |website=POLITICO}}&lt;/ref&gt;
| {{өсім}}4
| {{құлдырау}}3
| {{құлдырау}}1
|-
![[Флорида]]
| data-sort-value=3 bgcolor=&quot;lightpink&quot; | Округтер картасы өзгеріссіз қалды
|2023 жылдың қыркүйегінде штаттың округтік судьясы штаттың заң шығарушы органы қабылдаған карта қара нәсілді сайлаушыларды кемсітеді деп шешті, өйткені ол бұрынғы қара нәсілділер басымдыққа ие 5-ші округті қайта құрып, оларды көпшілік дауыс құқығынан айырды. Флорида бұл шешімге шағымданды және карта апелляциялық сотпен қалпына келтірілді. 2025 жылдың 17 шілдесінде Флорида Жоғарғы Соты бес те бір дауыспен қолданыстағы картаны сақтауға шешім қабылдады; сот қара нәсілділер үшін көпшілік округті құру федералдық «Тең қорғау туралы» ережені бұзады деп шешті.
|&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Crowder |first1=Valerie |title=Protections for minority voters are at the center of a Florida redistricting case |url=https://www.npr.org/2024/09/11/nx-s1-5106385/florida-redistricting-case-fair-districts |publisher=[[NPR]] |accessdate=2024-12-23 |date=2024-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cohn |first=Courtney |title=Redistricting Cases that Could Impact the 2026 Midterms |date=2024-12-16 |url=https://www.democracydocket.com/analysis/redistricting-cases-that-could-impact-the-2026-midterms/ |website=Democracy Docket}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Rohrer |first1=Gray |title=Florida Supreme Court upholds DeSantis-backed congressional district maps |url=https://www.tallahassee.com/story/news/local/state/2025/07/17/florida-supreme-court-redistricting/85256877007/ |accessdate=2025-07-17 |work=Tallahassee Democrat |date=2025-07-17}}&lt;/ref&gt;
| data-sort-value=1 | {{өзгеріссіз}}
| data-sort-value=0 | {{өзгеріссіз}}
| data-sort-value=−1 | {{өзгеріссіз}}
|-
![[Джорджия]]
| data-sort-value=1 bgcolor=&quot;lightyellow&quot; | Сот талқылауын күту барысында
|2023 жылдың 26 қазанында федералды округ судьясы Джорджия округтері нәсілдік джерримендерден өтті деп шешті және қара халық басым болатын қосымша округпен жаңа карта жасауды бұйырды. 2024 жылғы сайлау үшін жаңа карта жасалды, бірақ оған 2025 жылдың 15 мамырында тараптардың дәлелдерін қараған АҚШ-тың он бірінші округтік апелляциялық сотына шағым түсірілді.
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=Pendergrass v. Raffensperger |url=https://thearp.org/litigation/pendergrass-v-raffensperger/ |accessdate=2024-12-22 |website=The American Redistricting Project}}&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;3&quot; {{TBA}}
|-
![[Индиана]]
| data-sort-value=1 bgcolor=&quot;lightyellow&quot; | Заңнамалық шараларды күту барысында
|Губернатор [[Майкл Браун (саясаткер)|Майкл Браун]] штаттың заң шығарушы органы сайлау округтерінің шекараларын республикашылдардың пайдасына өзгертуге, сондай-ақ салықтар сияқты штаттың басқа да мәселелеріне арналған арнайы сессияға жиналатынын мәлімдеді.
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Braun confirms special session surrounding redistricting, tax issue |url=https://fox59.com/indianapolitics/braun-confirms-special-session-surrounding-redistricting-tax-issue-to-begin-on-nov-3/}}&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;3&quot; {{TBA}}
|-
![[Луизиана]]
| data-sort-value=3 bgcolor=&quot;lightyellow&quot; | Сот талқылауын күту барысында
|[[АҚШ Жоғарғы Соты]] Луизиананың 2024 жылы жасалған округтерінің жаңа картасына қарсы уәждерді қарастырды. Бұл карта қара нәсілді халық басым болатын тағы бір округті құрды, ал «афроамерикандық емес сайлаушылар» тобы бұл картаны расалық джерримендеринг ретінде даулап жатыр. Жоғарғы Сот іс бойынша уәждерді қайта қарауды бұйырды және жақын арада шешім шығарады деп күтілуде, бұл қолданыстағы округтер картасын 2026 жылғы сайлауға дейін күшінде қалдырады.
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Howe |first=Amy |date=2025-06-27 |title=Supreme Court punts decision on Louisiana's congressional map to next term |url=https://www.scotusblog.com/2025/06/supreme-court-punts-decision-on-louisianas-congressional-map-to-next-term/ |accessdate=2025-07-23 |website=SCOTUSblog |lang=en-US}}&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;3&quot; {{TBA}}
|-
![[Мэриленд]]
| data-sort-value=3 bgcolor=&quot;lightyellow&quot; | Сот талқылауын күту барысында
|2025 жылғы 4 қарашада губернатор Уэс Мур Сайлау округтерінің шекараларын қайта бөлу жөніндегі Консультативтік комиссия құрылғанын жариялады. Бұл комиссия округтердің бірін барынша «көгілдір» (демократиялық) ету мақсатында олардың шекараларын қайта бөлу процесін бастады. Бұл жоспар штаттың Өкілдер палатасының спикері Адриенн Джонстың қолдауына ие болғанымен, штат Сенатының төрағасы Билл Фергюсон тарапынан қарсылыққа тап болды.
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sears |first=Bryan P. |date=2025-11-04 |title=Moore forges ahead with redistricting effort, announcing advisory commission |url=https://marylandmatters.org/2025/11/04/moore-forges-ahead-with-redistricting-effort-announcing-advisory-commission/ |accessdate=2025-11-04 |website=Maryland Matters |lang=en-US}}&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;3&quot; {{TBA}}
|-
![[Миссури (штат)|Миссури]]
| data-sort-value=1 bgcolor=&quot;lightgreen&quot; | Округтердің жаңа картасы қабылданды
|Миссури штатының заң шығарушы жиналысы 5-округте республикашылдар үшін жаңа қауіпсіз орын қарастырылған картаны бекітті, ал губернатор Майк Кихо заңға 2025 жылғы 28 қыркүйекте қол қойды. Егер жеткілікті қол жиналса, карталар референдум арқылы бұғатталуы мүмкін.
|&lt;ref&gt;[https://www.stlpr.org/government-politics-issues/2025-09-12/missouri-senate-passes-redistricting-and-initiative-petition-plans-voters-may-get-final-say Missouri Senate passes redistricting and initiative petition plans — voters may get final say]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.komu.com/news/state/gov-mike-kehoe-signs-gerrymandered-congressional-map-into-law/article_fdc64bd2-0dac-4daf-8000-ec599620b4f8.html Gov. Mike Kehoe signs gerrymandered congressional map into law]&lt;/ref&gt;
| {{құлдырау}}1
| {{құлдырау}}1
| {{өсім}}2
|-
![[Солтүстік Каролина]]
| data-sort-value=1 bgcolor=&quot;lightgreen&quot; | Округтердің жаңа картасы қабылданды
|Солтүстік Каролина Өкілдер палатасының спикері Дестин Холл мен Сенат көшбасшысы Фил Бергер жаңа сайлау округтері бойынша дауыс беру қарсаңында бірлескен мәлімдеме жасады. 2025 жылғы 21 қазанда штат Сенаты бәсекелі 1-ші сайлау округін республикашылдарға қолайлырақ еткен жаңа карта туралы заң жобасын қабылдады. Штаттың Өкілдер палатасы оны келесі күні мақұлдады. Губернатор Джош Стайнның бұл картаға вето қоюға құқығы болмады.
|&lt;ref&gt;[https://wtop.com/national/2025/10/north-carolina-gop-announce-plans-to-vote-on-new-house-map-amid-nationwide-redistricting-battle/ North Carolina GOP announce plans to vote on new House map amid nationwide redistricting battle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251110100727/https://wtop.com/national/2025/10/north-carolina-gop-announce-plans-to-vote-on-new-house-map-amid-nationwide-redistricting-battle/ |date=2025-11-10 }}&lt;/ref&gt;
| {{өзгеріссіз}}
| {{құлдырау}}1
| {{өсім}}1
|-
![[Нью-Йорк]]
| data-sort-value=1 bgcolor=&quot;lightyellow&quot; | Сот талқылауын күту барысында
|Нью-Йорктің 11-округінің сайлаушылары 2025 жылғы 28 қазанда талап арыз беріп, [[Статен-Айленд]]те орналасқан сайлау округі ондағы қара нәсілді және латиноамерикандық сайлаушылардың өкілеттігін заңсыз шектейді деп мәлімдеді.
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DeJesus |first=Jaime |date=2025-10-28 |title=Lawsuit seeks to redraw Congressional District 11 map, U.S. Rep. Malliotakis responds |url=https://brooklynreporter.com/2025/10/lawsuit-seeks-to-redraw-congressional-district-11-map-u-s-rep-malliotakis-responds/ |accessdate=2025-10-30 |website=The Brooklyn Home Reporter |lang=en-US}}&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;3&quot; {{TBA}}
|-
![[Огайо]]
| data-sort-value=1 bgcolor=&quot;lightgreen&quot; | Округтердің жаңа картасы қабылданды
|2018 жылы Огайо сайлаушылары Конституцияға түзетулер енгізіп, жаңа округ картасы бойынша штаттың заң шығарушы органында республикашылдар мен демократтардың бірлесіп дауыс беруін талап ететін процедураны белгіледі. Алайда, 2020 жылғы сайлау округтерін қайта бөлу циклі кезінде демократтар республикашылдардың ұсынысын қолдамады, бұл 2025 жылы жаңа карта жасау қажеттілігіне әкелді. 2025 жылдың 31 қазанында Огайоның сайлау округтерін қайта бөлу жөніндегі комиссиясы жаңа картаны бірауыздан қабылдады. Жаңа карта 1-округті бәсекеге қабілетті, 9-округті республикашыл, ал 13-округті демократиялық етеді.
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-10-31 |title=Ohio lawmakers pass new congressional map after reaching an unexpected deal |url=https://www.nbcnews.com/politics/elections/ohio-lawmakers-unexpected-deal-new-congressional-map-rcna240741 |accessdate=2025-10-31 |website=NBC News |lang=en-US}}&lt;/ref&gt;
| {{өзгеріссіз}}
| {{құлдырау}}2
| {{өсім}}2
|-
![[Оңтүстік Каролина]]
| data-sort-value=1 bgcolor=&quot;lightpink&quot; | Округтер картасы өзгеріссіз қалды
|Әйел сайлаушылар лигасы Александрға қарсы» ісінде Оңтүстік Каролина Жоғарғы соты 2025 жылғы маусымда округтер картасы штат конституциясын бұзатын заңсыз партиялық [[джерримендеринг]] болып табылатыны туралы уәждерді тыңдады. 2025 жылғы 17 қыркүйекте сот АҚШ Жоғарғы сотының 2019 жылғы «Ручо Ортақ іске қарсы» шешіміне бірнеше рет сілтеме жасай отырып, партиялық джерримендеринг штат конституциясын бұзу болып табылмайды деген шешім шығарды және қолданыстағы картаны күшінде қалдырды
|&lt;ref&gt;[https://abcnews4.com/news/local/aclu-gerrymandering-case-headed-for-oral-arguments-with-sc-supreme-court-tuesday-wciv-abc-news-4-charleston-sc-south-carolina-league-of-women-voters-of-south-carolina-v-alexander-nancy-mace-james-jim-clyburn-sc01-sc06-district-1-district-6-congress ACLU gerrymandering case headed for oral arguments with SC Supreme Court Tuesday]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.wspa.com/news/state-news/state-supreme-court-rules-partisan-gerrymandering-constitutional/ State Supreme Court rules partisan gerrymandering constitutional] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251017092625/https://www.wspa.com/news/state-news/state-supreme-court-rules-partisan-gerrymandering-constitutional/ |date=2025-10-17 }}&lt;/ref&gt;
| data-sort-value=1 | {{өзгеріссіз}}
| data-sort-value=0 | {{өзгеріссіз}}
| data-sort-value=−1 | {{өзгеріссіз}}
|-
![[Техас]]
| data-sort-value=1 bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |  [[Перераспределение избирательных округов в Техасе (2025)|Принята новая карта округов]]
|2025 жылдың басында Трамп әкімшілігі Техас өкілдеріне сайлау округтерін қайта бөлуді табанды түрде ұсынғаны туралы хабарлар тарады. Бұдан кейін Техас республикашылдарының Конгрестегі делегациясы республикашылдар үшін қосымша орындарды қамтамасыз ету мақсатында сайлау округтерін қайта бөлуді талқылау үшін кездесу өткізді. 9 шілдеде губернатор [[Грег Эбботт]] осы айдың соңында өтуі тиіс арнайы сессияның заңнамалық басымдықтарының қатарына республикашылдар үшін бес жаңа орын құру мақсатында сайлау округтерін қайта бөлуді ресми түрде қосты. Техас Өкілдер палатасындағы демократтар ереуіл ұйымдастырғаннан кейін, 23 тамызда заң шығарушы орган жаңа карталарды қабылдады, ал 29 тамызда Эбботт оларға қол қойды.
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.texastribune.org/2025/06/09/texas-redistricting-congress-house-republicans-midterms/|title=Texas' GOP congressional delegation meets to discuss redrawing districts ahead of midterms|date=2025-06-09|accessdate=2025-07-16|work=Texas Tribune|author=Dahlkamp, Owen}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | last1=Goodman | first1=J. David | last2=Goldmacher | first2=Shane | title=Abbott Asks Lawmakers to Redraw Texas' Congressional Maps in Special Session | work=The New York Times | date=2025-07-09 | url=https://www.nytimes.com/2025/07/09/us/texas-congressional-resdistricting-maps.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | title=Playbook PM: Redistricting ruffles the 2026 race | website=[[Politico]] | date=2025-07-15 | url=https://www.politico.com/newsletters/playbook-pm/2025/07/15/redistricting-ruffles-the-2026-race-00132333 }}&lt;/ref&gt;
| {{құлдырау}}3
| {{құлдырау}}2
| {{өсім}}5
|-
![[Юта]]
| data-sort-value=1 bgcolor=&quot;lightyellow&quot; | Жаңа картаны күту барысында
|2023 жылдың шілдесінде Юта штатының Жоғарғы соты «Әйел сайлаушылар лигасы Юта штатының Легислатурасына қарсы» ісін қарады. Бұл істе Юта штатының Легислатурасы [[Солт-Лейк (округ)|Солт-Лейк]] округінің сайлаушыларын штаттың барлық төрт округіне бөліп тастау арқылы джерримендерингке қарсы азаматтар қабылдаған ұсынысты бұзды деп айыпталды. Іс штаттың округтік сотына қайтарылып, онда 2025 жылдың 31 қаңтарында тыңдау өтті. 25 тамызда Әйел сайлаушылар лигасының пайдасына шешім шығарылды және Заң шығарушы жиналыс жаңа карталарды 24 қыркүйекке дейін дайындап, қарашаға қарай бекітеді деп күтілуде
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vandenack |first=Tim |title=Plaintiffs in redistricting case seek new House district maps for 2026 Utah election |url=https://www.ksl.com/article/51114531/plaintiffs-in-redistricting-case-seek-new-house-district-maps-for-2026-utah-election |date=2024-08-30 |accessdate=2024-12-04 |website=Deseret Digital Media |lang=en}}&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;3&quot; {{TBA}}
|-
![[Вирджиния]]
| data-sort-value=1 bgcolor=&quot;lightyellow&quot; | Заңнамалық шараларды күту барысында
|Штаттың Демократиялық партиядан сайланған заң шығарушылары 2026 жылғы сайлауға дейін округтердің жаңа картасын жасау мақсатында штат конституциясына түзетулер енгізу жоспарын жариялады, бұл демократтарға тағы 3-4 орын алуға мүмкіндік береді.
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2025-10-23 |title=Virginia Democrats Plan to Redraw House Maps in Redistricting Push |url=https://www.nytimes.com/2025/10/23/us/politics/virginia-democrats-redistrict.html |accessdate=2025-10-23 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;3&quot; {{TBA}}
|-
![[Висконсин]]
| data-sort-value=3 bgcolor=&quot;lightyellow&quot; | Сот талқылауын күту барысында
|2025 жылғы 22 шілдеде екі либералдық заң фирмасы Висконсиннің округтік сотына сайлау округтері картасының конституцияға сәйкестігін қарауды сұрап, талап арыз түсірді. 25 қыркүйекте Висконсин Жоғарғы соты бұл талап арызды қарастырып, әр тараптан сот ісін жалғастырудың орындылығына қатысты түсініктеме беруді сұрады.
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-07-22 |title=New Lawsuit Alleges Wisconsin's Congressional Map Violates State Constitution |url=https://www.democracydocket.com/news-alerts/wisconsin-congressional-map-discriminates-democrats-unconstitutional-lawsuit/ |accessdate=2025-10-01 |website=Democracy Docket |lang=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kremer |first=Rich |date=2025-09-25 |title=Wisconsin Supreme Court orders legal briefs in 2 congressional map challenges |url=https://www.wpr.org/news/wisconsin-supreme-court-orders-legal-briefs-in-2-congressional-map-challenges |access-date=2025-10-01 |website=WPR |lang=en-US}}&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;3&quot; {{TBA}}
|- class=&quot;sortbottom&quot;
! colspan=&quot;4&quot; |Изменения на {{date|Format=MDY}}
| data-sort-value=1 | {{өзгеріссіз}}
| data-sort-value=0 | {{құлдырау}}9
| data-sort-value=−1 | {{өсім}}9
|}

== Тағы қараңыз ==
* [[АҚШ Сенатына сайлау (2026)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:АҚШ-тағы 2026 жылғы сайлау]]
[[Санат:2026 жылғы сайлаулар]]
[[Санат:2026 жылдағы АҚШ|Өкілдер палатасы]]
[[Санат:АҚШ Өкілдер палатасына сайлаулар|2026]]</text>
      <sha1>jwetvg4puyxmk15dml3wb3czagrl7v8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Кешегі ең көп қаралған 1000 мақала</title>
    <ns>4</ns>
    <id>780876</id>
    <revision>
      <id>3692601</id>
      <parentid>3692056</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:00:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3692601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="313515" sha1="o5r7by02076hh3g94nd8hvrod5ffekm" xml:space="preserve">{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
Бұл тізім Wikimedia Statistics деректері негізінде жаңартылады. Дерек күні: '''2026-11-05'''.

{| class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
! N
! Бет
! Қаралу саны
|-
| data-sort-value=&quot;1&quot; | 1
| [[Абай Құнанбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;1192&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1 192]
|-
| data-sort-value=&quot;2&quot; | 2
| [[Дулат Бабатайұлы]]
| data-sort-value=&quot;910&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 910]
|-
| data-sort-value=&quot;3&quot; | 3
| [[Кенесары - Наурызбай (тарихи жыр)]]
| data-sort-value=&quot;690&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_-_%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B8_%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 690]
|-
| data-sort-value=&quot;4&quot; | 4
| [[Нысанбай Жаманқұлұлы]]
| data-sort-value=&quot;614&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 614]
|-
| data-sort-value=&quot;5&quot; | 5
| [[Медеу Сәрсеке]]
| data-sort-value=&quot;608&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5 608]
|-
| data-sort-value=&quot;6&quot; | 6
| [[Басты бет]]
| data-sort-value=&quot;584&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 584]
|-
| data-sort-value=&quot;7&quot; | 7
| [[Ыбырай Алтынсарин]]
| data-sort-value=&quot;579&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 579]
|-
| data-sort-value=&quot;8&quot; | 8
| [[Шортанбай Қанайұлы]]
| data-sort-value=&quot;569&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 569]
|-
| data-sort-value=&quot;9&quot; | 9
| [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]]
| data-sort-value=&quot;560&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 560]
|-
| data-sort-value=&quot;10&quot; | 10
| [[Арнайы:Іздеу]]
| data-sort-value=&quot;541&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 541]
|-
| data-sort-value=&quot;11&quot; | 11
| [[Өмірзая (роман)]]
| data-sort-value=&quot;494&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 494]
|-
| data-sort-value=&quot;12&quot; | 12
| [[Мұрат Мөңкеұлы]]
| data-sort-value=&quot;482&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 482]
|-
| data-sort-value=&quot;13&quot; | 13
| [[Қазақстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;462&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 462]
|-
| data-sort-value=&quot;14&quot; | 14
| [[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]]
| data-sort-value=&quot;343&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 343]
|-
| data-sort-value=&quot;15&quot; | 15
| [[Ақбілек (роман)]]
| data-sort-value=&quot;340&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 340]
|-
| data-sort-value=&quot;16&quot; | 16
| [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;278&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 278]
|-
| data-sort-value=&quot;17&quot; | 17
| [[:Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген сүтқоректілер|Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген сүтқоректілер]]
| data-sort-value=&quot;275&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 275]
|-
| data-sort-value=&quot;18&quot; | 18
| [[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]]
| data-sort-value=&quot;252&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 252]
|-
| data-sort-value=&quot;19&quot; | 19
| [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]]
| data-sort-value=&quot;234&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 234]
|-
| data-sort-value=&quot;20&quot; | 20
| [[Кенесары хан]]
| data-sort-value=&quot;224&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 224]
|-
| data-sort-value=&quot;21&quot; | 21
| [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]
| data-sort-value=&quot;210&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 210]
|-
| data-sort-value=&quot;22&quot; | 22
| [[Қыз Жібек (фильм)]]
| data-sort-value=&quot;203&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 203]
|-
| data-sort-value=&quot;23&quot; | 23
| [[:Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген балықтар|Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген балықтар]]
| data-sort-value=&quot;196&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 196]
|-
| data-sort-value=&quot;24&quot; | 24
| [[Ахмет Байтұрсынұлы]]
| data-sort-value=&quot;175&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 175]
|-
| data-sort-value=&quot;25&quot; | 25
| [[Зар Заман ақындары]]
| data-sort-value=&quot;175&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 175]
|-
| data-sort-value=&quot;26&quot; | 26
| [[Бұқар жырау Қалқаманұлы]]
| data-sort-value=&quot;169&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 169]
|-
| data-sort-value=&quot;27&quot; | 27
| [[Баққожа Мұқай]]
| data-sort-value=&quot;161&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%B9 161]
|-
| data-sort-value=&quot;28&quot; | 28
| [[:Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген құстар|Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген құстар]]
| data-sort-value=&quot;160&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 160]
|-
| data-sort-value=&quot;29&quot; | 29
| [[Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;160&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 160]
|-
| data-sort-value=&quot;30&quot; | 30
| [[Қасым Аманжолов]]
| data-sort-value=&quot;158&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 158]
|-
| data-sort-value=&quot;31&quot; | 31
| [[Гүлфайрус Мәнсүрқызы Ысмайылова]]
| data-sort-value=&quot;142&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B9%D1%80%D1%83%D1%81_%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%81%D2%AF%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%AB%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 142]
|-
| data-sort-value=&quot;32&quot; | 32
| [[Қазақша жыл санау]]
| data-sort-value=&quot;140&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 140]
|-
| data-sort-value=&quot;33&quot; | 33
| [[Міржақып Дулатұлы]]
| data-sort-value=&quot;139&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 139]
|-
| data-sort-value=&quot;34&quot; | 34
| [[Бозоқ]]
| data-sort-value=&quot;136&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D2%9B 136]
|-
| data-sort-value=&quot;35&quot; | 35
| [[Астана]]
| data-sort-value=&quot;135&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 135]
|-
| data-sort-value=&quot;36&quot; | 36
| [[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]]
| data-sort-value=&quot;132&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 132]
|-
| data-sort-value=&quot;37&quot; | 37
| [[Уикипедия:Тіркелу]]
| data-sort-value=&quot;119&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%83 119]
|-
| data-sort-value=&quot;38&quot; | 38
| [[Қазақша Уикипедия]]
| data-sort-value=&quot;118&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 118]
|-
| data-sort-value=&quot;39&quot; | 39
| [[Жүсіпбек Аймауытов]]
| data-sort-value=&quot;117&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 117]
|-
| data-sort-value=&quot;40&quot; | 40
| [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]]
| data-sort-value=&quot;115&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 115]
|-
| data-sort-value=&quot;41&quot; | 41
| [[Бауыржан Момышұлы]]
| data-sort-value=&quot;115&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 115]
|-
| data-sort-value=&quot;42&quot; | 42
| [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]
| data-sort-value=&quot;115&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 115]
|-
| data-sort-value=&quot;43&quot; | 43
| [[Өзбекәлі Жәнібеков]]
| data-sort-value=&quot;114&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 114]
|-
| data-sort-value=&quot;44&quot; | 44
| [[Қарахан мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;109&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 109]
|-
| data-sort-value=&quot;45&quot; | 45
| [[Айбек Сейітов]]
| data-sort-value=&quot;109&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 109]
|-
| data-sort-value=&quot;46&quot; | 46
| [[Есік Алтын адамы]]
| data-sort-value=&quot;107&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 107]
|-
| data-sort-value=&quot;47&quot; | 47
| [[Қазтуған Сүйінішұлы]]
| data-sort-value=&quot;106&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 106]
|-
| data-sort-value=&quot;48&quot; | 48
| [[Абылай хан]]
| data-sort-value=&quot;105&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 105]
|-
| data-sort-value=&quot;49&quot; | 49
| [[Үмбетей Тілеуұлы]]
| data-sort-value=&quot;100&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 100]
|-
| data-sort-value=&quot;50&quot; | 50
| [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]]
| data-sort-value=&quot;100&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 100]
|-
| data-sort-value=&quot;51&quot; | 51
| [[Мемлекет астаналары тізімі]]
| data-sort-value=&quot;92&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 92]
|-
| data-sort-value=&quot;52&quot; | 52
| [[Қыз Жібек]]
| data-sort-value=&quot;91&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 91]
|-
| data-sort-value=&quot;53&quot; | 53
| [[Дана Өмірбайқызы Нұржігітова]]
| data-sort-value=&quot;90&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 90]
|-
| data-sort-value=&quot;54&quot; | 54
| [[Асан қайғы Сәбитұлы]]
| data-sort-value=&quot;90&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 90]
|-
| data-sort-value=&quot;55&quot; | 55
| [[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]]
| data-sort-value=&quot;89&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 89]
|-
| data-sort-value=&quot;56&quot; | 56
| [[Абай жолы (роман)]]
| data-sort-value=&quot;86&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 86]
|-
| data-sort-value=&quot;57&quot; | 57
| [[Әсел Жұбанышқызы Жанасова]]
| data-sort-value=&quot;85&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BB_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 85]
|-
| data-sort-value=&quot;58&quot; | 58
| [[Түркістан (қала)]]
| data-sort-value=&quot;85&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 85]
|-
| data-sort-value=&quot;59&quot; | 59
| [[Алаш партиясы]]
| data-sort-value=&quot;83&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 83]
|-
| data-sort-value=&quot;60&quot; | 60
| [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]
| data-sort-value=&quot;81&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 81]
|-
| data-sort-value=&quot;61&quot; | 61
| [[Ақтамберді Сарыұлы]]
| data-sort-value=&quot;80&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 80]
|-
| data-sort-value=&quot;62&quot; | 62
| [[Шыңғыс хан]]
| data-sort-value=&quot;78&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 78]
|-
| data-sort-value=&quot;63&quot; | 63
| [[Қожа Ахмет Ясауи]]
| data-sort-value=&quot;78&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 78]
|-
| data-sort-value=&quot;64&quot; | 64
| [[Зар Заман]]
| data-sort-value=&quot;77&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD 77]
|-
| data-sort-value=&quot;65&quot; | 65
| [[Құрманғазы Сағырбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;76&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 76]
|-
| data-sort-value=&quot;66&quot; | 66
| [[Қазақ хандығы]]
| data-sort-value=&quot;75&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 75]
|-
| data-sort-value=&quot;67&quot; | 67
| [[Графтар теориясы]]
| data-sort-value=&quot;75&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 75]
|-
| data-sort-value=&quot;68&quot; | 68
| [[Қызыл кітап]]
| data-sort-value=&quot;74&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 74]
|-
| data-sort-value=&quot;69&quot; | 69
| [[Сақтар]]
| data-sort-value=&quot;73&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 73]
|-
| data-sort-value=&quot;70&quot; | 70
| [[Еркебұлан Ролланұлы Мырзабек]]
| data-sort-value=&quot;73&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 73]
|-
| data-sort-value=&quot;71&quot; | 71
| [[Жеті ата]]
| data-sort-value=&quot;73&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 73]
|-
| data-sort-value=&quot;72&quot; | 72
| [[Табылды Досымов]]
| data-sort-value=&quot;71&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 71]
|-
| data-sort-value=&quot;73&quot; | 73
| [[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]]
| data-sort-value=&quot;71&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 71]
|-
| data-sort-value=&quot;74&quot; | 74
| [[Жасанды интеллект]]
| data-sort-value=&quot;71&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 71]
|-
| data-sort-value=&quot;75&quot; | 75
| [[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]]
| data-sort-value=&quot;70&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 70]
|-
| data-sort-value=&quot;76&quot; | 76
| [[Тәтіқара]]
| data-sort-value=&quot;69&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 69]
|-
| data-sort-value=&quot;77&quot; | 77
| [[Мұхтар Шаханов]]
| data-sort-value=&quot;69&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 69]
|-
| data-sort-value=&quot;78&quot; | 78
| [[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]]
| data-sort-value=&quot;68&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 68]
|-
| data-sort-value=&quot;79&quot; | 79
| [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]
| data-sort-value=&quot;67&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 67]
|-
| data-sort-value=&quot;80&quot; | 80
| [[Сүтқоректілер]]
| data-sort-value=&quot;67&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 67]
|-
| data-sort-value=&quot;81&quot; | 81
| [[Қорғансыздың күні (әңгіме)]]
| data-sort-value=&quot;65&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 65]
|-
| data-sort-value=&quot;82&quot; | 82
| [[Шәмші Қалдаяқов]]
| data-sort-value=&quot;63&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 63]
|-
| data-sort-value=&quot;83&quot; | 83
| [[Отырар]]
| data-sort-value=&quot;62&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 62]
|-
| data-sort-value=&quot;84&quot; | 84
| [[Көксерек (әңгіме)]]
| data-sort-value=&quot;62&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 62]
|-
| data-sort-value=&quot;85&quot; | 85
| [[Сөйлем мүшелері]]
| data-sort-value=&quot;62&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 62]
|-
| data-sort-value=&quot;86&quot; | 86
| [[Қазақ әліпбиі]]
| data-sort-value=&quot;62&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 62]
|-
| data-sort-value=&quot;87&quot; | 87
| [[Әбіш Кекілбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;59&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 59]
|-
| data-sort-value=&quot;88&quot; | 88
| [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]
| data-sort-value=&quot;58&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 58]
|-
| data-sort-value=&quot;89&quot; | 89
| [[Темір дәуірі]]
| data-sort-value=&quot;58&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 58]
|-
| data-sort-value=&quot;90&quot; | 90
| [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]]
| data-sort-value=&quot;58&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 58]
|-
| data-sort-value=&quot;91&quot; | 91
| [[Наурызбай батыр]]
| data-sort-value=&quot;58&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 58]
|-
| data-sort-value=&quot;92&quot; | 92
| [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]]
| data-sort-value=&quot;57&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 57]
|-
| data-sort-value=&quot;93&quot; | 93
| [[Крест жорықтары]]
| data-sort-value=&quot;57&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 57]
|-
| data-sort-value=&quot;94&quot; | 94
| [[Шалкиіз Тіленшіұлы]]
| data-sort-value=&quot;57&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 57]
|-
| data-sort-value=&quot;95&quot; | 95
| [[Мәңгілік бала бейне]]
| data-sort-value=&quot;57&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 57]
|-
| data-sort-value=&quot;96&quot; | 96
| [[Қазан төңкерісі]]
| data-sort-value=&quot;56&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 56]
|-
| data-sort-value=&quot;97&quot; | 97
| [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]]
| data-sort-value=&quot;55&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 55]
|-
| data-sort-value=&quot;98&quot; | 98
| [[Ас қорыту жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;55&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 55]
|-
| data-sort-value=&quot;99&quot; | 99
| [[Құрмалас сөйлем]]
| data-sort-value=&quot;55&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 55]
|-
| data-sort-value=&quot;100&quot; | 100
| [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]]
| data-sort-value=&quot;54&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 54]
|-
| data-sort-value=&quot;101&quot; | 101
| [[Таяу Шығыс]]
| data-sort-value=&quot;54&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81 54]
|-
| data-sort-value=&quot;102&quot; | 102
| [[Эпитет]]
| data-sort-value=&quot;53&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 53]
|-
| data-sort-value=&quot;103&quot; | 103
| [[Түрік қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;53&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 53]
|-
| data-sort-value=&quot;104&quot; | 104
| [[:Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер|Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]]
| data-sort-value=&quot;53&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 53]
|-
| data-sort-value=&quot;105&quot; | 105
| [[Қазақ хандары]]
| data-sort-value=&quot;52&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 52]
|-
| data-sort-value=&quot;106&quot; | 106
| [[Арғын]]
| data-sort-value=&quot;52&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 52]
|-
| data-sort-value=&quot;107&quot; | 107
| [[Алаш партиясының бағдарламасы]]
| data-sort-value=&quot;51&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 51]
|-
| data-sort-value=&quot;108&quot; | 108
| [[Ілияс Жансүгіров]]
| data-sort-value=&quot;51&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 51]
|-
| data-sort-value=&quot;109&quot; | 109
| [[Аян Өмірәліұлы Өтепберген]]
| data-sort-value=&quot;51&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%8F%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 51]
|-
| data-sort-value=&quot;110&quot; | 110
| [[Әбу Насыр Әл-Фараби]]
| data-sort-value=&quot;51&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 51]
|-
| data-sort-value=&quot;111&quot; | 111
| [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]]
| data-sort-value=&quot;50&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 50]
|-
| data-sort-value=&quot;112&quot; | 112
| [[Тайқазан]]
| data-sort-value=&quot;50&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 50]
|-
| data-sort-value=&quot;113&quot; | 113
| [[Тоқырау жылдарындағы Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;50&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 50]
|-
| data-sort-value=&quot;114&quot; | 114
| [[Ұлы Жібек жолы]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 49]
|-
| data-sort-value=&quot;115&quot; | 115
| [[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 49]
|-
| data-sort-value=&quot;116&quot; | 116
| [[Кенемолдин Мұратбек Мүфтиұлы]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D2%AF%D1%84%D1%82%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 49]
|-
| data-sort-value=&quot;117&quot; | 117
| [[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 49]
|-
| data-sort-value=&quot;118&quot; | 118
| [[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;48&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 48]
|-
| data-sort-value=&quot;119&quot; | 119
| [[Семей полигоны]]
| data-sort-value=&quot;48&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 48]
|-
| data-sort-value=&quot;120&quot; | 120
| [[Жылқы малының атаулары]]
| data-sort-value=&quot;48&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 48]
|-
| data-sort-value=&quot;121&quot; | 121
| [[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]]
| data-sort-value=&quot;48&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 48]
|-
| data-sort-value=&quot;122&quot; | 122
| [[Абайдың қара сөздері]]
| data-sort-value=&quot;48&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 48]
|-
| data-sort-value=&quot;123&quot; | 123
| [[Шығыс Қазақстан облысы]]
| data-sort-value=&quot;48&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 48]
|-
| data-sort-value=&quot;124&quot; | 124
| [[Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]]
| data-sort-value=&quot;47&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 47]
|-
| data-sort-value=&quot;125&quot; | 125
| [[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]]
| data-sort-value=&quot;47&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 47]
|-
| data-sort-value=&quot;126&quot; | 126
| [[Алтын Орда]]
| data-sort-value=&quot;47&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 47]
|-
| data-sort-value=&quot;127&quot; | 127
| [[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]]
| data-sort-value=&quot;47&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 47]
|-
| data-sort-value=&quot;128&quot; | 128
| [[Қабдеш Жұмаділов]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 46]
|-
| data-sort-value=&quot;129&quot; | 129
| [[Әмір Темір]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 46]
|-
| data-sort-value=&quot;130&quot; | 130
| [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 46]
|-
| data-sort-value=&quot;131&quot; | 131
| [[АҚШ штаттарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 46]
|-
| data-sort-value=&quot;132&quot; | 132
| [[Шарын шатқалы]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 46]
|-
| data-sort-value=&quot;133&quot; | 133
| [[Қазыбек би]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 46]
|-
| data-sort-value=&quot;134&quot; | 134
| [[Түркістан облысы]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 46]
|-
| data-sort-value=&quot;135&quot; | 135
| [[Қазақ рулары]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 45]
|-
| data-sort-value=&quot;136&quot; | 136
| [[Ақпан төңкерісі]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 45]
|-
| data-sort-value=&quot;137&quot; | 137
| [[Ақмола]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0 45]
|-
| data-sort-value=&quot;138&quot; | 138
| [[Алаш қозғалысы]]
| data-sort-value=&quot;44&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 44]
|-
| data-sort-value=&quot;139&quot; | 139
| [[Сәкен Сейфуллин]]
| data-sort-value=&quot;44&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 44]
|-
| data-sort-value=&quot;140&quot; | 140
| [[Ұлпан (роман)]]
| data-sort-value=&quot;44&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 44]
|-
| data-sort-value=&quot;141&quot; | 141
| [[Ұшқан ұя]]
| data-sort-value=&quot;44&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 44]
|-
| data-sort-value=&quot;142&quot; | 142
| [[Райымбек батыр]]
| data-sort-value=&quot;44&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 44]
|-
| data-sort-value=&quot;143&quot; | 143
| [[Рекурсия]]
| data-sort-value=&quot;44&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D0%BA%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F 44]
|-
| data-sort-value=&quot;144&quot; | 144
| [[Таңбалы археологиялық ландшафтының петроглифтері]]
| data-sort-value=&quot;44&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%88%D0%B0%D1%84%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D1%84%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 44]
|-
| data-sort-value=&quot;145&quot; | 145
| [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 43]
|-
| data-sort-value=&quot;146&quot; | 146
| [[Үш өлшемді графика]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D3%A9%D0%BB%D1%88%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0 43]
|-
| data-sort-value=&quot;147&quot; | 147
| [[Неологизм]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%B7%D0%BC 43]
|-
| data-sort-value=&quot;148&quot; | 148
| [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 43]
|-
| data-sort-value=&quot;149&quot; | 149
| [[Мәңгілік ел қақпасы]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 43]
|-
| data-sort-value=&quot;150&quot; | 150
| [[:Санат:Қазақстан ескерткіштері|Санат:Қазақстан ескерткіштері]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 43]
|-
| data-sort-value=&quot;151&quot; | 151
| [[Махамбет Өтемісұлы]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 43]
|-
| data-sort-value=&quot;152&quot; | 152
| [[Алматы]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 42]
|-
| data-sort-value=&quot;153&quot; | 153
| [[Мұстафа Шоқай]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 42]
|-
| data-sort-value=&quot;154&quot; | 154
| [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 41]
|-
| data-sort-value=&quot;155&quot; | 155
| [[Біржан мен Сара айтысы]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 41]
|-
| data-sort-value=&quot;156&quot; | 156
| [[Смағұл Абатұлы Елубай]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 41]
|-
| data-sort-value=&quot;157&quot; | 157
| [[Жеті жарғы]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 41]
|-
| data-sort-value=&quot;158&quot; | 158
| [[Халықаралық студенттер күні]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D1%83%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 41]
|-
| data-sort-value=&quot;159&quot; | 159
| [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 41]
|-
| data-sort-value=&quot;160&quot; | 160
| [[Қазақстандағы саяси партиялар]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 40]
|-
| data-sort-value=&quot;161&quot; | 161
| [[Жиембет жырау]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 40]
|-
| data-sort-value=&quot;162&quot; | 162
| [[Оралхан Бөкей]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 40]
|-
| data-sort-value=&quot;163&quot; | 163
| [[Әпке (драма)]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 39]
|-
| data-sort-value=&quot;164&quot; | 164
| [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 39]
|-
| data-sort-value=&quot;165&quot; | 165
| [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 38]
|-
| data-sort-value=&quot;166&quot; | 166
| [[Ұлытау облысы]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 38]
|-
| data-sort-value=&quot;167&quot; | 167
| [[Дулат Исабеков]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 38]
|-
| data-sort-value=&quot;168&quot; | 168
| [[Химиялық элементтер тізімі]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 38]
|-
| data-sort-value=&quot;169&quot; | 169
| [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 38]
|-
| data-sort-value=&quot;170&quot; | 170
| [[Наймандар]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 38]
|-
| data-sort-value=&quot;171&quot; | 171
| [[Талап Сұлтанбеков]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 38]
|-
| data-sort-value=&quot;172&quot; | 172
| [[Зат есім]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 38]
|-
| data-sort-value=&quot;173&quot; | 173
| [[Қазақстан азаматтық қарама-қарсылық]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 38]
|-
| data-sort-value=&quot;174&quot; | 174
| [[Қостанай облысы]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 38]
|-
| data-sort-value=&quot;175&quot; | 175
| [[Қазақстан Республикасының Ұлттық музейі]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 38]
|-
| data-sort-value=&quot;176&quot; | 176
| [[Айша бибі кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 38]
|-
| data-sort-value=&quot;177&quot; | 177
| [[Санжар Керімбай]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 37]
|-
| data-sort-value=&quot;178&quot; | 178
| [[Қуаныш Жиенбай]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 37]
|-
| data-sort-value=&quot;179&quot; | 179
| [[Қазақ газеті]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 37]
|-
| data-sort-value=&quot;180&quot; | 180
| [[Біржан Қожағұлұлы]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 37]
|-
| data-sort-value=&quot;181&quot; | 181
| [[Климаттық белдеулер]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%80 37]
|-
| data-sort-value=&quot;182&quot; | 182
| [[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 37]
|-
| data-sort-value=&quot;183&quot; | 183
| [[Наурызбай Қасымұлы]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 37]
|-
| data-sort-value=&quot;184&quot; | 184
| [[Бәйтерек (монумент)]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 37]
|-
| data-sort-value=&quot;185&quot; | 185
| [[:Сурет:Female and male anus.jpg|Сурет:Female and male anus.jpg]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 37]
|-
| data-sort-value=&quot;186&quot; | 186
| [[Қазақстан Республикасының электрондық үкіметі]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 37]
|-
| data-sort-value=&quot;187&quot; | 187
| [[Роза Мұқанова]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 37]
|-
| data-sort-value=&quot;188&quot; | 188
| [[Адай]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 37]
|-
| data-sort-value=&quot;189&quot; | 189
| [[Қазақстан тарихы]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 37]
|-
| data-sort-value=&quot;190&quot; | 190
| [[Мен жазбаймын өлеңді ермек үшін]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D1%96_%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD 37]
|-
| data-sort-value=&quot;191&quot; | 191
| [[Хан талапай]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B9 37]
|-
| data-sort-value=&quot;192&quot; | 192
| [[Мұхаметжан Тынышбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 37]
|-
| data-sort-value=&quot;193&quot; | 193
| [[Махат Төрәлі]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96 36]
|-
| data-sort-value=&quot;194&quot; | 194
| [[Әділет (партия)]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 36]
|-
| data-sort-value=&quot;195&quot; | 195
| [[Сүйінбай Аронұлы]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 36]
|-
| data-sort-value=&quot;196&quot; | 196
| [[Жүсіп Баласағұни]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 36]
|-
| data-sort-value=&quot;197&quot; | 197
| [[Адам эволюциясының негізгі кезеңдері]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%8D%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 36]
|-
| data-sort-value=&quot;198&quot; | 198
| [[Сырым Датұлы]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 36]
|-
| data-sort-value=&quot;199&quot; | 199
| [[Қоңырат]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 36]
|-
| data-sort-value=&quot;200&quot; | 200
| [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 36]
|-
| data-sort-value=&quot;201&quot; | 201
| [[Симон Боливар]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D1%80 35]
|-
| data-sort-value=&quot;202&quot; | 202
| [[Ұстаз (цифрлық платформа)]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 35]
|-
| data-sort-value=&quot;203&quot; | 203
| [[Желтоқсан көтерілісі]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 35]
|-
| data-sort-value=&quot;204&quot; | 204
| [[Бай мен жарлы баласы (әңгіме)]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 35]
|-
| data-sort-value=&quot;205&quot; | 205
| [[Қазақ ұлттық университеті]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 35]
|-
| data-sort-value=&quot;206&quot; | 206
| [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 35]
|-
| data-sort-value=&quot;207&quot; | 207
| [[Хақназар хан]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35]
|-
| data-sort-value=&quot;208&quot; | 208
| [[Фариза Оңғарсынова]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 34]
|-
| data-sort-value=&quot;209&quot; | 209
| [[Доспамбет жырау]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 34]
|-
| data-sort-value=&quot;210&quot; | 210
| [[XV-XVIII ғасырлардағы қазақ ауыз әдебиеті]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 34]
|-
| data-sort-value=&quot;211&quot; | 211
| [[Қазақстан Құрылтайы]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 34]
|-
| data-sort-value=&quot;212&quot; | 212
| [[Қасым хан]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 34]
|-
| data-sort-value=&quot;213&quot; | 213
| [[Күнделік.кз]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 34]
|-
| data-sort-value=&quot;214&quot; | 214
| [[Аңыздың ақыры]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 34]
|-
| data-sort-value=&quot;215&quot; | 215
| [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 34]
|-
| data-sort-value=&quot;216&quot; | 216
| [[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 34]
|-
| data-sort-value=&quot;217&quot; | 217
| [[Менің атым Қожа (хикаят)]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 34]
|-
| data-sort-value=&quot;218&quot; | 218
| [[Мұхаммед]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 34]
|-
| data-sort-value=&quot;219&quot; | 219
| [[Қабанбай батыр]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 34]
|-
| data-sort-value=&quot;220&quot; | 220
| [[Қадыр Мырза Әлі]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 33]
|-
| data-sort-value=&quot;221&quot; | 221
| [[Айгүл Жолдасбайқызы Кемелбаева]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B3%D2%AF%D0%BB_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 33]
|-
| data-sort-value=&quot;222&quot; | 222
| [[Қатысушы:Aldogarov]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AAldogarov 33]
|-
| data-sort-value=&quot;223&quot; | 223
| [[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар|Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 33]
|-
| data-sort-value=&quot;224&quot; | 224
| [[Ұлы Колумбия]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D1%8F 33]
|-
| data-sort-value=&quot;225&quot; | 225
| [[Сөздік қор]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%BE%D1%80 33]
|-
| data-sort-value=&quot;226&quot; | 226
| [[Тынымбай Нұрмағамбетов]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 33]
|-
| data-sort-value=&quot;227&quot; | 227
| [[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 33]
|-
| data-sort-value=&quot;228&quot; | 228
| [[Алматы облысы]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 33]
|-
| data-sort-value=&quot;229&quot; | 229
| [[BilimLand]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=BilimLand 33]
|-
| data-sort-value=&quot;230&quot; | 230
| [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 33]
|-
| data-sort-value=&quot;231&quot; | 231
| [[Үш Жүз партиясы]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 32]
|-
| data-sort-value=&quot;232&quot; | 232
| [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 32]
|-
| data-sort-value=&quot;233&quot; | 233
| [[Маңғыстау облысы]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 32]
|-
| data-sort-value=&quot;234&quot; | 234
| [[Дауыссыз дыбыстар]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 32]
|-
| data-sort-value=&quot;235&quot; | 235
| [[Құтадғу білік]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 32]
|-
| data-sort-value=&quot;236&quot; | 236
| [[Ғұндар]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 32]
|-
| data-sort-value=&quot;237&quot; | 237
| [[Ақбөкен]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 32]
|-
| data-sort-value=&quot;238&quot; | 238
| [[Перифраз]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%B0%D0%B7 32]
|-
| data-sort-value=&quot;239&quot; | 239
| [[Сайын Мұратбеков]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 32]
|-
| data-sort-value=&quot;240&quot; | 240
| [[Қарағанды облысы]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 32]
|-
| data-sort-value=&quot;241&quot; | 241
| [[Шұғаның белгісі]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 32]
|-
| data-sort-value=&quot;242&quot; | 242
| [[Әлемнің жеті кереметі]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 32]
|-
| data-sort-value=&quot;243&quot; | 243
| [[Орта жүз]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 32]
|-
| data-sort-value=&quot;244&quot; | 244
| [[Қазақстан қорықтарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 32]
|-
| data-sort-value=&quot;245&quot; | 245
| [[Қазақстан теңгесі]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 32]
|-
| data-sort-value=&quot;246&quot; | 246
| [[Метафора]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 31]
|-
| data-sort-value=&quot;247&quot; | 247
| [[Ерте темір дәуірі]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 31]
|-
| data-sort-value=&quot;248&quot; | 248
| [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 31]
|-
| data-sort-value=&quot;249&quot; | 249
| [[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 31]
|-
| data-sort-value=&quot;250&quot; | 250
| [[Гонбед Каус]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%BE%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%B4_%D0%9A%D0%B0%D1%83%D1%81 31]
|-
| data-sort-value=&quot;251&quot; | 251
| [[Қарғын (роман)]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 31]
|-
| data-sort-value=&quot;252&quot; | 252
| [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 31]
|-
| data-sort-value=&quot;253&quot; | 253
| [[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 31]
|-
| data-sort-value=&quot;254&quot; | 254
| [[Арал теңізі]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 31]
|-
| data-sort-value=&quot;255&quot; | 255
| [[Қаңлылар]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 31]
|-
| data-sort-value=&quot;256&quot; | 256
| [[Атмосфера]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 30]
|-
| data-sort-value=&quot;257&quot; | 257
| [[Марат Мәдетұлы Оралғазин]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 30]
|-
| data-sort-value=&quot;258&quot; | 258
| [[Ньютонның бірінші заңы]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 30]
|-
| data-sort-value=&quot;259&quot; | 259
| [[Қазақ ұлттық киімдері]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 30]
|-
| data-sort-value=&quot;260&quot; | 260
| [[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 30]
|-
| data-sort-value=&quot;261&quot; | 261
| [[Индиго]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%BE 30]
|-
| data-sort-value=&quot;262&quot; | 262
| [[Қазақ батырлар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30]
|-
| data-sort-value=&quot;263&quot; | 263
| [[Ыбырай Жақаев]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 30]
|-
| data-sort-value=&quot;264&quot; | 264
| [[Бұлтты технология]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 30]
|-
| data-sort-value=&quot;265&quot; | 265
| [[Индустрияландыру]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 30]
|-
| data-sort-value=&quot;266&quot; | 266
| [[Дулат]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 30]
|-
| data-sort-value=&quot;267&quot; | 267
| [[Жаныс]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 30]
|-
| data-sort-value=&quot;268&quot; | 268
| [[Қызылорда облысы]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 30]
|-
| data-sort-value=&quot;269&quot; | 269
| [[Америка Құрама Штаттары]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 30]
|-
| data-sort-value=&quot;270&quot; | 270
| [[Менің атым Қожа (фильм)]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 30]
|-
| data-sort-value=&quot;271&quot; | 271
| [[Каспий теңізі]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 29]
|-
| data-sort-value=&quot;272&quot; | 272
| [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29]
|-
| data-sort-value=&quot;273&quot; | 273
| [[Қорқыт ата]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 29]
|-
| data-sort-value=&quot;274&quot; | 274
| [[Дермене (повесть)]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B5_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 29]
|-
| data-sort-value=&quot;275&quot; | 275
| [[Тұсаукесер]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 29]
|-
| data-sort-value=&quot;276&quot; | 276
| [[Домбыра]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 29]
|-
| data-sort-value=&quot;277&quot; | 277
| [[Алаш автономиясы]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 29]
|-
| data-sort-value=&quot;278&quot; | 278
| [[Шәңгерей Сейіткерейұлы Бөкеев]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 29]
|-
| data-sort-value=&quot;279&quot; | 279
| [[Төлен Әбдік]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 29]
|-
| data-sort-value=&quot;280&quot; | 280
| [[Албан руы]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 29]
|-
| data-sort-value=&quot;281&quot; | 281
| [[Қанайналым жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 29]
|-
| data-sort-value=&quot;282&quot; | 282
| [[КешYOU]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 29]
|-
| data-sort-value=&quot;283&quot; | 283
| [[Қазақстан азамат соғысы жылдарында]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 28]
|-
| data-sort-value=&quot;284&quot; | 284
| [[Тәуке хан]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 28]
|-
| data-sort-value=&quot;285&quot; | 285
| [[Ақсу-Жабағылы қорығы]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 28]
|-
| data-sort-value=&quot;286&quot; | 286
| [[Өзбекстан]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 28]
|-
| data-sort-value=&quot;287&quot; | 287
| [[Қазақстан халық кеңесі]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 28]
|-
| data-sort-value=&quot;288&quot; | 288
| [[Адам қаңқасы]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 28]
|-
| data-sort-value=&quot;289&quot; | 289
| [[Дарын республикалық ғылыми-практикалық орталығы]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 28]
|-
| data-sort-value=&quot;290&quot; | 290
| [[Еуропа]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 28]
|-
| data-sort-value=&quot;291&quot; | 291
| [[Волейбол]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 28]
|-
| data-sort-value=&quot;292&quot; | 292
| [[Мұхаммед Хайдар Дулати]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 28]
|-
| data-sort-value=&quot;293&quot; | 293
| [[Зарина Кармен]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 28]
|-
| data-sort-value=&quot;294&quot; | 294
| [[Еділ]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB 28]
|-
| data-sort-value=&quot;295&quot; | 295
| [[Ескендір (поэма)]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 28]
|-
| data-sort-value=&quot;296&quot; | 296
| [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28]
|-
| data-sort-value=&quot;297&quot; | 297
| [[Бәйдібек Қарашаұлы]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28]
|-
| data-sort-value=&quot;298&quot; | 298
| [[Қарқаралы петициясы]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 28]
|-
| data-sort-value=&quot;299&quot; | 299
| [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 28]
|-
| data-sort-value=&quot;300&quot; | 300
| [[1917 жылғы екі революция кезеңіндегі Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1917_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 27]
|-
| data-sort-value=&quot;301&quot; | 301
| [[Африка]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 27]
|-
| data-sort-value=&quot;302&quot; | 302
| [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 27]
|-
| data-sort-value=&quot;303&quot; | 303
| [[Әбілхан Қастеев]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 27]
|-
| data-sort-value=&quot;304&quot; | 304
| [[Қазақстан аудандары]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 27]
|-
| data-sort-value=&quot;305&quot; | 305
| [[Мүшел жас]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 27]
|-
| data-sort-value=&quot;306&quot; | 306
| [[Кеңесбай Үшбаев]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%AE%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27]
|-
| data-sort-value=&quot;307&quot; | 307
| [[Жошы хан]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 27]
|-
| data-sort-value=&quot;308&quot; | 308
| [[Тәуелсіз Қазақстан тарихы]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 27]
|-
| data-sort-value=&quot;309&quot; | 309
| [[Аңырақай шайқасы]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 27]
|-
| data-sort-value=&quot;310&quot; | 310
| [[Әлемдік мұра]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0 27]
|-
| data-sort-value=&quot;311&quot; | 311
| [[Тайыр Жарықұлы Жароков]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%B2 27]
|-
| data-sort-value=&quot;312&quot; | 312
| [[Құстар]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 27]
|-
| data-sort-value=&quot;313&quot; | 313
| [[Қан]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD 27]
|-
| data-sort-value=&quot;314&quot; | 314
| [[Шығанақ Берсиев]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B2 27]
|-
| data-sort-value=&quot;315&quot; | 315
| [[Майкл Джексон]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 27]
|-
| data-sort-value=&quot;316&quot; | 316
| [[Адамның шығу тегі]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%83_%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 27]
|-
| data-sort-value=&quot;317&quot; | 317
| [[Үлкен аққұтан]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%BD 27]
|-
| data-sort-value=&quot;318&quot; | 318
| [[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 27]
|-
| data-sort-value=&quot;319&quot; | 319
| [[Ақтөбе облысы]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;320&quot; | 320
| [[Түркістан автономиясы]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;321&quot; | 321
| [[Есімше]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 26]
|-
| data-sort-value=&quot;322&quot; | 322
| [[Салауат]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 26]
|-
| data-sort-value=&quot;323&quot; | 323
| [[Кіші жүз]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 26]
|-
| data-sort-value=&quot;324&quot; | 324
| [[Қазақ хандығының құрылуы]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;325&quot; | 325
| [[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 26]
|-
| data-sort-value=&quot;326&quot; | 326
| [[Сарыарқа - Солтүстік Қазақстан даласы мен көлдері]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_-_%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 26]
|-
| data-sort-value=&quot;327&quot; | 327
| [[Үркер (роман)]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%80_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 26]
|-
| data-sort-value=&quot;328&quot; | 328
| [[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 26]
|-
| data-sort-value=&quot;329&quot; | 329
| [[Марқакөл қорығы]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;330&quot; | 330
| [[Көшпенділер (трилогия)]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 26]
|-
| data-sort-value=&quot;331&quot; | 331
| [[Қайрат Нұртас]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 26]
|-
| data-sort-value=&quot;332&quot; | 332
| [[Француз төңкерісі]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%83%D0%B7_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 26]
|-
| data-sort-value=&quot;333&quot; | 333
| [[Құман Нұрмағанұлы Тастанбеков]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 26]
|-
| data-sort-value=&quot;334&quot; | 334
| [[Қазақстан жол белгілері]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 26]
|-
| data-sort-value=&quot;335&quot; | 335
| [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 26]
|-
| data-sort-value=&quot;336&quot; | 336
| [[Қанипа Омарғалиқызы Бітібаева]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 26]
|-
| data-sort-value=&quot;337&quot; | 337
| [[Халық қаһарманы]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;338&quot; | 338
| [[Асқорыту мүшелері]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 26]
|-
| data-sort-value=&quot;339&quot; | 339
| [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;340&quot; | 340
| [[Керей (тайпа)]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 25]
|-
| data-sort-value=&quot;341&quot; | 341
| [[Жаңа экономикалық саясат]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 25]
|-
| data-sort-value=&quot;342&quot; | 342
| [[Әлімұлы]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;343&quot; | 343
| [[Ақ Орда (мемлекет)]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 25]
|-
| data-sort-value=&quot;344&quot; | 344
| [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 25]
|-
| data-sort-value=&quot;345&quot; | 345
| [[Қасым Қайсенов]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 25]
|-
| data-sort-value=&quot;346&quot; | 346
| [[Қазақ тілі]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 25]
|-
| data-sort-value=&quot;347&quot; | 347
| [[Жамбыл облысы]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;348&quot; | 348
| [[Тұрмағамбет Ізтілеуұлы]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%86%D0%B7%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;349&quot; | 349
| [[Қазақтар]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 25]
|-
| data-sort-value=&quot;350&quot; | 350
| [[Ақан сері]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 25]
|-
| data-sort-value=&quot;351&quot; | 351
| [[Қобыланды Тоқтарбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;352&quot; | 352
| [[Батырлар жыры]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;353&quot; | 353
| [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;354&quot; | 354
| [[Беріш]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 25]
|-
| data-sort-value=&quot;355&quot; | 355
| [[Аялы]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%8F%D0%BB%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;356&quot; | 356
| [[Әже]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 25]
|-
| data-sort-value=&quot;357&quot; | 357
| [[Махаббат, қызық мол жылдар]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 25]
|-
| data-sort-value=&quot;358&quot; | 358
| [[Сүлік]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA 24]
|-
| data-sort-value=&quot;359&quot; | 359
| [[Мәдени мұра (мемлекеттік бағдарлама)]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 24]
|-
| data-sort-value=&quot;360&quot; | 360
| [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 24]
|-
| data-sort-value=&quot;361&quot; | 361
| [[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 24]
|-
| data-sort-value=&quot;362&quot; | 362
| [[Риторикалық сұрау]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%83 24]
|-
| data-sort-value=&quot;363&quot; | 363
| [[Екпін]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D0%BF%D1%96%D0%BD 24]
|-
| data-sort-value=&quot;364&quot; | 364
| [[Шапырашты]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;365&quot; | 365
| [[Ленин ордені]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 24]
|-
| data-sort-value=&quot;366&quot; | 366
| [[Қайым Мұқамедханов]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 24]
|-
| data-sort-value=&quot;367&quot; | 367
| [[Солтүстік Америка]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 24]
|-
| data-sort-value=&quot;368&quot; | 368
| [[Алаш Орда]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 24]
|-
| data-sort-value=&quot;369&quot; | 369
| [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;370&quot; | 370
| [[Қимақ қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;371&quot; | 371
| [[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 24]
|-
| data-sort-value=&quot;372&quot; | 372
| [[Сара Тастанбекқызы]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;373&quot; | 373
| [[Сұңғыла]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 24]
|-
| data-sort-value=&quot;374&quot; | 374
| [[Телағыс]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%81 24]
|-
| data-sort-value=&quot;375&quot; | 375
| [[Теміреткі]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 24]
|-
| data-sort-value=&quot;376&quot; | 376
| [[Жануарлар]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 24]
|-
| data-sort-value=&quot;377&quot; | 377
| [[Қазақстан өзендері]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 24]
|-
| data-sort-value=&quot;378&quot; | 378
| [[Азамат соғысы]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;379&quot; | 379
| [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 24]
|-
| data-sort-value=&quot;380&quot; | 380
| [[Септік жалғау]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 24]
|-
| data-sort-value=&quot;381&quot; | 381
| [[Ғылым]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 24]
|-
| data-sort-value=&quot;382&quot; | 382
| [[Бесжылдық жоспар (КСРО)]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D1%80_%28%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E%29 24]
|-
| data-sort-value=&quot;383&quot; | 383
| [[Моңғол империясы]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;384&quot; | 384
| [[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 24]
|-
| data-sort-value=&quot;385&quot; | 385
| [[Ерсайын Қайырғазыұлы Нағаспаев]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2 24]
|-
| data-sort-value=&quot;386&quot; | 386
| [[Құнанбай Өскенбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;387&quot; | 387
| [[Ою-өрнек]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 23]
|-
| data-sort-value=&quot;388&quot; | 388
| [[Жусан иісі (повесть)]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 23]
|-
| data-sort-value=&quot;389&quot; | 389
| [[Арнольд Михайлович Бренер]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%91%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80 23]
|-
| data-sort-value=&quot;390&quot; | 390
| [[Кәмшат Байғазықызы Дөненбаева]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 23]
|-
| data-sort-value=&quot;391&quot; | 391
| [[Барлыбек Сыртанов]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 23]
|-
| data-sort-value=&quot;392&quot; | 392
| [[Тоғыз-құмалақ]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;393&quot; | 393
| [[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 23]
|-
| data-sort-value=&quot;394&quot; | 394
| [[Есімдік]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 23]
|-
| data-sort-value=&quot;395&quot; | 395
| [[Баланы қырқынан шығару]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 23]
|-
| data-sort-value=&quot;396&quot; | 396
| [[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 23]
|-
| data-sort-value=&quot;397&quot; | 397
| [[Диуани хикмет]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 23]
|-
| data-sort-value=&quot;398&quot; | 398
| [[Сақиналар әміршісі (роман)]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 23]
|-
| data-sort-value=&quot;399&quot; | 399
| [[Қытай]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 23]
|-
| data-sort-value=&quot;400&quot; | 400
| [[Есет Көтібарұлы]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;401&quot; | 401
| [[Қазақ жүздері]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23]
|-
| data-sort-value=&quot;402&quot; | 402
| [[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 23]
|-
| data-sort-value=&quot;403&quot; | 403
| [[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 23]
|-
| data-sort-value=&quot;404&quot; | 404
| [[Армян ұлттық музыкасы]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BC%D1%8F%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;405&quot; | 405
| [[Қазақ шежірелерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 23]
|-
| data-sort-value=&quot;406&quot; | 406
| [[Scopus]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Scopus 22]
|-
| data-sort-value=&quot;407&quot; | 407
| [[Қарақытай мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 22]
|-
| data-sort-value=&quot;408&quot; | 408
| [[Майқы би]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 22]
|-
| data-sort-value=&quot;409&quot; | 409
| [[Ұлы жүз]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 22]
|-
| data-sort-value=&quot;410&quot; | 410
| [[Қырман]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 22]
|-
| data-sort-value=&quot;411&quot; | 411
| [[Білім алушылардың оқу жетістіктерін бағалайтын халықаралық бағдарлама]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0 22]
|-
| data-sort-value=&quot;412&quot; | 412
| [[Фариза Ескермес]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%81 22]
|-
| data-sort-value=&quot;413&quot; | 413
| [[Үйсін мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 22]
|-
| data-sort-value=&quot;414&quot; | 414
| [[Қазақстанда кеңес өкіметі орнауының ерекшелігі. Азаматтық қарсы тұру]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D3%A9%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96._%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%83 22]
|-
| data-sort-value=&quot;415&quot; | 415
| [[Алланың есімдері]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 22]
|-
| data-sort-value=&quot;416&quot; | 416
| [[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 22]
|-
| data-sort-value=&quot;417&quot; | 417
| [[Әл-Фараби ордені]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 22]
|-
| data-sort-value=&quot;418&quot; | 418
| [[Бүркіт]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 22]
|-
| data-sort-value=&quot;419&quot; | 419
| [[Тотығу-тотықсыздану реакциялары]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%83-%D1%82%D0%BE%D1%82%D1%8B%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;420&quot; | 420
| [[Арыстанбаб]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 22]
|-
| data-sort-value=&quot;421&quot; | 421
| [[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 22]
|-
| data-sort-value=&quot;422&quot; | 422
| [[Манаш Қабашұлы Қозыбаев]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%88_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 22]
|-
| data-sort-value=&quot;423&quot; | 423
| [[Батыр Баян (поэма)]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 22]
|-
| data-sort-value=&quot;424&quot; | 424
| [[Ақ кеме (кітап)]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5_%28%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%29 22]
|-
| data-sort-value=&quot;425&quot; | 425
| [[ChatGPT]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ChatGPT 22]
|-
| data-sort-value=&quot;426&quot; | 426
| [[Экология]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 21]
|-
| data-sort-value=&quot;427&quot; | 427
| [[Бұғыбай]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%93%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 21]
|-
| data-sort-value=&quot;428&quot; | 428
| [[Айқын Төлепберген]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 21]
|-
| data-sort-value=&quot;429&quot; | 429
| [[Ақмола облысы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;430&quot; | 430
| [[Қола дәуірі]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;431&quot; | 431
| [[Түркия]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 21]
|-
| data-sort-value=&quot;432&quot; | 432
| [[Сөзжасам]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 21]
|-
| data-sort-value=&quot;433&quot; | 433
| [[Исатай-Махамбет көтерілісі]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;434&quot; | 434
| [[Суан]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 21]
|-
| data-sort-value=&quot;435&quot; | 435
| [[Қазақстан климаты]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;436&quot; | 436
| [[Жиде]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5 21]
|-
| data-sort-value=&quot;437&quot; | 437
| [[Қыпшақтар]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 21]
|-
| data-sort-value=&quot;438&quot; | 438
| [[Жасуша]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 21]
|-
| data-sort-value=&quot;439&quot; | 439
| [[Қуандық Қыстықбаев]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21]
|-
| data-sort-value=&quot;440&quot; | 440
| [[Есім хан]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 21]
|-
| data-sort-value=&quot;441&quot; | 441
| [[Шежіре]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 21]
|-
| data-sort-value=&quot;442&quot; | 442
| [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 21]
|-
| data-sort-value=&quot;443&quot; | 443
| [[Жыныстық қатынас]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 21]
|-
| data-sort-value=&quot;444&quot; | 444
| [[Бұрындық хан]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 21]
|-
| data-sort-value=&quot;445&quot; | 445
| [[Көкбай Жанатайұлы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;446&quot; | 446
| [[Әлем елдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;447&quot; | 447
| [[Қазақстанның Қызыл кітабы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;448&quot; | 448
| [[МедиаУики:Bad image list]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3ABad_image_list 21]
|-
| data-sort-value=&quot;449&quot; | 449
| [[Темір]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 21]
|-
| data-sort-value=&quot;450&quot; | 450
| [[Либерализм]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B7%D0%BC 21]
|-
| data-sort-value=&quot;451&quot; | 451
| [[Логикалық заңдар]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80 21]
|-
| data-sort-value=&quot;452&quot; | 452
| [[Дәулеткерей Шығайұлы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;453&quot; | 453
| [[Дүниежүзілік көрме (2017)]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D0%BC%D0%B5_%282017%29 21]
|-
| data-sort-value=&quot;454&quot; | 454
| [[Домалақ ана]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 21]
|-
| data-sort-value=&quot;455&quot; | 455
| [[Қазақстан мерекелері]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;456&quot; | 456
| [[Орақ Байдалыұлы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;457&quot; | 457
| [[Мүліктік емес жеке құқық]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;458&quot; | 458
| [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;459&quot; | 459
| [[Абайды оқы, таңырқа... (жинақ)]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%8B%2C_%D1%82%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D2%9B%D0%B0..._%28%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%9B%29 20]
|-
| data-sort-value=&quot;460&quot; | 460
| [[Ақылбай Абайұлы Құнанбаев]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 20]
|-
| data-sort-value=&quot;461&quot; | 461
| [[Тұманбай Молдағалиев]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 20]
|-
| data-sort-value=&quot;462&quot; | 462
| [[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;463&quot; | 463
| [[Барыс (жануар)]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 20]
|-
| data-sort-value=&quot;464&quot; | 464
| [[Абай облысы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;465&quot; | 465
| [[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;466&quot; | 466
| [[Темірбек Қараұлы Жүргенов]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 20]
|-
| data-sort-value=&quot;467&quot; | 467
| [[Ұйқы безі]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;468&quot; | 468
| [[Қамар сұлу]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 20]
|-
| data-sort-value=&quot;469&quot; | 469
| [[Төреғали Төреəліұлы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;470&quot; | 470
| [[Әйтеке би]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 20]
|-
| data-sort-value=&quot;471&quot; | 471
| [[Қазақ шежіресі]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;472&quot; | 472
| [[Лимфа жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BC%D1%84%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;473&quot; | 473
| [[Қазақстан Республикасының заңдары]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;474&quot; | 474
| [[Серік Қарабекұлы Төлбасы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;475&quot; | 475
| [[Өтейбойдақ Тілеуқабылұлы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;476&quot; | 476
| [[Орталық Азия]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 20]
|-
| data-sort-value=&quot;477&quot; | 477
| [[Ұстаз]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7 20]
|-
| data-sort-value=&quot;478&quot; | 478
| [[Ерболат Беделхан]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 20]
|-
| data-sort-value=&quot;479&quot; | 479
| [[Сегіз сері Мұхамедханафия Бахрамұлы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%91%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;480&quot; | 480
| [[КСРО әскери және теңіз істері халық комиссариаты]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%82%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;481&quot; | 481
| [[Көне түркі жазбалары]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;482&quot; | 482
| [[Қорықтар]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 20]
|-
| data-sort-value=&quot;483&quot; | 483
| [[Руслан Тай]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 20]
|-
| data-sort-value=&quot;484&quot; | 484
| [[Алтын Орда хандарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;485&quot; | 485
| [[Қырғызстан]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 20]
|-
| data-sort-value=&quot;486&quot; | 486
| [[Ілияс Есенберлин]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 19]
|-
| data-sort-value=&quot;487&quot; | 487
| [[Вагиналды секс]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 19]
|-
| data-sort-value=&quot;488&quot; | 488
| [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 19]
|-
| data-sort-value=&quot;489&quot; | 489
| [[Ителгі]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;490&quot; | 490
| [[Шыңғыс Уәлиұлы Уәлиханов]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;491&quot; | 491
| [[Шахмардан Есенұлы Есенов]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;492&quot; | 492
| [[Бауырымен жорғалаушылар]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 19]
|-
| data-sort-value=&quot;493&quot; | 493
| [[Жақайым]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 19]
|-
| data-sort-value=&quot;494&quot; | 494
| [[Қазақстан қалалары]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;495&quot; | 495
| [[Бірінші Мемлекеттік Дума]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 19]
|-
| data-sort-value=&quot;496&quot; | 496
| [[Гауһартас (фильм)]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 19]
|-
| data-sort-value=&quot;497&quot; | 497
| [[Ақтөбе]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 19]
|-
| data-sort-value=&quot;498&quot; | 498
| [[Жеті қазына]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 19]
|-
| data-sort-value=&quot;499&quot; | 499
| [[Жүрек]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 19]
|-
| data-sort-value=&quot;500&quot; | 500
| [[:Сурет:Қазақстан картасы.png|Сурет:Қазақстан картасы.png]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B.png 19]
|-
| data-sort-value=&quot;501&quot; | 501
| [[Шахмұрат Мүтәліп]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 19]
|-
| data-sort-value=&quot;502&quot; | 502
| [[Үлгі:Жаңа жылға дейін қалған уақыт]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0_%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 19]
|-
| data-sort-value=&quot;503&quot; | 503
| [[Қазақстан индустрияландыру кезеңінде]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 19]
|-
| data-sort-value=&quot;504&quot; | 504
| [[Жұмекен Сабырұлы Нәжімеденов]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;505&quot; | 505
| [[Тыныс алу жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;506&quot; | 506
| [[Ақбалық]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;507&quot; | 507
| [[Түрікменстан]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 19]
|-
| data-sort-value=&quot;508&quot; | 508
| [[Тыныс белгілері]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;509&quot; | 509
| [[Сабақтас құрмалас сөйлем]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 19]
|-
| data-sort-value=&quot;510&quot; | 510
| [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;511&quot; | 511
| [[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;512&quot; | 512
| [[Столыпин реформасы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;513&quot; | 513
| [[Компьютер]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 19]
|-
| data-sort-value=&quot;514&quot; | 514
| [[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;515&quot; | 515
| [[Соғыс психологиясы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;516&quot; | 516
| [[:Санат:Қазақ батырлары|Санат:Қазақ батырлары]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;517&quot; | 517
| [[Ирандағы қазақтар]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 18]
|-
| data-sort-value=&quot;518&quot; | 518
| [[Адай күйі]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;519&quot; | 519
| [[Жапония]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 18]
|-
| data-sort-value=&quot;520&quot; | 520
| [[Анаэробтар]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B1%D1%82%D0%B0%D1%80 18]
|-
| data-sort-value=&quot;521&quot; | 521
| [[:Сурет:Houston Ship Channel.jpg|Сурет:Houston Ship Channel.jpg]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AHouston_Ship_Channel.jpg 18]
|-
| data-sort-value=&quot;522&quot; | 522
| [[Азия]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 18]
|-
| data-sort-value=&quot;523&quot; | 523
| [[Шымкент]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 18]
|-
| data-sort-value=&quot;524&quot; | 524
| [[Криштиану Роналду]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 18]
|-
| data-sort-value=&quot;525&quot; | 525
| [[Қаңлы (тайпа)]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 18]
|-
| data-sort-value=&quot;526&quot; | 526
| [[Киіз үй]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 18]
|-
| data-sort-value=&quot;527&quot; | 527
| [[Төле би]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 18]
|-
| data-sort-value=&quot;528&quot; | 528
| [[Ботбай]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 18]
|-
| data-sort-value=&quot;529&quot; | 529
| [[Конституция]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 18]
|-
| data-sort-value=&quot;530&quot; | 530
| [[Биология]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 18]
|-
| data-sort-value=&quot;531&quot; | 531
| [[Ұйқас]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81 18]
|-
| data-sort-value=&quot;532&quot; | 532
| [[Әбділда Тәжібаев]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 18]
|-
| data-sort-value=&quot;533&quot; | 533
| [[Қазақстан банктерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;534&quot; | 534
| [[Аустралия]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 18]
|-
| data-sort-value=&quot;535&quot; | 535
| [[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 18]
|-
| data-sort-value=&quot;536&quot; | 536
| [[Жар жағалаған жалғыз]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%B7 18]
|-
| data-sort-value=&quot;537&quot; | 537
| [[Күн жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;538&quot; | 538
| [[Сиқым]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 18]
|-
| data-sort-value=&quot;539&quot; | 539
| [[Жаяу Мұса Байжанұлы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;540&quot; | 540
| [[Эстондық теңіз академиясы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;541&quot; | 541
| [[Бақытсыз Жамал]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 18]
|-
| data-sort-value=&quot;542&quot; | 542
| [[Жай сөйлем және оның түрлері]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;543&quot; | 543
| [[Тәуекел хан]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;544&quot; | 544
| [[Оғыз мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;545&quot; | 545
| [[Ежелгі Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;546&quot; | 546
| [[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17]
|-
| data-sort-value=&quot;547&quot; | 547
| [[Тұрар Рысқұлов]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 17]
|-
| data-sort-value=&quot;548&quot; | 548
| [[Бата]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0 17]
|-
| data-sort-value=&quot;549&quot; | 549
| [[Моғолстан]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17]
|-
| data-sort-value=&quot;550&quot; | 550
| [[Қарауыл руы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;551&quot; | 551
| [[Бұрғылау]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 17]
|-
| data-sort-value=&quot;552&quot; | 552
| [[Шығыс Түрік қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;553&quot; | 553
| [[Исатай Тайманұлы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;554&quot; | 554
| [[Қаһар]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 17]
|-
| data-sort-value=&quot;555&quot; | 555
| [[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 17]
|-
| data-sort-value=&quot;556&quot; | 556
| [[Сегізаяқ (өлең)]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 17]
|-
| data-sort-value=&quot;557&quot; | 557
| [[Әзілхан Нұршайықов]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 17]
|-
| data-sort-value=&quot;558&quot; | 558
| [[Шебойгандағы Висконсин университеті – Грин-Бей]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%92%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96_%E2%80%93_%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%BD-%D0%91%D0%B5%D0%B9 17]
|-
| data-sort-value=&quot;559&quot; | 559
| [[Алтынемел ұлттық паркі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;560&quot; | 560
| [[Дауысты дыбыстар]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 17]
|-
| data-sort-value=&quot;561&quot; | 561
| [[Аз и Я]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7_%D0%B8_%D0%AF 17]
|-
| data-sort-value=&quot;562&quot; | 562
| [[Ерлан Жақанұлы Қошанов]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17]
|-
| data-sort-value=&quot;563&quot; | 563
| [[Қазақстан астанасы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;564&quot; | 564
| [[Қатысушы талқылауы:Раман Өтелгенұлы КАЩИЕВ]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%90%D0%A9%D0%98%D0%95%D0%92 17]
|-
| data-sort-value=&quot;565&quot; | 565
| [[Ағыбай Қоңырбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;566&quot; | 566
| [[Молекулалы-кинетикалық теорияның негізгі қағидалары]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B-%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;567&quot; | 567
| [[Егіндібұлақ (Қарағанды облысы)]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 17]
|-
| data-sort-value=&quot;568&quot; | 568
| [[Гемоглобин]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BD 17]
|-
| data-sort-value=&quot;569&quot; | 569
| [[1921-1922 жылдардағы ашаршылық]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;570&quot; | 570
| [[Жапырақ]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;571&quot; | 571
| [[Логикалық элементтер]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 17]
|-
| data-sort-value=&quot;572&quot; | 572
| [[Сырым Датұлы бастаған қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;573&quot; | 573
| [[Жаппас]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 17]
|-
| data-sort-value=&quot;574&quot; | 574
| [[Қазақтардың зергерлік бұйымдары]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;575&quot; | 575
| [[Керей хан]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17]
|-
| data-sort-value=&quot;576&quot; | 576
| [[Диуани лұғат ат-түрк]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 17]
|-
| data-sort-value=&quot;577&quot; | 577
| [[Қазақ әдебиеті]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;578&quot; | 578
| [[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 17]
|-
| data-sort-value=&quot;579&quot; | 579
| [[Нарманбет Орманбетұлы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;580&quot; | 580
| [[Без]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B7 17]
|-
| data-sort-value=&quot;581&quot; | 581
| [[Ақын]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%8B%D0%BD 17]
|-
| data-sort-value=&quot;582&quot; | 582
| [[Робот]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 17]
|-
| data-sort-value=&quot;583&quot; | 583
| [[Ақселеу Сланұлы Сейдімбек]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D0%A1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA 17]
|-
| data-sort-value=&quot;584&quot; | 584
| [[Толғау]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 17]
|-
| data-sort-value=&quot;585&quot; | 585
| [[Бесеудің хаты]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;586&quot; | 586
| [[Зәр шығару жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;587&quot; | 587
| [[Қазақтың боғауыз сөздері]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;588&quot; | 588
| [[ДНҚ]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 16]
|-
| data-sort-value=&quot;589&quot; | 589
| [[Ертіс]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 16]
|-
| data-sort-value=&quot;590&quot; | 590
| [[Мәтін]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;591&quot; | 591
| [[Құрмет ордені]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;592&quot; | 592
| [[Қазақстан газеттері тізімі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;593&quot; | 593
| [[Григор Магистрос]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%81 16]
|-
| data-sort-value=&quot;594&quot; | 594
| [[Сіргелі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;595&quot; | 595
| [[Ернар Айдар]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80 16]
|-
| data-sort-value=&quot;596&quot; | 596
| [[Тас дәуірі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;597&quot; | 597
| [[Дәрілік өсімдіктер]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 16]
|-
| data-sort-value=&quot;598&quot; | 598
| [[Омоним]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC 16]
|-
| data-sort-value=&quot;599&quot; | 599
| [[Ақпараттық қауіпсіздік]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 16]
|-
| data-sort-value=&quot;600&quot; | 600
| [[Ақтабан шұбырынды]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;601&quot; | 601
| [[Табын]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;602&quot; | 602
| [[Мереке Әбдешұлы Құлкенов]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;603&quot; | 603
| [[Қазақстанның экологиялық проблемалары]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;604&quot; | 604
| [[:Санат:Қазақстан әншілері|Санат:Қазақстан әншілері]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;605&quot; | 605
| [[Шөмекей]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 16]
|-
| data-sort-value=&quot;606&quot; | 606
| [[Алтай Сәрсенұлы Аманжолов]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;607&quot; | 607
| [[Граф (математика)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D1%80%D0%B0%D1%84_%28%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;608&quot; | 608
| [[Қырымның қырық батыры]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;609&quot; | 609
| [[Астана (айрық)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%28%D0%B0%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;610&quot; | 610
| [[Лимфа]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BC%D1%84%D0%B0 16]
|-
| data-sort-value=&quot;611&quot; | 611
| [[Алпамыс батыр]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 16]
|-
| data-sort-value=&quot;612&quot; | 612
| [[Қожа]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 16]
|-
| data-sort-value=&quot;613&quot; | 613
| [[Эндокриндік жүйе]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 16]
|-
| data-sort-value=&quot;614&quot; | 614
| [[Салалас құрмалас сөйлем]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 16]
|-
| data-sort-value=&quot;615&quot; | 615
| [[Бөгенбай батыр]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 16]
|-
| data-sort-value=&quot;616&quot; | 616
| [[Әл-Фатиха сүресі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;617&quot; | 617
| [[Ұлыбритания]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 16]
|-
| data-sort-value=&quot;618&quot; | 618
| [[Дидактика]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 16]
|-
| data-sort-value=&quot;619&quot; | 619
| [[Жетіру]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 16]
|-
| data-sort-value=&quot;620&quot; | 620
| [[Көңіл толқыны (күй)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;621&quot; | 621
| [[Түргеш қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;622&quot; | 622
| [[Төре]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 16]
|-
| data-sort-value=&quot;623&quot; | 623
| [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;624&quot; | 624
| [[Көзімнің қарасы...]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 16]
|-
| data-sort-value=&quot;625&quot; | 625
| [[:Сурет:Merope.jpg|Сурет:Merope.jpg]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMerope.jpg 16]
|-
| data-sort-value=&quot;626&quot; | 626
| [[Жоламан Тіленшіұлы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;627&quot; | 627
| [[Мәдениет]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 16]
|-
| data-sort-value=&quot;628&quot; | 628
| [[Батыс Қазақстан облысы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;629&quot; | 629
| [[Алғашқы ұстаз (кітап)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;630&quot; | 630
| [[Жайық]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;631&quot; | 631
| [[Қазақстандағы ұжымдастыру]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 16]
|-
| data-sort-value=&quot;632&quot; | 632
| [[Уосодағы Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%92%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96_%E2%80%93_%D0%A1%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81-%D0%9F%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%82 16]
|-
| data-sort-value=&quot;633&quot; | 633
| [[Алғи]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B8 16]
|-
| data-sort-value=&quot;634&quot; | 634
| [[Ботай мәдениеті]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;635&quot; | 635
| [[Түркілер]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 16]
|-
| data-sort-value=&quot;636&quot; | 636
| [[Соңғы көш (роман)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%A3%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;637&quot; | 637
| [[Мұғалжар тауы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;638&quot; | 638
| [[Қанат Ислам]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 16]
|-
| data-sort-value=&quot;639&quot; | 639
| [[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;640&quot; | 640
| [[Одағай]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 16]
|-
| data-sort-value=&quot;641&quot; | 641
| [[Жамбыл Жабайұлы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;642&quot; | 642
| [[Сан есім]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 16]
|-
| data-sort-value=&quot;643&quot; | 643
| [[Айқап]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 16]
|-
| data-sort-value=&quot;644&quot; | 644
| [[Калашников автоматы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;645&quot; | 645
| [[ЮНЕСКО]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 16]
|-
| data-sort-value=&quot;646&quot; | 646
| [[Ат әбзелдері]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82_%D3%99%D0%B1%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;647&quot; | 647
| [[Терпендер]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 16]
|-
| data-sort-value=&quot;648&quot; | 648
| [[Қаракесек (Арғын)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;649&quot; | 649
| [[Қазақстан темір жолы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;650&quot; | 650
| [[Сағатхан Әшімбайұлы Әшімбаев]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;651&quot; | 651
| [[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары|Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;652&quot; | 652
| [[Тоқтар Серіков]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;653&quot; | 653
| [[Сейсен Қожеке]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D0%B5 15]
|-
| data-sort-value=&quot;654&quot; | 654
| [[Хроматин]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;655&quot; | 655
| [[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;656&quot; | 656
| [[Шақ (етістік)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;657&quot; | 657
| [[Ньютон заңдары]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;658&quot; | 658
| [[Жақып Ақбаев]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;659&quot; | 659
| [[Ми]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8 15]
|-
| data-sort-value=&quot;660&quot; | 660
| [[Салқам Жәңгір хан]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;661&quot; | 661
| [[Ресей]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 15]
|-
| data-sort-value=&quot;662&quot; | 662
| [[Теңеу]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%83 15]
|-
| data-sort-value=&quot;663&quot; | 663
| [[Тынық мұхит]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 15]
|-
| data-sort-value=&quot;664&quot; | 664
| [[Тама]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;665&quot; | 665
| [[Тың игеру]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 15]
|-
| data-sort-value=&quot;666&quot; | 666
| [[Шымыр]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 15]
|-
| data-sort-value=&quot;667&quot; | 667
| [[Хан Шатыр]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 15]
|-
| data-sort-value=&quot;668&quot; | 668
| [[:Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары|Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;669&quot; | 669
| [[Қырғыз руы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;670&quot; | 670
| [[Матай (ру бірлестігі)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;671&quot; | 671
| [[Жүсіп–Зылиха]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%E2%80%93%D0%97%D1%8B%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;672&quot; | 672
| [[Жалғаулық шылаулар]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 15]
|-
| data-sort-value=&quot;673&quot; | 673
| [[Ұлы Отан соғысы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;674&quot; | 674
| [[Марғасқа жырау]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 15]
|-
| data-sort-value=&quot;675&quot; | 675
| [[Кіріспе]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D1%96%D1%81%D0%BF%D0%B5 15]
|-
| data-sort-value=&quot;676&quot; | 676
| [[Тәттімбет Қазанғапұлы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;677&quot; | 677
| [[Төртқара]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;678&quot; | 678
| [[Диффузия]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%84%D1%84%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 15]
|-
| data-sort-value=&quot;679&quot; | 679
| [[Тырнақша]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;680&quot; | 680
| [[Қыпшақ хандығы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;681&quot; | 681
| [[Тәжікстан]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;682&quot; | 682
| [[Сөз табы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;683&quot; | 683
| [[Наурыз мейрамы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;684&quot; | 684
| [[Егемен Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;685&quot; | 685
| [[Иордания]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 15]
|-
| data-sort-value=&quot;686&quot; | 686
| [[Философия]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 15]
|-
| data-sort-value=&quot;687&quot; | 687
| [[Метонимия]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 15]
|-
| data-sort-value=&quot;688&quot; | 688
| [[Бейсенбілік (бағыштау)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%83%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;689&quot; | 689
| [[Саят Темірболатұлы Исембаев]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%82_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;690&quot; | 690
| [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;691&quot; | 691
| [[Бала құқықтары туралы конвенция]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 15]
|-
| data-sort-value=&quot;692&quot; | 692
| [[Орфография]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 15]
|-
| data-sort-value=&quot;693&quot; | 693
| [[Лиро-эпостық жырлар]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%80%D0%BE-%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 15]
|-
| data-sort-value=&quot;694&quot; | 694
| [[Жәнібек хан]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;695&quot; | 695
| [[Оразақын Асқар]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80 15]
|-
| data-sort-value=&quot;696&quot; | 696
| [[Іштің түйілуі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%83%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;697&quot; | 697
| [[Ұрыс хан]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;698&quot; | 698
| [[Серік Жұманғалиұлы Сәпиев]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%BF%D0%B8%D0%B5%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;699&quot; | 699
| [[Ғабиден Мұстафин]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;700&quot; | 700
| [[Қарагөз (трагедия)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;701&quot; | 701
| [[Қазақстания]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 15]
|-
| data-sort-value=&quot;702&quot; | 702
| [[Неджип Хаблемитоглу]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B8%D0%BF_%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D1%83 15]
|-
| data-sort-value=&quot;703&quot; | 703
| [[Баян Мақсатқызы Алагөзова]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;704&quot; | 704
| [[Сын есім]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 15]
|-
| data-sort-value=&quot;705&quot; | 705
| [[Шанышқылы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;706&quot; | 706
| [[Масғұт (дастан)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D2%93%D2%B1%D1%82_%28%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;707&quot; | 707
| [[Күлтегін ескерткіші]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;708&quot; | 708
| [[Өсімдіктер]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 15]
|-
| data-sort-value=&quot;709&quot; | 709
| [[Шығай хан]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;710&quot; | 710
| [[Дыбыс үндестігі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;711&quot; | 711
| [[Қаһарман]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;712&quot; | 712
| [[Геоэкология]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 14]
|-
| data-sort-value=&quot;713&quot; | 713
| [[Арыстан баб кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;714&quot; | 714
| [[Асық ойындары]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;715&quot; | 715
| [[Санау жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;716&quot; | 716
| [[Үстірт қорығы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;717&quot; | 717
| [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;718&quot; | 718
| [[Қайрат (футбол клубы)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;719&quot; | 719
| [[Қайталау]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83 14]
|-
| data-sort-value=&quot;720&quot; | 720
| [[Еуразия ұлттық университеті]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;721&quot; | 721
| [[Риторикалық сұрақ-жауап]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%B1%D1%80%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF 14]
|-
| data-sort-value=&quot;722&quot; | 722
| [[Павлодар]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;723&quot; | 723
| [[Құқықтық мемлекет]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 14]
|-
| data-sort-value=&quot;724&quot; | 724
| [[Байұлы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;725&quot; | 725
| [[Тұрмыс-салт жырлары]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BC%D1%8B%D1%81-%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;726&quot; | 726
| [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;727&quot; | 727
| [[Сұрыптау әдістері]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;728&quot; | 728
| [[Құмай тазы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D0%B7%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;729&quot; | 729
| [[Тәуекел Мүслім]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 14]
|-
| data-sort-value=&quot;730&quot; | 730
| [[Ғұмар Қараш]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 14]
|-
| data-sort-value=&quot;731&quot; | 731
| [[Зар заман поэзиясының өкілдері]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;732&quot; | 732
| [[Бүйрек]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA 14]
|-
| data-sort-value=&quot;733&quot; | 733
| [[Жабайы алма (повесть)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;734&quot; | 734
| [[Америка]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;735&quot; | 735
| [[Жанр]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;736&quot; | 736
| [[Байбақты]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;737&quot; | 737
| [[Шығыс Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;738&quot; | 738
| [[Тест]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D1%81%D1%82 14]
|-
| data-sort-value=&quot;739&quot; | 739
| [[:Санат:Қазақстан Олимпиада чемпиондары|Санат:Қазақстан Олимпиада чемпиондары]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;740&quot; | 740
| [[Қазақстан құстары тізімі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;741&quot; | 741
| [[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;742&quot; | 742
| [[Әнуар Тұрлыбекұлы Әлімжанов]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14]
|-
| data-sort-value=&quot;743&quot; | 743
| [[Түйелер]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;744&quot; | 744
| [[Еңлік-Кебек]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 14]
|-
| data-sort-value=&quot;745&quot; | 745
| [[Қыпшақ Сейітқұл Маманұлы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;746&quot; | 746
| [[Ақ азу]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B0%D0%B7%D1%83 14]
|-
| data-sort-value=&quot;747&quot; | 747
| [[Каламбур]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%83%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;748&quot; | 748
| [[Бибігүл Ахметқызы Төлегенова]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%B1%D1%96%D0%B3%D2%AF%D0%BB_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;749&quot; | 749
| [[Франция]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 14]
|-
| data-sort-value=&quot;750&quot; | 750
| [[Кеңес үкіметі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;751&quot; | 751
| [[Қазақстан сүтқоректілері тізімі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;752&quot; | 752
| [[Ғазиз Әбдібекұлы Байтасов]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B7_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 14]
|-
| data-sort-value=&quot;753&quot; | 753
| [[Бесік жыры]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;754&quot; | 754
| [[Бесін намазы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;755&quot; | 755
| [[Алматы қорығы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;756&quot; | 756
| [[Сатира]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%80%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;757&quot; | 757
| [[Уикипедия:Қысқа сілтеме]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5 14]
|-
| data-sort-value=&quot;758&quot; | 758
| [[Александр Сергеевич Пушкин]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;759&quot; | 759
| [[Молекула]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;760&quot; | 760
| [[Исаак Ньютон]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B0%D0%BA_%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;761&quot; | 761
| [[How Green Was My Valley]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=How_Green_Was_My_Valley 14]
|-
| data-sort-value=&quot;762&quot; | 762
| [[Көкпар]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;763&quot; | 763
| [[Алтайы Иранбекқызы Оразбаева]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;764&quot; | 764
| [[1860 жылдарындағы әкімшілік реформалар]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;765&quot; | 765
| [[Конституциялық құқық]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;766&quot; | 766
| [[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14]
|-
| data-sort-value=&quot;767&quot; | 767
| [[Қарақұйрық]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;768&quot; | 768
| [[Дәрумен]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;769&quot; | 769
| [[Ақ жол (партия)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;770&quot; | 770
| [[Синоним]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC 14]
|-
| data-sort-value=&quot;771&quot; | 771
| [[Бату хан]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;772&quot; | 772
| [[:Санат:Франция өзендері|Санат:Франция өзендері]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;773&quot; | 773
| [[3D модельдеу]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=3D_%D0%BC%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B5%D1%83 14]
|-
| data-sort-value=&quot;774&quot; | 774
| [[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;775&quot; | 775
| [[Мақал-мәтелдер]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;776&quot; | 776
| [[Ғаламдық экологиялық проблемалар]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;777&quot; | 777
| [[Гомосексуалдылық]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%83%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;778&quot; | 778
| [[Абдолла Қарсақбаев]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14]
|-
| data-sort-value=&quot;779&quot; | 779
| [[Бұлшық ет]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 14]
|-
| data-sort-value=&quot;780&quot; | 780
| [[Интонация]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 14]
|-
| data-sort-value=&quot;781&quot; | 781
| [[Жоламан Тіленшіұлы бастаған көтеріліс]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 14]
|-
| data-sort-value=&quot;782&quot; | 782
| [[Алтай таулары]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;783&quot; | 783
| [[Аминдер]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;784&quot; | 784
| [[Еркебұлан Ерболұлы Тоқтар]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;785&quot; | 785
| [[Балқаш]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 13]
|-
| data-sort-value=&quot;786&quot; | 786
| [[Торғай облысы (Қазақстан)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;787&quot; | 787
| [[Жазылбек Қуанышбаев]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;788&quot; | 788
| [[Әбиірбек Берденұлы Тінәлиев]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B8%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BD%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;789&quot; | 789
| [[Сарайшық]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;790&quot; | 790
| [[Екінші жалпықазақ съезі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D1%8A%D0%B5%D0%B7%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;791&quot; | 791
| [[Соғыс және бейбітшілік]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 13]
|-
| data-sort-value=&quot;792&quot; | 792
| [[Мәлін]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;793&quot; | 793
| [[Қазақ (қырғыз) Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;794&quot; | 794
| [[Уикипедия:Уикипедия туралы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;795&quot; | 795
| [[Республика күні (Қазақстан)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;796&quot; | 796
| [[Өкпе]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5 13]
|-
| data-sort-value=&quot;797&quot; | 797
| [[Қазақстан туы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;798&quot; | 798
| [[Көнерген сөздер]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;799&quot; | 799
| [[География]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 13]
|-
| data-sort-value=&quot;800&quot; | 800
| [[АҚШ Өкілдер палатасына сайлау (2026)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D3%A8%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83_%282026%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;801&quot; | 801
| [[Әлемдегі ең танымал мұражайлар тізімі (2014)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282014%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;802&quot; | 802
| [[Елдес Омарұлы Тиесов]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B8%D0%B5%D1%81%D0%BE%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;803&quot; | 803
| [[Менің Қазақстаным (ән)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%28%D3%99%D0%BD%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;804&quot; | 804
| [[Жырау]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 13]
|-
| data-sort-value=&quot;805&quot; | 805
| [[:Санат:Алфавит бойынша футболшылар|Санат:Алфавит бойынша футболшылар]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;806&quot; | 806
| [[Іргіт (тайпа)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D1%80%D0%B3%D1%96%D1%82_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;807&quot; | 807
| [[Көшпенділер]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;808&quot; | 808
| [[Қазалы ауданы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;809&quot; | 809
| [[Сәуле Мешітбайқызы Мешітбаева]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5_%D0%9C%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;810&quot; | 810
| [[Изопроцестер]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B7%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;811&quot; | 811
| [[Психология]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 13]
|-
| data-sort-value=&quot;812&quot; | 812
| [[Аманат (партия)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;813&quot; | 813
| [[Тiлеуке Құлекеұлы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2i%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;814&quot; | 814
| [[Барақ хан (Орта жүз)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;815&quot; | 815
| [[:Санат:Алфавит бойынша өзендер|Санат:Алфавит бойынша өзендер]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;816&quot; | 816
| [[Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;817&quot; | 817
| [[Аягөз ауданы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%8F%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;818&quot; | 818
| [[Морфология (лингвистика)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;819&quot; | 819
| [[Қазалы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;820&quot; | 820
| [[Тана]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;821&quot; | 821
| [[Кейіптеу]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%83 13]
|-
| data-sort-value=&quot;822&quot; | 822
| [[Халел Досмұхамедов]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;823&quot; | 823
| [[Шолаққорған]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;824&quot; | 824
| [[Хндзореск]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%BD%D0%B4%D0%B7%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BA 13]
|-
| data-sort-value=&quot;825&quot; | 825
| [[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;826&quot; | 826
| [[Qazaqstan (телеарна)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;827&quot; | 827
| [[Қайып хан]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D1%85%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;828&quot; | 828
| [[Борсық]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%81%D1%8B%D2%9B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;829&quot; | 829
| [[Жаңабай (Дулат)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;830&quot; | 830
| [[Футбол]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 13]
|-
| data-sort-value=&quot;831&quot; | 831
| [[Құран]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;832&quot; | 832
| [[Баллада]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;833&quot; | 833
| [[Бөкей Ордасы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;834&quot; | 834
| [[Таңбалы тас]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%81 13]
|-
| data-sort-value=&quot;835&quot; | 835
| [[Қоқан хандығы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;836&quot; | 836
| [[АҚШ президенттерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;837&quot; | 837
| [[Қазақ энциклопедиясы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;838&quot; | 838
| [[Оразхан Сәдуақасұлы Кенебаев]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;839&quot; | 839
| [[Патша үкіметінің отаршылдық қоныс аудару саясаты]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;840&quot; | 840
| [[Үлгі:Бейімбет Майлин шығармалары]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;841&quot; | 841
| [[Нәзір Төреқұлов]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D3%99%D0%B7%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;842&quot; | 842
| [[Уәли хан]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8_%D1%85%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;843&quot; | 843
| [[Ер Төстік]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 13]
|-
| data-sort-value=&quot;844&quot; | 844
| [[Бейсен Абайұлы Құранбек]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 13]
|-
| data-sort-value=&quot;845&quot; | 845
| [[Қосмекенділер]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;846&quot; | 846
| [[Алгоритм]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 13]
|-
| data-sort-value=&quot;847&quot; | 847
| [[Ұлжан]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;848&quot; | 848
| [[Тарихшы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%88%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;849&quot; | 849
| [[Қазақ ұлттық ырымдары]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;850&quot; | 850
| [[Шахмат]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 13]
|-
| data-sort-value=&quot;851&quot; | 851
| [[Абай]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9 13]
|-
| data-sort-value=&quot;852&quot; | 852
| [[Парасат ордені]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;853&quot; | 853
| [[Қарағанды]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;854&quot; | 854
| [[Салжұт]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D2%B1%D1%82 12]
|-
| data-sort-value=&quot;855&quot; | 855
| [[Бауыржан Өміржанұлы Жақып]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF 12]
|-
| data-sort-value=&quot;856&quot; | 856
| [[Қарлұқ қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;857&quot; | 857
| [[Мысыр пирамидалары]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;858&quot; | 858
| [[Климат]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82 12]
|-
| data-sort-value=&quot;859&quot; | 859
| [[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;860&quot; | 860
| [[Қаршыға Ахмедьяров]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%8C%D1%8F%D1%80%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;861&quot; | 861
| [[Жағалбайлы (ру)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;862&quot; | 862
| [[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;863&quot; | 863
| [[Көшпелiлер немесе дала өркениетi]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BBi%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%81%D0%B5_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82i 12]
|-
| data-sort-value=&quot;864&quot; | 864
| [[Әшекей]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 12]
|-
| data-sort-value=&quot;865&quot; | 865
| [[Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80_%D0%98%D0%BB%D1%8C%D0%B8%D1%87_%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D0%B0_100_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;866&quot; | 866
| [[Қадырғали Жалайыр]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;867&quot; | 867
| [[Пафос]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%81 12]
|-
| data-sort-value=&quot;868&quot; | 868
| [[Маңғытай]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 12]
|-
| data-sort-value=&quot;869&quot; | 869
| [[Тоқтамыс хан]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;870&quot; | 870
| [[Адам анатомиясы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;871&quot; | 871
| [[Тоныкөк]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D0%BA%D3%A9%D0%BA 12]
|-
| data-sort-value=&quot;872&quot; | 872
| [[Әбілмансұр Әбунасырұлы Серіков]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%B1%D1%80_%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;873&quot; | 873
| [[Дарын мемлекеттік жастар сыйлығы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;874&quot; | 874
| [[Күләш Ділдәқызы Ахметова]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D3%99%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;875&quot; | 875
| [[Кемел Тоқаев]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;876&quot; | 876
| [[КСРО қорғаныс халық комиссариаты]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%82%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;877&quot; | 877
| [[Ғани Мұратбаев]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;878&quot; | 878
| [[Германия]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 12]
|-
| data-sort-value=&quot;879&quot; | 879
| [[Тотығу дәрежесі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%83_%D0%B4%D3%99%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;880&quot; | 880
| [[Дүниежүзілік тарихы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;881&quot; | 881
| [[Төрт түлік]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA 12]
|-
| data-sort-value=&quot;882&quot; | 882
| [[Әбунасыр Пернеханұлы Серіков]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;883&quot; | 883
| [[Сұлтан Бейбарыс]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 12]
|-
| data-sort-value=&quot;884&quot; | 884
| [[Солтүстік Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;885&quot; | 885
| [[Ысты]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;886&quot; | 886
| [[ALT Университеті]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;887&quot; | 887
| [[Зере]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D1%80%D0%B5 12]
|-
| data-sort-value=&quot;888&quot; | 888
| [[Нұртас Нәсірұлы Иманқұл]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9D%D3%99%D1%81%D1%96%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB 12]
|-
| data-sort-value=&quot;889&quot; | 889
| [[Қазақ есімдері]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;890&quot; | 890
| [[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;891&quot; | 891
| [[Броун қозғалысы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D1%83%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;892&quot; | 892
| [[Тірек-қимыл жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BA-%D2%9B%D0%B8%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;893&quot; | 893
| [[Рүстембек Бейсенұлы Омаров]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;894&quot; | 894
| [[Ою-өрнек түрлері]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;895&quot; | 895
| [[Қазақстанның жеті кереметі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;896&quot; | 896
| [[Кенен Әзірбаев]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;897&quot; | 897
| [[Жарасқан Әбдірашев]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;898&quot; | 898
| [[Мәриям Хакімжанова]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BC_%D0%A5%D0%B0%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;899&quot; | 899
| [[Балжан Бөлтірікқызы Бөлтірікова]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;900&quot; | 900
| [[Қазақстан көлдері]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;901&quot; | 901
| [[Бұғылар]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;902&quot; | 902
| [[Орақ – Мамай]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D2%9B_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9 12]
|-
| data-sort-value=&quot;903&quot; | 903
| [[Торғай көтерілісі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;904&quot; | 904
| [[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;905&quot; | 905
| [[Ерен еңбегі үшін медалі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;906&quot; | 906
| [[Келінжан]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;907&quot; | 907
| [[Еуразия]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 12]
|-
| data-sort-value=&quot;908&quot; | 908
| [[Аят әл-Курси]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 12]
|-
| data-sort-value=&quot;909&quot; | 909
| [[Думан Марат]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 12]
|-
| data-sort-value=&quot;910&quot; | 910
| [[Талғат Берлікұлы Қабимолдин]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;911&quot; | 911
| [[Бактериялар]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;912&quot; | 912
| [[Оразбек Асылқұлов]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;913&quot; | 913
| [[Тұрсын хан]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;914&quot; | 914
| [[Үшкөлтай Хасенқызы Субханбердина]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%88%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D1%83%D0%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;915&quot; | 915
| [[Лашын]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;916&quot; | 916
| [[Виртуалды шындық]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%82%D1%83%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;917&quot; | 917
| [[Озон қабаты]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B7%D0%BE%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;918&quot; | 918
| [[Туыстық атаулары]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;919&quot; | 919
| [[Қазақстан елтаңбасы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;920&quot; | 920
| [[Шиелі ауданы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;921&quot; | 921
| [[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;922&quot; | 922
| [[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D0%B6%D0%B0%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;923&quot; | 923
| [[Деректер қоры]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;924&quot; | 924
| [[Қазақ ұлт зиялыларының қалыптасуы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82_%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;925&quot; | 925
| [[Шеркеш]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 12]
|-
| data-sort-value=&quot;926&quot; | 926
| [[Адам]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC 12]
|-
| data-sort-value=&quot;927&quot; | 927
| [[Авторитаризм]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 12]
|-
| data-sort-value=&quot;928&quot; | 928
| [[Жай және күрделі заттар]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;929&quot; | 929
| [[Қазақ ауыз әдебиеті]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;930&quot; | 930
| [[Мекемтас Мырзахметұлы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;931&quot; | 931
| [[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;932&quot; | 932
| [[Гормондар]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;933&quot; | 933
| [[Қазақстанды Ресейдің Отарлауы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;934&quot; | 934
| [[Солтүстік Қазақстан облысы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;935&quot; | 935
| [[Информатика]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;936&quot; | 936
| [[Тан әулеті]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;937&quot; | 937
| [[Ғұндар мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;938&quot; | 938
| [[Жаргон]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B3%D0%BE%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;939&quot; | 939
| [[Өзін-өзі өлтіру]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 12]
|-
| data-sort-value=&quot;940&quot; | 940
| [[Жел энергетикасы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;941&quot; | 941
| [[Дара сөздер мен күрделі сөздер]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;942&quot; | 942
| [[Сөйлемнің бірыңғай мүшелері]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;943&quot; | 943
| [[Sadraddin]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Sadraddin 12]
|-
| data-sort-value=&quot;944&quot; | 944
| [[Қазақ халқының материалдық мәдениеті]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;945&quot; | 945
| [[Жалғау]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 12]
|-
| data-sort-value=&quot;946&quot; | 946
| [[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;947&quot; | 947
| [[Картография]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 12]
|-
| data-sort-value=&quot;948&quot; | 948
| [[Атомдардың құрылысы мен элементтер системасы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;949&quot; | 949
| [[Қызыл қасқыр]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;950&quot; | 950
| [[Қазақстанның ерте орта ғасырлардағы мемлекеттері]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;951&quot; | 951
| [[Туберкулез]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 12]
|-
| data-sort-value=&quot;952&quot; | 952
| [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;953&quot; | 953
| [[CiteScore]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=CiteScore 12]
|-
| data-sort-value=&quot;954&quot; | 954
| [[Құндылық]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;955&quot; | 955
| [[Өскемен]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;956&quot; | 956
| [[Жетісу облысы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;957&quot; | 957
| [[Ермұхамед Мәулен]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 12]
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}</text>
      <sha1>o5r7by02076hh3g94nd8hvrod5ffekm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Түйреуіш</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782424</id>
    <revision>
      <id>3692728</id>
      <parentid>3692522</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:16:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Сейтқамза Айида Нұржанқызы|Сейтқамза Айида Нұржанқызы]] ([[User talk:Сейтқамза Айида Нұржанқызы|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3615699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11899" sha1="lk7r6c396gv9ze7h87kk0zxhq07hcv5" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

'''Түйреуіш''' — әдетте металдан жасалатын, бір нәрсені бекіту, түйреу, қыстыру үшін қолданылатын [[бұйым]]. Көбінесе ол бір ұшы үшкір [[ине]] түрінде, ал екінші ұшы доғал басы бар болып келеді. Сонымен қатар әртүрлі бекіткіштері бар түрлері де болады (мысалы, фибула, ағылшын түйреуіштері). Түйреуіш сонымен бірге шаш немесе киімге тағылатын сәндік [[әшекей]] ретінде де қолданылады және ол ең көне әшекей түрлерінің бірі болып саналады.

== Түйреуіштің түрлері ==
[[Сурет:Pin for a pinboard 2013 PD.jpg|нобай|149x149 нүкте|Кеңселік кнопка ]]
[[Сурет:Kolorowe szpilki ubt.JPG|нобай|147x147 нүкте|Түрлі-түсті ұштары бар түйреуіштер]]
'''Тігін түйреуіштері (портновские булавки)''' &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20170217121004/http:/shyu.ru/bulavki.html Тігін түйреуіштері (портновские булавки) ]&lt;/ref&gt; — тігін ісінде, [[мата]] мен [[Теріден және ағаштан жасалған бұйымдар|теріден жасалатын бұйымдарды]] дайындау кезінде қолданылатын түйреуіштер. Тігін түйреуіштерінің ұшы өткір болуы тиіс, ол матаны оңай тесіп өтуі үшін. Тігін түйреуіштерінің басы [[ілмек]] түрінде, Т-тәрізді немесе жалпақ қалпақша түрінде болады. Әдетте олар тұтас металдан жасалады және декоративтік қызмет атқармайды.

'''Корсаж түйреуіштері''' &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20170303052213/http:/ni-tochka.ru/bulavki.php Түйреуіштің түрлері.]&lt;/ref&gt; — әдетте пластмассадан жасалған түрлі-түсті шар тәрізді әшекейлі басы бар түйреуіштер. Олар негізгі қызметімен қатар сәндік қызмет те атқарады, сыйлықтарды орауда, аксессуарлар жасауда (ленталар мен бауларды бекіту), сондай-ақ гүл шоқтарын безендіруде флористикада қолданылады.

'''Ағылшын түйреуіштері'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; — ұшы «құлыппен» жабылатын түйреуіш. Басқа атауы — «қауіпсіз түйреуіш», себебі мұндай құрылым кездейсоқ шаншылып қалудан қорғайды. Қазіргі түрі 1849 жылы пайда болған. Ол әртүрлі мақсатта қолданылады, соның ішінде [[әшекей]] ретінде де пайдаланылады, оған [[Моншақ|моншақтар]] мен ұсақ [[Кулон|кулондар]] тағуға болады.
[[Сурет:Strawberry pincushion.jpg|нобай|149x149 нүкте|Тігінші түйреуіштері салынған ине жастықшасы]]
'''Галстук түйреуіштері'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; — дәстүрлі ерлердің зергерлік әшекейі, мойын орамалды көйлекке бекіту үшін арналған, XIX — XX ғасырдың басында кең тараған. Декоративті басы әртүрлі материалдардан, соның ішінде асыл металдардан, бағалы тастардан, інжу-маржандардан жасалған. Ұшында булавканың түсіп кетпеуін қамтамасыз ететін арнайы бекіткіші болады.

'''Шляпа түйреуіштері'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; — бас киімді шашқа немесе [[Сән|сәндік]] элементтерді бас киімге бекіту үшін қолданылатын әшекей. XIX — XX ғасырдың басында кең тараған. Галстук булавкасынан ұзындығының үлкен болуымен ерекшеленеді, ал басы да көбіне сәндік әрі қымбат материалдардан жасалады.

'''Шаш түйреуіштері (шпилька)'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; — шашты сәндеуге және бекітуге арналған түйреуіш, ең көне әшекей түрлерінің бірі. Қазіргі кезде «невидимка» деп аталатын қысқыш-шпилькалар кең таралған, олар шаш талдарын ұстап тұрады.

'''Кеңселік кнопка'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; — қатты бетке (көбіне қағазды немесе матаны) бекітуге арналған түйреуіш. Ол қысқа болып келеді және көлемді немесе жалпақ басы болады.

'''Энтомологиялық түйреуіштер'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; — жәндіктерді энтомологиялық коллекцияларда бекіту үшін қолданылатын, ұзын инесі және кішкентай басы бар арнайы түйреуіштер. 

== Тарихы ==
Алғашқы түйреуіштер тарихта, ықтимал түрде, өсімдіктердің тікенектері мен шиптері болған, бұл кейбір тілдердегі «булавка» сөзінің этимологиясымен дәлелденеді. [[Палеолит]] дәуіріндегі алғашқы адамдар сүйек пен [[Қабыршақ|қабыршақтан]] түйреуіштер жасаған; кейбір халықтар мен әлеуметтік топтар мұндай бұйымдарды XXI ғасырда да жасайды.

Алғашқы металл түйреуіштер қола дәуірінде пайда болды. Киім мен шашты әшекейлеу үшін қолданылатын сәндік түйреуіштер Ежелгі Шығыс, [[Мысыр|Египет]] және [[Қосөзен (өркениет)|Месопотамия]] мәдениеттеріне б.з.д. III–II мыңжылдықтарда тән болды. Еуропада темір басы бар түйреуіштер [[Гальштат]] археологиялық мәдениеті кезеңінен белгілі.

Түйреуіштер көбіне алтыннан, күмістен немесе [[Мыс|мыстан]] жасалған. Олар археология үшін маңызды табыстар болып саналады, себебі көбінесе белгілі бір мәдениетке тән өрнектермен безендіріледі, бұл олардың қай мәдениетке жататынын анықтауға мүмкіндік береді. Мысалы, б.з.д. I мыңжылдықтағы ирандық қола түйреуіштерде адам бейнелері, жануарлар және сол мәдениетке тән ою-өрнектер кездеседі. II мыңжылдықтың ортасына жататын хеттердің алтын түйреуіш-қысқышы көкнәр гүлінің қорапшасы түрінде жасалған, бұл сол кезде-ақ хеттерге апиын көкнәрі белгілі болған деген болжам жасауға мүмкіндік береді.&lt;ref&gt;[https://www.metmuseum.org/art/collection/search/327403?sortBy=Relevance&amp;when=2000-1000+B.C.&amp;what=Gold&amp;who=Hittite&amp;ft=*&amp;offset=0&amp;rpp=100&amp;pos=3 Хеттская золотая булавка Архивная копия от 20 января 2021 на Wayback Machine на сайте музея Метрополитен]&lt;/ref&gt;

[[Зергерлік бұйымдар|Зергерлік]] алтын түйреуіштер этрускілерге, кейінірек римдіктерге де белгілі болған. Антикалық түйреуіштер інжу-маржандармен, асыл тастармен, шынжырлармен және моншақтары бар салпыншақтармен әшекейленген. [[Рим империясы]] құлағаннан кейін зергерлік түйреуіштерді «варвар» шеберлері, мысалы, франктер жасап шығарған.

Көне дәуірден бері қытай әйелдері шаш үлгілерін әсемдеу үшін бағалы шаш түйреуіштері мен қыстырғыштарды қолданған.

Тігін түйреуіштері киім күрделі үлгімен тігуді қажет ете бастағанда, яғни киімді нақты адамның дене бітіміне дәл келтіру қажеттілігі туындаған кезде пайда болды. Бір ұшы сақина тәрізді иілген ине түріндегі түйреуіштер XV ғасырда пайда болған. Алайда ұзақ уақыт бойы сәндік түйреуіштер тігін түйреуіштерінен басым болып, нәтижесінде соңғыларының тапшылығы пайда болды. Англия королі Генрих VIII билігі кезінде түйреуіштерді тек арнайы белгіленген күндерде ғана сатуға тыйым салатын заң шығарылды. Бұл түйреуіш тапшылығын жоюға бағытталған еді, бірақ жағдайды керісінше ушықтырып, бірнеше жылдан кейін жойылды.

1590 жылы [[Лондон|Лондонда]] [[Германия|Германиядан]] шақырылған Годфрид Бэкс түйреуіштер мен инелер жасауға арналған сым тарту диірменін алғаш рет салды. XVIII ғасырда түйреуіштерді жаппай өндіруге арналған станоктар пайда бола бастады. Мысалы, Джон Хоу ойлап тапқан машина күніне 60 мың түйреуіш шығаруға мүмкіндік берген. XIX ғасырдың ортасында түйреуіштің жаңа түрі — «ағылшын түйреуіш» (қауіпсіз түйреуіш) ойлап табылды.

Тігін түйреуіштерімен қатар зергерлік түйреуіштер де қолданыста қала берді. XIX ғасырда ер адамдар галстук тағуды бастады, оны арнайы сәндік түйреуіштермен түйреп тағатын болды, ал әйелдер соған ұқсас, бірақ ұзынырақ қалпақ түйреуіштерін қолданды.

== Дереккөздер ==

&lt;references /&gt;
[[Санат:Кеңсе тауарлары]]
[[Санат:Зергерлік]]
[[Санат:Сән]]</text>
      <sha1>lk7r6c396gv9ze7h87kk0zxhq07hcv5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:Абилханов Ж/зертхана</title>
    <ns>2</ns>
    <id>789627</id>
    <revision>
      <id>3692588</id>
      <parentid>3689947</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T12:45:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Абилханов Ж</username>
        <id>187228</id>
      </contributor>
      <origin>3692588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5749" sha1="pbjjl2zekyb8uv6i3ct8bv5j8ha0v5g" xml:space="preserve">{{Мамандық туралы мақала
|аты                = Жұмағұлова Шаршаған
|түпнұсқа аты       = Жұмағұлова Шаршаған
|сурет              = 
|ені                = 
|сипаттама          = 
|туған күні         = 13.07.1941

|туған жері         = [[Тұщықұдық (Маңғыстау ауданы)|Тұщықұдық ауылы]], [[Маңғыстау ауданы]], [[Гурьев облысы]], [[Қазақ КСР]], [[КСРО]]
|қайтыс болған күні = 
|қайтыс болған жері = 
|азаматтығы         = {{KAZ}} &lt;br&gt; {{URS}}
|мамандығы          = [[Акушерка]], [[Мемлекеттік қайраткер]]
|марапаттары        = {{Құрмет Белгісі ордені}} {{Еңбек ардагері медалі}}
}}

'''Шаршаған Жұмағұлова''' (13 шілде 1941 жылы туған, Маңғыстау ауданы, Тұщықұдық ауылы) — қазақстандық денсаулық сақтау саласының ардагері, акушер-гинеколог, мемлекеттік және қоғамдық қайраткер. КСРО-ның «Құрмет Белгісі» орденінің иегері (1976), Бейнеу ауданының «Құрметті азаматы» (2019).

== Өмірбаяны ==
Шаршаған Жұмағұлова 1941 жылы 13 шілдеде Гурьев (қазіргі Маңғыстау) облысы, Маңғыстау ауданы, Тұщықұдық ауылдық округінде дүниеге келген. 1949–1959 жылдары Тұщықұдық орта мектебінде білім алған.

1959 жылы Гурьев медициналық училищесіне оқуға түсіп, оны 1962 жылы «акушерка» мамандығы бойынша тәмамдаған.

=== Еңбек жолы ===
* 1962–1964 жылдары — Маңғыстау ауданы, Шайыр селосының ауруханасында акушер;
* 1964–1965 жылдары — Маңғыстау ауданы, Тұщықұдық ауылдық ауруханасында акушер;
* 1965–1974 жылдары — Комсомолдық жолдамамен Бейнеу ауданы Тұрыш ауылында (Сам-1 учаскелік ауруханасы) акушер;
* 1974–1982 жылдары — Бейнеу ауданы, Ақжігіт ауылындағы ауруханада акушерлік қызмет атқарды.
* 1982 жылдың қараша айынан бастап — Ақжігіт ауылдық кеңесінің (селосының) төрағасы (әкімі) болып тағайындалды. Осы мемлекеттік қызметте 1991 жылдың мамыр айына дейін еңбек етті.
* 1991–2005 жылдары — Ақжігіт ауылдық ауруханасында акушерлік қызметін жалғастырды.


== Марапаттары мен атақтары ==
* КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен «Құрмет Белгісі» ордені (11 наурыз 1976 жыл Куәлік №1181544);
* «Коммунистік еңбектің екпіндісі» белгісі (1981 жыл);
* «Еңбек ардагері» медалі (КСРО Жоғарғы Кеңесі атынан Маңғыстау облыстық кеңесінің 23 қыркүйек 1985 жылғы шешімімен);
* Бейнеу аудандық мәслихатының 2019 жылғы 12 желтоқсандағы № 43/342 шешімімен «Бейнеу ауданының Құрметті азаматы» атағы;
* «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл» мерекелік медалі (Қазақстан Республикасы Президентінің 2 желтоқсан 2021 жылғы Жарлығымен);
* «Қазақстанның Алтын кітабына» енген (Куәлік №1170);
* Қазақ КСР Денсаулық сақтау министрі Төрегелді Шармановтың жеке құттықтау және алғыс хаты (11 наурыз 1976 жыл);
* Маңғыстау облысы және Бейнеу ауданы әкімдерінің (Л. Қиинов, Б. Әзірханов) Алғыс хаттары мен Құрмет грамоталары.

== Дереккөздер ==
&lt;ref&gt;«Бейнеу ауданының энциклопедиясы», Алматы, «Үш Қиян» баспасы, 2023 жыл. — 230 бет. ISBN 978-601-7288-19-8.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;«Маңғыстау облысы ауылшаруашылығы» энциклопедиясы, Алматы, «Арыс» баспасы, 2015 жыл. — 331 бет. ISBN 978-601-291-288-3.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;«Маңғыстау» энциклопедиясы, Бас редактор Б.Ғ. Аяған. — Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2008. — 300-301 беттер. ISBN 9965-893-13-6.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;«Қазақ әйелдерінің энциклопедиясы» («Қазақстан әйелдері» журналының арнайы шығарылымы), №8, Тамыз, 2008 жыл. — 6 бет. ISSN 0234-3599.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Кітап |автор = Мір Шайыр |тақырыбы = ЗИЯ |тарау = Кіндік шеше |жыл = 2011 |баспа = Нұрлы Әлем |баспа орны = Алматы |беттер = 51—54 |isbn = 978-601-205-184-1}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>pbjjl2zekyb8uv6i3ct8bv5j8ha0v5g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Олжас Қойчибеков</title>
    <ns>3</ns>
    <id>789691</id>
    <revision>
      <id>3692590</id>
      <parentid>3690581</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T13:09:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Олжас Қойчибеков</username>
        <id>187937</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сарпылдақ */ жаңа бөлім</comment>
      <origin>3692590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3505" sha1="n8trd5asg7do9wdw2pxntm04dlicyot" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|name=Олжас Қойчибеков}}

-- [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 11:34, 2026 ж. қарашаның 3 (+05)

== '''Сарпылдақ'''  ==
'''Сарпылдақ''' — Қазақстанның Жетісу облысы Панфилов ауданындағы ауыл. Әкімшілік жағынан Айдарлы ауылдық округінің құрамына кіреді.

== Географиялық орналасуы ==
Сарпылдақ ауылы Панфилов ауданының батыс бөлігінде орналасқан Айдарлы ауылдық округінің аумағына кіреді. Ауылдық округтің орталығы — Айдарлы ауылы. Округ құрамына Айдарлы, Дарбазақұм және Сарпылдақ елді мекендері кіреді.&lt;ref name=&quot;aidarly&quot;&gt;{{Cite web|title=Айдарлы ауылдық округі туралы жалпы ақпарат|url=https://www.gov.kz/org/zhetysu-panfilov-aidarly/about?lang=kk|website=Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының ресми интернет-ресурсы|access-date=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;

== Әкімшілік-аумақтық тиесілігі ==
Сарпылдақ ауылы Айдарлы ауылдық округіне қарайды. Панфилов ауданы бойынша бекітілген 2025–2029 жылдарға арналған жайылымдарды басқару және оларды пайдалану жөніндегі жоспарда Сарпылдақ осы округтің елді мекендерінің қатарында көрсетілген.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Панфилов ауданы бойынша 2025–2029 жылдарға арналған жайылымдарды басқару және оларды пайдалану жөніндегі жоспарды бекіту туралы|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/G25II83715M|website=Әділет ақпараттық-құқықтық жүйесі|access-date=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;

== Шаруашылығы ==
Ауыл орналасқан Айдарлы ауылдық округінде ауыл шаруашылығы негізгі экономикалық бағыттардың бірі болып табылады. Округ аумағындағы елді мекендер үшін ауыл шаруашылығы жануарларын жаюға арналған жайылымдық жерлер қарастырылған.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Панфилов ауданы бойынша 2025–2029 жылдарға арналған жайылымдарды басқару және оларды пайдалану жөніндегі жоспарды бекіту туралы|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/G25II83715M|website=Әділет ақпараттық-құқықтық жүйесі|access-date=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}[[Қатысушы:Олжас Қойчибеков|Олжас Қойчибеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Олжас Қойчибеков|талқылау]]) 18:09, 2026 ж. қарашаның 6 (+05)</text>
      <sha1>n8trd5asg7do9wdw2pxntm04dlicyot</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692591</id>
      <parentid>3692590</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T13:57:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Олжас Қойчибеков|Олжас Қойчибеков]] ([[User talk:Олжас Қойчибеков|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3690537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="362" sha1="r3pvumnxtzy4w6ghiejnrdm35dni624" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|name=Олжас Қойчибеков}}

-- [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 11:34, 2026 ж. қарашаның 3 (+05)</text>
      <sha1>r3pvumnxtzy4w6ghiejnrdm35dni624</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ұлы Колумбия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>789838</id>
    <revision>
      <id>3692658</id>
      <parentid>3691969</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T16:55:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <comment>/* Атауы */</comment>
      <origin>3692658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12575" sha1="qp7o7ymvk96hzw13f71se6gkidt512t" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Ұлы Колумбия
 |өз атауы                 = La Gran Colombia
 |статусы                  = Тарихи мемлекет 
 |әнұраны                  = 
 |байрақ                   = Flag of Gran Colombia.svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Coat of arms of Gran Colombia (1821).svg
 |елтаңба_сипаттамасы      = 
 |символ                   = 
 |карта                    = Great Colombia (orthographic projection).svg
 |size                     = 280px
 |сипаттамасы              = 
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = 
 |ыдырауы                  = 
 &lt;!-- |type_after               = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса,
онда келесіні жазу керек: «Ыдырағаннан кейінгі мемлекеттер…»,
әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Кейінгісі».--&gt;
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = [[Богота]] 
 |қалалары                 = [[Богота]], [[Каракас]], [[Кито]] 
 |тілі                     = [[Испан тілі]] 
 |валютасы                 = Пиастр
 |қосымша_параметр         = 
 |параметр_мазмұны         = 
 |аумағы                   = 3 064 800 км²
 |халқы                    = 
 |басқару_формасы          = Президенттік республикасы 
 |династиясы               = 
 |басқарушылар_титулы      = 
 |басқарушы1               = 
 |басқарушы_жылы1          = 
 |басқарушылар_титулы2     = &lt;!--келесі басқарушының титулы өзгеріп кеткен жағдайда қолданылады--&gt;
 |басқарушы2               = 
 |басқарушы_жылы2          = 
 |басқарушылар_титулы3     = 
 |басқарушы3               = 
 |басқарушы_жылы3          = 
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = [[Католицизм]] 
 |қосымша_параметр1        = 
 |параметр_мазмұны1        = 
 |Кезең1                   = 
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = 
 |Кезең2                   = 
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 
 |Кезең3                   = 
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = 
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = 
 |параметр_мазмұны2        = 
 |дейін                    = 
 |д1                       = 
 |д2                       = 
 |д3                       = 
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = 
 |к1                       = 
 |к2                       = 
 |к3                       = 
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = 
}}
'''Ұлы Колумбия''' (исп. La Gran Colombia) — 1819–1831 жылдары өмір сүрген Колумбия Республикасының тарихнамада қолданылатын атауы. Оның құрамына қазіргі [[Колумбия]], [[Венесуэла]], [[Эквадор]] және [[Панама]] аумақтары, сондай-ақ [[Бразилия]], [[Гайана]] мен [[Перу|Перудің]] кейбір бөліктері кірді. &lt;ref&gt;{{Citeweb|url=https://web.archive.org/web/20160918125618/http://www.bicentenarioindependencia.gov.co/Es/Contexto/Especiales/Paginas/NombredeColombia.aspx|title=Los nombres de Colombia}}&lt;/ref&gt;

Бұл аумақтар бұрын Жаңа Гранада вице-корольдігіне, Венесуэла генерал-капитандығына және кейіннен Кито корольдік аудиенсиясына қараған жерлерді қамтыды.

== Атауы ==
Ұлы Колумбия атауы қазіргі Колумбия Республикасын 1831 жылға дейін өмір сүрген мемлекеттен ажырату үшін қолданылады. Мемлекет өмір сүрген кезеңде бұл атау қолданылмаған. Оны кейін тарихшылар енгізген.

Колумбия атауы [[Христофор Колумб|Христофор Колумбтың]] (исп. Cristóbal Colón, итал. Cristoforo Colombo) есімімен байланысты. Бұл атауды революционер [[Франсиско Миранда]] Испания мен Португалияның отарлық билігіндегі Жаңа Дүние аумақтарын атау үшін ұсынған.

== Тәуелсіздік ==
Оңтүстік Америкадағы испан отарларын азат еткен Симон Боливар және Бірінші Венесуэла Республикасының басқа да революционерлері 1819 жылға дейін бүкіл Испан Америкасын «Колумбия» деп атаған. Кейін бұл атау 1819 жылы Ангостура конгресінде жаңа мемлекеттің ресми атауы ретінде қабылданды.

Алғашында конгресте үш департаменттен тұратын федеративтік республика құру ұсынылды. Оның құрамына астаналары Богота (Кундинамарка департаменті), Каракас (Венесуэла департаменті) және Кито (Кито департаменті) қалаларында орналасқан үш аймақ кіруге тиіс болды. Алайда 1819 жылы бұрынғы вице-корольдіктердің барлығы әлі де Испанияның отарлық билігінен азат етілмеген еді.

Жаңа республиканың конституциясы Кукута конгресінде ұсынылды. Конституцияға сәйкес, астана Богота қаласына көшірілді. Құжатта мемлекетті орталықтандырылған басқару жүйесі қарастырылды. Бұл жас мемлекетті қорғау және әскери әрекеттерді үйлестіру үшін қажет болды. Сондықтан конституцияны федерализмді жақтаған кейбір саясаткерлер де қолдады.

Сондай-ақ жаңа әкімшілік-аумақтық бөлініс бекітілді. Венесуэла, Кундинамарка және Кито департаменттері шағын әкімшілік бірліктерге бөлінді. Симон Боливар президент, ал Франсиско де Паула Сантандер вице-президент болып сайланды.

Ұлы Колумбия құрылған алғашқы жылдары Испанияның бақылауында қалған басқа аумақтардың тәуелсіздік алуына көмектесті. 1821 жылы Панама, сондай-ақ Кито мен Венесуэланың бірқатар провинциялары федерация құрамына қосылды. Ал 1822 жылы Гуаякиль еркін провинциясы қосылды.

1824 жылы Ұлы Колумбияның көмегімен Перу тәуелсіздік алды. 1826 жылы Симон Боливар мен Франсиско де Паула Сантандер екінші мерзімге қайта сайланды.

== Ыдырауы ==
Испаниямен соғыс аяқталғаннан кейін біртұтас мемлекетті жақтаушылар мен бөлінуді қолдаушылар арасындағы қайшылықтар күшейе түсті. Аймақтық биліктің ықпалын арттыру туралы талаптар, соның ішінде қаржы және сауда мәселелеріне байланысты келіспеушіліктер, аймақтар арасындағы қақтығыстарға себеп болды. Сондықтан үнемі өзара келісімге келуге тура келді.

Қабылданған шешімдер барлық тараптардың мүдделеріне сай келмеді. Соның салдарынан мемлекеттік билік тұрақсыз жағдайда болды.

[[Симон Боливар]] Латын Америкасын біртұтас мемлекетке біріктіруді көздеді. Ұлы Колумбия Республикасы осы мақсаттағы алғашқы әрекет болды. Алайда Латын Америкасындағы саясаткерлердің көпшілігі біртұтас мемлекет құру идеясын қолдамады. Көңілі қалған Боливар бұл жобаны жүзеге асыру жұмыстарын тоқтатып, 1830 жылы президенттік қызметінен кетті.

Боливар отставкаға кеткеннен кейін ел ішіндегі қайшылықтар одан әрі күшейді. Генерал Рафаэль Урданета Боготада билікті уақытша басып алып, өзінің беделін пайдалана отырып, Боливарды президенттік қызметке қайта оралтуға тырысты.

1830 жылдың соңына қарай федерация түпкілікті ыдырады. Ал 1831 жылы [[Венесуэла]], [[Эквадор]] және [[Жаңа Гранада|Жаңа Гранада Республикасы]] өз тәуелсіздіктерін ресми түрде жариялады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Тарихи мемлекеттер]]
[[Санат:Испанияның бұрынғы отарлары]]</text>
      <sha1>qp7o7ymvk96hzw13f71se6gkidt512t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692746</id>
      <parentid>3692658</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:42:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3692746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12552" sha1="4qpw3i2siqgv0svf3jtcmd7d0j7owvb" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Ұлы Колумбия
 |өз атауы                 = {{lang-es|República de Colombia}}
 |статусы                  = Тарихи мемлекет 
 |әнұраны                  = 
 |байрақ                   = Flag of Gran Colombia.svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Coat of arms of Gran Colombia (1821).svg
 |елтаңба_сипаттамасы      = 
 |символ                   = 
 |карта                    = Great Colombia (orthographic projection).svg
 |size                     = 280px
 |сипаттамасы              = 
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = 
 |ыдырауы                  = 
 &lt;!-- |type_after               = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса,
онда келесіні жазу керек: «Ыдырағаннан кейінгі мемлекеттер…»,
әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Кейінгісі».--&gt;
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = [[Богота]] 
 |қалалары                 = [[Богота]], [[Каракас]], [[Кито]] 
 |тілі                     = [[Испан тілі]] 
 |валютасы                 = Пиастр
 |қосымша_параметр         = 
 |параметр_мазмұны         = 
 |аумағы                   = 3 064 800 км²
 |халқы                    = 
 |басқару_формасы          = Президенттік республикасы 
 |династиясы               = 
 |басқарушылар_титулы      = 
 |басқарушы1               = 
 |басқарушы_жылы1          = 
 |басқарушылар_титулы2     = &lt;!--келесі басқарушының титулы өзгеріп кеткен жағдайда қолданылады--&gt;
 |басқарушы2               = 
 |басқарушы_жылы2          = 
 |басқарушылар_титулы3     = 
 |басқарушы3               = 
 |басқарушы_жылы3          = 
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = [[Католицизм]] 
 |қосымша_параметр1        = 
 |параметр_мазмұны1        = 
 |Кезең1                   = 
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = 
 |Кезең2                   = 
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 
 |Кезең3                   = 
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = 
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = 
 |параметр_мазмұны2        = 
 |дейін                    = 
 |д1                       = 
 |д2                       = 
 |д3                       = 
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = 
 |к1                       = 
 |к2                       = 
 |к3                       = 
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = 
}}
'''Ұлы Колумбия''' ({{lang-es|República de Colombia}}) — 1819–1831 жылдары өмір сүрген Колумбия Республикасының тарихнамада қолданылатын атауы. Оның құрамына қазіргі [[Колумбия]], [[Венесуэла]], [[Эквадор]] және [[Панама]] аумақтары, сондай-ақ [[Бразилия]], [[Гайана]] мен [[Перу|Перудің]] кейбір бөліктері кірді. &lt;ref&gt;{{Citeweb|url=https://web.archive.org/web/20160918125618/http://www.bicentenarioindependencia.gov.co/Es/Contexto/Especiales/Paginas/NombredeColombia.aspx|title=Los nombres de Colombia}}&lt;/ref&gt;

Бұл аумақтар бұрын Жаңа Гранада вице-корольдігіне, Венесуэла генерал-капитандығына және кейіннен Кито корольдік аудиенсиясына қараған жерлерді қамтыды.

== Атауы ==
Ұлы Колумбия атауы қазіргі Колумбия Республикасын 1831 жылға дейін өмір сүрген мемлекеттен ажырату үшін қолданылады. Мемлекет өмір сүрген кезеңде бұл атау қолданылмаған. Оны кейін тарихшылар енгізген.

Колумбия атауы [[Христофор Колумб|Христофор Колумбтың]] (исп. Cristóbal Colón, итал. Cristoforo Colombo) есімімен байланысты. Бұл атауды революционер [[Франсиско Миранда]] Испания мен Португалияның отарлық билігіндегі Жаңа Дүние аумақтарын атау үшін ұсынған.

== Тәуелсіздік ==
Оңтүстік Америкадағы испан отарларын азат еткен Симон Боливар және Бірінші Венесуэла Республикасының басқа да революционерлері 1819 жылға дейін бүкіл Испан Америкасын «Колумбия» деп атаған. Кейін бұл атау 1819 жылы Ангостура конгресінде жаңа мемлекеттің ресми атауы ретінде қабылданды.

Алғашында конгресте үш департаменттен тұратын федеративтік республика құру ұсынылды. Оның құрамына астаналары Богота (Кундинамарка департаменті), Каракас (Венесуэла департаменті) және Кито (Кито департаменті) қалаларында орналасқан үш аймақ кіруге тиіс болды. Алайда 1819 жылы бұрынғы вице-корольдіктердің барлығы әлі де Испанияның отарлық билігінен азат етілмеген еді.

Жаңа республиканың конституциясы Кукута конгресінде ұсынылды. Конституцияға сәйкес, астана Богота қаласына көшірілді. Құжатта мемлекетті орталықтандырылған басқару жүйесі қарастырылды. Бұл жас мемлекетті қорғау және әскери әрекеттерді үйлестіру үшін қажет болды. Сондықтан конституцияны федерализмді жақтаған кейбір саясаткерлер де қолдады.

Сондай-ақ жаңа әкімшілік-аумақтық бөлініс бекітілді. Венесуэла, Кундинамарка және Кито департаменттері шағын әкімшілік бірліктерге бөлінді. Симон Боливар президент, ал Франсиско де Паула Сантандер вице-президент болып сайланды.

Ұлы Колумбия құрылған алғашқы жылдары Испанияның бақылауында қалған басқа аумақтардың тәуелсіздік алуына көмектесті. 1821 жылы Панама, сондай-ақ Кито мен Венесуэланың бірқатар провинциялары федерация құрамына қосылды. Ал 1822 жылы Гуаякиль еркін провинциясы қосылды.

1824 жылы Ұлы Колумбияның көмегімен Перу тәуелсіздік алды. 1826 жылы Симон Боливар мен Франсиско де Паула Сантандер екінші мерзімге қайта сайланды.

== Ыдырауы ==
Испаниямен соғыс аяқталғаннан кейін біртұтас мемлекетті жақтаушылар мен бөлінуді қолдаушылар арасындағы қайшылықтар күшейе түсті. Аймақтық биліктің ықпалын арттыру туралы талаптар, соның ішінде қаржы және сауда мәселелеріне байланысты келіспеушіліктер, аймақтар арасындағы қақтығыстарға себеп болды. Сондықтан үнемі өзара келісімге келуге тура келді.

Қабылданған шешімдер барлық тараптардың мүдделеріне сай келмеді. Соның салдарынан мемлекеттік билік тұрақсыз жағдайда болды.

[[Симон Боливар]] Латын Америкасын біртұтас мемлекетке біріктіруді көздеді. Ұлы Колумбия Республикасы осы мақсаттағы алғашқы әрекет болды. Алайда Латын Америкасындағы саясаткерлердің көпшілігі біртұтас мемлекет құру идеясын қолдамады. Көңілі қалған Боливар бұл жобаны жүзеге асыру жұмыстарын тоқтатып, 1830 жылы президенттік қызметінен кетті.

Боливар отставкаға кеткеннен кейін ел ішіндегі қайшылықтар одан әрі күшейді. Генерал Рафаэль Урданета Боготада билікті уақытша басып алып, өзінің беделін пайдалана отырып, Боливарды президенттік қызметке қайта оралтуға тырысты.

1830 жылдың соңына қарай федерация түпкілікті ыдырады. Ал 1831 жылы [[Венесуэла]], [[Эквадор]] және [[Жаңа Гранада|Жаңа Гранада Республикасы]] өз тәуелсіздіктерін ресми түрде жариялады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Испанияның бұрынғы отарлары]]</text>
      <sha1>4qpw3i2siqgv0svf3jtcmd7d0j7owvb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692748</id>
      <parentid>3692746</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:42:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Колумбия тарихы|Колумбия тарихы]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3692748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12597" sha1="hsgxegd6xtylot9kssrprctjqhosfxv" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Ұлы Колумбия
 |өз атауы                 = {{lang-es|República de Colombia}}
 |статусы                  = Тарихи мемлекет 
 |әнұраны                  = 
 |байрақ                   = Flag of Gran Colombia.svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Coat of arms of Gran Colombia (1821).svg
 |елтаңба_сипаттамасы      = 
 |символ                   = 
 |карта                    = Great Colombia (orthographic projection).svg
 |size                     = 280px
 |сипаттамасы              = 
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = 
 |ыдырауы                  = 
 &lt;!-- |type_after               = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса,
онда келесіні жазу керек: «Ыдырағаннан кейінгі мемлекеттер…»,
әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Кейінгісі».--&gt;
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = [[Богота]] 
 |қалалары                 = [[Богота]], [[Каракас]], [[Кито]] 
 |тілі                     = [[Испан тілі]] 
 |валютасы                 = Пиастр
 |қосымша_параметр         = 
 |параметр_мазмұны         = 
 |аумағы                   = 3 064 800 км²
 |халқы                    = 
 |басқару_формасы          = Президенттік республикасы 
 |династиясы               = 
 |басқарушылар_титулы      = 
 |басқарушы1               = 
 |басқарушы_жылы1          = 
 |басқарушылар_титулы2     = &lt;!--келесі басқарушының титулы өзгеріп кеткен жағдайда қолданылады--&gt;
 |басқарушы2               = 
 |басқарушы_жылы2          = 
 |басқарушылар_титулы3     = 
 |басқарушы3               = 
 |басқарушы_жылы3          = 
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = [[Католицизм]] 
 |қосымша_параметр1        = 
 |параметр_мазмұны1        = 
 |Кезең1                   = 
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = 
 |Кезең2                   = 
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 
 |Кезең3                   = 
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = 
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = 
 |параметр_мазмұны2        = 
 |дейін                    = 
 |д1                       = 
 |д2                       = 
 |д3                       = 
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = 
 |к1                       = 
 |к2                       = 
 |к3                       = 
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = 
}}
'''Ұлы Колумбия''' ({{lang-es|República de Colombia}}) — 1819–1831 жылдары өмір сүрген Колумбия Республикасының тарихнамада қолданылатын атауы. Оның құрамына қазіргі [[Колумбия]], [[Венесуэла]], [[Эквадор]] және [[Панама]] аумақтары, сондай-ақ [[Бразилия]], [[Гайана]] мен [[Перу|Перудің]] кейбір бөліктері кірді. &lt;ref&gt;{{Citeweb|url=https://web.archive.org/web/20160918125618/http://www.bicentenarioindependencia.gov.co/Es/Contexto/Especiales/Paginas/NombredeColombia.aspx|title=Los nombres de Colombia}}&lt;/ref&gt;

Бұл аумақтар бұрын Жаңа Гранада вице-корольдігіне, Венесуэла генерал-капитандығына және кейіннен Кито корольдік аудиенсиясына қараған жерлерді қамтыды.

== Атауы ==
Ұлы Колумбия атауы қазіргі Колумбия Республикасын 1831 жылға дейін өмір сүрген мемлекеттен ажырату үшін қолданылады. Мемлекет өмір сүрген кезеңде бұл атау қолданылмаған. Оны кейін тарихшылар енгізген.

Колумбия атауы [[Христофор Колумб|Христофор Колумбтың]] (исп. Cristóbal Colón, итал. Cristoforo Colombo) есімімен байланысты. Бұл атауды революционер [[Франсиско Миранда]] Испания мен Португалияның отарлық билігіндегі Жаңа Дүние аумақтарын атау үшін ұсынған.

== Тәуелсіздік ==
Оңтүстік Америкадағы испан отарларын азат еткен Симон Боливар және Бірінші Венесуэла Республикасының басқа да революционерлері 1819 жылға дейін бүкіл Испан Америкасын «Колумбия» деп атаған. Кейін бұл атау 1819 жылы Ангостура конгресінде жаңа мемлекеттің ресми атауы ретінде қабылданды.

Алғашында конгресте үш департаменттен тұратын федеративтік республика құру ұсынылды. Оның құрамына астаналары Богота (Кундинамарка департаменті), Каракас (Венесуэла департаменті) және Кито (Кито департаменті) қалаларында орналасқан үш аймақ кіруге тиіс болды. Алайда 1819 жылы бұрынғы вице-корольдіктердің барлығы әлі де Испанияның отарлық билігінен азат етілмеген еді.

Жаңа республиканың конституциясы Кукута конгресінде ұсынылды. Конституцияға сәйкес, астана Богота қаласына көшірілді. Құжатта мемлекетті орталықтандырылған басқару жүйесі қарастырылды. Бұл жас мемлекетті қорғау және әскери әрекеттерді үйлестіру үшін қажет болды. Сондықтан конституцияны федерализмді жақтаған кейбір саясаткерлер де қолдады.

Сондай-ақ жаңа әкімшілік-аумақтық бөлініс бекітілді. Венесуэла, Кундинамарка және Кито департаменттері шағын әкімшілік бірліктерге бөлінді. Симон Боливар президент, ал Франсиско де Паула Сантандер вице-президент болып сайланды.

Ұлы Колумбия құрылған алғашқы жылдары Испанияның бақылауында қалған басқа аумақтардың тәуелсіздік алуына көмектесті. 1821 жылы Панама, сондай-ақ Кито мен Венесуэланың бірқатар провинциялары федерация құрамына қосылды. Ал 1822 жылы Гуаякиль еркін провинциясы қосылды.

1824 жылы Ұлы Колумбияның көмегімен Перу тәуелсіздік алды. 1826 жылы Симон Боливар мен Франсиско де Паула Сантандер екінші мерзімге қайта сайланды.

== Ыдырауы ==
Испаниямен соғыс аяқталғаннан кейін біртұтас мемлекетті жақтаушылар мен бөлінуді қолдаушылар арасындағы қайшылықтар күшейе түсті. Аймақтық биліктің ықпалын арттыру туралы талаптар, соның ішінде қаржы және сауда мәселелеріне байланысты келіспеушіліктер, аймақтар арасындағы қақтығыстарға себеп болды. Сондықтан үнемі өзара келісімге келуге тура келді.

Қабылданған шешімдер барлық тараптардың мүдделеріне сай келмеді. Соның салдарынан мемлекеттік билік тұрақсыз жағдайда болды.

[[Симон Боливар]] Латын Америкасын біртұтас мемлекетке біріктіруді көздеді. Ұлы Колумбия Республикасы осы мақсаттағы алғашқы әрекет болды. Алайда Латын Америкасындағы саясаткерлердің көпшілігі біртұтас мемлекет құру идеясын қолдамады. Көңілі қалған Боливар бұл жобаны жүзеге асыру жұмыстарын тоқтатып, 1830 жылы президенттік қызметінен кетті.

Боливар отставкаға кеткеннен кейін ел ішіндегі қайшылықтар одан әрі күшейді. Генерал Рафаэль Урданета Боготада билікті уақытша басып алып, өзінің беделін пайдалана отырып, Боливарды президенттік қызметке қайта оралтуға тырысты.

1830 жылдың соңына қарай федерация түпкілікті ыдырады. Ал 1831 жылы [[Венесуэла]], [[Эквадор]] және [[Жаңа Гранада|Жаңа Гранада Республикасы]] өз тәуелсіздіктерін ресми түрде жариялады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Испанияның бұрынғы отарлары]]
[[Санат:Колумбия тарихы]]</text>
      <sha1>hsgxegd6xtylot9kssrprctjqhosfxv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692749</id>
      <parentid>3692748</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:43:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>+[[Санат:Эквадор тарихы]]; +[[Санат:Панама тарихы]] ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3692749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12681" sha1="94r3sp0mc3vyvz34j4nx4a7xrm49jzk" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Ұлы Колумбия
 |өз атауы                 = {{lang-es|República de Colombia}}
 |статусы                  = Тарихи мемлекет 
 |әнұраны                  = 
 |байрақ                   = Flag of Gran Colombia.svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Coat of arms of Gran Colombia (1821).svg
 |елтаңба_сипаттамасы      = 
 |символ                   = 
 |карта                    = Great Colombia (orthographic projection).svg
 |size                     = 280px
 |сипаттамасы              = 
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = 
 |ыдырауы                  = 
 &lt;!-- |type_after               = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса,
онда келесіні жазу керек: «Ыдырағаннан кейінгі мемлекеттер…»,
әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Кейінгісі».--&gt;
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = [[Богота]] 
 |қалалары                 = [[Богота]], [[Каракас]], [[Кито]] 
 |тілі                     = [[Испан тілі]] 
 |валютасы                 = Пиастр
 |қосымша_параметр         = 
 |параметр_мазмұны         = 
 |аумағы                   = 3 064 800 км²
 |халқы                    = 
 |басқару_формасы          = Президенттік республикасы 
 |династиясы               = 
 |басқарушылар_титулы      = 
 |басқарушы1               = 
 |басқарушы_жылы1          = 
 |басқарушылар_титулы2     = &lt;!--келесі басқарушының титулы өзгеріп кеткен жағдайда қолданылады--&gt;
 |басқарушы2               = 
 |басқарушы_жылы2          = 
 |басқарушылар_титулы3     = 
 |басқарушы3               = 
 |басқарушы_жылы3          = 
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = [[Католицизм]] 
 |қосымша_параметр1        = 
 |параметр_мазмұны1        = 
 |Кезең1                   = 
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = 
 |Кезең2                   = 
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 
 |Кезең3                   = 
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = 
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = 
 |параметр_мазмұны2        = 
 |дейін                    = 
 |д1                       = 
 |д2                       = 
 |д3                       = 
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = 
 |к1                       = 
 |к2                       = 
 |к3                       = 
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = 
}}
'''Ұлы Колумбия''' ({{lang-es|República de Colombia}}) — 1819–1831 жылдары өмір сүрген Колумбия Республикасының тарихнамада қолданылатын атауы. Оның құрамына қазіргі [[Колумбия]], [[Венесуэла]], [[Эквадор]] және [[Панама]] аумақтары, сондай-ақ [[Бразилия]], [[Гайана]] мен [[Перу|Перудің]] кейбір бөліктері кірді. &lt;ref&gt;{{Citeweb|url=https://web.archive.org/web/20160918125618/http://www.bicentenarioindependencia.gov.co/Es/Contexto/Especiales/Paginas/NombredeColombia.aspx|title=Los nombres de Colombia}}&lt;/ref&gt;

Бұл аумақтар бұрын Жаңа Гранада вице-корольдігіне, Венесуэла генерал-капитандығына және кейіннен Кито корольдік аудиенсиясына қараған жерлерді қамтыды.

== Атауы ==
Ұлы Колумбия атауы қазіргі Колумбия Республикасын 1831 жылға дейін өмір сүрген мемлекеттен ажырату үшін қолданылады. Мемлекет өмір сүрген кезеңде бұл атау қолданылмаған. Оны кейін тарихшылар енгізген.

Колумбия атауы [[Христофор Колумб|Христофор Колумбтың]] (исп. Cristóbal Colón, итал. Cristoforo Colombo) есімімен байланысты. Бұл атауды революционер [[Франсиско Миранда]] Испания мен Португалияның отарлық билігіндегі Жаңа Дүние аумақтарын атау үшін ұсынған.

== Тәуелсіздік ==
Оңтүстік Америкадағы испан отарларын азат еткен Симон Боливар және Бірінші Венесуэла Республикасының басқа да революционерлері 1819 жылға дейін бүкіл Испан Америкасын «Колумбия» деп атаған. Кейін бұл атау 1819 жылы Ангостура конгресінде жаңа мемлекеттің ресми атауы ретінде қабылданды.

Алғашында конгресте үш департаменттен тұратын федеративтік республика құру ұсынылды. Оның құрамына астаналары Богота (Кундинамарка департаменті), Каракас (Венесуэла департаменті) және Кито (Кито департаменті) қалаларында орналасқан үш аймақ кіруге тиіс болды. Алайда 1819 жылы бұрынғы вице-корольдіктердің барлығы әлі де Испанияның отарлық билігінен азат етілмеген еді.

Жаңа республиканың конституциясы Кукута конгресінде ұсынылды. Конституцияға сәйкес, астана Богота қаласына көшірілді. Құжатта мемлекетті орталықтандырылған басқару жүйесі қарастырылды. Бұл жас мемлекетті қорғау және әскери әрекеттерді үйлестіру үшін қажет болды. Сондықтан конституцияны федерализмді жақтаған кейбір саясаткерлер де қолдады.

Сондай-ақ жаңа әкімшілік-аумақтық бөлініс бекітілді. Венесуэла, Кундинамарка және Кито департаменттері шағын әкімшілік бірліктерге бөлінді. Симон Боливар президент, ал Франсиско де Паула Сантандер вице-президент болып сайланды.

Ұлы Колумбия құрылған алғашқы жылдары Испанияның бақылауында қалған басқа аумақтардың тәуелсіздік алуына көмектесті. 1821 жылы Панама, сондай-ақ Кито мен Венесуэланың бірқатар провинциялары федерация құрамына қосылды. Ал 1822 жылы Гуаякиль еркін провинциясы қосылды.

1824 жылы Ұлы Колумбияның көмегімен Перу тәуелсіздік алды. 1826 жылы Симон Боливар мен Франсиско де Паула Сантандер екінші мерзімге қайта сайланды.

== Ыдырауы ==
Испаниямен соғыс аяқталғаннан кейін біртұтас мемлекетті жақтаушылар мен бөлінуді қолдаушылар арасындағы қайшылықтар күшейе түсті. Аймақтық биліктің ықпалын арттыру туралы талаптар, соның ішінде қаржы және сауда мәселелеріне байланысты келіспеушіліктер, аймақтар арасындағы қақтығыстарға себеп болды. Сондықтан үнемі өзара келісімге келуге тура келді.

Қабылданған шешімдер барлық тараптардың мүдделеріне сай келмеді. Соның салдарынан мемлекеттік билік тұрақсыз жағдайда болды.

[[Симон Боливар]] Латын Америкасын біртұтас мемлекетке біріктіруді көздеді. Ұлы Колумбия Республикасы осы мақсаттағы алғашқы әрекет болды. Алайда Латын Америкасындағы саясаткерлердің көпшілігі біртұтас мемлекет құру идеясын қолдамады. Көңілі қалған Боливар бұл жобаны жүзеге асыру жұмыстарын тоқтатып, 1830 жылы президенттік қызметінен кетті.

Боливар отставкаға кеткеннен кейін ел ішіндегі қайшылықтар одан әрі күшейді. Генерал Рафаэль Урданета Боготада билікті уақытша басып алып, өзінің беделін пайдалана отырып, Боливарды президенттік қызметке қайта оралтуға тырысты.

1830 жылдың соңына қарай федерация түпкілікті ыдырады. Ал 1831 жылы [[Венесуэла]], [[Эквадор]] және [[Жаңа Гранада|Жаңа Гранада Республикасы]] өз тәуелсіздіктерін ресми түрде жариялады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Испанияның бұрынғы отарлары]]
[[Санат:Колумбия тарихы]]
[[Санат:Эквадор тарихы]]
[[Санат:Панама тарихы]]</text>
      <sha1>94r3sp0mc3vyvz34j4nx4a7xrm49jzk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Өтепбаев Байбол Әнапияұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>789845</id>
    <revision>
      <id>3692715</id>
      <parentid>3692328</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:05:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3692715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7030" sha1="9sztfb952nzkw0hdqb3424pzg352bu3" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Тұлға|Есімі=Өтепбаев Байбол Әнапияұлы|Туған күні=03 наурыз 1957 жыл|Қайтыс болған күні=27 желтоқсан 2011 жыл|Туған жері=Оңтүстік Қазақстан облысы Кентау қаласы|Қайтыс болған жері=Астана қаласы|Ұлты=қазақ|Мансабы=Құрметті кенші|Білімі=жоғары|Мамандығы=Кенші инженер|Не үшін белгілі=Техника ғылымдарының докторы, профессор|Әкесі=Әнапия Өтепбайұлы|Анасы=Алмагүл Тастыбайқызы|Жұбайы=Бурулкан Темірқасымқызы}}'''Байбол Әнапияұлы Өтепбаев''' (1957 жыл 3 наурыз [[Оңтүстік Қазақстан облысы]] қазіргі [[Түркістан облысы]] [[Кентау]] қаласы-2011 жыл 27 желтоқсан [[Астана]] [[қала]]сы) -Халықаралық [[Ғылым академиясы|ғылым академиясы]] техникалық ғылымдарының докторы, [[қоғам қайраткері]], [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]] Минералды ресурстар академиясының корреспондент-мүшесі, Қ.Сәтпаева атындағы Қазақстан ұлттық техникалық университетінің құрметті профессоры. 40-тан астам ғылыми мақалалардың, 1 ғылыми кітаптың, 3 патенттелген өнертабыстың авторы. «Тау-кен Самрұқ» АҚ компаниясы директорлар кеңесінің мүшесі, тәуелсіз директоры. 

== Өмір жолы ==
Байбол Әнапияұлы [[Көп балалы отбасы|көпбалалы]], қарапайым кеншідің отбасында дүниеге келген. [[Әке]]сі Әнапия тыл еңбеккері, Кентаудың тау-кен өндірісіне еңбегі сіңген, ардагер шахтер. [[Ана]]сы Алмагүл қарапайым отбасынан шыққан. Байбол Әнапияұлының 4 [[аға]]сы және 1 [[іні]]сі, 1 [[әпке]]сі және 4 [[қарындас]]ы болды. Отбасында [[Мәскеу]]ге барып Тау-кен институтына түсіп, ғылым қуалаған жалғыз Байбол болды. 

Орта мектеп білімінен кейін, 1972-1976 жылдары «Кентау тау-кен техникумында оқып, «Тау-кен технигі» мамандығын алды. 1977 жылы Кеңес әскері қатарына шақырылып, абыроймен борышын өтеген. Еңбек жолын Кентаудағы «Ачполиметалл» комбинатында жұмысшы болып бастады. 1984 жылы «Москва тау-кен институтын» тау-кен инженер-технологы мамандығы бойынша бітіріп, осы институт филиалында [[зертхана]] бөлімінің меңгерушісі болып жұмыс істеді. 1988-1991  жылдары «Мәскеу тау-кен институтының» аспирантурасында оқып, «Техника ғылымдарының кандидаты» ғылыми біліктілігін алды. 1991-1992 жылы [[Көкшетау]]дағы «Васильков кен байыту комбинаты» ААҚ бас кеншісі, 1992-1993 жыл ашық тау-кен Рудниктің бас инженері болып қызмет етті. 1993-2002 жылдары «Васильков кен байыту комбинаты» ААҚ [[вице-президент]]і, 2002-2004 жылдары [[Президент]] лауазымында комбинатты басқарды. 2003 жылы Көкшетау облыстық [[Мәслихат депутаты|мәслихаты депутат]]тығына сайланған. 2004-2007 жылдары [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]] Мәжіліс Парламентінің депутаты&lt;ref&gt;[http://%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_3-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1% Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 3-сайланым депутаттары]&lt;/ref&gt;, [[экология]] және [[табиғи ресурстар]]ды пайдалану мәселелері бойынша Комитет мүшесі. 

2011 жылы 27 желтоқсанда [[қант диабеті]]нің асқыну салдарынан кенеттен қайтыс болды&lt;ref&gt;[https://akmolinka.apgazeta.kz/2011_n183_29_12/reclama.htm Көңіл айту (Соболезнование)]&lt;/ref&gt;.

== Отбасы ==
Жұбайы -Асанбаева Бурулкан Темірқасымқызы

Қыздары -Динара және Анара

Ұлы -Жандосым.

== Естеліктер ==
2025 жылы  КЕНТАУ ҚАЛАСЫНДАҒЫ КӨШЕГЕ БАЙБОЛ ӨТЕПБАЕВ ЕСІМІ БЕРІЛДІ&lt;ref&gt;[https://www.gov.kz/org/turkestan-kentau-kalasy/press/news/details/1078195?lang=kk КЕНТАУ ҚАЛАСЫНДАҒЫ КӨШЕГЕ БАЙБОЛ ӨТЕПБАЕВ ЕСІМІ БЕРІЛДІ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://yandex.kz/maps/ru/29619/kentau/geo/baybol_otepbaev_kosheci/4560046420/?ll=68.487845%2C43.502969&amp;z=17 улица Байбол Утепбаева, квартал Сарыарка, Кентау, Туркестанская область]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.instagram.com/reel/DPBjNLRCCpm/ КЕНТАУ ҚАЛАСЫНДАҒЫ КӨШЕГЕ БАЙБОЛ ӨТЕПБАЕВ ЕСІМІ БЕРІЛДІ]&lt;/ref&gt;.

== Марапаттары ==
•«Қазақстан тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі. 

•ІІІ Дәрежелі «Еңбек Даңқы» төсбелгісі.

• «Қазақстан Республикасының ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін» төсбелгісі.

• 2007 жылы ІІ дәрежелі «Кенші Даңқы» медалі. 

•«Құрмет» орденінің иегері. 

== Дереккөзі ==
[[Санат:профессорлар]][[Санат:депутаттар]][[Санат:1957 жылы туғандар]][[Санат:2011 жылы қайтыс болғандар]][[Санат:ғалымдар]]</text>
      <sha1>9sztfb952nzkw0hdqb3424pzg352bu3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иордан өзенінің Батыс жағалауы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>789851</id>
    <revision>
      <id>3692716</id>
      <parentid>3691993</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:06:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>+ [[Санат:Иордания]],[[Санат:Палестина]],[[Санат:Израиль географиясы]],[[Санат:Яһудия және Самария]],[[Санат:Палестина мемлекеті географиясы]],[[Санат:Таяу Шығыстағы даулы территориялар]],[[Санат:Иордан өзенінің батыс жағалауы]] ([[Уикипедия:Гаджеттер/Санат импорттау|Санат импорттау]])</comment>
      <origin>3692716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4447" sha1="debnrw9s05tit4nzbpwpl3bie1mc3sa" xml:space="preserve">{{Қысқа мақала}}
'''Иордан өзенінің Батыс жағалауы''' ([[Араб тілі|араб.]] الضِّفَّة الْغَرْبِيَّة, ''әд-Диффа әл-Ғарбия''; [[Иврит тілі|ивр.]] יְהוּדָה וְשׁוֹמְרוֹן) — [[Таяу Шығыс|Таяу Шығыста]], [[Иордан өзені|Иордан өзенінің]] батысында орналасқан, батысы, солтүстігі мен оңтүстігінде [[Израиль|Израильмен]], шығысында [[Иордания|Иорданиямен]] шектесетін аймақ. [[Палестина|Палестина мемлекетінің]] [[Газа секторы|Газа секторымен]] қатар екі аумағының бірі. [[Халықаралық құқық]] бойынша Батыс жағалау Израиль мемлекеті [[Оккупация|оккупациялаған]] Палестина мемлекетінің аумағы болып саналады&lt;ref name=&quot;FD&quot;&gt;{{Cite book|last=Domb|first=Fania|title=International Law and Armed Conflict: Exploring the Faultlines|year=2007|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|isbn=978-90-04-15428-5|page=511|url=https://books.google.com/books?id=B1ZIIDeEc5AC&amp;pg=PA511}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UNGeneva Convention&quot;&gt;{{Cite web|title=Applicability of the Geneva Convention relative to the Protection of Civilian Persons in Time of War, of 12 August 1949, to the Occupied Palestinian Territory, including Jerusalem, and the other occupied Arab territories|url=http://domino.un.org/unispal.nsf/97360ee7a29e68a085256df900723485/d6f5d7049734efff85256e1200677754|publisher=United Nations|date=17 December 2003|accessdate=27 September 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070603050844/http://domino.un.org/unispal.nsf/97360ee7a29e68a085256df900723485/d6f5d7049734efff85256e1200677754|archivedate=3 June 2007}}&lt;/ref&gt;. Израильдің ресми ұстанымы мен заңнамасына сәйкес, Батыс жағалау Израиль мен палестиналықтар арасындағы келіссөздер арқылы түпкілікті мәртебесі анықталуға тиіс даулы аумақ ретінде қарастырылады. Израильде бұл аймақ '''Яһудея мен Самария''' деп аталады.

1995 жылғы [[«Осло II» келісімдері|«Осло II» келісімдеріне]] сәйкес Батыс жағалау үш аймаққа бөлінді: «А» аймағы [[Палестина ұлттық әкімшілігінің]] азаматтық және қауіпсіздік басқаруына, «B» аймағы оның азаматтық басқаруына және Израильдің әскери қауіпсіздік бақылауына, ал «C» аймағы Израильдің толық басқаруына берілді. «А» аймағына [[Рамалла]], [[Вифлеем]], [[Иерихон]] және басқа да қалалар кіреді.

1947 жылғы [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ-ның]] Палестинаны бөлу жоспары бойынша Батыс жағалаудың басым бөлігі арабтарға берілуге тиіс болды. 1948–1949 жылдардағы [[Араб-Израиль соғысы (1947–1949)|Араб-Израиль соғысы]] барысында бұл аумақты [[Иордания]] басып алып, 1950 жылы оны [[Аннексия|аннексиялады]]. 1967 жылғы [[Алты күндік соғыс]] кезінде Батыс жағалауды Израиль басып алды. 1995 жылдан бастап Осло келісімдеріне сәйкес аумақтың бір бөлігін басқару Палестина ұлттық әкімшілігіне берілді.

== Дереккөздер ==

[[Санат:Иордания]]
[[Санат:Палестина]]
[[Санат:Израиль географиясы]]
[[Санат:Яһудия және Самария]]
[[Санат:Палестина мемлекеті географиясы]]
[[Санат:Таяу Шығыстағы даулы территориялар]]
[[Санат:Иордан өзенінің батыс жағалауы]]</text>
      <sha1>debnrw9s05tit4nzbpwpl3bie1mc3sa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692717</id>
      <parentid>3692716</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:06:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3692717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4474" sha1="g28vdekaxb3xlz5xc6xdt3krqmau8ov" xml:space="preserve">{{Қысқа мақала}}
'''Иордан өзенінің Батыс жағалауы''' ([[Араб тілі|араб.]] الضِّفَّة الْغَرْبِيَّة, ''әд-Диффа әл-Ғарбия''; [[Иврит тілі|ивр.]] יְהוּדָה וְשׁוֹמְרוֹן) — [[Таяу Шығыс|Таяу Шығыста]], [[Иордан өзені|Иордан өзенінің]] батысында орналасқан, батысы, солтүстігі мен оңтүстігінде [[Израиль|Израильмен]], шығысында [[Иордания|Иорданиямен]] шектесетін аймақ. [[Палестина|Палестина мемлекетінің]] [[Газа секторы|Газа секторымен]] қатар екі аумағының бірі. [[Халықаралық құқық]] бойынша Батыс жағалау Израиль мемлекеті [[Оккупация|оккупациялаған]] Палестина мемлекетінің аумағы болып саналады&lt;ref name=&quot;FD&quot;&gt;{{Cite book|last=Domb|first=Fania|title=International Law and Armed Conflict: Exploring the Faultlines|year=2007|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|isbn=978-90-04-15428-5|page=511|url=https://books.google.com/books?id=B1ZIIDeEc5AC&amp;pg=PA511}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UNGeneva Convention&quot;&gt;{{Cite web|title=Applicability of the Geneva Convention relative to the Protection of Civilian Persons in Time of War, of 12 August 1949, to the Occupied Palestinian Territory, including Jerusalem, and the other occupied Arab territories|url=http://domino.un.org/unispal.nsf/97360ee7a29e68a085256df900723485/d6f5d7049734efff85256e1200677754|publisher=United Nations|date=17 December 2003|accessdate=27 September 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070603050844/http://domino.un.org/unispal.nsf/97360ee7a29e68a085256df900723485/d6f5d7049734efff85256e1200677754|archivedate=3 June 2007}}&lt;/ref&gt;. Израильдің ресми ұстанымы мен заңнамасына сәйкес, Батыс жағалау Израиль мен палестиналықтар арасындағы келіссөздер арқылы түпкілікті мәртебесі анықталуға тиіс даулы аумақ ретінде қарастырылады. Израильде бұл аймақ '''Яһудея мен Самария''' деп аталады.

1995 жылғы [[«Осло II» келісімдері|«Осло II» келісімдеріне]] сәйкес Батыс жағалау үш аймаққа бөлінді: «А» аймағы [[Палестина ұлттық әкімшілігінің]] азаматтық және қауіпсіздік басқаруына, «B» аймағы оның азаматтық басқаруына және Израильдің әскери қауіпсіздік бақылауына, ал «C» аймағы Израильдің толық басқаруына берілді. «А» аймағына [[Рамалла]], [[Вифлеем]], [[Иерихон]] және басқа да қалалар кіреді.

1947 жылғы [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ-ның]] Палестинаны бөлу жоспары бойынша Батыс жағалаудың басым бөлігі арабтарға берілуге тиіс болды. 1948–1949 жылдардағы [[Араб-Израиль соғысы (1947–1949)|Араб-Израиль соғысы]] барысында бұл аумақты [[Иордания]] басып алып, 1950 жылы оны [[Аннексия|аннексиялады]]. 1967 жылғы [[Алты күндік соғыс]] кезінде Батыс жағалауды Израиль басып алды. 1995 жылдан бастап Осло келісімдеріне сәйкес аумақтың бір бөлігін басқару Палестина ұлттық әкімшілігіне берілді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Иордания]]
[[Санат:Палестина]]
[[Санат:Израиль географиясы]]
[[Санат:Яһудия және Самария]]
[[Санат:Палестина мемлекеті географиясы]]
[[Санат:Таяу Шығыстағы даулы территориялар]]
[[Санат:Иордан өзенінің батыс жағалауы]]</text>
      <sha1>g28vdekaxb3xlz5xc6xdt3krqmau8ov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рок округіндегі Висконсин университеті – Уайтуотер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>789970</id>
    <revision>
      <id>3692626</id>
      <parentid>3692395</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T16:00:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>1nter pares [[Роктағы Висконсин университеті – Уайтуотер]] бетін [[Рок округіндегі Висконсин университеті – Уайтуотер]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады)</comment>
      <origin>3692395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8909" sha1="dait91cr0v603yi6jf0pdwh90typp41" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Роктағы Висконсин университеті – Уайтуотер
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Whitewater at Rock County
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = 
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] штат университеті
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = 
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 897
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 79
 |Орналасқан жері     = [[Джейнсвилл (Висконсин)|Джейнсвилл]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қала маңы; 50 акр (20,2 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://uww.edu/rock
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir =  |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec = 
 |lon_dir =  |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Роктағы Висконсин университеті – Уайтуотер''' ('''UW–Rock County''' немесе '''U Rock''') — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Джейнсвилл (Висконсин)|Джейнсвилл]] қаласында орналасқан [[Висконсин университеті – Уайтуотер]]дің бөлімшесі. Кампуста өнер және ғылым салалары бойынша қауымдастырылған дәреже алуға ұмтылатын шамамен 1000 студент білім алады. Рок округіндегі кампус студенттері Уайтуотердегі негізгі кампустың жатақханаларында тұра алады. Екі кампус арасында тегін автобус қатынайды.

== Тарихы ==
1963 жылдан бастап жарияланған газет мақалаларында Рок округі аумағында жаңа университет құру туралы ұсыныстар айтылған.&lt;ref&gt;&quot;Group Urges New UW Centers.&quot; Wisconsin State Journal (University of Wisconsin-Whitewater at Rock County Archives Newspaper Clipping Collection), October 11, 1963.&lt;/ref&gt; Кампус салу туралы ұсыныс 1965 жылы жасалып, құрылыстың болжамды құны 1 050 000 доллар деп бағаланды.&lt;ref&gt;&quot;Center Plan Given Board's Approval.&quot; Beloit Daily News, January 21, 1965. Campus Archives Newspaper Clippings/Newspaper Clippings 803/Newspaper Clippings 1964-1968. Newspaper clippings. University of Wisconsin Rock County, Gary J. Lenox Archives, Janesville, WI.&lt;/ref&gt; 1965 жылғы 6 қазанда құрылыстың басталуына арналған салтанатты рәсім өтті.&lt;ref&gt;&quot;Fact Sheet.&quot; No Date&lt;/ref&gt; Кампус 1966 жылы ашылып, «Висконсин университеті – Рок округі орталығы» деп аталды. Колледждің мақсаты дәстүрлі оқу жасындағы және ересек студенттерді қоса алғанда, барлық санаттағы білім алушыларға қолжетімді жоғары білім беру және оларды төрт жылдық университеттерге ауысуға даярлау болды.

2018 жылы [[Висконсин университеттері жүйесі]] қайта ұйымдастырылғаннан кейін Висконсин университеті – Рок округі [[Висконсин университеті – Уайтуотер]]дің бөлімшесі ретінде жұмыс істей бастады және «Роктағы Висконсин университеті – Уайтуотер» деп қайта аталды.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UW-Whitewater Fast Facts |url=https://www.uww.edu/irp/fast-facts |access-date=2024-02-19 |website=www.uww.edu}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық қызметі ==
2013 жылғы күзгі семестрде кампуста 1220 студент білім алды, ал студенттер мен оқытушылардың арақатынасы 18:1 болды.&lt;ref&gt;University of Wisconsin Colleges Office of Academic Affairs. ''[https://uwc.edu/sites/uwc.edu/files/imce-uploads/about/_files/factbook_2013-2014.pdf The University of Wisconsin Colleges' Fact Book 2013-2014]''. Madison: University of Wisconsin Colleges, 2014, p. 53.&lt;/ref&gt; Қазіргі уақытта кампуста 897 студент білім алады және 79 оқытушы жұмыс істейді.

Оқу орны жалпы білім беру бағытында қауымдастырылған дәреже бағдарламасын ұсынады. UW–Rock County кампусында оқуын бастаған студенттер [[бакалавр дәрежесі]]н алу үшін Висконсин университеттері жүйесінің басқа оқу орындарына, сондай-ақ елдегі өзге колледждер мен университеттерге ауысады.

Кампуста [[Висконсин университеті – Платтвилл]]мен серіктестік негізінде жүзеге асырылатын '''Рок округінің инженерлік бағдарламасы''' жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Engineering |url=http://rock.uwc.edu/Engineering |website=rock.uwc.edu}}&lt;/ref&gt; Бағдарлама [[инженерлік іс]] саласында ғылым бакалавры дәрежесін алуға мүмкіндік береді. Ол [[Рок округі (Висконсин)|Рок округінің]] өнеркәсіптік әлеуетін қолдау мақсатында құрылған.

Оқу орнының «Рэттлерз» деп аталатын спорт командалары спорттың үш түрінен жарыстарға қатысады: аралас командалар арасындағы [[футбол]], ерлер мен әйелдер арасындағы [[баскетбол]] және [[волейбол]].

Роктағы Висконсин университеті – Уайтуотер кампусында сурет салу, майлы бояумен кескіндеме жасау және дизайн бойынша сабақтар ұсынатын өнер бөлімшесі, драмалық қойылымдар мен мюзиклдер сахналанатын театр алаңы, сондай-ақ музыка теориясы, есту қабілетін дамыту және ансамбльдік орындау бойынша сабақтар өткізетін музыка бөлімшесі бар. Музыкалық ұжымдардың қатарында екі бөлек хор, камералық оркестр, джаз оркестрі және концерттік үрмелі аспаптар оркестрі бар.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.uww.edu/rock Роктағы Висконсин университеті – Уайтуотердің ресми сайты]

{{coord|42|38|53|N|89|03|22|W|type:edu_region:US-WI|display=inline,title}}

[[Санат:Висконсин штатындағы мемлекеттік университеттер мен колледждер]]
[[Санат:Рок округіндегі (Висконсин) білім беру]]
[[Санат:Рок округіндегі (Висконсин) ғимараттар мен құрылыстар]]
[[Санат:АҚШ-тағы екі жылдық колледждер]]
[[Санат:Висконсин университеті – Уайтуотер]]
[[Санат:Висконсин университеттері жүйесінің кампустары]]</text>
      <sha1>dait91cr0v603yi6jf0pdwh90typp41</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692680</id>
      <parentid>3692626</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:33:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8924" sha1="py79r3v6e7h86izcpnhptetexc889yd" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Рок округіндегі Висконсин университеті – Уайтуотер
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Whitewater at Rock County
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = 
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] штат университеті
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = 
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 897
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 79
 |Орналасқан жері     = [[Джейнсвилл (Висконсин)|Джейнсвилл]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қала маңы; 50 акр (20,2 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://uww.edu/rock
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir =  |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec = 
 |lon_dir =  |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Роктағы Висконсин университеті – Уайтуотер''' ('''UW–Rock County''' немесе '''U Rock''') — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Джейнсвилл (Висконсин)|Джейнсвилл]] қаласында орналасқан [[Висконсин университеті – Уайтуотер]]дің бөлімшесі. Кампуста өнер және ғылым салалары бойынша қауымдастырылған дәреже алуға ұмтылатын шамамен 1000 студент білім алады. Рок округіндегі кампус студенттері Уайтуотердегі негізгі кампустың жатақханаларында тұра алады. Екі кампус арасында тегін автобус қатынайды.

== Тарихы ==
1963 жылдан бастап жарияланған газет мақалаларында Рок округі аумағында жаңа университет құру туралы ұсыныстар айтылған.&lt;ref&gt;&quot;Group Urges New UW Centers.&quot; Wisconsin State Journal (University of Wisconsin-Whitewater at Rock County Archives Newspaper Clipping Collection), October 11, 1963.&lt;/ref&gt; Кампус салу туралы ұсыныс 1965 жылы жасалып, құрылыстың болжамды құны 1 050 000 доллар деп бағаланды.&lt;ref&gt;&quot;Center Plan Given Board's Approval.&quot; Beloit Daily News, January 21, 1965. Campus Archives Newspaper Clippings/Newspaper Clippings 803/Newspaper Clippings 1964-1968. Newspaper clippings. University of Wisconsin Rock County, Gary J. Lenox Archives, Janesville, WI.&lt;/ref&gt; 1965 жылғы 6 қазанда құрылыстың басталуына арналған салтанатты рәсім өтті.&lt;ref&gt;&quot;Fact Sheet.&quot; No Date&lt;/ref&gt; Кампус 1966 жылы ашылып, «Висконсин университеті – Рок округі орталығы» деп аталды. Колледждің мақсаты дәстүрлі оқу жасындағы және ересек студенттерді қоса алғанда, барлық санаттағы білім алушыларға қолжетімді жоғары білім беру және оларды төрт жылдық университеттерге ауысуға даярлау болды.

2018 жылы [[Висконсин университеттері жүйесі]] қайта ұйымдастырылғаннан кейін Висконсин университеті – Рок округі [[Висконсин университеті – Уайтуотер]]дің бөлімшесі ретінде жұмыс істей бастады және «Роктағы Висконсин университеті – Уайтуотер» деп қайта аталды.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UW-Whitewater Fast Facts |url=https://www.uww.edu/irp/fast-facts |access-date=2024-02-19 |website=www.uww.edu}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық қызметі ==
2013 жылғы күзгі семестрде кампуста 1220 студент білім алды, ал студенттер мен оқытушылардың арақатынасы 18:1 болды.&lt;ref&gt;University of Wisconsin Colleges Office of Academic Affairs. ''[https://uwc.edu/sites/uwc.edu/files/imce-uploads/about/_files/factbook_2013-2014.pdf The University of Wisconsin Colleges' Fact Book 2013-2014]''. Madison: University of Wisconsin Colleges, 2014, p. 53.&lt;/ref&gt; Қазіргі уақытта кампуста 897 студент білім алады және 79 оқытушы жұмыс істейді.

Оқу орны жалпы білім беру бағытында қауымдастырылған дәреже бағдарламасын ұсынады. UW–Rock County кампусында оқуын бастаған студенттер [[бакалавр дәрежесі]]н алу үшін Висконсин университеттері жүйесінің басқа оқу орындарына, сондай-ақ елдегі өзге колледждер мен университеттерге ауысады.

Кампуста [[Висконсин университеті – Платтвилл]]мен серіктестік негізінде жүзеге асырылатын '''Рок округінің инженерлік бағдарламасы''' жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Engineering |url=http://rock.uwc.edu/Engineering |website=rock.uwc.edu}}&lt;/ref&gt; Бағдарлама [[инженерлік іс]] саласында ғылым бакалавры дәрежесін алуға мүмкіндік береді. Ол [[Рок округі (Висконсин)|Рок округінің]] өнеркәсіптік әлеуетін қолдау мақсатында құрылған.

Оқу орнының «Рэттлерз» деп аталатын спорт командалары спорттың үш түрінен жарыстарға қатысады: аралас командалар арасындағы [[футбол]], ерлер мен әйелдер арасындағы [[баскетбол]] және [[волейбол]].

Роктағы Висконсин университеті – Уайтуотер кампусында сурет салу, майлы бояумен кескіндеме жасау және дизайн бойынша сабақтар ұсынатын өнер бөлімшесі, драмалық қойылымдар мен мюзиклдер сахналанатын театр алаңы, сондай-ақ музыка теориясы, есту қабілетін дамыту және ансамбльдік орындау бойынша сабақтар өткізетін музыка бөлімшесі бар. Музыкалық ұжымдардың қатарында екі бөлек хор, камералық оркестр, джаз оркестрі және концерттік үрмелі аспаптар оркестрі бар.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.uww.edu/rock Роктағы Висконсин университеті – Уайтуотердің ресми сайты]

{{coord|42|38|53|N|89|03|22|W|type:edu_region:US-WI|display=inline,title}}

[[Санат:Висконсин штатындағы мемлекеттік университеттер мен колледждер]]
[[Санат:Рок округіндегі (Висконсин) білім беру]]
[[Санат:Рок округіндегі (Висконсин) ғимараттар мен құрылыстар]]
[[Санат:АҚШ-тағы екі жылдық колледждер]]
[[Санат:Висконсин университеті – Уайтуотер]]
[[Санат:Висконсин университеттері жүйесінің кампустары]]</text>
      <sha1>py79r3v6e7h86izcpnhptetexc889yd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692682</id>
      <parentid>3692680</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:34:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8939" sha1="ly059ahndvkesd6mcy6sz4v4i1jzxdu" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Рок округіндегі Висконсин университеті – Уайтуотер
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Whitewater at Rock County
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = 
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] штат университеті
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = 
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 897
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 79
 |Орналасқан жері     = [[Джейнсвилл (Висконсин)|Джейнсвилл]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қала маңы; 50 акр (20,2 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://uww.edu/rock
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir =  |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec = 
 |lon_dir =  |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Рок округіндегі Висконсин университеті – Уайтуотер''' ('''UW–Rock County''' немесе '''U Rock''') — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Джейнсвилл (Висконсин)|Джейнсвилл]] қаласында орналасқан [[Висконсин университеті – Уайтуотер]]дің бөлімшесі. Кампуста өнер және ғылым салалары бойынша қауымдастырылған дәреже алуға ұмтылатын шамамен 1000 студент білім алады. Рок округіндегі кампус студенттері Уайтуотердегі негізгі кампустың жатақханаларында тұра алады. Екі кампус арасында тегін автобус қатынайды.

== Тарихы ==
1963 жылдан бастап жарияланған газет мақалаларында Рок округі аумағында жаңа университет құру туралы ұсыныстар айтылған.&lt;ref&gt;&quot;Group Urges New UW Centers.&quot; Wisconsin State Journal (University of Wisconsin-Whitewater at Rock County Archives Newspaper Clipping Collection), October 11, 1963.&lt;/ref&gt; Кампус салу туралы ұсыныс 1965 жылы жасалып, құрылыстың болжамды құны 1 050 000 доллар деп бағаланды.&lt;ref&gt;&quot;Center Plan Given Board's Approval.&quot; Beloit Daily News, January 21, 1965. Campus Archives Newspaper Clippings/Newspaper Clippings 803/Newspaper Clippings 1964-1968. Newspaper clippings. University of Wisconsin Rock County, Gary J. Lenox Archives, Janesville, WI.&lt;/ref&gt; 1965 жылғы 6 қазанда құрылыстың басталуына арналған салтанатты рәсім өтті.&lt;ref&gt;&quot;Fact Sheet.&quot; No Date&lt;/ref&gt; Кампус 1966 жылы ашылып, «Висконсин университеті – Рок округі орталығы» деп аталды. Колледждің мақсаты дәстүрлі оқу жасындағы және ересек студенттерді қоса алғанда, барлық санаттағы білім алушыларға қолжетімді жоғары білім беру және оларды төрт жылдық университеттерге ауысуға даярлау болды.

2018 жылы [[Висконсин университеттері жүйесі]] қайта ұйымдастырылғаннан кейін Висконсин университеті – Рок округі [[Висконсин университеті – Уайтуотер]]дің бөлімшесі ретінде жұмыс істей бастады және «Роктағы Висконсин университеті – Уайтуотер» деп қайта аталды.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UW-Whitewater Fast Facts |url=https://www.uww.edu/irp/fast-facts |access-date=2024-02-19 |website=www.uww.edu}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық қызметі ==
2013 жылғы күзгі семестрде кампуста 1220 студент білім алды, ал студенттер мен оқытушылардың арақатынасы 18:1 болды.&lt;ref&gt;University of Wisconsin Colleges Office of Academic Affairs. ''[https://uwc.edu/sites/uwc.edu/files/imce-uploads/about/_files/factbook_2013-2014.pdf The University of Wisconsin Colleges' Fact Book 2013-2014]''. Madison: University of Wisconsin Colleges, 2014, p. 53.&lt;/ref&gt; Қазіргі уақытта кампуста 897 студент білім алады және 79 оқытушы жұмыс істейді.

Оқу орны жалпы білім беру бағытында қауымдастырылған дәреже бағдарламасын ұсынады. UW–Rock County кампусында оқуын бастаған студенттер [[бакалавр дәрежесі]]н алу үшін Висконсин университеттері жүйесінің басқа оқу орындарына, сондай-ақ елдегі өзге колледждер мен университеттерге ауысады.

Кампуста [[Висконсин университеті – Платтвилл]]мен серіктестік негізінде жүзеге асырылатын '''Рок округінің инженерлік бағдарламасы''' жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Engineering |url=http://rock.uwc.edu/Engineering |website=rock.uwc.edu}}&lt;/ref&gt; Бағдарлама [[инженерлік іс]] саласында ғылым бакалавры дәрежесін алуға мүмкіндік береді. Ол [[Рок округі (Висконсин)|Рок округінің]] өнеркәсіптік әлеуетін қолдау мақсатында құрылған.

Оқу орнының «Рэттлерз» деп аталатын спорт командалары спорттың үш түрінен жарыстарға қатысады: аралас командалар арасындағы [[футбол]], ерлер мен әйелдер арасындағы [[баскетбол]] және [[волейбол]].

Роктағы Висконсин университеті – Уайтуотер кампусында сурет салу, майлы бояумен кескіндеме жасау және дизайн бойынша сабақтар ұсынатын өнер бөлімшесі, драмалық қойылымдар мен мюзиклдер сахналанатын театр алаңы, сондай-ақ музыка теориясы, есту қабілетін дамыту және ансамбльдік орындау бойынша сабақтар өткізетін музыка бөлімшесі бар. Музыкалық ұжымдардың қатарында екі бөлек хор, камералық оркестр, джаз оркестрі және концерттік үрмелі аспаптар оркестрі бар.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.uww.edu/rock Роктағы Висконсин университеті – Уайтуотердің ресми сайты]

{{coord|42|38|53|N|89|03|22|W|type:edu_region:US-WI|display=inline,title}}

[[Санат:Висконсин штатындағы мемлекеттік университеттер мен колледждер]]
[[Санат:Рок округіндегі (Висконсин) білім беру]]
[[Санат:Рок округіндегі (Висконсин) ғимараттар мен құрылыстар]]
[[Санат:АҚШ-тағы екі жылдық колледждер]]
[[Санат:Висконсин университеті – Уайтуотер]]
[[Санат:Висконсин университеттері жүйесінің кампустары]]</text>
      <sha1>ly059ahndvkesd6mcy6sz4v4i1jzxdu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692684</id>
      <parentid>3692682</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:35:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Академиялық қызметі */</comment>
      <origin>3692684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8960" sha1="sz34p69hadkaggllfelfv991wcq7wcp" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Рок округіндегі Висконсин университеті – Уайтуотер
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Whitewater at Rock County
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = 
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] штат университеті
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = 
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 897
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 79
 |Орналасқан жері     = [[Джейнсвилл (Висконсин)|Джейнсвилл]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қала маңы; 50 акр (20,2 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://uww.edu/rock
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir =  |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec = 
 |lon_dir =  |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Рок округіндегі Висконсин университеті – Уайтуотер''' ('''UW–Rock County''' немесе '''U Rock''') — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Джейнсвилл (Висконсин)|Джейнсвилл]] қаласында орналасқан [[Висконсин университеті – Уайтуотер]]дің бөлімшесі. Кампуста өнер және ғылым салалары бойынша қауымдастырылған дәреже алуға ұмтылатын шамамен 1000 студент білім алады. Рок округіндегі кампус студенттері Уайтуотердегі негізгі кампустың жатақханаларында тұра алады. Екі кампус арасында тегін автобус қатынайды.

== Тарихы ==
1963 жылдан бастап жарияланған газет мақалаларында Рок округі аумағында жаңа университет құру туралы ұсыныстар айтылған.&lt;ref&gt;&quot;Group Urges New UW Centers.&quot; Wisconsin State Journal (University of Wisconsin-Whitewater at Rock County Archives Newspaper Clipping Collection), October 11, 1963.&lt;/ref&gt; Кампус салу туралы ұсыныс 1965 жылы жасалып, құрылыстың болжамды құны 1 050 000 доллар деп бағаланды.&lt;ref&gt;&quot;Center Plan Given Board's Approval.&quot; Beloit Daily News, January 21, 1965. Campus Archives Newspaper Clippings/Newspaper Clippings 803/Newspaper Clippings 1964-1968. Newspaper clippings. University of Wisconsin Rock County, Gary J. Lenox Archives, Janesville, WI.&lt;/ref&gt; 1965 жылғы 6 қазанда құрылыстың басталуына арналған салтанатты рәсім өтті.&lt;ref&gt;&quot;Fact Sheet.&quot; No Date&lt;/ref&gt; Кампус 1966 жылы ашылып, «Висконсин университеті – Рок округі орталығы» деп аталды. Колледждің мақсаты дәстүрлі оқу жасындағы және ересек студенттерді қоса алғанда, барлық санаттағы білім алушыларға қолжетімді жоғары білім беру және оларды төрт жылдық университеттерге ауысуға даярлау болды.

2018 жылы [[Висконсин университеттері жүйесі]] қайта ұйымдастырылғаннан кейін Висконсин университеті – Рок округі [[Висконсин университеті – Уайтуотер]]дің бөлімшесі ретінде жұмыс істей бастады және «Роктағы Висконсин университеті – Уайтуотер» деп қайта аталды.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UW-Whitewater Fast Facts |url=https://www.uww.edu/irp/fast-facts |access-date=2024-02-19 |website=www.uww.edu}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық қызметі ==
2013 жылғы күзгі семестрде кампуста 1220 студент білім алды, ал студенттер мен оқытушылардың арақатынасы 18:1 болды.&lt;ref&gt;University of Wisconsin Colleges Office of Academic Affairs. ''[https://uwc.edu/sites/uwc.edu/files/imce-uploads/about/_files/factbook_2013-2014.pdf The University of Wisconsin Colleges' Fact Book 2013-2014]''. Madison: University of Wisconsin Colleges, 2014, p. 53.&lt;/ref&gt; Қазіргі уақытта кампуста 897 студент білім алады және 79 оқытушы жұмыс істейді.

Оқу орны жалпы білім беру бағытында қауымдастырылған дәреже бағдарламасын ұсынады. UW–Rock County кампусында оқуын бастаған студенттер [[бакалавр дәрежесі]]н алу үшін Висконсин университеттері жүйесінің басқа оқу орындарына, сондай-ақ елдегі өзге колледждер мен университеттерге ауысады.

Кампуста [[Висконсин университеті – Платтвилл]]мен серіктестік негізінде жүзеге асырылатын '''Рок округінің инженерлік бағдарламасы''' жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Engineering |url=http://rock.uwc.edu/Engineering |website=rock.uwc.edu}}&lt;/ref&gt; Бағдарлама [[Инжиниринг|инженерлік іс]] саласында ғылым бакалавры дәрежесін алуға мүмкіндік береді. Ол [[Рок округі (Висконсин)|Рок округінің]] өнеркәсіптік әлеуетін қолдау мақсатында құрылған.

Оқу орнының «Рэттлерз» деп аталатын спорт командалары спорттың үш түрінен жарыстарға қатысады: аралас командалар арасындағы [[футбол]], ерлер мен әйелдер арасындағы [[баскетбол]] және [[волейбол]].

Роктағы Висконсин университеті – Уайтуотер кампусында сурет салу, майлы бояумен кескіндеме жасау және дизайн бойынша сабақтар ұсынатын өнер бөлімшесі, драмалық қойылымдар мен мюзиклдер сахналанатын театр алаңы, сондай-ақ музыка теориясы, есту қабілетін дамыту және ансамбльдік орындау бойынша сабақтар өткізетін музыка бөлімшесі бар. Музыкалық ұжымдардың қатарында екі бөлек хор, камералық оркестр, джаз оркестрі және концерттік үрмелі аспаптар оркестрі бар.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.uww.edu/rock Роктағы Висконсин университеті – Уайтуотердің ресми сайты]

{{coord|42|38|53|N|89|03|22|W|type:edu_region:US-WI|display=inline,title}}

[[Санат:Висконсин штатындағы мемлекеттік университеттер мен колледждер]]
[[Санат:Рок округіндегі (Висконсин) білім беру]]
[[Санат:Рок округіндегі (Висконсин) ғимараттар мен құрылыстар]]
[[Санат:АҚШ-тағы екі жылдық колледждер]]
[[Санат:Висконсин университеті – Уайтуотер]]
[[Санат:Висконсин университеттері жүйесінің кампустары]]</text>
      <sha1>sz34p69hadkaggllfelfv991wcq7wcp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қанат Дауылбаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>789975</id>
    <revision>
      <id>3692721</id>
      <parentid>3692434</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:09:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3692721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3197" sha1="dc0rfl7sv8szqj4oxn53sjz0ej1r0bf" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
&lt;!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ  --&gt;{{Тұлға
| Есімі                = Қанат Дауылбаев
| Түпнұсқа есімі      = Қанат Дауылбаев
| Туған күні           = 1977 жыл
| Туған жері           = Оңтүстік Қазақстан облысы, Киров ауданы, Қоғалы совхозы (қазіргі Түркістан облысы)
| Азаматтығы           = {{KAZ}}
| Кәсібі               = ақын, термеші, дінтанушы
| Шығармалары         = «Көңілімнің көкжиегі»
}}

'''Қанат Дауылбаев''' (1977 жылы туған, Оңтүстік Қазақстан облысы, Киров ауданы) — қазақстандық ақын, термеші, дінтанушы-имам. «Көңілімнің көкжиегі» жыр кітабының авторы.

Өмірбаяны 
Қанат Дауылбаев 1977 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы (қазіргі Түркістан облысы) Киров ауданына қарасты Қоғалы совхозында дүниеге келген.1985–1995 жылдар аралығында Шардара ауданындағы М. Әуезов атындағы орта мектепте білім алған.

Шығармашылығы мен қызметі

Өнер өлкесінде термешілігімен және ақындығымен танымал. Ол «Көңілімнің көкжиегі» атты жыр жинағының авторы. Діни-мәдени салада қызмет атқарып, Өскемен қаласындағы Халифа Алтай мешітінің наиб имамы болып жұмыс істеген. Оның діни-философиялық және моральдық-этикалық тақырыптағы өлеңдері («Зекет», «Басты парыз» т.б.) халық арасында кең тараған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|refs=
&lt;ref name=&quot;qazaquni1&quot;&gt;{{cite web |url=https://qazaquni.kz/rukhaniyat/50324-k-ptileu-konil-k-tude-tozimnin-tappa |title=Күптілеу көңіл күтуде, төзімнің таппай амалын... |publisher=Qazaquni.kz |date=2016-04-20 |accessdate=2024-05-15}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;qazaquni2&quot;&gt;{{cite web |url=https://qazaquni.kz/rukhaniyat/82590-shardaralyq-shajyrlar |title=Шардаралық шайырлар |publisher=Qazaquni.kz |date=2018-03-17 |accessdate=2024-05-15}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;gov&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.gov.kz/org/turkestan-shardarin-audany/press/news/details/240228?lang=kk |title=Абай күні құтты болсын! |publisher=Қазақстан Республикасының Мемлекеттік органдарының интернет-ресурсы |date=2021-08-10 |accessdate=2024-05-15}}&lt;/ref&gt;
&lt;references group=&quot;{{дереккөздер|refs= [1] [2] [3]&quot; /&gt;</text>
      <sha1>dc0rfl7sv8szqj4oxn53sjz0ej1r0bf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Құрлықтар бойынша ғимараттар мен құрылыстар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>790018</id>
    <revision>
      <id>3692547</id>
      <timestamp>2026-11-06T12:01:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Географиялық орналасу бойынша ғимараттар мен құрылыстар]] [[Санат:Құрлықтар бойынша сәулет]]</comment>
      <origin>3692547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="182" sha1="h15eb24f1w9br78li4h8yx49r34kqsu" xml:space="preserve">[[Санат:Географиялық орналасу бойынша ғимараттар мен құрылыстар]]
[[Санат:Құрлықтар бойынша сәулет]]</text>
      <sha1>h15eb24f1w9br78li4h8yx49r34kqsu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Құрлықтар мен түрлер бойынша ғимараттар мен құрылыстар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>790020</id>
    <revision>
      <id>3692556</id>
      <timestamp>2026-11-06T12:05:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Құрлықтар бойынша ғимараттар мен құрылыстар]] [[Санат:Түрлер бойынша ғимараттар мен құрылыстар]]</comment>
      <origin>3692556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="189" sha1="b21xrne7n0u0itd1wa5mp6djq5s43d5" xml:space="preserve">[[Санат:Құрлықтар бойынша ғимараттар мен құрылыстар]]
[[Санат:Түрлер бойынша ғимараттар мен құрылыстар]]</text>
      <sha1>b21xrne7n0u0itd1wa5mp6djq5s43d5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Абдугани Сезым</title>
    <ns>3</ns>
    <id>790025</id>
    <revision>
      <id>3692580</id>
      <timestamp>2026-11-06T12:37:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3692580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="358" sha1="lgf5gbm2f4cng6sztfkfzh7gxe8k0pv" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|name=Абдугани Сезым}}

-- [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 17:37, 2026 ж. қарашаның 6 (+05)</text>
      <sha1>lgf5gbm2f4cng6sztfkfzh7gxe8k0pv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Өңдеу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>790027</id>
    <redirect title="Шикізат өңдеу" />
    <revision>
      <id>3692584</id>
      <timestamp>2026-11-06T12:40:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шардара 2026</username>
        <id>187453</id>
      </contributor>
      <comment>Шардара 2026 [[Өңдеу]] бетін [[Шикізат өңдеу]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3692584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="0q2npa3w1wzmtz9xda82k13wilezsjd" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Шикізат өңдеу]]</text>
      <sha1>0q2npa3w1wzmtz9xda82k13wilezsjd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Көркемк</title>
    <ns>3</ns>
    <id>790028</id>
    <revision>
      <id>3692593</id>
      <timestamp>2026-11-06T14:15:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3692593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="343" sha1="clezfv7n02no4ho2pgzi1in1nz8mxo1" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|name=Көркемк}}

-- ''&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:15, 2026 ж. қарашаның 6 (+05)</text>
      <sha1>clezfv7n02no4ho2pgzi1in1nz8mxo1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Ильяс Алихан</title>
    <ns>3</ns>
    <id>790029</id>
    <revision>
      <id>3692595</id>
      <timestamp>2026-11-06T14:23:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3692595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="243" sha1="a9fj87lhcsa6qaema78cqr321ylefzu" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|name=Ильяс Алихан}}

-- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 19:23, 2026 ж. қарашаның 6 (+05)</text>
      <sha1>a9fj87lhcsa6qaema78cqr321ylefzu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Désenchantée</title>
    <ns>0</ns>
    <id>790030</id>
    <revision>
      <id>3692597</id>
      <timestamp>2026-11-06T14:34:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Сингл |Атауы       = Désenchantée |Тыс         =  |Орындаушы   = [[Милен Фармер]] |Альбом      = [[L'Autre...]] |Шығарылған  = 18 наурыз 1991 |Формат      = [[Күйтабақ|7&quot; сингл]], 7&quot; макси, [[CD]] макси |Жазылған    = 1990 |Жанры       = [[Еуропоп]], [[синтипоп]] |Б жағы      = Désenchantée (chaos mix) |Композиторы = Лоран Бутто...</comment>
      <origin>3692597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4089" sha1="mh31lku7ycjtdpvdonoth9avhz1liq1" xml:space="preserve">{{Сингл
|Атауы       = Désenchantée
|Тыс         = 
|Орындаушы   = [[Милен Фармер]]
|Альбом      = [[L'Autre...]]
|Шығарылған  = 18 наурыз 1991
|Формат      = [[Күйтабақ|7&quot; сингл]], 7&quot; макси, [[CD]] макси
|Жазылған    = 1990
|Жанры       = [[Еуропоп]], [[синтипоп]]
|Б жағы      = Désenchantée (chaos mix)
|Композиторы = Лоран Буттона
|Өлең авторы = Милен Фармер
|Ұзақтығы    = 5:22 (альбомдық нұсқа)&lt;br /&gt;4:45 (сингл)
|Лейблі      = [[Polydor Records]]
|Продюсері   = [[Лоран Буттона]]
|Чарттар     = 
|Шолулар     = 
|Алдыңғы     = [[À quoi je sers...]]
|Алд_жыл     = 1989
|Жыл         = 1991
|Келесі      = [[Regrets (ән)|Regrets]]
|Кел_жыл     = 1991
|Басқа       = 
}}
'''«Désenchantée»''' ({{lang-fr|көңілі түскен}}) — франциялық әнші [[Милен Фармер]]дің үшінші альбомындағы алғашқы [[сингл]].

Әннің жазылуына сол кездегі [[Франция]]дағы студенттердің наразылық шаралары және жалпы әлемдегі саяси жағдай ықпал етті. Сонымен қатар Милен Фармер румын философы [[Эмиль Чоран]]ның 1934 жылы жазылған «Торығудың белестерінде» кітабынан да шабыт алған болатын.&lt;ref&gt;{{cite web | title=Influences Inspirations Références | website=mylene.net | url=https://www.mylene.net/mylene/mylene-farmer-influences-analyses.php | language=fr | access-date=}}&lt;/ref&gt;

Бұл ән оның ең белгілі хиттердің біріне айналды. Франция [[Syndicat National de l’Édition Phonographique|чартында]] ол жалпы 25 апта бойы тұрып, оның ішінде 9 апта бойы 1-орында болды.

Бейнеклиптің сценарийшісі мен режиссері [[Лоран Буттона]] болды. Ол [[Будапешт]]те түсірілді және сол кездегі ең ұзақ музыкалық видеолардың бірі болды (10:12). Онда әнші жастарға арналған [[концентрациялық лагерь]]ге түскен түрінде бейнеленген.

== Чарттар ==
{|class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|Чарт аты және елі
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|Пик
|-
|Аустрия ([[Ö3 Austria Top 40]])
|16
|-
|Бельгия ([[Ultratop]] 50 Wallonia)
|2
|-
|Германия ([[GfK Entertainment charts|GfK]])
|46
|-
|[[European Hot 100 Singles]] 
|7
|-
|[[European Hit Radio]] 
|25
|-
|Квебек ([[ADISQ]])
|9
|-
|Нидерланд ([[Dutch Top 40]])
|18
|-
|Франция ([[SNEP]])
|1
|-
|Швейцария ([[Schweizer Hitparade]])
|23
|-
|}

== Мәдени ықпалы ==
2002 жылы бельгиялық әнші [[Кейт Райан]] әннің [[дэнс-поп]] стиліндегі нұсқасын өзінің тұңғыш альбомына қосты. Сингл ретінде ол бірнеше Еуропа елінде топ жарды.

Кавер ретінде ол көптеген басқа әншілердің де шығармашылығында өз орнын тапты.

2003 жылы [[Thunderpuss]] ұжымы әннің [[техно]] стиліндегі [[ремикс]]ін жасады. Бұл нұсқа Милен Фармердің ''[[RemixeS]]'' альбомына кірген.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* {{YouTube|vkiyW0vqat8|Mylène Farmer - Désenchantée}}

{{Милен Фармер}}
[[Санат:Милен Фармер әндері]]
[[Санат:Polydor Records синглдері]]</text>
      <sha1>mh31lku7ycjtdpvdonoth9avhz1liq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Diko16</title>
    <ns>3</ns>
    <id>790031</id>
    <revision>
      <id>3692599</id>
      <timestamp>2026-11-06T14:39:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3692599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="226" sha1="8pfrukbif57ktm6dc6iv7lqygkpko1a" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|name=Diko16}}

-- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 19:39, 2026 ж. қарашаның 6 (+05)</text>
      <sha1>8pfrukbif57ktm6dc6iv7lqygkpko1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Lost Weekend</title>
    <ns>0</ns>
    <id>790032</id>
    <revision>
      <id>3692602</id>
      <timestamp>2026-11-06T15:06:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marksscheider</username>
        <id>183882</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Кино  |Қазақша атауы       = The Lost Weekend  |Шынайы атауы        = {{lang-en|The Lost Weekend}}  |Суреті              = The Lost Weekend (1945 film).jpg  |Сурет ені           = 240  |Сурет атауы         =   |Жанры               = [[драмалық фильм|драма]]&lt;br&gt;[[нуар]]  |Режиссёрі           = [[Билли Уайлдер]]  |Продюсері           = Чарльз Брэкке...</comment>
      <origin>3692602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2436" sha1="i0dmbovy1dk4ku2fsj3hjzpy0pqqm6t" xml:space="preserve">{{Кино
 |Қазақша атауы       = The Lost Weekend
 |Шынайы атауы        = {{lang-en|The Lost Weekend}}
 |Суреті              = The Lost Weekend (1945 film).jpg
 |Сурет ені           = 240
 |Сурет атауы         = 
 |Жанры               = [[драмалық фильм|драма]]&lt;br&gt;[[нуар]]
 |Режиссёрі           = [[Билли Уайлдер]]
 |Продюсері           = [[Чарльз Брэккетт]]
 |Сценарист           = [[Чарльз Брэккетт]]&lt;br&gt;[[Билли Уайлдер]]
 |Актерлер            = [[Рэй Милланд]]&lt;br&gt;[[Джейн Уайман]]&lt;br&gt;[[Филлип Терри]]&lt;br&gt;[[Говард да Сильва]]&lt;br&gt;[[Дорис Даулинг]]&lt;br&gt;[[Фрэнк Фэйлен]]
 |Операторы           = [[Джон Ф. Зейц]]
 |Композиторы         = [[Миклош Рожа]]
 |Қоюшы суретші       = 
 |Компания            = [[Paramount Pictures]]
 |Дистрибьютор        = [[Paramount Pictures]]
 |Ұзақтығы            = 101 мин.
 |Бюджеті             = $1,250,000
 |Түсім               = $15,300,000&lt;ref name=&quot;numbers&quot;&gt;[https://www.the-numbers.com/movies/1945/0LOWE.php Box Office Information for ''The Lost Weekend''.] [[The Numbers (website)|The Numbers]]. Retrieved March 8, 2014.&lt;/ref&gt;
 |Мемлекет            = {{Байрақ|АҚШ}}
 |Тілі                = [[Ағылшын тілі|ағылшын]]
 |Жыл                 = 1945
 |Алдыңғы фильм       = 
 |Келесі фильм        = 
 |imdb_id             = 0037884
 |Сайты               = 
}}


== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}

{{Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы}}

[[Санат:1945 жылғы АҚШ фильмдері]]
[[Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер]]
[[Санат:Билли Уайлдер фильмдері]]
[[Санат:АҚШ драма-фильмдері]]
[[Санат:АҚШ ақ-қара түсті фильмдері]]
[[Санат:Үздік фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (фильмдер)]]
[[Санат:Paramount Pictures фильмдері]]
[[Санат:Нуар фильмдері]]
[[Санат:АҚШ фильмдерінің ұлттық тізілімі]]</text>
      <sha1>i0dmbovy1dk4ku2fsj3hjzpy0pqqm6t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692604</id>
      <parentid>3692602</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:16:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marksscheider</username>
        <id>183882</id>
      </contributor>
      <origin>3692604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5884" sha1="nochtrozrrjsag7gnztime182mt0mxa" xml:space="preserve">{{Кино
 |Қазақша атауы       = The Lost Weekend
 |Шынайы атауы        = {{lang-en|The Lost Weekend}}
 |Суреті              = The Lost Weekend (1945 film).jpg
 |Сурет ені           = 240
 |Сурет атауы         = 
 |Жанры               = [[драмалық фильм|драма]]&lt;br&gt;[[нуар]]
 |Режиссёрі           = [[Билли Уайлдер]]
 |Продюсері           = [[Чарльз Брэккетт]]
 |Сценарист           = [[Чарльз Брэккетт]]&lt;br&gt;[[Билли Уайлдер]]
 |Актерлер            = [[Рэй Милланд]]&lt;br&gt;[[Джейн Уайман]]&lt;br&gt;[[Филлип Терри]]&lt;br&gt;[[Говард да Сильва]]&lt;br&gt;[[Дорис Даулинг]]&lt;br&gt;[[Фрэнк Фэйлен]]
 |Операторы           = [[Джон Ф. Зейц]]
 |Композиторы         = [[Миклош Рожа]]
 |Қоюшы суретші       = 
 |Компания            = [[Paramount Pictures]]
 |Дистрибьютор        = [[Paramount Pictures]]
 |Ұзақтығы            = 101 мин.
 |Бюджеті             = $1,250,000
 |Түсім               = $15,300,000&lt;ref name=&quot;numbers&quot;&gt;[https://www.the-numbers.com/movies/1945/0LOWE.php Box Office Information for ''The Lost Weekend''.] [[The Numbers (website)|The Numbers]]. Retrieved March 8, 2014.&lt;/ref&gt;
 |Мемлекет            = {{Байрақ|АҚШ}}
 |Тілі                = [[Ағылшын тілі|ағылшын]]
 |Жыл                 = 1945
 |Алдыңғы фильм       = 
 |Келесі фильм        = 
 |imdb_id             = 0037884
 |Сайты               = 
}}
'''«The Lost Weekend»''' (''Жоғалған демалыс'') — режиссер [[Билли Уайлдер]] түсірген және басты рөлдерді [[Рэй Милланд]] пен [[Джейн Уайман]] сомдаған америкалық [[драмалық фильм|драмалық]] [[нуар]]. Фильм [[Чарльз Р. Джексон]]ның ішімдікке салынған жазушы туралы 1944 жылы жазылған аттас романының желісімен түсірілген. Бұл туынды 7 номинация бойынша бақ сынап, 4 [[Оскар сыйлығы|Оскар]] жүлдесін қанжығасына байлады: [[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік фильм]], [[Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы|Үздік режиссёр]], [[Үздік актер үшін Оскар сыйлығы|Үздік актер]] және [[Үздік бейімделген сценарий үшін Оскар сыйлығы|Үздік бейімделген сценарий]]. Сондай-ақ аталмыш кинотуынды тұңғыш [[Канн кинофестивалі]]нің [[Алтын пальма бұтағы|Бас жүлдесі]]не ие болып, бұл марапат пен «Оскардың» «Үздік фильм» жүлдесін қатар еншілеген тарихтағы бар болғаны төрт фильмнің қатарына кірді (қалған үшеуі — [[Марти (фильм)|«Марти»]] (1955), [[Паразиттер|«Паразиттер»]] (2019) және [[Анора|«Анора»]] (2024)).

[[Rotten Tomatoes]] сын агрегаторында фильм 70 пікір негізінде 97% оң баға алып, орташа көрсеткіші 10-нан 8.4 балды құрады. Сайттың сыншылар ортақ тұжырымында: «Режиссер Билли Уайлдердің алкоголизм салдарына еш бүркемесіз шыншыл көзқарасы уақыт өте келе әсерін біршама жоғалтқан шығар, бірақ ол әлі де қуатты әрі көреген фильм болып қала береді», — делінген.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/lost_weekend |title=The Lost Weekend (1945) |work=[[Rotten Tomatoes]] |publisher=[[Fandango Media|Fandango]] |access-date=January 31, 2022}}&lt;/ref&gt; 2011 жылы бұл туынды АҚШ [[Конгресс кітапханасы|Конгресс кітапханасымен]] «мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызға ие» деп танылып, АҚШ [[АҚШ фильмдерінің ұлттық тізілімі|Ұлттық фильмдер тізіліміне]] енгізілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=With &quot;20,000 Leagues,&quot; the National Film Registry Reaches 700|url=https://www.loc.gov/item/prn-16-209/with-20000-leagues-the-national-film-registry-reaches-700/2016-12-14/|access-date=2020-11-24|website=Library of Congress}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Complete National Film Registry Listing |url=https://www.loc.gov/programs/national-film-preservation-board/film-registry/complete-national-film-registry-listing/|access-date=2020-11-24|website=Library of Congress}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}

{{Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы}}

[[Санат:1945 жылғы АҚШ фильмдері]]
[[Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер]]
[[Санат:Билли Уайлдер фильмдері]]
[[Санат:АҚШ драма-фильмдері]]
[[Санат:АҚШ ақ-қара түсті фильмдері]]
[[Санат:Үздік фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (фильмдер)]]
[[Санат:Paramount Pictures фильмдері]]
[[Санат:Нуар фильмдері]]
[[Санат:АҚШ фильмдерінің ұлттық тізілімі]]</text>
      <sha1>nochtrozrrjsag7gnztime182mt0mxa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692605</id>
      <parentid>3692604</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:18:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marksscheider</username>
        <id>183882</id>
      </contributor>
      <origin>3692605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6814" sha1="s0og66poi5sgyqqwxe5z10u7c68m77v" xml:space="preserve">{{Кино
 |Қазақша атауы       = The Lost Weekend
 |Шынайы атауы        = {{lang-en|The Lost Weekend}}
 |Суреті              = The Lost Weekend (1945 film).jpg
 |Сурет ені           = 240
 |Сурет атауы         = 
 |Жанры               = [[драмалық фильм|драма]]&lt;br&gt;[[нуар]]
 |Режиссёрі           = [[Билли Уайлдер]]
 |Продюсері           = [[Чарльз Брэккетт]]
 |Сценарист           = [[Чарльз Брэккетт]]&lt;br&gt;[[Билли Уайлдер]]
 |Актерлер            = [[Рэй Милланд]]&lt;br&gt;[[Джейн Уайман]]&lt;br&gt;[[Филлип Терри]]&lt;br&gt;[[Говард да Сильва]]&lt;br&gt;[[Дорис Даулинг]]&lt;br&gt;[[Фрэнк Фэйлен]]
 |Операторы           = [[Джон Ф. Зейц]]
 |Композиторы         = [[Миклош Рожа]]
 |Қоюшы суретші       = 
 |Компания            = [[Paramount Pictures]]
 |Дистрибьютор        = [[Paramount Pictures]]
 |Ұзақтығы            = 101 мин.
 |Бюджеті             = $1,250,000
 |Түсім               = $15,300,000&lt;ref name=&quot;numbers&quot;&gt;[https://www.the-numbers.com/movies/1945/0LOWE.php Box Office Information for ''The Lost Weekend''.] [[The Numbers (website)|The Numbers]]. Retrieved March 8, 2014.&lt;/ref&gt;
 |Мемлекет            = {{Байрақ|АҚШ}}
 |Тілі                = [[Ағылшын тілі|ағылшын]]
 |Жыл                 = 1945
 |Алдыңғы фильм       = 
 |Келесі фильм        = 
 |imdb_id             = 0037884
 |Сайты               = 
}}
'''«The Lost Weekend»''' (''Жоғалған демалыс'') — режиссер [[Билли Уайлдер]] түсірген және басты рөлдерді [[Рэй Милланд]] пен [[Джейн Уайман]] сомдаған америкалық [[драмалық фильм|драмалық]] [[нуар]]. Фильм [[Чарльз Р. Джексон]]ның ішімдікке салынған жазушы туралы 1944 жылы жазылған аттас романының желісімен түсірілген. Бұл туынды 7 номинация бойынша бақ сынап, 4 [[Оскар сыйлығы|Оскар]] жүлдесін қанжығасына байлады: [[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік фильм]], [[Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы|Үздік режиссёр]], [[Үздік актер үшін Оскар сыйлығы|Үздік актер]] және [[Үздік бейімделген сценарий үшін Оскар сыйлығы|Үздік бейімделген сценарий]]. Сондай-ақ аталмыш кинотуынды тұңғыш [[Канн кинофестивалі]]нің [[Алтын пальма бұтағы|Бас жүлдесі]]не ие болып, бұл марапат пен «Оскардың» «Үздік фильм» жүлдесін қатар еншілеген тарихтағы бар болғаны төрт фильмнің қатарына кірді (қалған үшеуі — [[Марти (фильм)|«Марти»]] (1955), [[Паразиттер|«Паразиттер»]] (2019) және [[Анора|«Анора»]] (2024)).

[[Rotten Tomatoes]] сын агрегаторында фильм 70 пікір негізінде 97% оң баға алып, орташа көрсеткіші 10-нан 8.4 балды құрады. Сайттың сыншылар ортақ тұжырымында: «Режиссер Билли Уайлдердің алкоголизм салдарына еш бүркемесіз шыншыл көзқарасы уақыт өте келе әсерін біршама жоғалтқан шығар, бірақ ол әлі де қуатты әрі көреген фильм болып қала береді», — делінген.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/lost_weekend |title=The Lost Weekend (1945) |work=[[Rotten Tomatoes]] |publisher=[[Fandango Media|Fandango]] |access-date=January 31, 2022}}&lt;/ref&gt; 2011 жылы бұл туынды АҚШ [[Конгресс кітапханасы|Конгресс кітапханасымен]] «мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызға ие» деп танылып, АҚШ [[АҚШ фильмдерінің ұлттық тізілімі|Ұлттық фильмдер тізіліміне]] енгізілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=With &quot;20,000 Leagues,&quot; the National Film Registry Reaches 700|url=https://www.loc.gov/item/prn-16-209/with-20000-leagues-the-national-film-registry-reaches-700/2016-12-14/|access-date=2020-11-24|website=Library of Congress}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Complete National Film Registry Listing |url=https://www.loc.gov/programs/national-film-preservation-board/film-registry/complete-national-film-registry-listing/|access-date=2020-11-24|website=Library of Congress}}&lt;/ref&gt;

== Рөлдерде ==
{{РөлдердеҮсті}}
{{Рөлдерде|[[Рэй Милланд]]||Дон Бирнам, ішімдікке салынған жазушы}}
{{Рөлдерде|[[Джейн Уайман]]||Хелен Сент-Джеймс, Донның сүйіктісі}}
{{Рөлдерде|[[Филлип Терри]]||Вик Бирнам, Донның ағасы}}
{{Рөлдерде|[[Ховард да Сильва]]||Нэт, бар иесі}}
{{Рөлдерде|[[Дорис Даулинг]]||Глория, бардағы бикеш}}
{{Рөлдерде|[[Фрэнк Фэйлен]]||Бим Нолан, нарколог-дәрігер}}
{{Рөлдерде|[[Мэри Янг]]||миссис Деверидж}}
{{Рөлдерде|[[Лиллиан Фонтейн]]||миссис Сент-Джеймс}}
{{Рөлдерде|[[Фрэнк Орт]]||гардероб қызметкері}}
{{РөлдердеАсты}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}

{{Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы}}

[[Санат:1945 жылғы АҚШ фильмдері]]
[[Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер]]
[[Санат:Билли Уайлдер фильмдері]]
[[Санат:АҚШ драма-фильмдері]]
[[Санат:АҚШ ақ-қара түсті фильмдері]]
[[Санат:Үздік фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (фильмдер)]]
[[Санат:Paramount Pictures фильмдері]]
[[Санат:Нуар фильмдері]]
[[Санат:АҚШ фильмдерінің ұлттық тізілімі]]</text>
      <sha1>s0og66poi5sgyqqwxe5z10u7c68m77v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692608</id>
      <parentid>3692605</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:31:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marksscheider</username>
        <id>183882</id>
      </contributor>
      <origin>3692608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17513" sha1="oflqgz8ga734nkk1fpk1na23okrtaa6" xml:space="preserve">{{Кино
 |Қазақша атауы       = The Lost Weekend
 |Шынайы атауы        = {{lang-en|The Lost Weekend}}
 |Суреті              = The Lost Weekend (1945 film).jpg
 |Сурет ені           = 240
 |Сурет атауы         = 
 |Жанры               = [[драмалық фильм|драма]]&lt;br&gt;[[нуар]]
 |Режиссёрі           = [[Билли Уайлдер]]
 |Продюсері           = [[Чарльз Брэккетт]]
 |Сценарист           = [[Чарльз Брэккетт]]&lt;br&gt;[[Билли Уайлдер]]
 |Актерлер            = [[Рэй Милланд]]&lt;br&gt;[[Джейн Уайман]]&lt;br&gt;[[Филлип Терри]]&lt;br&gt;[[Говард да Сильва]]&lt;br&gt;[[Дорис Даулинг]]&lt;br&gt;[[Фрэнк Фэйлен]]
 |Операторы           = [[Джон Ф. Зейц]]
 |Композиторы         = [[Миклош Рожа]]
 |Қоюшы суретші       = 
 |Компания            = [[Paramount Pictures]]
 |Дистрибьютор        = [[Paramount Pictures]]
 |Ұзақтығы            = 101 мин.
 |Бюджеті             = $1,250,000
 |Түсім               = $15,300,000&lt;ref name=&quot;numbers&quot;&gt;[https://www.the-numbers.com/movies/1945/0LOWE.php Box Office Information for ''The Lost Weekend''.] [[The Numbers (website)|The Numbers]]. Retrieved March 8, 2014.&lt;/ref&gt;
 |Мемлекет            = {{Байрақ|АҚШ}}
 |Тілі                = [[Ағылшын тілі|ағылшын]]
 |Жыл                 = 1945
 |Алдыңғы фильм       = 
 |Келесі фильм        = 
 |imdb_id             = 0037884
 |Сайты               = 
}}
'''«The Lost Weekend»''' (''Жоғалған демалыс'') — режиссер [[Билли Уайлдер]] түсірген және басты рөлдерді [[Рэй Милланд]] пен [[Джейн Уайман]] сомдаған америкалық [[драмалық фильм|драмалық]] [[нуар]]. Фильм [[Чарльз Р. Джексон]]ның ішімдікке салынған жазушы туралы 1944 жылы жазылған аттас романының желісімен түсірілген. Бұл туынды 7 номинация бойынша бақ сынап, 4 [[Оскар сыйлығы|Оскар]] жүлдесін қанжығасына байлады: [[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік фильм]], [[Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы|Үздік режиссёр]], [[Үздік актер үшін Оскар сыйлығы|Үздік актер]] және [[Үздік бейімделген сценарий үшін Оскар сыйлығы|Үздік бейімделген сценарий]]. Сондай-ақ аталмыш кинотуынды тұңғыш [[Канн кинофестивалі]]нің [[Алтын пальма бұтағы|Бас жүлдесі]]не ие болып, бұл марапат пен «Оскардың» «Үздік фильм» жүлдесін қатар еншілеген тарихтағы бар болғаны төрт фильмнің қатарына кірді (қалған үшеуі — [[Марти (фильм)|«Марти»]] (1955), [[Паразиттер|«Паразиттер»]] (2019) және [[Анора|«Анора»]] (2024)).

[[Rotten Tomatoes]] сын агрегаторында фильм 70 пікір негізінде 97% оң баға алып, орташа көрсеткіші 10-нан 8.4 балды құрады. Сайттың сыншылар ортақ тұжырымында: «Режиссер Билли Уайлдердің алкоголизм салдарына еш бүркемесіз шыншыл көзқарасы уақыт өте келе әсерін біршама жоғалтқан шығар, бірақ ол әлі де қуатты әрі көреген фильм болып қала береді», — делінген.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/lost_weekend |title=The Lost Weekend (1945) |work=[[Rotten Tomatoes]] |publisher=[[Fandango Media|Fandango]] |access-date=January 31, 2022}}&lt;/ref&gt; 2011 жылы бұл туынды АҚШ [[Конгресс кітапханасы|Конгресс кітапханасымен]] «мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызға ие» деп танылып, АҚШ [[АҚШ фильмдерінің ұлттық тізілімі|Ұлттық фильмдер тізіліміне]] енгізілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=With &quot;20,000 Leagues,&quot; the National Film Registry Reaches 700|url=https://www.loc.gov/item/prn-16-209/with-20000-leagues-the-national-film-registry-reaches-700/2016-12-14/|access-date=2020-11-24|website=Library of Congress}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Complete National Film Registry Listing |url=https://www.loc.gov/programs/national-film-preservation-board/film-registry/complete-national-film-registry-listing/|access-date=2020-11-24|website=Library of Congress}}&lt;/ref&gt;

== Сюжеті ==
Бейсенбі күні Нью-Йоркте тұратын жазушы-алкоголик Дон Бирнам бауыры Вик екеуі ішімдік ішпей жүрген 10 күнін «атап өту үшін» қала сыртына баратын сапарға жинала бастайды. Алайда Донның көкейінен терезе сыртындағы жіпке ілініп тұрған тығылған бөтелке кетпей қояды. Донаның құрбысы Хелен қоштасуға келіп, өзінде концертке екі билет бар екенін айтады. Дон оларға концертке бару үшін кешірек кететін пойызға отыруды ұсынады. Олар амалсыздан келісіп, кетуге жиналған кезде Вик әлгі бөтелкені тауып алады да, ішіндегісін шұңқырға ағызып жібереді.

Дон үйде басқа ішімдік немесе ақша табуға тырысып бағады, бірақ ештеңе таппайды. Сол кезде пәтерді тазалауға келген үй сыпырушы әйелге Дон дүйсенбі күні келуін өтінеді. Әйел Виктің бұл күнге жалақысын қалдырғанын не қалдырмағанын сұрайды (ол әдетте ақшаны қант сауытқа тығып кететін еді). Дон оған ақша жоқ деп өтірік айтып, ақшаны өзі алып қояды. Содан кейін ол Нэттің барына аттанып, демалыс күндеріне өзімен бірге ала кетпек болып екі бөтелке арзан [[виски]] сатып алады. Дон үйге уақытында қайтып, қала сыртына кетуді жоспарласа да, кешігіп қалады. Үйге келгенде Виктің жалғыз кетіп бара жатқанын, ал Хелендің подъезд алдында Донды күтіп тұрғанын көреді. Дон Хеленге байқатпай үйіне өтіп, бір бөтелкені люстраға тығады да, екіншісін ішіп қояды.

Жұма. Ертеңінде Дон есін жию үшін барға келеді. Нэт Донның Хеленге деген нашар қарым-қатынасын сынға алып, мұндай парасатты әйелдің онымен қалай байланысқанына таңғалады. Дон екеуінің алғаш қалай танысқанын есіне алады. Бұл опера театрында болған еді: қалың топтың арасында гардероб қызметкері олардың нөмірлерін шатастырып алады. Опера кезінде Дон ішкісі келіп мазасызданып, бірінші акт бітпей жатып шығып кетеді, алайда гардеробта оған әйелдердің леопардовый пальтосын ұсынады. Донның өз пальтосында виски бөтелкесі болғандықтан, ол пальто иесін күтуге мәжбүр болады. Пальто иесі [[Time]] журналының журналисі Хелен болып шығады. Олар онша әдемі емес түрде пальто алмасып, асығыс қоштасады. Алайда өрбіген әңгіме жастардың бір-біріне деген ықыласын оятады. Хелен Донды кешке шақырады, бірақ ол бас тартады. Операдан шығар жолда Донның пальтосынан бөтелке түсіп, сын қалады, содан кейін ол Хеленмен бірге кешке баруға келіседі. 

Жарты жыл бойы ол ішімдік ішпей жүреді. Манхэттен қонақүйінде Хеленнің ата-анасымен түскі асқа кездесетін уақыт келеді. Дон кայтадан олардың әңгімесін естіп қалып, олардың жұмысы жоқтығына алаңдайтынын біледі де, өзінің бұл қызға лайық пе екеніне күмәнданады. Дон фойеден Хеленге телефон соғып, кездесуден бас тартады. Ол қайтадан жолдан тайып, үйінде ішіп қояды. Хелен келеді, Вик інісін жасыруға тырысады, бірақ Дон шығып, барлығын өз мойнына алады. Ол өзінің екеу екенін айтады: сәтсіздіктен қорқуы ішуге мәжбүрлейтін «жазушы Дон» және бауыры әрқашан құтқарып отыруға тиіс «маскүнем Дон». Соған қарамастан, Хелен оны тастамайды, деп әңгімесін аяқтайды Дон. Дон Нэтке ішуді қоятынын және бұл оқиға туралы кітап жазатынын айтады.

Үйге келген соң ол болашақ кітабының алғашқы парағына: «Бөтелке. Авторы Дон Бирман. Сүйіспеншілікпен, Хелен» деп басып шығарады. Дон бұдан әрі ештеңе ойлап таба алмай, қымбат барға аттанады. Ондағы есепшотты алған кезде, ақшасының жетпейтінін түсінеді. Ол қасында отырған қыздың сөмкесінен ақша ұрлауды ұйғарады. Ұрлықтың беті ашылып, Донды бардан сыртқа лақтырып жібереді. Үйіне келгенде Дон бөтелкені қайда тыққанын есіне түсіре алмай, оны іздеумен үйдің астан-кестеңін шығарады. Кейінірек бөтелке табылады.

Сенбі күні Дон масқазадан қатты зардап шегіп, [[жазу машинасы]]н [[ломбард]]қа өткізуді шешеді. Бүкіл қаланы шарлап шықса да, [[Йом-киппур|Йом-Киппур]] мерекесіне байланысты барлық ломбарлардың жабық екенін көреді. Нэттің барында оған қызмет көрсетуден бас тартады. Ақша іздеген Дон мамандығы белгісіз, бірақ өзіне іші бұрып тұратын Глорияға келеді. Ол кеше кешке Донның кездесуге келмегеніне өкпелегенімен, сонда да оған ақша береді. Үйден шығып бара жатып, Дон баспалдақтан есінен танып құлап қалады.

Жексенбі күні Дон маскүнемдерге арналған палатада оянады. Мұнда «Бим» Нолан есімді медбарқор бұл жер туралы («Hangover Plaza» немесе «Масқаза-Плаза» деп атайды) және оның келушілері жайлы айтып береді. «Бим» көмектесуді ұсынады, бірақ Дон бас тартады. «Бим» «аңдар» келетін кезде Донның қайтадан оралатынын айтады (ақ қызба кезінде тек жануарлар — қоңыздар, тышқандар, тиіндер, құстар және т.б. көрінетінін түсіндіріп). Түнде науқастардың біріне қоңыздар көрініп, қызметкерлер оған көмекке асығады, ал Дон қашып құтылуға қол жеткізеді.

Дүйсенбі күні ауыр масқазаны бастан кешіріп жүрген Дон дүкеннен бір бөтелке виски ұрлап, үйде масаяды. Оған қабырғаны тесіп шыққан тышқан және дала тышқанына шабуыл жасап, оны жеп қойған [[Жарқанаттар|жарқанат]] көрінеді. Донның айқайына Хелен жүгіріп келеді (астыңғы қабаттағы көршісі оны телефон арқылы шақыртқан болатын). Хелен Донды тастамайтынын айтып, түн ортасында диванда түнейді.

Сейсенбі күні таңертең Дон пәтерден сырғып шығып, Хеленнің ең алғашқы кездесулеріне себеп болған леопардовый пальтосын ломбардқа өткізіп жібереді. Оның алкоголь сатып алу үшін пальтоны сатып жіберді деп ойлаған Хелен оны ломбардтан тауып алады, бірақ сатушыдан оның бұл пальтоны бұрын өткізіп қойған тапаншасын қайтарып алу үшін ломбардқа салғанын біледі. Ол Донның пәтеріне жүгіріп барып, оның өзіне қол жұмсауына дейін тоқтатылып қалуға тырысады. Ол Донға өз махаббатын және ішуді қою керектігін еске түсіреді. Дон оған тек қана ғажайып көмектесе алатынын айтады. Дәл осы кезде баспа машинкасын қайтарып әкелу үшін Нэт келеді. Хелен роман жазудың бұрынғы әрекеті сәтсіз аяқталғанын, өйткені Донның соңын білмегенін, ал қазір білетінін айтады. Дон ақыры өткізген демалысы туралы «Бөтелке» атты роман жазуға бел буады. Ол Донның жазылғанының дәлелі ретінде темекі тұқылын виски құйылған стақанға лақтырып, оны ішуге жарамсыз етіп тастайды.

== Рөлдерде ==
{{РөлдердеҮсті}}
{{Рөлдерде|[[Рэй Милланд]]||Дон Бирнам, ішімдікке салынған жазушы}}
{{Рөлдерде|[[Джейн Уайман]]||Хелен Сент-Джеймс, Донның сүйіктісі}}
{{Рөлдерде|[[Филлип Терри]]||Вик Бирнам, Донның ағасы}}
{{Рөлдерде|[[Ховард да Сильва]]||Нэт, бар иесі}}
{{Рөлдерде|[[Дорис Даулинг]]||Глория, бардағы бикеш}}
{{Рөлдерде|[[Фрэнк Фэйлен]]||Бим Нолан, нарколог-дәрігер}}
{{Рөлдерде|[[Мэри Янг]]||миссис Деверидж}}
{{Рөлдерде|[[Лиллиан Фонтейн]]||миссис Сент-Джеймс}}
{{Рөлдерде|[[Фрэнк Орт]]||гардероб қызметкері}}
{{РөлдердеАсты}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}

{{Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы}}

[[Санат:1945 жылғы АҚШ фильмдері]]
[[Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер]]
[[Санат:Билли Уайлдер фильмдері]]
[[Санат:АҚШ драма-фильмдері]]
[[Санат:АҚШ ақ-қара түсті фильмдері]]
[[Санат:Үздік фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (фильмдер)]]
[[Санат:Paramount Pictures фильмдері]]
[[Санат:Нуар фильмдері]]
[[Санат:АҚШ фильмдерінің ұлттық тізілімі]]</text>
      <sha1>oflqgz8ga734nkk1fpk1na23okrtaa6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692611</id>
      <parentid>3692608</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:34:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marksscheider</username>
        <id>183882</id>
      </contributor>
      <origin>3692611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17526" sha1="8lx1ztk7xrwc30dg6mjjz8h3f66buli" xml:space="preserve">{{Кино
 |Қазақша атауы       = The Lost Weekend
 |Шынайы атауы        = {{lang-en|The Lost Weekend}}
 |Суреті              = The Lost Weekend (1945 film).jpg
 |Сурет ені           = 240
 |Сурет атауы         = 
 |Жанры               = [[драмалық фильм|драма]]&lt;br&gt;[[нуар]]
 |Режиссёрі           = [[Билли Уайлдер]]
 |Продюсері           = [[Чарльз Брэккетт]]
 |Сценарист           = [[Чарльз Брэккетт]]&lt;br&gt;[[Билли Уайлдер]]
 |Актерлер            = [[Рэй Милланд]]&lt;br&gt;[[Джейн Уайман]]&lt;br&gt;[[Филлип Терри]]&lt;br&gt;[[Говард да Сильва]]&lt;br&gt;[[Дорис Даулинг]]&lt;br&gt;[[Фрэнк Фэйлен]]
 |Операторы           = [[Джон Ф. Зейц]]
 |Композиторы         = [[Миклош Рожа]]
 |Қоюшы суретші       = 
 |Компания            = [[Paramount Pictures]]
 |Дистрибьютор        = [[Paramount Pictures]]
 |Ұзақтығы            = 101 мин.
 |Бюджеті             = $1,250,000
 |Түсім               = $15,300,000&lt;ref name=&quot;numbers&quot;&gt;[https://www.the-numbers.com/movies/1945/0LOWE.php Box Office Information for ''The Lost Weekend''.] [[The Numbers (website)|The Numbers]]. Retrieved March 8, 2014.&lt;/ref&gt;
 |Мемлекет            = {{Байрақ|АҚШ}}
 |Тілі                = [[Ағылшын тілі|ағылшын]]
 |Жыл                 = 1945
 |Алдыңғы фильм       = 
 |Келесі фильм        = 
 |imdb_id             = 0037884
 |Сайты               = 
}}
'''«The Lost Weekend»''' (''Жоғалған демалыс'') — режиссёр [[Билли Уайлдер]] түсірген және басты рөлдерді [[Рэй Милланд]] пен [[Джейн Уайман]] сомдаған америкалық [[драмалық фильм|драмалық]] [[нуар]]. Фильм [[Чарльз Р. Джексон]]ның ішімдікке салынған жазушы туралы 1944 жылы жазылған аттас романының желісімен түсірілген. Бұл туынды 7 номинация бойынша бақ сынап, 4 [[Оскар сыйлығы|Оскар]] жүлдесін қанжығасына байлады: [[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік фильм]], [[Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы|Үздік режиссёр]], [[Үздік актер үшін Оскар сыйлығы|Үздік актер]] және [[Үздік бейімделген сценарий үшін Оскар сыйлығы|Үздік бейімделген сценарий]]. Сондай-ақ аталмыш кинотуынды тұңғыш [[Канн кинофестивалі]]нің [[Алтын пальма бұтағы|Бас жүлдесі]]не ие болып, бұл марапат пен «Оскардың» «Үздік фильм» жүлдесін қатар еншілеген тарихтағы бар болғаны төрт фильмнің қатарына кірді (қалған үшеуі — [[Марти (фильм)|«Марти»]] (1955), «[[Паразиттер (фильм)|Паразиттер]]» (2019) және [[Анора|«Анора»]] (2024)).

[[Rotten Tomatoes]] сын агрегаторында фильм 70 пікір негізінде 97% оң баға алып, орташа көрсеткіші 10-нан 8.4 балды құрады. Сайттың сыншылар ортақ тұжырымында: «Режиссер Билли Уайлдердің алкоголизм салдарына еш бүркемесіз шыншыл көзқарасы уақыт өте келе әсерін біршама жоғалтқан шығар, бірақ ол әлі де қуатты әрі көреген фильм болып қала береді», — делінген.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/lost_weekend |title=The Lost Weekend (1945) |work=[[Rotten Tomatoes]] |publisher=[[Fandango Media|Fandango]] |access-date=January 31, 2022}}&lt;/ref&gt; 2011 жылы бұл туынды АҚШ [[Конгресс кітапханасы|Конгресс кітапханасымен]] «мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызға ие» деп танылып, АҚШ [[АҚШ фильмдерінің ұлттық тізілімі|Ұлттық фильмдер тізіліміне]] енгізілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=With &quot;20,000 Leagues,&quot; the National Film Registry Reaches 700|url=https://www.loc.gov/item/prn-16-209/with-20000-leagues-the-national-film-registry-reaches-700/2016-12-14/|access-date=2020-11-24|website=Library of Congress}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Complete National Film Registry Listing |url=https://www.loc.gov/programs/national-film-preservation-board/film-registry/complete-national-film-registry-listing/|access-date=2020-11-24|website=Library of Congress}}&lt;/ref&gt;

== Сюжеті ==
Бейсенбі күні Нью-Йоркте тұратын жазушы-алкоголик Дон Бирнам бауыры Вик екеуі ішімдік ішпей жүрген 10 күнін «атап өту үшін» қала сыртына баратын сапарға жинала бастайды. Алайда Донның көкейінен терезе сыртындағы жіпке ілініп тұрған тығылған бөтелке кетпей қояды. Донаның құрбысы Хелен қоштасуға келіп, өзінде концертке екі билет бар екенін айтады. Дон оларға концертке бару үшін кешірек кететін пойызға отыруды ұсынады. Олар амалсыздан келісіп, кетуге жиналған кезде Вик әлгі бөтелкені тауып алады да, ішіндегісін шұңқырға ағызып жібереді.

Дон үйде басқа ішімдік немесе ақша табуға тырысып бағады, бірақ ештеңе таппайды. Сол кезде пәтерді тазалауға келген үй сыпырушы әйелге Дон дүйсенбі күні келуін өтінеді. Әйел Виктің бұл күнге жалақысын қалдырғанын не қалдырмағанын сұрайды (ол әдетте ақшаны қант сауытқа тығып кететін еді). Дон оған ақша жоқ деп өтірік айтып, ақшаны өзі алып қояды. Содан кейін ол Нэттің барына аттанып, демалыс күндеріне өзімен бірге ала кетпек болып екі бөтелке арзан [[виски]] сатып алады. Дон үйге уақытында қайтып, қала сыртына кетуді жоспарласа да, кешігіп қалады. Үйге келгенде Виктің жалғыз кетіп бара жатқанын, ал Хелендің подъезд алдында Донды күтіп тұрғанын көреді. Дон Хеленге байқатпай үйіне өтіп, бір бөтелкені люстраға тығады да, екіншісін ішіп қояды.

Жұма. Ертеңінде Дон есін жию үшін барға келеді. Нэт Донның Хеленге деген нашар қарым-қатынасын сынға алып, мұндай парасатты әйелдің онымен қалай байланысқанына таңғалады. Дон екеуінің алғаш қалай танысқанын есіне алады. Бұл опера театрында болған еді: қалың топтың арасында гардероб қызметкері олардың нөмірлерін шатастырып алады. Опера кезінде Дон ішкісі келіп мазасызданып, бірінші акт бітпей жатып шығып кетеді, алайда гардеробта оған әйелдердің леопардовый пальтосын ұсынады. Донның өз пальтосында виски бөтелкесі болғандықтан, ол пальто иесін күтуге мәжбүр болады. Пальто иесі [[Time]] журналының журналисі Хелен болып шығады. Олар онша әдемі емес түрде пальто алмасып, асығыс қоштасады. Алайда өрбіген әңгіме жастардың бір-біріне деген ықыласын оятады. Хелен Донды кешке шақырады, бірақ ол бас тартады. Операдан шығар жолда Донның пальтосынан бөтелке түсіп, сын қалады, содан кейін ол Хеленмен бірге кешке баруға келіседі. 

Жарты жыл бойы ол ішімдік ішпей жүреді. Манхэттен қонақүйінде Хеленнің ата-анасымен түскі асқа кездесетін уақыт келеді. Дон кայтадан олардың әңгімесін естіп қалып, олардың жұмысы жоқтығына алаңдайтынын біледі де, өзінің бұл қызға лайық пе екеніне күмәнданады. Дон фойеден Хеленге телефон соғып, кездесуден бас тартады. Ол қайтадан жолдан тайып, үйінде ішіп қояды. Хелен келеді, Вик інісін жасыруға тырысады, бірақ Дон шығып, барлығын өз мойнына алады. Ол өзінің екеу екенін айтады: сәтсіздіктен қорқуы ішуге мәжбүрлейтін «жазушы Дон» және бауыры әрқашан құтқарып отыруға тиіс «маскүнем Дон». Соған қарамастан, Хелен оны тастамайды, деп әңгімесін аяқтайды Дон. Дон Нэтке ішуді қоятынын және бұл оқиға туралы кітап жазатынын айтады.

Үйге келген соң ол болашақ кітабының алғашқы парағына: «Бөтелке. Авторы Дон Бирман. Сүйіспеншілікпен, Хелен» деп басып шығарады. Дон бұдан әрі ештеңе ойлап таба алмай, қымбат барға аттанады. Ондағы есепшотты алған кезде, ақшасының жетпейтінін түсінеді. Ол қасында отырған қыздың сөмкесінен ақша ұрлауды ұйғарады. Ұрлықтың беті ашылып, Донды бардан сыртқа лақтырып жібереді. Үйіне келгенде Дон бөтелкені қайда тыққанын есіне түсіре алмай, оны іздеумен үйдің астан-кестеңін шығарады. Кейінірек бөтелке табылады.

Сенбі күні Дон масқазадан қатты зардап шегіп, [[жазу машинасы]]н [[ломбард]]қа өткізуді шешеді. Бүкіл қаланы шарлап шықса да, [[Йом-киппур|Йом-Киппур]] мерекесіне байланысты барлық ломбарлардың жабық екенін көреді. Нэттің барында оған қызмет көрсетуден бас тартады. Ақша іздеген Дон мамандығы белгісіз, бірақ өзіне іші бұрып тұратын Глорияға келеді. Ол кеше кешке Донның кездесуге келмегеніне өкпелегенімен, сонда да оған ақша береді. Үйден шығып бара жатып, Дон баспалдақтан есінен танып құлап қалады.

Жексенбі күні Дон маскүнемдерге арналған палатада оянады. Мұнда «Бим» Нолан есімді медбарқор бұл жер туралы («Hangover Plaza» немесе «Масқаза-Плаза» деп атайды) және оның келушілері жайлы айтып береді. «Бим» көмектесуді ұсынады, бірақ Дон бас тартады. «Бим» «аңдар» келетін кезде Донның қайтадан оралатынын айтады (ақ қызба кезінде тек жануарлар — қоңыздар, тышқандар, тиіндер, құстар және т.б. көрінетінін түсіндіріп). Түнде науқастардың біріне қоңыздар көрініп, қызметкерлер оған көмекке асығады, ал Дон қашып құтылуға қол жеткізеді.

Дүйсенбі күні ауыр масқазаны бастан кешіріп жүрген Дон дүкеннен бір бөтелке виски ұрлап, үйде масаяды. Оған қабырғаны тесіп шыққан тышқан және дала тышқанына шабуыл жасап, оны жеп қойған [[Жарқанаттар|жарқанат]] көрінеді. Донның айқайына Хелен жүгіріп келеді (астыңғы қабаттағы көршісі оны телефон арқылы шақыртқан болатын). Хелен Донды тастамайтынын айтып, түн ортасында диванда түнейді.

Сейсенбі күні таңертең Дон пәтерден сырғып шығып, Хеленнің ең алғашқы кездесулеріне себеп болған леопардовый пальтосын ломбардқа өткізіп жібереді. Оның алкоголь сатып алу үшін пальтоны сатып жіберді деп ойлаған Хелен оны ломбардтан тауып алады, бірақ сатушыдан оның бұл пальтоны бұрын өткізіп қойған тапаншасын қайтарып алу үшін ломбардқа салғанын біледі. Ол Донның пәтеріне жүгіріп барып, оның өзіне қол жұмсауына дейін тоқтатылып қалуға тырысады. Ол Донға өз махаббатын және ішуді қою керектігін еске түсіреді. Дон оған тек қана ғажайып көмектесе алатынын айтады. Дәл осы кезде баспа машинкасын қайтарып әкелу үшін Нэт келеді. Хелен роман жазудың бұрынғы әрекеті сәтсіз аяқталғанын, өйткені Донның соңын білмегенін, ал қазір білетінін айтады. Дон ақыры өткізген демалысы туралы «Бөтелке» атты роман жазуға бел буады. Ол Донның жазылғанының дәлелі ретінде темекі тұқылын виски құйылған стақанға лақтырып, оны ішуге жарамсыз етіп тастайды.

== Рөлдерде ==
{{РөлдердеҮсті}}
{{Рөлдерде|[[Рэй Милланд]]||Дон Бирнам, ішімдікке салынған жазушы}}
{{Рөлдерде|[[Джейн Уайман]]||Хелен Сент-Джеймс, Донның сүйіктісі}}
{{Рөлдерде|[[Филлип Терри]]||Вик Бирнам, Донның ағасы}}
{{Рөлдерде|[[Ховард да Сильва]]||Нэт, бар иесі}}
{{Рөлдерде|[[Дорис Даулинг]]||Глория, бардағы бикеш}}
{{Рөлдерде|[[Фрэнк Фэйлен]]||Бим Нолан, нарколог-дәрігер}}
{{Рөлдерде|[[Мэри Янг]]||миссис Деверидж}}
{{Рөлдерде|[[Лиллиан Фонтейн]]||миссис Сент-Джеймс}}
{{Рөлдерде|[[Фрэнк Орт]]||гардероб қызметкері}}
{{РөлдердеАсты}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}

{{Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы}}

[[Санат:1945 жылғы АҚШ фильмдері]]
[[Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер]]
[[Санат:Билли Уайлдер фильмдері]]
[[Санат:АҚШ драма-фильмдері]]
[[Санат:АҚШ ақ-қара түсті фильмдері]]
[[Санат:Үздік фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (фильмдер)]]
[[Санат:Paramount Pictures фильмдері]]
[[Санат:Нуар фильмдері]]
[[Санат:АҚШ фильмдерінің ұлттық тізілімі]]</text>
      <sha1>8lx1ztk7xrwc30dg6mjjz8h3f66buli</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Аружанннн</title>
    <ns>3</ns>
    <id>790033</id>
    <revision>
      <id>3692606</id>
      <timestamp>2026-11-06T15:28:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3692606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="238" sha1="of58qbcs1dq8lbf9p82b74scndgtyvu" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|name=Аружанннн}}

-- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 20:28, 2026 ж. қарашаның 6 (+05)</text>
      <sha1>of58qbcs1dq8lbf9p82b74scndgtyvu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Appelle mon numéro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>790034</id>
    <revision>
      <id>3692607</id>
      <timestamp>2026-11-06T15:30:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Сингл |Атауы       = Appelle mon numéro |Тыс         =  |Орындаушы   = [[Милен Фармер]] |Альбом      = [[Point de Suture]] |Шығарылған  = 3 қараша 2008 |Формат      = [[CD]], [[Күйтабақ|12&quot; макси]], сандық тарату |Жазылған    =  |Жанры       = [[Электропоп]], [[поп-рок]] |Б жағы      = инструменталды нұсқа |Композиторы...</comment>
      <origin>3692607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2530" sha1="1v4sxppi3whoome5j7bbso1rfqznjbs" xml:space="preserve">{{Сингл
|Атауы       = Appelle mon numéro
|Тыс         = 
|Орындаушы   = [[Милен Фармер]]
|Альбом      = [[Point de Suture]]
|Шығарылған  = 3 қараша 2008
|Формат      = [[CD]], [[Күйтабақ|12&quot; макси]], сандық тарату
|Жазылған    = 
|Жанры       = [[Электропоп]], [[поп-рок]]
|Б жағы      = инструменталды нұсқа
|Композиторы = Лоран Буттона
|Өлең авторы = Милен Фармер
|Ұзақтығы    = 5:30
|Лейблі      = [[Polydor Records]]
|Продюсері   = [[Лоран Буттона]]
|Чарттар     = 
|Шолулар     = 
|Алдыңғы     = [[Dégénération]]
|Алд_жыл     = 2008
|Жыл         = 2008
|Келесі      = [[Si j'avais au moins...]]
|Кел_жыл     = 2009
|Басқа       = 
}}
'''«Appelle mon numéro»''' — франциялық әнші [[Милен Фармер]]дің жетінші альбомындағы екінші [[сингл]].

Бұл Фармердің Франция [[Syndicat National de l’Édition Phonographique|чартындағы]] 1-орынға көтерілген алтыншы әні болды.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mylène Farmer entre N°1 des ventes de singles |url=http://www.chartsinfrance.net/Mylene-Farmer/news-67110.html |publisher=Charts in France |first=Thierry |last=Cadet |date=2008-11-12 |language=French |accessdate=| archiveurl= https://web.archive.org/web/20081204042233/http://www.chartsinfrance.net/Mylene-Farmer/news-67110.html| archivedate=2008-12-4 | url-status= live}}&lt;/ref&gt;

Бейнеклиптің режиссері Бенуа Ди Сабатино болды. Онда әнші төрт жыл мезгіліне сай төрт түрлі киім-кешекте төсек үстінде бейнеленген.

== Чарттар ==
{|class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|Чарт аты және елі
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|Пик
|-
|Бельгия ([[Ultratop]] 50 Wallonia)
|7
|-
|Ресей ([[TopHit]])
|23
|-
|Франция ([[SNEP]])
|1
|-
|Швейцария ([[Schweizer Hitparade]])
|53
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* {{YouTube|LNrf-SaqYGY|Appelle mon numéro}}

{{Милен Фармер}}
[[Санат:Милен Фармер әндері]]
[[Санат:Polydor Records синглдері]]</text>
      <sha1>1v4sxppi3whoome5j7bbso1rfqznjbs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>All the King's Men (фильм, 1949)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>790035</id>
    <revision>
      <id>3692613</id>
      <timestamp>2026-11-06T15:45:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marksscheider</username>
        <id>183882</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Кино  |Қазақша атауы       = All the King's Men  |Шынайы атауы        = {{lang-en|All the King's Men}}  |Суреті              = All the King's Men (1949 film poster).jpg  |Сурет ені           = 240  |Сурет атауы         =   |Жанры               = [[драмалық фильм|саяси драма]]&lt;br&gt;[[нуар]]  |Режиссёрі           = [[Роберт Россен]]  |Продюсері           = Р...</comment>
      <origin>3692613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2415" sha1="jga1fhbqgc5ezlfezk6lnoxlu1bb020" xml:space="preserve">{{Кино
 |Қазақша атауы       = All the King's Men
 |Шынайы атауы        = {{lang-en|All the King's Men}}
 |Суреті              = All the King's Men (1949 film poster).jpg
 |Сурет ені           = 240
 |Сурет атауы         = 
 |Жанры               = [[драмалық фильм|саяси драма]]&lt;br&gt;[[нуар]]
 |Режиссёрі           = [[Роберт Россен]]
 |Продюсері           = [[Роберт Россен]]
 |Сценарист           = [[Роберт Россен]]
 |Актерлер            = [[Бродерик Кроуфорд]]&lt;br&gt;[[Джоан Дру]]&lt;br&gt;[[Джон Айрленд]]&lt;br&gt;[[Джон Дерек]]&lt;br&gt;[[Мерседес Маккембридж]]
 |Операторы           = [[Бернетт Гаффи]]
 |Композиторы         = [[Луис Груенберг]]
 |Қоюшы суретші       = 
 |Компания            = [[Columbia Pictures]]
 |Дистрибьютор        = [[Columbia Pictures]]
 |Ұзақтығы            = 110 мин.
 |Бюджеті             = $2,000,000&lt;ref name=wall&gt;{{cite magazine |date=November 7, 1962 |title=Wall St. Researchers' Cheery Tone|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]] |page=7}}&lt;/ref&gt;
 |Түсім               = $4,200,000 &lt;small&gt;(жалға беру)&lt;/small&gt;&lt;ref name=wall/&gt;
 |Мемлекет            = {{Байрақ|АҚШ}}
 |Тілі                = [[Ағылшын тілі|ағылшын]]
 |Жыл                 = 1949
 |Алдыңғы фильм       = 
 |Келесі фильм        = 
 |imdb_id             = 0041113
 |Сайты               = 
}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}

{{Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы}}

[[Санат:1949 жылғы АҚШ фильмдері]]
[[Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер]]
[[Санат:Роберт Россен фильмдері]]
[[Санат:АҚШ драма-фильмдері]]
[[Санат:АҚШ ақ-қара түсті фильмдері]]
[[Санат:Үздік фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (фильмдер)]]
[[Санат:Columbia Pictures фильмдері]]
[[Санат:Нуар фильмдері]]
[[Санат:АҚШ фильмдерінің ұлттық тізілімі]]</text>
      <sha1>jga1fhbqgc5ezlfezk6lnoxlu1bb020</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692618</id>
      <parentid>3692613</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:51:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marksscheider</username>
        <id>183882</id>
      </contributor>
      <origin>3692618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4091" sha1="sk731wjny3ibr35hjl8xfq1aqs35pv9" xml:space="preserve">{{Кино
 |Қазақша атауы       = All the King's Men
 |Шынайы атауы        = {{lang-en|All the King's Men}}
 |Суреті              = All the King's Men (1949 film poster).jpg
 |Сурет ені           = 240
 |Сурет атауы         = 
 |Жанры               = [[драмалық фильм|саяси драма]]&lt;br&gt;[[нуар]]
 |Режиссёрі           = [[Роберт Россен]]
 |Продюсері           = [[Роберт Россен]]
 |Сценарист           = [[Роберт Россен]]
 |Актерлер            = [[Бродерик Кроуфорд]]&lt;br&gt;[[Джоан Дру]]&lt;br&gt;[[Джон Айрленд]]&lt;br&gt;[[Джон Дерек]]&lt;br&gt;[[Мерседес Маккембридж]]
 |Операторы           = [[Бернетт Гаффи]]
 |Композиторы         = [[Луис Груенберг]]
 |Қоюшы суретші       = 
 |Компания            = [[Columbia Pictures]]
 |Дистрибьютор        = [[Columbia Pictures]]
 |Ұзақтығы            = 110 мин.
 |Бюджеті             = $2,000,000&lt;ref name=wall&gt;{{cite magazine |date=November 7, 1962 |title=Wall St. Researchers' Cheery Tone|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]] |page=7}}&lt;/ref&gt;
 |Түсім               = $4,200,000 &lt;small&gt;(жалға беру)&lt;/small&gt;&lt;ref name=wall/&gt;
 |Мемлекет            = {{Байрақ|АҚШ}}
 |Тілі                = [[Ағылшын тілі|ағылшын]]
 |Жыл                 = 1949
 |Алдыңғы фильм       = 
 |Келесі фильм        = 
 |imdb_id             = 0041113
 |Сайты               = 
}}
'''«All the King's Men»''' (''Патшаның бүкіл жасағы'') — режиссёр, продюсер әрі сценарийші [[Роберт Россен]] түсірген 1949 жылғы америкалық [[драмалық фильм|саяси драмалық]] [[фильм-нуар]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Туынды [[Роберт Пенн Уоррен]]нің [[Пулитцер сыйлығы|Пулитцер сыйлығын]] иеленген 1946 жылғы аттас романының желісімен түсірілген.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Jun 18, 1949 |title=Walter Winchell |pages=2 |work=Daytona Beach Morning Journal |url=https://books.google.com/books?id=8XUoAAAAIBAJ&amp;dq=All+the+Kings+Men+%281949%29&amp;pg=PA2&amp;article_id=6566,3313092 |access-date=April 23, 2023}}&lt;/ref&gt; Басты рөлдерді [[Бродерик Кроуфорд]], [[Джон Айрленд]], [[Мерседес Маккембридж]] және [[Джоан Дру]] сомдайды. Фильмнің орталығында [[Луизиана]] губернаторы [[Хьюи Лонг]]қа еліктеп жасалған, АҚШ-тың оңтүстігіндегі идеалистік көзқарастағы, бірақ қатыгез саясаткер Вилли Старктың (Кроуфорд) билікке келуі мен құлдырауы баяндалады.&lt;ref&gt;{{AFI film|id=26205|title=All the King's Men}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Keyishian |first=Harry |title=Screening Politics – The Politician in American Movies |publisher=Scarecrow Press |year=2003 |isbn=978-0-8108-5882-4 |pages=18, 20 |language=en}}&lt;/ref&gt;
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}

{{Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы}}

[[Санат:1949 жылғы АҚШ фильмдері]]
[[Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер]]
[[Санат:Роберт Россен фильмдері]]
[[Санат:АҚШ драма-фильмдері]]
[[Санат:АҚШ ақ-қара түсті фильмдері]]
[[Санат:Үздік фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (фильмдер)]]
[[Санат:Columbia Pictures фильмдері]]
[[Санат:Нуар фильмдері]]
[[Санат:АҚШ фильмдерінің ұлттық тізілімі]]</text>
      <sha1>sk731wjny3ibr35hjl8xfq1aqs35pv9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692622</id>
      <parentid>3692618</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:55:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marksscheider</username>
        <id>183882</id>
      </contributor>
      <origin>3692622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5374" sha1="87xlxz8gb79t191hn6uxncm1shhtvhq" xml:space="preserve">{{Кино
 |Қазақша атауы       = All the King's Men
 |Шынайы атауы        = {{lang-en|All the King's Men}}
 |Суреті              = All the King's Men (1949 film poster).jpg
 |Сурет ені           = 240
 |Сурет атауы         = 
 |Жанры               = [[драмалық фильм|саяси драма]]&lt;br&gt;[[нуар]]
 |Режиссёрі           = [[Роберт Россен]]
 |Продюсері           = [[Роберт Россен]]
 |Сценарист           = [[Роберт Россен]]
 |Актерлер            = [[Бродерик Кроуфорд]]&lt;br&gt;[[Джоан Дру]]&lt;br&gt;[[Джон Айрленд]]&lt;br&gt;[[Джон Дерек]]&lt;br&gt;[[Мерседес Маккембридж]]
 |Операторы           = [[Бернетт Гаффи]]
 |Композиторы         = [[Луис Груенберг]]
 |Қоюшы суретші       = 
 |Компания            = [[Columbia Pictures]]
 |Дистрибьютор        = [[Columbia Pictures]]
 |Ұзақтығы            = 110 мин.
 |Бюджеті             = $2,000,000&lt;ref name=wall&gt;{{cite magazine |date=November 7, 1962 |title=Wall St. Researchers' Cheery Tone|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]] |page=7}}&lt;/ref&gt;
 |Түсім               = $4,200,000 &lt;small&gt;(жалға беру)&lt;/small&gt;&lt;ref name=wall/&gt;
 |Мемлекет            = {{Байрақ|АҚШ}}
 |Тілі                = [[Ағылшын тілі|ағылшын]]
 |Жыл                 = 1949
 |Алдыңғы фильм       = 
 |Келесі фильм        = 
 |imdb_id             = 0041113
 |Сайты               = 
}}
'''«All the King's Men»''' (''Патшаның бүкіл жасағы'') — режиссёр, продюсер әрі сценарийші [[Роберт Россен]] түсірген 1949 жылғы америкалық [[драмалық фильм|саяси драмалық]] [[фильм-нуар]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;Selby, Spencer. ''Dark City: The Film Noir''. ''All the King's Men'', listed as film noir #8, pg. 127. Jefferson, North Carolina: McFarland Publishing, 1984. {{ISBN|0-89950-103-6}}.&lt;/ref&gt; Туынды [[Роберт Пенн Уоррен]]нің [[Пулитцер сыйлығы|Пулитцер сыйлығын]] иеленген 1946 жылғы аттас романының желісімен түсірілген.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Jun 18, 1949 |title=Walter Winchell |pages=2 |work=Daytona Beach Morning Journal |url=https://books.google.com/books?id=8XUoAAAAIBAJ&amp;dq=All+the+Kings+Men+%281949%29&amp;pg=PA2&amp;article_id=6566,3313092 |access-date=April 23, 2023}}&lt;/ref&gt; Басты рөлдерді [[Бродерик Кроуфорд]], [[Джон Айрленд]], [[Мерседес Маккембридж]] және [[Джоан Дру]] сомдайды. Фильмнің орталығында [[Луизиана]] губернаторы [[Хьюи Лонг]]қа еліктеп жасалған, АҚШ-тың оңтүстігіндегі идеалистік көзқарастағы, бірақ қатыгез саясаткер Вилли Старктың (Кроуфорд) билікке келуі мен құлдырауы баяндалады.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Keyishian |first=Harry |title=Screening Politics – The Politician in American Movies |publisher=Scarecrow Press |year=2003 |isbn=978-0-8108-5882-4 |pages=18, 20 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Рөлдерде ==
{{РөлдердеҮсті}}
{{Рөлдерде|[[Бродерик Кроуфорд]]||Вилли Старк}}
{{Рөлдерде|[[Джон Айрленд]]||Джек Бёрден}}
{{Рөлдерде|[[Джоан Дру]]||Энн Стэнтон}}
{{Рөлдерде|[[Джон Дерек]]||Том Старк}}
{{Рөлдерде|[[Мерседес Маккембридж]]||Сэди Бёрк}}
{{Рөлдерде|[[Шепперд Страдвик]]||Адам Стэнтон}}
{{Рөлдерде|Ральф Дамке||Крошка Дафи}}
{{Рөлдерде|[[Энн Сеймур]]||миссис Люси Старк}}
{{Рөлдерде|Кэтрин Уоррен||миссис Бёрден}}
{{Рөлдерде|Рэймонд Гринлиф||Монти Стэнтон}}
{{Рөлдерде|Уолтер Бёрк||Рафинад}}
{{Рөлдерде|Уилл Райт||Дольф Пилсбери}}
{{Рөлдерде|Грэндон Родс||Флойд Макэвой}}
{{Рөлдерде|Роберт Карнс||заң шығарушы &lt;small&gt;(титрде көрсетілмеген)&lt;/small&gt;}}
{{РөлдердеАсты}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}

{{Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы}}

[[Санат:1949 жылғы АҚШ фильмдері]]
[[Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер]]
[[Санат:Роберт Россен фильмдері]]
[[Санат:АҚШ драма-фильмдері]]
[[Санат:АҚШ ақ-қара түсті фильмдері]]
[[Санат:Үздік фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (фильмдер)]]
[[Санат:Columbia Pictures фильмдері]]
[[Санат:Нуар фильмдері]]
[[Санат:АҚШ фильмдерінің ұлттық тізілімі]]</text>
      <sha1>87xlxz8gb79t191hn6uxncm1shhtvhq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692624</id>
      <parentid>3692622</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:58:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marksscheider</username>
        <id>183882</id>
      </contributor>
      <origin>3692624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6042" sha1="b6fp99zk0ag863ppuv8xbiykpmgfugx" xml:space="preserve">{{Кино
 |Қазақша атауы       = All the King's Men
 |Шынайы атауы        = {{lang-en|All the King's Men}}
 |Суреті              = All the King's Men (1949 film poster).jpg
 |Сурет ені           = 240
 |Сурет атауы         = 
 |Жанры               = [[драмалық фильм|саяси драма]]&lt;br&gt;[[нуар]]
 |Режиссёрі           = [[Роберт Россен]]
 |Продюсері           = [[Роберт Россен]]
 |Сценарист           = [[Роберт Россен]]
 |Актерлер            = [[Бродерик Кроуфорд]]&lt;br&gt;[[Джоан Дру]]&lt;br&gt;[[Джон Айрленд]]&lt;br&gt;[[Джон Дерек]]&lt;br&gt;[[Мерседес Маккембридж]]
 |Операторы           = [[Бернетт Гаффи]]
 |Композиторы         = [[Луис Груенберг]]
 |Қоюшы суретші       = 
 |Компания            = [[Columbia Pictures]]
 |Дистрибьютор        = [[Columbia Pictures]]
 |Ұзақтығы            = 110 мин.
 |Бюджеті             = $2,000,000&lt;ref name=wall&gt;{{cite magazine |date=November 7, 1962 |title=Wall St. Researchers' Cheery Tone|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]] |page=7}}&lt;/ref&gt;
 |Түсім               = $4,200,000 &lt;small&gt;(жалға беру)&lt;/small&gt;&lt;ref name=wall/&gt;
 |Мемлекет            = {{Байрақ|АҚШ}}
 |Тілі                = [[Ағылшын тілі|ағылшын]]
 |Жыл                 = 1949
 |Алдыңғы фильм       = 
 |Келесі фильм        = 
 |imdb_id             = 0041113
 |Сайты               = 
}}
'''«All the King's Men»''' (''Патшаның бүкіл жасағы'') — режиссёр, продюсер әрі сценарийші [[Роберт Россен]] түсірген 1949 жылғы америкалық [[драмалық фильм|саяси драмалық]] [[фильм-нуар]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;Selby, Spencer. ''Dark City: The Film Noir''. ''All the King's Men'', listed as film noir #8, pg. 127. Jefferson, North Carolina: McFarland Publishing, 1984. {{ISBN|0-89950-103-6}}.&lt;/ref&gt; Туынды [[Роберт Пенн Уоррен]]нің [[Пулитцер сыйлығы|Пулитцер сыйлығын]] иеленген 1946 жылғы аттас романының желісімен түсірілген.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Jun 18, 1949 |title=Walter Winchell |pages=2 |work=Daytona Beach Morning Journal |url=https://books.google.com/books?id=8XUoAAAAIBAJ&amp;dq=All+the+Kings+Men+%281949%29&amp;pg=PA2&amp;article_id=6566,3313092 |access-date=April 23, 2023}}&lt;/ref&gt; Басты рөлдерді [[Бродерик Кроуфорд]], [[Джон Айрленд]], [[Мерседес Маккембридж]] және [[Джоан Дру]] сомдайды. Фильмнің орталығында [[Луизиана]] губернаторы [[Хьюи Лонг]]қа еліктеп жасалған, АҚШ-тың оңтүстігіндегі идеалистік көзқарастағы, бірақ қатыгез саясаткер Вилли Старктың (Кроуфорд) билікке келуі мен құлдырауы баяндалады.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Keyishian |first=Harry |title=Screening Politics – The Politician in American Movies |publisher=Scarecrow Press |year=2003 |isbn=978-0-8108-5882-4 |pages=18, 20 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Сюжеті ==
Фильм штат губернаторының орындығына дейін жетіп, саяси мансап қордалаған Вилли Старктың өмір жолын баяндайды. Вилли біртіндеп өз идеалистік көзқарастарынан бас тартып, жемқорлық пен өтіріктің шырмауына батып, төмен құлай бастайды. Фильмнің екінші бір сюжеттік желісі — Вилли Старк пен оның саяси айналасындағы әйел арасындағы махаббат қатынастары.

== Рөлдерде ==
{{РөлдердеҮсті}}
{{Рөлдерде|[[Бродерик Кроуфорд]]||Вилли Старк}}
{{Рөлдерде|[[Джон Айрленд]]||Джек Бёрден}}
{{Рөлдерде|[[Джоан Дру]]||Энн Стэнтон}}
{{Рөлдерде|[[Джон Дерек]]||Том Старк}}
{{Рөлдерде|[[Мерседес Маккембридж]]||Сэди Бёрк}}
{{Рөлдерде|[[Шепперд Страдвик]]||Адам Стэнтон}}
{{Рөлдерде|Ральф Дамке||Крошка Дафи}}
{{Рөлдерде|[[Энн Сеймур]]||миссис Люси Старк}}
{{Рөлдерде|Кэтрин Уоррен||миссис Бёрден}}
{{Рөлдерде|Рэймонд Гринлиф||Монти Стэнтон}}
{{Рөлдерде|Уолтер Бёрк||Рафинад}}
{{Рөлдерде|Уилл Райт||Дольф Пилсбери}}
{{Рөлдерде|Грэндон Родс||Флойд Макэвой}}
{{Рөлдерде|Роберт Карнс||заң шығарушы &lt;small&gt;(титрде көрсетілмеген)&lt;/small&gt;}}
{{РөлдердеАсты}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}

{{Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы}}

[[Санат:1949 жылғы АҚШ фильмдері]]
[[Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер]]
[[Санат:Роберт Россен фильмдері]]
[[Санат:АҚШ драма-фильмдері]]
[[Санат:АҚШ ақ-қара түсті фильмдері]]
[[Санат:Үздік фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (фильмдер)]]
[[Санат:Columbia Pictures фильмдері]]
[[Санат:Нуар фильмдері]]
[[Санат:АҚШ фильмдерінің ұлттық тізілімі]]</text>
      <sha1>b6fp99zk0ag863ppuv8xbiykpmgfugx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Висконсин университеті – Уайтуотер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>790036</id>
    <revision>
      <id>3692616</id>
      <timestamp>2026-11-06T15:48:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Университет  |Аты                 = Висконсин университеті – Уайтуотер  |Қысқартылған аты    =   |Эмблемасы           = Wisconsin whitewater univ seal.png  |Сурет               = UW-Whitewater logo 2c lead hortizontal.svg  |Шынайы аты          =   |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Whitewater  |Бұрынғы атауы       = Уайтуотер педа...</comment>
      <origin>3692616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4645" sha1="p4ses3ggzj9j6bj46hrr4l9c3x3oxsh" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин университеті – Уайтуотер
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = Wisconsin whitewater univ seal.png
 |Сурет               = UW-Whitewater logo 2c lead hortizontal.svg
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Whitewater
 |Бұрынғы атауы       = Уайтуотер педагогикалық мектебі (1868–1927)&lt;br&gt;Уайтуотер мұғалімдер колледжі (1927–1951)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік колледжі – Уайтуотер (1951–1964)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік университеті – Уайтуотер (1964–1971)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[21 сәуір]] [[1868 жыл|1868]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = Кори А. Кинг
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 11 631 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=collegeportraits&gt;{{cite web |title=University of Wisconsin-Whitewater|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=university+of+wisconsin&amp;s=all&amp;id=240189#enrolmt|publisher=National Center for Education Statistics}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 9997 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=&quot;collegeportraits&quot; /&gt;
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = шалғай шағын қала&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=Whitewater&amp;s=all&amp;id=240189|title=University of Wisconsin-Whitewater}}&lt;/ref&gt;; 400 акр (шамамен 1,62 км²)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uww.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 50 |lat_sec = 18
 |lon_dir = W |lon_deg = 88 |lon_min = 44 |lon_sec = 36
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин университеті – Уайтуотер''' ('''UW–Whitewater''' немесе '''UWW''') — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кіреді. 2024 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте бакалавриаттың 47 мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 13 бағдарламасы ұсынылады. Онда шамамен 11 000 студент білім алады.&lt;ref name=&quot;Royal Purple News&quot;&gt;{{cite news |date=December 11, 2024 |title=Current Enrollment Statistics, Fall 2024 |url=https://www.uww.edu/documents/registrar/Reports-Statistics/Enrollment/EnrollmentStatistics2247.pdf |access-date=December 12, 2024 |newspaper=University of Wisconsin-Whitewater, Office of the Registrar |pages=16}}&lt;/ref&gt; Университетте шамамен 1400 оқытушы мен қызметкер жұмыс істейді, ал студенттер АҚШ-тың 40-қа жуық штаты мен 30 елінен келген.&lt;ref name=&quot;Milwaukee Journal Sentinel&quot;&gt;{{cite web|title=Top Work Places – University Of Wisconsin-Whitewater |url=http://www.topworkplaces.com/frontend.php/regional-list/company/jsonline/university-of-wiscon|publisher=Milwaukee Journal Sentinel|access-date=February 12, 2016}}&lt;/ref&gt; Университет [[Джейнсвилл (Висконсин)|Джейнсвилл]] қаласында орналасқан екі жылдық [[Роктағы Висконсин университеті – Уайтуотер]] кампусын басқарады.</text>
      <sha1>p4ses3ggzj9j6bj46hrr4l9c3x3oxsh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692617</id>
      <parentid>3692616</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:50:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4702" sha1="1dbfuag76s67cjb0b0eodigitn94ak8" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин университеті – Уайтуотер
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = Wisconsin whitewater univ seal.png
 |Сурет               = UW-Whitewater logo 2c lead hortizontal.svg
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Whitewater
 |Бұрынғы атауы       = Уайтуотер педагогикалық мектебі (1868–1927)&lt;br&gt;Уайтуотер мұғалімдер колледжі (1927–1951)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік колледжі – Уайтуотер (1951–1964)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік университеті – Уайтуотер (1964–1971)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[21 сәуір]] [[1868 жыл|1868]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = Кори А. Кинг
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 11 631 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=collegeportraits&gt;{{cite web |title=University of Wisconsin-Whitewater|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=university+of+wisconsin&amp;s=all&amp;id=240189#enrolmt|publisher=National Center for Education Statistics}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 9997 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=&quot;collegeportraits&quot; /&gt;
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = шалғай шағын қала&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=Whitewater&amp;s=all&amp;id=240189|title=University of Wisconsin-Whitewater}}&lt;/ref&gt;; 400 акр (шамамен 1,62 км²)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uww.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 50 |lat_sec = 18
 |lon_dir = W |lon_deg = 88 |lon_min = 44 |lon_sec = 36
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин университеті – Уайтуотер''' ('''UW–Whitewater''' немесе '''UWW''') — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кіреді. 2024 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте бакалавриаттың 47 мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 13 бағдарламасы ұсынылады. Онда шамамен 11 000 студент білім алады.&lt;ref name=&quot;Royal Purple News&quot;&gt;{{cite news |date=December 11, 2024 |title=Current Enrollment Statistics, Fall 2024 |url=https://www.uww.edu/documents/registrar/Reports-Statistics/Enrollment/EnrollmentStatistics2247.pdf |access-date=December 12, 2024 |newspaper=University of Wisconsin-Whitewater, Office of the Registrar |pages=16}}&lt;/ref&gt; Университетте шамамен 1400 оқытушы мен қызметкер жұмыс істейді, ал студенттер АҚШ-тың 40-қа жуық штаты мен 30 елінен келген.&lt;ref name=&quot;Milwaukee Journal Sentinel&quot;&gt;{{cite web|title=Top Work Places – University Of Wisconsin-Whitewater |url=http://www.topworkplaces.com/frontend.php/regional-list/company/jsonline/university-of-wiscon|publisher=Milwaukee Journal Sentinel|access-date=February 12, 2016}}&lt;/ref&gt; Университет [[Джейнсвилл (Висконсин)|Джейнсвилл]] қаласында орналасқан екі жылдық [[Роктағы Висконсин университеті – Уайтуотер]] кампусын басқарады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>1dbfuag76s67cjb0b0eodigitn94ak8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692619</id>
      <parentid>3692617</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:52:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4722" sha1="8enyrerfvfyb589j1qeasmpb54n9n3c" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин университеті – Уайтуотер
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = Wisconsin whitewater univ seal.png
 |Сурет               = UW-Whitewater logo 2c lead hortizontal.svg
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Whitewater
 |Бұрынғы атауы       = Уайтуотер педагогикалық мектебі (1868–1927)&lt;br&gt;Уайтуотер мұғалімдер колледжі (1927–1951)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік колледжі – Уайтуотер (1951–1964)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік университеті – Уайтуотер (1964–1971)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[21 сәуір]] [[1868 жыл|1868]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = Кори А. Кинг
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 11 631 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=collegeportraits&gt;{{cite web |title=University of Wisconsin-Whitewater|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=university+of+wisconsin&amp;s=all&amp;id=240189#enrolmt|publisher=National Center for Education Statistics}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 9997 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=&quot;collegeportraits&quot; /&gt;
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = шалғай шағын қала&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=Whitewater&amp;s=all&amp;id=240189|title=University of Wisconsin-Whitewater}}&lt;/ref&gt;; 400 акр (шамамен 1,62 км²)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uww.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 50 |lat_sec = 18
 |lon_dir = W |lon_deg = 88 |lon_min = 44 |lon_sec = 36
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин университеті – Уайтуотер''' ('''UW–Whitewater''' немесе '''UWW''') — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кіреді. 2024 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте бакалавриаттың 47 мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 13 бағдарламасы ұсынылады. Онда шамамен 11 000 студент білім алады.&lt;ref name=&quot;Royal Purple News&quot;&gt;{{cite news |date=December 11, 2024 |title=Current Enrollment Statistics, Fall 2024 |url=https://www.uww.edu/documents/registrar/Reports-Statistics/Enrollment/EnrollmentStatistics2247.pdf |access-date=December 12, 2024 |newspaper=University of Wisconsin-Whitewater, Office of the Registrar |pages=16}}&lt;/ref&gt; Университетте шамамен 1400 оқытушы мен қызметкер жұмыс істейді, ал студенттер АҚШ-тың 40-қа жуық штаты мен 30 елінен келген.&lt;ref name=&quot;Milwaukee Journal Sentinel&quot;&gt;{{cite web|title=Top Work Places – University Of Wisconsin-Whitewater |url=http://www.topworkplaces.com/frontend.php/regional-list/company/jsonline/university-of-wiscon|publisher=Milwaukee Journal Sentinel|access-date=February 12, 2016}}&lt;/ref&gt; Университет [[Джейнсвилл (Висконсин)|Джейнсвилл]] қаласында орналасқан екі жылдық [[Роктағы Висконсин университеті – Уайтуотер]] кампусын басқарады.

== Тарихы ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>8enyrerfvfyb589j1qeasmpb54n9n3c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692620</id>
      <parentid>3692619</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:54:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4737" sha1="4geiqzs4z32027thtspn7cx2qp32g0m" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин университеті – Уайтуотер
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = Wisconsin whitewater univ seal.png
 |Сурет               = [[Сурет:UW-Whitewater logo 2c lead hortizontal.svg]]
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Whitewater
 |Бұрынғы атауы       = Уайтуотер педагогикалық мектебі (1868–1927)&lt;br&gt;Уайтуотер мұғалімдер колледжі (1927–1951)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік колледжі – Уайтуотер (1951–1964)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік университеті – Уайтуотер (1964–1971)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[21 сәуір]] [[1868 жыл|1868]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = Кори А. Кинг
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 11 631 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=collegeportraits&gt;{{cite web |title=University of Wisconsin-Whitewater|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=university+of+wisconsin&amp;s=all&amp;id=240189#enrolmt|publisher=National Center for Education Statistics}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 9997 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=&quot;collegeportraits&quot; /&gt;
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = шалғай шағын қала&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=Whitewater&amp;s=all&amp;id=240189|title=University of Wisconsin-Whitewater}}&lt;/ref&gt;; 400 акр (шамамен 1,62 км²)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uww.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 50 |lat_sec = 18
 |lon_dir = W |lon_deg = 88 |lon_min = 44 |lon_sec = 36
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин университеті – Уайтуотер''' ('''UW–Whitewater''' немесе '''UWW''') — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кіреді. 2024 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте бакалавриаттың 47 мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 13 бағдарламасы ұсынылады. Онда шамамен 11 000 студент білім алады.&lt;ref name=&quot;Royal Purple News&quot;&gt;{{cite news |date=December 11, 2024 |title=Current Enrollment Statistics, Fall 2024 |url=https://www.uww.edu/documents/registrar/Reports-Statistics/Enrollment/EnrollmentStatistics2247.pdf |access-date=December 12, 2024 |newspaper=University of Wisconsin-Whitewater, Office of the Registrar |pages=16}}&lt;/ref&gt; Университетте шамамен 1400 оқытушы мен қызметкер жұмыс істейді, ал студенттер АҚШ-тың 40-қа жуық штаты мен 30 елінен келген.&lt;ref name=&quot;Milwaukee Journal Sentinel&quot;&gt;{{cite web|title=Top Work Places – University Of Wisconsin-Whitewater |url=http://www.topworkplaces.com/frontend.php/regional-list/company/jsonline/university-of-wiscon|publisher=Milwaukee Journal Sentinel|access-date=February 12, 2016}}&lt;/ref&gt; Университет [[Джейнсвилл (Висконсин)|Джейнсвилл]] қаласында орналасқан екі жылдық [[Роктағы Висконсин университеті – Уайтуотер]] кампусын басқарады.

== Тарихы ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>4geiqzs4z32027thtspn7cx2qp32g0m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692621</id>
      <parentid>3692620</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:55:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4752" sha1="075282mc1r8luvxh4r0o7yhyizqsl9m" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин университеті – Уайтуотер
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = [[Сурет:Wisconsin whitewater univ seal.png]]
 |Сурет               = [[Сурет:UW-Whitewater logo 2c lead hortizontal.svg]]
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Whitewater
 |Бұрынғы атауы       = Уайтуотер педагогикалық мектебі (1868–1927)&lt;br&gt;Уайтуотер мұғалімдер колледжі (1927–1951)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік колледжі – Уайтуотер (1951–1964)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік университеті – Уайтуотер (1964–1971)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[21 сәуір]] [[1868 жыл|1868]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = Кори А. Кинг
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 11 631 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=collegeportraits&gt;{{cite web |title=University of Wisconsin-Whitewater|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=university+of+wisconsin&amp;s=all&amp;id=240189#enrolmt|publisher=National Center for Education Statistics}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 9997 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=&quot;collegeportraits&quot; /&gt;
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = шалғай шағын қала&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=Whitewater&amp;s=all&amp;id=240189|title=University of Wisconsin-Whitewater}}&lt;/ref&gt;; 400 акр (шамамен 1,62 км²)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uww.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 50 |lat_sec = 18
 |lon_dir = W |lon_deg = 88 |lon_min = 44 |lon_sec = 36
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин университеті – Уайтуотер''' ('''UW–Whitewater''' немесе '''UWW''') — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кіреді. 2024 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте бакалавриаттың 47 мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 13 бағдарламасы ұсынылады. Онда шамамен 11 000 студент білім алады.&lt;ref name=&quot;Royal Purple News&quot;&gt;{{cite news |date=December 11, 2024 |title=Current Enrollment Statistics, Fall 2024 |url=https://www.uww.edu/documents/registrar/Reports-Statistics/Enrollment/EnrollmentStatistics2247.pdf |access-date=December 12, 2024 |newspaper=University of Wisconsin-Whitewater, Office of the Registrar |pages=16}}&lt;/ref&gt; Университетте шамамен 1400 оқытушы мен қызметкер жұмыс істейді, ал студенттер АҚШ-тың 40-қа жуық штаты мен 30 елінен келген.&lt;ref name=&quot;Milwaukee Journal Sentinel&quot;&gt;{{cite web|title=Top Work Places – University Of Wisconsin-Whitewater |url=http://www.topworkplaces.com/frontend.php/regional-list/company/jsonline/university-of-wiscon|publisher=Milwaukee Journal Sentinel|access-date=February 12, 2016}}&lt;/ref&gt; Университет [[Джейнсвилл (Висконсин)|Джейнсвилл]] қаласында орналасқан екі жылдық [[Роктағы Висконсин университеті – Уайтуотер]] кампусын басқарады.

== Тарихы ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>075282mc1r8luvxh4r0o7yhyizqsl9m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692623</id>
      <parentid>3692621</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:56:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4703" sha1="ajuqw5xt00mhxscxjxbga2ohidksv4i" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин университеті – Уайтуотер
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = [[Сурет:UW-Whitewater logo 2c lead hortizontal.svg]]
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Whitewater
 |Бұрынғы атауы       = Уайтуотер педагогикалық мектебі (1868–1927)&lt;br&gt;Уайтуотер мұғалімдер колледжі (1927–1951)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік колледжі – Уайтуотер (1951–1964)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік университеті – Уайтуотер (1964–1971)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[21 сәуір]] [[1868 жыл|1868]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = Кори А. Кинг
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 11 631 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=collegeportraits&gt;{{cite web |title=University of Wisconsin-Whitewater|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=university+of+wisconsin&amp;s=all&amp;id=240189#enrolmt|publisher=National Center for Education Statistics}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 9997 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=&quot;collegeportraits&quot; /&gt;
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = шалғай шағын қала&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=Whitewater&amp;s=all&amp;id=240189|title=University of Wisconsin-Whitewater}}&lt;/ref&gt;; 400 акр (шамамен 1,62 км²)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uww.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 50 |lat_sec = 18
 |lon_dir = W |lon_deg = 88 |lon_min = 44 |lon_sec = 36
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин университеті – Уайтуотер''' ('''UW–Whitewater''' немесе '''UWW''') — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кіреді. 2024 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте бакалавриаттың 47 мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 13 бағдарламасы ұсынылады. Онда шамамен 11 000 студент білім алады.&lt;ref name=&quot;Royal Purple News&quot;&gt;{{cite news |date=December 11, 2024 |title=Current Enrollment Statistics, Fall 2024 |url=https://www.uww.edu/documents/registrar/Reports-Statistics/Enrollment/EnrollmentStatistics2247.pdf |access-date=December 12, 2024 |newspaper=University of Wisconsin-Whitewater, Office of the Registrar |pages=16}}&lt;/ref&gt; Университетте шамамен 1400 оқытушы мен қызметкер жұмыс істейді, ал студенттер АҚШ-тың 40-қа жуық штаты мен 30 елінен келген.&lt;ref name=&quot;Milwaukee Journal Sentinel&quot;&gt;{{cite web|title=Top Work Places – University Of Wisconsin-Whitewater |url=http://www.topworkplaces.com/frontend.php/regional-list/company/jsonline/university-of-wiscon|publisher=Milwaukee Journal Sentinel|access-date=February 12, 2016}}&lt;/ref&gt; Университет [[Джейнсвилл (Висконсин)|Джейнсвилл]] қаласында орналасқан екі жылдық [[Роктағы Висконсин университеті – Уайтуотер]] кампусын басқарады.

== Тарихы ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>ajuqw5xt00mhxscxjxbga2ohidksv4i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692628</id>
      <parentid>3692623</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T16:02:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3692628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7979" sha1="qpuzarr3adxgz8pfzgpu13eldq4yvyl" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин университеті – Уайтуотер
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = [[Сурет:UW-Whitewater logo 2c lead hortizontal.svg]]
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Whitewater
 |Бұрынғы атауы       = Уайтуотер педагогикалық мектебі (1868–1927)&lt;br&gt;Уайтуотер мұғалімдер колледжі (1927–1951)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік колледжі – Уайтуотер (1951–1964)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік университеті – Уайтуотер (1964–1971)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[21 сәуір]] [[1868 жыл|1868]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = Кори А. Кинг
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 11 631 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=collegeportraits&gt;{{cite web |title=University of Wisconsin-Whitewater|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=university+of+wisconsin&amp;s=all&amp;id=240189#enrolmt|publisher=National Center for Education Statistics}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 9997 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=&quot;collegeportraits&quot; /&gt;
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = шалғай шағын қала&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=Whitewater&amp;s=all&amp;id=240189|title=University of Wisconsin-Whitewater}}&lt;/ref&gt;; 400 акр (шамамен 1,62 км²)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uww.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 50 |lat_sec = 18
 |lon_dir = W |lon_deg = 88 |lon_min = 44 |lon_sec = 36
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин университеті – Уайтуотер''' ('''UW–Whitewater''' немесе '''UWW''') — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кіреді. 2024 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте бакалавриаттың 47 мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 13 бағдарламасы ұсынылады. Онда шамамен 11 000 студент білім алады.&lt;ref name=&quot;Royal Purple News&quot;&gt;{{cite news |date=December 11, 2024 |title=Current Enrollment Statistics, Fall 2024 |url=https://www.uww.edu/documents/registrar/Reports-Statistics/Enrollment/EnrollmentStatistics2247.pdf |access-date=December 12, 2024 |newspaper=University of Wisconsin-Whitewater, Office of the Registrar |pages=16}}&lt;/ref&gt; Университетте шамамен 1400 оқытушы мен қызметкер жұмыс істейді, ал студенттер АҚШ-тың 40-қа жуық штаты мен 30 елінен келген.&lt;ref name=&quot;Milwaukee Journal Sentinel&quot;&gt;{{cite web|title=Top Work Places – University Of Wisconsin-Whitewater |url=http://www.topworkplaces.com/frontend.php/regional-list/company/jsonline/university-of-wiscon|publisher=Milwaukee Journal Sentinel|access-date=February 12, 2016}}&lt;/ref&gt; Университет [[Джейнсвилл (Висконсин)|Джейнсвилл]] қаласында орналасқан екі жылдық [[Роктағы Висконсин университеті – Уайтуотер]] кампусын басқарады.

== Тарихы ==
1868 жылғы 21 сәуірде оқу орны «Уайтуотер педагогикалық мектебі» деп аталып, 1870 жылғы маусымда алғашқы мұғалім түлектерін даярлап шығарды.

Оқу орнының ерекше дәстүрлерінің бірі «Студенттер күні» болды. Оқу кезеңіндегі бір күні оқытушылар ешқандай алдын ала ескертусіз сабаққа келмейтін. Студенттер бұл күннің «Студенттер күні» екенін түсінгеннен кейін өз араларынан президент пен оқытушыларды сайлап, сол күнгі оқу орнының қалыпты міндеттерін өздері атқаратын. Жыл сайынғы анықтамалықта «Студенттер күнінің» мақсаты былай түсіндірілген: «Оқу орнын осылайша студенттердің басқаруына берудің мақсаты — олардың адамгершілік тәрбиесін, ұйымдастырушылық қабілетін және өз ісіне деген адалдығын сынау».&lt;ref&gt;{{cite book|last=Salisbury|first=Albert|title=Historical sketches of the first quarter-century of the State Normal School at Whitewater, Wisconsin|date=1893|publisher=Tracy, Gibbs, &amp; Co|pages=198|url=https://books.google.com/books?id=Td4KAAAAIAAJ&amp;q=university+of+wisconsin+whitewater+history+normal+school}}&lt;/ref&gt;

1927 жылы оқу орнына педагогика саласында бакалавр дәрежесін беру құқығы беріліп, атауы «Уайтуотер мұғалімдер колледжі» болып өзгертілді. 1951 жылы гуманитарлық ғылымдар бағдарламалары енгізілгеннен кейін оқу орны «Висконсин мемлекеттік колледжі – Уайтуотер» деп аталды. Ал 1964 жылы оған мемлекеттік университет мәртебесі беріліп, атауы «Висконсин мемлекеттік университеті – Уайтуотер» болып өзгертілді.

1971 жылы бұрынғы Висконсин университеті мен Висконсин мемлекеттік университеттері біріктірілгеннен кейін оқу орны [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кірді. Сол уақыттан бері ол «Висконсин университеті – Уайтуотер» деп аталады.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Pope|first=Emily|title=University of Wisconsin System Overview|url=http://legis.wisconsin.gov/lfb/publications/Informational-Papers/Documents/2013/33_UW%20overview.pdf|publisher=Wisconsin Legislative Fiscal Bureau|access-date=May 23, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141031154129/http://legis.wisconsin.gov/lfb/publications/Informational-Papers/Documents/2013/33_UW%20overview.pdf|archive-date=October 31, 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>qpuzarr3adxgz8pfzgpu13eldq4yvyl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692629</id>
      <parentid>3692628</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T16:06:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3692629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12172" sha1="05kkokmhhjfknzg8vvukdu7np7zmsd9" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин университеті – Уайтуотер
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = [[Сурет:UW-Whitewater logo 2c lead hortizontal.svg]]
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Whitewater
 |Бұрынғы атауы       = Уайтуотер педагогикалық мектебі (1868–1927)&lt;br&gt;Уайтуотер мұғалімдер колледжі (1927–1951)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік колледжі – Уайтуотер (1951–1964)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік университеті – Уайтуотер (1964–1971)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[21 сәуір]] [[1868 жыл|1868]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = Кори А. Кинг
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 11 631 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=collegeportraits&gt;{{cite web |title=University of Wisconsin-Whitewater|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=university+of+wisconsin&amp;s=all&amp;id=240189#enrolmt|publisher=National Center for Education Statistics}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 9997 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=&quot;collegeportraits&quot; /&gt;
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = шалғай шағын қала&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=Whitewater&amp;s=all&amp;id=240189|title=University of Wisconsin-Whitewater}}&lt;/ref&gt;; 400 акр (шамамен 1,62 км²)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uww.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 50 |lat_sec = 18
 |lon_dir = W |lon_deg = 88 |lon_min = 44 |lon_sec = 36
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин университеті – Уайтуотер''' ('''UW–Whitewater''' немесе '''UWW''') — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кіреді. 2024 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте бакалавриаттың 47 мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 13 бағдарламасы ұсынылады. Онда шамамен 11 000 студент білім алады.&lt;ref name=&quot;Royal Purple News&quot;&gt;{{cite news |date=December 11, 2024 |title=Current Enrollment Statistics, Fall 2024 |url=https://www.uww.edu/documents/registrar/Reports-Statistics/Enrollment/EnrollmentStatistics2247.pdf |access-date=December 12, 2024 |newspaper=University of Wisconsin-Whitewater, Office of the Registrar |pages=16}}&lt;/ref&gt; Университетте шамамен 1400 оқытушы мен қызметкер жұмыс істейді, ал студенттер АҚШ-тың 40-қа жуық штаты мен 30 елінен келген.&lt;ref name=&quot;Milwaukee Journal Sentinel&quot;&gt;{{cite web|title=Top Work Places – University Of Wisconsin-Whitewater |url=http://www.topworkplaces.com/frontend.php/regional-list/company/jsonline/university-of-wiscon|publisher=Milwaukee Journal Sentinel|access-date=February 12, 2016}}&lt;/ref&gt; Университет [[Джейнсвилл (Висконсин)|Джейнсвилл]] қаласында орналасқан екі жылдық [[Роктағы Висконсин университеті – Уайтуотер]] кампусын басқарады.

== Тарихы ==
1868 жылғы 21 сәуірде оқу орны «Уайтуотер педагогикалық мектебі» деп аталып, 1870 жылғы маусымда алғашқы мұғалім түлектерін даярлап шығарды.

Оқу орнының ерекше дәстүрлерінің бірі «Студенттер күні» болды. Оқу кезеңіндегі бір күні оқытушылар ешқандай алдын ала ескертусіз сабаққа келмейтін. Студенттер бұл күннің «Студенттер күні» екенін түсінгеннен кейін өз араларынан президент пен оқытушыларды сайлап, сол күнгі оқу орнының қалыпты міндеттерін өздері атқаратын. Жыл сайынғы анықтамалықта «Студенттер күнінің» мақсаты былай түсіндірілген: «Оқу орнын осылайша студенттердің басқаруына берудің мақсаты — олардың адамгершілік тәрбиесін, ұйымдастырушылық қабілетін және өз ісіне деген адалдығын сынау».&lt;ref&gt;{{cite book|last=Salisbury|first=Albert|title=Historical sketches of the first quarter-century of the State Normal School at Whitewater, Wisconsin|date=1893|publisher=Tracy, Gibbs, &amp; Co|pages=198|url=https://books.google.com/books?id=Td4KAAAAIAAJ&amp;q=university+of+wisconsin+whitewater+history+normal+school}}&lt;/ref&gt;

1927 жылы оқу орнына педагогика саласында бакалавр дәрежесін беру құқығы беріліп, атауы «Уайтуотер мұғалімдер колледжі» болып өзгертілді. 1951 жылы гуманитарлық ғылымдар бағдарламалары енгізілгеннен кейін оқу орны «Висконсин мемлекеттік колледжі – Уайтуотер» деп аталды. Ал 1964 жылы оған мемлекеттік университет мәртебесі беріліп, атауы «Висконсин мемлекеттік университеті – Уайтуотер» болып өзгертілді.

1971 жылы бұрынғы Висконсин университеті мен Висконсин мемлекеттік университеттері біріктірілгеннен кейін оқу орны [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кірді. Сол уақыттан бері ол «Висконсин университеті – Уайтуотер» деп аталады.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Pope|first=Emily|title=University of Wisconsin System Overview|url=http://legis.wisconsin.gov/lfb/publications/Informational-Papers/Documents/2013/33_UW%20overview.pdf|publisher=Wisconsin Legislative Fiscal Bureau|access-date=May 23, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141031154129/http://legis.wisconsin.gov/lfb/publications/Informational-Papers/Documents/2013/33_UW%20overview.pdf|archive-date=October 31, 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Кампус ==
[[Сурет:Image Old Main.jpeg|thumb|Хайер-холл (Олд-Мейн)]]
[[Сурет:UWW-LogCabin.JPG|thumb|1846 жылы салынған [[Халверсон бөрене үйі]] Висконсин университеті – Уайтуотер кампусында орналасқан]]

Висконсин университеті – Уайтуотер кампусы Висконсин штатының оңтүстік-шығысында 400 акр (шамамен 162 гектар) аумақты алып жатыр. Университет кампусының басты тарихи нысаны болған Олд-Мейн ғимараты 1970 жылғы 7 ақпанда өрт салдарынан қирады. Ол оқу орнының ең көне ғимараты әрі бастапқы кампус құрамынан сақталған жалғыз құрылыс болатын. Қазіргі уақытта Хайер-холл деп аталатын Олд-Мейннің шығыс қанаты ғана сақталған. Онда оқу аудиториялары мен дәріс залдарынан бөлек, университеттің көптеген әкімшілік кеңселері орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Edgar|first=Kayla|title=History Recalled|url=http://royalpurplenews.com/?p=11674|access-date=May 23, 2014|newspaper=Royal Purple}}&lt;/ref&gt; Олд-Мейн ғимаратын қиратқан өрттен кейін оның карильон қоңырауы алынып, Түлектер орталығының алдына орнатылды. Қазіргі уақытта электрондық карильон жүйесінің қоңыраулары күн сайын белгілі бір уақыт аралықтарында соғылады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/news/archive/2009-10-carillon-bells|title=Carillon bell system dedicated Nov. 2|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt;

Джеймс Р. Коннор атындағы университет орталығы кампустың орталық бөлігінде орналасқан. «UC» деп аталатын орталықта боулинг залы, көркемсурет галереясы, жанды музыка орындауға арналған сахна, кофехана және бірнеше тамақтану орны бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/uc|title=University Center - University of Wisconsin Whitewater|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt; Янг аудиториясы — кампустағы сахналық өнерге арналған ең ірі нысан. Онда би, музыка, театр, комедиялық қойылымдар және университеттің басқа да іс-шаралары өткізіледі.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/youngauditorium/about|title=About Us - University of Wisconsin-Whitewater|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt; Висконсин университеті – Уайтуотердің табиғи қорығы кампустың солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Аумағы 110 акр (шамамен 45 гектар) болатын қорық орманды алқаптар, сулы-батпақты жерлер және прериялар сияқты әртүрлі экожүйелерден тұрады. Қорық ашық аспан астындағы оқу аудиториясы мен зертхана қызметін атқарумен қатар, жүгіруге, жаяу серуендеуге, шаңғымен жүгіруге және велосипед тебуге арналған демалыс жолдарымен жабдықталған.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.w3wellness.org/wp-content/uploads/2015/12/Nature-Preserve-Information.pdf |title=Archived copy |access-date=February 11, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215144440/http://www.w3wellness.org/wp-content/uploads/2015/12/Nature-Preserve-Information.pdf |archive-date=February 15, 2016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>05kkokmhhjfknzg8vvukdu7np7zmsd9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692630</id>
      <parentid>3692629</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T16:11:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кампус */</comment>
      <origin>3692630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16234" sha1="ouv1sj8ie665o2h7v5poa8s6uot69xb" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин университеті – Уайтуотер
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = [[Сурет:UW-Whitewater logo 2c lead hortizontal.svg]]
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Whitewater
 |Бұрынғы атауы       = Уайтуотер педагогикалық мектебі (1868–1927)&lt;br&gt;Уайтуотер мұғалімдер колледжі (1927–1951)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік колледжі – Уайтуотер (1951–1964)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік университеті – Уайтуотер (1964–1971)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[21 сәуір]] [[1868 жыл|1868]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = Кори А. Кинг
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 11 631 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=collegeportraits&gt;{{cite web |title=University of Wisconsin-Whitewater|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=university+of+wisconsin&amp;s=all&amp;id=240189#enrolmt|publisher=National Center for Education Statistics}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 9997 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=&quot;collegeportraits&quot; /&gt;
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = шалғай шағын қала&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=Whitewater&amp;s=all&amp;id=240189|title=University of Wisconsin-Whitewater}}&lt;/ref&gt;; 400 акр (шамамен 1,62 км²)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uww.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 50 |lat_sec = 18
 |lon_dir = W |lon_deg = 88 |lon_min = 44 |lon_sec = 36
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин университеті – Уайтуотер''' ('''UW–Whitewater''' немесе '''UWW''') — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кіреді. 2024 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте бакалавриаттың 47 мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 13 бағдарламасы ұсынылады. Онда шамамен 11 000 студент білім алады.&lt;ref name=&quot;Royal Purple News&quot;&gt;{{cite news |date=December 11, 2024 |title=Current Enrollment Statistics, Fall 2024 |url=https://www.uww.edu/documents/registrar/Reports-Statistics/Enrollment/EnrollmentStatistics2247.pdf |access-date=December 12, 2024 |newspaper=University of Wisconsin-Whitewater, Office of the Registrar |pages=16}}&lt;/ref&gt; Университетте шамамен 1400 оқытушы мен қызметкер жұмыс істейді, ал студенттер АҚШ-тың 40-қа жуық штаты мен 30 елінен келген.&lt;ref name=&quot;Milwaukee Journal Sentinel&quot;&gt;{{cite web|title=Top Work Places – University Of Wisconsin-Whitewater |url=http://www.topworkplaces.com/frontend.php/regional-list/company/jsonline/university-of-wiscon|publisher=Milwaukee Journal Sentinel|access-date=February 12, 2016}}&lt;/ref&gt; Университет [[Джейнсвилл (Висконсин)|Джейнсвилл]] қаласында орналасқан екі жылдық [[Роктағы Висконсин университеті – Уайтуотер]] кампусын басқарады.

== Тарихы ==
1868 жылғы 21 сәуірде оқу орны «Уайтуотер педагогикалық мектебі» деп аталып, 1870 жылғы маусымда алғашқы мұғалім түлектерін даярлап шығарды.

Оқу орнының ерекше дәстүрлерінің бірі «Студенттер күні» болды. Оқу кезеңіндегі бір күні оқытушылар ешқандай алдын ала ескертусіз сабаққа келмейтін. Студенттер бұл күннің «Студенттер күні» екенін түсінгеннен кейін өз араларынан президент пен оқытушыларды сайлап, сол күнгі оқу орнының қалыпты міндеттерін өздері атқаратын. Жыл сайынғы анықтамалықта «Студенттер күнінің» мақсаты былай түсіндірілген: «Оқу орнын осылайша студенттердің басқаруына берудің мақсаты — олардың адамгершілік тәрбиесін, ұйымдастырушылық қабілетін және өз ісіне деген адалдығын сынау».&lt;ref&gt;{{cite book|last=Salisbury|first=Albert|title=Historical sketches of the first quarter-century of the State Normal School at Whitewater, Wisconsin|date=1893|publisher=Tracy, Gibbs, &amp; Co|pages=198|url=https://books.google.com/books?id=Td4KAAAAIAAJ&amp;q=university+of+wisconsin+whitewater+history+normal+school}}&lt;/ref&gt;

1927 жылы оқу орнына педагогика саласында бакалавр дәрежесін беру құқығы беріліп, атауы «Уайтуотер мұғалімдер колледжі» болып өзгертілді. 1951 жылы гуманитарлық ғылымдар бағдарламалары енгізілгеннен кейін оқу орны «Висконсин мемлекеттік колледжі – Уайтуотер» деп аталды. Ал 1964 жылы оған мемлекеттік университет мәртебесі беріліп, атауы «Висконсин мемлекеттік университеті – Уайтуотер» болып өзгертілді.

1971 жылы бұрынғы Висконсин университеті мен Висконсин мемлекеттік университеттері біріктірілгеннен кейін оқу орны [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кірді. Сол уақыттан бері ол «Висконсин университеті – Уайтуотер» деп аталады.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Pope|first=Emily|title=University of Wisconsin System Overview|url=http://legis.wisconsin.gov/lfb/publications/Informational-Papers/Documents/2013/33_UW%20overview.pdf|publisher=Wisconsin Legislative Fiscal Bureau|access-date=May 23, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141031154129/http://legis.wisconsin.gov/lfb/publications/Informational-Papers/Documents/2013/33_UW%20overview.pdf|archive-date=October 31, 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Кампус ==
[[Сурет:Image Old Main.jpeg|thumb|Хайер-холл (Олд-Мейн)]]
[[Сурет:UWW-LogCabin.JPG|thumb|1846 жылы салынған [[Халверсон бөрене үйі]] Висконсин университеті – Уайтуотер кампусында орналасқан]]

Висконсин университеті – Уайтуотер кампусы Висконсин штатының оңтүстік-шығысында 400 акр (шамамен 162 гектар) аумақты алып жатыр. Университет кампусының басты тарихи нысаны болған Олд-Мейн ғимараты 1970 жылғы 7 ақпанда өрт салдарынан қирады. Ол оқу орнының ең көне ғимараты әрі бастапқы кампус құрамынан сақталған жалғыз құрылыс болатын. Қазіргі уақытта Хайер-холл деп аталатын Олд-Мейннің шығыс қанаты ғана сақталған. Онда оқу аудиториялары мен дәріс залдарынан бөлек, университеттің көптеген әкімшілік кеңселері орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Edgar|first=Kayla|title=History Recalled|url=http://royalpurplenews.com/?p=11674|access-date=May 23, 2014|newspaper=Royal Purple}}&lt;/ref&gt; Олд-Мейн ғимаратын қиратқан өрттен кейін оның карильон қоңырауы алынып, Түлектер орталығының алдына орнатылды. Қазіргі уақытта электрондық карильон жүйесінің қоңыраулары күн сайын белгілі бір уақыт аралықтарында соғылады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/news/archive/2009-10-carillon-bells|title=Carillon bell system dedicated Nov. 2|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt;

Джеймс Р. Коннор атындағы университет орталығы кампустың орталық бөлігінде орналасқан. «UC» деп аталатын орталықта боулинг залы, көркемсурет галереясы, жанды музыка орындауға арналған сахна, кофехана және бірнеше тамақтану орны бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/uc|title=University Center - University of Wisconsin Whitewater|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt; Янг аудиториясы — кампустағы сахналық өнерге арналған ең ірі нысан. Онда би, музыка, театр, комедиялық қойылымдар және университеттің басқа да іс-шаралары өткізіледі.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/youngauditorium/about|title=About Us - University of Wisconsin-Whitewater|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt; Висконсин университеті – Уайтуотердің табиғи қорығы кампустың солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Аумағы 110 акр (шамамен 45 гектар) болатын қорық орманды алқаптар, сулы-батпақты жерлер және прериялар сияқты әртүрлі экожүйелерден тұрады. Қорық ашық аспан астындағы оқу аудиториясы мен зертхана қызметін атқарумен қатар, жүгіруге, жаяу серуендеуге, шаңғымен жүгіруге және велосипед тебуге арналған демалыс жолдарымен жабдықталған.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.w3wellness.org/wp-content/uploads/2015/12/Nature-Preserve-Information.pdf |title=Archived copy |access-date=February 11, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215144440/http://www.w3wellness.org/wp-content/uploads/2015/12/Nature-Preserve-Information.pdf |archive-date=February 15, 2016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==Студенттік өмір==
Висконсин университеті – Уайтуотерде ресми түрде танылған 180-нен астам студенттік клуб пен ұйым бар.

===Студенттік өзін-өзі басқару===
Уайтуотер студенттік үкіметі (WSG) — студенттердің өзін-өзі басқару органы.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 12, 2024 |title=Whitewater Student Government |url=https://www.uww.edu/wsg |website=Whitewater Student Government}}&lt;/ref&gt; WSG екі тармақтан тұрады: президент басқаратын атқарушы билік және Сенат төрағасы басқаратын Сенат деп аталатын заң шығарушы билік. WSG Сенаты әр күзгі семестрде университеттің мақсатты студенттік алымының келесі жылға арналған мөлшері жөнінде ұсыныс әзірлеп, оны оқу орнының канцлеріне ұсынады. Бұл ұсынысты түпкілікті бекіту [[Висконсин университеттері жүйесінің Қамқоршылар кеңесі]]нің құзыретіне жатады. WSG-ге бөлінетін қаражат көлемі жөнінде ұсыныс жасау өкілеттігі Университеттің мақсатты алымдарын бөлу комитетіне (SUFAC) берілген.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Segregated University Fee Allocation Committee |url=https://www.uww.edu/sufac |access-date=December 12, 2024 |website=Segregated University Fee Allocation Committee}}&lt;/ref&gt;

===Студенттік бауырластық ұйымдар===
2024 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте ресми түрде танылған 24 студенттік бауырластық ұйым бар. Олар төрт түрлі кеңеске біріктірілген: Ерлер бауырластық ұйымдарының кеңесі (IFC), Мәдениетаралық бауырластық ұйымдар кеңесі (IGC), Ұлттық панэллиндік кеңес (NPHC) және Панэллиндік кеңес (PHC).&lt;ref&gt;{{cite web |title=UW-Whitewater Greek Life Guide |url=https://www.canva.com/design/DAFxE3LkhTU/QsQOS2uuwhZfhXpE00VanA/view?utm_content=DAFxE3LkhTU&amp;utm_campaign=designshare&amp;utm_medium=link&amp;utm_source=viewer |access-date=December 12, 2024 |publisher=University of Wisconsin-Whitewater, Greek Advising Team}}&lt;/ref&gt;

===Бұқаралық ақпарат құралдары===
''The Royal Purple'' — университеттің тәуелсіз студенттік газеті. Оның алғашқы саны 1901 жылы жарық көрді.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About Royal Purple|url=http://royalpurplenews.com/?page_id=2|publisher=Royal Purple News|access-date=May 26, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328073834/http://royalpurplenews.com/?page_id=2|archive-date=March 28, 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

UWW-TV — студенттер басқаратын университеттік телеарна. Ол жоғары айқындықтағы бейнеформатта 100.1 арнасында хабар таратады.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Home UWW-TV|url=http://uwwtv.org/|access-date=July 9, 2018}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар телеарна [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]] қаласы аумағында [[Charter Spectrum|Spectrum]] кабельдік желісінің 989-арнасында қолжетімді.

91.7 The Edge — 1966 жылдан бері Андерсен кітапханасынан хабар таратып келе жатқан студенттік радиостанция.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blogs.uww.edu/wsuw/about/|title=About - The Edge|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>ouv1sj8ie665o2h7v5poa8s6uot69xb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692631</id>
      <parentid>3692630</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T16:11:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16242" sha1="hafym3wu64pvmu07yowswx0ai3wey1h" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин университеті – Уайтуотер
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = [[Сурет:UW-Whitewater logo 2c lead hortizontal.svg]]
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Whitewater
 |Бұрынғы атауы       = Уайтуотер педагогикалық мектебі (1868–1927)&lt;br&gt;Уайтуотер мұғалімдер колледжі (1927–1951)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік колледжі – Уайтуотер (1951–1964)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік университеті – Уайтуотер (1964–1971)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[21 сәуір]] [[1868 жыл|1868]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = Кори А. Кинг
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 11 631 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=collegeportraits&gt;{{cite web |title=University of Wisconsin-Whitewater|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=university+of+wisconsin&amp;s=all&amp;id=240189#enrolmt|publisher=National Center for Education Statistics}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 9997 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=&quot;collegeportraits&quot; /&gt;
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = шалғай шағын қала&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=Whitewater&amp;s=all&amp;id=240189|title=University of Wisconsin-Whitewater}}&lt;/ref&gt;; 400 акр (шамамен 1,62 км²)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uww.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 50 |lat_sec = 18
 |lon_dir = W |lon_deg = 88 |lon_min = 44 |lon_sec = 36
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин университеті – Уайтуотер''' ('''UW–Whitewater''' немесе '''UWW''') — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кіреді. 2024 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте бакалавриаттың 47 мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 13 бағдарламасы ұсынылады. Онда шамамен 11 000 студент білім алады.&lt;ref name=&quot;Royal Purple News&quot;&gt;{{cite news |date=December 11, 2024 |title=Current Enrollment Statistics, Fall 2024 |url=https://www.uww.edu/documents/registrar/Reports-Statistics/Enrollment/EnrollmentStatistics2247.pdf |access-date=December 12, 2024 |newspaper=University of Wisconsin-Whitewater, Office of the Registrar |pages=16}}&lt;/ref&gt; Университетте шамамен 1400 оқытушы мен қызметкер жұмыс істейді, ал студенттер АҚШ-тың 40-қа жуық штаты мен 30 елінен келген.&lt;ref name=&quot;Milwaukee Journal Sentinel&quot;&gt;{{cite web|title=Top Work Places – University Of Wisconsin-Whitewater |url=http://www.topworkplaces.com/frontend.php/regional-list/company/jsonline/university-of-wiscon|publisher=Milwaukee Journal Sentinel|access-date=February 12, 2016}}&lt;/ref&gt; Университет [[Джейнсвилл (Висконсин)|Джейнсвилл]] қаласында орналасқан екі жылдық [[Роктағы Висконсин университеті – Уайтуотер]] кампусын басқарады.

== Тарихы ==
1868 жылғы 21 сәуірде оқу орны «Уайтуотер педагогикалық мектебі» деп аталып, 1870 жылғы маусымда алғашқы мұғалім түлектерін даярлап шығарды.

Оқу орнының ерекше дәстүрлерінің бірі «Студенттер күні» болды. Оқу кезеңіндегі бір күні оқытушылар ешқандай алдын ала ескертусіз сабаққа келмейтін. Студенттер бұл күннің «Студенттер күні» екенін түсінгеннен кейін өз араларынан президент пен оқытушыларды сайлап, сол күнгі оқу орнының қалыпты міндеттерін өздері атқаратын. Жыл сайынғы анықтамалықта «Студенттер күнінің» мақсаты былай түсіндірілген: «Оқу орнын осылайша студенттердің басқаруына берудің мақсаты — олардың адамгершілік тәрбиесін, ұйымдастырушылық қабілетін және өз ісіне деген адалдығын сынау».&lt;ref&gt;{{cite book|last=Salisbury|first=Albert|title=Historical sketches of the first quarter-century of the State Normal School at Whitewater, Wisconsin|date=1893|publisher=Tracy, Gibbs, &amp; Co|pages=198|url=https://books.google.com/books?id=Td4KAAAAIAAJ&amp;q=university+of+wisconsin+whitewater+history+normal+school}}&lt;/ref&gt;

1927 жылы оқу орнына педагогика саласында бакалавр дәрежесін беру құқығы беріліп, атауы «Уайтуотер мұғалімдер колледжі» болып өзгертілді. 1951 жылы гуманитарлық ғылымдар бағдарламалары енгізілгеннен кейін оқу орны «Висконсин мемлекеттік колледжі – Уайтуотер» деп аталды. Ал 1964 жылы оған мемлекеттік университет мәртебесі беріліп, атауы «Висконсин мемлекеттік университеті – Уайтуотер» болып өзгертілді.

1971 жылы бұрынғы Висконсин университеті мен Висконсин мемлекеттік университеттері біріктірілгеннен кейін оқу орны [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кірді. Сол уақыттан бері ол «Висконсин университеті – Уайтуотер» деп аталады.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Pope|first=Emily|title=University of Wisconsin System Overview|url=http://legis.wisconsin.gov/lfb/publications/Informational-Papers/Documents/2013/33_UW%20overview.pdf|publisher=Wisconsin Legislative Fiscal Bureau|access-date=May 23, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141031154129/http://legis.wisconsin.gov/lfb/publications/Informational-Papers/Documents/2013/33_UW%20overview.pdf|archive-date=October 31, 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Кампус ==
[[Сурет:Image Old Main.jpeg|thumb|Хайер-холл (Олд-Мейн)]]
[[Сурет:UWW-LogCabin.JPG|thumb|1846 жылы салынған [[Халверсон бөрене үйі]] Висконсин университеті – Уайтуотер кампусында орналасқан]]

Висконсин университеті – Уайтуотер кампусы Висконсин штатының оңтүстік-шығысында 400 акр (шамамен 162 гектар) аумақты алып жатыр. Университет кампусының басты тарихи нысаны болған Олд-Мейн ғимараты 1970 жылғы 7 ақпанда өрт салдарынан қирады. Ол оқу орнының ең көне ғимараты әрі бастапқы кампус құрамынан сақталған жалғыз құрылыс болатын. Қазіргі уақытта Хайер-холл деп аталатын Олд-Мейннің шығыс қанаты ғана сақталған. Онда оқу аудиториялары мен дәріс залдарынан бөлек, университеттің көптеген әкімшілік кеңселері орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Edgar|first=Kayla|title=History Recalled|url=http://royalpurplenews.com/?p=11674|access-date=May 23, 2014|newspaper=Royal Purple}}&lt;/ref&gt; Олд-Мейн ғимаратын қиратқан өрттен кейін оның карильон қоңырауы алынып, Түлектер орталығының алдына орнатылды. Қазіргі уақытта электрондық карильон жүйесінің қоңыраулары күн сайын белгілі бір уақыт аралықтарында соғылады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/news/archive/2009-10-carillon-bells|title=Carillon bell system dedicated Nov. 2|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt;

Джеймс Р. Коннор атындағы университет орталығы кампустың орталық бөлігінде орналасқан. «UC» деп аталатын орталықта боулинг залы, көркемсурет галереясы, жанды музыка орындауға арналған сахна, кофехана және бірнеше тамақтану орны бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/uc|title=University Center - University of Wisconsin Whitewater|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt; Янг аудиториясы — кампустағы сахналық өнерге арналған ең ірі нысан. Онда би, музыка, театр, комедиялық қойылымдар және университеттің басқа да іс-шаралары өткізіледі.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/youngauditorium/about|title=About Us - University of Wisconsin-Whitewater|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt; Висконсин университеті – Уайтуотердің табиғи қорығы кампустың солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Аумағы 110 акр (шамамен 45 гектар) болатын қорық орманды алқаптар, сулы-батпақты жерлер және прериялар сияқты әртүрлі экожүйелерден тұрады. Қорық ашық аспан астындағы оқу аудиториясы мен зертхана қызметін атқарумен қатар, жүгіруге, жаяу серуендеуге, шаңғымен жүгіруге және велосипед тебуге арналған демалыс жолдарымен жабдықталған.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.w3wellness.org/wp-content/uploads/2015/12/Nature-Preserve-Information.pdf |title=Archived copy |access-date=February 11, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215144440/http://www.w3wellness.org/wp-content/uploads/2015/12/Nature-Preserve-Information.pdf |archive-date=February 15, 2016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Студенттік өмір ==
Висконсин университеті – Уайтуотерде ресми түрде танылған 180-нен астам студенттік клуб пен ұйым бар.

=== Студенттік өзін-өзі басқару ===
Уайтуотер студенттік үкіметі (WSG) — студенттердің өзін-өзі басқару органы.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 12, 2024 |title=Whitewater Student Government |url=https://www.uww.edu/wsg |website=Whitewater Student Government}}&lt;/ref&gt; WSG екі тармақтан тұрады: президент басқаратын атқарушы билік және Сенат төрағасы басқаратын Сенат деп аталатын заң шығарушы билік. WSG Сенаты әр күзгі семестрде университеттің мақсатты студенттік алымының келесі жылға арналған мөлшері жөнінде ұсыныс әзірлеп, оны оқу орнының канцлеріне ұсынады. Бұл ұсынысты түпкілікті бекіту [[Висконсин университеттері жүйесінің Қамқоршылар кеңесі]]нің құзыретіне жатады. WSG-ге бөлінетін қаражат көлемі жөнінде ұсыныс жасау өкілеттігі Университеттің мақсатты алымдарын бөлу комитетіне (SUFAC) берілген.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Segregated University Fee Allocation Committee |url=https://www.uww.edu/sufac |access-date=December 12, 2024 |website=Segregated University Fee Allocation Committee}}&lt;/ref&gt;

=== Студенттік бауырластық ұйымдар ===
2024 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте ресми түрде танылған 24 студенттік бауырластық ұйым бар. Олар төрт түрлі кеңеске біріктірілген: Ерлер бауырластық ұйымдарының кеңесі (IFC), Мәдениетаралық бауырластық ұйымдар кеңесі (IGC), Ұлттық панэллиндік кеңес (NPHC) және Панэллиндік кеңес (PHC).&lt;ref&gt;{{cite web |title=UW-Whitewater Greek Life Guide |url=https://www.canva.com/design/DAFxE3LkhTU/QsQOS2uuwhZfhXpE00VanA/view?utm_content=DAFxE3LkhTU&amp;utm_campaign=designshare&amp;utm_medium=link&amp;utm_source=viewer |access-date=December 12, 2024 |publisher=University of Wisconsin-Whitewater, Greek Advising Team}}&lt;/ref&gt;

=== Бұқаралық ақпарат құралдары ===
''The Royal Purple'' — университеттің тәуелсіз студенттік газеті. Оның алғашқы саны 1901 жылы жарық көрді.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About Royal Purple|url=http://royalpurplenews.com/?page_id=2|publisher=Royal Purple News|access-date=May 26, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328073834/http://royalpurplenews.com/?page_id=2|archive-date=March 28, 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

UWW-TV — студенттер басқаратын университеттік телеарна. Ол жоғары айқындықтағы бейнеформатта 100.1 арнасында хабар таратады.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Home UWW-TV|url=http://uwwtv.org/|access-date=July 9, 2018}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар телеарна [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]] қаласы аумағында [[Charter Spectrum|Spectrum]] кабельдік желісінің 989-арнасында қолжетімді.

91.7 The Edge — 1966 жылдан бері Андерсен кітапханасынан хабар таратып келе жатқан студенттік радиостанция.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blogs.uww.edu/wsuw/about/|title=About - The Edge|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>hafym3wu64pvmu07yowswx0ai3wey1h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692634</id>
      <parentid>3692631</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T16:16:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бұқаралық ақпарат құралдары */</comment>
      <origin>3692634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17124" sha1="maz008adm9yxuu8qzjyy6gine5s6efq" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин университеті – Уайтуотер
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = [[Сурет:UW-Whitewater logo 2c lead hortizontal.svg]]
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Whitewater
 |Бұрынғы атауы       = Уайтуотер педагогикалық мектебі (1868–1927)&lt;br&gt;Уайтуотер мұғалімдер колледжі (1927–1951)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік колледжі – Уайтуотер (1951–1964)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік университеті – Уайтуотер (1964–1971)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[21 сәуір]] [[1868 жыл|1868]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = Кори А. Кинг
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 11 631 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=collegeportraits&gt;{{cite web |title=University of Wisconsin-Whitewater|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=university+of+wisconsin&amp;s=all&amp;id=240189#enrolmt|publisher=National Center for Education Statistics}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 9997 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=&quot;collegeportraits&quot; /&gt;
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = шалғай шағын қала&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=Whitewater&amp;s=all&amp;id=240189|title=University of Wisconsin-Whitewater}}&lt;/ref&gt;; 400 акр (шамамен 1,62 км²)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uww.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 50 |lat_sec = 18
 |lon_dir = W |lon_deg = 88 |lon_min = 44 |lon_sec = 36
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин университеті – Уайтуотер''' ('''UW–Whitewater''' немесе '''UWW''') — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кіреді. 2024 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте бакалавриаттың 47 мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 13 бағдарламасы ұсынылады. Онда шамамен 11 000 студент білім алады.&lt;ref name=&quot;Royal Purple News&quot;&gt;{{cite news |date=December 11, 2024 |title=Current Enrollment Statistics, Fall 2024 |url=https://www.uww.edu/documents/registrar/Reports-Statistics/Enrollment/EnrollmentStatistics2247.pdf |access-date=December 12, 2024 |newspaper=University of Wisconsin-Whitewater, Office of the Registrar |pages=16}}&lt;/ref&gt; Университетте шамамен 1400 оқытушы мен қызметкер жұмыс істейді, ал студенттер АҚШ-тың 40-қа жуық штаты мен 30 елінен келген.&lt;ref name=&quot;Milwaukee Journal Sentinel&quot;&gt;{{cite web|title=Top Work Places – University Of Wisconsin-Whitewater |url=http://www.topworkplaces.com/frontend.php/regional-list/company/jsonline/university-of-wiscon|publisher=Milwaukee Journal Sentinel|access-date=February 12, 2016}}&lt;/ref&gt; Университет [[Джейнсвилл (Висконсин)|Джейнсвилл]] қаласында орналасқан екі жылдық [[Роктағы Висконсин университеті – Уайтуотер]] кампусын басқарады.

== Тарихы ==
1868 жылғы 21 сәуірде оқу орны «Уайтуотер педагогикалық мектебі» деп аталып, 1870 жылғы маусымда алғашқы мұғалім түлектерін даярлап шығарды.

Оқу орнының ерекше дәстүрлерінің бірі «Студенттер күні» болды. Оқу кезеңіндегі бір күні оқытушылар ешқандай алдын ала ескертусіз сабаққа келмейтін. Студенттер бұл күннің «Студенттер күні» екенін түсінгеннен кейін өз араларынан президент пен оқытушыларды сайлап, сол күнгі оқу орнының қалыпты міндеттерін өздері атқаратын. Жыл сайынғы анықтамалықта «Студенттер күнінің» мақсаты былай түсіндірілген: «Оқу орнын осылайша студенттердің басқаруына берудің мақсаты — олардың адамгершілік тәрбиесін, ұйымдастырушылық қабілетін және өз ісіне деген адалдығын сынау».&lt;ref&gt;{{cite book|last=Salisbury|first=Albert|title=Historical sketches of the first quarter-century of the State Normal School at Whitewater, Wisconsin|date=1893|publisher=Tracy, Gibbs, &amp; Co|pages=198|url=https://books.google.com/books?id=Td4KAAAAIAAJ&amp;q=university+of+wisconsin+whitewater+history+normal+school}}&lt;/ref&gt;

1927 жылы оқу орнына педагогика саласында бакалавр дәрежесін беру құқығы беріліп, атауы «Уайтуотер мұғалімдер колледжі» болып өзгертілді. 1951 жылы гуманитарлық ғылымдар бағдарламалары енгізілгеннен кейін оқу орны «Висконсин мемлекеттік колледжі – Уайтуотер» деп аталды. Ал 1964 жылы оған мемлекеттік университет мәртебесі беріліп, атауы «Висконсин мемлекеттік университеті – Уайтуотер» болып өзгертілді.

1971 жылы бұрынғы Висконсин университеті мен Висконсин мемлекеттік университеттері біріктірілгеннен кейін оқу орны [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кірді. Сол уақыттан бері ол «Висконсин университеті – Уайтуотер» деп аталады.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Pope|first=Emily|title=University of Wisconsin System Overview|url=http://legis.wisconsin.gov/lfb/publications/Informational-Papers/Documents/2013/33_UW%20overview.pdf|publisher=Wisconsin Legislative Fiscal Bureau|access-date=May 23, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141031154129/http://legis.wisconsin.gov/lfb/publications/Informational-Papers/Documents/2013/33_UW%20overview.pdf|archive-date=October 31, 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Кампус ==
[[Сурет:Image Old Main.jpeg|thumb|Хайер-холл (Олд-Мейн)]]
[[Сурет:UWW-LogCabin.JPG|thumb|1846 жылы салынған [[Халверсон бөрене үйі]] Висконсин университеті – Уайтуотер кампусында орналасқан]]

Висконсин университеті – Уайтуотер кампусы Висконсин штатының оңтүстік-шығысында 400 акр (шамамен 162 гектар) аумақты алып жатыр. Университет кампусының басты тарихи нысаны болған Олд-Мейн ғимараты 1970 жылғы 7 ақпанда өрт салдарынан қирады. Ол оқу орнының ең көне ғимараты әрі бастапқы кампус құрамынан сақталған жалғыз құрылыс болатын. Қазіргі уақытта Хайер-холл деп аталатын Олд-Мейннің шығыс қанаты ғана сақталған. Онда оқу аудиториялары мен дәріс залдарынан бөлек, университеттің көптеген әкімшілік кеңселері орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Edgar|first=Kayla|title=History Recalled|url=http://royalpurplenews.com/?p=11674|access-date=May 23, 2014|newspaper=Royal Purple}}&lt;/ref&gt; Олд-Мейн ғимаратын қиратқан өрттен кейін оның карильон қоңырауы алынып, Түлектер орталығының алдына орнатылды. Қазіргі уақытта электрондық карильон жүйесінің қоңыраулары күн сайын белгілі бір уақыт аралықтарында соғылады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/news/archive/2009-10-carillon-bells|title=Carillon bell system dedicated Nov. 2|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt;

Джеймс Р. Коннор атындағы университет орталығы кампустың орталық бөлігінде орналасқан. «UC» деп аталатын орталықта боулинг залы, көркемсурет галереясы, жанды музыка орындауға арналған сахна, кофехана және бірнеше тамақтану орны бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/uc|title=University Center - University of Wisconsin Whitewater|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt; Янг аудиториясы — кампустағы сахналық өнерге арналған ең ірі нысан. Онда би, музыка, театр, комедиялық қойылымдар және университеттің басқа да іс-шаралары өткізіледі.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/youngauditorium/about|title=About Us - University of Wisconsin-Whitewater|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt; Висконсин университеті – Уайтуотердің табиғи қорығы кампустың солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Аумағы 110 акр (шамамен 45 гектар) болатын қорық орманды алқаптар, сулы-батпақты жерлер және прериялар сияқты әртүрлі экожүйелерден тұрады. Қорық ашық аспан астындағы оқу аудиториясы мен зертхана қызметін атқарумен қатар, жүгіруге, жаяу серуендеуге, шаңғымен жүгіруге және велосипед тебуге арналған демалыс жолдарымен жабдықталған.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.w3wellness.org/wp-content/uploads/2015/12/Nature-Preserve-Information.pdf |title=Archived copy |access-date=February 11, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215144440/http://www.w3wellness.org/wp-content/uploads/2015/12/Nature-Preserve-Information.pdf |archive-date=February 15, 2016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Студенттік өмір ==
Висконсин университеті – Уайтуотерде ресми түрде танылған 180-нен астам студенттік клуб пен ұйым бар.

=== Студенттік өзін-өзі басқару ===
Уайтуотер студенттік үкіметі (WSG) — студенттердің өзін-өзі басқару органы.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 12, 2024 |title=Whitewater Student Government |url=https://www.uww.edu/wsg |website=Whitewater Student Government}}&lt;/ref&gt; WSG екі тармақтан тұрады: президент басқаратын атқарушы билік және Сенат төрағасы басқаратын Сенат деп аталатын заң шығарушы билік. WSG Сенаты әр күзгі семестрде университеттің мақсатты студенттік алымының келесі жылға арналған мөлшері жөнінде ұсыныс әзірлеп, оны оқу орнының канцлеріне ұсынады. Бұл ұсынысты түпкілікті бекіту [[Висконсин университеттері жүйесінің Қамқоршылар кеңесі]]нің құзыретіне жатады. WSG-ге бөлінетін қаражат көлемі жөнінде ұсыныс жасау өкілеттігі Университеттің мақсатты алымдарын бөлу комитетіне (SUFAC) берілген.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Segregated University Fee Allocation Committee |url=https://www.uww.edu/sufac |access-date=December 12, 2024 |website=Segregated University Fee Allocation Committee}}&lt;/ref&gt;

=== Студенттік бауырластық ұйымдар ===
2024 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте ресми түрде танылған 24 студенттік бауырластық ұйым бар. Олар төрт түрлі кеңеске біріктірілген: Ерлер бауырластық ұйымдарының кеңесі (IFC), Мәдениетаралық бауырластық ұйымдар кеңесі (IGC), Ұлттық панэллиндік кеңес (NPHC) және Панэллиндік кеңес (PHC).&lt;ref&gt;{{cite web |title=UW-Whitewater Greek Life Guide |url=https://www.canva.com/design/DAFxE3LkhTU/QsQOS2uuwhZfhXpE00VanA/view?utm_content=DAFxE3LkhTU&amp;utm_campaign=designshare&amp;utm_medium=link&amp;utm_source=viewer |access-date=December 12, 2024 |publisher=University of Wisconsin-Whitewater, Greek Advising Team}}&lt;/ref&gt;

=== Бұқаралық ақпарат құралдары ===
''The Royal Purple'' — университеттің тәуелсіз студенттік газеті. Оның алғашқы саны 1901 жылы жарық көрді.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About Royal Purple|url=http://royalpurplenews.com/?page_id=2|publisher=Royal Purple News|access-date=May 26, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328073834/http://royalpurplenews.com/?page_id=2|archive-date=March 28, 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

UWW-TV — студенттер басқаратын университеттік телеарна. Ол жоғары айқындықтағы бейнеформатта 100.1 арнасында хабар таратады.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Home UWW-TV|url=http://uwwtv.org/|access-date=July 9, 2018}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар телеарна [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]] қаласы аумағында [[Charter Spectrum|Spectrum]] кабельдік желісінің 989-арнасында қолжетімді.

91.7 The Edge — 1966 жылдан бері Андерсен кітапханасынан хабар таратып келе жатқан студенттік радиостанция.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blogs.uww.edu/wsuw/about/|title=About - The Edge|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық қызметі ==
Висконсин университеті – Уайтуотердің құрамына Уайтуотер кампусындағы төрт бакалавриат колледжі, Рок округіндегі кампуста орналасқан бір колледж және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру мектебі кіреді. Олар:
* Өнер және коммуникация колледжі
* Бизнес және экономика колледжі
* Білім беру және кәсіби зерттеулер колледжі
* Кешенді зерттеулер колледжі
* Гуманитарлық және жаратылыстану ғылымдары колледжі
* Жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру мектебі

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>maz008adm9yxuu8qzjyy6gine5s6efq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692635</id>
      <parentid>3692634</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T16:18:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Академиялық қызметі */</comment>
      <origin>3692635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19642" sha1="lqtebf3aw8kk91kfcvo7fisvljgfcwv" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин университеті – Уайтуотер
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = [[Сурет:UW-Whitewater logo 2c lead hortizontal.svg]]
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Whitewater
 |Бұрынғы атауы       = Уайтуотер педагогикалық мектебі (1868–1927)&lt;br&gt;Уайтуотер мұғалімдер колледжі (1927–1951)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік колледжі – Уайтуотер (1951–1964)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік университеті – Уайтуотер (1964–1971)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[21 сәуір]] [[1868 жыл|1868]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = Кори А. Кинг
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 11 631 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=collegeportraits&gt;{{cite web |title=University of Wisconsin-Whitewater|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=university+of+wisconsin&amp;s=all&amp;id=240189#enrolmt|publisher=National Center for Education Statistics}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 9997 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=&quot;collegeportraits&quot; /&gt;
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = шалғай шағын қала&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=Whitewater&amp;s=all&amp;id=240189|title=University of Wisconsin-Whitewater}}&lt;/ref&gt;; 400 акр (шамамен 1,62 км²)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uww.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 50 |lat_sec = 18
 |lon_dir = W |lon_deg = 88 |lon_min = 44 |lon_sec = 36
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин университеті – Уайтуотер''' ('''UW–Whitewater''' немесе '''UWW''') — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кіреді. 2024 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте бакалавриаттың 47 мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 13 бағдарламасы ұсынылады. Онда шамамен 11 000 студент білім алады.&lt;ref name=&quot;Royal Purple News&quot;&gt;{{cite news |date=December 11, 2024 |title=Current Enrollment Statistics, Fall 2024 |url=https://www.uww.edu/documents/registrar/Reports-Statistics/Enrollment/EnrollmentStatistics2247.pdf |access-date=December 12, 2024 |newspaper=University of Wisconsin-Whitewater, Office of the Registrar |pages=16}}&lt;/ref&gt; Университетте шамамен 1400 оқытушы мен қызметкер жұмыс істейді, ал студенттер АҚШ-тың 40-қа жуық штаты мен 30 елінен келген.&lt;ref name=&quot;Milwaukee Journal Sentinel&quot;&gt;{{cite web|title=Top Work Places – University Of Wisconsin-Whitewater |url=http://www.topworkplaces.com/frontend.php/regional-list/company/jsonline/university-of-wiscon|publisher=Milwaukee Journal Sentinel|access-date=February 12, 2016}}&lt;/ref&gt; Университет [[Джейнсвилл (Висконсин)|Джейнсвилл]] қаласында орналасқан екі жылдық [[Роктағы Висконсин университеті – Уайтуотер]] кампусын басқарады.

== Тарихы ==
1868 жылғы 21 сәуірде оқу орны «Уайтуотер педагогикалық мектебі» деп аталып, 1870 жылғы маусымда алғашқы мұғалім түлектерін даярлап шығарды.

Оқу орнының ерекше дәстүрлерінің бірі «Студенттер күні» болды. Оқу кезеңіндегі бір күні оқытушылар ешқандай алдын ала ескертусіз сабаққа келмейтін. Студенттер бұл күннің «Студенттер күні» екенін түсінгеннен кейін өз араларынан президент пен оқытушыларды сайлап, сол күнгі оқу орнының қалыпты міндеттерін өздері атқаратын. Жыл сайынғы анықтамалықта «Студенттер күнінің» мақсаты былай түсіндірілген: «Оқу орнын осылайша студенттердің басқаруына берудің мақсаты — олардың адамгершілік тәрбиесін, ұйымдастырушылық қабілетін және өз ісіне деген адалдығын сынау».&lt;ref&gt;{{cite book|last=Salisbury|first=Albert|title=Historical sketches of the first quarter-century of the State Normal School at Whitewater, Wisconsin|date=1893|publisher=Tracy, Gibbs, &amp; Co|pages=198|url=https://books.google.com/books?id=Td4KAAAAIAAJ&amp;q=university+of+wisconsin+whitewater+history+normal+school}}&lt;/ref&gt;

1927 жылы оқу орнына педагогика саласында бакалавр дәрежесін беру құқығы беріліп, атауы «Уайтуотер мұғалімдер колледжі» болып өзгертілді. 1951 жылы гуманитарлық ғылымдар бағдарламалары енгізілгеннен кейін оқу орны «Висконсин мемлекеттік колледжі – Уайтуотер» деп аталды. Ал 1964 жылы оған мемлекеттік университет мәртебесі беріліп, атауы «Висконсин мемлекеттік университеті – Уайтуотер» болып өзгертілді.

1971 жылы бұрынғы Висконсин университеті мен Висконсин мемлекеттік университеттері біріктірілгеннен кейін оқу орны [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кірді. Сол уақыттан бері ол «Висконсин университеті – Уайтуотер» деп аталады.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Pope|first=Emily|title=University of Wisconsin System Overview|url=http://legis.wisconsin.gov/lfb/publications/Informational-Papers/Documents/2013/33_UW%20overview.pdf|publisher=Wisconsin Legislative Fiscal Bureau|access-date=May 23, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141031154129/http://legis.wisconsin.gov/lfb/publications/Informational-Papers/Documents/2013/33_UW%20overview.pdf|archive-date=October 31, 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Кампус ==
[[Сурет:Image Old Main.jpeg|thumb|Хайер-холл (Олд-Мейн)]]
[[Сурет:UWW-LogCabin.JPG|thumb|1846 жылы салынған [[Халверсон бөрене үйі]] Висконсин университеті – Уайтуотер кампусында орналасқан]]

Висконсин университеті – Уайтуотер кампусы Висконсин штатының оңтүстік-шығысында 400 акр (шамамен 162 гектар) аумақты алып жатыр. Университет кампусының басты тарихи нысаны болған Олд-Мейн ғимараты 1970 жылғы 7 ақпанда өрт салдарынан қирады. Ол оқу орнының ең көне ғимараты әрі бастапқы кампус құрамынан сақталған жалғыз құрылыс болатын. Қазіргі уақытта Хайер-холл деп аталатын Олд-Мейннің шығыс қанаты ғана сақталған. Онда оқу аудиториялары мен дәріс залдарынан бөлек, университеттің көптеген әкімшілік кеңселері орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Edgar|first=Kayla|title=History Recalled|url=http://royalpurplenews.com/?p=11674|access-date=May 23, 2014|newspaper=Royal Purple}}&lt;/ref&gt; Олд-Мейн ғимаратын қиратқан өрттен кейін оның карильон қоңырауы алынып, Түлектер орталығының алдына орнатылды. Қазіргі уақытта электрондық карильон жүйесінің қоңыраулары күн сайын белгілі бір уақыт аралықтарында соғылады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/news/archive/2009-10-carillon-bells|title=Carillon bell system dedicated Nov. 2|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt;

Джеймс Р. Коннор атындағы университет орталығы кампустың орталық бөлігінде орналасқан. «UC» деп аталатын орталықта боулинг залы, көркемсурет галереясы, жанды музыка орындауға арналған сахна, кофехана және бірнеше тамақтану орны бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/uc|title=University Center - University of Wisconsin Whitewater|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt; Янг аудиториясы — кампустағы сахналық өнерге арналған ең ірі нысан. Онда би, музыка, театр, комедиялық қойылымдар және университеттің басқа да іс-шаралары өткізіледі.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/youngauditorium/about|title=About Us - University of Wisconsin-Whitewater|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt; Висконсин университеті – Уайтуотердің табиғи қорығы кампустың солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Аумағы 110 акр (шамамен 45 гектар) болатын қорық орманды алқаптар, сулы-батпақты жерлер және прериялар сияқты әртүрлі экожүйелерден тұрады. Қорық ашық аспан астындағы оқу аудиториясы мен зертхана қызметін атқарумен қатар, жүгіруге, жаяу серуендеуге, шаңғымен жүгіруге және велосипед тебуге арналған демалыс жолдарымен жабдықталған.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.w3wellness.org/wp-content/uploads/2015/12/Nature-Preserve-Information.pdf |title=Archived copy |access-date=February 11, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215144440/http://www.w3wellness.org/wp-content/uploads/2015/12/Nature-Preserve-Information.pdf |archive-date=February 15, 2016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Студенттік өмір ==
Висконсин университеті – Уайтуотерде ресми түрде танылған 180-нен астам студенттік клуб пен ұйым бар.

=== Студенттік өзін-өзі басқару ===
Уайтуотер студенттік үкіметі (WSG) — студенттердің өзін-өзі басқару органы.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 12, 2024 |title=Whitewater Student Government |url=https://www.uww.edu/wsg |website=Whitewater Student Government}}&lt;/ref&gt; WSG екі тармақтан тұрады: президент басқаратын атқарушы билік және Сенат төрағасы басқаратын Сенат деп аталатын заң шығарушы билік. WSG Сенаты әр күзгі семестрде университеттің мақсатты студенттік алымының келесі жылға арналған мөлшері жөнінде ұсыныс әзірлеп, оны оқу орнының канцлеріне ұсынады. Бұл ұсынысты түпкілікті бекіту [[Висконсин университеттері жүйесінің Қамқоршылар кеңесі]]нің құзыретіне жатады. WSG-ге бөлінетін қаражат көлемі жөнінде ұсыныс жасау өкілеттігі Университеттің мақсатты алымдарын бөлу комитетіне (SUFAC) берілген.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Segregated University Fee Allocation Committee |url=https://www.uww.edu/sufac |access-date=December 12, 2024 |website=Segregated University Fee Allocation Committee}}&lt;/ref&gt;

=== Студенттік бауырластық ұйымдар ===
2024 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте ресми түрде танылған 24 студенттік бауырластық ұйым бар. Олар төрт түрлі кеңеске біріктірілген: Ерлер бауырластық ұйымдарының кеңесі (IFC), Мәдениетаралық бауырластық ұйымдар кеңесі (IGC), Ұлттық панэллиндік кеңес (NPHC) және Панэллиндік кеңес (PHC).&lt;ref&gt;{{cite web |title=UW-Whitewater Greek Life Guide |url=https://www.canva.com/design/DAFxE3LkhTU/QsQOS2uuwhZfhXpE00VanA/view?utm_content=DAFxE3LkhTU&amp;utm_campaign=designshare&amp;utm_medium=link&amp;utm_source=viewer |access-date=December 12, 2024 |publisher=University of Wisconsin-Whitewater, Greek Advising Team}}&lt;/ref&gt;

=== Бұқаралық ақпарат құралдары ===
''The Royal Purple'' — университеттің тәуелсіз студенттік газеті. Оның алғашқы саны 1901 жылы жарық көрді.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About Royal Purple|url=http://royalpurplenews.com/?page_id=2|publisher=Royal Purple News|access-date=May 26, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328073834/http://royalpurplenews.com/?page_id=2|archive-date=March 28, 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

UWW-TV — студенттер басқаратын университеттік телеарна. Ол жоғары айқындықтағы бейнеформатта 100.1 арнасында хабар таратады.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Home UWW-TV|url=http://uwwtv.org/|access-date=July 9, 2018}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар телеарна [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]] қаласы аумағында [[Charter Spectrum|Spectrum]] кабельдік желісінің 989-арнасында қолжетімді.

91.7 The Edge — 1966 жылдан бері Андерсен кітапханасынан хабар таратып келе жатқан студенттік радиостанция.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blogs.uww.edu/wsuw/about/|title=About - The Edge|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық қызметі ==
Висконсин университеті – Уайтуотердің құрамына Уайтуотер кампусындағы төрт бакалавриат колледжі, Рок округіндегі кампуста орналасқан бір колледж және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру мектебі кіреді. Олар:
* Өнер және коммуникация колледжі
* Бизнес және экономика колледжі
* Білім беру және кәсіби зерттеулер колледжі
* Кешенді зерттеулер колледжі
* Гуманитарлық және жаратылыстану ғылымдары колледжі
* Жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру мектебі

== Спорт ==
{{Толық мақала|Висконсин–Уайтуотер Уорхокс}}
[[Сурет:UWWhitewaterWarhawksMascot.jpg|thumb|170px|Университеттің бойтұмары Уилли Уорхок]]

Висконсин университеті – Уайтуотер спорт саласында [[NCAA үшінші дивизионы]]ның мүшесі болып саналады. Университет [[Висконсин жоғары оқу орындары арасындағы атлетикалық конференция]]ның (WIAC) құрамына кіреді. Оның спорт командалары «Уорхокс» деп аталады, ал ресми түстері — күлгін және ақ.

2013–2014 оқу жылында «Уорхокс» ерлер арасындағы америкалық футбол, баскетбол және бейсбол чемпионаттарында жеңіске жетті. Висконсин университеті – Уайтуотер NCAA тарихында бір оқу жылы ішінде спорттың осы үш түрінен бірдей чемпион атанған, кез келген дивизиондағы алғашқы жоғары оқу орны болды.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Reischel|first1=Rob|title=In Southern Wisconsin, a Winner Takes All |url=https://www.nytimes.com/2014/05/31/sports/wisconsin-whitewater-is-a-ncaa-division-iii-champion-in-three-sports.html?hpw&amp;rref=sports&amp;_r=0|access-date=June 3, 2014|work=The New York Times|date=May 30, 2014}}&lt;/ref&gt;

Университеттің мүмкіндігі шектеулі студенттерге арналған бағдарламаларының бірі — «Табыс негіздері» (Cornerstones for Success). Ол мүмкіндігі шектеулі спортшыларға спорттағы және күнделікті өмірдегі тәжірибелерімен бөлісуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар университетте ерлер мен әйелдерге арналған мүгедектер арбасындағы баскетбол бағдарламалары бар. Екі команда да ұлттық чемпионаттарда жеңіске жеткен.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Wheelchair Athletics|url=http://www.uww.edu/recsports/wcathletics/|publisher=University of Wisconsin-Whitewater|access-date=February 11, 2016}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>lqtebf3aw8kk91kfcvo7fisvljgfcwv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692636</id>
      <parentid>3692635</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T16:19:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Спорт */</comment>
      <origin>3692636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19644" sha1="8mr4urp2j873w4001xu0lnsyp2cdtpb" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин университеті – Уайтуотер
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = [[Сурет:UW-Whitewater logo 2c lead hortizontal.svg]]
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Whitewater
 |Бұрынғы атауы       = Уайтуотер педагогикалық мектебі (1868–1927)&lt;br&gt;Уайтуотер мұғалімдер колледжі (1927–1951)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік колледжі – Уайтуотер (1951–1964)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік университеті – Уайтуотер (1964–1971)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[21 сәуір]] [[1868 жыл|1868]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = Кори А. Кинг
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 11 631 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=collegeportraits&gt;{{cite web |title=University of Wisconsin-Whitewater|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=university+of+wisconsin&amp;s=all&amp;id=240189#enrolmt|publisher=National Center for Education Statistics}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 9997 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=&quot;collegeportraits&quot; /&gt;
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = шалғай шағын қала&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=Whitewater&amp;s=all&amp;id=240189|title=University of Wisconsin-Whitewater}}&lt;/ref&gt;; 400 акр (шамамен 1,62 км²)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uww.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 50 |lat_sec = 18
 |lon_dir = W |lon_deg = 88 |lon_min = 44 |lon_sec = 36
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин университеті – Уайтуотер''' ('''UW–Whitewater''' немесе '''UWW''') — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кіреді. 2024 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте бакалавриаттың 47 мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 13 бағдарламасы ұсынылады. Онда шамамен 11 000 студент білім алады.&lt;ref name=&quot;Royal Purple News&quot;&gt;{{cite news |date=December 11, 2024 |title=Current Enrollment Statistics, Fall 2024 |url=https://www.uww.edu/documents/registrar/Reports-Statistics/Enrollment/EnrollmentStatistics2247.pdf |access-date=December 12, 2024 |newspaper=University of Wisconsin-Whitewater, Office of the Registrar |pages=16}}&lt;/ref&gt; Университетте шамамен 1400 оқытушы мен қызметкер жұмыс істейді, ал студенттер АҚШ-тың 40-қа жуық штаты мен 30 елінен келген.&lt;ref name=&quot;Milwaukee Journal Sentinel&quot;&gt;{{cite web|title=Top Work Places – University Of Wisconsin-Whitewater |url=http://www.topworkplaces.com/frontend.php/regional-list/company/jsonline/university-of-wiscon|publisher=Milwaukee Journal Sentinel|access-date=February 12, 2016}}&lt;/ref&gt; Университет [[Джейнсвилл (Висконсин)|Джейнсвилл]] қаласында орналасқан екі жылдық [[Роктағы Висконсин университеті – Уайтуотер]] кампусын басқарады.

== Тарихы ==
1868 жылғы 21 сәуірде оқу орны «Уайтуотер педагогикалық мектебі» деп аталып, 1870 жылғы маусымда алғашқы мұғалім түлектерін даярлап шығарды.

Оқу орнының ерекше дәстүрлерінің бірі «Студенттер күні» болды. Оқу кезеңіндегі бір күні оқытушылар ешқандай алдын ала ескертусіз сабаққа келмейтін. Студенттер бұл күннің «Студенттер күні» екенін түсінгеннен кейін өз араларынан президент пен оқытушыларды сайлап, сол күнгі оқу орнының қалыпты міндеттерін өздері атқаратын. Жыл сайынғы анықтамалықта «Студенттер күнінің» мақсаты былай түсіндірілген: «Оқу орнын осылайша студенттердің басқаруына берудің мақсаты — олардың адамгершілік тәрбиесін, ұйымдастырушылық қабілетін және өз ісіне деген адалдығын сынау».&lt;ref&gt;{{cite book|last=Salisbury|first=Albert|title=Historical sketches of the first quarter-century of the State Normal School at Whitewater, Wisconsin|date=1893|publisher=Tracy, Gibbs, &amp; Co|pages=198|url=https://books.google.com/books?id=Td4KAAAAIAAJ&amp;q=university+of+wisconsin+whitewater+history+normal+school}}&lt;/ref&gt;

1927 жылы оқу орнына педагогика саласында бакалавр дәрежесін беру құқығы беріліп, атауы «Уайтуотер мұғалімдер колледжі» болып өзгертілді. 1951 жылы гуманитарлық ғылымдар бағдарламалары енгізілгеннен кейін оқу орны «Висконсин мемлекеттік колледжі – Уайтуотер» деп аталды. Ал 1964 жылы оған мемлекеттік университет мәртебесі беріліп, атауы «Висконсин мемлекеттік университеті – Уайтуотер» болып өзгертілді.

1971 жылы бұрынғы Висконсин университеті мен Висконсин мемлекеттік университеттері біріктірілгеннен кейін оқу орны [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кірді. Сол уақыттан бері ол «Висконсин университеті – Уайтуотер» деп аталады.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Pope|first=Emily|title=University of Wisconsin System Overview|url=http://legis.wisconsin.gov/lfb/publications/Informational-Papers/Documents/2013/33_UW%20overview.pdf|publisher=Wisconsin Legislative Fiscal Bureau|access-date=May 23, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141031154129/http://legis.wisconsin.gov/lfb/publications/Informational-Papers/Documents/2013/33_UW%20overview.pdf|archive-date=October 31, 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Кампус ==
[[Сурет:Image Old Main.jpeg|thumb|Хайер-холл (Олд-Мейн)]]
[[Сурет:UWW-LogCabin.JPG|thumb|1846 жылы салынған [[Халверсон бөрене үйі]] Висконсин университеті – Уайтуотер кампусында орналасқан]]

Висконсин университеті – Уайтуотер кампусы Висконсин штатының оңтүстік-шығысында 400 акр (шамамен 162 гектар) аумақты алып жатыр. Университет кампусының басты тарихи нысаны болған Олд-Мейн ғимараты 1970 жылғы 7 ақпанда өрт салдарынан қирады. Ол оқу орнының ең көне ғимараты әрі бастапқы кампус құрамынан сақталған жалғыз құрылыс болатын. Қазіргі уақытта Хайер-холл деп аталатын Олд-Мейннің шығыс қанаты ғана сақталған. Онда оқу аудиториялары мен дәріс залдарынан бөлек, университеттің көптеген әкімшілік кеңселері орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Edgar|first=Kayla|title=History Recalled|url=http://royalpurplenews.com/?p=11674|access-date=May 23, 2014|newspaper=Royal Purple}}&lt;/ref&gt; Олд-Мейн ғимаратын қиратқан өрттен кейін оның карильон қоңырауы алынып, Түлектер орталығының алдына орнатылды. Қазіргі уақытта электрондық карильон жүйесінің қоңыраулары күн сайын белгілі бір уақыт аралықтарында соғылады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/news/archive/2009-10-carillon-bells|title=Carillon bell system dedicated Nov. 2|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt;

Джеймс Р. Коннор атындағы университет орталығы кампустың орталық бөлігінде орналасқан. «UC» деп аталатын орталықта боулинг залы, көркемсурет галереясы, жанды музыка орындауға арналған сахна, кофехана және бірнеше тамақтану орны бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/uc|title=University Center - University of Wisconsin Whitewater|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt; Янг аудиториясы — кампустағы сахналық өнерге арналған ең ірі нысан. Онда би, музыка, театр, комедиялық қойылымдар және университеттің басқа да іс-шаралары өткізіледі.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/youngauditorium/about|title=About Us - University of Wisconsin-Whitewater|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt; Висконсин университеті – Уайтуотердің табиғи қорығы кампустың солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Аумағы 110 акр (шамамен 45 гектар) болатын қорық орманды алқаптар, сулы-батпақты жерлер және прериялар сияқты әртүрлі экожүйелерден тұрады. Қорық ашық аспан астындағы оқу аудиториясы мен зертхана қызметін атқарумен қатар, жүгіруге, жаяу серуендеуге, шаңғымен жүгіруге және велосипед тебуге арналған демалыс жолдарымен жабдықталған.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.w3wellness.org/wp-content/uploads/2015/12/Nature-Preserve-Information.pdf |title=Archived copy |access-date=February 11, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215144440/http://www.w3wellness.org/wp-content/uploads/2015/12/Nature-Preserve-Information.pdf |archive-date=February 15, 2016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Студенттік өмір ==
Висконсин университеті – Уайтуотерде ресми түрде танылған 180-нен астам студенттік клуб пен ұйым бар.

=== Студенттік өзін-өзі басқару ===
Уайтуотер студенттік үкіметі (WSG) — студенттердің өзін-өзі басқару органы.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 12, 2024 |title=Whitewater Student Government |url=https://www.uww.edu/wsg |website=Whitewater Student Government}}&lt;/ref&gt; WSG екі тармақтан тұрады: президент басқаратын атқарушы билік және Сенат төрағасы басқаратын Сенат деп аталатын заң шығарушы билік. WSG Сенаты әр күзгі семестрде университеттің мақсатты студенттік алымының келесі жылға арналған мөлшері жөнінде ұсыныс әзірлеп, оны оқу орнының канцлеріне ұсынады. Бұл ұсынысты түпкілікті бекіту [[Висконсин университеттері жүйесінің Қамқоршылар кеңесі]]нің құзыретіне жатады. WSG-ге бөлінетін қаражат көлемі жөнінде ұсыныс жасау өкілеттігі Университеттің мақсатты алымдарын бөлу комитетіне (SUFAC) берілген.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Segregated University Fee Allocation Committee |url=https://www.uww.edu/sufac |access-date=December 12, 2024 |website=Segregated University Fee Allocation Committee}}&lt;/ref&gt;

=== Студенттік бауырластық ұйымдар ===
2024 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте ресми түрде танылған 24 студенттік бауырластық ұйым бар. Олар төрт түрлі кеңеске біріктірілген: Ерлер бауырластық ұйымдарының кеңесі (IFC), Мәдениетаралық бауырластық ұйымдар кеңесі (IGC), Ұлттық панэллиндік кеңес (NPHC) және Панэллиндік кеңес (PHC).&lt;ref&gt;{{cite web |title=UW-Whitewater Greek Life Guide |url=https://www.canva.com/design/DAFxE3LkhTU/QsQOS2uuwhZfhXpE00VanA/view?utm_content=DAFxE3LkhTU&amp;utm_campaign=designshare&amp;utm_medium=link&amp;utm_source=viewer |access-date=December 12, 2024 |publisher=University of Wisconsin-Whitewater, Greek Advising Team}}&lt;/ref&gt;

=== Бұқаралық ақпарат құралдары ===
''The Royal Purple'' — университеттің тәуелсіз студенттік газеті. Оның алғашқы саны 1901 жылы жарық көрді.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About Royal Purple|url=http://royalpurplenews.com/?page_id=2|publisher=Royal Purple News|access-date=May 26, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328073834/http://royalpurplenews.com/?page_id=2|archive-date=March 28, 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

UWW-TV — студенттер басқаратын университеттік телеарна. Ол жоғары айқындықтағы бейнеформатта 100.1 арнасында хабар таратады.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Home UWW-TV|url=http://uwwtv.org/|access-date=July 9, 2018}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар телеарна [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]] қаласы аумағында [[Charter Spectrum|Spectrum]] кабельдік желісінің 989-арнасында қолжетімді.

91.7 The Edge — 1966 жылдан бері Андерсен кітапханасынан хабар таратып келе жатқан студенттік радиостанция.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blogs.uww.edu/wsuw/about/|title=About - The Edge|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық қызметі ==
Висконсин университеті – Уайтуотердің құрамына Уайтуотер кампусындағы төрт бакалавриат колледжі, Рок округіндегі кампуста орналасқан бір колледж және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру мектебі кіреді. Олар:
* Өнер және коммуникация колледжі
* Бизнес және экономика колледжі
* Білім беру және кәсіби зерттеулер колледжі
* Кешенді зерттеулер колледжі
* Гуманитарлық және жаратылыстану ғылымдары колледжі
* Жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру мектебі

== Спорт ==
{{Толық мақала|Висконсин – Уайтуотер Уорхокс}}
[[Сурет:UWWhitewaterWarhawksMascot.jpg|thumb|170px|Университеттің бойтұмары Уилли Уорхок]]

Висконсин университеті – Уайтуотер спорт саласында [[NCAA үшінші дивизионы]]ның мүшесі болып саналады. Университет [[Висконсин жоғары оқу орындары арасындағы атлетикалық конференция]]ның (WIAC) құрамына кіреді. Оның спорт командалары «Уорхокс» деп аталады, ал ресми түстері — күлгін және ақ.

2013–2014 оқу жылында «Уорхокс» ерлер арасындағы америкалық футбол, баскетбол және бейсбол чемпионаттарында жеңіске жетті. Висконсин университеті – Уайтуотер NCAA тарихында бір оқу жылы ішінде спорттың осы үш түрінен бірдей чемпион атанған, кез келген дивизиондағы алғашқы жоғары оқу орны болды.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Reischel|first1=Rob|title=In Southern Wisconsin, a Winner Takes All |url=https://www.nytimes.com/2014/05/31/sports/wisconsin-whitewater-is-a-ncaa-division-iii-champion-in-three-sports.html?hpw&amp;rref=sports&amp;_r=0|access-date=June 3, 2014|work=The New York Times|date=May 30, 2014}}&lt;/ref&gt;

Университеттің мүмкіндігі шектеулі студенттерге арналған бағдарламаларының бірі — «Табыс негіздері» (Cornerstones for Success). Ол мүмкіндігі шектеулі спортшыларға спорттағы және күнделікті өмірдегі тәжірибелерімен бөлісуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар университетте ерлер мен әйелдерге арналған мүгедектер арбасындағы баскетбол бағдарламалары бар. Екі команда да ұлттық чемпионаттарда жеңіске жеткен.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Wheelchair Athletics|url=http://www.uww.edu/recsports/wcathletics/|publisher=University of Wisconsin-Whitewater|access-date=February 11, 2016}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>8mr4urp2j873w4001xu0lnsyp2cdtpb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692637</id>
      <parentid>3692636</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T16:19:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Спорт */</comment>
      <origin>3692637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19617" sha1="86mp3imy25x3ajw59pbbu8o9yjrqq5i" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин университеті – Уайтуотер
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = [[Сурет:UW-Whitewater logo 2c lead hortizontal.svg]]
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Whitewater
 |Бұрынғы атауы       = Уайтуотер педагогикалық мектебі (1868–1927)&lt;br&gt;Уайтуотер мұғалімдер колледжі (1927–1951)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік колледжі – Уайтуотер (1951–1964)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік университеті – Уайтуотер (1964–1971)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[21 сәуір]] [[1868 жыл|1868]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = Кори А. Кинг
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 11 631 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=collegeportraits&gt;{{cite web |title=University of Wisconsin-Whitewater|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=university+of+wisconsin&amp;s=all&amp;id=240189#enrolmt|publisher=National Center for Education Statistics}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 9997 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=&quot;collegeportraits&quot; /&gt;
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = шалғай шағын қала&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=Whitewater&amp;s=all&amp;id=240189|title=University of Wisconsin-Whitewater}}&lt;/ref&gt;; 400 акр (шамамен 1,62 км²)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uww.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 50 |lat_sec = 18
 |lon_dir = W |lon_deg = 88 |lon_min = 44 |lon_sec = 36
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин университеті – Уайтуотер''' ('''UW–Whitewater''' немесе '''UWW''') — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кіреді. 2024 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте бакалавриаттың 47 мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 13 бағдарламасы ұсынылады. Онда шамамен 11 000 студент білім алады.&lt;ref name=&quot;Royal Purple News&quot;&gt;{{cite news |date=December 11, 2024 |title=Current Enrollment Statistics, Fall 2024 |url=https://www.uww.edu/documents/registrar/Reports-Statistics/Enrollment/EnrollmentStatistics2247.pdf |access-date=December 12, 2024 |newspaper=University of Wisconsin-Whitewater, Office of the Registrar |pages=16}}&lt;/ref&gt; Университетте шамамен 1400 оқытушы мен қызметкер жұмыс істейді, ал студенттер АҚШ-тың 40-қа жуық штаты мен 30 елінен келген.&lt;ref name=&quot;Milwaukee Journal Sentinel&quot;&gt;{{cite web|title=Top Work Places – University Of Wisconsin-Whitewater |url=http://www.topworkplaces.com/frontend.php/regional-list/company/jsonline/university-of-wiscon|publisher=Milwaukee Journal Sentinel|access-date=February 12, 2016}}&lt;/ref&gt; Университет [[Джейнсвилл (Висконсин)|Джейнсвилл]] қаласында орналасқан екі жылдық [[Роктағы Висконсин университеті – Уайтуотер]] кампусын басқарады.

== Тарихы ==
1868 жылғы 21 сәуірде оқу орны «Уайтуотер педагогикалық мектебі» деп аталып, 1870 жылғы маусымда алғашқы мұғалім түлектерін даярлап шығарды.

Оқу орнының ерекше дәстүрлерінің бірі «Студенттер күні» болды. Оқу кезеңіндегі бір күні оқытушылар ешқандай алдын ала ескертусіз сабаққа келмейтін. Студенттер бұл күннің «Студенттер күні» екенін түсінгеннен кейін өз араларынан президент пен оқытушыларды сайлап, сол күнгі оқу орнының қалыпты міндеттерін өздері атқаратын. Жыл сайынғы анықтамалықта «Студенттер күнінің» мақсаты былай түсіндірілген: «Оқу орнын осылайша студенттердің басқаруына берудің мақсаты — олардың адамгершілік тәрбиесін, ұйымдастырушылық қабілетін және өз ісіне деген адалдығын сынау».&lt;ref&gt;{{cite book|last=Salisbury|first=Albert|title=Historical sketches of the first quarter-century of the State Normal School at Whitewater, Wisconsin|date=1893|publisher=Tracy, Gibbs, &amp; Co|pages=198|url=https://books.google.com/books?id=Td4KAAAAIAAJ&amp;q=university+of+wisconsin+whitewater+history+normal+school}}&lt;/ref&gt;

1927 жылы оқу орнына педагогика саласында бакалавр дәрежесін беру құқығы беріліп, атауы «Уайтуотер мұғалімдер колледжі» болып өзгертілді. 1951 жылы гуманитарлық ғылымдар бағдарламалары енгізілгеннен кейін оқу орны «Висконсин мемлекеттік колледжі – Уайтуотер» деп аталды. Ал 1964 жылы оған мемлекеттік университет мәртебесі беріліп, атауы «Висконсин мемлекеттік университеті – Уайтуотер» болып өзгертілді.

1971 жылы бұрынғы Висконсин университеті мен Висконсин мемлекеттік университеттері біріктірілгеннен кейін оқу орны [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кірді. Сол уақыттан бері ол «Висконсин университеті – Уайтуотер» деп аталады.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Pope|first=Emily|title=University of Wisconsin System Overview|url=http://legis.wisconsin.gov/lfb/publications/Informational-Papers/Documents/2013/33_UW%20overview.pdf|publisher=Wisconsin Legislative Fiscal Bureau|access-date=May 23, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141031154129/http://legis.wisconsin.gov/lfb/publications/Informational-Papers/Documents/2013/33_UW%20overview.pdf|archive-date=October 31, 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Кампус ==
[[Сурет:Image Old Main.jpeg|thumb|Хайер-холл (Олд-Мейн)]]
[[Сурет:UWW-LogCabin.JPG|thumb|1846 жылы салынған [[Халверсон бөрене үйі]] Висконсин университеті – Уайтуотер кампусында орналасқан]]

Висконсин университеті – Уайтуотер кампусы Висконсин штатының оңтүстік-шығысында 400 акр (шамамен 162 гектар) аумақты алып жатыр. Университет кампусының басты тарихи нысаны болған Олд-Мейн ғимараты 1970 жылғы 7 ақпанда өрт салдарынан қирады. Ол оқу орнының ең көне ғимараты әрі бастапқы кампус құрамынан сақталған жалғыз құрылыс болатын. Қазіргі уақытта Хайер-холл деп аталатын Олд-Мейннің шығыс қанаты ғана сақталған. Онда оқу аудиториялары мен дәріс залдарынан бөлек, университеттің көптеген әкімшілік кеңселері орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Edgar|first=Kayla|title=History Recalled|url=http://royalpurplenews.com/?p=11674|access-date=May 23, 2014|newspaper=Royal Purple}}&lt;/ref&gt; Олд-Мейн ғимаратын қиратқан өрттен кейін оның карильон қоңырауы алынып, Түлектер орталығының алдына орнатылды. Қазіргі уақытта электрондық карильон жүйесінің қоңыраулары күн сайын белгілі бір уақыт аралықтарында соғылады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/news/archive/2009-10-carillon-bells|title=Carillon bell system dedicated Nov. 2|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt;

Джеймс Р. Коннор атындағы университет орталығы кампустың орталық бөлігінде орналасқан. «UC» деп аталатын орталықта боулинг залы, көркемсурет галереясы, жанды музыка орындауға арналған сахна, кофехана және бірнеше тамақтану орны бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/uc|title=University Center - University of Wisconsin Whitewater|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt; Янг аудиториясы — кампустағы сахналық өнерге арналған ең ірі нысан. Онда би, музыка, театр, комедиялық қойылымдар және университеттің басқа да іс-шаралары өткізіледі.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/youngauditorium/about|title=About Us - University of Wisconsin-Whitewater|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt; Висконсин университеті – Уайтуотердің табиғи қорығы кампустың солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Аумағы 110 акр (шамамен 45 гектар) болатын қорық орманды алқаптар, сулы-батпақты жерлер және прериялар сияқты әртүрлі экожүйелерден тұрады. Қорық ашық аспан астындағы оқу аудиториясы мен зертхана қызметін атқарумен қатар, жүгіруге, жаяу серуендеуге, шаңғымен жүгіруге және велосипед тебуге арналған демалыс жолдарымен жабдықталған.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.w3wellness.org/wp-content/uploads/2015/12/Nature-Preserve-Information.pdf |title=Archived copy |access-date=February 11, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215144440/http://www.w3wellness.org/wp-content/uploads/2015/12/Nature-Preserve-Information.pdf |archive-date=February 15, 2016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Студенттік өмір ==
Висконсин университеті – Уайтуотерде ресми түрде танылған 180-нен астам студенттік клуб пен ұйым бар.

=== Студенттік өзін-өзі басқару ===
Уайтуотер студенттік үкіметі (WSG) — студенттердің өзін-өзі басқару органы.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 12, 2024 |title=Whitewater Student Government |url=https://www.uww.edu/wsg |website=Whitewater Student Government}}&lt;/ref&gt; WSG екі тармақтан тұрады: президент басқаратын атқарушы билік және Сенат төрағасы басқаратын Сенат деп аталатын заң шығарушы билік. WSG Сенаты әр күзгі семестрде университеттің мақсатты студенттік алымының келесі жылға арналған мөлшері жөнінде ұсыныс әзірлеп, оны оқу орнының канцлеріне ұсынады. Бұл ұсынысты түпкілікті бекіту [[Висконсин университеттері жүйесінің Қамқоршылар кеңесі]]нің құзыретіне жатады. WSG-ге бөлінетін қаражат көлемі жөнінде ұсыныс жасау өкілеттігі Университеттің мақсатты алымдарын бөлу комитетіне (SUFAC) берілген.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Segregated University Fee Allocation Committee |url=https://www.uww.edu/sufac |access-date=December 12, 2024 |website=Segregated University Fee Allocation Committee}}&lt;/ref&gt;

=== Студенттік бауырластық ұйымдар ===
2024 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте ресми түрде танылған 24 студенттік бауырластық ұйым бар. Олар төрт түрлі кеңеске біріктірілген: Ерлер бауырластық ұйымдарының кеңесі (IFC), Мәдениетаралық бауырластық ұйымдар кеңесі (IGC), Ұлттық панэллиндік кеңес (NPHC) және Панэллиндік кеңес (PHC).&lt;ref&gt;{{cite web |title=UW-Whitewater Greek Life Guide |url=https://www.canva.com/design/DAFxE3LkhTU/QsQOS2uuwhZfhXpE00VanA/view?utm_content=DAFxE3LkhTU&amp;utm_campaign=designshare&amp;utm_medium=link&amp;utm_source=viewer |access-date=December 12, 2024 |publisher=University of Wisconsin-Whitewater, Greek Advising Team}}&lt;/ref&gt;

=== Бұқаралық ақпарат құралдары ===
''The Royal Purple'' — университеттің тәуелсіз студенттік газеті. Оның алғашқы саны 1901 жылы жарық көрді.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About Royal Purple|url=http://royalpurplenews.com/?page_id=2|publisher=Royal Purple News|access-date=May 26, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328073834/http://royalpurplenews.com/?page_id=2|archive-date=March 28, 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

UWW-TV — студенттер басқаратын университеттік телеарна. Ол жоғары айқындықтағы бейнеформатта 100.1 арнасында хабар таратады.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Home UWW-TV|url=http://uwwtv.org/|access-date=July 9, 2018}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар телеарна [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]] қаласы аумағында [[Charter Spectrum|Spectrum]] кабельдік желісінің 989-арнасында қолжетімді.

91.7 The Edge — 1966 жылдан бері Андерсен кітапханасынан хабар таратып келе жатқан студенттік радиостанция.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blogs.uww.edu/wsuw/about/|title=About - The Edge|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық қызметі ==
Висконсин университеті – Уайтуотердің құрамына Уайтуотер кампусындағы төрт бакалавриат колледжі, Рок округіндегі кампуста орналасқан бір колледж және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру мектебі кіреді. Олар:
* Өнер және коммуникация колледжі
* Бизнес және экономика колледжі
* Білім беру және кәсіби зерттеулер колледжі
* Кешенді зерттеулер колледжі
* Гуманитарлық және жаратылыстану ғылымдары колледжі
* Жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру мектебі

== Спорт ==
{{Толық мақала|Висконсин – Уайтуотер Уорхокс}}
[[Сурет:UWWhitewaterWarhawksMascot.jpg|thumb|170px|Университеттің бойтұмары Уилли Уорхок]]

Висконсин университеті – Уайтуотер спорт саласында [[NCAA үшінші дивизионы]]ның мүшесі болып саналады. Университет [[Висконсин жоғары оқу орындары арасындағы атлетикалық конференция]]ның (WIAC) құрамына кіреді. Оның спорт командалары «Уорхокс» деп аталады, ал ресми түстері — күлгін және ақ.

2013–2014 оқу жылында «Уорхокс» ерлер арасындағы америкалық футбол, баскетбол және бейсбол чемпионаттарында жеңіске жетті. Висконсин университеті – Уайтуотер NCAA тарихында бір оқу жылы ішінде спорттың осы үш түрінен бірдей чемпион атанған, кез келген дивизиондағы алғашқы жоғары оқу орны болды.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Reischel|first1=Rob|title=In Southern Wisconsin, a Winner Takes All |url=https://www.nytimes.com/2014/05/31/sports/wisconsin-whitewater-is-a-ncaa-division-iii-champion-in-three-sports.html?hpw&amp;rref=sports&amp;_r=0|access-date=June 3, 2014|work=The New York Times|date=May 30, 2014}}&lt;/ref&gt;

Университеттің мүмкіндігі шектеулі студенттерге арналған бағдарламаларының бірі — «Табыс негіздері». Ол мүмкіндігі шектеулі спортшыларға спорттағы және күнделікті өмірдегі тәжірибелерімен бөлісуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар университетте ерлер мен әйелдерге арналған мүгедектер арбасындағы баскетбол бағдарламалары бар. Екі команда да ұлттық чемпионаттарда жеңіске жеткен.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Wheelchair Athletics|url=http://www.uww.edu/recsports/wcathletics/|publisher=University of Wisconsin-Whitewater|access-date=February 11, 2016}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>86mp3imy25x3ajw59pbbu8o9yjrqq5i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692638</id>
      <parentid>3692637</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T16:20:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Спорт */</comment>
      <origin>3692638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21454" sha1="ok1oidu168293gnz7oo4v9u1jp8o1ia" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин университеті – Уайтуотер
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = [[Сурет:UW-Whitewater logo 2c lead hortizontal.svg]]
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Whitewater
 |Бұрынғы атауы       = Уайтуотер педагогикалық мектебі (1868–1927)&lt;br&gt;Уайтуотер мұғалімдер колледжі (1927–1951)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік колледжі – Уайтуотер (1951–1964)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік университеті – Уайтуотер (1964–1971)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[21 сәуір]] [[1868 жыл|1868]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = Кори А. Кинг
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 11 631 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=collegeportraits&gt;{{cite web |title=University of Wisconsin-Whitewater|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=university+of+wisconsin&amp;s=all&amp;id=240189#enrolmt|publisher=National Center for Education Statistics}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 9997 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=&quot;collegeportraits&quot; /&gt;
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = шалғай шағын қала&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=Whitewater&amp;s=all&amp;id=240189|title=University of Wisconsin-Whitewater}}&lt;/ref&gt;; 400 акр (шамамен 1,62 км²)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uww.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 50 |lat_sec = 18
 |lon_dir = W |lon_deg = 88 |lon_min = 44 |lon_sec = 36
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин университеті – Уайтуотер''' ('''UW–Whitewater''' немесе '''UWW''') — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кіреді. 2024 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте бакалавриаттың 47 мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 13 бағдарламасы ұсынылады. Онда шамамен 11 000 студент білім алады.&lt;ref name=&quot;Royal Purple News&quot;&gt;{{cite news |date=December 11, 2024 |title=Current Enrollment Statistics, Fall 2024 |url=https://www.uww.edu/documents/registrar/Reports-Statistics/Enrollment/EnrollmentStatistics2247.pdf |access-date=December 12, 2024 |newspaper=University of Wisconsin-Whitewater, Office of the Registrar |pages=16}}&lt;/ref&gt; Университетте шамамен 1400 оқытушы мен қызметкер жұмыс істейді, ал студенттер АҚШ-тың 40-қа жуық штаты мен 30 елінен келген.&lt;ref name=&quot;Milwaukee Journal Sentinel&quot;&gt;{{cite web|title=Top Work Places – University Of Wisconsin-Whitewater |url=http://www.topworkplaces.com/frontend.php/regional-list/company/jsonline/university-of-wiscon|publisher=Milwaukee Journal Sentinel|access-date=February 12, 2016}}&lt;/ref&gt; Университет [[Джейнсвилл (Висконсин)|Джейнсвилл]] қаласында орналасқан екі жылдық [[Роктағы Висконсин университеті – Уайтуотер]] кампусын басқарады.

== Тарихы ==
1868 жылғы 21 сәуірде оқу орны «Уайтуотер педагогикалық мектебі» деп аталып, 1870 жылғы маусымда алғашқы мұғалім түлектерін даярлап шығарды.

Оқу орнының ерекше дәстүрлерінің бірі «Студенттер күні» болды. Оқу кезеңіндегі бір күні оқытушылар ешқандай алдын ала ескертусіз сабаққа келмейтін. Студенттер бұл күннің «Студенттер күні» екенін түсінгеннен кейін өз араларынан президент пен оқытушыларды сайлап, сол күнгі оқу орнының қалыпты міндеттерін өздері атқаратын. Жыл сайынғы анықтамалықта «Студенттер күнінің» мақсаты былай түсіндірілген: «Оқу орнын осылайша студенттердің басқаруына берудің мақсаты — олардың адамгершілік тәрбиесін, ұйымдастырушылық қабілетін және өз ісіне деген адалдығын сынау».&lt;ref&gt;{{cite book|last=Salisbury|first=Albert|title=Historical sketches of the first quarter-century of the State Normal School at Whitewater, Wisconsin|date=1893|publisher=Tracy, Gibbs, &amp; Co|pages=198|url=https://books.google.com/books?id=Td4KAAAAIAAJ&amp;q=university+of+wisconsin+whitewater+history+normal+school}}&lt;/ref&gt;

1927 жылы оқу орнына педагогика саласында бакалавр дәрежесін беру құқығы беріліп, атауы «Уайтуотер мұғалімдер колледжі» болып өзгертілді. 1951 жылы гуманитарлық ғылымдар бағдарламалары енгізілгеннен кейін оқу орны «Висконсин мемлекеттік колледжі – Уайтуотер» деп аталды. Ал 1964 жылы оған мемлекеттік университет мәртебесі беріліп, атауы «Висконсин мемлекеттік университеті – Уайтуотер» болып өзгертілді.

1971 жылы бұрынғы Висконсин университеті мен Висконсин мемлекеттік университеттері біріктірілгеннен кейін оқу орны [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кірді. Сол уақыттан бері ол «Висконсин университеті – Уайтуотер» деп аталады.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Pope|first=Emily|title=University of Wisconsin System Overview|url=http://legis.wisconsin.gov/lfb/publications/Informational-Papers/Documents/2013/33_UW%20overview.pdf|publisher=Wisconsin Legislative Fiscal Bureau|access-date=May 23, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141031154129/http://legis.wisconsin.gov/lfb/publications/Informational-Papers/Documents/2013/33_UW%20overview.pdf|archive-date=October 31, 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Кампус ==
[[Сурет:Image Old Main.jpeg|thumb|Хайер-холл (Олд-Мейн)]]
[[Сурет:UWW-LogCabin.JPG|thumb|1846 жылы салынған [[Халверсон бөрене үйі]] Висконсин университеті – Уайтуотер кампусында орналасқан]]

Висконсин университеті – Уайтуотер кампусы Висконсин штатының оңтүстік-шығысында 400 акр (шамамен 162 гектар) аумақты алып жатыр. Университет кампусының басты тарихи нысаны болған Олд-Мейн ғимараты 1970 жылғы 7 ақпанда өрт салдарынан қирады. Ол оқу орнының ең көне ғимараты әрі бастапқы кампус құрамынан сақталған жалғыз құрылыс болатын. Қазіргі уақытта Хайер-холл деп аталатын Олд-Мейннің шығыс қанаты ғана сақталған. Онда оқу аудиториялары мен дәріс залдарынан бөлек, университеттің көптеген әкімшілік кеңселері орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Edgar|first=Kayla|title=History Recalled|url=http://royalpurplenews.com/?p=11674|access-date=May 23, 2014|newspaper=Royal Purple}}&lt;/ref&gt; Олд-Мейн ғимаратын қиратқан өрттен кейін оның карильон қоңырауы алынып, Түлектер орталығының алдына орнатылды. Қазіргі уақытта электрондық карильон жүйесінің қоңыраулары күн сайын белгілі бір уақыт аралықтарында соғылады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/news/archive/2009-10-carillon-bells|title=Carillon bell system dedicated Nov. 2|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt;

Джеймс Р. Коннор атындағы университет орталығы кампустың орталық бөлігінде орналасқан. «UC» деп аталатын орталықта боулинг залы, көркемсурет галереясы, жанды музыка орындауға арналған сахна, кофехана және бірнеше тамақтану орны бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/uc|title=University Center - University of Wisconsin Whitewater|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt; Янг аудиториясы — кампустағы сахналық өнерге арналған ең ірі нысан. Онда би, музыка, театр, комедиялық қойылымдар және университеттің басқа да іс-шаралары өткізіледі.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/youngauditorium/about|title=About Us - University of Wisconsin-Whitewater|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt; Висконсин университеті – Уайтуотердің табиғи қорығы кампустың солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Аумағы 110 акр (шамамен 45 гектар) болатын қорық орманды алқаптар, сулы-батпақты жерлер және прериялар сияқты әртүрлі экожүйелерден тұрады. Қорық ашық аспан астындағы оқу аудиториясы мен зертхана қызметін атқарумен қатар, жүгіруге, жаяу серуендеуге, шаңғымен жүгіруге және велосипед тебуге арналған демалыс жолдарымен жабдықталған.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.w3wellness.org/wp-content/uploads/2015/12/Nature-Preserve-Information.pdf |title=Archived copy |access-date=February 11, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215144440/http://www.w3wellness.org/wp-content/uploads/2015/12/Nature-Preserve-Information.pdf |archive-date=February 15, 2016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Студенттік өмір ==
Висконсин университеті – Уайтуотерде ресми түрде танылған 180-нен астам студенттік клуб пен ұйым бар.

=== Студенттік өзін-өзі басқару ===
Уайтуотер студенттік үкіметі (WSG) — студенттердің өзін-өзі басқару органы.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 12, 2024 |title=Whitewater Student Government |url=https://www.uww.edu/wsg |website=Whitewater Student Government}}&lt;/ref&gt; WSG екі тармақтан тұрады: президент басқаратын атқарушы билік және Сенат төрағасы басқаратын Сенат деп аталатын заң шығарушы билік. WSG Сенаты әр күзгі семестрде университеттің мақсатты студенттік алымының келесі жылға арналған мөлшері жөнінде ұсыныс әзірлеп, оны оқу орнының канцлеріне ұсынады. Бұл ұсынысты түпкілікті бекіту [[Висконсин университеттері жүйесінің Қамқоршылар кеңесі]]нің құзыретіне жатады. WSG-ге бөлінетін қаражат көлемі жөнінде ұсыныс жасау өкілеттігі Университеттің мақсатты алымдарын бөлу комитетіне (SUFAC) берілген.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Segregated University Fee Allocation Committee |url=https://www.uww.edu/sufac |access-date=December 12, 2024 |website=Segregated University Fee Allocation Committee}}&lt;/ref&gt;

=== Студенттік бауырластық ұйымдар ===
2024 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте ресми түрде танылған 24 студенттік бауырластық ұйым бар. Олар төрт түрлі кеңеске біріктірілген: Ерлер бауырластық ұйымдарының кеңесі (IFC), Мәдениетаралық бауырластық ұйымдар кеңесі (IGC), Ұлттық панэллиндік кеңес (NPHC) және Панэллиндік кеңес (PHC).&lt;ref&gt;{{cite web |title=UW-Whitewater Greek Life Guide |url=https://www.canva.com/design/DAFxE3LkhTU/QsQOS2uuwhZfhXpE00VanA/view?utm_content=DAFxE3LkhTU&amp;utm_campaign=designshare&amp;utm_medium=link&amp;utm_source=viewer |access-date=December 12, 2024 |publisher=University of Wisconsin-Whitewater, Greek Advising Team}}&lt;/ref&gt;

=== Бұқаралық ақпарат құралдары ===
''The Royal Purple'' — университеттің тәуелсіз студенттік газеті. Оның алғашқы саны 1901 жылы жарық көрді.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About Royal Purple|url=http://royalpurplenews.com/?page_id=2|publisher=Royal Purple News|access-date=May 26, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328073834/http://royalpurplenews.com/?page_id=2|archive-date=March 28, 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

UWW-TV — студенттер басқаратын университеттік телеарна. Ол жоғары айқындықтағы бейнеформатта 100.1 арнасында хабар таратады.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Home UWW-TV|url=http://uwwtv.org/|access-date=July 9, 2018}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар телеарна [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]] қаласы аумағында [[Charter Spectrum|Spectrum]] кабельдік желісінің 989-арнасында қолжетімді.

91.7 The Edge — 1966 жылдан бері Андерсен кітапханасынан хабар таратып келе жатқан студенттік радиостанция.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blogs.uww.edu/wsuw/about/|title=About - The Edge|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық қызметі ==
Висконсин университеті – Уайтуотердің құрамына Уайтуотер кампусындағы төрт бакалавриат колледжі, Рок округіндегі кампуста орналасқан бір колледж және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру мектебі кіреді. Олар:
* Өнер және коммуникация колледжі
* Бизнес және экономика колледжі
* Білім беру және кәсіби зерттеулер колледжі
* Кешенді зерттеулер колледжі
* Гуманитарлық және жаратылыстану ғылымдары колледжі
* Жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру мектебі

== Спорт ==
{{Толық мақала|Висконсин – Уайтуотер Уорхокс}}
[[Сурет:UWWhitewaterWarhawksMascot.jpg|thumb|170px|Университеттің бойтұмары Уилли Уорхок]]

Висконсин университеті – Уайтуотер спорт саласында [[NCAA үшінші дивизионы]]ның мүшесі болып саналады. Университет [[Висконсин жоғары оқу орындары арасындағы атлетикалық конференция]]ның (WIAC) құрамына кіреді. Оның спорт командалары «Уорхокс» деп аталады, ал ресми түстері — күлгін және ақ.

2013–2014 оқу жылында «Уорхокс» ерлер арасындағы америкалық футбол, баскетбол және бейсбол чемпионаттарында жеңіске жетті. Висконсин университеті – Уайтуотер NCAA тарихында бір оқу жылы ішінде спорттың осы үш түрінен бірдей чемпион атанған, кез келген дивизиондағы алғашқы жоғары оқу орны болды.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Reischel|first1=Rob|title=In Southern Wisconsin, a Winner Takes All |url=https://www.nytimes.com/2014/05/31/sports/wisconsin-whitewater-is-a-ncaa-division-iii-champion-in-three-sports.html?hpw&amp;rref=sports&amp;_r=0|access-date=June 3, 2014|work=The New York Times|date=May 30, 2014}}&lt;/ref&gt;

Университеттің мүмкіндігі шектеулі студенттерге арналған бағдарламаларының бірі — «Табыс негіздері». Ол мүмкіндігі шектеулі спортшыларға спорттағы және күнделікті өмірдегі тәжірибелерімен бөлісуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар университетте ерлер мен әйелдерге арналған мүгедектер арбасындағы баскетбол бағдарламалары бар. Екі команда да ұлттық чемпионаттарда жеңіске жеткен.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Wheelchair Athletics|url=http://www.uww.edu/recsports/wcathletics/|publisher=University of Wisconsin-Whitewater|access-date=February 11, 2016}}&lt;/ref&gt;

==Белгілі тұлғалар==
===Түлектері===
{{Толық мақала|Висконсин университеті – Уайтуотер түлектерінің тізімі}}
* [[Алекс Кистер]] — америкалық ютубер және кинорежиссер.

===Оқытушылары===
* [[Томас Краудер Чемберлин]] — геолог.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Thomas Chrowder Chamberlin|url=https://www.nasonline.org/wp-content/uploads/2024/06/chamberlin-thomas-c.pdf|publisher=National Academy of Sciences|access-date=February 17, 2014}}&lt;/ref&gt;
* [[Брайан Коппола]] — химик.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Brian Coppola|url=http://cen.acs.org/articles/84/i31/Norris-Award-Goes-Brian-Coppola.html|publisher=American Chemical Society |access-date=February 17, 2014}}&lt;/ref&gt;
* [[Уоррен С. Джонсон]] — жаратылыстану ғылымдарының профессоры.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Multi-Zone Temperature Control System|url=https://www.asme.org/about-asme/who-we-are/engineering-history/landmarks/244-multi-zone-automatic-temperature-control|publisher=American Society of Mechanical Engineers|access-date=August 10, 2015}}&lt;/ref&gt;
* [[Куинн Майнерз]] — кәсіби америкалық футболшы.
* [[Андреа Най]] — дінтанушы.&lt;ref name=&quot;Moran2008&quot;&gt;{{cite book|author=Dermot Moran|title=The Routledge Companion to Twentieth Century Philosophy|url=https://books.google.com/books?id=6u2BAgAAQBAJ&amp;pg=PR11|year=2008|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-42403-0|page=11}}&lt;/ref&gt;
* [[Элисон Таунсенд]] — ақын.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Alison Townsend|url=http://www.uww.edu/news/archive/2013-05-townsend-lit-award|publisher=University of Wisconsin-Whitewater|access-date=February 17, 2014}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>ok1oidu168293gnz7oo4v9u1jp8o1ia</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692639</id>
      <parentid>3692638</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T16:21:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21460" sha1="7k80q36r20emspn2uhhzd8b790n860r" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин университеті – Уайтуотер
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = [[Сурет:UW-Whitewater logo 2c lead hortizontal.svg]]
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Whitewater
 |Бұрынғы атауы       = Уайтуотер педагогикалық мектебі (1868–1927)&lt;br&gt;Уайтуотер мұғалімдер колледжі (1927–1951)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік колледжі – Уайтуотер (1951–1964)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік университеті – Уайтуотер (1964–1971)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[21 сәуір]] [[1868 жыл|1868]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = Кори А. Кинг
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 11 631 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=collegeportraits&gt;{{cite web |title=University of Wisconsin-Whitewater|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=university+of+wisconsin&amp;s=all&amp;id=240189#enrolmt|publisher=National Center for Education Statistics}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 9997 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=&quot;collegeportraits&quot; /&gt;
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = шалғай шағын қала&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=Whitewater&amp;s=all&amp;id=240189|title=University of Wisconsin-Whitewater}}&lt;/ref&gt;; 400 акр (шамамен 1,62 км²)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uww.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 50 |lat_sec = 18
 |lon_dir = W |lon_deg = 88 |lon_min = 44 |lon_sec = 36
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин университеті – Уайтуотер''' ('''UW–Whitewater''' немесе '''UWW''') — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кіреді. 2024 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте бакалавриаттың 47 мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 13 бағдарламасы ұсынылады. Онда шамамен 11 000 студент білім алады.&lt;ref name=&quot;Royal Purple News&quot;&gt;{{cite news |date=December 11, 2024 |title=Current Enrollment Statistics, Fall 2024 |url=https://www.uww.edu/documents/registrar/Reports-Statistics/Enrollment/EnrollmentStatistics2247.pdf |access-date=December 12, 2024 |newspaper=University of Wisconsin-Whitewater, Office of the Registrar |pages=16}}&lt;/ref&gt; Университетте шамамен 1400 оқытушы мен қызметкер жұмыс істейді, ал студенттер АҚШ-тың 40-қа жуық штаты мен 30 елінен келген.&lt;ref name=&quot;Milwaukee Journal Sentinel&quot;&gt;{{cite web|title=Top Work Places – University Of Wisconsin-Whitewater |url=http://www.topworkplaces.com/frontend.php/regional-list/company/jsonline/university-of-wiscon|publisher=Milwaukee Journal Sentinel|access-date=February 12, 2016}}&lt;/ref&gt; Университет [[Джейнсвилл (Висконсин)|Джейнсвилл]] қаласында орналасқан екі жылдық [[Роктағы Висконсин университеті – Уайтуотер]] кампусын басқарады.

== Тарихы ==
1868 жылғы 21 сәуірде оқу орны «Уайтуотер педагогикалық мектебі» деп аталып, 1870 жылғы маусымда алғашқы мұғалім түлектерін даярлап шығарды.

Оқу орнының ерекше дәстүрлерінің бірі «Студенттер күні» болды. Оқу кезеңіндегі бір күні оқытушылар ешқандай алдын ала ескертусіз сабаққа келмейтін. Студенттер бұл күннің «Студенттер күні» екенін түсінгеннен кейін өз араларынан президент пен оқытушыларды сайлап, сол күнгі оқу орнының қалыпты міндеттерін өздері атқаратын. Жыл сайынғы анықтамалықта «Студенттер күнінің» мақсаты былай түсіндірілген: «Оқу орнын осылайша студенттердің басқаруына берудің мақсаты — олардың адамгершілік тәрбиесін, ұйымдастырушылық қабілетін және өз ісіне деген адалдығын сынау».&lt;ref&gt;{{cite book|last=Salisbury|first=Albert|title=Historical sketches of the first quarter-century of the State Normal School at Whitewater, Wisconsin|date=1893|publisher=Tracy, Gibbs, &amp; Co|pages=198|url=https://books.google.com/books?id=Td4KAAAAIAAJ&amp;q=university+of+wisconsin+whitewater+history+normal+school}}&lt;/ref&gt;

1927 жылы оқу орнына педагогика саласында бакалавр дәрежесін беру құқығы беріліп, атауы «Уайтуотер мұғалімдер колледжі» болып өзгертілді. 1951 жылы гуманитарлық ғылымдар бағдарламалары енгізілгеннен кейін оқу орны «Висконсин мемлекеттік колледжі – Уайтуотер» деп аталды. Ал 1964 жылы оған мемлекеттік университет мәртебесі беріліп, атауы «Висконсин мемлекеттік университеті – Уайтуотер» болып өзгертілді.

1971 жылы бұрынғы Висконсин университеті мен Висконсин мемлекеттік университеттері біріктірілгеннен кейін оқу орны [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кірді. Сол уақыттан бері ол «Висконсин университеті – Уайтуотер» деп аталады.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Pope|first=Emily|title=University of Wisconsin System Overview|url=http://legis.wisconsin.gov/lfb/publications/Informational-Papers/Documents/2013/33_UW%20overview.pdf|publisher=Wisconsin Legislative Fiscal Bureau|access-date=May 23, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141031154129/http://legis.wisconsin.gov/lfb/publications/Informational-Papers/Documents/2013/33_UW%20overview.pdf|archive-date=October 31, 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Кампус ==
[[Сурет:Image Old Main.jpeg|thumb|Хайер-холл (Олд-Мейн)]]
[[Сурет:UWW-LogCabin.JPG|thumb|1846 жылы салынған [[Халверсон бөрене үйі]] Висконсин университеті – Уайтуотер кампусында орналасқан]]

Висконсин университеті – Уайтуотер кампусы Висконсин штатының оңтүстік-шығысында 400 акр (шамамен 162 гектар) аумақты алып жатыр. Университет кампусының басты тарихи нысаны болған Олд-Мейн ғимараты 1970 жылғы 7 ақпанда өрт салдарынан қирады. Ол оқу орнының ең көне ғимараты әрі бастапқы кампус құрамынан сақталған жалғыз құрылыс болатын. Қазіргі уақытта Хайер-холл деп аталатын Олд-Мейннің шығыс қанаты ғана сақталған. Онда оқу аудиториялары мен дәріс залдарынан бөлек, университеттің көптеген әкімшілік кеңселері орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Edgar|first=Kayla|title=History Recalled|url=http://royalpurplenews.com/?p=11674|access-date=May 23, 2014|newspaper=Royal Purple}}&lt;/ref&gt; Олд-Мейн ғимаратын қиратқан өрттен кейін оның карильон қоңырауы алынып, Түлектер орталығының алдына орнатылды. Қазіргі уақытта электрондық карильон жүйесінің қоңыраулары күн сайын белгілі бір уақыт аралықтарында соғылады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/news/archive/2009-10-carillon-bells|title=Carillon bell system dedicated Nov. 2|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt;

Джеймс Р. Коннор атындағы университет орталығы кампустың орталық бөлігінде орналасқан. «UC» деп аталатын орталықта боулинг залы, көркемсурет галереясы, жанды музыка орындауға арналған сахна, кофехана және бірнеше тамақтану орны бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/uc|title=University Center - University of Wisconsin Whitewater|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt; Янг аудиториясы — кампустағы сахналық өнерге арналған ең ірі нысан. Онда би, музыка, театр, комедиялық қойылымдар және университеттің басқа да іс-шаралары өткізіледі.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/youngauditorium/about|title=About Us - University of Wisconsin-Whitewater|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt; Висконсин университеті – Уайтуотердің табиғи қорығы кампустың солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Аумағы 110 акр (шамамен 45 гектар) болатын қорық орманды алқаптар, сулы-батпақты жерлер және прериялар сияқты әртүрлі экожүйелерден тұрады. Қорық ашық аспан астындағы оқу аудиториясы мен зертхана қызметін атқарумен қатар, жүгіруге, жаяу серуендеуге, шаңғымен жүгіруге және велосипед тебуге арналған демалыс жолдарымен жабдықталған.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.w3wellness.org/wp-content/uploads/2015/12/Nature-Preserve-Information.pdf |title=Archived copy |access-date=February 11, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215144440/http://www.w3wellness.org/wp-content/uploads/2015/12/Nature-Preserve-Information.pdf |archive-date=February 15, 2016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Студенттік өмір ==
Висконсин университеті – Уайтуотерде ресми түрде танылған 180-нен астам студенттік клуб пен ұйым бар.

=== Студенттік өзін-өзі басқару ===
Уайтуотер студенттік үкіметі (WSG) — студенттердің өзін-өзі басқару органы.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 12, 2024 |title=Whitewater Student Government |url=https://www.uww.edu/wsg |website=Whitewater Student Government}}&lt;/ref&gt; WSG екі тармақтан тұрады: президент басқаратын атқарушы билік және Сенат төрағасы басқаратын Сенат деп аталатын заң шығарушы билік. WSG Сенаты әр күзгі семестрде университеттің мақсатты студенттік алымының келесі жылға арналған мөлшері жөнінде ұсыныс әзірлеп, оны оқу орнының канцлеріне ұсынады. Бұл ұсынысты түпкілікті бекіту [[Висконсин университеттері жүйесінің Қамқоршылар кеңесі]]нің құзыретіне жатады. WSG-ге бөлінетін қаражат көлемі жөнінде ұсыныс жасау өкілеттігі Университеттің мақсатты алымдарын бөлу комитетіне (SUFAC) берілген.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Segregated University Fee Allocation Committee |url=https://www.uww.edu/sufac |access-date=December 12, 2024 |website=Segregated University Fee Allocation Committee}}&lt;/ref&gt;

=== Студенттік бауырластық ұйымдар ===
2024 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте ресми түрде танылған 24 студенттік бауырластық ұйым бар. Олар төрт түрлі кеңеске біріктірілген: Ерлер бауырластық ұйымдарының кеңесі (IFC), Мәдениетаралық бауырластық ұйымдар кеңесі (IGC), Ұлттық панэллиндік кеңес (NPHC) және Панэллиндік кеңес (PHC).&lt;ref&gt;{{cite web |title=UW-Whitewater Greek Life Guide |url=https://www.canva.com/design/DAFxE3LkhTU/QsQOS2uuwhZfhXpE00VanA/view?utm_content=DAFxE3LkhTU&amp;utm_campaign=designshare&amp;utm_medium=link&amp;utm_source=viewer |access-date=December 12, 2024 |publisher=University of Wisconsin-Whitewater, Greek Advising Team}}&lt;/ref&gt;

=== Бұқаралық ақпарат құралдары ===
''The Royal Purple'' — университеттің тәуелсіз студенттік газеті. Оның алғашқы саны 1901 жылы жарық көрді.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About Royal Purple|url=http://royalpurplenews.com/?page_id=2|publisher=Royal Purple News|access-date=May 26, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328073834/http://royalpurplenews.com/?page_id=2|archive-date=March 28, 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

UWW-TV — студенттер басқаратын университеттік телеарна. Ол жоғары айқындықтағы бейнеформатта 100.1 арнасында хабар таратады.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Home UWW-TV|url=http://uwwtv.org/|access-date=July 9, 2018}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар телеарна [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]] қаласы аумағында [[Charter Spectrum|Spectrum]] кабельдік желісінің 989-арнасында қолжетімді.

91.7 The Edge — 1966 жылдан бері Андерсен кітапханасынан хабар таратып келе жатқан студенттік радиостанция.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blogs.uww.edu/wsuw/about/|title=About - The Edge|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық қызметі ==
Висконсин университеті – Уайтуотердің құрамына Уайтуотер кампусындағы төрт бакалавриат колледжі, Рок округіндегі кампуста орналасқан бір колледж және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру мектебі кіреді. Олар:
* Өнер және коммуникация колледжі
* Бизнес және экономика колледжі
* Білім беру және кәсіби зерттеулер колледжі
* Кешенді зерттеулер колледжі
* Гуманитарлық және жаратылыстану ғылымдары колледжі
* Жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру мектебі

== Спорт ==
{{Толық мақала|Висконсин – Уайтуотер Уорхокс}}
[[Сурет:UWWhitewaterWarhawksMascot.jpg|thumb|170px|Университеттің бойтұмары Уилли Уорхок]]

Висконсин университеті – Уайтуотер спорт саласында [[NCAA үшінші дивизионы]]ның мүшесі болып саналады. Университет [[Висконсин жоғары оқу орындары арасындағы атлетикалық конференция]]ның (WIAC) құрамына кіреді. Оның спорт командалары «Уорхокс» деп аталады, ал ресми түстері — күлгін және ақ.

2013–2014 оқу жылында «Уорхокс» ерлер арасындағы америкалық футбол, баскетбол және бейсбол чемпионаттарында жеңіске жетті. Висконсин университеті – Уайтуотер NCAA тарихында бір оқу жылы ішінде спорттың осы үш түрінен бірдей чемпион атанған, кез келген дивизиондағы алғашқы жоғары оқу орны болды.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Reischel|first1=Rob|title=In Southern Wisconsin, a Winner Takes All |url=https://www.nytimes.com/2014/05/31/sports/wisconsin-whitewater-is-a-ncaa-division-iii-champion-in-three-sports.html?hpw&amp;rref=sports&amp;_r=0|access-date=June 3, 2014|work=The New York Times|date=May 30, 2014}}&lt;/ref&gt;

Университеттің мүмкіндігі шектеулі студенттерге арналған бағдарламаларының бірі — «Табыс негіздері». Ол мүмкіндігі шектеулі спортшыларға спорттағы және күнделікті өмірдегі тәжірибелерімен бөлісуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар университетте ерлер мен әйелдерге арналған мүгедектер арбасындағы баскетбол бағдарламалары бар. Екі команда да ұлттық чемпионаттарда жеңіске жеткен.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Wheelchair Athletics|url=http://www.uww.edu/recsports/wcathletics/|publisher=University of Wisconsin-Whitewater|access-date=February 11, 2016}}&lt;/ref&gt;

== Белгілі тұлғалар ==
=== Түлектері ===
{{Толық мақала|Висконсин университеті – Уайтуотер түлектерінің тізімі}}
* [[Алекс Кистер]] — америкалық ютубер және кинорежиссер.

=== Оқытушылары ===
* [[Томас Краудер Чемберлин]] — геолог.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Thomas Chrowder Chamberlin|url=https://www.nasonline.org/wp-content/uploads/2024/06/chamberlin-thomas-c.pdf|publisher=National Academy of Sciences|access-date=February 17, 2014}}&lt;/ref&gt;
* [[Брайан Коппола]] — химик.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Brian Coppola|url=http://cen.acs.org/articles/84/i31/Norris-Award-Goes-Brian-Coppola.html|publisher=American Chemical Society |access-date=February 17, 2014}}&lt;/ref&gt;
* [[Уоррен С. Джонсон]] — жаратылыстану ғылымдарының профессоры.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Multi-Zone Temperature Control System|url=https://www.asme.org/about-asme/who-we-are/engineering-history/landmarks/244-multi-zone-automatic-temperature-control|publisher=American Society of Mechanical Engineers|access-date=August 10, 2015}}&lt;/ref&gt;
* [[Куинн Майнерз]] — кәсіби америкалық футболшы.
* [[Андреа Най]] — дінтанушы.&lt;ref name=&quot;Moran2008&quot;&gt;{{cite book|author=Dermot Moran|title=The Routledge Companion to Twentieth Century Philosophy|url=https://books.google.com/books?id=6u2BAgAAQBAJ&amp;pg=PR11|year=2008|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-42403-0|page=11}}&lt;/ref&gt;
* [[Элисон Таунсенд]] — ақын.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Alison Townsend|url=http://www.uww.edu/news/archive/2013-05-townsend-lit-award|publisher=University of Wisconsin-Whitewater|access-date=February 17, 2014}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>7k80q36r20emspn2uhhzd8b790n860r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692640</id>
      <parentid>3692639</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T16:22:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3692640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21627" sha1="ehc3fxjtk6eog8plx47q1x10c3bj4hx" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин университеті – Уайтуотер
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = [[Сурет:UW-Whitewater logo 2c lead hortizontal.svg]]
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Whitewater
 |Бұрынғы атауы       = Уайтуотер педагогикалық мектебі (1868–1927)&lt;br&gt;Уайтуотер мұғалімдер колледжі (1927–1951)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік колледжі – Уайтуотер (1951–1964)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік университеті – Уайтуотер (1964–1971)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[21 сәуір]] [[1868 жыл|1868]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = Кори А. Кинг
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 11 631 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=collegeportraits&gt;{{cite web |title=University of Wisconsin-Whitewater|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=university+of+wisconsin&amp;s=all&amp;id=240189#enrolmt|publisher=National Center for Education Statistics}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 9997 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=&quot;collegeportraits&quot; /&gt;
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = шалғай шағын қала&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=Whitewater&amp;s=all&amp;id=240189|title=University of Wisconsin-Whitewater}}&lt;/ref&gt;; 400 акр (шамамен 1,62 км²)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uww.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 50 |lat_sec = 18
 |lon_dir = W |lon_deg = 88 |lon_min = 44 |lon_sec = 36
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин университеті – Уайтуотер''' ('''UW–Whitewater''' немесе '''UWW''') — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кіреді. 2024 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте бакалавриаттың 47 мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 13 бағдарламасы ұсынылады. Онда шамамен 11 000 студент білім алады.&lt;ref name=&quot;Royal Purple News&quot;&gt;{{cite news |date=December 11, 2024 |title=Current Enrollment Statistics, Fall 2024 |url=https://www.uww.edu/documents/registrar/Reports-Statistics/Enrollment/EnrollmentStatistics2247.pdf |access-date=December 12, 2024 |newspaper=University of Wisconsin-Whitewater, Office of the Registrar |pages=16}}&lt;/ref&gt; Университетте шамамен 1400 оқытушы мен қызметкер жұмыс істейді, ал студенттер АҚШ-тың 40-қа жуық штаты мен 30 елінен келген.&lt;ref name=&quot;Milwaukee Journal Sentinel&quot;&gt;{{cite web|title=Top Work Places – University Of Wisconsin-Whitewater |url=http://www.topworkplaces.com/frontend.php/regional-list/company/jsonline/university-of-wiscon|publisher=Milwaukee Journal Sentinel|access-date=February 12, 2016}}&lt;/ref&gt; Университет [[Джейнсвилл (Висконсин)|Джейнсвилл]] қаласында орналасқан екі жылдық [[Роктағы Висконсин университеті – Уайтуотер]] кампусын басқарады.

== Тарихы ==
1868 жылғы 21 сәуірде оқу орны «Уайтуотер педагогикалық мектебі» деп аталып, 1870 жылғы маусымда алғашқы мұғалім түлектерін даярлап шығарды.

Оқу орнының ерекше дәстүрлерінің бірі «Студенттер күні» болды. Оқу кезеңіндегі бір күні оқытушылар ешқандай алдын ала ескертусіз сабаққа келмейтін. Студенттер бұл күннің «Студенттер күні» екенін түсінгеннен кейін өз араларынан президент пен оқытушыларды сайлап, сол күнгі оқу орнының қалыпты міндеттерін өздері атқаратын. Жыл сайынғы анықтамалықта «Студенттер күнінің» мақсаты былай түсіндірілген: «Оқу орнын осылайша студенттердің басқаруына берудің мақсаты — олардың адамгершілік тәрбиесін, ұйымдастырушылық қабілетін және өз ісіне деген адалдығын сынау».&lt;ref&gt;{{cite book|last=Salisbury|first=Albert|title=Historical sketches of the first quarter-century of the State Normal School at Whitewater, Wisconsin|date=1893|publisher=Tracy, Gibbs, &amp; Co|pages=198|url=https://books.google.com/books?id=Td4KAAAAIAAJ&amp;q=university+of+wisconsin+whitewater+history+normal+school}}&lt;/ref&gt;

1927 жылы оқу орнына педагогика саласында бакалавр дәрежесін беру құқығы беріліп, атауы «Уайтуотер мұғалімдер колледжі» болып өзгертілді. 1951 жылы гуманитарлық ғылымдар бағдарламалары енгізілгеннен кейін оқу орны «Висконсин мемлекеттік колледжі – Уайтуотер» деп аталды. Ал 1964 жылы оған мемлекеттік университет мәртебесі беріліп, атауы «Висконсин мемлекеттік университеті – Уайтуотер» болып өзгертілді.

1971 жылы бұрынғы Висконсин университеті мен Висконсин мемлекеттік университеттері біріктірілгеннен кейін оқу орны [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кірді. Сол уақыттан бері ол «Висконсин университеті – Уайтуотер» деп аталады.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Pope|first=Emily|title=University of Wisconsin System Overview|url=http://legis.wisconsin.gov/lfb/publications/Informational-Papers/Documents/2013/33_UW%20overview.pdf|publisher=Wisconsin Legislative Fiscal Bureau|access-date=May 23, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141031154129/http://legis.wisconsin.gov/lfb/publications/Informational-Papers/Documents/2013/33_UW%20overview.pdf|archive-date=October 31, 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Кампус ==
[[Сурет:Image Old Main.jpeg|thumb|Хайер-холл (Олд-Мейн)]]
[[Сурет:UWW-LogCabin.JPG|thumb|1846 жылы салынған [[Халверсон бөрене үйі]] Висконсин университеті – Уайтуотер кампусында орналасқан]]

Висконсин университеті – Уайтуотер кампусы Висконсин штатының оңтүстік-шығысында 400 акр (шамамен 162 гектар) аумақты алып жатыр. Университет кампусының басты тарихи нысаны болған Олд-Мейн ғимараты 1970 жылғы 7 ақпанда өрт салдарынан қирады. Ол оқу орнының ең көне ғимараты әрі бастапқы кампус құрамынан сақталған жалғыз құрылыс болатын. Қазіргі уақытта Хайер-холл деп аталатын Олд-Мейннің шығыс қанаты ғана сақталған. Онда оқу аудиториялары мен дәріс залдарынан бөлек, университеттің көптеген әкімшілік кеңселері орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Edgar|first=Kayla|title=History Recalled|url=http://royalpurplenews.com/?p=11674|access-date=May 23, 2014|newspaper=Royal Purple}}&lt;/ref&gt; Олд-Мейн ғимаратын қиратқан өрттен кейін оның карильон қоңырауы алынып, Түлектер орталығының алдына орнатылды. Қазіргі уақытта электрондық карильон жүйесінің қоңыраулары күн сайын белгілі бір уақыт аралықтарында соғылады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/news/archive/2009-10-carillon-bells|title=Carillon bell system dedicated Nov. 2|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt;

Джеймс Р. Коннор атындағы университет орталығы кампустың орталық бөлігінде орналасқан. «UC» деп аталатын орталықта боулинг залы, көркемсурет галереясы, жанды музыка орындауға арналған сахна, кофехана және бірнеше тамақтану орны бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/uc|title=University Center - University of Wisconsin Whitewater|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt; Янг аудиториясы — кампустағы сахналық өнерге арналған ең ірі нысан. Онда би, музыка, театр, комедиялық қойылымдар және университеттің басқа да іс-шаралары өткізіледі.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/youngauditorium/about|title=About Us - University of Wisconsin-Whitewater|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt; Висконсин университеті – Уайтуотердің табиғи қорығы кампустың солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Аумағы 110 акр (шамамен 45 гектар) болатын қорық орманды алқаптар, сулы-батпақты жерлер және прериялар сияқты әртүрлі экожүйелерден тұрады. Қорық ашық аспан астындағы оқу аудиториясы мен зертхана қызметін атқарумен қатар, жүгіруге, жаяу серуендеуге, шаңғымен жүгіруге және велосипед тебуге арналған демалыс жолдарымен жабдықталған.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.w3wellness.org/wp-content/uploads/2015/12/Nature-Preserve-Information.pdf |title=Archived copy |access-date=February 11, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215144440/http://www.w3wellness.org/wp-content/uploads/2015/12/Nature-Preserve-Information.pdf |archive-date=February 15, 2016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Студенттік өмір ==
Висконсин университеті – Уайтуотерде ресми түрде танылған 180-нен астам студенттік клуб пен ұйым бар.

=== Студенттік өзін-өзі басқару ===
Уайтуотер студенттік үкіметі (WSG) — студенттердің өзін-өзі басқару органы.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 12, 2024 |title=Whitewater Student Government |url=https://www.uww.edu/wsg |website=Whitewater Student Government}}&lt;/ref&gt; WSG екі тармақтан тұрады: президент басқаратын атқарушы билік және Сенат төрағасы басқаратын Сенат деп аталатын заң шығарушы билік. WSG Сенаты әр күзгі семестрде университеттің мақсатты студенттік алымының келесі жылға арналған мөлшері жөнінде ұсыныс әзірлеп, оны оқу орнының канцлеріне ұсынады. Бұл ұсынысты түпкілікті бекіту [[Висконсин университеттері жүйесінің Қамқоршылар кеңесі]]нің құзыретіне жатады. WSG-ге бөлінетін қаражат көлемі жөнінде ұсыныс жасау өкілеттігі Университеттің мақсатты алымдарын бөлу комитетіне (SUFAC) берілген.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Segregated University Fee Allocation Committee |url=https://www.uww.edu/sufac |access-date=December 12, 2024 |website=Segregated University Fee Allocation Committee}}&lt;/ref&gt;

=== Студенттік бауырластық ұйымдар ===
2024 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте ресми түрде танылған 24 студенттік бауырластық ұйым бар. Олар төрт түрлі кеңеске біріктірілген: Ерлер бауырластық ұйымдарының кеңесі (IFC), Мәдениетаралық бауырластық ұйымдар кеңесі (IGC), Ұлттық панэллиндік кеңес (NPHC) және Панэллиндік кеңес (PHC).&lt;ref&gt;{{cite web |title=UW-Whitewater Greek Life Guide |url=https://www.canva.com/design/DAFxE3LkhTU/QsQOS2uuwhZfhXpE00VanA/view?utm_content=DAFxE3LkhTU&amp;utm_campaign=designshare&amp;utm_medium=link&amp;utm_source=viewer |access-date=December 12, 2024 |publisher=University of Wisconsin-Whitewater, Greek Advising Team}}&lt;/ref&gt;

=== Бұқаралық ақпарат құралдары ===
''The Royal Purple'' — университеттің тәуелсіз студенттік газеті. Оның алғашқы саны 1901 жылы жарық көрді.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About Royal Purple|url=http://royalpurplenews.com/?page_id=2|publisher=Royal Purple News|access-date=May 26, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328073834/http://royalpurplenews.com/?page_id=2|archive-date=March 28, 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

UWW-TV — студенттер басқаратын университеттік телеарна. Ол жоғары айқындықтағы бейнеформатта 100.1 арнасында хабар таратады.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Home UWW-TV|url=http://uwwtv.org/|access-date=July 9, 2018}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар телеарна [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]] қаласы аумағында [[Charter Spectrum|Spectrum]] кабельдік желісінің 989-арнасында қолжетімді.

91.7 The Edge — 1966 жылдан бері Андерсен кітапханасынан хабар таратып келе жатқан студенттік радиостанция.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blogs.uww.edu/wsuw/about/|title=About - The Edge|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық қызметі ==
Висконсин университеті – Уайтуотердің құрамына Уайтуотер кампусындағы төрт бакалавриат колледжі, Рок округіндегі кампуста орналасқан бір колледж және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру мектебі кіреді. Олар:
* Өнер және коммуникация колледжі
* Бизнес және экономика колледжі
* Білім беру және кәсіби зерттеулер колледжі
* Кешенді зерттеулер колледжі
* Гуманитарлық және жаратылыстану ғылымдары колледжі
* Жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру мектебі

== Спорт ==
{{Толық мақала|Висконсин – Уайтуотер Уорхокс}}
[[Сурет:UWWhitewaterWarhawksMascot.jpg|thumb|170px|Университеттің бойтұмары Уилли Уорхок]]

Висконсин университеті – Уайтуотер спорт саласында [[NCAA үшінші дивизионы]]ның мүшесі болып саналады. Университет [[Висконсин жоғары оқу орындары арасындағы атлетикалық конференция]]ның (WIAC) құрамына кіреді. Оның спорт командалары «Уорхокс» деп аталады, ал ресми түстері — күлгін және ақ.

2013–2014 оқу жылында «Уорхокс» ерлер арасындағы америкалық футбол, баскетбол және бейсбол чемпионаттарында жеңіске жетті. Висконсин университеті – Уайтуотер NCAA тарихында бір оқу жылы ішінде спорттың осы үш түрінен бірдей чемпион атанған, кез келген дивизиондағы алғашқы жоғары оқу орны болды.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Reischel|first1=Rob|title=In Southern Wisconsin, a Winner Takes All |url=https://www.nytimes.com/2014/05/31/sports/wisconsin-whitewater-is-a-ncaa-division-iii-champion-in-three-sports.html?hpw&amp;rref=sports&amp;_r=0|access-date=June 3, 2014|work=The New York Times|date=May 30, 2014}}&lt;/ref&gt;

Университеттің мүмкіндігі шектеулі студенттерге арналған бағдарламаларының бірі — «Табыс негіздері». Ол мүмкіндігі шектеулі спортшыларға спорттағы және күнделікті өмірдегі тәжірибелерімен бөлісуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар университетте ерлер мен әйелдерге арналған мүгедектер арбасындағы баскетбол бағдарламалары бар. Екі команда да ұлттық чемпионаттарда жеңіске жеткен.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Wheelchair Athletics|url=http://www.uww.edu/recsports/wcathletics/|publisher=University of Wisconsin-Whitewater|access-date=February 11, 2016}}&lt;/ref&gt;

== Белгілі тұлғалар ==
=== Түлектері ===
{{Толық мақала|Висконсин университеті – Уайтуотер түлектерінің тізімі}}
* [[Алекс Кистер]] — америкалық ютубер және кинорежиссер.

=== Оқытушылары ===
* [[Томас Краудер Чемберлин]] — геолог.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Thomas Chrowder Chamberlin|url=https://www.nasonline.org/wp-content/uploads/2024/06/chamberlin-thomas-c.pdf|publisher=National Academy of Sciences|access-date=February 17, 2014}}&lt;/ref&gt;
* [[Брайан Коппола]] — химик.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Brian Coppola|url=http://cen.acs.org/articles/84/i31/Norris-Award-Goes-Brian-Coppola.html|publisher=American Chemical Society |access-date=February 17, 2014}}&lt;/ref&gt;
* [[Уоррен С. Джонсон]] — жаратылыстану ғылымдарының профессоры.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Multi-Zone Temperature Control System|url=https://www.asme.org/about-asme/who-we-are/engineering-history/landmarks/244-multi-zone-automatic-temperature-control|publisher=American Society of Mechanical Engineers|access-date=August 10, 2015}}&lt;/ref&gt;
* [[Куинн Майнерз]] — кәсіби америкалық футболшы.
* [[Андреа Най]] — дінтанушы.&lt;ref name=&quot;Moran2008&quot;&gt;{{cite book|author=Dermot Moran|title=The Routledge Companion to Twentieth Century Philosophy|url=https://books.google.com/books?id=6u2BAgAAQBAJ&amp;pg=PR11|year=2008|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-42403-0|page=11}}&lt;/ref&gt;
* [[Элисон Таунсенд]] — ақын.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Alison Townsend|url=http://www.uww.edu/news/archive/2013-05-townsend-lit-award|publisher=University of Wisconsin-Whitewater|access-date=February 17, 2014}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

==Сыртқы сілтемелер==
{{Commons category}}
* {{Official website}}
* [https://uwwsports.com/ Университеттің спорттық сайты]</text>
      <sha1>ehc3fxjtk6eog8plx47q1x10c3bj4hx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692641</id>
      <parentid>3692640</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T16:23:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сыртқы сілтемелер */</comment>
      <origin>3692641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21629" sha1="i8g2bjji9tn1ae1bcbn62g4zfcizuzx" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин университеті – Уайтуотер
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = [[Сурет:UW-Whitewater logo 2c lead hortizontal.svg]]
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Whitewater
 |Бұрынғы атауы       = Уайтуотер педагогикалық мектебі (1868–1927)&lt;br&gt;Уайтуотер мұғалімдер колледжі (1927–1951)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік колледжі – Уайтуотер (1951–1964)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік университеті – Уайтуотер (1964–1971)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[21 сәуір]] [[1868 жыл|1868]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = Кори А. Кинг
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 11 631 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=collegeportraits&gt;{{cite web |title=University of Wisconsin-Whitewater|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=university+of+wisconsin&amp;s=all&amp;id=240189#enrolmt|publisher=National Center for Education Statistics}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 9997 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=&quot;collegeportraits&quot; /&gt;
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = шалғай шағын қала&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=Whitewater&amp;s=all&amp;id=240189|title=University of Wisconsin-Whitewater}}&lt;/ref&gt;; 400 акр (шамамен 1,62 км²)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uww.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 50 |lat_sec = 18
 |lon_dir = W |lon_deg = 88 |lon_min = 44 |lon_sec = 36
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин университеті – Уайтуотер''' ('''UW–Whitewater''' немесе '''UWW''') — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кіреді. 2024 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте бакалавриаттың 47 мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 13 бағдарламасы ұсынылады. Онда шамамен 11 000 студент білім алады.&lt;ref name=&quot;Royal Purple News&quot;&gt;{{cite news |date=December 11, 2024 |title=Current Enrollment Statistics, Fall 2024 |url=https://www.uww.edu/documents/registrar/Reports-Statistics/Enrollment/EnrollmentStatistics2247.pdf |access-date=December 12, 2024 |newspaper=University of Wisconsin-Whitewater, Office of the Registrar |pages=16}}&lt;/ref&gt; Университетте шамамен 1400 оқытушы мен қызметкер жұмыс істейді, ал студенттер АҚШ-тың 40-қа жуық штаты мен 30 елінен келген.&lt;ref name=&quot;Milwaukee Journal Sentinel&quot;&gt;{{cite web|title=Top Work Places – University Of Wisconsin-Whitewater |url=http://www.topworkplaces.com/frontend.php/regional-list/company/jsonline/university-of-wiscon|publisher=Milwaukee Journal Sentinel|access-date=February 12, 2016}}&lt;/ref&gt; Университет [[Джейнсвилл (Висконсин)|Джейнсвилл]] қаласында орналасқан екі жылдық [[Роктағы Висконсин университеті – Уайтуотер]] кампусын басқарады.

== Тарихы ==
1868 жылғы 21 сәуірде оқу орны «Уайтуотер педагогикалық мектебі» деп аталып, 1870 жылғы маусымда алғашқы мұғалім түлектерін даярлап шығарды.

Оқу орнының ерекше дәстүрлерінің бірі «Студенттер күні» болды. Оқу кезеңіндегі бір күні оқытушылар ешқандай алдын ала ескертусіз сабаққа келмейтін. Студенттер бұл күннің «Студенттер күні» екенін түсінгеннен кейін өз араларынан президент пен оқытушыларды сайлап, сол күнгі оқу орнының қалыпты міндеттерін өздері атқаратын. Жыл сайынғы анықтамалықта «Студенттер күнінің» мақсаты былай түсіндірілген: «Оқу орнын осылайша студенттердің басқаруына берудің мақсаты — олардың адамгершілік тәрбиесін, ұйымдастырушылық қабілетін және өз ісіне деген адалдығын сынау».&lt;ref&gt;{{cite book|last=Salisbury|first=Albert|title=Historical sketches of the first quarter-century of the State Normal School at Whitewater, Wisconsin|date=1893|publisher=Tracy, Gibbs, &amp; Co|pages=198|url=https://books.google.com/books?id=Td4KAAAAIAAJ&amp;q=university+of+wisconsin+whitewater+history+normal+school}}&lt;/ref&gt;

1927 жылы оқу орнына педагогика саласында бакалавр дәрежесін беру құқығы беріліп, атауы «Уайтуотер мұғалімдер колледжі» болып өзгертілді. 1951 жылы гуманитарлық ғылымдар бағдарламалары енгізілгеннен кейін оқу орны «Висконсин мемлекеттік колледжі – Уайтуотер» деп аталды. Ал 1964 жылы оған мемлекеттік университет мәртебесі беріліп, атауы «Висконсин мемлекеттік университеті – Уайтуотер» болып өзгертілді.

1971 жылы бұрынғы Висконсин университеті мен Висконсин мемлекеттік университеттері біріктірілгеннен кейін оқу орны [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кірді. Сол уақыттан бері ол «Висконсин университеті – Уайтуотер» деп аталады.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Pope|first=Emily|title=University of Wisconsin System Overview|url=http://legis.wisconsin.gov/lfb/publications/Informational-Papers/Documents/2013/33_UW%20overview.pdf|publisher=Wisconsin Legislative Fiscal Bureau|access-date=May 23, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141031154129/http://legis.wisconsin.gov/lfb/publications/Informational-Papers/Documents/2013/33_UW%20overview.pdf|archive-date=October 31, 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Кампус ==
[[Сурет:Image Old Main.jpeg|thumb|Хайер-холл (Олд-Мейн)]]
[[Сурет:UWW-LogCabin.JPG|thumb|1846 жылы салынған [[Халверсон бөрене үйі]] Висконсин университеті – Уайтуотер кампусында орналасқан]]

Висконсин университеті – Уайтуотер кампусы Висконсин штатының оңтүстік-шығысында 400 акр (шамамен 162 гектар) аумақты алып жатыр. Университет кампусының басты тарихи нысаны болған Олд-Мейн ғимараты 1970 жылғы 7 ақпанда өрт салдарынан қирады. Ол оқу орнының ең көне ғимараты әрі бастапқы кампус құрамынан сақталған жалғыз құрылыс болатын. Қазіргі уақытта Хайер-холл деп аталатын Олд-Мейннің шығыс қанаты ғана сақталған. Онда оқу аудиториялары мен дәріс залдарынан бөлек, университеттің көптеген әкімшілік кеңселері орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Edgar|first=Kayla|title=History Recalled|url=http://royalpurplenews.com/?p=11674|access-date=May 23, 2014|newspaper=Royal Purple}}&lt;/ref&gt; Олд-Мейн ғимаратын қиратқан өрттен кейін оның карильон қоңырауы алынып, Түлектер орталығының алдына орнатылды. Қазіргі уақытта электрондық карильон жүйесінің қоңыраулары күн сайын белгілі бір уақыт аралықтарында соғылады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/news/archive/2009-10-carillon-bells|title=Carillon bell system dedicated Nov. 2|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt;

Джеймс Р. Коннор атындағы университет орталығы кампустың орталық бөлігінде орналасқан. «UC» деп аталатын орталықта боулинг залы, көркемсурет галереясы, жанды музыка орындауға арналған сахна, кофехана және бірнеше тамақтану орны бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/uc|title=University Center - University of Wisconsin Whitewater|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt; Янг аудиториясы — кампустағы сахналық өнерге арналған ең ірі нысан. Онда би, музыка, театр, комедиялық қойылымдар және университеттің басқа да іс-шаралары өткізіледі.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/youngauditorium/about|title=About Us - University of Wisconsin-Whitewater|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt; Висконсин университеті – Уайтуотердің табиғи қорығы кампустың солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Аумағы 110 акр (шамамен 45 гектар) болатын қорық орманды алқаптар, сулы-батпақты жерлер және прериялар сияқты әртүрлі экожүйелерден тұрады. Қорық ашық аспан астындағы оқу аудиториясы мен зертхана қызметін атқарумен қатар, жүгіруге, жаяу серуендеуге, шаңғымен жүгіруге және велосипед тебуге арналған демалыс жолдарымен жабдықталған.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.w3wellness.org/wp-content/uploads/2015/12/Nature-Preserve-Information.pdf |title=Archived copy |access-date=February 11, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215144440/http://www.w3wellness.org/wp-content/uploads/2015/12/Nature-Preserve-Information.pdf |archive-date=February 15, 2016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Студенттік өмір ==
Висконсин университеті – Уайтуотерде ресми түрде танылған 180-нен астам студенттік клуб пен ұйым бар.

=== Студенттік өзін-өзі басқару ===
Уайтуотер студенттік үкіметі (WSG) — студенттердің өзін-өзі басқару органы.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 12, 2024 |title=Whitewater Student Government |url=https://www.uww.edu/wsg |website=Whitewater Student Government}}&lt;/ref&gt; WSG екі тармақтан тұрады: президент басқаратын атқарушы билік және Сенат төрағасы басқаратын Сенат деп аталатын заң шығарушы билік. WSG Сенаты әр күзгі семестрде университеттің мақсатты студенттік алымының келесі жылға арналған мөлшері жөнінде ұсыныс әзірлеп, оны оқу орнының канцлеріне ұсынады. Бұл ұсынысты түпкілікті бекіту [[Висконсин университеттері жүйесінің Қамқоршылар кеңесі]]нің құзыретіне жатады. WSG-ге бөлінетін қаражат көлемі жөнінде ұсыныс жасау өкілеттігі Университеттің мақсатты алымдарын бөлу комитетіне (SUFAC) берілген.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Segregated University Fee Allocation Committee |url=https://www.uww.edu/sufac |access-date=December 12, 2024 |website=Segregated University Fee Allocation Committee}}&lt;/ref&gt;

=== Студенттік бауырластық ұйымдар ===
2024 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте ресми түрде танылған 24 студенттік бауырластық ұйым бар. Олар төрт түрлі кеңеске біріктірілген: Ерлер бауырластық ұйымдарының кеңесі (IFC), Мәдениетаралық бауырластық ұйымдар кеңесі (IGC), Ұлттық панэллиндік кеңес (NPHC) және Панэллиндік кеңес (PHC).&lt;ref&gt;{{cite web |title=UW-Whitewater Greek Life Guide |url=https://www.canva.com/design/DAFxE3LkhTU/QsQOS2uuwhZfhXpE00VanA/view?utm_content=DAFxE3LkhTU&amp;utm_campaign=designshare&amp;utm_medium=link&amp;utm_source=viewer |access-date=December 12, 2024 |publisher=University of Wisconsin-Whitewater, Greek Advising Team}}&lt;/ref&gt;

=== Бұқаралық ақпарат құралдары ===
''The Royal Purple'' — университеттің тәуелсіз студенттік газеті. Оның алғашқы саны 1901 жылы жарық көрді.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About Royal Purple|url=http://royalpurplenews.com/?page_id=2|publisher=Royal Purple News|access-date=May 26, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328073834/http://royalpurplenews.com/?page_id=2|archive-date=March 28, 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

UWW-TV — студенттер басқаратын университеттік телеарна. Ол жоғары айқындықтағы бейнеформатта 100.1 арнасында хабар таратады.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Home UWW-TV|url=http://uwwtv.org/|access-date=July 9, 2018}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар телеарна [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]] қаласы аумағында [[Charter Spectrum|Spectrum]] кабельдік желісінің 989-арнасында қолжетімді.

91.7 The Edge — 1966 жылдан бері Андерсен кітапханасынан хабар таратып келе жатқан студенттік радиостанция.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blogs.uww.edu/wsuw/about/|title=About - The Edge|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық қызметі ==
Висконсин университеті – Уайтуотердің құрамына Уайтуотер кампусындағы төрт бакалавриат колледжі, Рок округіндегі кампуста орналасқан бір колледж және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру мектебі кіреді. Олар:
* Өнер және коммуникация колледжі
* Бизнес және экономика колледжі
* Білім беру және кәсіби зерттеулер колледжі
* Кешенді зерттеулер колледжі
* Гуманитарлық және жаратылыстану ғылымдары колледжі
* Жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру мектебі

== Спорт ==
{{Толық мақала|Висконсин – Уайтуотер Уорхокс}}
[[Сурет:UWWhitewaterWarhawksMascot.jpg|thumb|170px|Университеттің бойтұмары Уилли Уорхок]]

Висконсин университеті – Уайтуотер спорт саласында [[NCAA үшінші дивизионы]]ның мүшесі болып саналады. Университет [[Висконсин жоғары оқу орындары арасындағы атлетикалық конференция]]ның (WIAC) құрамына кіреді. Оның спорт командалары «Уорхокс» деп аталады, ал ресми түстері — күлгін және ақ.

2013–2014 оқу жылында «Уорхокс» ерлер арасындағы америкалық футбол, баскетбол және бейсбол чемпионаттарында жеңіске жетті. Висконсин университеті – Уайтуотер NCAA тарихында бір оқу жылы ішінде спорттың осы үш түрінен бірдей чемпион атанған, кез келген дивизиондағы алғашқы жоғары оқу орны болды.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Reischel|first1=Rob|title=In Southern Wisconsin, a Winner Takes All |url=https://www.nytimes.com/2014/05/31/sports/wisconsin-whitewater-is-a-ncaa-division-iii-champion-in-three-sports.html?hpw&amp;rref=sports&amp;_r=0|access-date=June 3, 2014|work=The New York Times|date=May 30, 2014}}&lt;/ref&gt;

Университеттің мүмкіндігі шектеулі студенттерге арналған бағдарламаларының бірі — «Табыс негіздері». Ол мүмкіндігі шектеулі спортшыларға спорттағы және күнделікті өмірдегі тәжірибелерімен бөлісуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар университетте ерлер мен әйелдерге арналған мүгедектер арбасындағы баскетбол бағдарламалары бар. Екі команда да ұлттық чемпионаттарда жеңіске жеткен.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Wheelchair Athletics|url=http://www.uww.edu/recsports/wcathletics/|publisher=University of Wisconsin-Whitewater|access-date=February 11, 2016}}&lt;/ref&gt;

== Белгілі тұлғалар ==
=== Түлектері ===
{{Толық мақала|Висконсин университеті – Уайтуотер түлектерінің тізімі}}
* [[Алекс Кистер]] — америкалық ютубер және кинорежиссер.

=== Оқытушылары ===
* [[Томас Краудер Чемберлин]] — геолог.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Thomas Chrowder Chamberlin|url=https://www.nasonline.org/wp-content/uploads/2024/06/chamberlin-thomas-c.pdf|publisher=National Academy of Sciences|access-date=February 17, 2014}}&lt;/ref&gt;
* [[Брайан Коппола]] — химик.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Brian Coppola|url=http://cen.acs.org/articles/84/i31/Norris-Award-Goes-Brian-Coppola.html|publisher=American Chemical Society |access-date=February 17, 2014}}&lt;/ref&gt;
* [[Уоррен С. Джонсон]] — жаратылыстану ғылымдарының профессоры.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Multi-Zone Temperature Control System|url=https://www.asme.org/about-asme/who-we-are/engineering-history/landmarks/244-multi-zone-automatic-temperature-control|publisher=American Society of Mechanical Engineers|access-date=August 10, 2015}}&lt;/ref&gt;
* [[Куинн Майнерз]] — кәсіби америкалық футболшы.
* [[Андреа Най]] — дінтанушы.&lt;ref name=&quot;Moran2008&quot;&gt;{{cite book|author=Dermot Moran|title=The Routledge Companion to Twentieth Century Philosophy|url=https://books.google.com/books?id=6u2BAgAAQBAJ&amp;pg=PR11|year=2008|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-42403-0|page=11}}&lt;/ref&gt;
* [[Элисон Таунсенд]] — ақын.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Alison Townsend|url=http://www.uww.edu/news/archive/2013-05-townsend-lit-award|publisher=University of Wisconsin-Whitewater|access-date=February 17, 2014}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Commons category}}
* {{Official website}}
* [https://uwwsports.com/ Университеттің спорттық сайты]</text>
      <sha1>i8g2bjji9tn1ae1bcbn62g4zfcizuzx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692642</id>
      <parentid>3692641</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T16:24:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сыртқы сілтемелер */</comment>
      <origin>3692642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22799" sha1="etnv453mexe6kn4afl3wfsqvzql02jg" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин университеті – Уайтуотер
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = [[Сурет:UW-Whitewater logo 2c lead hortizontal.svg]]
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Whitewater
 |Бұрынғы атауы       = Уайтуотер педагогикалық мектебі (1868–1927)&lt;br&gt;Уайтуотер мұғалімдер колледжі (1927–1951)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік колледжі – Уайтуотер (1951–1964)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік университеті – Уайтуотер (1964–1971)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[21 сәуір]] [[1868 жыл|1868]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = Кори А. Кинг
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 11 631 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=collegeportraits&gt;{{cite web |title=University of Wisconsin-Whitewater|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=university+of+wisconsin&amp;s=all&amp;id=240189#enrolmt|publisher=National Center for Education Statistics}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 9997 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=&quot;collegeportraits&quot; /&gt;
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = шалғай шағын қала&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=Whitewater&amp;s=all&amp;id=240189|title=University of Wisconsin-Whitewater}}&lt;/ref&gt;; 400 акр (шамамен 1,62 км²)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uww.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 50 |lat_sec = 18
 |lon_dir = W |lon_deg = 88 |lon_min = 44 |lon_sec = 36
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин университеті – Уайтуотер''' ('''UW–Whitewater''' немесе '''UWW''') — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кіреді. 2024 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте бакалавриаттың 47 мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 13 бағдарламасы ұсынылады. Онда шамамен 11 000 студент білім алады.&lt;ref name=&quot;Royal Purple News&quot;&gt;{{cite news |date=December 11, 2024 |title=Current Enrollment Statistics, Fall 2024 |url=https://www.uww.edu/documents/registrar/Reports-Statistics/Enrollment/EnrollmentStatistics2247.pdf |access-date=December 12, 2024 |newspaper=University of Wisconsin-Whitewater, Office of the Registrar |pages=16}}&lt;/ref&gt; Университетте шамамен 1400 оқытушы мен қызметкер жұмыс істейді, ал студенттер АҚШ-тың 40-қа жуық штаты мен 30 елінен келген.&lt;ref name=&quot;Milwaukee Journal Sentinel&quot;&gt;{{cite web|title=Top Work Places – University Of Wisconsin-Whitewater |url=http://www.topworkplaces.com/frontend.php/regional-list/company/jsonline/university-of-wiscon|publisher=Milwaukee Journal Sentinel|access-date=February 12, 2016}}&lt;/ref&gt; Университет [[Джейнсвилл (Висконсин)|Джейнсвилл]] қаласында орналасқан екі жылдық [[Роктағы Висконсин университеті – Уайтуотер]] кампусын басқарады.

== Тарихы ==
1868 жылғы 21 сәуірде оқу орны «Уайтуотер педагогикалық мектебі» деп аталып, 1870 жылғы маусымда алғашқы мұғалім түлектерін даярлап шығарды.

Оқу орнының ерекше дәстүрлерінің бірі «Студенттер күні» болды. Оқу кезеңіндегі бір күні оқытушылар ешқандай алдын ала ескертусіз сабаққа келмейтін. Студенттер бұл күннің «Студенттер күні» екенін түсінгеннен кейін өз араларынан президент пен оқытушыларды сайлап, сол күнгі оқу орнының қалыпты міндеттерін өздері атқаратын. Жыл сайынғы анықтамалықта «Студенттер күнінің» мақсаты былай түсіндірілген: «Оқу орнын осылайша студенттердің басқаруына берудің мақсаты — олардың адамгершілік тәрбиесін, ұйымдастырушылық қабілетін және өз ісіне деген адалдығын сынау».&lt;ref&gt;{{cite book|last=Salisbury|first=Albert|title=Historical sketches of the first quarter-century of the State Normal School at Whitewater, Wisconsin|date=1893|publisher=Tracy, Gibbs, &amp; Co|pages=198|url=https://books.google.com/books?id=Td4KAAAAIAAJ&amp;q=university+of+wisconsin+whitewater+history+normal+school}}&lt;/ref&gt;

1927 жылы оқу орнына педагогика саласында бакалавр дәрежесін беру құқығы беріліп, атауы «Уайтуотер мұғалімдер колледжі» болып өзгертілді. 1951 жылы гуманитарлық ғылымдар бағдарламалары енгізілгеннен кейін оқу орны «Висконсин мемлекеттік колледжі – Уайтуотер» деп аталды. Ал 1964 жылы оған мемлекеттік университет мәртебесі беріліп, атауы «Висконсин мемлекеттік университеті – Уайтуотер» болып өзгертілді.

1971 жылы бұрынғы Висконсин университеті мен Висконсин мемлекеттік университеттері біріктірілгеннен кейін оқу орны [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кірді. Сол уақыттан бері ол «Висконсин университеті – Уайтуотер» деп аталады.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Pope|first=Emily|title=University of Wisconsin System Overview|url=http://legis.wisconsin.gov/lfb/publications/Informational-Papers/Documents/2013/33_UW%20overview.pdf|publisher=Wisconsin Legislative Fiscal Bureau|access-date=May 23, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141031154129/http://legis.wisconsin.gov/lfb/publications/Informational-Papers/Documents/2013/33_UW%20overview.pdf|archive-date=October 31, 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Кампус ==
[[Сурет:Image Old Main.jpeg|thumb|Хайер-холл (Олд-Мейн)]]
[[Сурет:UWW-LogCabin.JPG|thumb|1846 жылы салынған [[Халверсон бөрене үйі]] Висконсин университеті – Уайтуотер кампусында орналасқан]]

Висконсин университеті – Уайтуотер кампусы Висконсин штатының оңтүстік-шығысында 400 акр (шамамен 162 гектар) аумақты алып жатыр. Университет кампусының басты тарихи нысаны болған Олд-Мейн ғимараты 1970 жылғы 7 ақпанда өрт салдарынан қирады. Ол оқу орнының ең көне ғимараты әрі бастапқы кампус құрамынан сақталған жалғыз құрылыс болатын. Қазіргі уақытта Хайер-холл деп аталатын Олд-Мейннің шығыс қанаты ғана сақталған. Онда оқу аудиториялары мен дәріс залдарынан бөлек, университеттің көптеген әкімшілік кеңселері орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Edgar|first=Kayla|title=History Recalled|url=http://royalpurplenews.com/?p=11674|access-date=May 23, 2014|newspaper=Royal Purple}}&lt;/ref&gt; Олд-Мейн ғимаратын қиратқан өрттен кейін оның карильон қоңырауы алынып, Түлектер орталығының алдына орнатылды. Қазіргі уақытта электрондық карильон жүйесінің қоңыраулары күн сайын белгілі бір уақыт аралықтарында соғылады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/news/archive/2009-10-carillon-bells|title=Carillon bell system dedicated Nov. 2|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt;

Джеймс Р. Коннор атындағы университет орталығы кампустың орталық бөлігінде орналасқан. «UC» деп аталатын орталықта боулинг залы, көркемсурет галереясы, жанды музыка орындауға арналған сахна, кофехана және бірнеше тамақтану орны бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/uc|title=University Center - University of Wisconsin Whitewater|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt; Янг аудиториясы — кампустағы сахналық өнерге арналған ең ірі нысан. Онда би, музыка, театр, комедиялық қойылымдар және университеттің басқа да іс-шаралары өткізіледі.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/youngauditorium/about|title=About Us - University of Wisconsin-Whitewater|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt; Висконсин университеті – Уайтуотердің табиғи қорығы кампустың солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Аумағы 110 акр (шамамен 45 гектар) болатын қорық орманды алқаптар, сулы-батпақты жерлер және прериялар сияқты әртүрлі экожүйелерден тұрады. Қорық ашық аспан астындағы оқу аудиториясы мен зертхана қызметін атқарумен қатар, жүгіруге, жаяу серуендеуге, шаңғымен жүгіруге және велосипед тебуге арналған демалыс жолдарымен жабдықталған.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.w3wellness.org/wp-content/uploads/2015/12/Nature-Preserve-Information.pdf |title=Archived copy |access-date=February 11, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215144440/http://www.w3wellness.org/wp-content/uploads/2015/12/Nature-Preserve-Information.pdf |archive-date=February 15, 2016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Студенттік өмір ==
Висконсин университеті – Уайтуотерде ресми түрде танылған 180-нен астам студенттік клуб пен ұйым бар.

=== Студенттік өзін-өзі басқару ===
Уайтуотер студенттік үкіметі (WSG) — студенттердің өзін-өзі басқару органы.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 12, 2024 |title=Whitewater Student Government |url=https://www.uww.edu/wsg |website=Whitewater Student Government}}&lt;/ref&gt; WSG екі тармақтан тұрады: президент басқаратын атқарушы билік және Сенат төрағасы басқаратын Сенат деп аталатын заң шығарушы билік. WSG Сенаты әр күзгі семестрде университеттің мақсатты студенттік алымының келесі жылға арналған мөлшері жөнінде ұсыныс әзірлеп, оны оқу орнының канцлеріне ұсынады. Бұл ұсынысты түпкілікті бекіту [[Висконсин университеттері жүйесінің Қамқоршылар кеңесі]]нің құзыретіне жатады. WSG-ге бөлінетін қаражат көлемі жөнінде ұсыныс жасау өкілеттігі Университеттің мақсатты алымдарын бөлу комитетіне (SUFAC) берілген.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Segregated University Fee Allocation Committee |url=https://www.uww.edu/sufac |access-date=December 12, 2024 |website=Segregated University Fee Allocation Committee}}&lt;/ref&gt;

=== Студенттік бауырластық ұйымдар ===
2024 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте ресми түрде танылған 24 студенттік бауырластық ұйым бар. Олар төрт түрлі кеңеске біріктірілген: Ерлер бауырластық ұйымдарының кеңесі (IFC), Мәдениетаралық бауырластық ұйымдар кеңесі (IGC), Ұлттық панэллиндік кеңес (NPHC) және Панэллиндік кеңес (PHC).&lt;ref&gt;{{cite web |title=UW-Whitewater Greek Life Guide |url=https://www.canva.com/design/DAFxE3LkhTU/QsQOS2uuwhZfhXpE00VanA/view?utm_content=DAFxE3LkhTU&amp;utm_campaign=designshare&amp;utm_medium=link&amp;utm_source=viewer |access-date=December 12, 2024 |publisher=University of Wisconsin-Whitewater, Greek Advising Team}}&lt;/ref&gt;

=== Бұқаралық ақпарат құралдары ===
''The Royal Purple'' — университеттің тәуелсіз студенттік газеті. Оның алғашқы саны 1901 жылы жарық көрді.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About Royal Purple|url=http://royalpurplenews.com/?page_id=2|publisher=Royal Purple News|access-date=May 26, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328073834/http://royalpurplenews.com/?page_id=2|archive-date=March 28, 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

UWW-TV — студенттер басқаратын университеттік телеарна. Ол жоғары айқындықтағы бейнеформатта 100.1 арнасында хабар таратады.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Home UWW-TV|url=http://uwwtv.org/|access-date=July 9, 2018}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар телеарна [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]] қаласы аумағында [[Charter Spectrum|Spectrum]] кабельдік желісінің 989-арнасында қолжетімді.

91.7 The Edge — 1966 жылдан бері Андерсен кітапханасынан хабар таратып келе жатқан студенттік радиостанция.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blogs.uww.edu/wsuw/about/|title=About - The Edge|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық қызметі ==
Висконсин университеті – Уайтуотердің құрамына Уайтуотер кампусындағы төрт бакалавриат колледжі, Рок округіндегі кампуста орналасқан бір колледж және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру мектебі кіреді. Олар:
* Өнер және коммуникация колледжі
* Бизнес және экономика колледжі
* Білім беру және кәсіби зерттеулер колледжі
* Кешенді зерттеулер колледжі
* Гуманитарлық және жаратылыстану ғылымдары колледжі
* Жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру мектебі

== Спорт ==
{{Толық мақала|Висконсин – Уайтуотер Уорхокс}}
[[Сурет:UWWhitewaterWarhawksMascot.jpg|thumb|170px|Университеттің бойтұмары Уилли Уорхок]]

Висконсин университеті – Уайтуотер спорт саласында [[NCAA үшінші дивизионы]]ның мүшесі болып саналады. Университет [[Висконсин жоғары оқу орындары арасындағы атлетикалық конференция]]ның (WIAC) құрамына кіреді. Оның спорт командалары «Уорхокс» деп аталады, ал ресми түстері — күлгін және ақ.

2013–2014 оқу жылында «Уорхокс» ерлер арасындағы америкалық футбол, баскетбол және бейсбол чемпионаттарында жеңіске жетті. Висконсин университеті – Уайтуотер NCAA тарихында бір оқу жылы ішінде спорттың осы үш түрінен бірдей чемпион атанған, кез келген дивизиондағы алғашқы жоғары оқу орны болды.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Reischel|first1=Rob|title=In Southern Wisconsin, a Winner Takes All |url=https://www.nytimes.com/2014/05/31/sports/wisconsin-whitewater-is-a-ncaa-division-iii-champion-in-three-sports.html?hpw&amp;rref=sports&amp;_r=0|access-date=June 3, 2014|work=The New York Times|date=May 30, 2014}}&lt;/ref&gt;

Университеттің мүмкіндігі шектеулі студенттерге арналған бағдарламаларының бірі — «Табыс негіздері». Ол мүмкіндігі шектеулі спортшыларға спорттағы және күнделікті өмірдегі тәжірибелерімен бөлісуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар университетте ерлер мен әйелдерге арналған мүгедектер арбасындағы баскетбол бағдарламалары бар. Екі команда да ұлттық чемпионаттарда жеңіске жеткен.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Wheelchair Athletics|url=http://www.uww.edu/recsports/wcathletics/|publisher=University of Wisconsin-Whitewater|access-date=February 11, 2016}}&lt;/ref&gt;

== Белгілі тұлғалар ==
=== Түлектері ===
{{Толық мақала|Висконсин университеті – Уайтуотер түлектерінің тізімі}}
* [[Алекс Кистер]] — америкалық ютубер және кинорежиссер.

=== Оқытушылары ===
* [[Томас Краудер Чемберлин]] — геолог.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Thomas Chrowder Chamberlin|url=https://www.nasonline.org/wp-content/uploads/2024/06/chamberlin-thomas-c.pdf|publisher=National Academy of Sciences|access-date=February 17, 2014}}&lt;/ref&gt;
* [[Брайан Коппола]] — химик.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Brian Coppola|url=http://cen.acs.org/articles/84/i31/Norris-Award-Goes-Brian-Coppola.html|publisher=American Chemical Society |access-date=February 17, 2014}}&lt;/ref&gt;
* [[Уоррен С. Джонсон]] — жаратылыстану ғылымдарының профессоры.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Multi-Zone Temperature Control System|url=https://www.asme.org/about-asme/who-we-are/engineering-history/landmarks/244-multi-zone-automatic-temperature-control|publisher=American Society of Mechanical Engineers|access-date=August 10, 2015}}&lt;/ref&gt;
* [[Куинн Майнерз]] — кәсіби америкалық футболшы.
* [[Андреа Най]] — дінтанушы.&lt;ref name=&quot;Moran2008&quot;&gt;{{cite book|author=Dermot Moran|title=The Routledge Companion to Twentieth Century Philosophy|url=https://books.google.com/books?id=6u2BAgAAQBAJ&amp;pg=PR11|year=2008|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-42403-0|page=11}}&lt;/ref&gt;
* [[Элисон Таунсенд]] — ақын.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Alison Townsend|url=http://www.uww.edu/news/archive/2013-05-townsend-lit-award|publisher=University of Wisconsin-Whitewater|access-date=February 17, 2014}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Commons category}}
* {{Official website}}
* [https://uwwsports.com/ Университеттің спорттық сайты]

[[Санат:Висконсин университеті – Уайтуотер| ]]
[[Санат:Висконсин штатындағы мемлекеттік университеттер мен колледждер]]
[[Санат:Висконсин университеттері жүйесінің кампустары]]
[[Санат:Уолуорт округіндегі (Висконсин) білім беру]]
[[Санат:1868 жылы құрылған университеттер мен колледждер]]
[[Санат:1868 жылы АҚШ-та құрылған білім беру мекемелері]]
[[Санат:Уолуорт округіндегі (Висконсин) ғимараттар мен құрылыстар]]
[[Санат:Уолуорт округінің (Висконсин) туристік көрікті жерлері]]
[[Санат:1868 жылы Висконсин штатында құрылған мекемелер]]
[[Санат:Уайтуотер (Висконсин)]]
[[Санат:Жоғары білім беру комиссиясы аккредиттеген университеттер мен колледждер]]</text>
      <sha1>etnv453mexe6kn4afl3wfsqvzql02jg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692647</id>
      <parentid>3692642</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T16:36:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22814" sha1="5ry7jwgrzkzj4qwmukv1kpzk4xrzhts" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин университеті – Уайтуотер
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = [[Сурет:UW-Whitewater logo 2c lead hortizontal.svg]]
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Whitewater
 |Бұрынғы атауы       = Уайтуотер педагогикалық мектебі (1868–1927)&lt;br&gt;Уайтуотер мұғалімдер колледжі (1927–1951)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік колледжі – Уайтуотер (1951–1964)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік университеті – Уайтуотер (1964–1971)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[21 сәуір]] [[1868 жыл|1868]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = Кори А. Кинг
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 11 631 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=collegeportraits&gt;{{cite web |title=University of Wisconsin-Whitewater|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=university+of+wisconsin&amp;s=all&amp;id=240189#enrolmt|publisher=National Center for Education Statistics}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 9997 (2024 жылдың күзі)&lt;ref name=&quot;collegeportraits&quot; /&gt;
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = шалғай шағын қала&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=Whitewater&amp;s=all&amp;id=240189|title=University of Wisconsin-Whitewater}}&lt;/ref&gt;; 400 акр (шамамен 1,62 км²)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uww.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 50 |lat_sec = 18
 |lon_dir = W |lon_deg = 88 |lon_min = 44 |lon_sec = 36
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин университеті – Уайтуотер''' ('''UW–Whitewater''' немесе '''UWW''') — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кіреді. 2024 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте бакалавриаттың 47 мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 13 бағдарламасы ұсынылады. Онда шамамен 11 000 студент білім алады.&lt;ref name=&quot;Royal Purple News&quot;&gt;{{cite news |date=December 11, 2024 |title=Current Enrollment Statistics, Fall 2024 |url=https://www.uww.edu/documents/registrar/Reports-Statistics/Enrollment/EnrollmentStatistics2247.pdf |access-date=December 12, 2024 |newspaper=University of Wisconsin-Whitewater, Office of the Registrar |pages=16}}&lt;/ref&gt; Университетте шамамен 1400 оқытушы мен қызметкер жұмыс істейді, ал студенттер АҚШ-тың 40-қа жуық штаты мен 30 елінен келген.&lt;ref name=&quot;Milwaukee Journal Sentinel&quot;&gt;{{cite web|title=Top Work Places – University Of Wisconsin-Whitewater |url=http://www.topworkplaces.com/frontend.php/regional-list/company/jsonline/university-of-wiscon|publisher=Milwaukee Journal Sentinel|access-date=February 12, 2016}}&lt;/ref&gt; Университет [[Джейнсвилл (Висконсин)|Джейнсвилл]] қаласында орналасқан екі жылдық [[Рок округіндегі Висконсин университеті – Уайтуотер]] кампусын басқарады.

== Тарихы ==
1868 жылғы 21 сәуірде оқу орны «Уайтуотер педагогикалық мектебі» деп аталып, 1870 жылғы маусымда алғашқы мұғалім түлектерін даярлап шығарды.

Оқу орнының ерекше дәстүрлерінің бірі «Студенттер күні» болды. Оқу кезеңіндегі бір күні оқытушылар ешқандай алдын ала ескертусіз сабаққа келмейтін. Студенттер бұл күннің «Студенттер күні» екенін түсінгеннен кейін өз араларынан президент пен оқытушыларды сайлап, сол күнгі оқу орнының қалыпты міндеттерін өздері атқаратын. Жыл сайынғы анықтамалықта «Студенттер күнінің» мақсаты былай түсіндірілген: «Оқу орнын осылайша студенттердің басқаруына берудің мақсаты — олардың адамгершілік тәрбиесін, ұйымдастырушылық қабілетін және өз ісіне деген адалдығын сынау».&lt;ref&gt;{{cite book|last=Salisbury|first=Albert|title=Historical sketches of the first quarter-century of the State Normal School at Whitewater, Wisconsin|date=1893|publisher=Tracy, Gibbs, &amp; Co|pages=198|url=https://books.google.com/books?id=Td4KAAAAIAAJ&amp;q=university+of+wisconsin+whitewater+history+normal+school}}&lt;/ref&gt;

1927 жылы оқу орнына педагогика саласында бакалавр дәрежесін беру құқығы беріліп, атауы «Уайтуотер мұғалімдер колледжі» болып өзгертілді. 1951 жылы гуманитарлық ғылымдар бағдарламалары енгізілгеннен кейін оқу орны «Висконсин мемлекеттік колледжі – Уайтуотер» деп аталды. Ал 1964 жылы оған мемлекеттік университет мәртебесі беріліп, атауы «Висконсин мемлекеттік университеті – Уайтуотер» болып өзгертілді.

1971 жылы бұрынғы Висконсин университеті мен Висконсин мемлекеттік университеттері біріктірілгеннен кейін оқу орны [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кірді. Сол уақыттан бері ол «Висконсин университеті – Уайтуотер» деп аталады.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Pope|first=Emily|title=University of Wisconsin System Overview|url=http://legis.wisconsin.gov/lfb/publications/Informational-Papers/Documents/2013/33_UW%20overview.pdf|publisher=Wisconsin Legislative Fiscal Bureau|access-date=May 23, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141031154129/http://legis.wisconsin.gov/lfb/publications/Informational-Papers/Documents/2013/33_UW%20overview.pdf|archive-date=October 31, 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Кампус ==
[[Сурет:Image Old Main.jpeg|thumb|Хайер-холл (Олд-Мейн)]]
[[Сурет:UWW-LogCabin.JPG|thumb|1846 жылы салынған [[Халверсон бөрене үйі]] Висконсин университеті – Уайтуотер кампусында орналасқан]]

Висконсин университеті – Уайтуотер кампусы Висконсин штатының оңтүстік-шығысында 400 акр (шамамен 162 гектар) аумақты алып жатыр. Университет кампусының басты тарихи нысаны болған Олд-Мейн ғимараты 1970 жылғы 7 ақпанда өрт салдарынан қирады. Ол оқу орнының ең көне ғимараты әрі бастапқы кампус құрамынан сақталған жалғыз құрылыс болатын. Қазіргі уақытта Хайер-холл деп аталатын Олд-Мейннің шығыс қанаты ғана сақталған. Онда оқу аудиториялары мен дәріс залдарынан бөлек, университеттің көптеген әкімшілік кеңселері орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Edgar|first=Kayla|title=History Recalled|url=http://royalpurplenews.com/?p=11674|access-date=May 23, 2014|newspaper=Royal Purple}}&lt;/ref&gt; Олд-Мейн ғимаратын қиратқан өрттен кейін оның карильон қоңырауы алынып, Түлектер орталығының алдына орнатылды. Қазіргі уақытта электрондық карильон жүйесінің қоңыраулары күн сайын белгілі бір уақыт аралықтарында соғылады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/news/archive/2009-10-carillon-bells|title=Carillon bell system dedicated Nov. 2|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt;

Джеймс Р. Коннор атындағы университет орталығы кампустың орталық бөлігінде орналасқан. «UC» деп аталатын орталықта боулинг залы, көркемсурет галереясы, жанды музыка орындауға арналған сахна, кофехана және бірнеше тамақтану орны бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/uc|title=University Center - University of Wisconsin Whitewater|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt; Янг аудиториясы — кампустағы сахналық өнерге арналған ең ірі нысан. Онда би, музыка, театр, комедиялық қойылымдар және университеттің басқа да іс-шаралары өткізіледі.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uww.edu/youngauditorium/about|title=About Us - University of Wisconsin-Whitewater|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt; Висконсин университеті – Уайтуотердің табиғи қорығы кампустың солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Аумағы 110 акр (шамамен 45 гектар) болатын қорық орманды алқаптар, сулы-батпақты жерлер және прериялар сияқты әртүрлі экожүйелерден тұрады. Қорық ашық аспан астындағы оқу аудиториясы мен зертхана қызметін атқарумен қатар, жүгіруге, жаяу серуендеуге, шаңғымен жүгіруге және велосипед тебуге арналған демалыс жолдарымен жабдықталған.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.w3wellness.org/wp-content/uploads/2015/12/Nature-Preserve-Information.pdf |title=Archived copy |access-date=February 11, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215144440/http://www.w3wellness.org/wp-content/uploads/2015/12/Nature-Preserve-Information.pdf |archive-date=February 15, 2016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Студенттік өмір ==
Висконсин университеті – Уайтуотерде ресми түрде танылған 180-нен астам студенттік клуб пен ұйым бар.

=== Студенттік өзін-өзі басқару ===
Уайтуотер студенттік үкіметі (WSG) — студенттердің өзін-өзі басқару органы.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 12, 2024 |title=Whitewater Student Government |url=https://www.uww.edu/wsg |website=Whitewater Student Government}}&lt;/ref&gt; WSG екі тармақтан тұрады: президент басқаратын атқарушы билік және Сенат төрағасы басқаратын Сенат деп аталатын заң шығарушы билік. WSG Сенаты әр күзгі семестрде университеттің мақсатты студенттік алымының келесі жылға арналған мөлшері жөнінде ұсыныс әзірлеп, оны оқу орнының канцлеріне ұсынады. Бұл ұсынысты түпкілікті бекіту [[Висконсин университеттері жүйесінің Қамқоршылар кеңесі]]нің құзыретіне жатады. WSG-ге бөлінетін қаражат көлемі жөнінде ұсыныс жасау өкілеттігі Университеттің мақсатты алымдарын бөлу комитетіне (SUFAC) берілген.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Segregated University Fee Allocation Committee |url=https://www.uww.edu/sufac |access-date=December 12, 2024 |website=Segregated University Fee Allocation Committee}}&lt;/ref&gt;

=== Студенттік бауырластық ұйымдар ===
2024 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте ресми түрде танылған 24 студенттік бауырластық ұйым бар. Олар төрт түрлі кеңеске біріктірілген: Ерлер бауырластық ұйымдарының кеңесі (IFC), Мәдениетаралық бауырластық ұйымдар кеңесі (IGC), Ұлттық панэллиндік кеңес (NPHC) және Панэллиндік кеңес (PHC).&lt;ref&gt;{{cite web |title=UW-Whitewater Greek Life Guide |url=https://www.canva.com/design/DAFxE3LkhTU/QsQOS2uuwhZfhXpE00VanA/view?utm_content=DAFxE3LkhTU&amp;utm_campaign=designshare&amp;utm_medium=link&amp;utm_source=viewer |access-date=December 12, 2024 |publisher=University of Wisconsin-Whitewater, Greek Advising Team}}&lt;/ref&gt;

=== Бұқаралық ақпарат құралдары ===
''The Royal Purple'' — университеттің тәуелсіз студенттік газеті. Оның алғашқы саны 1901 жылы жарық көрді.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About Royal Purple|url=http://royalpurplenews.com/?page_id=2|publisher=Royal Purple News|access-date=May 26, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328073834/http://royalpurplenews.com/?page_id=2|archive-date=March 28, 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

UWW-TV — студенттер басқаратын университеттік телеарна. Ол жоғары айқындықтағы бейнеформатта 100.1 арнасында хабар таратады.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Home UWW-TV|url=http://uwwtv.org/|access-date=July 9, 2018}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар телеарна [[Уайтуотер (Висконсин)|Уайтуотер]] қаласы аумағында [[Charter Spectrum|Spectrum]] кабельдік желісінің 989-арнасында қолжетімді.

91.7 The Edge — 1966 жылдан бері Андерсен кітапханасынан хабар таратып келе жатқан студенттік радиостанция.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blogs.uww.edu/wsuw/about/|title=About - The Edge|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық қызметі ==
Висконсин университеті – Уайтуотердің құрамына Уайтуотер кампусындағы төрт бакалавриат колледжі, Рок округіндегі кампуста орналасқан бір колледж және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру мектебі кіреді. Олар:
* Өнер және коммуникация колледжі
* Бизнес және экономика колледжі
* Білім беру және кәсіби зерттеулер колледжі
* Кешенді зерттеулер колледжі
* Гуманитарлық және жаратылыстану ғылымдары колледжі
* Жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру мектебі

== Спорт ==
{{Толық мақала|Висконсин – Уайтуотер Уорхокс}}
[[Сурет:UWWhitewaterWarhawksMascot.jpg|thumb|170px|Университеттің бойтұмары Уилли Уорхок]]

Висконсин университеті – Уайтуотер спорт саласында [[NCAA үшінші дивизионы]]ның мүшесі болып саналады. Университет [[Висконсин жоғары оқу орындары арасындағы атлетикалық конференция]]ның (WIAC) құрамына кіреді. Оның спорт командалары «Уорхокс» деп аталады, ал ресми түстері — күлгін және ақ.

2013–2014 оқу жылында «Уорхокс» ерлер арасындағы америкалық футбол, баскетбол және бейсбол чемпионаттарында жеңіске жетті. Висконсин университеті – Уайтуотер NCAA тарихында бір оқу жылы ішінде спорттың осы үш түрінен бірдей чемпион атанған, кез келген дивизиондағы алғашқы жоғары оқу орны болды.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Reischel|first1=Rob|title=In Southern Wisconsin, a Winner Takes All |url=https://www.nytimes.com/2014/05/31/sports/wisconsin-whitewater-is-a-ncaa-division-iii-champion-in-three-sports.html?hpw&amp;rref=sports&amp;_r=0|access-date=June 3, 2014|work=The New York Times|date=May 30, 2014}}&lt;/ref&gt;

Университеттің мүмкіндігі шектеулі студенттерге арналған бағдарламаларының бірі — «Табыс негіздері». Ол мүмкіндігі шектеулі спортшыларға спорттағы және күнделікті өмірдегі тәжірибелерімен бөлісуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар университетте ерлер мен әйелдерге арналған мүгедектер арбасындағы баскетбол бағдарламалары бар. Екі команда да ұлттық чемпионаттарда жеңіске жеткен.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Wheelchair Athletics|url=http://www.uww.edu/recsports/wcathletics/|publisher=University of Wisconsin-Whitewater|access-date=February 11, 2016}}&lt;/ref&gt;

== Белгілі тұлғалар ==
=== Түлектері ===
{{Толық мақала|Висконсин университеті – Уайтуотер түлектерінің тізімі}}
* [[Алекс Кистер]] — америкалық ютубер және кинорежиссер.

=== Оқытушылары ===
* [[Томас Краудер Чемберлин]] — геолог.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Thomas Chrowder Chamberlin|url=https://www.nasonline.org/wp-content/uploads/2024/06/chamberlin-thomas-c.pdf|publisher=National Academy of Sciences|access-date=February 17, 2014}}&lt;/ref&gt;
* [[Брайан Коппола]] — химик.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Brian Coppola|url=http://cen.acs.org/articles/84/i31/Norris-Award-Goes-Brian-Coppola.html|publisher=American Chemical Society |access-date=February 17, 2014}}&lt;/ref&gt;
* [[Уоррен С. Джонсон]] — жаратылыстану ғылымдарының профессоры.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Multi-Zone Temperature Control System|url=https://www.asme.org/about-asme/who-we-are/engineering-history/landmarks/244-multi-zone-automatic-temperature-control|publisher=American Society of Mechanical Engineers|access-date=August 10, 2015}}&lt;/ref&gt;
* [[Куинн Майнерз]] — кәсіби америкалық футболшы.
* [[Андреа Най]] — дінтанушы.&lt;ref name=&quot;Moran2008&quot;&gt;{{cite book|author=Dermot Moran|title=The Routledge Companion to Twentieth Century Philosophy|url=https://books.google.com/books?id=6u2BAgAAQBAJ&amp;pg=PR11|year=2008|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-42403-0|page=11}}&lt;/ref&gt;
* [[Элисон Таунсенд]] — ақын.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Alison Townsend|url=http://www.uww.edu/news/archive/2013-05-townsend-lit-award|publisher=University of Wisconsin-Whitewater|access-date=February 17, 2014}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Commons category}}
* {{Official website}}
* [https://uwwsports.com/ Университеттің спорттық сайты]

[[Санат:Висконсин университеті – Уайтуотер| ]]
[[Санат:Висконсин штатындағы мемлекеттік университеттер мен колледждер]]
[[Санат:Висконсин университеттері жүйесінің кампустары]]
[[Санат:Уолуорт округіндегі (Висконсин) білім беру]]
[[Санат:1868 жылы құрылған университеттер мен колледждер]]
[[Санат:1868 жылы АҚШ-та құрылған білім беру мекемелері]]
[[Санат:Уолуорт округіндегі (Висконсин) ғимараттар мен құрылыстар]]
[[Санат:Уолуорт округінің (Висконсин) туристік көрікті жерлері]]
[[Санат:1868 жылы Висконсин штатында құрылған мекемелер]]
[[Санат:Уайтуотер (Висконсин)]]
[[Санат:Жоғары білім беру комиссиясы аккредиттеген университеттер мен колледждер]]</text>
      <sha1>5ry7jwgrzkzj4qwmukv1kpzk4xrzhts</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Redonne-moi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>790037</id>
    <revision>
      <id>3692627</id>
      <timestamp>2026-11-06T16:01:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Сингл |Атауы       = Redonne-moi |Тыс         =  |Орындаушы   = [[Милен Фармер]] |Альбом      = [[Avant que l'ombre...]] |Шығарылған  = 2 қаңтар 2006 |Формат      = CD, сандық тарату |Жазылған    = 2005 |Жанры       = [[Поп-музыка]] |Б жағы      = инструменталды нұсқа |Композиторы = Лоран Буттона |Өлең авторы = Мил...</comment>
      <origin>3692627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2156" sha1="cbhixfli2j575jefo7ghi0j1dytdx58" xml:space="preserve">{{Сингл
|Атауы       = Redonne-moi
|Тыс         = 
|Орындаушы   = [[Милен Фармер]]
|Альбом      = [[Avant que l'ombre...]]
|Шығарылған  = 2 қаңтар 2006
|Формат      = CD, сандық тарату
|Жазылған    = 2005
|Жанры       = [[Поп-музыка]]
|Б жағы      = инструменталды нұсқа
|Композиторы = Лоран Буттона
|Өлең авторы = Милен Фармер
|Ұзақтығы    = 4:24
|Лейблі      = [[Polydor Records]]
|Продюсері   = [[Лоран Буттона]]
|Чарттар     = 
|Шолулар     = 
|Алдыңғы     = [[Q.I.]]
|Алд_жыл     = 2005
|Жыл         = 2006
|Келесі      = [[L'amour n'est rien...]]
|Кел_жыл     = 2006
|Басқа       = 
}}
'''«Redonne-moi»''' — франциялық әнші [[Милен Фармер]]дің алтыншы альбомындағы үшінші [[сингл]].

Бейнеклиптің режиссері Франсуа Ханс болды. Онда әнші [[Лувр]]дың реставрациялық шеберханасында мүсіндерді тамашалау сәтінде бейнеленген.

Кей зерттеушілердің пікірінше, бұл ән Фармердің атасы, мүсінші Поль Альбер Готьенің құрметіне жазылды.&lt;ref&gt;Hugues Royer. ''Mylène, biographie''. Испания: Flammarion, 2008. ISBN 978-2-35287-139-2.&lt;/ref&gt;

== Чарттар ==
{|class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|Чарт аты және елі
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|Пик
|-
|Бельгия ([[Ultratop]] 50 Wallonia)
|6
|-
|[[European Hot 100 Singles]]
|29
|-
|Франция ([[SNEP]])
|7
|-
|Швейцария ([[Schweizer Hitparade]])
|27
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* {{YouTube||Redonne-moi}}

{{Милен Фармер}}
[[Санат:Милен Фармер әндері]]
[[Санат:Polydor Records синглдері]]</text>
      <sha1>cbhixfli2j575jefo7ghi0j1dytdx58</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:Seran9696</title>
    <ns>2</ns>
    <id>790038</id>
    <revision>
      <id>3692632</id>
      <timestamp>2026-11-06T16:13:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seran9696</username>
        <id>188231</id>
      </contributor>
      <comment>Таңатұлы Өмір батыр 1704-1776</comment>
      <origin>3692632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4265" sha1="6vpqvonn75oh2xr43ifiiyjcbgd0847" xml:space="preserve">Найман Балталы руы Құли би '''Таңатұлы Өмір батыр'
Найман Балталы руынан шыққан Құли би Таңатұлы Өмір батыр — қазақтың XVIII ғасырда өмір сүрген атақты биі және батыры. Ол Найман тайпасының Балталы руынан шыққан және өз заманында ру аралық дауларды шешуде, сондай‑ақ сыртқы жауларға қарсы күресте маңызды рөл атқарған.
{{Ғабит Мүсірепов шығармалары}}[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]]
Өмірбаяны
Туған жылы: шамамен XVIII ғасырдың бірінші жартысы (дәл мәліметтер тарихи деректерде жоқ).
Қайтыс болған жылы: белгісіз (шамамен XVIII ғасырдың екінші жартысы).
Руы: Найман тайпасы, Балталы тармағы.
Жүз: Орта жүз.
Ата-бабасы: Таңатұлы (әкесінің аты — Таңат).
Лақап аты/атағы: Құли би (би — ру ішіндегі дау-жанжалдарды шешуші, әдет-ғұрып құқығын сақтаушы тұлға).
Туған жері: қазіргі Шығыс Қазақстан облысы аумағы (дәлірек мәліметтер жоқ).
Қызметі мен ерліктері
Өмір батыр өз заманында би және батыр ретінде екі қызметті де абыроймен атқарды:

Би ретінде:

ру ішіндегі және ру аралық дау-жанжалдарды әділетті түрде шешті;
қазақтың әдет-ғұрып заңдарын сақтап, қолдануға үлес қосты;
рулар мен тайпалар арасындағы бірлікті нығайтуға күш салды;
келіссөздер жүргізіп, татуласу жолдарын іздеді.
Батыр ретінде:

қазақ жерін жоңғар шапқыншылығынан қорғауға белсене қатысты;
әскери жорықтарға қатысып, жасақтарды ұйымдастырды;
жоңғарларға қарсы шайқастарда ерлік пен батылдық танытты;
жауға қарсы тұруда руластарын біріктірді.
Тарихи маңызы
Ол би мен батыр лауазымдарын ұштастырған сирек тұлғалардың бірі болды. Бұл кезеңде мұндай адамдар қазақ қоғамында үлкен беделге ие болған.

Ру аралық бірлікті сақтауда және жауға қарсы тұруда маңызды рөл атқарды.

Найман тайпасы мен Балталы руының тарихында құрметті орын алады.

Ру ішінде әділдік пен бірлікке үндеген тұлға ретінде есінде сақталған.

Мұрасы
Өмір батырдың есімі:

Найман тайпасының шежіресінде сақталған;
ауызша дәстүр арқылы — аңыз-әңгімелер мен жырларда ұрпақтан-ұрпаққа жеткізілген;
жергілікті тарихи естеліктерде және рулық мұраларда жиі аталады;
жас ұрпаққа Отанға деген сүйіспеншілік пен ерлік рухын сіңіруде үлгі болып табылады.
Дереккөздер
Қазақ шежірелері (Найман тайпасы шежіресі).
Ауызша тарихи аңыздар жинақтары.
XVIII ғасырдағы қазақ-жоңғар қатынастары туралы тарихи зерттеулер.
Рулық тарих және жергілікті мұрағат деректері.
Қазақ халқының батырлық жырлары мен дастандары.&lt;big&gt;Ірі жазу&lt;/big&gt;</text>
      <sha1>6vpqvonn75oh2xr43ifiiyjcbgd0847</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Seran9696</title>
    <ns>3</ns>
    <id>790039</id>
    <revision>
      <id>3692633</id>
      <timestamp>2026-11-06T16:13:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3692633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="306" sha1="jatfwb7ttcjaj7dugk37eanllbktp7k" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|name=Seran9696}}

-- [[Қатысушы:GanS NIS|&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 3px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;AR Cena&quot; color=&quot;black&quot;&gt;&lt;b&gt;Fани&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 21:13, 2026 ж. қарашаның 6 (+05)</text>
      <sha1>jatfwb7ttcjaj7dugk37eanllbktp7k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Қуандық Мейрбек</title>
    <ns>3</ns>
    <id>790040</id>
    <revision>
      <id>3692643</id>
      <timestamp>2026-11-06T16:24:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3692643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="326" sha1="2g967cky908p0v7j5tkhgse03cjql7t" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|name=Қуандық Мейрбек}}

-- [[Қатысушы:GanS NIS|&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 3px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;AR Cena&quot; color=&quot;black&quot;&gt;&lt;b&gt;Fани&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 21:24, 2026 ж. қарашаның 6 (+05)</text>
      <sha1>2g967cky908p0v7j5tkhgse03cjql7t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Висконсин университеті – Уайтуотер</title>
    <ns>14</ns>
    <id>790041</id>
    <revision>
      <id>3692644</id>
      <timestamp>2026-11-06T16:27:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Висконсин штатындағы мемлекеттік университеттер мен колледждер]] [[Санат:Висконсин университеттері жүйесінің кампустары]] [[Санат:Уайтуотер (Висконсин)]] [[Санат:Висконсин жоғары оқу орындары арасындағы атлетикалық конференциясының оқу орындары]]</comment>
      <origin>3692644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="466" sha1="2c1b9tvrzwq3yc4k2zrbf253payr2om" xml:space="preserve">[[Санат:Висконсин штатындағы мемлекеттік университеттер мен колледждер]]
[[Санат:Висконсин университеттері жүйесінің кампустары]]
[[Санат:Уайтуотер (Висконсин)]]
[[Санат:Висконсин жоғары оқу орындары арасындағы атлетикалық конференциясының оқу орындары]]</text>
      <sha1>2c1b9tvrzwq3yc4k2zrbf253payr2om</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Бауыржан Әлибай</title>
    <ns>3</ns>
    <id>790043</id>
    <revision>
      <id>3692646</id>
      <timestamp>2026-11-06T16:34:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3692646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="239" sha1="sjdk697t1hfnet23ad0v3ealia4k55w" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|name=Бауыржан Әлибай}}

-- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 21:34, 2026 ж. қарашаның 6 (+05)</text>
      <sha1>sjdk697t1hfnet23ad0v3ealia4k55w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Висконсин университеті – Сьюпириор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>790044</id>
    <revision>
      <id>3692649</id>
      <timestamp>2026-11-06T16:43:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Университет  |Аты                 = Висконсин университеті – Супериор  |Қысқартылған аты    =   |Эмблемасы           = wisconsin at superior seal.png  |Сурет               =   |Шынайы аты          =   |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Superior  |Бұрынғы атауы       = Супериор педагогикалық мектебі (1893–1926)&lt;br&gt;С...</comment>
      <origin>3692649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3221" sha1="71zzufja88ue354tw0x7zpdxh44gckx" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин университеті – Супериор
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = wisconsin at superior seal.png
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Superior
 |Бұрынғы атауы       = Супериор педагогикалық мектебі (1893–1926)&lt;br&gt;Супериор мемлекеттік мұғалімдер колледжі (1926–1951)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік колледжі – Супериор (1951–1964)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік университеті – Супериор (1964–1971)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1893 жыл|1893]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[еркін өнерлер]] университеті
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = [[Рене М. Вахтер]]
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 2877 (2025 жылдың күзі)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Fast Facts |url=https://www.uwsuper.edu/about/fast-facts/ |publisher=University of Wisconsin–Superior}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 1999 (2025 жылдың күзі)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Супериор (Висконсин)|Супериор]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық, шағын қала
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwsuper.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 46 |lat_min = 43 |lat_sec = 5
 |lon_dir = W |lon_deg = 92 |lon_min = 5 |lon_sec = 24
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин университеті – Сьюпириор''' ('''UW–Superior''' немесе '''UWS''') — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Сьюпириор (Висконсин)|Сьюпириор]] қаласында орналасқан, [[гуманитарлық білім беру]]ге бағытталған [[мемлекеттік университет]]. Университет қауымдастырылған, бакалавр, магистр және білім беру саласындағы маман дәрежелерін береді. 2025 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте шамамен 2900 студент білім алады.</text>
      <sha1>71zzufja88ue354tw0x7zpdxh44gckx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692650</id>
      <parentid>3692649</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T16:43:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3278" sha1="sa7h1wwxucgig1pp3i307f7fvw6owmh" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин университеті – Супериор
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = wisconsin at superior seal.png
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Superior
 |Бұрынғы атауы       = Супериор педагогикалық мектебі (1893–1926)&lt;br&gt;Супериор мемлекеттік мұғалімдер колледжі (1926–1951)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік колледжі – Супериор (1951–1964)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік университеті – Супериор (1964–1971)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1893 жыл|1893]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[еркін өнерлер]] университеті
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = [[Рене М. Вахтер]]
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 2877 (2025 жылдың күзі)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Fast Facts |url=https://www.uwsuper.edu/about/fast-facts/ |publisher=University of Wisconsin–Superior}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 1999 (2025 жылдың күзі)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Супериор (Висконсин)|Супериор]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық, шағын қала
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwsuper.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 46 |lat_min = 43 |lat_sec = 5
 |lon_dir = W |lon_deg = 92 |lon_min = 5 |lon_sec = 24
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин университеті – Сьюпириор''' ('''UW–Superior''' немесе '''UWS''') — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Сьюпириор (Висконсин)|Сьюпириор]] қаласында орналасқан, [[гуманитарлық білім беру]]ге бағытталған [[мемлекеттік университет]]. Университет қауымдастырылған, бакалавр, магистр және білім беру саласындағы маман дәрежелерін береді. 2025 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте шамамен 2900 студент білім алады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>sa7h1wwxucgig1pp3i307f7fvw6owmh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692651</id>
      <parentid>3692650</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T16:44:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3293" sha1="a7b5fmd0d35f7gg13sn76dlga7ugjyo" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин университеті – Супериор
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = [[Сурет:wisconsin at superior seal.png]]
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Superior
 |Бұрынғы атауы       = Супериор педагогикалық мектебі (1893–1926)&lt;br&gt;Супериор мемлекеттік мұғалімдер колледжі (1926–1951)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік колледжі – Супериор (1951–1964)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік университеті – Супериор (1964–1971)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1893 жыл|1893]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[еркін өнерлер]] университеті
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = [[Рене М. Вахтер]]
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 2877 (2025 жылдың күзі)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Fast Facts |url=https://www.uwsuper.edu/about/fast-facts/ |publisher=University of Wisconsin–Superior}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 1999 (2025 жылдың күзі)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Супериор (Висконсин)|Супериор]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық, шағын қала
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwsuper.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 46 |lat_min = 43 |lat_sec = 5
 |lon_dir = W |lon_deg = 92 |lon_min = 5 |lon_sec = 24
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин университеті – Сьюпириор''' ('''UW–Superior''' немесе '''UWS''') — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Сьюпириор (Висконсин)|Сьюпириор]] қаласында орналасқан, [[гуманитарлық білім беру]]ге бағытталған [[мемлекеттік университет]]. Университет қауымдастырылған, бакалавр, магистр және білім беру саласындағы маман дәрежелерін береді. 2025 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте шамамен 2900 студент білім алады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>a7b5fmd0d35f7gg13sn76dlga7ugjyo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692652</id>
      <parentid>3692651</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T16:44:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3248" sha1="ae8qzcn2bf7h0sbtz5116yzrc6ihoq1" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин университеті – Супериор
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Superior
 |Бұрынғы атауы       = Супериор педагогикалық мектебі (1893–1926)&lt;br&gt;Супериор мемлекеттік мұғалімдер колледжі (1926–1951)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік колледжі – Супериор (1951–1964)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік университеті – Супериор (1964–1971)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1893 жыл|1893]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[еркін өнерлер]] университеті
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = [[Рене М. Вахтер]]
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 2877 (2025 жылдың күзі)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Fast Facts |url=https://www.uwsuper.edu/about/fast-facts/ |publisher=University of Wisconsin–Superior}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 1999 (2025 жылдың күзі)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Супериор (Висконсин)|Супериор]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық, шағын қала
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwsuper.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 46 |lat_min = 43 |lat_sec = 5
 |lon_dir = W |lon_deg = 92 |lon_min = 5 |lon_sec = 24
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин университеті – Сьюпириор''' ('''UW–Superior''' немесе '''UWS''') — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Сьюпириор (Висконсин)|Сьюпириор]] қаласында орналасқан, [[гуманитарлық білім беру]]ге бағытталған [[мемлекеттік университет]]. Университет қауымдастырылған, бакалавр, магистр және білім беру саласындағы маман дәрежелерін береді. 2025 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте шамамен 2900 студент білім алады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>ae8qzcn2bf7h0sbtz5116yzrc6ihoq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692653</id>
      <parentid>3692652</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T16:46:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3268" sha1="nufztz7k2qw2vj43imla517r4iqng8a" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин университеті – Супериор
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Superior
 |Бұрынғы атауы       = Супериор педагогикалық мектебі (1893–1926)&lt;br&gt;Супериор мемлекеттік мұғалімдер колледжі (1926–1951)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік колледжі – Супериор (1951–1964)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік университеті – Супериор (1964–1971)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1893 жыл|1893]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[еркін өнерлер]] университеті
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = [[Рене М. Вахтер]]
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 2877 (2025 жылдың күзі)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Fast Facts |url=https://www.uwsuper.edu/about/fast-facts/ |publisher=University of Wisconsin–Superior}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 1999 (2025 жылдың күзі)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Супериор (Висконсин)|Супериор]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық, шағын қала
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwsuper.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 46 |lat_min = 43 |lat_sec = 5
 |lon_dir = W |lon_deg = 92 |lon_min = 5 |lon_sec = 24
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин университеті – Сьюпириор''' ('''UW–Superior''' немесе '''UWS''') — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Сьюпириор (Висконсин)|Сьюпириор]] қаласында орналасқан, [[гуманитарлық білім беру]]ге бағытталған [[мемлекеттік университет]]. Университет қауымдастырылған, бакалавр, магистр және білім беру саласындағы маман дәрежелерін береді. 2025 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте шамамен 2900 студент білім алады.

== Тарихы ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>nufztz7k2qw2vj43imla517r4iqng8a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692657</id>
      <parentid>3692653</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T16:50:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3692657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7001" sha1="hz6ijunf6xxdcfe8jw0zdfptqep2h24" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин университеті – Супериор
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Superior
 |Бұрынғы атауы       = Супериор педагогикалық мектебі (1893–1926)&lt;br&gt;Супериор мемлекеттік мұғалімдер колледжі (1926–1951)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік колледжі – Супериор (1951–1964)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік университеті – Супериор (1964–1971)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1893 жыл|1893]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[еркін өнерлер]] университеті
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = [[Рене М. Вахтер]]
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 2877 (2025 жылдың күзі)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Fast Facts |url=https://www.uwsuper.edu/about/fast-facts/ |publisher=University of Wisconsin–Superior}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 1999 (2025 жылдың күзі)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Супериор (Висконсин)|Супериор]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық, шағын қала
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwsuper.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 46 |lat_min = 43 |lat_sec = 5
 |lon_dir = W |lon_deg = 92 |lon_min = 5 |lon_sec = 24
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин университеті – Сьюпириор''' ('''UW–Superior''' немесе '''UWS''') — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Сьюпириор (Висконсин)|Сьюпириор]] қаласында орналасқан, [[гуманитарлық білім беру]]ге бағытталған [[мемлекеттік университет]]. Университет қауымдастырылған, бакалавр, магистр және білім беру саласындағы маман дәрежелерін береді. 2025 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте шамамен 2900 студент білім алады.

== Тарихы ==
Бастапқыда «Сьюпириор педагогикалық мектебі» деп аталған университет 1893 жылы Висконсин штатының заң шығарушы органының шешімімен мұғалімдер даярлайтын оқу орны ретінде құрылды. Сьюпириор педагогикалық мектебінің алғашқы түлектері 1897 жылы оқуын аяқтады. 1909 жылы оқу орны Висконсин штатында сол кезде жаңадан қалыптасып келе жатқан балабақша жүйесіне мамандар даярлаудың толыққанды бағдарламасын ұсынған алғашқы педагогикалық мектеп болды. Сонымен қатар 1923 жылдан бастап орта мектеп мұғалімдерін даярлауға арналған төрт жылдық бағдарламаны алғашқылардың бірі болып енгізді. 1926 жылы педагогика саласында бакалавр дәрежесін беру құқығын алғаннан кейін оқу орны «Сьюпириор мемлекеттік мұғалімдер колледжі» деп қайта аталды. 1947 жылы магистр дәрежесін беруге рұқсат беріліп, тиісті бағдарламалар алғаш рет 1950 жылы ұсынылды. 1951 жылы штаттың Қамқоршылар кеңесі оқу орнының кеңейіп келе жатқан қызметін дәлірек көрсету мақсатында оның атауын «Висконсин мемлекеттік колледжі – Сьюпириор» деп өзгертті. Кейіннен Висконсиннің мемлекеттік колледждері университет мәртебесіне ие болып, 1964 жылы оқу орны «Висконсин мемлекеттік университеті – Сьюпириор» деп қайта аталды. 1971 жылы Сьюпириор университеті [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кіріп, қазіргі атауына ие болды.&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{cite web |url=http://www.uwsuper.edu/aboutuwsuperior/history.cfm |title=UW–Superior - About - Campus History |publisher=Uwsuper.edu |date=May 11, 2010 |access-date=January 31, 2011 |archive-date=May 18, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120518080258/http://uwsuper.edu/aboutuwsuperior/history.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Штат тарапынан қаржыландырудың қысқаруына жауап ретінде 2018 жылы Висконсин университеті – Сьюпириор бірқатар академиялық бағдарламаларды уақытша тоқтатты. Университет басшылығы бұл шара студенттердің оқуын белгіленген мерзімде аяқтауына ықпал ету мақсатында қабылданғанын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.chronicle.com/article/Plan-to-Phase-Out-2-Dozen/241643|title=Plan to Phase Out 2 Dozen Programs Stuns Faculty at Wisconsin-Superior|date=November 1, 2017|work=The Chronicle of Higher Education|access-date=January 11, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.wpr.org/uw-superior-suspends-25-programs|title=UW-Superior Suspends 25 Programs|date=October 31, 2017|work=Wisconsin Public Radio|access-date=January 11, 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>hz6ijunf6xxdcfe8jw0zdfptqep2h24</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692660</id>
      <parentid>3692657</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T16:56:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3692660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10726" sha1="b5nxdtiqz3tucuxxh66qevw7gk1h7mw" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин университеті – Супериор
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Superior
 |Бұрынғы атауы       = Супериор педагогикалық мектебі (1893–1926)&lt;br&gt;Супериор мемлекеттік мұғалімдер колледжі (1926–1951)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік колледжі – Супериор (1951–1964)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік университеті – Супериор (1964–1971)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1893 жыл|1893]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[еркін өнерлер]] университеті
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = [[Рене М. Вахтер]]
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 2877 (2025 жылдың күзі)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Fast Facts |url=https://www.uwsuper.edu/about/fast-facts/ |publisher=University of Wisconsin–Superior}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 1999 (2025 жылдың күзі)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Супериор (Висконсин)|Супериор]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық, шағын қала
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwsuper.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 46 |lat_min = 43 |lat_sec = 5
 |lon_dir = W |lon_deg = 92 |lon_min = 5 |lon_sec = 24
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин университеті – Сьюпириор''' ('''UW–Superior''' немесе '''UWS''') — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Сьюпириор (Висконсин)|Сьюпириор]] қаласында орналасқан, [[гуманитарлық білім беру]]ге бағытталған [[мемлекеттік университет]]. Университет қауымдастырылған, бакалавр, магистр және білім беру саласындағы маман дәрежелерін береді. 2025 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте шамамен 2900 студент білім алады.

== Тарихы ==
Бастапқыда «Сьюпириор педагогикалық мектебі» деп аталған университет 1893 жылы Висконсин штатының заң шығарушы органының шешімімен мұғалімдер даярлайтын оқу орны ретінде құрылды. Сьюпириор педагогикалық мектебінің алғашқы түлектері 1897 жылы оқуын аяқтады. 1909 жылы оқу орны Висконсин штатында сол кезде жаңадан қалыптасып келе жатқан балабақша жүйесіне мамандар даярлаудың толыққанды бағдарламасын ұсынған алғашқы педагогикалық мектеп болды. Сонымен қатар 1923 жылдан бастап орта мектеп мұғалімдерін даярлауға арналған төрт жылдық бағдарламаны алғашқылардың бірі болып енгізді. 1926 жылы педагогика саласында бакалавр дәрежесін беру құқығын алғаннан кейін оқу орны «Сьюпириор мемлекеттік мұғалімдер колледжі» деп қайта аталды. 1947 жылы магистр дәрежесін беруге рұқсат беріліп, тиісті бағдарламалар алғаш рет 1950 жылы ұсынылды. 1951 жылы штаттың Қамқоршылар кеңесі оқу орнының кеңейіп келе жатқан қызметін дәлірек көрсету мақсатында оның атауын «Висконсин мемлекеттік колледжі – Сьюпириор» деп өзгертті. Кейіннен Висконсиннің мемлекеттік колледждері университет мәртебесіне ие болып, 1964 жылы оқу орны «Висконсин мемлекеттік университеті – Сьюпириор» деп қайта аталды. 1971 жылы Сьюпириор университеті [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кіріп, қазіргі атауына ие болды.&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{cite web |url=http://www.uwsuper.edu/aboutuwsuperior/history.cfm |title=UW–Superior - About - Campus History |publisher=Uwsuper.edu |date=May 11, 2010 |access-date=January 31, 2011 |archive-date=May 18, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120518080258/http://uwsuper.edu/aboutuwsuperior/history.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Штат тарапынан қаржыландырудың қысқаруына жауап ретінде 2018 жылы Висконсин университеті – Сьюпириор бірқатар академиялық бағдарламаларды уақытша тоқтатты. Университет басшылығы бұл шара студенттердің оқуын белгіленген мерзімде аяқтауына ықпал ету мақсатында қабылданғанын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.chronicle.com/article/Plan-to-Phase-Out-2-Dozen/241643|title=Plan to Phase Out 2 Dozen Programs Stuns Faculty at Wisconsin-Superior|date=November 1, 2017|work=The Chronicle of Higher Education|access-date=January 11, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.wpr.org/uw-superior-suspends-25-programs|title=UW-Superior Suspends 25 Programs|date=October 31, 2017|work=Wisconsin Public Radio|access-date=January 11, 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Спорт ==
[[Сурет:Wessman Arena - Inside.jpg|thumb|Висконсин университеті – Сьюпириор кампусындағы [[Уэссман аренасы]]ның ішкі көрінісі]]
«Йеллоуджекетс» деп аталатын Висконсин университеті – Сьюпириордың спорт командалары NCAA ұйымының үшінші дивизионында өнер көрсетеді. Командалардың көпшілігі [[Жоғарғы Орта Батыс атлетикалық конференциясы]]нда (UMAC) жарысады. 2015–2016 оқу жылына дейін олар [[Висконсин жоғары оқу орындары арасындағы атлетикалық конференция]]ға (WIAC) қатысқан. Ерлер мен әйелдердің шайбалы хоккей командалары WIAC құрамында жарыстарға қатысуын жалғастыруда. Университеттің ерлер хоккей командасы 1976 жылы NAIA ұлттық чемпионатында, ал [[2002 жылғы NCAA үшінші дивизионының шайбалы хоккей турнирі|2002 жылы NCAA үшінші дивизионының ұлттық чемпионатында]] жеңіске жетті.&lt;ref&gt;National Collegiate Athletic Association. (n.d.). Division III men's ice hockey championship history. NCAA.com. https://www.ncaa.com/history/icehockey-men/d3&lt;/ref&gt;

Қазіргі уақытта университетте UMAC жарыстарына қатысатын 17 спорт командасы бар. Олар бейсбол, баскетбол (ерлер мен әйелдер), кросс жүгіру (ерлер мен әйелдер), гольф (ерлер мен әйелдер), шайбалы хоккей (ерлер мен әйелдер), футбол (ерлер мен әйелдер), софтбол, теннис (ерлер мен әйелдер), жеңіл атлетика (ерлер мен әйелдер) және волейбол (әйелдер) түрлерінен жарысады. Баскетбол, волейбол және жеңіл атлетика бойынша үй жарыстары Маркович сауықтыру орталығында өткізіледі. Кампустағы басқа спорт нысандарына шайбалы хоккей матчтары өтетін Сиинто С. Уэссман аренасы және теннис жарыстарына арналған «Йеллоуджекетс» теннис кешені жатады. 2023 жылы ашылған NBC Spartan спорт кешенінде ерлер мен әйелдердің футбол командалары, сондай-ақ бейсбол және софтбол командалары барлық үй матчтарын өткізеді. Гольф және кросс жүгіру бағдарламаларының жарыстары кампустан тыс орналасқан [[Немаджи гольф алаңы]]нда ұйымдастырылады.&lt;ref&gt;University of Wisconsin–Superior. (n.d.). Yellowjacket athletics. UW-Superior Academic Catalog. https://catalog.uwsuper.edu/undergraduate/athletics-security-technology/yellowjacket-athletics/&lt;/ref&gt;

Университеттік спорт командаларынан бөлек, Висконсин университеті – Сьюпириорда шайбалы хоккей және футбол бойынша студенттік спорт клубтары да жұмыс істейді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>b5nxdtiqz3tucuxxh66qevw7gk1h7mw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692662</id>
      <parentid>3692660</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:00:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Спорт */</comment>
      <origin>3692662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12999" sha1="8ztjnevh4mmix01fhaqtxgy006wuf2c" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин университеті – Супериор
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Superior
 |Бұрынғы атауы       = Супериор педагогикалық мектебі (1893–1926)&lt;br&gt;Супериор мемлекеттік мұғалімдер колледжі (1926–1951)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік колледжі – Супериор (1951–1964)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік университеті – Супериор (1964–1971)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1893 жыл|1893]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[еркін өнерлер]] университеті
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = [[Рене М. Вахтер]]
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 2877 (2025 жылдың күзі)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Fast Facts |url=https://www.uwsuper.edu/about/fast-facts/ |publisher=University of Wisconsin–Superior}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 1999 (2025 жылдың күзі)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Супериор (Висконсин)|Супериор]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық, шағын қала
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwsuper.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 46 |lat_min = 43 |lat_sec = 5
 |lon_dir = W |lon_deg = 92 |lon_min = 5 |lon_sec = 24
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин университеті – Сьюпириор''' ('''UW–Superior''' немесе '''UWS''') — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Сьюпириор (Висконсин)|Сьюпириор]] қаласында орналасқан, [[гуманитарлық білім беру]]ге бағытталған [[мемлекеттік университет]]. Университет қауымдастырылған, бакалавр, магистр және білім беру саласындағы маман дәрежелерін береді. 2025 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте шамамен 2900 студент білім алады.

== Тарихы ==
Бастапқыда «Сьюпириор педагогикалық мектебі» деп аталған университет 1893 жылы Висконсин штатының заң шығарушы органының шешімімен мұғалімдер даярлайтын оқу орны ретінде құрылды. Сьюпириор педагогикалық мектебінің алғашқы түлектері 1897 жылы оқуын аяқтады. 1909 жылы оқу орны Висконсин штатында сол кезде жаңадан қалыптасып келе жатқан балабақша жүйесіне мамандар даярлаудың толыққанды бағдарламасын ұсынған алғашқы педагогикалық мектеп болды. Сонымен қатар 1923 жылдан бастап орта мектеп мұғалімдерін даярлауға арналған төрт жылдық бағдарламаны алғашқылардың бірі болып енгізді. 1926 жылы педагогика саласында бакалавр дәрежесін беру құқығын алғаннан кейін оқу орны «Сьюпириор мемлекеттік мұғалімдер колледжі» деп қайта аталды. 1947 жылы магистр дәрежесін беруге рұқсат беріліп, тиісті бағдарламалар алғаш рет 1950 жылы ұсынылды. 1951 жылы штаттың Қамқоршылар кеңесі оқу орнының кеңейіп келе жатқан қызметін дәлірек көрсету мақсатында оның атауын «Висконсин мемлекеттік колледжі – Сьюпириор» деп өзгертті. Кейіннен Висконсиннің мемлекеттік колледждері университет мәртебесіне ие болып, 1964 жылы оқу орны «Висконсин мемлекеттік университеті – Сьюпириор» деп қайта аталды. 1971 жылы Сьюпириор университеті [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кіріп, қазіргі атауына ие болды.&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{cite web |url=http://www.uwsuper.edu/aboutuwsuperior/history.cfm |title=UW–Superior - About - Campus History |publisher=Uwsuper.edu |date=May 11, 2010 |access-date=January 31, 2011 |archive-date=May 18, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120518080258/http://uwsuper.edu/aboutuwsuperior/history.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Штат тарапынан қаржыландырудың қысқаруына жауап ретінде 2018 жылы Висконсин университеті – Сьюпириор бірқатар академиялық бағдарламаларды уақытша тоқтатты. Университет басшылығы бұл шара студенттердің оқуын белгіленген мерзімде аяқтауына ықпал ету мақсатында қабылданғанын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.chronicle.com/article/Plan-to-Phase-Out-2-Dozen/241643|title=Plan to Phase Out 2 Dozen Programs Stuns Faculty at Wisconsin-Superior|date=November 1, 2017|work=The Chronicle of Higher Education|access-date=January 11, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.wpr.org/uw-superior-suspends-25-programs|title=UW-Superior Suspends 25 Programs|date=October 31, 2017|work=Wisconsin Public Radio|access-date=January 11, 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Спорт ==
[[Сурет:Wessman Arena - Inside.jpg|thumb|Висконсин университеті – Сьюпириор кампусындағы [[Уэссман аренасы]]ның ішкі көрінісі]]
«Йеллоуджекетс» деп аталатын Висконсин университеті – Сьюпириордың спорт командалары NCAA ұйымының үшінші дивизионында өнер көрсетеді. Командалардың көпшілігі [[Жоғарғы Орта Батыс атлетикалық конференциясы]]нда (UMAC) жарысады. 2015–2016 оқу жылына дейін олар [[Висконсин жоғары оқу орындары арасындағы атлетикалық конференция]]ға (WIAC) қатысқан. Ерлер мен әйелдердің шайбалы хоккей командалары WIAC құрамында жарыстарға қатысуын жалғастыруда. Университеттің ерлер хоккей командасы 1976 жылы NAIA ұлттық чемпионатында, ал [[2002 жылғы NCAA үшінші дивизионының шайбалы хоккей турнирі|2002 жылы NCAA үшінші дивизионының ұлттық чемпионатында]] жеңіске жетті.&lt;ref&gt;National Collegiate Athletic Association. (n.d.). Division III men's ice hockey championship history. NCAA.com. https://www.ncaa.com/history/icehockey-men/d3&lt;/ref&gt;

Қазіргі уақытта университетте UMAC жарыстарына қатысатын 17 спорт командасы бар. Олар бейсбол, баскетбол (ерлер мен әйелдер), кросс жүгіру (ерлер мен әйелдер), гольф (ерлер мен әйелдер), шайбалы хоккей (ерлер мен әйелдер), футбол (ерлер мен әйелдер), софтбол, теннис (ерлер мен әйелдер), жеңіл атлетика (ерлер мен әйелдер) және волейбол (әйелдер) түрлерінен жарысады. Баскетбол, волейбол және жеңіл атлетика бойынша үй жарыстары Маркович сауықтыру орталығында өткізіледі. Кампустағы басқа спорт нысандарына шайбалы хоккей матчтары өтетін Сиинто С. Уэссман аренасы және теннис жарыстарына арналған «Йеллоуджекетс» теннис кешені жатады. 2023 жылы ашылған NBC Spartan спорт кешенінде ерлер мен әйелдердің футбол командалары, сондай-ақ бейсбол және софтбол командалары барлық үй матчтарын өткізеді. Гольф және кросс жүгіру бағдарламаларының жарыстары кампустан тыс орналасқан [[Немаджи гольф алаңы]]нда ұйымдастырылады.&lt;ref&gt;University of Wisconsin–Superior. (n.d.). Yellowjacket athletics. UW-Superior Academic Catalog. https://catalog.uwsuper.edu/undergraduate/athletics-security-technology/yellowjacket-athletics/&lt;/ref&gt;

Университеттік спорт командаларынан бөлек, Висконсин университеті – Сьюпириорда шайбалы хоккей және футбол бойынша студенттік спорт клубтары да жұмыс істейді.

== Бұқаралық ақпарат құралдары ==
Университеттің '''[[KUWS]]''' радиостанциясы 91,3 FM жиілігінде 83 000 ватт қуатпен хабар таратады. KUWS [[Висконсин қоғамдық радиосы]]ның музыкалық желісіне кіреді. Сонымен қатар радиостанция джаз, альтернативті рок және басқа да музыкалық бағыттар бойынша өз бағдарламаларын, сондай-ақ Висконсин университеті – Сьюпириордың спорттық жарыстарынан хабарлар таратады. Холден бейнелеу өнері орталығында орналасқан KUWS студиялары WPR желісінің Солтүстік бюросы қызметін де атқарып, [[WHSA]], [[WHWA]], [[WSSU (FM)|WSSU]] және [[WUWS]] радиостанцияларына бағдарламалар дайындайды.

'''''The Promethean''''' — Висконсин университеті – Сьюпириордың студенттік газеті. Басылым 1920 жылы ''The Peptomist'' деген атаумен шыға бастады. 1974 жылы студенттердің дауыс беруі нәтижесінде оның атауы ''Promethean'' болып өзгертілді. 2007–2008 оқу жылының басында газет ''The Stinger'' деп қайта аталды. 2009 жылғы күзден бастап басылым негізінен интернет арқылы жарияланып, әр оқу кезеңінің соңында материалдар жинағы баспа журналы түрінде шығарылды. 2013 жылы газет қайтадан баспа форматында шығып, екі аптада бір рет жариялана бастады. 2015 жылы басылымға бұрынғы ''Promethean'' атауы қайтарылды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://edu.arcasearch.com/uswisupcd/startArcaApp/|title=UW-Superior Student Newspaper Archives|publisher=University of Wisconsin-Superior|access-date=August 1, 2016}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>8ztjnevh4mmix01fhaqtxgy006wuf2c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692663</id>
      <parentid>3692662</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:04:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бұқаралық ақпарат құралдары */</comment>
      <origin>3692663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13867" sha1="rmkaej1xhczsvepsv5dfea7bx9g9qhk" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин университеті – Супериор
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Superior
 |Бұрынғы атауы       = Супериор педагогикалық мектебі (1893–1926)&lt;br&gt;Супериор мемлекеттік мұғалімдер колледжі (1926–1951)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік колледжі – Супериор (1951–1964)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік университеті – Супериор (1964–1971)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1893 жыл|1893]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[еркін өнерлер]] университеті
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = [[Рене М. Вахтер]]
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 2877 (2025 жылдың күзі)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Fast Facts |url=https://www.uwsuper.edu/about/fast-facts/ |publisher=University of Wisconsin–Superior}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 1999 (2025 жылдың күзі)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Супериор (Висконсин)|Супериор]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық, шағын қала
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwsuper.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 46 |lat_min = 43 |lat_sec = 5
 |lon_dir = W |lon_deg = 92 |lon_min = 5 |lon_sec = 24
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин университеті – Сьюпириор''' ('''UW–Superior''' немесе '''UWS''') — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Сьюпириор (Висконсин)|Сьюпириор]] қаласында орналасқан, [[гуманитарлық білім беру]]ге бағытталған [[мемлекеттік университет]]. Университет қауымдастырылған, бакалавр, магистр және білім беру саласындағы маман дәрежелерін береді. 2025 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте шамамен 2900 студент білім алады.

== Тарихы ==
Бастапқыда «Сьюпириор педагогикалық мектебі» деп аталған университет 1893 жылы Висконсин штатының заң шығарушы органының шешімімен мұғалімдер даярлайтын оқу орны ретінде құрылды. Сьюпириор педагогикалық мектебінің алғашқы түлектері 1897 жылы оқуын аяқтады. 1909 жылы оқу орны Висконсин штатында сол кезде жаңадан қалыптасып келе жатқан балабақша жүйесіне мамандар даярлаудың толыққанды бағдарламасын ұсынған алғашқы педагогикалық мектеп болды. Сонымен қатар 1923 жылдан бастап орта мектеп мұғалімдерін даярлауға арналған төрт жылдық бағдарламаны алғашқылардың бірі болып енгізді. 1926 жылы педагогика саласында бакалавр дәрежесін беру құқығын алғаннан кейін оқу орны «Сьюпириор мемлекеттік мұғалімдер колледжі» деп қайта аталды. 1947 жылы магистр дәрежесін беруге рұқсат беріліп, тиісті бағдарламалар алғаш рет 1950 жылы ұсынылды. 1951 жылы штаттың Қамқоршылар кеңесі оқу орнының кеңейіп келе жатқан қызметін дәлірек көрсету мақсатында оның атауын «Висконсин мемлекеттік колледжі – Сьюпириор» деп өзгертті. Кейіннен Висконсиннің мемлекеттік колледждері университет мәртебесіне ие болып, 1964 жылы оқу орны «Висконсин мемлекеттік университеті – Сьюпириор» деп қайта аталды. 1971 жылы Сьюпириор университеті [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кіріп, қазіргі атауына ие болды.&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{cite web |url=http://www.uwsuper.edu/aboutuwsuperior/history.cfm |title=UW–Superior - About - Campus History |publisher=Uwsuper.edu |date=May 11, 2010 |access-date=January 31, 2011 |archive-date=May 18, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120518080258/http://uwsuper.edu/aboutuwsuperior/history.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Штат тарапынан қаржыландырудың қысқаруына жауап ретінде 2018 жылы Висконсин университеті – Сьюпириор бірқатар академиялық бағдарламаларды уақытша тоқтатты. Университет басшылығы бұл шара студенттердің оқуын белгіленген мерзімде аяқтауына ықпал ету мақсатында қабылданғанын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.chronicle.com/article/Plan-to-Phase-Out-2-Dozen/241643|title=Plan to Phase Out 2 Dozen Programs Stuns Faculty at Wisconsin-Superior|date=November 1, 2017|work=The Chronicle of Higher Education|access-date=January 11, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.wpr.org/uw-superior-suspends-25-programs|title=UW-Superior Suspends 25 Programs|date=October 31, 2017|work=Wisconsin Public Radio|access-date=January 11, 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Спорт ==
[[Сурет:Wessman Arena - Inside.jpg|thumb|Висконсин университеті – Сьюпириор кампусындағы [[Уэссман аренасы]]ның ішкі көрінісі]]
«Йеллоуджекетс» деп аталатын Висконсин университеті – Сьюпириордың спорт командалары NCAA ұйымының үшінші дивизионында өнер көрсетеді. Командалардың көпшілігі [[Жоғарғы Орта Батыс атлетикалық конференциясы]]нда (UMAC) жарысады. 2015–2016 оқу жылына дейін олар [[Висконсин жоғары оқу орындары арасындағы атлетикалық конференция]]ға (WIAC) қатысқан. Ерлер мен әйелдердің шайбалы хоккей командалары WIAC құрамында жарыстарға қатысуын жалғастыруда. Университеттің ерлер хоккей командасы 1976 жылы NAIA ұлттық чемпионатында, ал [[2002 жылғы NCAA үшінші дивизионының шайбалы хоккей турнирі|2002 жылы NCAA үшінші дивизионының ұлттық чемпионатында]] жеңіске жетті.&lt;ref&gt;National Collegiate Athletic Association. (n.d.). Division III men's ice hockey championship history. NCAA.com. https://www.ncaa.com/history/icehockey-men/d3&lt;/ref&gt;

Қазіргі уақытта университетте UMAC жарыстарына қатысатын 17 спорт командасы бар. Олар бейсбол, баскетбол (ерлер мен әйелдер), кросс жүгіру (ерлер мен әйелдер), гольф (ерлер мен әйелдер), шайбалы хоккей (ерлер мен әйелдер), футбол (ерлер мен әйелдер), софтбол, теннис (ерлер мен әйелдер), жеңіл атлетика (ерлер мен әйелдер) және волейбол (әйелдер) түрлерінен жарысады. Баскетбол, волейбол және жеңіл атлетика бойынша үй жарыстары Маркович сауықтыру орталығында өткізіледі. Кампустағы басқа спорт нысандарына шайбалы хоккей матчтары өтетін Сиинто С. Уэссман аренасы және теннис жарыстарына арналған «Йеллоуджекетс» теннис кешені жатады. 2023 жылы ашылған NBC Spartan спорт кешенінде ерлер мен әйелдердің футбол командалары, сондай-ақ бейсбол және софтбол командалары барлық үй матчтарын өткізеді. Гольф және кросс жүгіру бағдарламаларының жарыстары кампустан тыс орналасқан [[Немаджи гольф алаңы]]нда ұйымдастырылады.&lt;ref&gt;University of Wisconsin–Superior. (n.d.). Yellowjacket athletics. UW-Superior Academic Catalog. https://catalog.uwsuper.edu/undergraduate/athletics-security-technology/yellowjacket-athletics/&lt;/ref&gt;

Университеттік спорт командаларынан бөлек, Висконсин университеті – Сьюпириорда шайбалы хоккей және футбол бойынша студенттік спорт клубтары да жұмыс істейді.

== Бұқаралық ақпарат құралдары ==
Университеттің '''[[KUWS]]''' радиостанциясы 91,3 FM жиілігінде 83 000 ватт қуатпен хабар таратады. KUWS [[Висконсин қоғамдық радиосы]]ның музыкалық желісіне кіреді. Сонымен қатар радиостанция джаз, альтернативті рок және басқа да музыкалық бағыттар бойынша өз бағдарламаларын, сондай-ақ Висконсин университеті – Сьюпириордың спорттық жарыстарынан хабарлар таратады. Холден бейнелеу өнері орталығында орналасқан KUWS студиялары WPR желісінің Солтүстік бюросы қызметін де атқарып, [[WHSA]], [[WHWA]], [[WSSU (FM)|WSSU]] және [[WUWS]] радиостанцияларына бағдарламалар дайындайды.

'''''The Promethean''''' — Висконсин университеті – Сьюпириордың студенттік газеті. Басылым 1920 жылы ''The Peptomist'' деген атаумен шыға бастады. 1974 жылы студенттердің дауыс беруі нәтижесінде оның атауы ''Promethean'' болып өзгертілді. 2007–2008 оқу жылының басында газет ''The Stinger'' деп қайта аталды. 2009 жылғы күзден бастап басылым негізінен интернет арқылы жарияланып, әр оқу кезеңінің соңында материалдар жинағы баспа журналы түрінде шығарылды. 2013 жылы газет қайтадан баспа форматында шығып, екі аптада бір рет жариялана бастады. 2015 жылы басылымға бұрынғы ''Promethean'' атауы қайтарылды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://edu.arcasearch.com/uswisupcd/startArcaApp/|title=UW-Superior Student Newspaper Archives|publisher=University of Wisconsin-Superior|access-date=August 1, 2016}}&lt;/ref&gt;

== Белгілі оқытушылар мен қызметкерлер ==
* [[Скотт О'Брайен]] — [[Ұлттық футбол лигасы]]ның (NFL) жаттықтырушы көмекшісі.
* [[Бартон Саттер]] — ақын және эссеист.
* [[Ирл Таббс]] — [[Майами Харрикейнз (америкалық футбол)|Майами Харрикейнз]] және [[Айова Хокайз (америкалық футбол)|Айова Хокайз]] америкалық футбол командаларының бас жаттықтырушысы.
* [[Альберт Д. Уилдон]] — химия профессоры және Висконсин штаты Өкілдер палатасының мүшесі.&lt;ref&gt;'Wisconsin Blue Book 1948,' Biographical Sketch of Albert D. Whealdon, pg. 47&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>rmkaej1xhczsvepsv5dfea7bx9g9qhk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692664</id>
      <parentid>3692663</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:06:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3692664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14043" sha1="dkchuiqd6wvtbwvu0vi7jnxw5jeospp" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин университеті – Супериор
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Superior
 |Бұрынғы атауы       = Супериор педагогикалық мектебі (1893–1926)&lt;br&gt;Супериор мемлекеттік мұғалімдер колледжі (1926–1951)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік колледжі – Супериор (1951–1964)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік университеті – Супериор (1964–1971)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1893 жыл|1893]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[еркін өнерлер]] университеті
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = [[Рене М. Вахтер]]
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 2877 (2025 жылдың күзі)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Fast Facts |url=https://www.uwsuper.edu/about/fast-facts/ |publisher=University of Wisconsin–Superior}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 1999 (2025 жылдың күзі)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Супериор (Висконсин)|Супериор]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық, шағын қала
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwsuper.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 46 |lat_min = 43 |lat_sec = 5
 |lon_dir = W |lon_deg = 92 |lon_min = 5 |lon_sec = 24
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин университеті – Сьюпириор''' ('''UW–Superior''' немесе '''UWS''') — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Сьюпириор (Висконсин)|Сьюпириор]] қаласында орналасқан, [[гуманитарлық білім беру]]ге бағытталған [[мемлекеттік университет]]. Университет қауымдастырылған, бакалавр, магистр және білім беру саласындағы маман дәрежелерін береді. 2025 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте шамамен 2900 студент білім алады.

== Тарихы ==
Бастапқыда «Сьюпириор педагогикалық мектебі» деп аталған университет 1893 жылы Висконсин штатының заң шығарушы органының шешімімен мұғалімдер даярлайтын оқу орны ретінде құрылды. Сьюпириор педагогикалық мектебінің алғашқы түлектері 1897 жылы оқуын аяқтады. 1909 жылы оқу орны Висконсин штатында сол кезде жаңадан қалыптасып келе жатқан балабақша жүйесіне мамандар даярлаудың толыққанды бағдарламасын ұсынған алғашқы педагогикалық мектеп болды. Сонымен қатар 1923 жылдан бастап орта мектеп мұғалімдерін даярлауға арналған төрт жылдық бағдарламаны алғашқылардың бірі болып енгізді. 1926 жылы педагогика саласында бакалавр дәрежесін беру құқығын алғаннан кейін оқу орны «Сьюпириор мемлекеттік мұғалімдер колледжі» деп қайта аталды. 1947 жылы магистр дәрежесін беруге рұқсат беріліп, тиісті бағдарламалар алғаш рет 1950 жылы ұсынылды. 1951 жылы штаттың Қамқоршылар кеңесі оқу орнының кеңейіп келе жатқан қызметін дәлірек көрсету мақсатында оның атауын «Висконсин мемлекеттік колледжі – Сьюпириор» деп өзгертті. Кейіннен Висконсиннің мемлекеттік колледждері университет мәртебесіне ие болып, 1964 жылы оқу орны «Висконсин мемлекеттік университеті – Сьюпириор» деп қайта аталды. 1971 жылы Сьюпириор университеті [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кіріп, қазіргі атауына ие болды.&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{cite web |url=http://www.uwsuper.edu/aboutuwsuperior/history.cfm |title=UW–Superior - About - Campus History |publisher=Uwsuper.edu |date=May 11, 2010 |access-date=January 31, 2011 |archive-date=May 18, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120518080258/http://uwsuper.edu/aboutuwsuperior/history.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Штат тарапынан қаржыландырудың қысқаруына жауап ретінде 2018 жылы Висконсин университеті – Сьюпириор бірқатар академиялық бағдарламаларды уақытша тоқтатты. Университет басшылығы бұл шара студенттердің оқуын белгіленген мерзімде аяқтауына ықпал ету мақсатында қабылданғанын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.chronicle.com/article/Plan-to-Phase-Out-2-Dozen/241643|title=Plan to Phase Out 2 Dozen Programs Stuns Faculty at Wisconsin-Superior|date=November 1, 2017|work=The Chronicle of Higher Education|access-date=January 11, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.wpr.org/uw-superior-suspends-25-programs|title=UW-Superior Suspends 25 Programs|date=October 31, 2017|work=Wisconsin Public Radio|access-date=January 11, 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Спорт ==
[[Сурет:Wessman Arena - Inside.jpg|thumb|Висконсин университеті – Сьюпириор кампусындағы [[Уэссман аренасы]]ның ішкі көрінісі]]
«Йеллоуджекетс» деп аталатын Висконсин университеті – Сьюпириордың спорт командалары NCAA ұйымының үшінші дивизионында өнер көрсетеді. Командалардың көпшілігі [[Жоғарғы Орта Батыс атлетикалық конференциясы]]нда (UMAC) жарысады. 2015–2016 оқу жылына дейін олар [[Висконсин жоғары оқу орындары арасындағы атлетикалық конференция]]ға (WIAC) қатысқан. Ерлер мен әйелдердің шайбалы хоккей командалары WIAC құрамында жарыстарға қатысуын жалғастыруда. Университеттің ерлер хоккей командасы 1976 жылы NAIA ұлттық чемпионатында, ал [[2002 жылғы NCAA үшінші дивизионының шайбалы хоккей турнирі|2002 жылы NCAA үшінші дивизионының ұлттық чемпионатында]] жеңіске жетті.&lt;ref&gt;National Collegiate Athletic Association. (n.d.). Division III men's ice hockey championship history. NCAA.com. https://www.ncaa.com/history/icehockey-men/d3&lt;/ref&gt;

Қазіргі уақытта университетте UMAC жарыстарына қатысатын 17 спорт командасы бар. Олар бейсбол, баскетбол (ерлер мен әйелдер), кросс жүгіру (ерлер мен әйелдер), гольф (ерлер мен әйелдер), шайбалы хоккей (ерлер мен әйелдер), футбол (ерлер мен әйелдер), софтбол, теннис (ерлер мен әйелдер), жеңіл атлетика (ерлер мен әйелдер) және волейбол (әйелдер) түрлерінен жарысады. Баскетбол, волейбол және жеңіл атлетика бойынша үй жарыстары Маркович сауықтыру орталығында өткізіледі. Кампустағы басқа спорт нысандарына шайбалы хоккей матчтары өтетін Сиинто С. Уэссман аренасы және теннис жарыстарына арналған «Йеллоуджекетс» теннис кешені жатады. 2023 жылы ашылған NBC Spartan спорт кешенінде ерлер мен әйелдердің футбол командалары, сондай-ақ бейсбол және софтбол командалары барлық үй матчтарын өткізеді. Гольф және кросс жүгіру бағдарламаларының жарыстары кампустан тыс орналасқан [[Немаджи гольф алаңы]]нда ұйымдастырылады.&lt;ref&gt;University of Wisconsin–Superior. (n.d.). Yellowjacket athletics. UW-Superior Academic Catalog. https://catalog.uwsuper.edu/undergraduate/athletics-security-technology/yellowjacket-athletics/&lt;/ref&gt;

Университеттік спорт командаларынан бөлек, Висконсин университеті – Сьюпириорда шайбалы хоккей және футбол бойынша студенттік спорт клубтары да жұмыс істейді.

== Бұқаралық ақпарат құралдары ==
Университеттің '''[[KUWS]]''' радиостанциясы 91,3 FM жиілігінде 83 000 ватт қуатпен хабар таратады. KUWS [[Висконсин қоғамдық радиосы]]ның музыкалық желісіне кіреді. Сонымен қатар радиостанция джаз, альтернативті рок және басқа да музыкалық бағыттар бойынша өз бағдарламаларын, сондай-ақ Висконсин университеті – Сьюпириордың спорттық жарыстарынан хабарлар таратады. Холден бейнелеу өнері орталығында орналасқан KUWS студиялары WPR желісінің Солтүстік бюросы қызметін де атқарып, [[WHSA]], [[WHWA]], [[WSSU (FM)|WSSU]] және [[WUWS]] радиостанцияларына бағдарламалар дайындайды.

'''''The Promethean''''' — Висконсин университеті – Сьюпириордың студенттік газеті. Басылым 1920 жылы ''The Peptomist'' деген атаумен шыға бастады. 1974 жылы студенттердің дауыс беруі нәтижесінде оның атауы ''Promethean'' болып өзгертілді. 2007–2008 оқу жылының басында газет ''The Stinger'' деп қайта аталды. 2009 жылғы күзден бастап басылым негізінен интернет арқылы жарияланып, әр оқу кезеңінің соңында материалдар жинағы баспа журналы түрінде шығарылды. 2013 жылы газет қайтадан баспа форматында шығып, екі аптада бір рет жариялана бастады. 2015 жылы басылымға бұрынғы ''Promethean'' атауы қайтарылды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://edu.arcasearch.com/uswisupcd/startArcaApp/|title=UW-Superior Student Newspaper Archives|publisher=University of Wisconsin-Superior|access-date=August 1, 2016}}&lt;/ref&gt;

== Белгілі оқытушылар мен қызметкерлер ==
* [[Скотт О'Брайен]] — [[Ұлттық футбол лигасы]]ның (NFL) жаттықтырушы көмекшісі.
* [[Бартон Саттер]] — ақын және эссеист.
* [[Ирл Таббс]] — [[Майами Харрикейнз (америкалық футбол)|Майами Харрикейнз]] және [[Айова Хокайз (америкалық футбол)|Айова Хокайз]] америкалық футбол командаларының бас жаттықтырушысы.
* [[Альберт Д. Уилдон]] — химия профессоры және Висконсин штаты Өкілдер палатасының мүшесі.&lt;ref&gt;'Wisconsin Blue Book 1948,' Biographical Sketch of Albert D. Whealdon, pg. 47&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Commons category}}
* {{Official website}}
* [https://uwsyellowjackets.com/ Университеттің спорттық сайты]</text>
      <sha1>dkchuiqd6wvtbwvu0vi7jnxw5jeospp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692665</id>
      <parentid>3692664</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:10:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сыртқы сілтемелер */</comment>
      <origin>3692665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15342" sha1="j5wl1td2x0p4nmrfupv9mrr3i2wirk8" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин университеті – Супериор
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Superior
 |Бұрынғы атауы       = Супериор педагогикалық мектебі (1893–1926)&lt;br&gt;Супериор мемлекеттік мұғалімдер колледжі (1926–1951)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік колледжі – Супериор (1951–1964)&lt;br&gt;Висконсин мемлекеттік университеті – Супериор (1964–1971)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1893 жыл|1893]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[еркін өнерлер]] университеті
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = [[Рене М. Вахтер]]
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 2877 (2025 жылдың күзі)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Fast Facts |url=https://www.uwsuper.edu/about/fast-facts/ |publisher=University of Wisconsin–Superior}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 1999 (2025 жылдың күзі)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Супериор (Висконсин)|Супериор]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық, шағын қала
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwsuper.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 46 |lat_min = 43 |lat_sec = 5
 |lon_dir = W |lon_deg = 92 |lon_min = 5 |lon_sec = 24
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин университеті – Сьюпириор''' ('''UW–Superior''' немесе '''UWS''') — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Сьюпириор (Висконсин)|Сьюпириор]] қаласында орналасқан, [[гуманитарлық білім беру]]ге бағытталған [[мемлекеттік университет]]. Университет қауымдастырылған, бакалавр, магистр және білім беру саласындағы маман дәрежелерін береді. 2025 жылғы күзгі семестрдегі жағдай бойынша университетте шамамен 2900 студент білім алады.

== Тарихы ==
Бастапқыда «Сьюпириор педагогикалық мектебі» деп аталған университет 1893 жылы Висконсин штатының заң шығарушы органының шешімімен мұғалімдер даярлайтын оқу орны ретінде құрылды. Сьюпириор педагогикалық мектебінің алғашқы түлектері 1897 жылы оқуын аяқтады. 1909 жылы оқу орны Висконсин штатында сол кезде жаңадан қалыптасып келе жатқан балабақша жүйесіне мамандар даярлаудың толыққанды бағдарламасын ұсынған алғашқы педагогикалық мектеп болды. Сонымен қатар 1923 жылдан бастап орта мектеп мұғалімдерін даярлауға арналған төрт жылдық бағдарламаны алғашқылардың бірі болып енгізді. 1926 жылы педагогика саласында бакалавр дәрежесін беру құқығын алғаннан кейін оқу орны «Сьюпириор мемлекеттік мұғалімдер колледжі» деп қайта аталды. 1947 жылы магистр дәрежесін беруге рұқсат беріліп, тиісті бағдарламалар алғаш рет 1950 жылы ұсынылды. 1951 жылы штаттың Қамқоршылар кеңесі оқу орнының кеңейіп келе жатқан қызметін дәлірек көрсету мақсатында оның атауын «Висконсин мемлекеттік колледжі – Сьюпириор» деп өзгертті. Кейіннен Висконсиннің мемлекеттік колледждері университет мәртебесіне ие болып, 1964 жылы оқу орны «Висконсин мемлекеттік университеті – Сьюпириор» деп қайта аталды. 1971 жылы Сьюпириор университеті [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кіріп, қазіргі атауына ие болды.&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{cite web |url=http://www.uwsuper.edu/aboutuwsuperior/history.cfm |title=UW–Superior - About - Campus History |publisher=Uwsuper.edu |date=May 11, 2010 |access-date=January 31, 2011 |archive-date=May 18, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120518080258/http://uwsuper.edu/aboutuwsuperior/history.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Штат тарапынан қаржыландырудың қысқаруына жауап ретінде 2018 жылы Висконсин университеті – Сьюпириор бірқатар академиялық бағдарламаларды уақытша тоқтатты. Университет басшылығы бұл шара студенттердің оқуын белгіленген мерзімде аяқтауына ықпал ету мақсатында қабылданғанын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.chronicle.com/article/Plan-to-Phase-Out-2-Dozen/241643|title=Plan to Phase Out 2 Dozen Programs Stuns Faculty at Wisconsin-Superior|date=November 1, 2017|work=The Chronicle of Higher Education|access-date=January 11, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.wpr.org/uw-superior-suspends-25-programs|title=UW-Superior Suspends 25 Programs|date=October 31, 2017|work=Wisconsin Public Radio|access-date=January 11, 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Спорт ==
[[Сурет:Wessman Arena - Inside.jpg|thumb|Висконсин университеті – Сьюпириор кампусындағы [[Уэссман аренасы]]ның ішкі көрінісі]]
«Йеллоуджекетс» деп аталатын Висконсин университеті – Сьюпириордың спорт командалары NCAA ұйымының үшінші дивизионында өнер көрсетеді. Командалардың көпшілігі [[Жоғарғы Орта Батыс атлетикалық конференциясы]]нда (UMAC) жарысады. 2015–2016 оқу жылына дейін олар [[Висконсин жоғары оқу орындары арасындағы атлетикалық конференция]]ға (WIAC) қатысқан. Ерлер мен әйелдердің шайбалы хоккей командалары WIAC құрамында жарыстарға қатысуын жалғастыруда. Университеттің ерлер хоккей командасы 1976 жылы NAIA ұлттық чемпионатында, ал [[2002 жылғы NCAA үшінші дивизионының шайбалы хоккей турнирі|2002 жылы NCAA үшінші дивизионының ұлттық чемпионатында]] жеңіске жетті.&lt;ref&gt;National Collegiate Athletic Association. (n.d.). Division III men's ice hockey championship history. NCAA.com. https://www.ncaa.com/history/icehockey-men/d3&lt;/ref&gt;

Қазіргі уақытта университетте UMAC жарыстарына қатысатын 17 спорт командасы бар. Олар бейсбол, баскетбол (ерлер мен әйелдер), кросс жүгіру (ерлер мен әйелдер), гольф (ерлер мен әйелдер), шайбалы хоккей (ерлер мен әйелдер), футбол (ерлер мен әйелдер), софтбол, теннис (ерлер мен әйелдер), жеңіл атлетика (ерлер мен әйелдер) және волейбол (әйелдер) түрлерінен жарысады. Баскетбол, волейбол және жеңіл атлетика бойынша үй жарыстары Маркович сауықтыру орталығында өткізіледі. Кампустағы басқа спорт нысандарына шайбалы хоккей матчтары өтетін Сиинто С. Уэссман аренасы және теннис жарыстарына арналған «Йеллоуджекетс» теннис кешені жатады. 2023 жылы ашылған NBC Spartan спорт кешенінде ерлер мен әйелдердің футбол командалары, сондай-ақ бейсбол және софтбол командалары барлық үй матчтарын өткізеді. Гольф және кросс жүгіру бағдарламаларының жарыстары кампустан тыс орналасқан [[Немаджи гольф алаңы]]нда ұйымдастырылады.&lt;ref&gt;University of Wisconsin–Superior. (n.d.). Yellowjacket athletics. UW-Superior Academic Catalog. https://catalog.uwsuper.edu/undergraduate/athletics-security-technology/yellowjacket-athletics/&lt;/ref&gt;

Университеттік спорт командаларынан бөлек, Висконсин университеті – Сьюпириорда шайбалы хоккей және футбол бойынша студенттік спорт клубтары да жұмыс істейді.

== Бұқаралық ақпарат құралдары ==
Университеттің '''[[KUWS]]''' радиостанциясы 91,3 FM жиілігінде 83 000 ватт қуатпен хабар таратады. KUWS [[Висконсин қоғамдық радиосы]]ның музыкалық желісіне кіреді. Сонымен қатар радиостанция джаз, альтернативті рок және басқа да музыкалық бағыттар бойынша өз бағдарламаларын, сондай-ақ Висконсин университеті – Сьюпириордың спорттық жарыстарынан хабарлар таратады. Холден бейнелеу өнері орталығында орналасқан KUWS студиялары WPR желісінің Солтүстік бюросы қызметін де атқарып, [[WHSA]], [[WHWA]], [[WSSU (FM)|WSSU]] және [[WUWS]] радиостанцияларына бағдарламалар дайындайды.

'''''The Promethean''''' — Висконсин университеті – Сьюпириордың студенттік газеті. Басылым 1920 жылы ''The Peptomist'' деген атаумен шыға бастады. 1974 жылы студенттердің дауыс беруі нәтижесінде оның атауы ''Promethean'' болып өзгертілді. 2007–2008 оқу жылының басында газет ''The Stinger'' деп қайта аталды. 2009 жылғы күзден бастап басылым негізінен интернет арқылы жарияланып, әр оқу кезеңінің соңында материалдар жинағы баспа журналы түрінде шығарылды. 2013 жылы газет қайтадан баспа форматында шығып, екі аптада бір рет жариялана бастады. 2015 жылы басылымға бұрынғы ''Promethean'' атауы қайтарылды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://edu.arcasearch.com/uswisupcd/startArcaApp/|title=UW-Superior Student Newspaper Archives|publisher=University of Wisconsin-Superior|access-date=August 1, 2016}}&lt;/ref&gt;

== Белгілі оқытушылар мен қызметкерлер ==
* [[Скотт О'Брайен]] — [[Ұлттық футбол лигасы]]ның (NFL) жаттықтырушы көмекшісі.
* [[Бартон Саттер]] — ақын және эссеист.
* [[Ирл Таббс]] — [[Майами Харрикейнз (америкалық футбол)|Майами Харрикейнз]] және [[Айова Хокайз (америкалық футбол)|Айова Хокайз]] америкалық футбол командаларының бас жаттықтырушысы.
* [[Альберт Д. Уилдон]] — химия профессоры және Висконсин штаты Өкілдер палатасының мүшесі.&lt;ref&gt;'Wisconsin Blue Book 1948,' Biographical Sketch of Albert D. Whealdon, pg. 47&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Commons category}}
* {{Official website}}
* [https://uwsyellowjackets.com/ Университеттің спорттық сайты]

[[Санат:Висконсин университеті – Сьюпириор| ]]
[[Санат:Висконсин штатындағы мемлекеттік университеттер мен колледждер]]
[[Санат:Висконсин университеттері жүйесінің кампустары]]
[[Санат:1893 жылы құрылған университеттер мен колледждер]]
[[Санат:1893 жылы АҚШ-та құрылған білім беру мекемелері]]
[[Санат:Твин-Портс]]
[[Санат:Дуглас округіндегі (Висконсин) білім беру]]
[[Санат:Дуглас округіндегі (Висконсин) ғимараттар мен құрылыстар]]
[[Санат:Дуглас округінің (Висконсин) туристік көрікті жерлері]]
[[Санат:1893 жылы Висконсин штатында құрылған мекемелер]]
[[Санат:Сьюпириор (Висконсин)]]
[[Санат:АҚШ-тағы мемлекеттік гуманитарлық колледждер]]
[[Санат:Жоғары білім беру комиссиясы аккредиттеген университеттер мен колледждер]]</text>
      <sha1>j5wl1td2x0p4nmrfupv9mrr3i2wirk8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Moments312</title>
    <ns>3</ns>
    <id>790045</id>
    <revision>
      <id>3692654</id>
      <timestamp>2026-11-06T16:48:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3692654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="307" sha1="sybwvwj09ps22kofpcwkg38uv4d1z6m" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|name=Moments312}}

-- [[Қатысушы:GanS NIS|&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 3px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;AR Cena&quot; color=&quot;black&quot;&gt;&lt;b&gt;Fани&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 21:48, 2026 ж. қарашаның 6 (+05)</text>
      <sha1>sybwvwj09ps22kofpcwkg38uv4d1z6m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Dudhhr</title>
    <ns>3</ns>
    <id>790046</id>
    <redirect title="Қатысушы талқылауы:Maia.sh" />
    <revision>
      <id>3692656</id>
      <timestamp>2026-11-06T16:48:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mfield</username>
        <id>175533</id>
      </contributor>
      <comment>Mfield [[Қатысушы талқылауы:Dudhhr]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Maia.sh]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Dudhhr|Dudhhr]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Maia.sh|Maia.sh]]&quot;</comment>
      <origin>3692656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59" sha1="1hnfmvdafm2s455g0pgbkfqtppo5bgm" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Maia.sh]]</text>
      <sha1>1hnfmvdafm2s455g0pgbkfqtppo5bgm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Innamoramento (ән)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>790047</id>
    <revision>
      <id>3692659</id>
      <timestamp>2026-11-06T16:55:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Сингл |Атауы       = Innamoramento |Тыс         = Innamoramento (single).JPG |Орындаушы   = [[Милен Фармер]] |Альбом      = [[Innamoramento]] |Шығарылған  = 18 шілде 2000 |Формат      = [[CD]], [[Күйтабақ|12&quot; макси]] |Жазылған    = 1999 |Жанры       = [[софт-рок]] |Б жағы      = [[ремикс]] |Композиторы = Лоран Буттона |Өлең авторы =...</comment>
      <origin>3692659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2277" sha1="7y8az9fc0mo30cndwl15byzsyeuz7g7" xml:space="preserve">{{Сингл
|Атауы       = Innamoramento
|Тыс         = Innamoramento (single).JPG
|Орындаушы   = [[Милен Фармер]]
|Альбом      = [[Innamoramento]]
|Шығарылған  = 18 шілде 2000
|Формат      = [[CD]], [[Күйтабақ|12&quot; макси]]
|Жазылған    = 1999
|Жанры       = [[софт-рок]]
|Б жағы      = [[ремикс]]
|Композиторы = Лоран Буттона
|Өлең авторы = Милен Фармер
|Ұзақтығы    = 5:27 (альбомдық нұсқа)&lt;br /&gt;4:50 (сингл)
|Лейблі      = [[Polydor Records]]
|Продюсері   = [[Лоран Буттона]]
|Чарттар     = 
|Шолулар     = 
|Алдыңғы     = [[Optimistique-moi]]
|Алд_жыл     = 2000
|Жыл         = 2000
|Келесі      = [[Dessine-moi un mouton]]
|Кел_жыл     = 2000
|Басқа       = 
}}
'''«Innamoramento»''' ({{lang-it|[[ғашықтық]]}}) — франциялық әнші [[Милен Фармер]]дің бесінші альбомындағы бесінші [[сингл]].

Әннің лирикасы әлеуметтанушы [[Франческо Альберони]]дің шығармашылығына негізделген.

Бейнеклиптің сценарийшісі Милен Фармер, ал режиссері Франсуа Ханс болды. Ол Париждегі [[Венсен орманы]] алаңында екі күн ішінде түсірілді.&lt;ref&gt;Julien Rigal. ''Mylène Farmer, la culture de l'inaccessibilité''. Premium 2010. ISBN 978-2-35636-096-0.&lt;/ref&gt;

== Чарттар ==
{|class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|Чарт аты және елі
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|Пик
|-
|Бельгия ([[Ultratop]] 50 Wallonia)
|24
|-
|[[European Hot 100 Singles]] 
|17
|-
|Франция ([[SNEP]])
|3
|-
|Швейцария ([[Schweizer Hitparade]])
|54
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* {{YouTube|TQcsLRcSsR8|Mylène Farmer - Innamoramento}}

{{Милен Фармер}}
[[Санат:Милен Фармер әндері]]
[[Санат:Polydor Records синглдері]]</text>
      <sha1>7y8az9fc0mo30cndwl15byzsyeuz7g7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Висконсин университеті – Сьюпириор</title>
    <ns>14</ns>
    <id>790048</id>
    <revision>
      <id>3692666</id>
      <timestamp>2026-11-06T17:14:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Висконсин штатындағы мемлекеттік университеттер мен колледждер]] [[Санат:Висконсин университеттері жүйесінің кампустары]] [[Санат:Жоғарғы Орта Батыс атлетикалық конференциясының оқу орындары]] [[Санат:АҚШ-тағы мемлекеттік гуманитарлық колледждер]] С...</comment>
      <origin>3692666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="524" sha1="ts6x7fsrzpop072gi6ys19ot6ffjr3n" xml:space="preserve">[[Санат:Висконсин штатындағы мемлекеттік университеттер мен колледждер]]
[[Санат:Висконсин университеттері жүйесінің кампустары]]
[[Санат:Жоғарғы Орта Батыс атлетикалық конференциясының оқу орындары]]
[[Санат:АҚШ-тағы мемлекеттік гуманитарлық колледждер]]
[[Санат:Сьюпириор (Висконсин)]]</text>
      <sha1>ts6x7fsrzpop072gi6ys19ot6ffjr3n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Көз алдау</title>
    <ns>0</ns>
    <id>790049</id>
    <revision>
      <id>3692673</id>
      <timestamp>2026-11-06T17:31:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Көз алдау (қазақ ұрыс тактикасында)''' — көшпелі қазақ жасақтарының әскери өнерде жиі қолданған, қарсыласты әскердің саны, құрамы және шынайы ниеті туралы қате мәліметпен шатастыруға бағытталған айлалы тактикасы. Бұл әдістің ең танымал әрі тиімді элементт...</comment>
      <origin>3692673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9424" sha1="j0g59cypnn1hlopj0naxuuqwf6xhgig" xml:space="preserve">'''Көз алдау (қазақ ұрыс тактикасында)''' — көшпелі қазақ жасақтарының әскери өнерде жиі қолданған, қарсыласты әскердің саны, құрамы және шынайы ниеті туралы қате мәліметпен шатастыруға бағытталған айлалы тактикасы. Бұл әдістің ең танымал әрі тиімді элементтерінің бірі — '''бос аттарға қуыршақтарды (адам бейнесіндегі қарақшыларды) отырғызу''' арқылы өз әскерінің санын бірнеше есе көп етіп көрсету болып табылады. Далалық соғыс өнерінде бұл әдіс тек әскери айла ғана емес, сонымен қатар психологиялық соғыстың ({{lang-en|Psychological warfare}}) маңызды құралы ретінде танылды.

== Тактиканың мәні мен жүзеге асырылуы ==
Көшпелілер соғысында, соның ішінде [[Қазақ-жоңғар соғыстары|қазақ-жоңғар қақтығыстары]] мен хандық дәуірдегі ірі шайқастарда тосынсый және психологиялық қысым факторлары шешуші рөл атқарды. Қазақ сарбаздары мен қолбасшылары бұл тактиканы келесідей жолдармен жүзеге асырған:
* '''Қуыршақтар (қарақшылар) жасау:''' Сарбаздар қолда бар ағаштан, қамыстан, киізден немесе ескі киім-кешек пен шөптен адам тұлғасына ұқсас қарақшылар жасаған. Сырттай қарағанда айбатты көрінуі үшін оларға сауыт-сайман, дулыға (немесе оның имитациясын) кигізіп, қолдарына найза немесе сойыл ұстатқан. Бұл «жалған сарбаздар» қосалқы аттарға берік етіп таңып байланып отырғызылатын.
* '''Қосақ аттарды пайдалану:''' Көшпелілердің әскери жорықтарының ерекшелігі — әр сарбаздың өзімен бірге 2-3 қосалқы атының (мініс, лау және жүк аттары) болуы еді. Сол бос аттардың үстіне қуыршақтарды бекіту арқылы, мысалы, 5 мың адамдық атты әскер тобы алыстан көз салған барлаушыларға 15-20 мыңдық қалың қол болып көрінетін.
* '''Шаң көтеру және шу эффектілері:''' Саны көп болып көрінген бұл «жалған жасақты» артында үлкен шаң бұлты тұратындай бағытпен жүргізген. Кейде аттардың құйрығына бұтақтар мен бұхар тоқымдарын байлап, лап қойғанда айналаны қалың шаң басып, жаудың көру мүмкіндігін шектеген және үрей туғызған.

== Тактиканың стратегиялық мақсаты ==
Бұл көз алдау әдісі бірнеше маңызды стратегиялық мақсатты көздеді:
# '''Қарсыласты шошыту (Психологиялық соққы):''' Қарсы тараптың барлаушылары немесе шептегі қолбасшылары төбеден ағылып келе жатқан, шегі көрінбейтін әскерді көргенде қорқынышқа бой алдырып, шайқас басталмай жатып шегінуге немесе қорғанысқа көшуге мәжбүр болған.
# '''Шын күшті жасыру:''' Негізгі таңдаулы атты әскер (соққы беруші негізгі топ) басқа бағытта, тау тасасында, жырада немесе орман ішінде жасырынып тұратын. Қарсылас барлық назары мен артиллериялық/садақ күшін осы «қуыршақ әскерге» аударған сәтте, нағыз қазақ жасақтары тұтқиылдан бүйірден немесе ту сыртынан соққы беретін.
# '''Күш теңсіздігін теңестіру:''' Қазақ жасақтарының саны жаудан аз болған қиын-қыстау сәттерде бұл әдіс жауды сескендіріп, оның батыл шабуыл жасауына бөгет жасаған және уақыт ұтуға мүмкіндік берген.

== Тарихи негіздері мен қолданылуы ==
Атқа қуыршақ отырғызу тактикасы — тек Қазақ хандығы дәуірінде ғана емес, оның алдындағы [[Сақтар|сақ]], [[Ғұндар|ғұн]] және [[Түрік қағанаты|түрік]] дәуірлерінен келе жатқан далалық әскери мектептің ортақ мұрасы болып табылады. Қазақ қару-жарағы мен әскери ісін зерттеуші ғалымдар бұл әдістің дала ландшафтында өте жоғары тиімділік көрсеткенін дәлелдейді.&lt;ref&gt;Ахметжан Қ. С. Қазақтың дәстүрлі қару-жарағының этнографиясы. — Алматы: Алматыкітап, 2007. — 214 б.&lt;/ref&gt; 

Қазақ-жоңғар соғыстары заманында Абылай хан, Бөгенбай, Қабанбай және Райымбек батырлар жаудың отты қаруы мен басым күшіне қарсы осындай айла-амалдарды, соның ішінде түнде алауды көп жағу мен аттарға қарақшы байлау әдістерін шебер үйлестірген.&lt;ref&gt;Қазақстан тарихы (көн томдық). Т. 3: Қазақ хандығы дәуірі. — Алматы: Атамұра, 2010. — 420 б.&lt;/ref&gt; Халық ауыз әдебиеті мен батырлар жырында да жаудың бетін қайтару үшін ауылдағы малшылар мен әйелдерге сарбаз киімін кигізіп, атқа мінгізіп қою немесе аттарға адам бейнелі қарақшы байлап, жау шебіне қарай лап қойғызу эпизодтары жиі кездеседі.&lt;ref&gt;Радлов В. В. Образцы народной литературы тюркских племен. Т. 3. — СПб., 1870. — С. 145.&lt;/ref&gt;

Батыр Баян, Қаракерей Қабанбай жасақтарының ұрыс жүргізу тәсілдерін талдаған әскери тарихшылар көшпелілердің бұл әдісін әлемдік әскери терминологиядағы «Айла-амал соғысы» ({{lang-fr|Ruse de guerre}}) концепциясының жарқын үлгісі деп есептейді.&lt;ref&gt;Қараев О. Көшпелілердің әскери өнері мен тактикасы // Отан тарихы журналы. — 2015. — №2. — 45-52 бб.&lt;/ref&gt; Қазақтың әскери қайраткері [[Бауыржан Момышұлы]] өзінің еңбектерінде қазақ батырларының осы тектес ұрыс тәсілдерін зерттей келе, дала тактикасының негізі — қарсыласты күтпеген жерден қапыда қалдыру мен ақылмен жеңу екенін атап өткен.&lt;ref&gt;Момышұлы Б. Ұшқан ұя: Естеліктер мен ойлар. — Алматы: Жазушы, 1974. — 288 б.&lt;/ref&gt;

== Маңызы ==
Қазақтың әскери ісіндегі «атқа қуыршақ отырғызу» және «көз алдау» тактикасы — дала көшпелілерінің тапқырлығын, соғыс психологиясын және өздері өмір сүрген географиялық ортаның мүмкіндіктерін жетік меңгергендігін көрсетеді. Бұл әдіс соғыста тек санмен немесе материалдық артықшылықпен емес, интеллектуалдық айла-тәсілмен де жеңіске жетуге болатынының тарихи дәлелі болып табылады.

== Тағы қараңыз ==
* [[Тұлғама]]
* [[Қоян қашты]]
* [[Бұғын (ұрыс тактикасы)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Әскери тактика]]
[[Санат:Қазақ хандығының әскери ісі]]
[[Санат:Әскери айлалар]]</text>
      <sha1>j0g59cypnn1hlopj0naxuuqwf6xhgig</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692676</id>
      <parentid>3692673</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:32:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3692676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9422" sha1="2pcej21n81weud25e32xkh7lw8nrycs" xml:space="preserve">'''Көз алдау (қазақ ұрыс тактикасында)''' — көшпелі қазақ жасақтарының әскери өнерде жиі қолданған, қарсыласты әскердің саны, құрамы және шынайы ниеті туралы қате мәліметпен шатастыруға бағытталған айлалы тактикасы. Бұл әдістің ең танымал әрі тиімді элементтерінің бірі — бос аттарға қуыршақтарды (адам бейнесіндегі қарақшыларды) отырғызу арқылы өз әскерінің санын бірнеше есе көп етіп көрсету болып табылады. Далалық соғыс өнерінде бұл әдіс тек әскери айла ғана емес, сонымен қатар психологиялық соғыстың ({{lang-en|Psychological warfare}}) маңызды құралы ретінде танылды.

== Тактиканың мәні мен жүзеге асырылуы ==
[[Көшпелілер]] соғысында, соның ішінде [[Қазақ-жоңғар соғыстары|қазақ-жоңғар қақтығыстары]] мен хандық дәуірдегі ірі шайқастарда тосынсый және психологиялық қысым факторлары шешуші рөл атқарды. Қазақ сарбаздары мен қолбасшылары бұл тактиканы келесідей жолдармен жүзеге асырған:
* '''Қуыршақтар (қарақшылар) жасау:''' Сарбаздар қолда бар ағаштан, қамыстан, киізден немесе ескі киім-кешек пен шөптен адам тұлғасына ұқсас қарақшылар жасаған. Сырттай қарағанда айбатты көрінуі үшін оларға сауыт-сайман, дулыға (немесе оның имитациясын) кигізіп, қолдарына найза немесе сойыл ұстатқан. Бұл «жалған сарбаздар» қосалқы аттарға берік етіп таңып байланып отырғызылатын.
* '''Қосақ аттарды пайдалану:''' Көшпелілердің әскери жорықтарының ерекшелігі — әр сарбаздың өзімен бірге 2-3 қосалқы атының (мініс, лау және жүк аттары) болуы еді. Сол бос аттардың үстіне қуыршақтарды бекіту арқылы, мысалы, 5 мың адамдық атты әскер тобы алыстан көз салған барлаушыларға 15-20 мыңдық қалың қол болып көрінетін.
* '''Шаң көтеру және шу эффектілері:''' Саны көп болып көрінген бұл «жалған жасақты» артында үлкен шаң бұлты тұратындай бағытпен жүргізген. Кейде аттардың құйрығына бұтақтар мен бұхар тоқымдарын байлап, лап қойғанда айналаны қалың шаң басып, жаудың көру мүмкіндігін шектеген және үрей туғызған.

== Тактиканың стратегиялық мақсаты ==
Бұл көз алдау әдісі бірнеше маңызды стратегиялық мақсатты көздеді:
# '''Қарсыласты шошыту (Психологиялық соққы):''' Қарсы тараптың барлаушылары немесе шептегі қолбасшылары төбеден ағылып келе жатқан, шегі көрінбейтін әскерді көргенде қорқынышқа бой алдырып, шайқас басталмай жатып шегінуге немесе қорғанысқа көшуге мәжбүр болған.
# '''Шын күшті жасыру:''' Негізгі таңдаулы атты әскер (соққы беруші негізгі топ) басқа бағытта, тау тасасында, жырада немесе орман ішінде жасырынып тұратын. Қарсылас барлық назары мен артиллериялық/садақ күшін осы «қуыршақ әскерге» аударған сәтте, нағыз қазақ жасақтары тұтқиылдан бүйірден немесе ту сыртынан соққы беретін.
# '''Күш теңсіздігін теңестіру:''' Қазақ жасақтарының саны жаудан аз болған қиын-қыстау сәттерде бұл әдіс жауды сескендіріп, оның батыл шабуыл жасауына бөгет жасаған және уақыт ұтуға мүмкіндік берген.

== Тарихи негіздері мен қолданылуы ==
Атқа қуыршақ отырғызу тактикасы — тек Қазақ хандығы дәуірінде ғана емес, оның алдындағы [[Сақтар|сақ]], [[Ғұндар|ғұн]] және [[Түрік қағанаты|түрік]] дәуірлерінен келе жатқан далалық әскери мектептің ортақ мұрасы болып табылады. Қазақ қару-жарағы мен әскери ісін зерттеуші ғалымдар бұл әдістің дала ландшафтында өте жоғары тиімділік көрсеткенін дәлелдейді.&lt;ref&gt;Ахметжан Қ. С. Қазақтың дәстүрлі қару-жарағының этнографиясы. — Алматы: Алматыкітап, 2007. — 214 б.&lt;/ref&gt; 

Қазақ-жоңғар соғыстары заманында Абылай хан, Бөгенбай, Қабанбай және Райымбек батырлар жаудың отты қаруы мен басым күшіне қарсы осындай айла-амалдарды, соның ішінде түнде алауды көп жағу мен аттарға қарақшы байлау әдістерін шебер үйлестірген.&lt;ref&gt;Қазақстан тарихы (көн томдық). Т. 3: Қазақ хандығы дәуірі. — Алматы: Атамұра, 2010. — 420 б.&lt;/ref&gt; Халық ауыз әдебиеті мен батырлар жырында да жаудың бетін қайтару үшін ауылдағы малшылар мен әйелдерге сарбаз киімін кигізіп, атқа мінгізіп қою немесе аттарға адам бейнелі қарақшы байлап, жау шебіне қарай лап қойғызу эпизодтары жиі кездеседі.&lt;ref&gt;Радлов В. В. Образцы народной литературы тюркских племен. Т. 3. — СПб., 1870. — С. 145.&lt;/ref&gt;

Батыр Баян, Қаракерей Қабанбай жасақтарының ұрыс жүргізу тәсілдерін талдаған әскери тарихшылар көшпелілердің бұл әдісін әлемдік әскери терминологиядағы «Айла-амал соғысы» ({{lang-fr|Ruse de guerre}}) концепциясының жарқын үлгісі деп есептейді.&lt;ref&gt;Қараев О. Көшпелілердің әскери өнері мен тактикасы // Отан тарихы журналы. — 2015. — №2. — 45-52 бб.&lt;/ref&gt; Қазақтың әскери қайраткері [[Бауыржан Момышұлы]] өзінің еңбектерінде қазақ батырларының осы тектес ұрыс тәсілдерін зерттей келе, дала тактикасының негізі — қарсыласты күтпеген жерден қапыда қалдыру мен ақылмен жеңу екенін атап өткен.&lt;ref&gt;Момышұлы Б. Ұшқан ұя: Естеліктер мен ойлар. — Алматы: Жазушы, 1974. — 288 б.&lt;/ref&gt;

== Маңызы ==
Қазақтың әскери ісіндегі «атқа қуыршақ отырғызу» және «көз алдау» тактикасы — дала көшпелілерінің тапқырлығын, соғыс психологиясын және өздері өмір сүрген географиялық ортаның мүмкіндіктерін жетік меңгергендігін көрсетеді. Бұл әдіс соғыста тек санмен немесе материалдық артықшылықпен емес, интеллектуалдық айла-тәсілмен де жеңіске жетуге болатынының тарихи дәлелі болып табылады.

== Тағы қараңыз ==
* [[Тұлғама]]
* [[Қоян қашты]]
* [[Бұғын (ұрыс тактикасы)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Әскери тактика]]
[[Санат:Қазақ хандығының әскери ісі]]
[[Санат:Әскери айлалар]]</text>
      <sha1>2pcej21n81weud25e32xkh7lw8nrycs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692678</id>
      <parentid>3692676</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:33:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3692678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9462" sha1="dw36q7y1h4cjwh34seh8ljjkys6fnh9" xml:space="preserve">'''Көз алдау (қазақ ұрыс тактикасында)''' — көшпелі [[қазақтар|қазақ]] жасақтарының әскери өнерде жиі қолданған, қарсыласты әскердің саны, құрамы және шынайы ниеті туралы қате мәліметпен шатастыруға бағытталған айлалы тактикасы. Бұл әдістің ең танымал әрі тиімді элементтерінің бірі — бос аттарға қуыршақтарды (адам бейнесіндегі қарақшыларды) отырғызу арқылы өз әскерінің санын бірнеше есе көп етіп көрсету болып табылады. Далалық соғыс өнерінде бұл әдіс тек әскери айла ғана емес, сонымен қатар психологиялық соғыстың ({{lang-en|Psychological warfare}}) маңызды құралы ретінде танылды.

== Тактиканың мәні мен жүзеге асырылуы ==
Көшпелілер соғысында, соның ішінде [[Қазақ-жоңғар соғыстары|қазақ-жоңғар қақтығыстары]] мен хандық дәуірдегі ірі шайқастарда тосынсый және [[психология]]лық қысым факторлары шешуші рөл атқарды. Қазақ сарбаздары мен қолбасшылары бұл тактиканы келесідей жолдармен жүзеге асырған:
* '''Қуыршақтар (қарақшылар) жасау:''' Сарбаздар қолда бар ағаштан, қамыстан, киізден немесе ескі киім-кешек пен шөптен адам тұлғасына ұқсас қарақшылар жасаған. Сырттай қарағанда айбатты көрінуі үшін оларға сауыт-сайман, дулыға (немесе оның имитациясын) кигізіп, қолдарына найза немесе сойыл ұстатқан. Бұл «жалған сарбаздар» қосалқы аттарға берік етіп таңып байланып отырғызылатын.
* '''Қосақ аттарды пайдалану:''' Көшпелілердің әскери жорықтарының ерекшелігі — әр сарбаздың өзімен бірге 2-3 қосалқы атының (мініс, лау және жүк аттары) болуы еді. Сол бос аттардың үстіне қуыршақтарды бекіту арқылы, мысалы, 5 мың адамдық атты әскер тобы алыстан көз салған барлаушыларға 15-20 мыңдық қалың қол болып көрінетін.
* '''Шаң көтеру және шу эффектілері:''' Саны көп болып көрінген бұл «жалған жасақты» артында үлкен шаң бұлты тұратындай бағытпен жүргізген. Кейде аттардың құйрығына бұтақтар мен бұхар тоқымдарын байлап, лап қойғанда айналаны қалың шаң басып, жаудың көру мүмкіндігін шектеген және үрей туғызған.

== Тактиканың стратегиялық мақсаты ==
Бұл көз алдау әдісі бірнеше маңызды стратегиялық мақсатты көздеді:
# '''Қарсыласты шошыту (Психологиялық соққы):''' Қарсы тараптың барлаушылары немесе шептегі қолбасшылары төбеден ағылып келе жатқан, шегі көрінбейтін әскерді көргенде қорқынышқа бой алдырып, шайқас басталмай жатып шегінуге немесе қорғанысқа көшуге мәжбүр болған.
# '''Шын күшті жасыру:''' Негізгі таңдаулы атты әскер (соққы беруші негізгі топ) басқа бағытта, тау тасасында, жырада немесе орман ішінде жасырынып тұратын. Қарсылас барлық назары мен артиллериялық/садақ күшін осы «қуыршақ әскерге» аударған сәтте, нағыз қазақ жасақтары тұтқиылдан бүйірден немесе ту сыртынан соққы беретін.
# '''Күш теңсіздігін теңестіру:''' Қазақ жасақтарының саны жаудан аз болған қиын-қыстау сәттерде бұл әдіс жауды сескендіріп, оның батыл шабуыл жасауына бөгет жасаған және уақыт ұтуға мүмкіндік берген.

== Тарихи негіздері мен қолданылуы ==
Атқа қуыршақ отырғызу тактикасы — тек Қазақ хандығы дәуірінде ғана емес, оның алдындағы [[Сақтар|сақ]], [[Ғұндар|ғұн]] және [[Түрік қағанаты|түрік]] дәуірлерінен келе жатқан далалық әскери мектептің ортақ мұрасы болып табылады. Қазақ қару-жарағы мен әскери ісін зерттеуші ғалымдар бұл әдістің дала ландшафтында өте жоғары тиімділік көрсеткенін дәлелдейді.&lt;ref&gt;Ахметжан Қ. С. Қазақтың дәстүрлі қару-жарағының этнографиясы. — Алматы: Алматыкітап, 2007. — 214 б.&lt;/ref&gt; 

Қазақ-жоңғар соғыстары заманында [[Абылай хан]], Бөгенбай, [[Қабанбай батыр]] және Райымбек батырлар жаудың отты қаруы мен басым күшіне қарсы осындай айла-амалдарды, соның ішінде түнде алауды көп жағу мен аттарға қарақшы байлау әдістерін шебер үйлестірген.&lt;ref&gt;Қазақстан тарихы (көн томдық). Т. 3: Қазақ хандығы дәуірі. — Алматы: Атамұра, 2010. — 420 б.&lt;/ref&gt; Халық ауыз әдебиеті мен батырлар жырында да жаудың бетін қайтару үшін ауылдағы малшылар мен әйелдерге сарбаз киімін кигізіп, атқа мінгізіп қою немесе аттарға адам бейнелі қарақшы байлап, жау шебіне қарай лап қойғызу эпизодтары жиі кездеседі.&lt;ref&gt;Радлов В. В. Образцы народной литературы тюркских племен. Т. 3. — СПб., 1870. — С. 145.&lt;/ref&gt;

Батыр Баян, Қаракерей Қабанбай жасақтарының ұрыс жүргізу тәсілдерін талдаған әскери тарихшылар көшпелілердің бұл әдісін әлемдік әскери терминологиядағы «Айла-амал соғысы» ({{lang-fr|Ruse de guerre}}) концепциясының жарқын үлгісі деп есептейді.&lt;ref&gt;Қараев О. Көшпелілердің әскери өнері мен тактикасы // Отан тарихы журналы. — 2015. — №2. — 45-52 бб.&lt;/ref&gt; Қазақтың әскери қайраткері [[Бауыржан Момышұлы]] өзінің еңбектерінде қазақ батырларының осы тектес ұрыс тәсілдерін зерттей келе, дала тактикасының негізі — қарсыласты күтпеген жерден қапыда қалдыру мен ақылмен жеңу екенін атап өткен.&lt;ref&gt;Момышұлы Б. Ұшқан ұя: Естеліктер мен ойлар. — Алматы: Жазушы, 1974. — 288 б.&lt;/ref&gt;

== Маңызы ==
Қазақтың әскери ісіндегі «атқа қуыршақ отырғызу» және «көз алдау» тактикасы — дала көшпелілерінің тапқырлығын, соғыс психологиясын және өздері өмір сүрген географиялық ортаның мүмкіндіктерін жетік меңгергендігін көрсетеді. Бұл әдіс соғыста тек санмен немесе материалдық артықшылықпен емес, интеллектуалдық айла-тәсілмен де жеңіске жетуге болатынының тарихи дәлелі болып табылады.

== Тағы қараңыз ==
* [[Тұлғама]]
* [[Қоян қашты]]
* [[Бұғын (ұрыс тактикасы)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Әскери тактика]]
[[Санат:Қазақ хандығының әскери ісі]]
[[Санат:Әскери айлалар]]</text>
      <sha1>dw36q7y1h4cjwh34seh8ljjkys6fnh9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692685</id>
      <parentid>3692678</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:36:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Әскери өнер|Әскери өнер]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3692685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9499" sha1="d7j845fmfgqb5gvp8v20j08dbjketk6" xml:space="preserve">'''Көз алдау (қазақ ұрыс тактикасында)''' — көшпелі [[қазақтар|қазақ]] жасақтарының әскери өнерде жиі қолданған, қарсыласты әскердің саны, құрамы және шынайы ниеті туралы қате мәліметпен шатастыруға бағытталған айлалы тактикасы. Бұл әдістің ең танымал әрі тиімді элементтерінің бірі — бос аттарға қуыршақтарды (адам бейнесіндегі қарақшыларды) отырғызу арқылы өз әскерінің санын бірнеше есе көп етіп көрсету болып табылады. Далалық соғыс өнерінде бұл әдіс тек әскери айла ғана емес, сонымен қатар психологиялық соғыстың ({{lang-en|Psychological warfare}}) маңызды құралы ретінде танылды.

== Тактиканың мәні мен жүзеге асырылуы ==
Көшпелілер соғысында, соның ішінде [[Қазақ-жоңғар соғыстары|қазақ-жоңғар қақтығыстары]] мен хандық дәуірдегі ірі шайқастарда тосынсый және [[психология]]лық қысым факторлары шешуші рөл атқарды. Қазақ сарбаздары мен қолбасшылары бұл тактиканы келесідей жолдармен жүзеге асырған:
* '''Қуыршақтар (қарақшылар) жасау:''' Сарбаздар қолда бар ағаштан, қамыстан, киізден немесе ескі киім-кешек пен шөптен адам тұлғасына ұқсас қарақшылар жасаған. Сырттай қарағанда айбатты көрінуі үшін оларға сауыт-сайман, дулыға (немесе оның имитациясын) кигізіп, қолдарына найза немесе сойыл ұстатқан. Бұл «жалған сарбаздар» қосалқы аттарға берік етіп таңып байланып отырғызылатын.
* '''Қосақ аттарды пайдалану:''' Көшпелілердің әскери жорықтарының ерекшелігі — әр сарбаздың өзімен бірге 2-3 қосалқы атының (мініс, лау және жүк аттары) болуы еді. Сол бос аттардың үстіне қуыршақтарды бекіту арқылы, мысалы, 5 мың адамдық атты әскер тобы алыстан көз салған барлаушыларға 15-20 мыңдық қалың қол болып көрінетін.
* '''Шаң көтеру және шу эффектілері:''' Саны көп болып көрінген бұл «жалған жасақты» артында үлкен шаң бұлты тұратындай бағытпен жүргізген. Кейде аттардың құйрығына бұтақтар мен бұхар тоқымдарын байлап, лап қойғанда айналаны қалың шаң басып, жаудың көру мүмкіндігін шектеген және үрей туғызған.

== Тактиканың стратегиялық мақсаты ==
Бұл көз алдау әдісі бірнеше маңызды стратегиялық мақсатты көздеді:
# '''Қарсыласты шошыту (Психологиялық соққы):''' Қарсы тараптың барлаушылары немесе шептегі қолбасшылары төбеден ағылып келе жатқан, шегі көрінбейтін әскерді көргенде қорқынышқа бой алдырып, шайқас басталмай жатып шегінуге немесе қорғанысқа көшуге мәжбүр болған.
# '''Шын күшті жасыру:''' Негізгі таңдаулы атты әскер (соққы беруші негізгі топ) басқа бағытта, тау тасасында, жырада немесе орман ішінде жасырынып тұратын. Қарсылас барлық назары мен артиллериялық/садақ күшін осы «қуыршақ әскерге» аударған сәтте, нағыз қазақ жасақтары тұтқиылдан бүйірден немесе ту сыртынан соққы беретін.
# '''Күш теңсіздігін теңестіру:''' Қазақ жасақтарының саны жаудан аз болған қиын-қыстау сәттерде бұл әдіс жауды сескендіріп, оның батыл шабуыл жасауына бөгет жасаған және уақыт ұтуға мүмкіндік берген.

== Тарихи негіздері мен қолданылуы ==
Атқа қуыршақ отырғызу тактикасы — тек Қазақ хандығы дәуірінде ғана емес, оның алдындағы [[Сақтар|сақ]], [[Ғұндар|ғұн]] және [[Түрік қағанаты|түрік]] дәуірлерінен келе жатқан далалық әскери мектептің ортақ мұрасы болып табылады. Қазақ қару-жарағы мен әскери ісін зерттеуші ғалымдар бұл әдістің дала ландшафтында өте жоғары тиімділік көрсеткенін дәлелдейді.&lt;ref&gt;Ахметжан Қ. С. Қазақтың дәстүрлі қару-жарағының этнографиясы. — Алматы: Алматыкітап, 2007. — 214 б.&lt;/ref&gt; 

Қазақ-жоңғар соғыстары заманында [[Абылай хан]], Бөгенбай, [[Қабанбай батыр]] және Райымбек батырлар жаудың отты қаруы мен басым күшіне қарсы осындай айла-амалдарды, соның ішінде түнде алауды көп жағу мен аттарға қарақшы байлау әдістерін шебер үйлестірген.&lt;ref&gt;Қазақстан тарихы (көн томдық). Т. 3: Қазақ хандығы дәуірі. — Алматы: Атамұра, 2010. — 420 б.&lt;/ref&gt; Халық ауыз әдебиеті мен батырлар жырында да жаудың бетін қайтару үшін ауылдағы малшылар мен әйелдерге сарбаз киімін кигізіп, атқа мінгізіп қою немесе аттарға адам бейнелі қарақшы байлап, жау шебіне қарай лап қойғызу эпизодтары жиі кездеседі.&lt;ref&gt;Радлов В. В. Образцы народной литературы тюркских племен. Т. 3. — СПб., 1870. — С. 145.&lt;/ref&gt;

Батыр Баян, Қаракерей Қабанбай жасақтарының ұрыс жүргізу тәсілдерін талдаған әскери тарихшылар көшпелілердің бұл әдісін әлемдік әскери терминологиядағы «Айла-амал соғысы» ({{lang-fr|Ruse de guerre}}) концепциясының жарқын үлгісі деп есептейді.&lt;ref&gt;Қараев О. Көшпелілердің әскери өнері мен тактикасы // Отан тарихы журналы. — 2015. — №2. — 45-52 бб.&lt;/ref&gt; Қазақтың әскери қайраткері [[Бауыржан Момышұлы]] өзінің еңбектерінде қазақ батырларының осы тектес ұрыс тәсілдерін зерттей келе, дала тактикасының негізі — қарсыласты күтпеген жерден қапыда қалдыру мен ақылмен жеңу екенін атап өткен.&lt;ref&gt;Момышұлы Б. Ұшқан ұя: Естеліктер мен ойлар. — Алматы: Жазушы, 1974. — 288 б.&lt;/ref&gt;

== Маңызы ==
Қазақтың әскери ісіндегі «атқа қуыршақ отырғызу» және «көз алдау» тактикасы — дала көшпелілерінің тапқырлығын, соғыс психологиясын және өздері өмір сүрген географиялық ортаның мүмкіндіктерін жетік меңгергендігін көрсетеді. Бұл әдіс соғыста тек санмен немесе материалдық артықшылықпен емес, интеллектуалдық айла-тәсілмен де жеңіске жетуге болатынының тарихи дәлелі болып табылады.

== Тағы қараңыз ==
* [[Тұлғама]]
* [[Қоян қашты]]
* [[Бұғын (ұрыс тактикасы)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Әскери тактика]]
[[Санат:Қазақ хандығының әскери ісі]]
[[Санат:Әскери айлалар]]
[[Санат:Әскери өнер]]</text>
      <sha1>d7j845fmfgqb5gvp8v20j08dbjketk6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Висконсин политехникалық университеті – Стаут</title>
    <ns>0</ns>
    <id>790050</id>
    <revision>
      <id>3692686</id>
      <timestamp>2026-11-06T17:36:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Университет  |Аты                 = Висконсин университеті – Стаут политехникалық университеті  |Қысқартылған аты    =   |Эмблемасы           = Seal-of-University-of-Wisconsin-Stout.svg  |Сурет               = University_of_Wisconsin-Stout_Polytechnic_Logo.svg  |Шынайы аты          =   |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Stout Polytech...</comment>
      <origin>3692686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6663" sha1="1pzoni3ozpeb341d9xnyg5tdobresm0" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин университеті – Стаут политехникалық университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = Seal-of-University-of-Wisconsin-Stout.svg
 |Сурет               = University_of_Wisconsin-Stout_Polytechnic_Logo.svg
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Stout Polytechnic
 |Бұрынғы атауы       = Стаут қол еңбегіне үйрету мектебі (1891–1908)&lt;br&gt;Стаут институты (1908–1955)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік колледжі (1955–1965)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік университеті (1965–1971)&lt;br&gt;Висконсин университеті – Стаут (1971–2026)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1891 жыл|1891]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = [[Кэтрин П. Фрэнк]]
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 7061 (2025 жылдың күзі)&lt;ref&gt;{{cite web |title=UW-Stout Enrollment |url=https://public.tableau.com/views/FactBookEnrollment_16807069506540/Story1?%3Aembed=y&amp;amp;%3AshowVizHome=no |publisher=University of Wisconsin–Stout}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 6227 (2025 жылдың күзі)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Меномони (Висконсин)|Меномони]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = ауылдық аймақ (ірі қала); 124 акр (шамамен 50 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwstout.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 44 |lat_min = 52 |lat_sec = 11
 |lon_dir = W |lon_deg = 91 |lon_min = 55 |lon_sec = 40
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин политехникалық университеті – Стаут'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-04 |title=University of Wisconsin-Stout Polytechnic amends name to reflect longstanding applied, career focus {{!}} University of Wisconsin - Stout |url=https://www.uwstout.edu/about-us/news-center/university-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-reflect-longstanding-applied-career-focus |access-date=2026-06-04 |website=www.uwstout.edu |language=en}}&lt;/ref&gt; ('''UW–Stout Polytechnic''', '''UW–Stout''' немесе '''Stout''')&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=McCarthy |first=Morgan |date=2026-06-04 |title=Looking Local: University of Wisconsin-Stout Polytechnic Amends Name to Reflect Longstanding Applied, Career Focus ⋆ 715Newsroom.com |url=https://715newsroom.com/2026/06/04/looking-local-university-of-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-to-reflect-longstanding-applied-career-focus/ |access-date=2026-06-04 |website=715Newsroom.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Меномони (Висконсин)|Меномони]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамындағы [[Политехникалық университет|политехникалық университет]] болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 10, 2024 |title=Regent Policy Document 1-1: Mission Statements |url=https://www.wisconsin.edu/regents/policies/mission-statements/ |access-date=September 10, 2024 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Университетте 6900-ден астам студент білім алады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 8, 2020 |title=Our Campuses |url=https://www.uwstout.edu/about-us/our-leadership/institutional-accreditation/fact-book |access-date=November 2, 2023 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу орны 1891 жылы құрылып, оның негізін қалаған ағаш өнеркәсібінің ірі кәсіпкері [[Джеймс Хафф Стаут]]тың құрметіне аталған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Висконсин политехникалық университеті – Стаут «өнеркәсіп, технология, үй шаруашылығы, қолданбалы өнер және адамдарға көмек көрсетуге бағытталған кәсіптер саласындағы кәсіби қызметпен байланысты» мамандандырылған білім беру бағдарламаларын ұсынады.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |title=What's in a Name? |publisher=Uwstout.edu |date=August 14, 2015 |access-date=September 19, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120413165352/http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |archive-date=April 13, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Университетте бакалавриаттың 50-ден астам мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 22 бағыты бар. Олардың қатарына жоғары деңгейдегі екі бағдарлама мен докторлық бағдарлама кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Graduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 19, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151019134052/https://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Undergraduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 25, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151025113348/http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>1pzoni3ozpeb341d9xnyg5tdobresm0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692687</id>
      <parentid>3692686</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:37:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6720" sha1="e7vlta5911jt4qczdvrpfbjh3ps73ka" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин университеті – Стаут политехникалық университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = Seal-of-University-of-Wisconsin-Stout.svg
 |Сурет               = University_of_Wisconsin-Stout_Polytechnic_Logo.svg
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Stout Polytechnic
 |Бұрынғы атауы       = Стаут қол еңбегіне үйрету мектебі (1891–1908)&lt;br&gt;Стаут институты (1908–1955)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік колледжі (1955–1965)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік университеті (1965–1971)&lt;br&gt;Висконсин университеті – Стаут (1971–2026)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1891 жыл|1891]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = [[Кэтрин П. Фрэнк]]
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 7061 (2025 жылдың күзі)&lt;ref&gt;{{cite web |title=UW-Stout Enrollment |url=https://public.tableau.com/views/FactBookEnrollment_16807069506540/Story1?%3Aembed=y&amp;amp;%3AshowVizHome=no |publisher=University of Wisconsin–Stout}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 6227 (2025 жылдың күзі)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Меномони (Висконсин)|Меномони]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = ауылдық аймақ (ірі қала); 124 акр (шамамен 50 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwstout.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 44 |lat_min = 52 |lat_sec = 11
 |lon_dir = W |lon_deg = 91 |lon_min = 55 |lon_sec = 40
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин политехникалық университеті – Стаут'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-04 |title=University of Wisconsin-Stout Polytechnic amends name to reflect longstanding applied, career focus {{!}} University of Wisconsin - Stout |url=https://www.uwstout.edu/about-us/news-center/university-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-reflect-longstanding-applied-career-focus |access-date=2026-06-04 |website=www.uwstout.edu |language=en}}&lt;/ref&gt; ('''UW–Stout Polytechnic''', '''UW–Stout''' немесе '''Stout''')&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=McCarthy |first=Morgan |date=2026-06-04 |title=Looking Local: University of Wisconsin-Stout Polytechnic Amends Name to Reflect Longstanding Applied, Career Focus ⋆ 715Newsroom.com |url=https://715newsroom.com/2026/06/04/looking-local-university-of-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-to-reflect-longstanding-applied-career-focus/ |access-date=2026-06-04 |website=715Newsroom.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Меномони (Висконсин)|Меномони]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамындағы [[Политехникалық университет|политехникалық университет]] болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 10, 2024 |title=Regent Policy Document 1-1: Mission Statements |url=https://www.wisconsin.edu/regents/policies/mission-statements/ |access-date=September 10, 2024 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Университетте 6900-ден астам студент білім алады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 8, 2020 |title=Our Campuses |url=https://www.uwstout.edu/about-us/our-leadership/institutional-accreditation/fact-book |access-date=November 2, 2023 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу орны 1891 жылы құрылып, оның негізін қалаған ағаш өнеркәсібінің ірі кәсіпкері [[Джеймс Хафф Стаут]]тың құрметіне аталған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Висконсин политехникалық университеті – Стаут «өнеркәсіп, технология, үй шаруашылығы, қолданбалы өнер және адамдарға көмек көрсетуге бағытталған кәсіптер саласындағы кәсіби қызметпен байланысты» мамандандырылған білім беру бағдарламаларын ұсынады.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |title=What's in a Name? |publisher=Uwstout.edu |date=August 14, 2015 |access-date=September 19, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120413165352/http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |archive-date=April 13, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Университетте бакалавриаттың 50-ден астам мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 22 бағыты бар. Олардың қатарына жоғары деңгейдегі екі бағдарлама мен докторлық бағдарлама кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Graduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 19, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151019134052/https://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Undergraduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 25, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151025113348/http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>e7vlta5911jt4qczdvrpfbjh3ps73ka</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692688</id>
      <parentid>3692687</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:38:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6695" sha1="p9fsi1h85sdwp1yxjf4exnckxvbtcq2" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин политехникалық университеті – Стаут
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = Seal-of-University-of-Wisconsin-Stout.svg
 |Сурет               = University_of_Wisconsin-Stout_Polytechnic_Logo.svg
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Stout Polytechnic
 |Бұрынғы атауы       = Стаут қол еңбегіне үйрету мектебі (1891–1908)&lt;br&gt;Стаут институты (1908–1955)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік колледжі (1955–1965)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік университеті (1965–1971)&lt;br&gt;Висконсин университеті – Стаут (1971–2026)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1891 жыл|1891]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = [[Кэтрин П. Фрэнк]]
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 7061 (2025 жылдың күзі)&lt;ref&gt;{{cite web |title=UW-Stout Enrollment |url=https://public.tableau.com/views/FactBookEnrollment_16807069506540/Story1?%3Aembed=y&amp;amp;%3AshowVizHome=no |publisher=University of Wisconsin–Stout}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 6227 (2025 жылдың күзі)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Меномони (Висконсин)|Меномони]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = ауылдық аймақ (ірі қала); 124 акр (шамамен 50 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwstout.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 44 |lat_min = 52 |lat_sec = 11
 |lon_dir = W |lon_deg = 91 |lon_min = 55 |lon_sec = 40
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин политехникалық университеті – Стаут'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-04 |title=University of Wisconsin-Stout Polytechnic amends name to reflect longstanding applied, career focus {{!}} University of Wisconsin - Stout |url=https://www.uwstout.edu/about-us/news-center/university-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-reflect-longstanding-applied-career-focus |access-date=2026-06-04 |website=www.uwstout.edu |language=en}}&lt;/ref&gt; ('''UW–Stout Polytechnic''', '''UW–Stout''' немесе '''Stout''')&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=McCarthy |first=Morgan |date=2026-06-04 |title=Looking Local: University of Wisconsin-Stout Polytechnic Amends Name to Reflect Longstanding Applied, Career Focus ⋆ 715Newsroom.com |url=https://715newsroom.com/2026/06/04/looking-local-university-of-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-to-reflect-longstanding-applied-career-focus/ |access-date=2026-06-04 |website=715Newsroom.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Меномони (Висконсин)|Меномони]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамындағы [[Политехникалық университет|политехникалық университет]] болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 10, 2024 |title=Regent Policy Document 1-1: Mission Statements |url=https://www.wisconsin.edu/regents/policies/mission-statements/ |access-date=September 10, 2024 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Университетте 6900-ден астам студент білім алады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 8, 2020 |title=Our Campuses |url=https://www.uwstout.edu/about-us/our-leadership/institutional-accreditation/fact-book |access-date=November 2, 2023 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу орны 1891 жылы құрылып, оның негізін қалаған ағаш өнеркәсібінің ірі кәсіпкері [[Джеймс Хафф Стаут]]тың құрметіне аталған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Висконсин политехникалық университеті – Стаут «өнеркәсіп, технология, үй шаруашылығы, қолданбалы өнер және адамдарға көмек көрсетуге бағытталған кәсіптер саласындағы кәсіби қызметпен байланысты» мамандандырылған білім беру бағдарламаларын ұсынады.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |title=What's in a Name? |publisher=Uwstout.edu |date=August 14, 2015 |access-date=September 19, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120413165352/http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |archive-date=April 13, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Университетте бакалавриаттың 50-ден астам мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 22 бағыты бар. Олардың қатарына жоғары деңгейдегі екі бағдарлама мен докторлық бағдарлама кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Graduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 19, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151019134052/https://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Undergraduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 25, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151025113348/http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>p9fsi1h85sdwp1yxjf4exnckxvbtcq2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692691</id>
      <parentid>3692688</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:39:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6725" sha1="0g1mmiz6xpoewzs59r6xg9zyaulxza2" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин политехникалық университеті – Стаут
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = [[Сурет:Seal-of-University-of-Wisconsin-Stout.svg]]
 |Сурет               = [[Сурет:University_of_Wisconsin-Stout_Polytechnic_Logo.svg]]
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Stout Polytechnic
 |Бұрынғы атауы       = Стаут қол еңбегіне үйрету мектебі (1891–1908)&lt;br&gt;Стаут институты (1908–1955)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік колледжі (1955–1965)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік университеті (1965–1971)&lt;br&gt;Висконсин университеті – Стаут (1971–2026)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1891 жыл|1891]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = [[Кэтрин П. Фрэнк]]
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 7061 (2025 жылдың күзі)&lt;ref&gt;{{cite web |title=UW-Stout Enrollment |url=https://public.tableau.com/views/FactBookEnrollment_16807069506540/Story1?%3Aembed=y&amp;amp;%3AshowVizHome=no |publisher=University of Wisconsin–Stout}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 6227 (2025 жылдың күзі)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Меномони (Висконсин)|Меномони]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = ауылдық аймақ (ірі қала); 124 акр (шамамен 50 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwstout.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 44 |lat_min = 52 |lat_sec = 11
 |lon_dir = W |lon_deg = 91 |lon_min = 55 |lon_sec = 40
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин политехникалық университеті – Стаут'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-04 |title=University of Wisconsin-Stout Polytechnic amends name to reflect longstanding applied, career focus {{!}} University of Wisconsin - Stout |url=https://www.uwstout.edu/about-us/news-center/university-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-reflect-longstanding-applied-career-focus |access-date=2026-06-04 |website=www.uwstout.edu |language=en}}&lt;/ref&gt; ('''UW–Stout Polytechnic''', '''UW–Stout''' немесе '''Stout''')&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=McCarthy |first=Morgan |date=2026-06-04 |title=Looking Local: University of Wisconsin-Stout Polytechnic Amends Name to Reflect Longstanding Applied, Career Focus ⋆ 715Newsroom.com |url=https://715newsroom.com/2026/06/04/looking-local-university-of-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-to-reflect-longstanding-applied-career-focus/ |access-date=2026-06-04 |website=715Newsroom.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Меномони (Висконсин)|Меномони]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамындағы [[Политехникалық университет|политехникалық университет]] болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 10, 2024 |title=Regent Policy Document 1-1: Mission Statements |url=https://www.wisconsin.edu/regents/policies/mission-statements/ |access-date=September 10, 2024 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Университетте 6900-ден астам студент білім алады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 8, 2020 |title=Our Campuses |url=https://www.uwstout.edu/about-us/our-leadership/institutional-accreditation/fact-book |access-date=November 2, 2023 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу орны 1891 жылы құрылып, оның негізін қалаған ағаш өнеркәсібінің ірі кәсіпкері [[Джеймс Хафф Стаут]]тың құрметіне аталған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Висконсин политехникалық университеті – Стаут «өнеркәсіп, технология, үй шаруашылығы, қолданбалы өнер және адамдарға көмек көрсетуге бағытталған кәсіптер саласындағы кәсіби қызметпен байланысты» мамандандырылған білім беру бағдарламаларын ұсынады.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |title=What's in a Name? |publisher=Uwstout.edu |date=August 14, 2015 |access-date=September 19, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120413165352/http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |archive-date=April 13, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Университетте бакалавриаттың 50-ден астам мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 22 бағыты бар. Олардың қатарына жоғары деңгейдегі екі бағдарлама мен докторлық бағдарлама кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Graduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 19, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151019134052/https://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Undergraduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 25, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151025113348/http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>0g1mmiz6xpoewzs59r6xg9zyaulxza2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692693</id>
      <parentid>3692691</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:39:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6669" sha1="r8yeu6159ck2457g5wo4afdwblhjje9" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин политехникалық университеті – Стаут
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = [[Сурет:University_of_Wisconsin-Stout_Polytechnic_Logo.svg]]
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Stout Polytechnic
 |Бұрынғы атауы       = Стаут қол еңбегіне үйрету мектебі (1891–1908)&lt;br&gt;Стаут институты (1908–1955)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік колледжі (1955–1965)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік университеті (1965–1971)&lt;br&gt;Висконсин университеті – Стаут (1971–2026)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1891 жыл|1891]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = [[Кэтрин П. Фрэнк]]
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 7061 (2025 жылдың күзі)&lt;ref&gt;{{cite web |title=UW-Stout Enrollment |url=https://public.tableau.com/views/FactBookEnrollment_16807069506540/Story1?%3Aembed=y&amp;amp;%3AshowVizHome=no |publisher=University of Wisconsin–Stout}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 6227 (2025 жылдың күзі)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Меномони (Висконсин)|Меномони]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = ауылдық аймақ (ірі қала); 124 акр (шамамен 50 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwstout.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 44 |lat_min = 52 |lat_sec = 11
 |lon_dir = W |lon_deg = 91 |lon_min = 55 |lon_sec = 40
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин политехникалық университеті – Стаут'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-04 |title=University of Wisconsin-Stout Polytechnic amends name to reflect longstanding applied, career focus {{!}} University of Wisconsin - Stout |url=https://www.uwstout.edu/about-us/news-center/university-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-reflect-longstanding-applied-career-focus |access-date=2026-06-04 |website=www.uwstout.edu |language=en}}&lt;/ref&gt; ('''UW–Stout Polytechnic''', '''UW–Stout''' немесе '''Stout''')&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=McCarthy |first=Morgan |date=2026-06-04 |title=Looking Local: University of Wisconsin-Stout Polytechnic Amends Name to Reflect Longstanding Applied, Career Focus ⋆ 715Newsroom.com |url=https://715newsroom.com/2026/06/04/looking-local-university-of-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-to-reflect-longstanding-applied-career-focus/ |access-date=2026-06-04 |website=715Newsroom.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Меномони (Висконсин)|Меномони]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамындағы [[Политехникалық университет|политехникалық университет]] болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 10, 2024 |title=Regent Policy Document 1-1: Mission Statements |url=https://www.wisconsin.edu/regents/policies/mission-statements/ |access-date=September 10, 2024 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Университетте 6900-ден астам студент білім алады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 8, 2020 |title=Our Campuses |url=https://www.uwstout.edu/about-us/our-leadership/institutional-accreditation/fact-book |access-date=November 2, 2023 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу орны 1891 жылы құрылып, оның негізін қалаған ағаш өнеркәсібінің ірі кәсіпкері [[Джеймс Хафф Стаут]]тың құрметіне аталған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Висконсин политехникалық университеті – Стаут «өнеркәсіп, технология, үй шаруашылығы, қолданбалы өнер және адамдарға көмек көрсетуге бағытталған кәсіптер саласындағы кәсіби қызметпен байланысты» мамандандырылған білім беру бағдарламаларын ұсынады.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |title=What's in a Name? |publisher=Uwstout.edu |date=August 14, 2015 |access-date=September 19, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120413165352/http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |archive-date=April 13, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Университетте бакалавриаттың 50-ден астам мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 22 бағыты бар. Олардың қатарына жоғары деңгейдегі екі бағдарлама мен докторлық бағдарлама кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Graduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 19, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151019134052/https://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Undergraduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 25, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151025113348/http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>r8yeu6159ck2457g5wo4afdwblhjje9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692694</id>
      <parentid>3692693</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:39:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6604" sha1="d6hpy44x8l3yop6v972ssc990tc465j" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин политехникалық университеті – Стаут
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Stout Polytechnic
 |Бұрынғы атауы       = Стаут қол еңбегіне үйрету мектебі (1891–1908)&lt;br&gt;Стаут институты (1908–1955)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік колледжі (1955–1965)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік университеті (1965–1971)&lt;br&gt;Висконсин университеті – Стаут (1971–2026)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1891 жыл|1891]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = [[Кэтрин П. Фрэнк]]
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 7061 (2025 жылдың күзі)&lt;ref&gt;{{cite web |title=UW-Stout Enrollment |url=https://public.tableau.com/views/FactBookEnrollment_16807069506540/Story1?%3Aembed=y&amp;amp;%3AshowVizHome=no |publisher=University of Wisconsin–Stout}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 6227 (2025 жылдың күзі)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Меномони (Висконсин)|Меномони]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = ауылдық аймақ (ірі қала); 124 акр (шамамен 50 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwstout.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 44 |lat_min = 52 |lat_sec = 11
 |lon_dir = W |lon_deg = 91 |lon_min = 55 |lon_sec = 40
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин политехникалық университеті – Стаут'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-04 |title=University of Wisconsin-Stout Polytechnic amends name to reflect longstanding applied, career focus {{!}} University of Wisconsin - Stout |url=https://www.uwstout.edu/about-us/news-center/university-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-reflect-longstanding-applied-career-focus |access-date=2026-06-04 |website=www.uwstout.edu |language=en}}&lt;/ref&gt; ('''UW–Stout Polytechnic''', '''UW–Stout''' немесе '''Stout''')&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=McCarthy |first=Morgan |date=2026-06-04 |title=Looking Local: University of Wisconsin-Stout Polytechnic Amends Name to Reflect Longstanding Applied, Career Focus ⋆ 715Newsroom.com |url=https://715newsroom.com/2026/06/04/looking-local-university-of-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-to-reflect-longstanding-applied-career-focus/ |access-date=2026-06-04 |website=715Newsroom.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Меномони (Висконсин)|Меномони]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамындағы [[Политехникалық университет|политехникалық университет]] болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 10, 2024 |title=Regent Policy Document 1-1: Mission Statements |url=https://www.wisconsin.edu/regents/policies/mission-statements/ |access-date=September 10, 2024 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Университетте 6900-ден астам студент білім алады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 8, 2020 |title=Our Campuses |url=https://www.uwstout.edu/about-us/our-leadership/institutional-accreditation/fact-book |access-date=November 2, 2023 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу орны 1891 жылы құрылып, оның негізін қалаған ағаш өнеркәсібінің ірі кәсіпкері [[Джеймс Хафф Стаут]]тың құрметіне аталған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Висконсин политехникалық университеті – Стаут «өнеркәсіп, технология, үй шаруашылығы, қолданбалы өнер және адамдарға көмек көрсетуге бағытталған кәсіптер саласындағы кәсіби қызметпен байланысты» мамандандырылған білім беру бағдарламаларын ұсынады.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |title=What's in a Name? |publisher=Uwstout.edu |date=August 14, 2015 |access-date=September 19, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120413165352/http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |archive-date=April 13, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Университетте бакалавриаттың 50-ден астам мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 22 бағыты бар. Олардың қатарына жоғары деңгейдегі екі бағдарлама мен докторлық бағдарлама кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Graduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 19, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151019134052/https://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Undergraduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 25, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151025113348/http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>d6hpy44x8l3yop6v972ssc990tc465j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692696</id>
      <parentid>3692694</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:42:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6624" sha1="nv2au096a7baw7osb2ka7kg2nsesmu4" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин политехникалық университеті – Стаут
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Stout Polytechnic
 |Бұрынғы атауы       = Стаут қол еңбегіне үйрету мектебі (1891–1908)&lt;br&gt;Стаут институты (1908–1955)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік колледжі (1955–1965)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік университеті (1965–1971)&lt;br&gt;Висконсин университеті – Стаут (1971–2026)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1891 жыл|1891]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = [[Кэтрин П. Фрэнк]]
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 7061 (2025 жылдың күзі)&lt;ref&gt;{{cite web |title=UW-Stout Enrollment |url=https://public.tableau.com/views/FactBookEnrollment_16807069506540/Story1?%3Aembed=y&amp;amp;%3AshowVizHome=no |publisher=University of Wisconsin–Stout}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 6227 (2025 жылдың күзі)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Меномони (Висконсин)|Меномони]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = ауылдық аймақ (ірі қала); 124 акр (шамамен 50 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwstout.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 44 |lat_min = 52 |lat_sec = 11
 |lon_dir = W |lon_deg = 91 |lon_min = 55 |lon_sec = 40
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин политехникалық университеті – Стаут'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-04 |title=University of Wisconsin-Stout Polytechnic amends name to reflect longstanding applied, career focus {{!}} University of Wisconsin - Stout |url=https://www.uwstout.edu/about-us/news-center/university-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-reflect-longstanding-applied-career-focus |access-date=2026-06-04 |website=www.uwstout.edu |language=en}}&lt;/ref&gt; ('''UW–Stout Polytechnic''', '''UW–Stout''' немесе '''Stout''')&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=McCarthy |first=Morgan |date=2026-06-04 |title=Looking Local: University of Wisconsin-Stout Polytechnic Amends Name to Reflect Longstanding Applied, Career Focus ⋆ 715Newsroom.com |url=https://715newsroom.com/2026/06/04/looking-local-university-of-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-to-reflect-longstanding-applied-career-focus/ |access-date=2026-06-04 |website=715Newsroom.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Меномони (Висконсин)|Меномони]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамындағы [[Политехникалық университет|политехникалық университет]] болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 10, 2024 |title=Regent Policy Document 1-1: Mission Statements |url=https://www.wisconsin.edu/regents/policies/mission-statements/ |access-date=September 10, 2024 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Университетте 6900-ден астам студент білім алады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 8, 2020 |title=Our Campuses |url=https://www.uwstout.edu/about-us/our-leadership/institutional-accreditation/fact-book |access-date=November 2, 2023 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу орны 1891 жылы құрылып, оның негізін қалаған ағаш өнеркәсібінің ірі кәсіпкері [[Джеймс Хафф Стаут]]тың құрметіне аталған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Висконсин политехникалық университеті – Стаут «өнеркәсіп, технология, үй шаруашылығы, қолданбалы өнер және адамдарға көмек көрсетуге бағытталған кәсіптер саласындағы кәсіби қызметпен байланысты» мамандандырылған білім беру бағдарламаларын ұсынады.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |title=What's in a Name? |publisher=Uwstout.edu |date=August 14, 2015 |access-date=September 19, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120413165352/http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |archive-date=April 13, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Университетте бакалавриаттың 50-ден астам мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 22 бағыты бар. Олардың қатарына жоғары деңгейдегі екі бағдарлама мен докторлық бағдарлама кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Graduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 19, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151019134052/https://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Undergraduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 25, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151025113348/http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>nv2au096a7baw7osb2ka7kg2nsesmu4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692703</id>
      <parentid>3692696</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:49:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3692703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9266" sha1="cjcb6y1jtd3nry3j9vey7jd7m46b91c" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин политехникалық университеті – Стаут
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Stout Polytechnic
 |Бұрынғы атауы       = Стаут қол еңбегіне үйрету мектебі (1891–1908)&lt;br&gt;Стаут институты (1908–1955)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік колледжі (1955–1965)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік университеті (1965–1971)&lt;br&gt;Висконсин университеті – Стаут (1971–2026)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1891 жыл|1891]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = [[Кэтрин П. Фрэнк]]
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 7061 (2025 жылдың күзі)&lt;ref&gt;{{cite web |title=UW-Stout Enrollment |url=https://public.tableau.com/views/FactBookEnrollment_16807069506540/Story1?%3Aembed=y&amp;amp;%3AshowVizHome=no |publisher=University of Wisconsin–Stout}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 6227 (2025 жылдың күзі)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Меномони (Висконсин)|Меномони]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = ауылдық аймақ (ірі қала); 124 акр (шамамен 50 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwstout.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 44 |lat_min = 52 |lat_sec = 11
 |lon_dir = W |lon_deg = 91 |lon_min = 55 |lon_sec = 40
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин политехникалық университеті – Стаут'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-04 |title=University of Wisconsin-Stout Polytechnic amends name to reflect longstanding applied, career focus {{!}} University of Wisconsin - Stout |url=https://www.uwstout.edu/about-us/news-center/university-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-reflect-longstanding-applied-career-focus |access-date=2026-06-04 |website=www.uwstout.edu |language=en}}&lt;/ref&gt; ('''UW–Stout Polytechnic''', '''UW–Stout''' немесе '''Stout''')&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=McCarthy |first=Morgan |date=2026-06-04 |title=Looking Local: University of Wisconsin-Stout Polytechnic Amends Name to Reflect Longstanding Applied, Career Focus ⋆ 715Newsroom.com |url=https://715newsroom.com/2026/06/04/looking-local-university-of-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-to-reflect-longstanding-applied-career-focus/ |access-date=2026-06-04 |website=715Newsroom.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Меномони (Висконсин)|Меномони]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамындағы [[Политехникалық университет|политехникалық университет]] болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 10, 2024 |title=Regent Policy Document 1-1: Mission Statements |url=https://www.wisconsin.edu/regents/policies/mission-statements/ |access-date=September 10, 2024 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Университетте 6900-ден астам студент білім алады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 8, 2020 |title=Our Campuses |url=https://www.uwstout.edu/about-us/our-leadership/institutional-accreditation/fact-book |access-date=November 2, 2023 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу орны 1891 жылы құрылып, оның негізін қалаған ағаш өнеркәсібінің ірі кәсіпкері [[Джеймс Хафф Стаут]]тың құрметіне аталған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Висконсин политехникалық университеті – Стаут «өнеркәсіп, технология, үй шаруашылығы, қолданбалы өнер және адамдарға көмек көрсетуге бағытталған кәсіптер саласындағы кәсіби қызметпен байланысты» мамандандырылған білім беру бағдарламаларын ұсынады.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |title=What's in a Name? |publisher=Uwstout.edu |date=August 14, 2015 |access-date=September 19, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120413165352/http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |archive-date=April 13, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Университетте бакалавриаттың 50-ден астам мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 22 бағыты бар. Олардың қатарына жоғары деңгейдегі екі бағдарлама мен докторлық бағдарлама кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Graduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 19, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151019134052/https://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Undergraduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 25, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151025113348/http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
[[1891 жыл]]ы [[Висконсин штатының сенаты]]нда Меномони қаласының атынан өкілдік еткен ағаш өнеркәсібінің магнаты [[Джеймс Хафф Стаут]] «Стаут қол еңбегіне үйрету мектебін» құрды. Бұл оның Меномониде негізін қалаған бірнеше білім беру мекемесінің алғашқысы болды. Қол еңбегіне үйрету қозғалысы қазіргі [[кәсіптік білім беру]] жүйесінің қалыптасуына ықпал еткен білім беру философиясы болды. [[АҚШ]]-та бұл философия 1870 жылдары қалыптасып, бастапқыда инженерлерді даярлау үшін қолданылды, кейіннен жалпы білім беру жүйесіне енгізілді. Қол еңбегіне үйрету классикалық гуманитарлық білім беруді қолдағанымен, теориядан гөрі практикалық қолдануға, атап айтқанда, тәжірибелік пайымдауға, қабылдау қабілеті мен көру дәлдігіне және қол икемділігіне басымдық берді. Оның мақсаты белгілі бір кәсіпті үйрету емес, дәстүрлі білім беру үлгісін жетілдіру болды. Студенттер жаратылыстану ғылымдарын, математиканы, тілдерді, әдебиет пен тарихты оқумен қатар, техникалық сызуды, механиканы, ағаш және металл өңдеуді меңгерді. [[АҚШ-тағы азаматтық соғыс]]тан кейін өнеркәсіп пен саясат жетекшілері қолданыстағы шәкірттік бағдарламаларды толықтыру мақсатында қол еңбегіне үйрету философиясын оқу бағдарламаларына енгізу арқылы мемлекеттік білім беру жүйесін дамытуға бет бұрды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www3.nd.edu/~rbarger/www7/manualtr.html |title=Manual Training Movement |publisher=nd.edu |access-date=September 19, 2015}}&lt;/ref&gt;

[[Сурет:2009-0620-Menomonie-Bowman.jpg|thumb|left|180px|Кампустағы ең көне ғимарат — Боумен-холл 1897 жылы ашылды]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>cjcb6y1jtd3nry3j9vey7jd7m46b91c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692705</id>
      <parentid>3692703</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:49:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3692705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9262" sha1="2q7662xgdz9h2ycjji3k4zx892eb203" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин политехникалық университеті – Стаут
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Stout Polytechnic
 |Бұрынғы атауы       = Стаут қол еңбегіне үйрету мектебі (1891–1908)&lt;br&gt;Стаут институты (1908–1955)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік колледжі (1955–1965)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік университеті (1965–1971)&lt;br&gt;Висконсин университеті – Стаут (1971–2026)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1891 жыл|1891]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = [[Кэтрин П. Фрэнк]]
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 7061 (2025 жылдың күзі)&lt;ref&gt;{{cite web |title=UW-Stout Enrollment |url=https://public.tableau.com/views/FactBookEnrollment_16807069506540/Story1?%3Aembed=y&amp;amp;%3AshowVizHome=no |publisher=University of Wisconsin–Stout}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 6227 (2025 жылдың күзі)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Меномони (Висконсин)|Меномони]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = ауылдық аймақ (ірі қала); 124 акр (шамамен 50 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwstout.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 44 |lat_min = 52 |lat_sec = 11
 |lon_dir = W |lon_deg = 91 |lon_min = 55 |lon_sec = 40
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин политехникалық университеті – Стаут'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-04 |title=University of Wisconsin-Stout Polytechnic amends name to reflect longstanding applied, career focus {{!}} University of Wisconsin - Stout |url=https://www.uwstout.edu/about-us/news-center/university-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-reflect-longstanding-applied-career-focus |access-date=2026-06-04 |website=www.uwstout.edu |language=en}}&lt;/ref&gt; ('''UW–Stout Polytechnic''', '''UW–Stout''' немесе '''Stout''')&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=McCarthy |first=Morgan |date=2026-06-04 |title=Looking Local: University of Wisconsin-Stout Polytechnic Amends Name to Reflect Longstanding Applied, Career Focus ⋆ 715Newsroom.com |url=https://715newsroom.com/2026/06/04/looking-local-university-of-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-to-reflect-longstanding-applied-career-focus/ |access-date=2026-06-04 |website=715Newsroom.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Меномони (Висконсин)|Меномони]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамындағы [[Политехникалық университет|политехникалық университет]] болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 10, 2024 |title=Regent Policy Document 1-1: Mission Statements |url=https://www.wisconsin.edu/regents/policies/mission-statements/ |access-date=September 10, 2024 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Университетте 6900-ден астам студент білім алады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 8, 2020 |title=Our Campuses |url=https://www.uwstout.edu/about-us/our-leadership/institutional-accreditation/fact-book |access-date=November 2, 2023 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу орны 1891 жылы құрылып, оның негізін қалаған ағаш өнеркәсібінің ірі кәсіпкері [[Джеймс Хафф Стаут]]тың құрметіне аталған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Висконсин политехникалық университеті – Стаут «өнеркәсіп, технология, үй шаруашылығы, қолданбалы өнер және адамдарға көмек көрсетуге бағытталған кәсіптер саласындағы кәсіби қызметпен байланысты» мамандандырылған білім беру бағдарламаларын ұсынады.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |title=What's in a Name? |publisher=Uwstout.edu |date=August 14, 2015 |access-date=September 19, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120413165352/http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |archive-date=April 13, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Университетте бакалавриаттың 50-ден астам мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 22 бағыты бар. Олардың қатарына жоғары деңгейдегі екі бағдарлама мен докторлық бағдарлама кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Graduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 19, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151019134052/https://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Undergraduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 25, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151025113348/http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
1891 жылы [[Висконсин штатының сенаты]]нда Меномони қаласының атынан өкілдік еткен ағаш өнеркәсібінің магнаты [[Джеймс Хафф Стаут]] «Стаут қол еңбегіне үйрету мектебін» құрды. Бұл оның Меномониде негізін қалаған бірнеше білім беру мекемесінің алғашқысы болды. Қол еңбегіне үйрету қозғалысы қазіргі [[кәсіптік білім беру]] жүйесінің қалыптасуына ықпал еткен білім беру философиясы болды. [[АҚШ]]-та бұл философия 1870 жылдары қалыптасып, бастапқыда инженерлерді даярлау үшін қолданылды, кейіннен жалпы білім беру жүйесіне енгізілді. Қол еңбегіне үйрету классикалық гуманитарлық білім беруді қолдағанымен, теориядан гөрі практикалық қолдануға, атап айтқанда, тәжірибелік пайымдауға, қабылдау қабілеті мен көру дәлдігіне және қол икемділігіне басымдық берді. Оның мақсаты белгілі бір кәсіпті үйрету емес, дәстүрлі білім беру үлгісін жетілдіру болды. Студенттер жаратылыстану ғылымдарын, математиканы, тілдерді, әдебиет пен тарихты оқумен қатар, техникалық сызуды, механиканы, ағаш және металл өңдеуді меңгерді. [[АҚШ-тағы азаматтық соғыс]]тан кейін өнеркәсіп пен саясат жетекшілері қолданыстағы шәкірттік бағдарламаларды толықтыру мақсатында қол еңбегіне үйрету философиясын оқу бағдарламаларына енгізу арқылы мемлекеттік білім беру жүйесін дамытуға бет бұрды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www3.nd.edu/~rbarger/www7/manualtr.html |title=Manual Training Movement |publisher=nd.edu |access-date=September 19, 2015}}&lt;/ref&gt;

[[Сурет:2009-0620-Menomonie-Bowman.jpg|thumb|left|180px|Кампустағы ең көне ғимарат — Боумен-холл 1897 жылы ашылды]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>2q7662xgdz9h2ycjji3k4zx892eb203</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692706</id>
      <parentid>3692705</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:49:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3692706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9258" sha1="b2rsyswfwjrs7g9zndgf25kgb7iwre8" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин политехникалық университеті – Стаут
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Stout Polytechnic
 |Бұрынғы атауы       = Стаут қол еңбегіне үйрету мектебі (1891–1908)&lt;br&gt;Стаут институты (1908–1955)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік колледжі (1955–1965)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік университеті (1965–1971)&lt;br&gt;Висконсин университеті – Стаут (1971–2026)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1891 жыл|1891]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = [[Кэтрин П. Фрэнк]]
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 7061 (2025 жылдың күзі)&lt;ref&gt;{{cite web |title=UW-Stout Enrollment |url=https://public.tableau.com/views/FactBookEnrollment_16807069506540/Story1?%3Aembed=y&amp;amp;%3AshowVizHome=no |publisher=University of Wisconsin–Stout}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 6227 (2025 жылдың күзі)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Меномони (Висконсин)|Меномони]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = ауылдық аймақ (ірі қала); 124 акр (шамамен 50 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwstout.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 44 |lat_min = 52 |lat_sec = 11
 |lon_dir = W |lon_deg = 91 |lon_min = 55 |lon_sec = 40
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин политехникалық университеті – Стаут'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-04 |title=University of Wisconsin-Stout Polytechnic amends name to reflect longstanding applied, career focus {{!}} University of Wisconsin - Stout |url=https://www.uwstout.edu/about-us/news-center/university-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-reflect-longstanding-applied-career-focus |access-date=2026-06-04 |website=www.uwstout.edu |language=en}}&lt;/ref&gt; ('''UW–Stout Polytechnic''', '''UW–Stout''' немесе '''Stout''')&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=McCarthy |first=Morgan |date=2026-06-04 |title=Looking Local: University of Wisconsin-Stout Polytechnic Amends Name to Reflect Longstanding Applied, Career Focus ⋆ 715Newsroom.com |url=https://715newsroom.com/2026/06/04/looking-local-university-of-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-to-reflect-longstanding-applied-career-focus/ |access-date=2026-06-04 |website=715Newsroom.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Меномони (Висконсин)|Меномони]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамындағы [[Политехникалық университет|политехникалық университет]] болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 10, 2024 |title=Regent Policy Document 1-1: Mission Statements |url=https://www.wisconsin.edu/regents/policies/mission-statements/ |access-date=September 10, 2024 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Университетте 6900-ден астам студент білім алады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 8, 2020 |title=Our Campuses |url=https://www.uwstout.edu/about-us/our-leadership/institutional-accreditation/fact-book |access-date=November 2, 2023 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу орны 1891 жылы құрылып, оның негізін қалаған ағаш өнеркәсібінің ірі кәсіпкері [[Джеймс Хафф Стаут]]тың құрметіне аталған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Висконсин политехникалық университеті – Стаут «өнеркәсіп, технология, үй шаруашылығы, қолданбалы өнер және адамдарға көмек көрсетуге бағытталған кәсіптер саласындағы кәсіби қызметпен байланысты» мамандандырылған білім беру бағдарламаларын ұсынады.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |title=What's in a Name? |publisher=Uwstout.edu |date=August 14, 2015 |access-date=September 19, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120413165352/http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |archive-date=April 13, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Университетте бакалавриаттың 50-ден астам мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 22 бағыты бар. Олардың қатарына жоғары деңгейдегі екі бағдарлама мен докторлық бағдарлама кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Graduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 19, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151019134052/https://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Undergraduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 25, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151025113348/http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
1891 жылы [[Висконсин штатының сенаты]]нда Меномони қаласының атынан өкілдік еткен ағаш өнеркәсібінің магнаты [[Джеймс Хафф Стаут]] «Стаут қол еңбегіне үйрету мектебін» құрды. Бұл оның Меномониде негізін қалаған бірнеше білім беру мекемесінің алғашқысы болды. Қол еңбегіне үйрету қозғалысы қазіргі [[кәсіптік білім беру]] жүйесінің қалыптасуына ықпал еткен білім беру философиясы болды. [[АҚШ]]-та бұл философия 1870 жылдары қалыптасып, бастапқыда инженерлерді даярлау үшін қолданылды, кейіннен жалпы білім беру жүйесіне енгізілді. Қол еңбегіне үйрету классикалық гуманитарлық білім беруді қолдағанымен, теориядан гөрі практикалық қолдануға, атап айтқанда, тәжірибелік пайымдауға, қабылдау қабілеті мен көру дәлдігіне және қол икемділігіне басымдық берді. Оның мақсаты белгілі бір кәсіпті үйрету емес, дәстүрлі білім беру үлгісін жетілдіру болды. Студенттер жаратылыстану ғылымдарын, математиканы, тілдерді, әдебиет пен тарихты оқумен қатар, техникалық сызуды, механиканы, ағаш және металл өңдеуді меңгерді. АҚШ-тағы азаматтық соғыстан кейін өнеркәсіп пен саясат жетекшілері қолданыстағы шәкірттік бағдарламаларды толықтыру мақсатында қол еңбегіне үйрету философиясын оқу бағдарламаларына енгізу арқылы мемлекеттік білім беру жүйесін дамытуға бет бұрды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www3.nd.edu/~rbarger/www7/manualtr.html |title=Manual Training Movement |publisher=nd.edu |access-date=September 19, 2015}}&lt;/ref&gt;

[[Сурет:2009-0620-Menomonie-Bowman.jpg|thumb|left|180px|Кампустағы ең көне ғимарат — Боумен-холл 1897 жылы ашылды]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>b2rsyswfwjrs7g9zndgf25kgb7iwre8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692707</id>
      <parentid>3692706</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:53:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3692707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9254" sha1="obc3jifm7a3xmnkxbwm8zcfbiwp0c0m" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин политехникалық университеті – Стаут
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Stout Polytechnic
 |Бұрынғы атауы       = Стаут қол еңбегіне үйрету мектебі (1891–1908)&lt;br&gt;Стаут институты (1908–1955)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік колледжі (1955–1965)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік университеті (1965–1971)&lt;br&gt;Висконсин университеті – Стаут (1971–2026)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1891 жыл|1891]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = [[Кэтрин П. Фрэнк]]
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 7061 (2025 жылдың күзі)&lt;ref&gt;{{cite web |title=UW-Stout Enrollment |url=https://public.tableau.com/views/FactBookEnrollment_16807069506540/Story1?%3Aembed=y&amp;amp;%3AshowVizHome=no |publisher=University of Wisconsin–Stout}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 6227 (2025 жылдың күзі)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Меномони (Висконсин)|Меномони]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = ауылдық аймақ (ірі қала); 124 акр (шамамен 50 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwstout.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 44 |lat_min = 52 |lat_sec = 11
 |lon_dir = W |lon_deg = 91 |lon_min = 55 |lon_sec = 40
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин политехникалық университеті – Стаут'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-04 |title=University of Wisconsin-Stout Polytechnic amends name to reflect longstanding applied, career focus {{!}} University of Wisconsin - Stout |url=https://www.uwstout.edu/about-us/news-center/university-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-reflect-longstanding-applied-career-focus |access-date=2026-06-04 |website=www.uwstout.edu |language=en}}&lt;/ref&gt; ('''UW–Stout Polytechnic''', '''UW–Stout''' немесе '''Stout''')&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=McCarthy |first=Morgan |date=2026-06-04 |title=Looking Local: University of Wisconsin-Stout Polytechnic Amends Name to Reflect Longstanding Applied, Career Focus ⋆ 715Newsroom.com |url=https://715newsroom.com/2026/06/04/looking-local-university-of-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-to-reflect-longstanding-applied-career-focus/ |access-date=2026-06-04 |website=715Newsroom.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Меномони (Висконсин)|Меномони]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамындағы [[Политехникалық университет|политехникалық университет]] болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 10, 2024 |title=Regent Policy Document 1-1: Mission Statements |url=https://www.wisconsin.edu/regents/policies/mission-statements/ |access-date=September 10, 2024 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Университетте 6900-ден астам студент білім алады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 8, 2020 |title=Our Campuses |url=https://www.uwstout.edu/about-us/our-leadership/institutional-accreditation/fact-book |access-date=November 2, 2023 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу орны 1891 жылы құрылып, оның негізін қалаған ағаш өнеркәсібінің ірі кәсіпкері [[Джеймс Хафф Стаут]]тың құрметіне аталған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Висконсин политехникалық университеті – Стаут «өнеркәсіп, технология, үй шаруашылығы, қолданбалы өнер және адамдарға көмек көрсетуге бағытталған кәсіптер саласындағы кәсіби қызметпен байланысты» мамандандырылған білім беру бағдарламаларын ұсынады.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |title=What's in a Name? |publisher=Uwstout.edu |date=August 14, 2015 |access-date=September 19, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120413165352/http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |archive-date=April 13, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Университетте бакалавриаттың 50-ден астам мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 22 бағыты бар. Олардың қатарына жоғары деңгейдегі екі бағдарлама мен докторлық бағдарлама кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Graduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 19, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151019134052/https://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Undergraduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 25, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151025113348/http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
1891 жылы [[Висконсин штатының сенаты]]нда Меномони қаласының атынан өкілдік еткен ағаш өнеркәсібінің магнаты [[Джеймс Хафф Стаут]] «Стаут қол еңбегіне үйрету мектебін» құрды. Бұл оның Меномониде негізін қалаған бірнеше білім беру мекемесінің алғашқысы болды. Қол еңбегіне үйрету қозғалысы қазіргі [[кәсіптік білім беру]] жүйесінің қалыптасуына ықпал еткен білім беру философиясы болды. АҚШ-та бұл философия 1870 жылдары қалыптасып, бастапқыда инженерлерді даярлау үшін қолданылды, кейіннен жалпы білім беру жүйесіне енгізілді. Қол еңбегіне үйрету классикалық гуманитарлық білім беруді қолдағанымен, теориядан гөрі практикалық қолдануға, атап айтқанда, тәжірибелік пайымдауға, қабылдау қабілеті мен көру дәлдігіне және қол икемділігіне басымдық берді. Оның мақсаты белгілі бір кәсіпті үйрету емес, дәстүрлі білім беру үлгісін жетілдіру болды. Студенттер жаратылыстану ғылымдарын, математиканы, тілдерді, әдебиет пен тарихты оқумен қатар, техникалық сызуды, механиканы, ағаш және металл өңдеуді меңгерді. АҚШ-тағы азаматтық соғыстан кейін өнеркәсіп пен саясат жетекшілері қолданыстағы шәкірттік бағдарламаларды толықтыру мақсатында қол еңбегіне үйрету философиясын оқу бағдарламаларына енгізу арқылы мемлекеттік білім беру жүйесін дамытуға бет бұрды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www3.nd.edu/~rbarger/www7/manualtr.html |title=Manual Training Movement |publisher=nd.edu |access-date=September 19, 2015}}&lt;/ref&gt;

[[Сурет:2009-0620-Menomonie-Bowman.jpg|thumb|left|180px|Кампустағы ең көне ғимарат — Боумен-холл 1897 жылы ашылды]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>obc3jifm7a3xmnkxbwm8zcfbiwp0c0m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692708</id>
      <parentid>3692707</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:55:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3692708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14479" sha1="donyv5lcui8haiwicd44wmc1gpygio3" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин политехникалық университеті – Стаут
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Stout Polytechnic
 |Бұрынғы атауы       = Стаут қол еңбегіне үйрету мектебі (1891–1908)&lt;br&gt;Стаут институты (1908–1955)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік колледжі (1955–1965)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік университеті (1965–1971)&lt;br&gt;Висконсин университеті – Стаут (1971–2026)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1891 жыл|1891]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = [[Кэтрин П. Фрэнк]]
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 7061 (2025 жылдың күзі)&lt;ref&gt;{{cite web |title=UW-Stout Enrollment |url=https://public.tableau.com/views/FactBookEnrollment_16807069506540/Story1?%3Aembed=y&amp;amp;%3AshowVizHome=no |publisher=University of Wisconsin–Stout}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 6227 (2025 жылдың күзі)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Меномони (Висконсин)|Меномони]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = ауылдық аймақ (ірі қала); 124 акр (шамамен 50 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwstout.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 44 |lat_min = 52 |lat_sec = 11
 |lon_dir = W |lon_deg = 91 |lon_min = 55 |lon_sec = 40
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин политехникалық университеті – Стаут'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-04 |title=University of Wisconsin-Stout Polytechnic amends name to reflect longstanding applied, career focus {{!}} University of Wisconsin - Stout |url=https://www.uwstout.edu/about-us/news-center/university-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-reflect-longstanding-applied-career-focus |access-date=2026-06-04 |website=www.uwstout.edu |language=en}}&lt;/ref&gt; ('''UW–Stout Polytechnic''', '''UW–Stout''' немесе '''Stout''')&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=McCarthy |first=Morgan |date=2026-06-04 |title=Looking Local: University of Wisconsin-Stout Polytechnic Amends Name to Reflect Longstanding Applied, Career Focus ⋆ 715Newsroom.com |url=https://715newsroom.com/2026/06/04/looking-local-university-of-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-to-reflect-longstanding-applied-career-focus/ |access-date=2026-06-04 |website=715Newsroom.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Меномони (Висконсин)|Меномони]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамындағы [[Политехникалық университет|политехникалық университет]] болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 10, 2024 |title=Regent Policy Document 1-1: Mission Statements |url=https://www.wisconsin.edu/regents/policies/mission-statements/ |access-date=September 10, 2024 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Университетте 6900-ден астам студент білім алады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 8, 2020 |title=Our Campuses |url=https://www.uwstout.edu/about-us/our-leadership/institutional-accreditation/fact-book |access-date=November 2, 2023 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу орны 1891 жылы құрылып, оның негізін қалаған ағаш өнеркәсібінің ірі кәсіпкері [[Джеймс Хафф Стаут]]тың құрметіне аталған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Висконсин политехникалық университеті – Стаут «өнеркәсіп, технология, үй шаруашылығы, қолданбалы өнер және адамдарға көмек көрсетуге бағытталған кәсіптер саласындағы кәсіби қызметпен байланысты» мамандандырылған білім беру бағдарламаларын ұсынады.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |title=What's in a Name? |publisher=Uwstout.edu |date=August 14, 2015 |access-date=September 19, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120413165352/http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |archive-date=April 13, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Университетте бакалавриаттың 50-ден астам мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 22 бағыты бар. Олардың қатарына жоғары деңгейдегі екі бағдарлама мен докторлық бағдарлама кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Graduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 19, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151019134052/https://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Undergraduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 25, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151025113348/http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
1891 жылы [[Висконсин штатының сенаты]]нда Меномони қаласының атынан өкілдік еткен ағаш өнеркәсібінің магнаты [[Джеймс Хафф Стаут]] «Стаут қол еңбегіне үйрету мектебін» құрды. Бұл оның Меномониде негізін қалаған бірнеше білім беру мекемесінің алғашқысы болды. Қол еңбегіне үйрету қозғалысы қазіргі [[кәсіптік білім беру]] жүйесінің қалыптасуына ықпал еткен білім беру философиясы болды. АҚШ-та бұл философия 1870 жылдары қалыптасып, бастапқыда инженерлерді даярлау үшін қолданылды, кейіннен жалпы білім беру жүйесіне енгізілді. Қол еңбегіне үйрету классикалық гуманитарлық білім беруді қолдағанымен, теориядан гөрі практикалық қолдануға, атап айтқанда, тәжірибелік пайымдауға, қабылдау қабілеті мен көру дәлдігіне және қол икемділігіне басымдық берді. Оның мақсаты белгілі бір кәсіпті үйрету емес, дәстүрлі білім беру үлгісін жетілдіру болды. Студенттер жаратылыстану ғылымдарын, математиканы, тілдерді, әдебиет пен тарихты оқумен қатар, техникалық сызуды, механиканы, ағаш және металл өңдеуді меңгерді. АҚШ-тағы азаматтық соғыстан кейін өнеркәсіп пен саясат жетекшілері қолданыстағы шәкірттік бағдарламаларды толықтыру мақсатында қол еңбегіне үйрету философиясын оқу бағдарламаларына енгізу арқылы мемлекеттік білім беру жүйесін дамытуға бет бұрды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www3.nd.edu/~rbarger/www7/manualtr.html |title=Manual Training Movement |publisher=nd.edu |access-date=September 19, 2015}}&lt;/ref&gt;

[[Сурет:2009-0620-Menomonie-Bowman.jpg|thumb|left|180px|Кампустағы ең көне ғимарат — Боумен-холл 1897 жылы ашылды]]
Стаутқа [[Өнер және қолөнер қозғалысы]] ықпал етті. Бұл қозғалыстың философиялық қағидалары оның білім беру туралы көзқарасының қалыптасуына әсер етті. Атап айтқанда, ол қолөнершінің өз еңбегінен алатын жеке қанағаттануының арқасында шеберлік пен шығармашылыққа негізделген қол еңбегі анағұрлым ойластырылған әрі шығармашылық сипаттағы тұтыну тауарларын жасауға мүмкіндік береді деп есептеді. Өнер және қолөнер қозғалысының америкалық түсіндірмесі қазіргі өнеркәсіпке қарсы болған жоқ. Керісінше, ол шығармашылық пен зияткерлік дамуды білім беру үлгісінің қажетті құрамдас бөліктері ретінде қарастырды. Соның нәтижесінде мектепте сурет салу, зергерлік бұйымдар жасау, кесте тігу және фотография бойынша сабақтар өткізіле бастады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wi101.wisc.edu/2016/03/09/stout_institute/ |title=The Stout Institute and Educational Innovation |author=Bryan, James E. |website=Wisconsin101.org |date=March 9, 2016 |access-date=January 31, 2019 |archive-date=February 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190201013333/https://wi101.wisc.edu/2016/03/09/stout_institute/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wi101.wisc.edu/2016/03/07/the-arts-crafts-movement/ |title=The Arts &amp; Crafts Movement |author=Bryan, James E. |website=Wisconsin101.org |date=March 7, 2016 |access-date=January 31, 2019 |archive-date=February 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190201065433/https://wi101.wisc.edu/2016/03/07/the-arts-crafts-movement/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Стаут қол еңбегіне үйрету мектебінен бөлек, Джеймс Хафф Стаут балабақша сыныптарын (1894), балабақша мамандарын даярлау мектебін (1899), дене шынықтыру мектебін (1901), қол еңбегіне үйрету мұғалімдері мен үй шаруашылығы ғылымы мұғалімдерін даярлайтын мектептерді (1903), сондай-ақ үй шаруашылығын жүргізу мектебін (1907) құрды.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;/&gt;

1908 жылы басқаруды жеңілдету және жүйелеу мақсатында Стаут өзінің әртүрлі білім беру мекемелерін «Стаут институтына» біріктірді. 1911 жылы Стаут қайтыс болғаннан кейін институт Висконсин штатына сатылды.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;/&gt; Оқу орнын 1955 жылға дейін жеке қамқоршылар кеңесі басқарды. Сол жылы ол «Стаут мемлекеттік колледжі» деген атаумен Висконсин мемлекеттік колледждері жүйесінің құрамына кірді. 1965 жылы барлық мемлекеттік колледждерге университет мәртебесі беріліп, Стаут мемлекеттік колледжі «Стаут мемлекеттік университеті» болып өзгертілді. 1971 жылы бұрынғы Висконсин университеті мен Висконсин мемлекеттік университеттері біріктірілгеннен кейін оқу орны «Висконсин университеті – Стаут» атауымен [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кірді.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;/&gt; 2007 жылғы наурызда Висконсин университеттері жүйесінің регенттер кеңесі оқу орнына «Висконсиннің политехникалық университеті» мәртебесін берді. 2026 жылы Висконсин университеттері жүйесінің регенттер кеңесі университеттің атауын «Висконсин университеті – Стаут» атауынан «Висконсин университеті – Стаут политехникалық университеті» деп өзгертуге дауыс берді.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-04 |title=Universities of Wisconsin Board of Regents approves University of Wisconsin–Stout Polytechnic as new name for Menomonie campus |url=https://www.wisconsin.edu/news/archive/universities-of-wisconsin-board-of-regents-approves-university-of-wisconsin-stout-polytechnic-as-new-name-for-menomonie-campus/ |access-date=2026-06-04 |website=News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>donyv5lcui8haiwicd44wmc1gpygio3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692709</id>
      <parentid>3692708</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:58:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3692709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16717" sha1="hmfi7wjkbfxygoy9gjjiu3wmaz8d4dr" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин политехникалық университеті – Стаут
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Stout Polytechnic
 |Бұрынғы атауы       = Стаут қол еңбегіне үйрету мектебі (1891–1908)&lt;br&gt;Стаут институты (1908–1955)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік колледжі (1955–1965)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік университеті (1965–1971)&lt;br&gt;Висконсин университеті – Стаут (1971–2026)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1891 жыл|1891]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = [[Кэтрин П. Фрэнк]]
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 7061 (2025 жылдың күзі)&lt;ref&gt;{{cite web |title=UW-Stout Enrollment |url=https://public.tableau.com/views/FactBookEnrollment_16807069506540/Story1?%3Aembed=y&amp;amp;%3AshowVizHome=no |publisher=University of Wisconsin–Stout}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 6227 (2025 жылдың күзі)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Меномони (Висконсин)|Меномони]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = ауылдық аймақ (ірі қала); 124 акр (шамамен 50 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwstout.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 44 |lat_min = 52 |lat_sec = 11
 |lon_dir = W |lon_deg = 91 |lon_min = 55 |lon_sec = 40
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин политехникалық университеті – Стаут'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-04 |title=University of Wisconsin-Stout Polytechnic amends name to reflect longstanding applied, career focus {{!}} University of Wisconsin - Stout |url=https://www.uwstout.edu/about-us/news-center/university-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-reflect-longstanding-applied-career-focus |access-date=2026-06-04 |website=www.uwstout.edu |language=en}}&lt;/ref&gt; ('''UW–Stout Polytechnic''', '''UW–Stout''' немесе '''Stout''')&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=McCarthy |first=Morgan |date=2026-06-04 |title=Looking Local: University of Wisconsin-Stout Polytechnic Amends Name to Reflect Longstanding Applied, Career Focus ⋆ 715Newsroom.com |url=https://715newsroom.com/2026/06/04/looking-local-university-of-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-to-reflect-longstanding-applied-career-focus/ |access-date=2026-06-04 |website=715Newsroom.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Меномони (Висконсин)|Меномони]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамындағы [[Политехникалық университет|политехникалық университет]] болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 10, 2024 |title=Regent Policy Document 1-1: Mission Statements |url=https://www.wisconsin.edu/regents/policies/mission-statements/ |access-date=September 10, 2024 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Университетте 6900-ден астам студент білім алады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 8, 2020 |title=Our Campuses |url=https://www.uwstout.edu/about-us/our-leadership/institutional-accreditation/fact-book |access-date=November 2, 2023 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу орны 1891 жылы құрылып, оның негізін қалаған ағаш өнеркәсібінің ірі кәсіпкері [[Джеймс Хафф Стаут]]тың құрметіне аталған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Висконсин политехникалық университеті – Стаут «өнеркәсіп, технология, үй шаруашылығы, қолданбалы өнер және адамдарға көмек көрсетуге бағытталған кәсіптер саласындағы кәсіби қызметпен байланысты» мамандандырылған білім беру бағдарламаларын ұсынады.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |title=What's in a Name? |publisher=Uwstout.edu |date=August 14, 2015 |access-date=September 19, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120413165352/http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |archive-date=April 13, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Университетте бакалавриаттың 50-ден астам мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 22 бағыты бар. Олардың қатарына жоғары деңгейдегі екі бағдарлама мен докторлық бағдарлама кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Graduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 19, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151019134052/https://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Undergraduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 25, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151025113348/http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
1891 жылы [[Висконсин штатының сенаты]]нда Меномони қаласының атынан өкілдік еткен ағаш өнеркәсібінің магнаты [[Джеймс Хафф Стаут]] «Стаут қол еңбегіне үйрету мектебін» құрды. Бұл оның Меномониде негізін қалаған бірнеше білім беру мекемесінің алғашқысы болды. Қол еңбегіне үйрету қозғалысы қазіргі [[кәсіптік білім беру]] жүйесінің қалыптасуына ықпал еткен білім беру философиясы болды. АҚШ-та бұл философия 1870 жылдары қалыптасып, бастапқыда инженерлерді даярлау үшін қолданылды, кейіннен жалпы білім беру жүйесіне енгізілді. Қол еңбегіне үйрету классикалық гуманитарлық білім беруді қолдағанымен, теориядан гөрі практикалық қолдануға, атап айтқанда, тәжірибелік пайымдауға, қабылдау қабілеті мен көру дәлдігіне және қол икемділігіне басымдық берді. Оның мақсаты белгілі бір кәсіпті үйрету емес, дәстүрлі білім беру үлгісін жетілдіру болды. Студенттер жаратылыстану ғылымдарын, математиканы, тілдерді, әдебиет пен тарихты оқумен қатар, техникалық сызуды, механиканы, ағаш және металл өңдеуді меңгерді. АҚШ-тағы азаматтық соғыстан кейін өнеркәсіп пен саясат жетекшілері қолданыстағы шәкірттік бағдарламаларды толықтыру мақсатында қол еңбегіне үйрету философиясын оқу бағдарламаларына енгізу арқылы мемлекеттік білім беру жүйесін дамытуға бет бұрды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www3.nd.edu/~rbarger/www7/manualtr.html |title=Manual Training Movement |publisher=nd.edu |access-date=September 19, 2015}}&lt;/ref&gt;

[[Сурет:2009-0620-Menomonie-Bowman.jpg|thumb|left|180px|Кампустағы ең көне ғимарат — Боумен-холл 1897 жылы ашылды]]
Стаутқа [[Өнер және қолөнер қозғалысы]] ықпал етті. Бұл қозғалыстың философиялық қағидалары оның білім беру туралы көзқарасының қалыптасуына әсер етті. Атап айтқанда, ол қолөнершінің өз еңбегінен алатын жеке қанағаттануының арқасында шеберлік пен шығармашылыққа негізделген қол еңбегі анағұрлым ойластырылған әрі шығармашылық сипаттағы тұтыну тауарларын жасауға мүмкіндік береді деп есептеді. Өнер және қолөнер қозғалысының америкалық түсіндірмесі қазіргі өнеркәсіпке қарсы болған жоқ. Керісінше, ол шығармашылық пен зияткерлік дамуды білім беру үлгісінің қажетті құрамдас бөліктері ретінде қарастырды. Соның нәтижесінде мектепте сурет салу, зергерлік бұйымдар жасау, кесте тігу және фотография бойынша сабақтар өткізіле бастады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wi101.wisc.edu/2016/03/09/stout_institute/ |title=The Stout Institute and Educational Innovation |author=Bryan, James E. |website=Wisconsin101.org |date=March 9, 2016 |access-date=January 31, 2019 |archive-date=February 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190201013333/https://wi101.wisc.edu/2016/03/09/stout_institute/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wi101.wisc.edu/2016/03/07/the-arts-crafts-movement/ |title=The Arts &amp; Crafts Movement |author=Bryan, James E. |website=Wisconsin101.org |date=March 7, 2016 |access-date=January 31, 2019 |archive-date=February 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190201065433/https://wi101.wisc.edu/2016/03/07/the-arts-crafts-movement/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Стаут қол еңбегіне үйрету мектебінен бөлек, Джеймс Хафф Стаут балабақша сыныптарын (1894), балабақша мамандарын даярлау мектебін (1899), дене шынықтыру мектебін (1901), қол еңбегіне үйрету мұғалімдері мен үй шаруашылығы ғылымы мұғалімдерін даярлайтын мектептерді (1903), сондай-ақ үй шаруашылығын жүргізу мектебін (1907) құрды.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;/&gt;

1908 жылы басқаруды жеңілдету және жүйелеу мақсатында Стаут өзінің әртүрлі білім беру мекемелерін «Стаут институтына» біріктірді. 1911 жылы Стаут қайтыс болғаннан кейін институт Висконсин штатына сатылды.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;/&gt; Оқу орнын 1955 жылға дейін жеке қамқоршылар кеңесі басқарды. Сол жылы ол «Стаут мемлекеттік колледжі» деген атаумен Висконсин мемлекеттік колледждері жүйесінің құрамына кірді. 1965 жылы барлық мемлекеттік колледждерге университет мәртебесі беріліп, Стаут мемлекеттік колледжі «Стаут мемлекеттік университеті» болып өзгертілді. 1971 жылы бұрынғы Висконсин университеті мен Висконсин мемлекеттік университеттері біріктірілгеннен кейін оқу орны «Висконсин университеті – Стаут» атауымен [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кірді.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;/&gt; 2007 жылғы наурызда Висконсин университеттері жүйесінің регенттер кеңесі оқу орнына «Висконсиннің политехникалық университеті» мәртебесін берді. 2026 жылы Висконсин университеттері жүйесінің регенттер кеңесі университеттің атауын «Висконсин университеті – Стаут» атауынан «Висконсин университеті – Стаут политехникалық университеті» деп өзгертуге дауыс берді.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-04 |title=Universities of Wisconsin Board of Regents approves University of Wisconsin–Stout Polytechnic as new name for Menomonie campus |url=https://www.wisconsin.edu/news/archive/universities-of-wisconsin-board-of-regents-approves-university-of-wisconsin-stout-polytechnic-as-new-name-for-menomonie-campus/ |access-date=2026-06-04 |website=News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Кампус ==
[[Сурет:UW-Stout-2.jpg|thumb|Висконсин университеті – Стаут кампусы]]
Висконсин университеті – Стаут политехникалық университеті екі бөліктен тұрады: негізгі және солтүстік кампустар. Негізгі кампуста оқу аудиторияларының басым бөлігі, тоғыз жатақхананың бесеуі және үш тамақтану орны орналасқан. Ал солтүстік кампуста қалған төрт жатақхана, бір асхана және студенттерге медициналық қызмет көрсететін мекемелер бар. Кампустың аумағы 124 акрды (шамамен 50 га) құрайды. Онда 25 ірі оқу және әкімшілік ғимарат, 9 жатақхана және 245 зертхана орналасқан.

Кампуста 3000-нан астам студент тұрады. Бірінші және екінші курс студенттері алғашқы екі оқу жылында кампуста тұруға міндетті. Тұрғын үйлерге дәстүрлі жатақханалар мен бірнеше бөлмеден тұратын заманауи тұрғын блоктар кіреді. Барлығы тоғыз жатақхана бар.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 27, 2017 |title=Residence Halls |url=https://www.uwstout.edu/life-stout/housing/residence-halls |access-date=November 3, 2022 |website=University of Wisconsin - Stout |language=en}}&lt;/ref&gt; Олардың барлығы ерлер мен әйелдерге ортақ.

Стаут студенттер қауымдастығы — Висконсин университеті – Стауттың барлық студенттерінің мүдделерін білдіретін [[студенттік өзін-өзі басқару]] ұйымы.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Stout Student Association {{!}} Elevating Student Voices |url=https://connect.uwstout.edu/ssa/home/ |access-date=August 11, 2022 |website=connect.uwstout.edu}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>hmfi7wjkbfxygoy9gjjiu3wmaz8d4dr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692712</id>
      <parentid>3692709</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:04:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кампус */</comment>
      <origin>3692712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25329" sha1="nqk7jfotmjk7kpoq3hse7yz3ss7jj7c" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин политехникалық университеті – Стаут
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Stout Polytechnic
 |Бұрынғы атауы       = Стаут қол еңбегіне үйрету мектебі (1891–1908)&lt;br&gt;Стаут институты (1908–1955)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік колледжі (1955–1965)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік университеті (1965–1971)&lt;br&gt;Висконсин университеті – Стаут (1971–2026)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1891 жыл|1891]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = [[Кэтрин П. Фрэнк]]
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 7061 (2025 жылдың күзі)&lt;ref&gt;{{cite web |title=UW-Stout Enrollment |url=https://public.tableau.com/views/FactBookEnrollment_16807069506540/Story1?%3Aembed=y&amp;amp;%3AshowVizHome=no |publisher=University of Wisconsin–Stout}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 6227 (2025 жылдың күзі)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Меномони (Висконсин)|Меномони]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = ауылдық аймақ (ірі қала); 124 акр (шамамен 50 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwstout.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 44 |lat_min = 52 |lat_sec = 11
 |lon_dir = W |lon_deg = 91 |lon_min = 55 |lon_sec = 40
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин политехникалық университеті – Стаут'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-04 |title=University of Wisconsin-Stout Polytechnic amends name to reflect longstanding applied, career focus {{!}} University of Wisconsin - Stout |url=https://www.uwstout.edu/about-us/news-center/university-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-reflect-longstanding-applied-career-focus |access-date=2026-06-04 |website=www.uwstout.edu |language=en}}&lt;/ref&gt; ('''UW–Stout Polytechnic''', '''UW–Stout''' немесе '''Stout''')&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=McCarthy |first=Morgan |date=2026-06-04 |title=Looking Local: University of Wisconsin-Stout Polytechnic Amends Name to Reflect Longstanding Applied, Career Focus ⋆ 715Newsroom.com |url=https://715newsroom.com/2026/06/04/looking-local-university-of-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-to-reflect-longstanding-applied-career-focus/ |access-date=2026-06-04 |website=715Newsroom.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Меномони (Висконсин)|Меномони]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамындағы [[Политехникалық университет|политехникалық университет]] болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 10, 2024 |title=Regent Policy Document 1-1: Mission Statements |url=https://www.wisconsin.edu/regents/policies/mission-statements/ |access-date=September 10, 2024 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Университетте 6900-ден астам студент білім алады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 8, 2020 |title=Our Campuses |url=https://www.uwstout.edu/about-us/our-leadership/institutional-accreditation/fact-book |access-date=November 2, 2023 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу орны 1891 жылы құрылып, оның негізін қалаған ағаш өнеркәсібінің ірі кәсіпкері [[Джеймс Хафф Стаут]]тың құрметіне аталған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Висконсин политехникалық университеті – Стаут «өнеркәсіп, технология, үй шаруашылығы, қолданбалы өнер және адамдарға көмек көрсетуге бағытталған кәсіптер саласындағы кәсіби қызметпен байланысты» мамандандырылған білім беру бағдарламаларын ұсынады.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |title=What's in a Name? |publisher=Uwstout.edu |date=August 14, 2015 |access-date=September 19, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120413165352/http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |archive-date=April 13, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Университетте бакалавриаттың 50-ден астам мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 22 бағыты бар. Олардың қатарына жоғары деңгейдегі екі бағдарлама мен докторлық бағдарлама кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Graduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 19, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151019134052/https://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Undergraduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 25, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151025113348/http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
1891 жылы [[Висконсин штатының сенаты]]нда Меномони қаласының атынан өкілдік еткен ағаш өнеркәсібінің магнаты [[Джеймс Хафф Стаут]] «Стаут қол еңбегіне үйрету мектебін» құрды. Бұл оның Меномониде негізін қалаған бірнеше білім беру мекемесінің алғашқысы болды. Қол еңбегіне үйрету қозғалысы қазіргі [[кәсіптік білім беру]] жүйесінің қалыптасуына ықпал еткен білім беру философиясы болды. АҚШ-та бұл философия 1870 жылдары қалыптасып, бастапқыда инженерлерді даярлау үшін қолданылды, кейіннен жалпы білім беру жүйесіне енгізілді. Қол еңбегіне үйрету классикалық гуманитарлық білім беруді қолдағанымен, теориядан гөрі практикалық қолдануға, атап айтқанда, тәжірибелік пайымдауға, қабылдау қабілеті мен көру дәлдігіне және қол икемділігіне басымдық берді. Оның мақсаты белгілі бір кәсіпті үйрету емес, дәстүрлі білім беру үлгісін жетілдіру болды. Студенттер жаратылыстану ғылымдарын, математиканы, тілдерді, әдебиет пен тарихты оқумен қатар, техникалық сызуды, механиканы, ағаш және металл өңдеуді меңгерді. АҚШ-тағы азаматтық соғыстан кейін өнеркәсіп пен саясат жетекшілері қолданыстағы шәкірттік бағдарламаларды толықтыру мақсатында қол еңбегіне үйрету философиясын оқу бағдарламаларына енгізу арқылы мемлекеттік білім беру жүйесін дамытуға бет бұрды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www3.nd.edu/~rbarger/www7/manualtr.html |title=Manual Training Movement |publisher=nd.edu |access-date=September 19, 2015}}&lt;/ref&gt;

[[Сурет:2009-0620-Menomonie-Bowman.jpg|thumb|left|180px|Кампустағы ең көне ғимарат — Боумен-холл 1897 жылы ашылды]]
Стаутқа [[Өнер және қолөнер қозғалысы]] ықпал етті. Бұл қозғалыстың философиялық қағидалары оның білім беру туралы көзқарасының қалыптасуына әсер етті. Атап айтқанда, ол қолөнершінің өз еңбегінен алатын жеке қанағаттануының арқасында шеберлік пен шығармашылыққа негізделген қол еңбегі анағұрлым ойластырылған әрі шығармашылық сипаттағы тұтыну тауарларын жасауға мүмкіндік береді деп есептеді. Өнер және қолөнер қозғалысының америкалық түсіндірмесі қазіргі өнеркәсіпке қарсы болған жоқ. Керісінше, ол шығармашылық пен зияткерлік дамуды білім беру үлгісінің қажетті құрамдас бөліктері ретінде қарастырды. Соның нәтижесінде мектепте сурет салу, зергерлік бұйымдар жасау, кесте тігу және фотография бойынша сабақтар өткізіле бастады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wi101.wisc.edu/2016/03/09/stout_institute/ |title=The Stout Institute and Educational Innovation |author=Bryan, James E. |website=Wisconsin101.org |date=March 9, 2016 |access-date=January 31, 2019 |archive-date=February 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190201013333/https://wi101.wisc.edu/2016/03/09/stout_institute/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wi101.wisc.edu/2016/03/07/the-arts-crafts-movement/ |title=The Arts &amp; Crafts Movement |author=Bryan, James E. |website=Wisconsin101.org |date=March 7, 2016 |access-date=January 31, 2019 |archive-date=February 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190201065433/https://wi101.wisc.edu/2016/03/07/the-arts-crafts-movement/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Стаут қол еңбегіне үйрету мектебінен бөлек, Джеймс Хафф Стаут балабақша сыныптарын (1894), балабақша мамандарын даярлау мектебін (1899), дене шынықтыру мектебін (1901), қол еңбегіне үйрету мұғалімдері мен үй шаруашылығы ғылымы мұғалімдерін даярлайтын мектептерді (1903), сондай-ақ үй шаруашылығын жүргізу мектебін (1907) құрды.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;/&gt;

1908 жылы басқаруды жеңілдету және жүйелеу мақсатында Стаут өзінің әртүрлі білім беру мекемелерін «Стаут институтына» біріктірді. 1911 жылы Стаут қайтыс болғаннан кейін институт Висконсин штатына сатылды.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;/&gt; Оқу орнын 1955 жылға дейін жеке қамқоршылар кеңесі басқарды. Сол жылы ол «Стаут мемлекеттік колледжі» деген атаумен Висконсин мемлекеттік колледждері жүйесінің құрамына кірді. 1965 жылы барлық мемлекеттік колледждерге университет мәртебесі беріліп, Стаут мемлекеттік колледжі «Стаут мемлекеттік университеті» болып өзгертілді. 1971 жылы бұрынғы Висконсин университеті мен Висконсин мемлекеттік университеттері біріктірілгеннен кейін оқу орны «Висконсин университеті – Стаут» атауымен [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кірді.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;/&gt; 2007 жылғы наурызда Висконсин университеттері жүйесінің регенттер кеңесі оқу орнына «Висконсиннің политехникалық университеті» мәртебесін берді. 2026 жылы Висконсин университеттері жүйесінің регенттер кеңесі университеттің атауын «Висконсин университеті – Стаут» атауынан «Висконсин университеті – Стаут политехникалық университеті» деп өзгертуге дауыс берді.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-04 |title=Universities of Wisconsin Board of Regents approves University of Wisconsin–Stout Polytechnic as new name for Menomonie campus |url=https://www.wisconsin.edu/news/archive/universities-of-wisconsin-board-of-regents-approves-university-of-wisconsin-stout-polytechnic-as-new-name-for-menomonie-campus/ |access-date=2026-06-04 |website=News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Кампус ==
[[Сурет:UW-Stout-2.jpg|thumb|Висконсин университеті – Стаут кампусы]]
Висконсин университеті – Стаут политехникалық университеті екі бөліктен тұрады: негізгі және солтүстік кампустар. Негізгі кампуста оқу аудиторияларының басым бөлігі, тоғыз жатақхананың бесеуі және үш тамақтану орны орналасқан. Ал солтүстік кампуста қалған төрт жатақхана, бір асхана және студенттерге медициналық қызмет көрсететін мекемелер бар. Кампустың аумағы 124 акрды (шамамен 50 га) құрайды. Онда 25 ірі оқу және әкімшілік ғимарат, 9 жатақхана және 245 зертхана орналасқан.

Кампуста 3000-нан астам студент тұрады. Бірінші және екінші курс студенттері алғашқы екі оқу жылында кампуста тұруға міндетті. Тұрғын үйлерге дәстүрлі жатақханалар мен бірнеше бөлмеден тұратын заманауи тұрғын блоктар кіреді. Барлығы тоғыз жатақхана бар.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 27, 2017 |title=Residence Halls |url=https://www.uwstout.edu/life-stout/housing/residence-halls |access-date=November 3, 2022 |website=University of Wisconsin - Stout |language=en}}&lt;/ref&gt; Олардың барлығы ерлер мен әйелдерге ортақ.

Стаут студенттер қауымдастығы — Висконсин университеті – Стауттың барлық студенттерінің мүдделерін білдіретін [[студенттік өзін-өзі басқару]] ұйымы.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Stout Student Association {{!}} Elevating Student Voices |url=https://connect.uwstout.edu/ssa/home/ |access-date=August 11, 2022 |website=connect.uwstout.edu}}&lt;/ref&gt;

==Академиялық қызметі==
Висконсин университеті – Стаут политехникалық университеті бакалавриат деңгейінде 50-ден астам негізгі мамандану бағытын, 70 қосымша мамандану бағытын және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 22 бағдарламасын ұсынады.&lt;ref name=&quot;Academic Minors at UW-Stout&quot;&gt;{{Cite web|title = Academic Minors at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/minors/index.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 18, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151018143511/http://www.uwstout.edu/programs/minors/index.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; Жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру мектебі университеттегі осы деңгейдегі білім беру бағдарламаларын қадағалайды. Висконсин университеті – Стаут политехникалық университеті ең жоғары академиялық дәрежеге жеткізетін үш бағдарламаны ұсынады: дизайн саласындағы [[Бейнелеу өнері магистрі]] (M.F.A.), мектеп психологиясы мен кәсіптік-техникалық білім беру салаларындағы [[Білім беру саласының маманы]] дәрежесі және кәсіптік-техникалық білім беру саласындағы [[Педагогика докторы]] (Ed.D.) дәрежесі.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm |title=Graduate Degree Programs at UW-Stout |publisher=Uwstout.edu |date=August 14, 2015 |access-date=September 19, 2015 |archive-date=September 11, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230949/https://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Стаут политехникалық университеті екі колледжден тұрады: Өнер және адам туралы ғылымдар колледжі, оның құрамына Өнер және дизайн мектебі мен Білім беру мектебі кіреді; сондай-ақ Ғылым, технология, инженерия, математика және менеджмент колледжі, оның құрамына Роберт Ф. Червенка атындағы инженерия мектебі мен Менеджмент мектебі кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=July 13, 2017 |title=Colleges &amp; Schools |url=https://www.uwstout.edu/academics/colleges-schools |access-date=June 10, 2024 |website=University of Wisconsin - Stout |language=en}}&lt;/ref&gt;

Жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру мектебі университеттегі осы деңгейдегі білім беру бағдарламаларын қадағалайды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.uwstout.edu/academics/colleges-schools |title=Colleges &amp; Schools |date=July 13, 2017 |publisher=University of Wisconsin-Stout}}&lt;/ref&gt;

Ағылшын тілі екінші тіл ретінде оқытылатын институт ағылшын тілі ана тілі болып саналмайтын адамдарға жыл бойы ағылшын тілдік ортасына толықтай енуге негізделген курстар ұсынады.

===Зерттеулер===
2007 жылдың көктемінде Висконсин университеттері жүйесінің регенттер кеңесі оқу орнына Висконсиннің [[Технологиялық институт (АҚШ)#Политехникалық университеттер|политехникалық университеті]] мәртебесін берді. Осылайша, ол Миннесота мен Висконсин штаттарындағы алғашқы әрі жалғыз политехникалық университетке айналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/rs/upload/SQ_2011_NEW_3-30-11.pdf |title=StoutQuest : The Journal of Research at University of Wisconsin-Stout |date=2010 |publisher=Uwstout.edu |access-date=September 19, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121031125515/http://www.uwstout.edu/rs/upload/SQ_2011_NEW_3-30-11.pdf |archive-date=October 31, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2013 жылы [[Массачусетс технологиялық институты]]ның өкілдері Висконсин университеті – Стаут политехникалық университетінің кампусында [[Фаблаб|цифрлық өндіріс зертханасын]] ашуға көмектесті. Бұл Висконсин штатындағы осындай зертханасы бар жалғыз университет болды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/news/UW-Stout-News-Story.cfm?formID=2198&amp;pageID=176906 |title=UW-Stout News Story |publisher=Uwstout.edu |access-date=September 19, 2015 |archive-date=October 19, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151019134052/http://www.uwstout.edu/news/UW-Stout-News-Story.cfm?formID=2198&amp;pageID=176906 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Зерттеу орталықтарына мыналар кіреді:&lt;ref&gt;{{cite web |date=August 14, 2015 |title=Research Centers and Programs |url=https://www.uwstout.edu/about-us/our-leadership/provosts-office/uw-stout-centers |access-date=September 19, 2015 |publisher=Uwstout.edu}}&lt;/ref&gt;
*Қолданбалы зерттеулер орталығы
*Архивтер және аймақтық зерттеулер орталығы
*Көмекші технологиялар және бағалау орталығы
*Қолданбалы этика орталығы
*Инновациялар және даму орталығы
*Лимнологиялық зерттеулер және қалпына келтіру орталығы
*Тамақтану бойынша білім беру орталығы
*Тұрақты қауымдастықтар орталығы
*Балалар мен отбасыларды зерттеу орталығы
*Киберқауіпсіздікті зерттеу және ақпараттық-ағарту орталығы
*Кәсіптік-техникалық білім беру саласындағы озық тәжірибені дамыту орталығы
*Цифрлық өндіріс зертханасы
*Өндірісті қолдау орталығы
*Менард атындағы институттар мен инновацияларды зерттеу орталығы
*Накатани атындағы оқыту және білім алу орталығы
*Адамдар, үдерістер және мәдениет
*Стаут кәсіптік оңалту институты
*Вайднер атындағы тұрғын үй мүлкін басқару орталығы

===Стаут технологиялар және зерттеулер паркі===
Негізгі кампустың дәл шығысында Стаут технологиялар және зерттеулер паркі орналасқан. Оның аумағында ғылыми зерттеулерге, жоғары технологияларға, инженерияға, өнімдерді әзірлеуге және олардың прототиптерін жасауға, өнімдерді сынауға, эксперименттік және коммерциялық сынақтарға, сондай-ақ жеңіл өнеркәсіп өндірісіне арналған нысандар мен зертханалар орналасқан. STBP аумағында орналасқан кәсіпкерлік және өнеркәсіп ұйымдарының қатарында [[3M]], [[Andersen Corporation]] және [[ConAgra Foods]] компанияларына тиесілі нысандар бар.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/discoverycenter/stp/owners.cfm |title=Stout Technology and Business Park Owners |publisher=Uwstout.edu |date=August 14, 2015 |access-date=September 19, 2015 |archive-date=September 12, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912002839/http://www.uwstout.edu/discoverycenter/stp/owners.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>nqk7jfotmjk7kpoq3hse7yz3ss7jj7c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692714</id>
      <parentid>3692712</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:05:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Академиялық қызметі */</comment>
      <origin>3692714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25353" sha1="sxdr64j70r0h5cs67gx9t4it4316j7x" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин политехникалық университеті – Стаут
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Stout Polytechnic
 |Бұрынғы атауы       = Стаут қол еңбегіне үйрету мектебі (1891–1908)&lt;br&gt;Стаут институты (1908–1955)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік колледжі (1955–1965)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік университеті (1965–1971)&lt;br&gt;Висконсин университеті – Стаут (1971–2026)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1891 жыл|1891]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = [[Кэтрин П. Фрэнк]]
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 7061 (2025 жылдың күзі)&lt;ref&gt;{{cite web |title=UW-Stout Enrollment |url=https://public.tableau.com/views/FactBookEnrollment_16807069506540/Story1?%3Aembed=y&amp;amp;%3AshowVizHome=no |publisher=University of Wisconsin–Stout}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 6227 (2025 жылдың күзі)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Меномони (Висконсин)|Меномони]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = ауылдық аймақ (ірі қала); 124 акр (шамамен 50 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwstout.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 44 |lat_min = 52 |lat_sec = 11
 |lon_dir = W |lon_deg = 91 |lon_min = 55 |lon_sec = 40
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин политехникалық университеті – Стаут'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-04 |title=University of Wisconsin-Stout Polytechnic amends name to reflect longstanding applied, career focus {{!}} University of Wisconsin - Stout |url=https://www.uwstout.edu/about-us/news-center/university-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-reflect-longstanding-applied-career-focus |access-date=2026-06-04 |website=www.uwstout.edu |language=en}}&lt;/ref&gt; ('''UW–Stout Polytechnic''', '''UW–Stout''' немесе '''Stout''')&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=McCarthy |first=Morgan |date=2026-06-04 |title=Looking Local: University of Wisconsin-Stout Polytechnic Amends Name to Reflect Longstanding Applied, Career Focus ⋆ 715Newsroom.com |url=https://715newsroom.com/2026/06/04/looking-local-university-of-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-to-reflect-longstanding-applied-career-focus/ |access-date=2026-06-04 |website=715Newsroom.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Меномони (Висконсин)|Меномони]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамындағы [[Политехникалық университет|политехникалық университет]] болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 10, 2024 |title=Regent Policy Document 1-1: Mission Statements |url=https://www.wisconsin.edu/regents/policies/mission-statements/ |access-date=September 10, 2024 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Университетте 6900-ден астам студент білім алады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 8, 2020 |title=Our Campuses |url=https://www.uwstout.edu/about-us/our-leadership/institutional-accreditation/fact-book |access-date=November 2, 2023 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу орны 1891 жылы құрылып, оның негізін қалаған ағаш өнеркәсібінің ірі кәсіпкері [[Джеймс Хафф Стаут]]тың құрметіне аталған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Висконсин политехникалық университеті – Стаут «өнеркәсіп, технология, үй шаруашылығы, қолданбалы өнер және адамдарға көмек көрсетуге бағытталған кәсіптер саласындағы кәсіби қызметпен байланысты» мамандандырылған білім беру бағдарламаларын ұсынады.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |title=What's in a Name? |publisher=Uwstout.edu |date=August 14, 2015 |access-date=September 19, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120413165352/http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |archive-date=April 13, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Университетте бакалавриаттың 50-ден астам мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 22 бағыты бар. Олардың қатарына жоғары деңгейдегі екі бағдарлама мен докторлық бағдарлама кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Graduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 19, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151019134052/https://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Undergraduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 25, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151025113348/http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
1891 жылы [[Висконсин штатының сенаты]]нда Меномони қаласының атынан өкілдік еткен ағаш өнеркәсібінің магнаты [[Джеймс Хафф Стаут]] «Стаут қол еңбегіне үйрету мектебін» құрды. Бұл оның Меномониде негізін қалаған бірнеше білім беру мекемесінің алғашқысы болды. Қол еңбегіне үйрету қозғалысы қазіргі [[кәсіптік білім беру]] жүйесінің қалыптасуына ықпал еткен білім беру философиясы болды. АҚШ-та бұл философия 1870 жылдары қалыптасып, бастапқыда инженерлерді даярлау үшін қолданылды, кейіннен жалпы білім беру жүйесіне енгізілді. Қол еңбегіне үйрету классикалық гуманитарлық білім беруді қолдағанымен, теориядан гөрі практикалық қолдануға, атап айтқанда, тәжірибелік пайымдауға, қабылдау қабілеті мен көру дәлдігіне және қол икемділігіне басымдық берді. Оның мақсаты белгілі бір кәсіпті үйрету емес, дәстүрлі білім беру үлгісін жетілдіру болды. Студенттер жаратылыстану ғылымдарын, математиканы, тілдерді, әдебиет пен тарихты оқумен қатар, техникалық сызуды, механиканы, ағаш және металл өңдеуді меңгерді. АҚШ-тағы азаматтық соғыстан кейін өнеркәсіп пен саясат жетекшілері қолданыстағы шәкірттік бағдарламаларды толықтыру мақсатында қол еңбегіне үйрету философиясын оқу бағдарламаларына енгізу арқылы мемлекеттік білім беру жүйесін дамытуға бет бұрды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www3.nd.edu/~rbarger/www7/manualtr.html |title=Manual Training Movement |publisher=nd.edu |access-date=September 19, 2015}}&lt;/ref&gt;

[[Сурет:2009-0620-Menomonie-Bowman.jpg|thumb|left|180px|Кампустағы ең көне ғимарат — Боумен-холл 1897 жылы ашылды]]
Стаутқа [[Өнер және қолөнер қозғалысы]] ықпал етті. Бұл қозғалыстың философиялық қағидалары оның білім беру туралы көзқарасының қалыптасуына әсер етті. Атап айтқанда, ол қолөнершінің өз еңбегінен алатын жеке қанағаттануының арқасында шеберлік пен шығармашылыққа негізделген қол еңбегі анағұрлым ойластырылған әрі шығармашылық сипаттағы тұтыну тауарларын жасауға мүмкіндік береді деп есептеді. Өнер және қолөнер қозғалысының америкалық түсіндірмесі қазіргі өнеркәсіпке қарсы болған жоқ. Керісінше, ол шығармашылық пен зияткерлік дамуды білім беру үлгісінің қажетті құрамдас бөліктері ретінде қарастырды. Соның нәтижесінде мектепте сурет салу, зергерлік бұйымдар жасау, кесте тігу және фотография бойынша сабақтар өткізіле бастады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wi101.wisc.edu/2016/03/09/stout_institute/ |title=The Stout Institute and Educational Innovation |author=Bryan, James E. |website=Wisconsin101.org |date=March 9, 2016 |access-date=January 31, 2019 |archive-date=February 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190201013333/https://wi101.wisc.edu/2016/03/09/stout_institute/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wi101.wisc.edu/2016/03/07/the-arts-crafts-movement/ |title=The Arts &amp; Crafts Movement |author=Bryan, James E. |website=Wisconsin101.org |date=March 7, 2016 |access-date=January 31, 2019 |archive-date=February 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190201065433/https://wi101.wisc.edu/2016/03/07/the-arts-crafts-movement/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Стаут қол еңбегіне үйрету мектебінен бөлек, Джеймс Хафф Стаут балабақша сыныптарын (1894), балабақша мамандарын даярлау мектебін (1899), дене шынықтыру мектебін (1901), қол еңбегіне үйрету мұғалімдері мен үй шаруашылығы ғылымы мұғалімдерін даярлайтын мектептерді (1903), сондай-ақ үй шаруашылығын жүргізу мектебін (1907) құрды.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;/&gt;

1908 жылы басқаруды жеңілдету және жүйелеу мақсатында Стаут өзінің әртүрлі білім беру мекемелерін «Стаут институтына» біріктірді. 1911 жылы Стаут қайтыс болғаннан кейін институт Висконсин штатына сатылды.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;/&gt; Оқу орнын 1955 жылға дейін жеке қамқоршылар кеңесі басқарды. Сол жылы ол «Стаут мемлекеттік колледжі» деген атаумен Висконсин мемлекеттік колледждері жүйесінің құрамына кірді. 1965 жылы барлық мемлекеттік колледждерге университет мәртебесі беріліп, Стаут мемлекеттік колледжі «Стаут мемлекеттік университеті» болып өзгертілді. 1971 жылы бұрынғы Висконсин университеті мен Висконсин мемлекеттік университеттері біріктірілгеннен кейін оқу орны «Висконсин университеті – Стаут» атауымен [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кірді.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;/&gt; 2007 жылғы наурызда Висконсин университеттері жүйесінің регенттер кеңесі оқу орнына «Висконсиннің политехникалық университеті» мәртебесін берді. 2026 жылы Висконсин университеттері жүйесінің регенттер кеңесі университеттің атауын «Висконсин университеті – Стаут» атауынан «Висконсин университеті – Стаут политехникалық университеті» деп өзгертуге дауыс берді.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-04 |title=Universities of Wisconsin Board of Regents approves University of Wisconsin–Stout Polytechnic as new name for Menomonie campus |url=https://www.wisconsin.edu/news/archive/universities-of-wisconsin-board-of-regents-approves-university-of-wisconsin-stout-polytechnic-as-new-name-for-menomonie-campus/ |access-date=2026-06-04 |website=News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Кампус ==
[[Сурет:UW-Stout-2.jpg|thumb|Висконсин университеті – Стаут кампусы]]
Висконсин университеті – Стаут политехникалық университеті екі бөліктен тұрады: негізгі және солтүстік кампустар. Негізгі кампуста оқу аудиторияларының басым бөлігі, тоғыз жатақхананың бесеуі және үш тамақтану орны орналасқан. Ал солтүстік кампуста қалған төрт жатақхана, бір асхана және студенттерге медициналық қызмет көрсететін мекемелер бар. Кампустың аумағы 124 акрды (шамамен 50 га) құрайды. Онда 25 ірі оқу және әкімшілік ғимарат, 9 жатақхана және 245 зертхана орналасқан.

Кампуста 3000-нан астам студент тұрады. Бірінші және екінші курс студенттері алғашқы екі оқу жылында кампуста тұруға міндетті. Тұрғын үйлерге дәстүрлі жатақханалар мен бірнеше бөлмеден тұратын заманауи тұрғын блоктар кіреді. Барлығы тоғыз жатақхана бар.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 27, 2017 |title=Residence Halls |url=https://www.uwstout.edu/life-stout/housing/residence-halls |access-date=November 3, 2022 |website=University of Wisconsin - Stout |language=en}}&lt;/ref&gt; Олардың барлығы ерлер мен әйелдерге ортақ.

Стаут студенттер қауымдастығы — Висконсин университеті – Стауттың барлық студенттерінің мүдделерін білдіретін [[студенттік өзін-өзі басқару]] ұйымы.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Stout Student Association {{!}} Elevating Student Voices |url=https://connect.uwstout.edu/ssa/home/ |access-date=August 11, 2022 |website=connect.uwstout.edu}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық қызметі ==
Висконсин университеті – Стаут политехникалық университеті бакалавриат деңгейінде 50-ден астам негізгі мамандану бағытын, 70 қосымша мамандану бағытын және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 22 бағдарламасын ұсынады.&lt;ref name=&quot;Academic Minors at UW-Stout&quot;&gt;{{Cite web|title = Academic Minors at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/minors/index.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 18, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151018143511/http://www.uwstout.edu/programs/minors/index.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; Жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру мектебі университеттегі осы деңгейдегі білім беру бағдарламаларын қадағалайды. Висконсин университеті – Стаут политехникалық университеті ең жоғары академиялық дәрежеге жеткізетін үш бағдарламаны ұсынады: дизайн саласындағы [[Бейнелеу өнері магистрі]] (M.F.A.), мектеп психологиясы мен кәсіптік-техникалық білім беру салаларындағы [[Білім беру саласының маманы]] дәрежесі және кәсіптік-техникалық білім беру саласындағы [[Педагогика докторы]] (Ed.D.) дәрежесі.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm |title=Graduate Degree Programs at UW-Stout |publisher=Uwstout.edu |date=August 14, 2015 |access-date=September 19, 2015 |archive-date=September 11, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230949/https://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Стаут политехникалық университеті екі колледжден тұрады: Өнер және адам туралы ғылымдар колледжі, оның құрамына Өнер және дизайн мектебі мен Білім беру мектебі кіреді; сондай-ақ Ғылым, технология, инженерия, математика және менеджмент колледжі, оның құрамына Роберт Ф. Червенка атындағы инженерия мектебі мен Менеджмент мектебі кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=July 13, 2017 |title=Colleges &amp; Schools |url=https://www.uwstout.edu/academics/colleges-schools |access-date=June 10, 2024 |website=University of Wisconsin - Stout |language=en}}&lt;/ref&gt;

Жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру мектебі университеттегі осы деңгейдегі білім беру бағдарламаларын қадағалайды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.uwstout.edu/academics/colleges-schools |title=Colleges &amp; Schools |date=July 13, 2017 |publisher=University of Wisconsin-Stout}}&lt;/ref&gt;

Ағылшын тілі екінші тіл ретінде оқытылатын институт ағылшын тілі ана тілі болып саналмайтын адамдарға жыл бойы ағылшын тілдік ортасына толықтай енуге негізделген курстар ұсынады.

=== Зерттеулер ===
2007 жылдың көктемінде Висконсин университеттері жүйесінің регенттер кеңесі оқу орнына Висконсиннің [[Технологиялық институт (АҚШ)#Политехникалық университеттер|политехникалық университеті]] мәртебесін берді. Осылайша, ол Миннесота мен Висконсин штаттарындағы алғашқы әрі жалғыз политехникалық университетке айналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/rs/upload/SQ_2011_NEW_3-30-11.pdf |title=StoutQuest : The Journal of Research at University of Wisconsin-Stout |date=2010 |publisher=Uwstout.edu |access-date=September 19, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121031125515/http://www.uwstout.edu/rs/upload/SQ_2011_NEW_3-30-11.pdf |archive-date=October 31, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2013 жылы [[Массачусетс технологиялық институты]]ның өкілдері Висконсин университеті – Стаут политехникалық университетінің кампусында [[Фаблаб|цифрлық өндіріс зертханасын]] ашуға көмектесті. Бұл Висконсин штатындағы осындай зертханасы бар жалғыз университет болды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/news/UW-Stout-News-Story.cfm?formID=2198&amp;pageID=176906 |title=UW-Stout News Story |publisher=Uwstout.edu |access-date=September 19, 2015 |archive-date=October 19, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151019134052/http://www.uwstout.edu/news/UW-Stout-News-Story.cfm?formID=2198&amp;pageID=176906 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Зерттеу орталықтарына мыналар кіреді:&lt;ref&gt;{{cite web |date=August 14, 2015 |title=Research Centers and Programs |url=https://www.uwstout.edu/about-us/our-leadership/provosts-office/uw-stout-centers |access-date=September 19, 2015 |publisher=Uwstout.edu}}&lt;/ref&gt;
* Қолданбалы зерттеулер орталығы
* Архивтер және аймақтық зерттеулер орталығы
* Көмекші технологиялар және бағалау орталығы
* Қолданбалы этика орталығы
* Инновациялар және даму орталығы
* Лимнологиялық зерттеулер және қалпына келтіру орталығы
* Тамақтану бойынша білім беру орталығы
* Тұрақты қауымдастықтар орталығы
* Балалар мен отбасыларды зерттеу орталығы
* Киберқауіпсіздікті зерттеу және ақпараттық-ағарту орталығы
* Кәсіптік-техникалық білім беру саласындағы озық тәжірибені дамыту орталығы
* Цифрлық өндіріс зертханасы
* Өндірісті қолдау орталығы
* Менард атындағы институттар мен инновацияларды зерттеу орталығы
* Накатани атындағы оқыту және білім алу орталығы
* Адамдар, үдерістер және мәдениет
* Стаут кәсіптік оңалту институты
* Вайднер атындағы тұрғын үй мүлкін басқару орталығы

=== Стаут технологиялар және зерттеулер паркі ===
Негізгі кампустың дәл шығысында Стаут технологиялар және зерттеулер паркі орналасқан. Оның аумағында ғылыми зерттеулерге, жоғары технологияларға, инженерияға, өнімдерді әзірлеуге және олардың прототиптерін жасауға, өнімдерді сынауға, эксперименттік және коммерциялық сынақтарға, сондай-ақ жеңіл өнеркәсіп өндірісіне арналған нысандар мен зертханалар орналасқан. STBP аумағында орналасқан кәсіпкерлік және өнеркәсіп ұйымдарының қатарында [[3M]], [[Andersen Corporation]] және [[ConAgra Foods]] компанияларына тиесілі нысандар бар.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/discoverycenter/stp/owners.cfm |title=Stout Technology and Business Park Owners |publisher=Uwstout.edu |date=August 14, 2015 |access-date=September 19, 2015 |archive-date=September 12, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912002839/http://www.uwstout.edu/discoverycenter/stp/owners.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>sxdr64j70r0h5cs67gx9t4it4316j7x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692720</id>
      <parentid>3692714</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:09:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Стаут технологиялар және зерттеулер паркі */</comment>
      <origin>3692720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28689" sha1="fvtqzdpp299m8r42nzw6ne9doc37ix9" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин политехникалық университеті – Стаут
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Stout Polytechnic
 |Бұрынғы атауы       = Стаут қол еңбегіне үйрету мектебі (1891–1908)&lt;br&gt;Стаут институты (1908–1955)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік колледжі (1955–1965)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік университеті (1965–1971)&lt;br&gt;Висконсин университеті – Стаут (1971–2026)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1891 жыл|1891]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = [[Кэтрин П. Фрэнк]]
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 7061 (2025 жылдың күзі)&lt;ref&gt;{{cite web |title=UW-Stout Enrollment |url=https://public.tableau.com/views/FactBookEnrollment_16807069506540/Story1?%3Aembed=y&amp;amp;%3AshowVizHome=no |publisher=University of Wisconsin–Stout}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 6227 (2025 жылдың күзі)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Меномони (Висконсин)|Меномони]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = ауылдық аймақ (ірі қала); 124 акр (шамамен 50 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwstout.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 44 |lat_min = 52 |lat_sec = 11
 |lon_dir = W |lon_deg = 91 |lon_min = 55 |lon_sec = 40
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин политехникалық университеті – Стаут'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-04 |title=University of Wisconsin-Stout Polytechnic amends name to reflect longstanding applied, career focus {{!}} University of Wisconsin - Stout |url=https://www.uwstout.edu/about-us/news-center/university-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-reflect-longstanding-applied-career-focus |access-date=2026-06-04 |website=www.uwstout.edu |language=en}}&lt;/ref&gt; ('''UW–Stout Polytechnic''', '''UW–Stout''' немесе '''Stout''')&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=McCarthy |first=Morgan |date=2026-06-04 |title=Looking Local: University of Wisconsin-Stout Polytechnic Amends Name to Reflect Longstanding Applied, Career Focus ⋆ 715Newsroom.com |url=https://715newsroom.com/2026/06/04/looking-local-university-of-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-to-reflect-longstanding-applied-career-focus/ |access-date=2026-06-04 |website=715Newsroom.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Меномони (Висконсин)|Меномони]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамындағы [[Политехникалық университет|политехникалық университет]] болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 10, 2024 |title=Regent Policy Document 1-1: Mission Statements |url=https://www.wisconsin.edu/regents/policies/mission-statements/ |access-date=September 10, 2024 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Университетте 6900-ден астам студент білім алады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 8, 2020 |title=Our Campuses |url=https://www.uwstout.edu/about-us/our-leadership/institutional-accreditation/fact-book |access-date=November 2, 2023 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу орны 1891 жылы құрылып, оның негізін қалаған ағаш өнеркәсібінің ірі кәсіпкері [[Джеймс Хафф Стаут]]тың құрметіне аталған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Висконсин политехникалық университеті – Стаут «өнеркәсіп, технология, үй шаруашылығы, қолданбалы өнер және адамдарға көмек көрсетуге бағытталған кәсіптер саласындағы кәсіби қызметпен байланысты» мамандандырылған білім беру бағдарламаларын ұсынады.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |title=What's in a Name? |publisher=Uwstout.edu |date=August 14, 2015 |access-date=September 19, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120413165352/http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |archive-date=April 13, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Университетте бакалавриаттың 50-ден астам мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 22 бағыты бар. Олардың қатарына жоғары деңгейдегі екі бағдарлама мен докторлық бағдарлама кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Graduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 19, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151019134052/https://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Undergraduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 25, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151025113348/http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
1891 жылы [[Висконсин штатының сенаты]]нда Меномони қаласының атынан өкілдік еткен ағаш өнеркәсібінің магнаты [[Джеймс Хафф Стаут]] «Стаут қол еңбегіне үйрету мектебін» құрды. Бұл оның Меномониде негізін қалаған бірнеше білім беру мекемесінің алғашқысы болды. Қол еңбегіне үйрету қозғалысы қазіргі [[кәсіптік білім беру]] жүйесінің қалыптасуына ықпал еткен білім беру философиясы болды. АҚШ-та бұл философия 1870 жылдары қалыптасып, бастапқыда инженерлерді даярлау үшін қолданылды, кейіннен жалпы білім беру жүйесіне енгізілді. Қол еңбегіне үйрету классикалық гуманитарлық білім беруді қолдағанымен, теориядан гөрі практикалық қолдануға, атап айтқанда, тәжірибелік пайымдауға, қабылдау қабілеті мен көру дәлдігіне және қол икемділігіне басымдық берді. Оның мақсаты белгілі бір кәсіпті үйрету емес, дәстүрлі білім беру үлгісін жетілдіру болды. Студенттер жаратылыстану ғылымдарын, математиканы, тілдерді, әдебиет пен тарихты оқумен қатар, техникалық сызуды, механиканы, ағаш және металл өңдеуді меңгерді. АҚШ-тағы азаматтық соғыстан кейін өнеркәсіп пен саясат жетекшілері қолданыстағы шәкірттік бағдарламаларды толықтыру мақсатында қол еңбегіне үйрету философиясын оқу бағдарламаларына енгізу арқылы мемлекеттік білім беру жүйесін дамытуға бет бұрды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www3.nd.edu/~rbarger/www7/manualtr.html |title=Manual Training Movement |publisher=nd.edu |access-date=September 19, 2015}}&lt;/ref&gt;

[[Сурет:2009-0620-Menomonie-Bowman.jpg|thumb|left|180px|Кампустағы ең көне ғимарат — Боумен-холл 1897 жылы ашылды]]
Стаутқа [[Өнер және қолөнер қозғалысы]] ықпал етті. Бұл қозғалыстың философиялық қағидалары оның білім беру туралы көзқарасының қалыптасуына әсер етті. Атап айтқанда, ол қолөнершінің өз еңбегінен алатын жеке қанағаттануының арқасында шеберлік пен шығармашылыққа негізделген қол еңбегі анағұрлым ойластырылған әрі шығармашылық сипаттағы тұтыну тауарларын жасауға мүмкіндік береді деп есептеді. Өнер және қолөнер қозғалысының америкалық түсіндірмесі қазіргі өнеркәсіпке қарсы болған жоқ. Керісінше, ол шығармашылық пен зияткерлік дамуды білім беру үлгісінің қажетті құрамдас бөліктері ретінде қарастырды. Соның нәтижесінде мектепте сурет салу, зергерлік бұйымдар жасау, кесте тігу және фотография бойынша сабақтар өткізіле бастады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wi101.wisc.edu/2016/03/09/stout_institute/ |title=The Stout Institute and Educational Innovation |author=Bryan, James E. |website=Wisconsin101.org |date=March 9, 2016 |access-date=January 31, 2019 |archive-date=February 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190201013333/https://wi101.wisc.edu/2016/03/09/stout_institute/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wi101.wisc.edu/2016/03/07/the-arts-crafts-movement/ |title=The Arts &amp; Crafts Movement |author=Bryan, James E. |website=Wisconsin101.org |date=March 7, 2016 |access-date=January 31, 2019 |archive-date=February 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190201065433/https://wi101.wisc.edu/2016/03/07/the-arts-crafts-movement/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Стаут қол еңбегіне үйрету мектебінен бөлек, Джеймс Хафф Стаут балабақша сыныптарын (1894), балабақша мамандарын даярлау мектебін (1899), дене шынықтыру мектебін (1901), қол еңбегіне үйрету мұғалімдері мен үй шаруашылығы ғылымы мұғалімдерін даярлайтын мектептерді (1903), сондай-ақ үй шаруашылығын жүргізу мектебін (1907) құрды.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;/&gt;

1908 жылы басқаруды жеңілдету және жүйелеу мақсатында Стаут өзінің әртүрлі білім беру мекемелерін «Стаут институтына» біріктірді. 1911 жылы Стаут қайтыс болғаннан кейін институт Висконсин штатына сатылды.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;/&gt; Оқу орнын 1955 жылға дейін жеке қамқоршылар кеңесі басқарды. Сол жылы ол «Стаут мемлекеттік колледжі» деген атаумен Висконсин мемлекеттік колледждері жүйесінің құрамына кірді. 1965 жылы барлық мемлекеттік колледждерге университет мәртебесі беріліп, Стаут мемлекеттік колледжі «Стаут мемлекеттік университеті» болып өзгертілді. 1971 жылы бұрынғы Висконсин университеті мен Висконсин мемлекеттік университеттері біріктірілгеннен кейін оқу орны «Висконсин университеті – Стаут» атауымен [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кірді.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;/&gt; 2007 жылғы наурызда Висконсин университеттері жүйесінің регенттер кеңесі оқу орнына «Висконсиннің политехникалық университеті» мәртебесін берді. 2026 жылы Висконсин университеттері жүйесінің регенттер кеңесі университеттің атауын «Висконсин университеті – Стаут» атауынан «Висконсин университеті – Стаут политехникалық университеті» деп өзгертуге дауыс берді.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-04 |title=Universities of Wisconsin Board of Regents approves University of Wisconsin–Stout Polytechnic as new name for Menomonie campus |url=https://www.wisconsin.edu/news/archive/universities-of-wisconsin-board-of-regents-approves-university-of-wisconsin-stout-polytechnic-as-new-name-for-menomonie-campus/ |access-date=2026-06-04 |website=News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Кампус ==
[[Сурет:UW-Stout-2.jpg|thumb|Висконсин университеті – Стаут кампусы]]
Висконсин университеті – Стаут политехникалық университеті екі бөліктен тұрады: негізгі және солтүстік кампустар. Негізгі кампуста оқу аудиторияларының басым бөлігі, тоғыз жатақхананың бесеуі және үш тамақтану орны орналасқан. Ал солтүстік кампуста қалған төрт жатақхана, бір асхана және студенттерге медициналық қызмет көрсететін мекемелер бар. Кампустың аумағы 124 акрды (шамамен 50 га) құрайды. Онда 25 ірі оқу және әкімшілік ғимарат, 9 жатақхана және 245 зертхана орналасқан.

Кампуста 3000-нан астам студент тұрады. Бірінші және екінші курс студенттері алғашқы екі оқу жылында кампуста тұруға міндетті. Тұрғын үйлерге дәстүрлі жатақханалар мен бірнеше бөлмеден тұратын заманауи тұрғын блоктар кіреді. Барлығы тоғыз жатақхана бар.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 27, 2017 |title=Residence Halls |url=https://www.uwstout.edu/life-stout/housing/residence-halls |access-date=November 3, 2022 |website=University of Wisconsin - Stout |language=en}}&lt;/ref&gt; Олардың барлығы ерлер мен әйелдерге ортақ.

Стаут студенттер қауымдастығы — Висконсин университеті – Стауттың барлық студенттерінің мүдделерін білдіретін [[студенттік өзін-өзі басқару]] ұйымы.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Stout Student Association {{!}} Elevating Student Voices |url=https://connect.uwstout.edu/ssa/home/ |access-date=August 11, 2022 |website=connect.uwstout.edu}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық қызметі ==
Висконсин университеті – Стаут политехникалық университеті бакалавриат деңгейінде 50-ден астам негізгі мамандану бағытын, 70 қосымша мамандану бағытын және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 22 бағдарламасын ұсынады.&lt;ref name=&quot;Academic Minors at UW-Stout&quot;&gt;{{Cite web|title = Academic Minors at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/minors/index.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 18, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151018143511/http://www.uwstout.edu/programs/minors/index.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; Жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру мектебі университеттегі осы деңгейдегі білім беру бағдарламаларын қадағалайды. Висконсин университеті – Стаут политехникалық университеті ең жоғары академиялық дәрежеге жеткізетін үш бағдарламаны ұсынады: дизайн саласындағы [[Бейнелеу өнері магистрі]] (M.F.A.), мектеп психологиясы мен кәсіптік-техникалық білім беру салаларындағы [[Білім беру саласының маманы]] дәрежесі және кәсіптік-техникалық білім беру саласындағы [[Педагогика докторы]] (Ed.D.) дәрежесі.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm |title=Graduate Degree Programs at UW-Stout |publisher=Uwstout.edu |date=August 14, 2015 |access-date=September 19, 2015 |archive-date=September 11, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230949/https://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Стаут политехникалық университеті екі колледжден тұрады: Өнер және адам туралы ғылымдар колледжі, оның құрамына Өнер және дизайн мектебі мен Білім беру мектебі кіреді; сондай-ақ Ғылым, технология, инженерия, математика және менеджмент колледжі, оның құрамына Роберт Ф. Червенка атындағы инженерия мектебі мен Менеджмент мектебі кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=July 13, 2017 |title=Colleges &amp; Schools |url=https://www.uwstout.edu/academics/colleges-schools |access-date=June 10, 2024 |website=University of Wisconsin - Stout |language=en}}&lt;/ref&gt;

Жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру мектебі университеттегі осы деңгейдегі білім беру бағдарламаларын қадағалайды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.uwstout.edu/academics/colleges-schools |title=Colleges &amp; Schools |date=July 13, 2017 |publisher=University of Wisconsin-Stout}}&lt;/ref&gt;

Ағылшын тілі екінші тіл ретінде оқытылатын институт ағылшын тілі ана тілі болып саналмайтын адамдарға жыл бойы ағылшын тілдік ортасына толықтай енуге негізделген курстар ұсынады.

=== Зерттеулер ===
2007 жылдың көктемінде Висконсин университеттері жүйесінің регенттер кеңесі оқу орнына Висконсиннің [[Технологиялық институт (АҚШ)#Политехникалық университеттер|политехникалық университеті]] мәртебесін берді. Осылайша, ол Миннесота мен Висконсин штаттарындағы алғашқы әрі жалғыз политехникалық университетке айналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/rs/upload/SQ_2011_NEW_3-30-11.pdf |title=StoutQuest : The Journal of Research at University of Wisconsin-Stout |date=2010 |publisher=Uwstout.edu |access-date=September 19, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121031125515/http://www.uwstout.edu/rs/upload/SQ_2011_NEW_3-30-11.pdf |archive-date=October 31, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2013 жылы [[Массачусетс технологиялық институты]]ның өкілдері Висконсин университеті – Стаут политехникалық университетінің кампусында [[Фаблаб|цифрлық өндіріс зертханасын]] ашуға көмектесті. Бұл Висконсин штатындағы осындай зертханасы бар жалғыз университет болды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/news/UW-Stout-News-Story.cfm?formID=2198&amp;pageID=176906 |title=UW-Stout News Story |publisher=Uwstout.edu |access-date=September 19, 2015 |archive-date=October 19, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151019134052/http://www.uwstout.edu/news/UW-Stout-News-Story.cfm?formID=2198&amp;pageID=176906 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Зерттеу орталықтарына мыналар кіреді:&lt;ref&gt;{{cite web |date=August 14, 2015 |title=Research Centers and Programs |url=https://www.uwstout.edu/about-us/our-leadership/provosts-office/uw-stout-centers |access-date=September 19, 2015 |publisher=Uwstout.edu}}&lt;/ref&gt;
* Қолданбалы зерттеулер орталығы
* Архивтер және аймақтық зерттеулер орталығы
* Көмекші технологиялар және бағалау орталығы
* Қолданбалы этика орталығы
* Инновациялар және даму орталығы
* Лимнологиялық зерттеулер және қалпына келтіру орталығы
* Тамақтану бойынша білім беру орталығы
* Тұрақты қауымдастықтар орталығы
* Балалар мен отбасыларды зерттеу орталығы
* Киберқауіпсіздікті зерттеу және ақпараттық-ағарту орталығы
* Кәсіптік-техникалық білім беру саласындағы озық тәжірибені дамыту орталығы
* Цифрлық өндіріс зертханасы
* Өндірісті қолдау орталығы
* Менард атындағы институттар мен инновацияларды зерттеу орталығы
* Накатани атындағы оқыту және білім алу орталығы
* Адамдар, үдерістер және мәдениет
* Стаут кәсіптік оңалту институты
* Вайднер атындағы тұрғын үй мүлкін басқару орталығы

=== Стаут технологиялар және зерттеулер паркі ===
Негізгі кампустың дәл шығысында Стаут технологиялар және зерттеулер паркі орналасқан. Оның аумағында ғылыми зерттеулерге, жоғары технологияларға, инженерияға, өнімдерді әзірлеуге және олардың прототиптерін жасауға, өнімдерді сынауға, эксперименттік және коммерциялық сынақтарға, сондай-ақ жеңіл өнеркәсіп өндірісіне арналған нысандар мен зертханалар орналасқан. STBP аумағында орналасқан кәсіпкерлік және өнеркәсіп ұйымдарының қатарында [[3M]], [[Andersen Corporation]] және [[ConAgra Foods]] компанияларына тиесілі нысандар бар.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/discoverycenter/stp/owners.cfm |title=Stout Technology and Business Park Owners |publisher=Uwstout.edu |date=August 14, 2015 |access-date=September 19, 2015 |archive-date=September 12, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912002839/http://www.uwstout.edu/discoverycenter/stp/owners.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Спорт ==
[[Сурет:Uw stout athletics wmark.png|thumb|right|Висконсин университеті – Стауттың спорттық логотипі]]
[[Сурет:UW-Stout football field.jpg|thumb|right|Университеттің америкалық футбол матчтары өтетін Дон және Нона Уильямс стадионы]]
{{Толық мақала|Висконсин–Стаут Блю Девилз}}

Висконсин университеті – Стауттың спорттық командаларының талисманы — «Көк шайтандар» (Blue Devils),&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 20, 2011 |title=Blue Devil mascot introduced at Thursday's game |url=https://stoutbluedevils.com/news/2011/9/20/FB_0920115222.aspx |access-date=June 10, 2024 |website=University of Wisconsin-Stout Athletics |language=en}}&lt;/ref&gt; ал спорттық түстері — қою көк және ақ.

Университет [[Ұлттық студенттік спорт қауымдастығы]]ның III дивизионында (D-III) [[Висконсин колледжаралық спорт конференциясы]] (WIAC) аясында жарыстарға қатысады. Әйелдер гимнастика командасы Ұлттық колледжаралық гимнастика қауымдастығына (NCGA) мүше.

III дивизионның қатысушысы ретінде университеттің студент-спортшылары спорттық қаржылай көмексіз немесе шәкіртақысыз жарыстарға қатысады. Ерлер командалары бейсбол, баскетбол, кросс жүгіру, [[Висконсин–Стаут Блю Девилз америкалық футбол командасы|америкалық футбол]], гольф, шайбалы хоккей, футбол және жеңіл атлетикадан жарысады. Әйелдер командалары баскетбол, кросс жүгіру, гольф, гимнастика, лакросс, футбол, софтбол, теннис, жеңіл атлетика және волейболдан жарыстарға қатысады.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=University of Wisconsin-Stout Athletics - Official Athletics Website |url=https://stoutbluedevils.com/ |access-date=June 10, 2024 |website=University of Wisconsin-Stout Athletics |language=en}}&lt;/ref&gt;

Висконсин университеті – Стаут Висконсин университеттері жүйесінде университеттік [[киберспорт]] бағдарламасын енгізген алғашқы жоғары оқу орны болды.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 8, 2023 |title=UW-Stout to offer minor in esports coaching beginning in the fall |url=https://www.wisconsin.edu/all-in-wisconsin/story/uw-stout-to-offer-minor-in-esports-coaching-beginning-in-the-fall/ |access-date=June 10, 2024 |website=All In Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; «Көк шайтандар» командасы [[Ұлттық колледжаралық киберспорт қауымдастығы]]ның (NACE) мүшесі ретінде жарыстарға қатысады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>fvtqzdpp299m8r42nzw6ne9doc37ix9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692722</id>
      <parentid>3692720</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:10:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Спорт */</comment>
      <origin>3692722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28691" sha1="prx0zkv3mar7ps54d6ojjgli2w4niib" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин политехникалық университеті – Стаут
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Stout Polytechnic
 |Бұрынғы атауы       = Стаут қол еңбегіне үйрету мектебі (1891–1908)&lt;br&gt;Стаут институты (1908–1955)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік колледжі (1955–1965)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік университеті (1965–1971)&lt;br&gt;Висконсин университеті – Стаут (1971–2026)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1891 жыл|1891]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = [[Кэтрин П. Фрэнк]]
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 7061 (2025 жылдың күзі)&lt;ref&gt;{{cite web |title=UW-Stout Enrollment |url=https://public.tableau.com/views/FactBookEnrollment_16807069506540/Story1?%3Aembed=y&amp;amp;%3AshowVizHome=no |publisher=University of Wisconsin–Stout}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 6227 (2025 жылдың күзі)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Меномони (Висконсин)|Меномони]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = ауылдық аймақ (ірі қала); 124 акр (шамамен 50 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwstout.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 44 |lat_min = 52 |lat_sec = 11
 |lon_dir = W |lon_deg = 91 |lon_min = 55 |lon_sec = 40
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин политехникалық университеті – Стаут'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-04 |title=University of Wisconsin-Stout Polytechnic amends name to reflect longstanding applied, career focus {{!}} University of Wisconsin - Stout |url=https://www.uwstout.edu/about-us/news-center/university-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-reflect-longstanding-applied-career-focus |access-date=2026-06-04 |website=www.uwstout.edu |language=en}}&lt;/ref&gt; ('''UW–Stout Polytechnic''', '''UW–Stout''' немесе '''Stout''')&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=McCarthy |first=Morgan |date=2026-06-04 |title=Looking Local: University of Wisconsin-Stout Polytechnic Amends Name to Reflect Longstanding Applied, Career Focus ⋆ 715Newsroom.com |url=https://715newsroom.com/2026/06/04/looking-local-university-of-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-to-reflect-longstanding-applied-career-focus/ |access-date=2026-06-04 |website=715Newsroom.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Меномони (Висконсин)|Меномони]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамындағы [[Политехникалық университет|политехникалық университет]] болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 10, 2024 |title=Regent Policy Document 1-1: Mission Statements |url=https://www.wisconsin.edu/regents/policies/mission-statements/ |access-date=September 10, 2024 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Университетте 6900-ден астам студент білім алады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 8, 2020 |title=Our Campuses |url=https://www.uwstout.edu/about-us/our-leadership/institutional-accreditation/fact-book |access-date=November 2, 2023 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу орны 1891 жылы құрылып, оның негізін қалаған ағаш өнеркәсібінің ірі кәсіпкері [[Джеймс Хафф Стаут]]тың құрметіне аталған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Висконсин политехникалық университеті – Стаут «өнеркәсіп, технология, үй шаруашылығы, қолданбалы өнер және адамдарға көмек көрсетуге бағытталған кәсіптер саласындағы кәсіби қызметпен байланысты» мамандандырылған білім беру бағдарламаларын ұсынады.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |title=What's in a Name? |publisher=Uwstout.edu |date=August 14, 2015 |access-date=September 19, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120413165352/http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |archive-date=April 13, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Университетте бакалавриаттың 50-ден астам мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 22 бағыты бар. Олардың қатарына жоғары деңгейдегі екі бағдарлама мен докторлық бағдарлама кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Graduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 19, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151019134052/https://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Undergraduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 25, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151025113348/http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
1891 жылы [[Висконсин штатының сенаты]]нда Меномони қаласының атынан өкілдік еткен ағаш өнеркәсібінің магнаты [[Джеймс Хафф Стаут]] «Стаут қол еңбегіне үйрету мектебін» құрды. Бұл оның Меномониде негізін қалаған бірнеше білім беру мекемесінің алғашқысы болды. Қол еңбегіне үйрету қозғалысы қазіргі [[кәсіптік білім беру]] жүйесінің қалыптасуына ықпал еткен білім беру философиясы болды. АҚШ-та бұл философия 1870 жылдары қалыптасып, бастапқыда инженерлерді даярлау үшін қолданылды, кейіннен жалпы білім беру жүйесіне енгізілді. Қол еңбегіне үйрету классикалық гуманитарлық білім беруді қолдағанымен, теориядан гөрі практикалық қолдануға, атап айтқанда, тәжірибелік пайымдауға, қабылдау қабілеті мен көру дәлдігіне және қол икемділігіне басымдық берді. Оның мақсаты белгілі бір кәсіпті үйрету емес, дәстүрлі білім беру үлгісін жетілдіру болды. Студенттер жаратылыстану ғылымдарын, математиканы, тілдерді, әдебиет пен тарихты оқумен қатар, техникалық сызуды, механиканы, ағаш және металл өңдеуді меңгерді. АҚШ-тағы азаматтық соғыстан кейін өнеркәсіп пен саясат жетекшілері қолданыстағы шәкірттік бағдарламаларды толықтыру мақсатында қол еңбегіне үйрету философиясын оқу бағдарламаларына енгізу арқылы мемлекеттік білім беру жүйесін дамытуға бет бұрды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www3.nd.edu/~rbarger/www7/manualtr.html |title=Manual Training Movement |publisher=nd.edu |access-date=September 19, 2015}}&lt;/ref&gt;

[[Сурет:2009-0620-Menomonie-Bowman.jpg|thumb|left|180px|Кампустағы ең көне ғимарат — Боумен-холл 1897 жылы ашылды]]
Стаутқа [[Өнер және қолөнер қозғалысы]] ықпал етті. Бұл қозғалыстың философиялық қағидалары оның білім беру туралы көзқарасының қалыптасуына әсер етті. Атап айтқанда, ол қолөнершінің өз еңбегінен алатын жеке қанағаттануының арқасында шеберлік пен шығармашылыққа негізделген қол еңбегі анағұрлым ойластырылған әрі шығармашылық сипаттағы тұтыну тауарларын жасауға мүмкіндік береді деп есептеді. Өнер және қолөнер қозғалысының америкалық түсіндірмесі қазіргі өнеркәсіпке қарсы болған жоқ. Керісінше, ол шығармашылық пен зияткерлік дамуды білім беру үлгісінің қажетті құрамдас бөліктері ретінде қарастырды. Соның нәтижесінде мектепте сурет салу, зергерлік бұйымдар жасау, кесте тігу және фотография бойынша сабақтар өткізіле бастады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wi101.wisc.edu/2016/03/09/stout_institute/ |title=The Stout Institute and Educational Innovation |author=Bryan, James E. |website=Wisconsin101.org |date=March 9, 2016 |access-date=January 31, 2019 |archive-date=February 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190201013333/https://wi101.wisc.edu/2016/03/09/stout_institute/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wi101.wisc.edu/2016/03/07/the-arts-crafts-movement/ |title=The Arts &amp; Crafts Movement |author=Bryan, James E. |website=Wisconsin101.org |date=March 7, 2016 |access-date=January 31, 2019 |archive-date=February 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190201065433/https://wi101.wisc.edu/2016/03/07/the-arts-crafts-movement/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Стаут қол еңбегіне үйрету мектебінен бөлек, Джеймс Хафф Стаут балабақша сыныптарын (1894), балабақша мамандарын даярлау мектебін (1899), дене шынықтыру мектебін (1901), қол еңбегіне үйрету мұғалімдері мен үй шаруашылығы ғылымы мұғалімдерін даярлайтын мектептерді (1903), сондай-ақ үй шаруашылығын жүргізу мектебін (1907) құрды.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;/&gt;

1908 жылы басқаруды жеңілдету және жүйелеу мақсатында Стаут өзінің әртүрлі білім беру мекемелерін «Стаут институтына» біріктірді. 1911 жылы Стаут қайтыс болғаннан кейін институт Висконсин штатына сатылды.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;/&gt; Оқу орнын 1955 жылға дейін жеке қамқоршылар кеңесі басқарды. Сол жылы ол «Стаут мемлекеттік колледжі» деген атаумен Висконсин мемлекеттік колледждері жүйесінің құрамына кірді. 1965 жылы барлық мемлекеттік колледждерге университет мәртебесі беріліп, Стаут мемлекеттік колледжі «Стаут мемлекеттік университеті» болып өзгертілді. 1971 жылы бұрынғы Висконсин университеті мен Висконсин мемлекеттік университеттері біріктірілгеннен кейін оқу орны «Висконсин университеті – Стаут» атауымен [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кірді.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;/&gt; 2007 жылғы наурызда Висконсин университеттері жүйесінің регенттер кеңесі оқу орнына «Висконсиннің политехникалық университеті» мәртебесін берді. 2026 жылы Висконсин университеттері жүйесінің регенттер кеңесі университеттің атауын «Висконсин университеті – Стаут» атауынан «Висконсин университеті – Стаут политехникалық университеті» деп өзгертуге дауыс берді.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-04 |title=Universities of Wisconsin Board of Regents approves University of Wisconsin–Stout Polytechnic as new name for Menomonie campus |url=https://www.wisconsin.edu/news/archive/universities-of-wisconsin-board-of-regents-approves-university-of-wisconsin-stout-polytechnic-as-new-name-for-menomonie-campus/ |access-date=2026-06-04 |website=News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Кампус ==
[[Сурет:UW-Stout-2.jpg|thumb|Висконсин университеті – Стаут кампусы]]
Висконсин университеті – Стаут политехникалық университеті екі бөліктен тұрады: негізгі және солтүстік кампустар. Негізгі кампуста оқу аудиторияларының басым бөлігі, тоғыз жатақхананың бесеуі және үш тамақтану орны орналасқан. Ал солтүстік кампуста қалған төрт жатақхана, бір асхана және студенттерге медициналық қызмет көрсететін мекемелер бар. Кампустың аумағы 124 акрды (шамамен 50 га) құрайды. Онда 25 ірі оқу және әкімшілік ғимарат, 9 жатақхана және 245 зертхана орналасқан.

Кампуста 3000-нан астам студент тұрады. Бірінші және екінші курс студенттері алғашқы екі оқу жылында кампуста тұруға міндетті. Тұрғын үйлерге дәстүрлі жатақханалар мен бірнеше бөлмеден тұратын заманауи тұрғын блоктар кіреді. Барлығы тоғыз жатақхана бар.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 27, 2017 |title=Residence Halls |url=https://www.uwstout.edu/life-stout/housing/residence-halls |access-date=November 3, 2022 |website=University of Wisconsin - Stout |language=en}}&lt;/ref&gt; Олардың барлығы ерлер мен әйелдерге ортақ.

Стаут студенттер қауымдастығы — Висконсин университеті – Стауттың барлық студенттерінің мүдделерін білдіретін [[студенттік өзін-өзі басқару]] ұйымы.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Stout Student Association {{!}} Elevating Student Voices |url=https://connect.uwstout.edu/ssa/home/ |access-date=August 11, 2022 |website=connect.uwstout.edu}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық қызметі ==
Висконсин университеті – Стаут политехникалық университеті бакалавриат деңгейінде 50-ден астам негізгі мамандану бағытын, 70 қосымша мамандану бағытын және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 22 бағдарламасын ұсынады.&lt;ref name=&quot;Academic Minors at UW-Stout&quot;&gt;{{Cite web|title = Academic Minors at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/minors/index.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 18, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151018143511/http://www.uwstout.edu/programs/minors/index.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; Жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру мектебі университеттегі осы деңгейдегі білім беру бағдарламаларын қадағалайды. Висконсин университеті – Стаут политехникалық университеті ең жоғары академиялық дәрежеге жеткізетін үш бағдарламаны ұсынады: дизайн саласындағы [[Бейнелеу өнері магистрі]] (M.F.A.), мектеп психологиясы мен кәсіптік-техникалық білім беру салаларындағы [[Білім беру саласының маманы]] дәрежесі және кәсіптік-техникалық білім беру саласындағы [[Педагогика докторы]] (Ed.D.) дәрежесі.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm |title=Graduate Degree Programs at UW-Stout |publisher=Uwstout.edu |date=August 14, 2015 |access-date=September 19, 2015 |archive-date=September 11, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230949/https://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Стаут политехникалық университеті екі колледжден тұрады: Өнер және адам туралы ғылымдар колледжі, оның құрамына Өнер және дизайн мектебі мен Білім беру мектебі кіреді; сондай-ақ Ғылым, технология, инженерия, математика және менеджмент колледжі, оның құрамына Роберт Ф. Червенка атындағы инженерия мектебі мен Менеджмент мектебі кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=July 13, 2017 |title=Colleges &amp; Schools |url=https://www.uwstout.edu/academics/colleges-schools |access-date=June 10, 2024 |website=University of Wisconsin - Stout |language=en}}&lt;/ref&gt;

Жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру мектебі университеттегі осы деңгейдегі білім беру бағдарламаларын қадағалайды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.uwstout.edu/academics/colleges-schools |title=Colleges &amp; Schools |date=July 13, 2017 |publisher=University of Wisconsin-Stout}}&lt;/ref&gt;

Ағылшын тілі екінші тіл ретінде оқытылатын институт ағылшын тілі ана тілі болып саналмайтын адамдарға жыл бойы ағылшын тілдік ортасына толықтай енуге негізделген курстар ұсынады.

=== Зерттеулер ===
2007 жылдың көктемінде Висконсин университеттері жүйесінің регенттер кеңесі оқу орнына Висконсиннің [[Технологиялық институт (АҚШ)#Политехникалық университеттер|политехникалық университеті]] мәртебесін берді. Осылайша, ол Миннесота мен Висконсин штаттарындағы алғашқы әрі жалғыз политехникалық университетке айналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/rs/upload/SQ_2011_NEW_3-30-11.pdf |title=StoutQuest : The Journal of Research at University of Wisconsin-Stout |date=2010 |publisher=Uwstout.edu |access-date=September 19, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121031125515/http://www.uwstout.edu/rs/upload/SQ_2011_NEW_3-30-11.pdf |archive-date=October 31, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2013 жылы [[Массачусетс технологиялық институты]]ның өкілдері Висконсин университеті – Стаут политехникалық университетінің кампусында [[Фаблаб|цифрлық өндіріс зертханасын]] ашуға көмектесті. Бұл Висконсин штатындағы осындай зертханасы бар жалғыз университет болды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/news/UW-Stout-News-Story.cfm?formID=2198&amp;pageID=176906 |title=UW-Stout News Story |publisher=Uwstout.edu |access-date=September 19, 2015 |archive-date=October 19, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151019134052/http://www.uwstout.edu/news/UW-Stout-News-Story.cfm?formID=2198&amp;pageID=176906 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Зерттеу орталықтарына мыналар кіреді:&lt;ref&gt;{{cite web |date=August 14, 2015 |title=Research Centers and Programs |url=https://www.uwstout.edu/about-us/our-leadership/provosts-office/uw-stout-centers |access-date=September 19, 2015 |publisher=Uwstout.edu}}&lt;/ref&gt;
* Қолданбалы зерттеулер орталығы
* Архивтер және аймақтық зерттеулер орталығы
* Көмекші технологиялар және бағалау орталығы
* Қолданбалы этика орталығы
* Инновациялар және даму орталығы
* Лимнологиялық зерттеулер және қалпына келтіру орталығы
* Тамақтану бойынша білім беру орталығы
* Тұрақты қауымдастықтар орталығы
* Балалар мен отбасыларды зерттеу орталығы
* Киберқауіпсіздікті зерттеу және ақпараттық-ағарту орталығы
* Кәсіптік-техникалық білім беру саласындағы озық тәжірибені дамыту орталығы
* Цифрлық өндіріс зертханасы
* Өндірісті қолдау орталығы
* Менард атындағы институттар мен инновацияларды зерттеу орталығы
* Накатани атындағы оқыту және білім алу орталығы
* Адамдар, үдерістер және мәдениет
* Стаут кәсіптік оңалту институты
* Вайднер атындағы тұрғын үй мүлкін басқару орталығы

=== Стаут технологиялар және зерттеулер паркі ===
Негізгі кампустың дәл шығысында Стаут технологиялар және зерттеулер паркі орналасқан. Оның аумағында ғылыми зерттеулерге, жоғары технологияларға, инженерияға, өнімдерді әзірлеуге және олардың прототиптерін жасауға, өнімдерді сынауға, эксперименттік және коммерциялық сынақтарға, сондай-ақ жеңіл өнеркәсіп өндірісіне арналған нысандар мен зертханалар орналасқан. STBP аумағында орналасқан кәсіпкерлік және өнеркәсіп ұйымдарының қатарында [[3M]], [[Andersen Corporation]] және [[ConAgra Foods]] компанияларына тиесілі нысандар бар.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/discoverycenter/stp/owners.cfm |title=Stout Technology and Business Park Owners |publisher=Uwstout.edu |date=August 14, 2015 |access-date=September 19, 2015 |archive-date=September 12, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912002839/http://www.uwstout.edu/discoverycenter/stp/owners.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Спорт ==
[[Сурет:Uw stout athletics wmark.png|thumb|right|Висконсин университеті – Стауттың спорттық логотипі]]
[[Сурет:UW-Stout football field.jpg|thumb|right|Университеттің америкалық футбол матчтары өтетін Дон және Нона Уильямс стадионы]]
{{Толық мақала|Висконсин – Стаут Блю Девилз}}

Висконсин университеті – Стауттың спорттық командаларының талисманы — «Көк шайтандар» (Blue Devils),&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 20, 2011 |title=Blue Devil mascot introduced at Thursday's game |url=https://stoutbluedevils.com/news/2011/9/20/FB_0920115222.aspx |access-date=June 10, 2024 |website=University of Wisconsin-Stout Athletics |language=en}}&lt;/ref&gt; ал спорттық түстері — қою көк және ақ.

Университет [[Ұлттық студенттік спорт қауымдастығы]]ның III дивизионында (D-III) [[Висконсин колледжаралық спорт конференциясы]] (WIAC) аясында жарыстарға қатысады. Әйелдер гимнастика командасы Ұлттық колледжаралық гимнастика қауымдастығына (NCGA) мүше.

III дивизионның қатысушысы ретінде университеттің студент-спортшылары спорттық қаржылай көмексіз немесе шәкіртақысыз жарыстарға қатысады. Ерлер командалары бейсбол, баскетбол, кросс жүгіру, [[Висконсин–Стаут Блю Девилз америкалық футбол командасы|америкалық футбол]], гольф, шайбалы хоккей, футбол және жеңіл атлетикадан жарысады. Әйелдер командалары баскетбол, кросс жүгіру, гольф, гимнастика, лакросс, футбол, софтбол, теннис, жеңіл атлетика және волейболдан жарыстарға қатысады.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=University of Wisconsin-Stout Athletics - Official Athletics Website |url=https://stoutbluedevils.com/ |access-date=June 10, 2024 |website=University of Wisconsin-Stout Athletics |language=en}}&lt;/ref&gt;

Висконсин университеті – Стаут Висконсин университеттері жүйесінде университеттік [[киберспорт]] бағдарламасын енгізген алғашқы жоғары оқу орны болды.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 8, 2023 |title=UW-Stout to offer minor in esports coaching beginning in the fall |url=https://www.wisconsin.edu/all-in-wisconsin/story/uw-stout-to-offer-minor-in-esports-coaching-beginning-in-the-fall/ |access-date=June 10, 2024 |website=All In Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; «Көк шайтандар» командасы [[Ұлттық колледжаралық киберспорт қауымдастығы]]ның (NACE) мүшесі ретінде жарыстарға қатысады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>prx0zkv3mar7ps54d6ojjgli2w4niib</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692724</id>
      <parentid>3692722</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:11:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3692724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28892" sha1="snztm8keihzt6v1ih3h6gdnakpvw5th" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин политехникалық университеті – Стаут
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Stout Polytechnic
 |Бұрынғы атауы       = Стаут қол еңбегіне үйрету мектебі (1891–1908)&lt;br&gt;Стаут институты (1908–1955)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік колледжі (1955–1965)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік университеті (1965–1971)&lt;br&gt;Висконсин университеті – Стаут (1971–2026)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1891 жыл|1891]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = [[Кэтрин П. Фрэнк]]
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 7061 (2025 жылдың күзі)&lt;ref&gt;{{cite web |title=UW-Stout Enrollment |url=https://public.tableau.com/views/FactBookEnrollment_16807069506540/Story1?%3Aembed=y&amp;amp;%3AshowVizHome=no |publisher=University of Wisconsin–Stout}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 6227 (2025 жылдың күзі)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Меномони (Висконсин)|Меномони]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = ауылдық аймақ (ірі қала); 124 акр (шамамен 50 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwstout.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 44 |lat_min = 52 |lat_sec = 11
 |lon_dir = W |lon_deg = 91 |lon_min = 55 |lon_sec = 40
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин политехникалық университеті – Стаут'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-04 |title=University of Wisconsin-Stout Polytechnic amends name to reflect longstanding applied, career focus {{!}} University of Wisconsin - Stout |url=https://www.uwstout.edu/about-us/news-center/university-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-reflect-longstanding-applied-career-focus |access-date=2026-06-04 |website=www.uwstout.edu |language=en}}&lt;/ref&gt; ('''UW–Stout Polytechnic''', '''UW–Stout''' немесе '''Stout''')&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=McCarthy |first=Morgan |date=2026-06-04 |title=Looking Local: University of Wisconsin-Stout Polytechnic Amends Name to Reflect Longstanding Applied, Career Focus ⋆ 715Newsroom.com |url=https://715newsroom.com/2026/06/04/looking-local-university-of-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-to-reflect-longstanding-applied-career-focus/ |access-date=2026-06-04 |website=715Newsroom.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Меномони (Висконсин)|Меномони]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамындағы [[Политехникалық университет|политехникалық университет]] болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 10, 2024 |title=Regent Policy Document 1-1: Mission Statements |url=https://www.wisconsin.edu/regents/policies/mission-statements/ |access-date=September 10, 2024 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Университетте 6900-ден астам студент білім алады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 8, 2020 |title=Our Campuses |url=https://www.uwstout.edu/about-us/our-leadership/institutional-accreditation/fact-book |access-date=November 2, 2023 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу орны 1891 жылы құрылып, оның негізін қалаған ағаш өнеркәсібінің ірі кәсіпкері [[Джеймс Хафф Стаут]]тың құрметіне аталған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Висконсин политехникалық университеті – Стаут «өнеркәсіп, технология, үй шаруашылығы, қолданбалы өнер және адамдарға көмек көрсетуге бағытталған кәсіптер саласындағы кәсіби қызметпен байланысты» мамандандырылған білім беру бағдарламаларын ұсынады.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |title=What's in a Name? |publisher=Uwstout.edu |date=August 14, 2015 |access-date=September 19, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120413165352/http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |archive-date=April 13, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Университетте бакалавриаттың 50-ден астам мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 22 бағыты бар. Олардың қатарына жоғары деңгейдегі екі бағдарлама мен докторлық бағдарлама кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Graduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 19, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151019134052/https://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Undergraduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 25, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151025113348/http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
1891 жылы [[Висконсин штатының сенаты]]нда Меномони қаласының атынан өкілдік еткен ағаш өнеркәсібінің магнаты [[Джеймс Хафф Стаут]] «Стаут қол еңбегіне үйрету мектебін» құрды. Бұл оның Меномониде негізін қалаған бірнеше білім беру мекемесінің алғашқысы болды. Қол еңбегіне үйрету қозғалысы қазіргі [[кәсіптік білім беру]] жүйесінің қалыптасуына ықпал еткен білім беру философиясы болды. АҚШ-та бұл философия 1870 жылдары қалыптасып, бастапқыда инженерлерді даярлау үшін қолданылды, кейіннен жалпы білім беру жүйесіне енгізілді. Қол еңбегіне үйрету классикалық гуманитарлық білім беруді қолдағанымен, теориядан гөрі практикалық қолдануға, атап айтқанда, тәжірибелік пайымдауға, қабылдау қабілеті мен көру дәлдігіне және қол икемділігіне басымдық берді. Оның мақсаты белгілі бір кәсіпті үйрету емес, дәстүрлі білім беру үлгісін жетілдіру болды. Студенттер жаратылыстану ғылымдарын, математиканы, тілдерді, әдебиет пен тарихты оқумен қатар, техникалық сызуды, механиканы, ағаш және металл өңдеуді меңгерді. АҚШ-тағы азаматтық соғыстан кейін өнеркәсіп пен саясат жетекшілері қолданыстағы шәкірттік бағдарламаларды толықтыру мақсатында қол еңбегіне үйрету философиясын оқу бағдарламаларына енгізу арқылы мемлекеттік білім беру жүйесін дамытуға бет бұрды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www3.nd.edu/~rbarger/www7/manualtr.html |title=Manual Training Movement |publisher=nd.edu |access-date=September 19, 2015}}&lt;/ref&gt;

[[Сурет:2009-0620-Menomonie-Bowman.jpg|thumb|left|180px|Кампустағы ең көне ғимарат — Боумен-холл 1897 жылы ашылды]]
Стаутқа [[Өнер және қолөнер қозғалысы]] ықпал етті. Бұл қозғалыстың философиялық қағидалары оның білім беру туралы көзқарасының қалыптасуына әсер етті. Атап айтқанда, ол қолөнершінің өз еңбегінен алатын жеке қанағаттануының арқасында шеберлік пен шығармашылыққа негізделген қол еңбегі анағұрлым ойластырылған әрі шығармашылық сипаттағы тұтыну тауарларын жасауға мүмкіндік береді деп есептеді. Өнер және қолөнер қозғалысының америкалық түсіндірмесі қазіргі өнеркәсіпке қарсы болған жоқ. Керісінше, ол шығармашылық пен зияткерлік дамуды білім беру үлгісінің қажетті құрамдас бөліктері ретінде қарастырды. Соның нәтижесінде мектепте сурет салу, зергерлік бұйымдар жасау, кесте тігу және фотография бойынша сабақтар өткізіле бастады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wi101.wisc.edu/2016/03/09/stout_institute/ |title=The Stout Institute and Educational Innovation |author=Bryan, James E. |website=Wisconsin101.org |date=March 9, 2016 |access-date=January 31, 2019 |archive-date=February 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190201013333/https://wi101.wisc.edu/2016/03/09/stout_institute/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wi101.wisc.edu/2016/03/07/the-arts-crafts-movement/ |title=The Arts &amp; Crafts Movement |author=Bryan, James E. |website=Wisconsin101.org |date=March 7, 2016 |access-date=January 31, 2019 |archive-date=February 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190201065433/https://wi101.wisc.edu/2016/03/07/the-arts-crafts-movement/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Стаут қол еңбегіне үйрету мектебінен бөлек, Джеймс Хафф Стаут балабақша сыныптарын (1894), балабақша мамандарын даярлау мектебін (1899), дене шынықтыру мектебін (1901), қол еңбегіне үйрету мұғалімдері мен үй шаруашылығы ғылымы мұғалімдерін даярлайтын мектептерді (1903), сондай-ақ үй шаруашылығын жүргізу мектебін (1907) құрды.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;/&gt;

1908 жылы басқаруды жеңілдету және жүйелеу мақсатында Стаут өзінің әртүрлі білім беру мекемелерін «Стаут институтына» біріктірді. 1911 жылы Стаут қайтыс болғаннан кейін институт Висконсин штатына сатылды.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;/&gt; Оқу орнын 1955 жылға дейін жеке қамқоршылар кеңесі басқарды. Сол жылы ол «Стаут мемлекеттік колледжі» деген атаумен Висконсин мемлекеттік колледждері жүйесінің құрамына кірді. 1965 жылы барлық мемлекеттік колледждерге университет мәртебесі беріліп, Стаут мемлекеттік колледжі «Стаут мемлекеттік университеті» болып өзгертілді. 1971 жылы бұрынғы Висконсин университеті мен Висконсин мемлекеттік университеттері біріктірілгеннен кейін оқу орны «Висконсин университеті – Стаут» атауымен [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кірді.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;/&gt; 2007 жылғы наурызда Висконсин университеттері жүйесінің регенттер кеңесі оқу орнына «Висконсиннің политехникалық университеті» мәртебесін берді. 2026 жылы Висконсин университеттері жүйесінің регенттер кеңесі университеттің атауын «Висконсин университеті – Стаут» атауынан «Висконсин университеті – Стаут политехникалық университеті» деп өзгертуге дауыс берді.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-04 |title=Universities of Wisconsin Board of Regents approves University of Wisconsin–Stout Polytechnic as new name for Menomonie campus |url=https://www.wisconsin.edu/news/archive/universities-of-wisconsin-board-of-regents-approves-university-of-wisconsin-stout-polytechnic-as-new-name-for-menomonie-campus/ |access-date=2026-06-04 |website=News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Кампус ==
[[Сурет:UW-Stout-2.jpg|thumb|Висконсин университеті – Стаут кампусы]]
Висконсин университеті – Стаут политехникалық университеті екі бөліктен тұрады: негізгі және солтүстік кампустар. Негізгі кампуста оқу аудиторияларының басым бөлігі, тоғыз жатақхананың бесеуі және үш тамақтану орны орналасқан. Ал солтүстік кампуста қалған төрт жатақхана, бір асхана және студенттерге медициналық қызмет көрсететін мекемелер бар. Кампустың аумағы 124 акрды (шамамен 50 га) құрайды. Онда 25 ірі оқу және әкімшілік ғимарат, 9 жатақхана және 245 зертхана орналасқан.

Кампуста 3000-нан астам студент тұрады. Бірінші және екінші курс студенттері алғашқы екі оқу жылында кампуста тұруға міндетті. Тұрғын үйлерге дәстүрлі жатақханалар мен бірнеше бөлмеден тұратын заманауи тұрғын блоктар кіреді. Барлығы тоғыз жатақхана бар.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 27, 2017 |title=Residence Halls |url=https://www.uwstout.edu/life-stout/housing/residence-halls |access-date=November 3, 2022 |website=University of Wisconsin - Stout |language=en}}&lt;/ref&gt; Олардың барлығы ерлер мен әйелдерге ортақ.

Стаут студенттер қауымдастығы — Висконсин университеті – Стауттың барлық студенттерінің мүдделерін білдіретін [[студенттік өзін-өзі басқару]] ұйымы.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Stout Student Association {{!}} Elevating Student Voices |url=https://connect.uwstout.edu/ssa/home/ |access-date=August 11, 2022 |website=connect.uwstout.edu}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық қызметі ==
Висконсин университеті – Стаут политехникалық университеті бакалавриат деңгейінде 50-ден астам негізгі мамандану бағытын, 70 қосымша мамандану бағытын және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 22 бағдарламасын ұсынады.&lt;ref name=&quot;Academic Minors at UW-Stout&quot;&gt;{{Cite web|title = Academic Minors at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/minors/index.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 18, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151018143511/http://www.uwstout.edu/programs/minors/index.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; Жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру мектебі университеттегі осы деңгейдегі білім беру бағдарламаларын қадағалайды. Висконсин университеті – Стаут политехникалық университеті ең жоғары академиялық дәрежеге жеткізетін үш бағдарламаны ұсынады: дизайн саласындағы [[Бейнелеу өнері магистрі]] (M.F.A.), мектеп психологиясы мен кәсіптік-техникалық білім беру салаларындағы [[Білім беру саласының маманы]] дәрежесі және кәсіптік-техникалық білім беру саласындағы [[Педагогика докторы]] (Ed.D.) дәрежесі.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm |title=Graduate Degree Programs at UW-Stout |publisher=Uwstout.edu |date=August 14, 2015 |access-date=September 19, 2015 |archive-date=September 11, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230949/https://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Стаут политехникалық университеті екі колледжден тұрады: Өнер және адам туралы ғылымдар колледжі, оның құрамына Өнер және дизайн мектебі мен Білім беру мектебі кіреді; сондай-ақ Ғылым, технология, инженерия, математика және менеджмент колледжі, оның құрамына Роберт Ф. Червенка атындағы инженерия мектебі мен Менеджмент мектебі кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=July 13, 2017 |title=Colleges &amp; Schools |url=https://www.uwstout.edu/academics/colleges-schools |access-date=June 10, 2024 |website=University of Wisconsin - Stout |language=en}}&lt;/ref&gt;

Жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру мектебі университеттегі осы деңгейдегі білім беру бағдарламаларын қадағалайды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.uwstout.edu/academics/colleges-schools |title=Colleges &amp; Schools |date=July 13, 2017 |publisher=University of Wisconsin-Stout}}&lt;/ref&gt;

Ағылшын тілі екінші тіл ретінде оқытылатын институт ағылшын тілі ана тілі болып саналмайтын адамдарға жыл бойы ағылшын тілдік ортасына толықтай енуге негізделген курстар ұсынады.

=== Зерттеулер ===
2007 жылдың көктемінде Висконсин университеттері жүйесінің регенттер кеңесі оқу орнына Висконсиннің [[Технологиялық институт (АҚШ)#Политехникалық университеттер|политехникалық университеті]] мәртебесін берді. Осылайша, ол Миннесота мен Висконсин штаттарындағы алғашқы әрі жалғыз политехникалық университетке айналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/rs/upload/SQ_2011_NEW_3-30-11.pdf |title=StoutQuest : The Journal of Research at University of Wisconsin-Stout |date=2010 |publisher=Uwstout.edu |access-date=September 19, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121031125515/http://www.uwstout.edu/rs/upload/SQ_2011_NEW_3-30-11.pdf |archive-date=October 31, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2013 жылы [[Массачусетс технологиялық институты]]ның өкілдері Висконсин университеті – Стаут политехникалық университетінің кампусында [[Фаблаб|цифрлық өндіріс зертханасын]] ашуға көмектесті. Бұл Висконсин штатындағы осындай зертханасы бар жалғыз университет болды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/news/UW-Stout-News-Story.cfm?formID=2198&amp;pageID=176906 |title=UW-Stout News Story |publisher=Uwstout.edu |access-date=September 19, 2015 |archive-date=October 19, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151019134052/http://www.uwstout.edu/news/UW-Stout-News-Story.cfm?formID=2198&amp;pageID=176906 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Зерттеу орталықтарына мыналар кіреді:&lt;ref&gt;{{cite web |date=August 14, 2015 |title=Research Centers and Programs |url=https://www.uwstout.edu/about-us/our-leadership/provosts-office/uw-stout-centers |access-date=September 19, 2015 |publisher=Uwstout.edu}}&lt;/ref&gt;
* Қолданбалы зерттеулер орталығы
* Архивтер және аймақтық зерттеулер орталығы
* Көмекші технологиялар және бағалау орталығы
* Қолданбалы этика орталығы
* Инновациялар және даму орталығы
* Лимнологиялық зерттеулер және қалпына келтіру орталығы
* Тамақтану бойынша білім беру орталығы
* Тұрақты қауымдастықтар орталығы
* Балалар мен отбасыларды зерттеу орталығы
* Киберқауіпсіздікті зерттеу және ақпараттық-ағарту орталығы
* Кәсіптік-техникалық білім беру саласындағы озық тәжірибені дамыту орталығы
* Цифрлық өндіріс зертханасы
* Өндірісті қолдау орталығы
* Менард атындағы институттар мен инновацияларды зерттеу орталығы
* Накатани атындағы оқыту және білім алу орталығы
* Адамдар, үдерістер және мәдениет
* Стаут кәсіптік оңалту институты
* Вайднер атындағы тұрғын үй мүлкін басқару орталығы

=== Стаут технологиялар және зерттеулер паркі ===
Негізгі кампустың дәл шығысында Стаут технологиялар және зерттеулер паркі орналасқан. Оның аумағында ғылыми зерттеулерге, жоғары технологияларға, инженерияға, өнімдерді әзірлеуге және олардың прототиптерін жасауға, өнімдерді сынауға, эксперименттік және коммерциялық сынақтарға, сондай-ақ жеңіл өнеркәсіп өндірісіне арналған нысандар мен зертханалар орналасқан. STBP аумағында орналасқан кәсіпкерлік және өнеркәсіп ұйымдарының қатарында [[3M]], [[Andersen Corporation]] және [[ConAgra Foods]] компанияларына тиесілі нысандар бар.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/discoverycenter/stp/owners.cfm |title=Stout Technology and Business Park Owners |publisher=Uwstout.edu |date=August 14, 2015 |access-date=September 19, 2015 |archive-date=September 12, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912002839/http://www.uwstout.edu/discoverycenter/stp/owners.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Спорт ==
[[Сурет:Uw stout athletics wmark.png|thumb|right|Висконсин университеті – Стауттың спорттық логотипі]]
[[Сурет:UW-Stout football field.jpg|thumb|right|Университеттің америкалық футбол матчтары өтетін Дон және Нона Уильямс стадионы]]
{{Толық мақала|Висконсин – Стаут Блю Девилз}}

Висконсин университеті – Стауттың спорттық командаларының талисманы — «Көк шайтандар» (Blue Devils),&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 20, 2011 |title=Blue Devil mascot introduced at Thursday's game |url=https://stoutbluedevils.com/news/2011/9/20/FB_0920115222.aspx |access-date=June 10, 2024 |website=University of Wisconsin-Stout Athletics |language=en}}&lt;/ref&gt; ал спорттық түстері — қою көк және ақ.

Университет [[Ұлттық студенттік спорт қауымдастығы]]ның III дивизионында (D-III) [[Висконсин колледжаралық спорт конференциясы]] (WIAC) аясында жарыстарға қатысады. Әйелдер гимнастика командасы Ұлттық колледжаралық гимнастика қауымдастығына (NCGA) мүше.

III дивизионның қатысушысы ретінде университеттің студент-спортшылары спорттық қаржылай көмексіз немесе шәкіртақысыз жарыстарға қатысады. Ерлер командалары бейсбол, баскетбол, кросс жүгіру, [[Висконсин–Стаут Блю Девилз америкалық футбол командасы|америкалық футбол]], гольф, шайбалы хоккей, футбол және жеңіл атлетикадан жарысады. Әйелдер командалары баскетбол, кросс жүгіру, гольф, гимнастика, лакросс, футбол, софтбол, теннис, жеңіл атлетика және волейболдан жарыстарға қатысады.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=University of Wisconsin-Stout Athletics - Official Athletics Website |url=https://stoutbluedevils.com/ |access-date=June 10, 2024 |website=University of Wisconsin-Stout Athletics |language=en}}&lt;/ref&gt;

Висконсин университеті – Стаут Висконсин университеттері жүйесінде университеттік [[киберспорт]] бағдарламасын енгізген алғашқы жоғары оқу орны болды.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 8, 2023 |title=UW-Stout to offer minor in esports coaching beginning in the fall |url=https://www.wisconsin.edu/all-in-wisconsin/story/uw-stout-to-offer-minor-in-esports-coaching-beginning-in-the-fall/ |access-date=June 10, 2024 |website=All In Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; «Көк шайтандар» командасы [[Ұлттық колледжаралық киберспорт қауымдастығы]]ның (NACE) мүшесі ретінде жарыстарға қатысады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Commons category}}
* [https://www.uwstout.edu/ Ресми сайты]
* [https://stoutbluedevils.com/ Спорттық командалардың сайты]</text>
      <sha1>snztm8keihzt6v1ih3h6gdnakpvw5th</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692725</id>
      <parentid>3692724</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:13:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сыртқы сілтемелер */</comment>
      <origin>3692725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29992" sha1="f61cq8ftkqg7m7f5mkyi885ej54qzsh" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Висконсин политехникалық университеті – Стаут
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Stout Polytechnic
 |Бұрынғы атауы       = Стаут қол еңбегіне үйрету мектебі (1891–1908)&lt;br&gt;Стаут институты (1908–1955)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік колледжі (1955–1965)&lt;br&gt;Стаут мемлекеттік университеті (1965–1971)&lt;br&gt;Висконсин университеті – Стаут (1971–2026)
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1891 жыл|1891]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = Канцлер
 |Басшысы             = [[Кэтрин П. Фрэнк]]
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 7061 (2025 жылдың күзі)&lt;ref&gt;{{cite web |title=UW-Stout Enrollment |url=https://public.tableau.com/views/FactBookEnrollment_16807069506540/Story1?%3Aembed=y&amp;amp;%3AshowVizHome=no |publisher=University of Wisconsin–Stout}}&lt;/ref&gt;
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 6227 (2025 жылдың күзі)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Меномони (Висконсин)|Меномони]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = ауылдық аймақ (ірі қала); 124 акр (шамамен 50 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwstout.edu/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 44 |lat_min = 52 |lat_sec = 11
 |lon_dir = W |lon_deg = 91 |lon_min = 55 |lon_sec = 40
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Висконсин политехникалық университеті – Стаут'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-04 |title=University of Wisconsin-Stout Polytechnic amends name to reflect longstanding applied, career focus {{!}} University of Wisconsin - Stout |url=https://www.uwstout.edu/about-us/news-center/university-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-reflect-longstanding-applied-career-focus |access-date=2026-06-04 |website=www.uwstout.edu |language=en}}&lt;/ref&gt; ('''UW–Stout Polytechnic''', '''UW–Stout''' немесе '''Stout''')&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=McCarthy |first=Morgan |date=2026-06-04 |title=Looking Local: University of Wisconsin-Stout Polytechnic Amends Name to Reflect Longstanding Applied, Career Focus ⋆ 715Newsroom.com |url=https://715newsroom.com/2026/06/04/looking-local-university-of-wisconsin-stout-polytechnic-amends-name-to-reflect-longstanding-applied-career-focus/ |access-date=2026-06-04 |website=715Newsroom.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; — АҚШ-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Меномони (Висконсин)|Меномони]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет]]. Ол [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамындағы [[Политехникалық университет|политехникалық университет]] болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 10, 2024 |title=Regent Policy Document 1-1: Mission Statements |url=https://www.wisconsin.edu/regents/policies/mission-statements/ |access-date=September 10, 2024 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Университетте 6900-ден астам студент білім алады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 8, 2020 |title=Our Campuses |url=https://www.uwstout.edu/about-us/our-leadership/institutional-accreditation/fact-book |access-date=November 2, 2023 |website=Universities of Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу орны 1891 жылы құрылып, оның негізін қалаған ағаш өнеркәсібінің ірі кәсіпкері [[Джеймс Хафф Стаут]]тың құрметіне аталған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Висконсин политехникалық университеті – Стаут «өнеркәсіп, технология, үй шаруашылығы, қолданбалы өнер және адамдарға көмек көрсетуге бағытталған кәсіптер саласындағы кәсіби қызметпен байланысты» мамандандырылған білім беру бағдарламаларын ұсынады.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |title=What's in a Name? |publisher=Uwstout.edu |date=August 14, 2015 |access-date=September 19, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120413165352/http://www.uwstout.edu/about/history/names.cfm |archive-date=April 13, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Университетте бакалавриаттың 50-ден астам мамандығы және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 22 бағыты бар. Олардың қатарына жоғары деңгейдегі екі бағдарлама мен докторлық бағдарлама кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Graduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 19, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151019134052/https://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Undergraduate Degree Programs at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 25, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151025113348/http://www.uwstout.edu/programs/ugrad.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
1891 жылы [[Висконсин штатының сенаты]]нда Меномони қаласының атынан өкілдік еткен ағаш өнеркәсібінің магнаты [[Джеймс Хафф Стаут]] «Стаут қол еңбегіне үйрету мектебін» құрды. Бұл оның Меномониде негізін қалаған бірнеше білім беру мекемесінің алғашқысы болды. Қол еңбегіне үйрету қозғалысы қазіргі [[кәсіптік білім беру]] жүйесінің қалыптасуына ықпал еткен білім беру философиясы болды. АҚШ-та бұл философия 1870 жылдары қалыптасып, бастапқыда инженерлерді даярлау үшін қолданылды, кейіннен жалпы білім беру жүйесіне енгізілді. Қол еңбегіне үйрету классикалық гуманитарлық білім беруді қолдағанымен, теориядан гөрі практикалық қолдануға, атап айтқанда, тәжірибелік пайымдауға, қабылдау қабілеті мен көру дәлдігіне және қол икемділігіне басымдық берді. Оның мақсаты белгілі бір кәсіпті үйрету емес, дәстүрлі білім беру үлгісін жетілдіру болды. Студенттер жаратылыстану ғылымдарын, математиканы, тілдерді, әдебиет пен тарихты оқумен қатар, техникалық сызуды, механиканы, ағаш және металл өңдеуді меңгерді. АҚШ-тағы азаматтық соғыстан кейін өнеркәсіп пен саясат жетекшілері қолданыстағы шәкірттік бағдарламаларды толықтыру мақсатында қол еңбегіне үйрету философиясын оқу бағдарламаларына енгізу арқылы мемлекеттік білім беру жүйесін дамытуға бет бұрды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www3.nd.edu/~rbarger/www7/manualtr.html |title=Manual Training Movement |publisher=nd.edu |access-date=September 19, 2015}}&lt;/ref&gt;

[[Сурет:2009-0620-Menomonie-Bowman.jpg|thumb|left|180px|Кампустағы ең көне ғимарат — Боумен-холл 1897 жылы ашылды]]
Стаутқа [[Өнер және қолөнер қозғалысы]] ықпал етті. Бұл қозғалыстың философиялық қағидалары оның білім беру туралы көзқарасының қалыптасуына әсер етті. Атап айтқанда, ол қолөнершінің өз еңбегінен алатын жеке қанағаттануының арқасында шеберлік пен шығармашылыққа негізделген қол еңбегі анағұрлым ойластырылған әрі шығармашылық сипаттағы тұтыну тауарларын жасауға мүмкіндік береді деп есептеді. Өнер және қолөнер қозғалысының америкалық түсіндірмесі қазіргі өнеркәсіпке қарсы болған жоқ. Керісінше, ол шығармашылық пен зияткерлік дамуды білім беру үлгісінің қажетті құрамдас бөліктері ретінде қарастырды. Соның нәтижесінде мектепте сурет салу, зергерлік бұйымдар жасау, кесте тігу және фотография бойынша сабақтар өткізіле бастады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wi101.wisc.edu/2016/03/09/stout_institute/ |title=The Stout Institute and Educational Innovation |author=Bryan, James E. |website=Wisconsin101.org |date=March 9, 2016 |access-date=January 31, 2019 |archive-date=February 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190201013333/https://wi101.wisc.edu/2016/03/09/stout_institute/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wi101.wisc.edu/2016/03/07/the-arts-crafts-movement/ |title=The Arts &amp; Crafts Movement |author=Bryan, James E. |website=Wisconsin101.org |date=March 7, 2016 |access-date=January 31, 2019 |archive-date=February 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190201065433/https://wi101.wisc.edu/2016/03/07/the-arts-crafts-movement/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Стаут қол еңбегіне үйрету мектебінен бөлек, Джеймс Хафф Стаут балабақша сыныптарын (1894), балабақша мамандарын даярлау мектебін (1899), дене шынықтыру мектебін (1901), қол еңбегіне үйрету мұғалімдері мен үй шаруашылығы ғылымы мұғалімдерін даярлайтын мектептерді (1903), сондай-ақ үй шаруашылығын жүргізу мектебін (1907) құрды.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;/&gt;

1908 жылы басқаруды жеңілдету және жүйелеу мақсатында Стаут өзінің әртүрлі білім беру мекемелерін «Стаут институтына» біріктірді. 1911 жылы Стаут қайтыс болғаннан кейін институт Висконсин штатына сатылды.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;/&gt; Оқу орнын 1955 жылға дейін жеке қамқоршылар кеңесі басқарды. Сол жылы ол «Стаут мемлекеттік колледжі» деген атаумен Висконсин мемлекеттік колледждері жүйесінің құрамына кірді. 1965 жылы барлық мемлекеттік колледждерге университет мәртебесі беріліп, Стаут мемлекеттік колледжі «Стаут мемлекеттік университеті» болып өзгертілді. 1971 жылы бұрынғы Висконсин университеті мен Висконсин мемлекеттік университеттері біріктірілгеннен кейін оқу орны «Висконсин университеті – Стаут» атауымен [[Висконсин университеттері жүйесі]]нің құрамына кірді.&lt;ref name=&quot;uniname&quot;/&gt; 2007 жылғы наурызда Висконсин университеттері жүйесінің регенттер кеңесі оқу орнына «Висконсиннің политехникалық университеті» мәртебесін берді. 2026 жылы Висконсин университеттері жүйесінің регенттер кеңесі университеттің атауын «Висконсин университеті – Стаут» атауынан «Висконсин университеті – Стаут политехникалық университеті» деп өзгертуге дауыс берді.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-04 |title=Universities of Wisconsin Board of Regents approves University of Wisconsin–Stout Polytechnic as new name for Menomonie campus |url=https://www.wisconsin.edu/news/archive/universities-of-wisconsin-board-of-regents-approves-university-of-wisconsin-stout-polytechnic-as-new-name-for-menomonie-campus/ |access-date=2026-06-04 |website=News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Кампус ==
[[Сурет:UW-Stout-2.jpg|thumb|Висконсин университеті – Стаут кампусы]]
Висконсин университеті – Стаут политехникалық университеті екі бөліктен тұрады: негізгі және солтүстік кампустар. Негізгі кампуста оқу аудиторияларының басым бөлігі, тоғыз жатақхананың бесеуі және үш тамақтану орны орналасқан. Ал солтүстік кампуста қалған төрт жатақхана, бір асхана және студенттерге медициналық қызмет көрсететін мекемелер бар. Кампустың аумағы 124 акрды (шамамен 50 га) құрайды. Онда 25 ірі оқу және әкімшілік ғимарат, 9 жатақхана және 245 зертхана орналасқан.

Кампуста 3000-нан астам студент тұрады. Бірінші және екінші курс студенттері алғашқы екі оқу жылында кампуста тұруға міндетті. Тұрғын үйлерге дәстүрлі жатақханалар мен бірнеше бөлмеден тұратын заманауи тұрғын блоктар кіреді. Барлығы тоғыз жатақхана бар.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 27, 2017 |title=Residence Halls |url=https://www.uwstout.edu/life-stout/housing/residence-halls |access-date=November 3, 2022 |website=University of Wisconsin - Stout |language=en}}&lt;/ref&gt; Олардың барлығы ерлер мен әйелдерге ортақ.

Стаут студенттер қауымдастығы — Висконсин университеті – Стауттың барлық студенттерінің мүдделерін білдіретін [[студенттік өзін-өзі басқару]] ұйымы.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Stout Student Association {{!}} Elevating Student Voices |url=https://connect.uwstout.edu/ssa/home/ |access-date=August 11, 2022 |website=connect.uwstout.edu}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық қызметі ==
Висконсин университеті – Стаут политехникалық университеті бакалавриат деңгейінде 50-ден астам негізгі мамандану бағытын, 70 қосымша мамандану бағытын және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 22 бағдарламасын ұсынады.&lt;ref name=&quot;Academic Minors at UW-Stout&quot;&gt;{{Cite web|title = Academic Minors at UW-Stout|url = http://www.uwstout.edu/programs/minors/index.cfm|website =uwstout.edu|access-date = October 20, 2015|archive-date = October 18, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151018143511/http://www.uwstout.edu/programs/minors/index.cfm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; Жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру мектебі университеттегі осы деңгейдегі білім беру бағдарламаларын қадағалайды. Висконсин университеті – Стаут политехникалық университеті ең жоғары академиялық дәрежеге жеткізетін үш бағдарламаны ұсынады: дизайн саласындағы [[Бейнелеу өнері магистрі]] (M.F.A.), мектеп психологиясы мен кәсіптік-техникалық білім беру салаларындағы [[Білім беру саласының маманы]] дәрежесі және кәсіптік-техникалық білім беру саласындағы [[Педагогика докторы]] (Ed.D.) дәрежесі.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm |title=Graduate Degree Programs at UW-Stout |publisher=Uwstout.edu |date=August 14, 2015 |access-date=September 19, 2015 |archive-date=September 11, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230949/https://www.uwstout.edu/programs/grad.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Стаут политехникалық университеті екі колледжден тұрады: Өнер және адам туралы ғылымдар колледжі, оның құрамына Өнер және дизайн мектебі мен Білім беру мектебі кіреді; сондай-ақ Ғылым, технология, инженерия, математика және менеджмент колледжі, оның құрамына Роберт Ф. Червенка атындағы инженерия мектебі мен Менеджмент мектебі кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=July 13, 2017 |title=Colleges &amp; Schools |url=https://www.uwstout.edu/academics/colleges-schools |access-date=June 10, 2024 |website=University of Wisconsin - Stout |language=en}}&lt;/ref&gt;

Жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру мектебі университеттегі осы деңгейдегі білім беру бағдарламаларын қадағалайды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.uwstout.edu/academics/colleges-schools |title=Colleges &amp; Schools |date=July 13, 2017 |publisher=University of Wisconsin-Stout}}&lt;/ref&gt;

Ағылшын тілі екінші тіл ретінде оқытылатын институт ағылшын тілі ана тілі болып саналмайтын адамдарға жыл бойы ағылшын тілдік ортасына толықтай енуге негізделген курстар ұсынады.

=== Зерттеулер ===
2007 жылдың көктемінде Висконсин университеттері жүйесінің регенттер кеңесі оқу орнына Висконсиннің [[Технологиялық институт (АҚШ)#Политехникалық университеттер|политехникалық университеті]] мәртебесін берді. Осылайша, ол Миннесота мен Висконсин штаттарындағы алғашқы әрі жалғыз политехникалық университетке айналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/rs/upload/SQ_2011_NEW_3-30-11.pdf |title=StoutQuest : The Journal of Research at University of Wisconsin-Stout |date=2010 |publisher=Uwstout.edu |access-date=September 19, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121031125515/http://www.uwstout.edu/rs/upload/SQ_2011_NEW_3-30-11.pdf |archive-date=October 31, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2013 жылы [[Массачусетс технологиялық институты]]ның өкілдері Висконсин университеті – Стаут политехникалық университетінің кампусында [[Фаблаб|цифрлық өндіріс зертханасын]] ашуға көмектесті. Бұл Висконсин штатындағы осындай зертханасы бар жалғыз университет болды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/news/UW-Stout-News-Story.cfm?formID=2198&amp;pageID=176906 |title=UW-Stout News Story |publisher=Uwstout.edu |access-date=September 19, 2015 |archive-date=October 19, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151019134052/http://www.uwstout.edu/news/UW-Stout-News-Story.cfm?formID=2198&amp;pageID=176906 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Зерттеу орталықтарына мыналар кіреді:&lt;ref&gt;{{cite web |date=August 14, 2015 |title=Research Centers and Programs |url=https://www.uwstout.edu/about-us/our-leadership/provosts-office/uw-stout-centers |access-date=September 19, 2015 |publisher=Uwstout.edu}}&lt;/ref&gt;
* Қолданбалы зерттеулер орталығы
* Архивтер және аймақтық зерттеулер орталығы
* Көмекші технологиялар және бағалау орталығы
* Қолданбалы этика орталығы
* Инновациялар және даму орталығы
* Лимнологиялық зерттеулер және қалпына келтіру орталығы
* Тамақтану бойынша білім беру орталығы
* Тұрақты қауымдастықтар орталығы
* Балалар мен отбасыларды зерттеу орталығы
* Киберқауіпсіздікті зерттеу және ақпараттық-ағарту орталығы
* Кәсіптік-техникалық білім беру саласындағы озық тәжірибені дамыту орталығы
* Цифрлық өндіріс зертханасы
* Өндірісті қолдау орталығы
* Менард атындағы институттар мен инновацияларды зерттеу орталығы
* Накатани атындағы оқыту және білім алу орталығы
* Адамдар, үдерістер және мәдениет
* Стаут кәсіптік оңалту институты
* Вайднер атындағы тұрғын үй мүлкін басқару орталығы

=== Стаут технологиялар және зерттеулер паркі ===
Негізгі кампустың дәл шығысында Стаут технологиялар және зерттеулер паркі орналасқан. Оның аумағында ғылыми зерттеулерге, жоғары технологияларға, инженерияға, өнімдерді әзірлеуге және олардың прототиптерін жасауға, өнімдерді сынауға, эксперименттік және коммерциялық сынақтарға, сондай-ақ жеңіл өнеркәсіп өндірісіне арналған нысандар мен зертханалар орналасқан. STBP аумағында орналасқан кәсіпкерлік және өнеркәсіп ұйымдарының қатарында [[3M]], [[Andersen Corporation]] және [[ConAgra Foods]] компанияларына тиесілі нысандар бар.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.uwstout.edu/discoverycenter/stp/owners.cfm |title=Stout Technology and Business Park Owners |publisher=Uwstout.edu |date=August 14, 2015 |access-date=September 19, 2015 |archive-date=September 12, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912002839/http://www.uwstout.edu/discoverycenter/stp/owners.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Спорт ==
[[Сурет:Uw stout athletics wmark.png|thumb|right|Висконсин университеті – Стауттың спорттық логотипі]]
[[Сурет:UW-Stout football field.jpg|thumb|right|Университеттің америкалық футбол матчтары өтетін Дон және Нона Уильямс стадионы]]
{{Толық мақала|Висконсин – Стаут Блю Девилз}}

Висконсин университеті – Стауттың спорттық командаларының талисманы — «Көк шайтандар» (Blue Devils),&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 20, 2011 |title=Blue Devil mascot introduced at Thursday's game |url=https://stoutbluedevils.com/news/2011/9/20/FB_0920115222.aspx |access-date=June 10, 2024 |website=University of Wisconsin-Stout Athletics |language=en}}&lt;/ref&gt; ал спорттық түстері — қою көк және ақ.

Университет [[Ұлттық студенттік спорт қауымдастығы]]ның III дивизионында (D-III) [[Висконсин колледжаралық спорт конференциясы]] (WIAC) аясында жарыстарға қатысады. Әйелдер гимнастика командасы Ұлттық колледжаралық гимнастика қауымдастығына (NCGA) мүше.

III дивизионның қатысушысы ретінде университеттің студент-спортшылары спорттық қаржылай көмексіз немесе шәкіртақысыз жарыстарға қатысады. Ерлер командалары бейсбол, баскетбол, кросс жүгіру, [[Висконсин–Стаут Блю Девилз америкалық футбол командасы|америкалық футбол]], гольф, шайбалы хоккей, футбол және жеңіл атлетикадан жарысады. Әйелдер командалары баскетбол, кросс жүгіру, гольф, гимнастика, лакросс, футбол, софтбол, теннис, жеңіл атлетика және волейболдан жарыстарға қатысады.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=University of Wisconsin-Stout Athletics - Official Athletics Website |url=https://stoutbluedevils.com/ |access-date=June 10, 2024 |website=University of Wisconsin-Stout Athletics |language=en}}&lt;/ref&gt;

Висконсин университеті – Стаут Висконсин университеттері жүйесінде университеттік [[киберспорт]] бағдарламасын енгізген алғашқы жоғары оқу орны болды.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 8, 2023 |title=UW-Stout to offer minor in esports coaching beginning in the fall |url=https://www.wisconsin.edu/all-in-wisconsin/story/uw-stout-to-offer-minor-in-esports-coaching-beginning-in-the-fall/ |access-date=June 10, 2024 |website=All In Wisconsin |language=en-US}}&lt;/ref&gt; «Көк шайтандар» командасы [[Ұлттық колледжаралық киберспорт қауымдастығы]]ның (NACE) мүшесі ретінде жарыстарға қатысады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Commons category}}
* [https://www.uwstout.edu/ Ресми сайты]
* [https://stoutbluedevils.com/ Спорттық командалардың сайты]

[[Санат:Висконсин университеті – Стаут| ]]
[[Санат:Висконсин штатындағы мемлекеттік университеттер мен колледждер]]
[[Санат:Висконсин университеттері жүйесінің кампустары]]
[[Санат:1891 жылы құрылған университеттер мен колледждер]]
[[Санат:АҚШ-та 1891 жылы құрылған білім беру мекемелері]]
[[Санат:Висконсин штатының Данн округіндегі ғимараттар мен құрылыстар]]
[[Санат:Висконсин штатының Данн округіндегі білім беру]]
[[Санат:Висконсин штатының Данн округіндегі туристік көрнекіліктер]]
[[Санат:1891 жылы Висконсинде құрылғандар]]
[[Санат:Жоғары білім комиссиясы аккредиттеген университеттер мен колледждер]]</text>
      <sha1>f61cq8ftkqg7m7f5mkyi885ej54qzsh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қоян қашты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>790051</id>
    <revision>
      <id>3692689</id>
      <timestamp>2026-11-06T17:38:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Қоян қашты''' — көшпелі қазақ жасақтарының әскери өнердегі ең жиі қолданған, қарсыласты жаңылыстыруға және оны алдын ала дайындалған тұзаққа тартып әкетуге бағытталған '''жалған шегіну тактикасы'''. Далалық соғыс стратегиясында бұл әдіс қарсыластың шептері...</comment>
      <origin>3692689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7150" sha1="4wm0uw7qlchtuc50y7svs7cizw7aoav" xml:space="preserve">'''Қоян қашты''' — көшпелі қазақ жасақтарының әскери өнердегі ең жиі қолданған, қарсыласты жаңылыстыруға және оны алдын ала дайындалған тұзаққа тартып әкетуге бағытталған '''жалған шегіну тактикасы'''. Далалық соғыс стратегиясында бұл әдіс қарсыластың шептерін бұзып, оның күшін бытырату мақсатында қолданылатын ең қауіпті әрі күрделі айла-амалдардың ({{lang-fr|Ruse de guerre}}) бірі ретінде танылған.

== Тактиканың мәні мен жүзеге асырылуы ==
«Қоян қашты» тәсілі өте жоғары әскери тәртіпті, ат үстіндегі шеберлікті және уақытты дәл есептеуді талап еткен. Тактика негізгі үш кезеңнен тұрды:
* '''Жалған жеңіліс (Арандату):''' Қазақ жасақтарының шағын немесе алдыңғы шептегі тобы (барлаушылар немесе маңдайшеп сарбаздары) жауға бірінші болып лап қойып, ұрысқа араласады. Біраз уақыттан кейін олар «жеңіліп, қорыққан» кейіп танытып, ұрыс даласынан асығыс кейін шегіне (қаша) бастайды. Мақсаты — жау қолбасшыларын жеңіске сендіріп, олардың қырағылығын жою.
* '''Тұзаққа тарту (Қуғын):''' Шегінген қазақ сарбаздарын оңай олжа көрген қарсылас өздерінің бекінген шептерін тастап, ретсіз қуалай жөнеледі. Қазақ атты әскері шегіну барысында да ат үстінен артына қарай садақ ату (әйгілі «парфиялық соққы» әдісі) арқылы жаудың алдыңғы қатардағы күштерін шығынға ұшыратып отырған.
* '''Тұтқиылдан соққы (Қоршау):''' Жау әскері өз базасынан ұзап, қорғаныссыз ашық жерге немесе тау шатқалына, жыраға енген сәтте, оларды алдын ала тығылып тұрған негізгі қазақ қолдары (бұғын жасақтары) бүйірден және сырттан қоршап алып, біржолата жойып жібереді.

== Тарихи негіздері мен қолданылуы ==
Бұл тактиканың тамыры тым тереңде жатыр. Көшпелілердің, соның ішінде [[Сақтар|сақ]], [[Ғұндар|ғұн]] және [[Түрік қағанаты|түрік]] жасақтарының Еуропа мен Азия армияларын осы әдіспен талай рет тізе бүктіргені белгілі. Қазақ хандығы заманында дала ландшафтының (кең жазықтар, жыралар мен шоқылар) ерекшеліктерін пайдалану бұл тактиканың тиімділігін арттырды.&lt;ref&gt;Ахметжан Қ. С. Қазақтың дәстүрлі қару-жарағының этнографиясы. — Алматы: Алматыкітап, 2007. — 189 б.&lt;/ref&gt;

[[Қазақ-жоңғар соғыстары|Қазақ-жоңғар қақтығыстарында]] бұл әдіс жоңғарлардың мықты шеп құрып соғысатын шиті мылтықпен және артиллериямен қаруланған әскерін талқандау үшін таптырмас құрал болды. Абылай хан, Қабанбай, Бөгенбай мен Жанібек батырлар жаудың тұтас әскери колонналарын осы «қоян қашты» айласымен тау шатқалдарына тартып, жойып отырған.&lt;ref&gt;Қазақстан тарихы (көп томдық). Т. 3: Қазақ хандығы дәуірі. — Алматы: Атамұра, 2010. — 395 б.&lt;/ref&gt; Халық ауыз әдебиеті мен батырлар жырларында қазақ батырларының аз ғана қолмен қалың жауды соңынан ертіп, тұзаққа түсіргені туралы сюжеттер көптеп кездеседі.&lt;ref&gt;Радлов В. В. Образцы народной литературы тюркских племен. Т. 3. — СПб., 1870. — С. 162.&lt;/ref&gt;

Әскери тарихшылар бұл тәсілдің тек психологиялық қана емес, жоғары деңгейдегі үйлесімділікті қажет ететін өнер екенін жазады. Себебі, жалған шегінген әскер нағыз дүрбелеңге (паникаға) бой алдырмай, өз командасына бағынуы және негізгі күштің қай жерде күтіп тұрғанын нақты білуі тиіс еді.&lt;ref&gt;Қараев О. Көшпелілердің әскери өнері мен тактикасы // Отан тарихы журналы. — 2015. — №2. — 53-58 бб.&lt;/ref&gt; Атақты әскери қолбасшы [[Бауыржан Момышұлы]] өзінің соғыс тактикасына арналған дәрістерінде далалықтардың «қоян қашты» тәсілін заманауи маневрлі қорғаныс пен тұтқиылдан шабуыл жасау теориясымен байланыстырып, оның әскери ғылымдағы маңызын жоғары бағалаған.&lt;ref&gt;Момышұлы Б. Ұшқан ұя: Естеліктер мен ойлар. — Алматы: Жазушы, 1974. — 291 б.&lt;/ref&gt;

== Маңызы ==
«Қоян қашты» тактикасы — көшпелі қазақтардың әскери психология мен стратегияны жетік меңгергендігінің айқын көрінісі. Бұл әдіс соғыстың тағдырын тек қарудың күші немесе әскердің саны ғана емес, ең алдымен интеллектуалдық басымдық, сабырлылық пен әскери айла шешетінін дәлелдейді.

== Тағы қараңыз ==
* [[Көз алдау]]
* [[Тоұғама]]
* [[Бұғын (ұрыс тактикасы)]]
* [[Парфиялық соққы]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Әскери өнер]]
[[Санат:Қазақ хандығының әскери ісі]]
[[Санат:Әскери айлалар]]</text>
      <sha1>4wm0uw7qlchtuc50y7svs7cizw7aoav</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692690</id>
      <parentid>3692689</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:38:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3692690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7144" sha1="m08rkzbpijyscjas67dws6c3oym000l" xml:space="preserve">'''Қоян қашты''' — көшпелі қазақ жасақтарының әскери өнердегі ең жиі қолданған, қарсыласты жаңылыстыруға және оны алдын ала дайындалған тұзаққа тартып әкетуге бағытталған жалған шегіну тактикасы. Далалық соғыс стратегиясында бұл әдіс қарсыластың шептерін бұзып, оның күшін бытырату мақсатында қолданылатын ең қауіпті әрі күрделі айла-амалдардың ({{lang-fr|Ruse de guerre}}) бірі ретінде танылған.

== Тактиканың мәні мен жүзеге асырылуы ==
«Қоян қашты» тәсілі өте жоғары әскери тәртіпті, ат үстіндегі шеберлікті және уақытты дәл есептеуді талап еткен. Тактика негізгі үш кезеңнен тұрды:
* '''Жалған жеңіліс (Арандату):''' Қазақ жасақтарының шағын немесе алдыңғы шептегі тобы (барлаушылар немесе маңдайшеп сарбаздары) жауға бірінші болып лап қойып, ұрысқа араласады. Біраз уақыттан кейін олар «жеңіліп, қорыққан» кейіп танытып, ұрыс даласынан асығыс кейін шегіне (қаша) бастайды. Мақсаты — жау қолбасшыларын жеңіске сендіріп, олардың қырағылығын жою.
* '''Тұзаққа тарту (Қуғын):''' Шегінген қазақ сарбаздарын оңай олжа көрген қарсылас өздерінің бекінген шептерін тастап, ретсіз қуалай жөнеледі. Қазақ атты әскері шегіну барысында да ат үстінен артына қарай садақ ату (әйгілі «парфиялық соққы» әдісі) арқылы жаудың алдыңғы қатардағы күштерін шығынға ұшыратып отырған.
* '''Тұтқиылдан соққы (Қоршау):''' Жау әскері өз базасынан ұзап, қорғаныссыз ашық жерге немесе тау шатқалына, жыраға енген сәтте, оларды алдын ала тығылып тұрған негізгі қазақ қолдары (бұғын жасақтары) бүйірден және сырттан қоршап алып, біржолата жойып жібереді.

== Тарихи негіздері мен қолданылуы ==
Бұл тактиканың тамыры тым тереңде жатыр. Көшпелілердің, соның ішінде [[Сақтар|сақ]], [[Ғұндар|ғұн]] және [[Түрік қағанаты|түрік]] жасақтарының Еуропа мен Азия армияларын осы әдіспен талай рет тізе бүктіргені белгілі. Қазақ хандығы заманында дала ландшафтының (кең жазықтар, жыралар мен шоқылар) ерекшеліктерін пайдалану бұл тактиканың тиімділігін арттырды.&lt;ref&gt;Ахметжан Қ. С. Қазақтың дәстүрлі қару-жарағының этнографиясы. — Алматы: Алматыкітап, 2007. — 189 б.&lt;/ref&gt;

[[Қазақ-жоңғар соғыстары|Қазақ-жоңғар қақтығыстарында]] бұл әдіс жоңғарлардың мықты шеп құрып соғысатын шиті мылтықпен және артиллериямен қаруланған әскерін талқандау үшін таптырмас құрал болды. Абылай хан, Қабанбай, Бөгенбай мен Жанібек батырлар жаудың тұтас әскери колонналарын осы «қоян қашты» айласымен тау шатқалдарына тартып, жойып отырған.&lt;ref&gt;Қазақстан тарихы (көп томдық). Т. 3: Қазақ хандығы дәуірі. — Алматы: Атамұра, 2010. — 395 б.&lt;/ref&gt; Халық ауыз әдебиеті мен батырлар жырларында қазақ батырларының аз ғана қолмен қалың жауды соңынан ертіп, тұзаққа түсіргені туралы сюжеттер көптеп кездеседі.&lt;ref&gt;Радлов В. В. Образцы народной литературы тюркских племен. Т. 3. — СПб., 1870. — С. 162.&lt;/ref&gt;

Әскери тарихшылар бұл тәсілдің тек психологиялық қана емес, жоғары деңгейдегі үйлесімділікті қажет ететін өнер екенін жазады. Себебі, жалған шегінген әскер нағыз дүрбелеңге (паникаға) бой алдырмай, өз командасына бағынуы және негізгі күштің қай жерде күтіп тұрғанын нақты білуі тиіс еді.&lt;ref&gt;Қараев О. Көшпелілердің әскери өнері мен тактикасы // Отан тарихы журналы. — 2015. — №2. — 53-58 бб.&lt;/ref&gt; Атақты әскери қолбасшы [[Бауыржан Момышұлы]] өзінің соғыс тактикасына арналған дәрістерінде далалықтардың «қоян қашты» тәсілін заманауи маневрлі қорғаныс пен тұтқиылдан шабуыл жасау теориясымен байланыстырып, оның әскери ғылымдағы маңызын жоғары бағалаған.&lt;ref&gt;Момышұлы Б. Ұшқан ұя: Естеліктер мен ойлар. — Алматы: Жазушы, 1974. — 291 б.&lt;/ref&gt;

== Маңызы ==
«Қоян қашты» тактикасы — көшпелі қазақтардың әскери психология мен стратегияны жетік меңгергендігінің айқын көрінісі. Бұл әдіс соғыстың тағдырын тек қарудың күші немесе әскердің саны ғана емес, ең алдымен интеллектуалдық басымдық, сабырлылық пен әскери айла шешетінін дәлелдейді.

== Тағы қараңыз ==
* [[Көз алдау]]
* [[Тоұғама]]
* [[Бұғын (ұрыс тактикасы)]]
* [[Парфиялық соққы]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Әскери өнер]]
[[Санат:Қазақ хандығының әскери ісі]]
[[Санат:Әскери айлалар]]</text>
      <sha1>m08rkzbpijyscjas67dws6c3oym000l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692692</id>
      <parentid>3692690</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:39:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тағы қараңыз */</comment>
      <origin>3692692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7144" sha1="1r7relhqyh3t5mvovyzcistcaq4zu0v" xml:space="preserve">'''Қоян қашты''' — көшпелі қазақ жасақтарының әскери өнердегі ең жиі қолданған, қарсыласты жаңылыстыруға және оны алдын ала дайындалған тұзаққа тартып әкетуге бағытталған жалған шегіну тактикасы. Далалық соғыс стратегиясында бұл әдіс қарсыластың шептерін бұзып, оның күшін бытырату мақсатында қолданылатын ең қауіпті әрі күрделі айла-амалдардың ({{lang-fr|Ruse de guerre}}) бірі ретінде танылған.

== Тактиканың мәні мен жүзеге асырылуы ==
«Қоян қашты» тәсілі өте жоғары әскери тәртіпті, ат үстіндегі шеберлікті және уақытты дәл есептеуді талап еткен. Тактика негізгі үш кезеңнен тұрды:
* '''Жалған жеңіліс (Арандату):''' Қазақ жасақтарының шағын немесе алдыңғы шептегі тобы (барлаушылар немесе маңдайшеп сарбаздары) жауға бірінші болып лап қойып, ұрысқа араласады. Біраз уақыттан кейін олар «жеңіліп, қорыққан» кейіп танытып, ұрыс даласынан асығыс кейін шегіне (қаша) бастайды. Мақсаты — жау қолбасшыларын жеңіске сендіріп, олардың қырағылығын жою.
* '''Тұзаққа тарту (Қуғын):''' Шегінген қазақ сарбаздарын оңай олжа көрген қарсылас өздерінің бекінген шептерін тастап, ретсіз қуалай жөнеледі. Қазақ атты әскері шегіну барысында да ат үстінен артына қарай садақ ату (әйгілі «парфиялық соққы» әдісі) арқылы жаудың алдыңғы қатардағы күштерін шығынға ұшыратып отырған.
* '''Тұтқиылдан соққы (Қоршау):''' Жау әскері өз базасынан ұзап, қорғаныссыз ашық жерге немесе тау шатқалына, жыраға енген сәтте, оларды алдын ала тығылып тұрған негізгі қазақ қолдары (бұғын жасақтары) бүйірден және сырттан қоршап алып, біржолата жойып жібереді.

== Тарихи негіздері мен қолданылуы ==
Бұл тактиканың тамыры тым тереңде жатыр. Көшпелілердің, соның ішінде [[Сақтар|сақ]], [[Ғұндар|ғұн]] және [[Түрік қағанаты|түрік]] жасақтарының Еуропа мен Азия армияларын осы әдіспен талай рет тізе бүктіргені белгілі. Қазақ хандығы заманында дала ландшафтының (кең жазықтар, жыралар мен шоқылар) ерекшеліктерін пайдалану бұл тактиканың тиімділігін арттырды.&lt;ref&gt;Ахметжан Қ. С. Қазақтың дәстүрлі қару-жарағының этнографиясы. — Алматы: Алматыкітап, 2007. — 189 б.&lt;/ref&gt;

[[Қазақ-жоңғар соғыстары|Қазақ-жоңғар қақтығыстарында]] бұл әдіс жоңғарлардың мықты шеп құрып соғысатын шиті мылтықпен және артиллериямен қаруланған әскерін талқандау үшін таптырмас құрал болды. Абылай хан, Қабанбай, Бөгенбай мен Жанібек батырлар жаудың тұтас әскери колонналарын осы «қоян қашты» айласымен тау шатқалдарына тартып, жойып отырған.&lt;ref&gt;Қазақстан тарихы (көп томдық). Т. 3: Қазақ хандығы дәуірі. — Алматы: Атамұра, 2010. — 395 б.&lt;/ref&gt; Халық ауыз әдебиеті мен батырлар жырларында қазақ батырларының аз ғана қолмен қалың жауды соңынан ертіп, тұзаққа түсіргені туралы сюжеттер көптеп кездеседі.&lt;ref&gt;Радлов В. В. Образцы народной литературы тюркских племен. Т. 3. — СПб., 1870. — С. 162.&lt;/ref&gt;

Әскери тарихшылар бұл тәсілдің тек психологиялық қана емес, жоғары деңгейдегі үйлесімділікті қажет ететін өнер екенін жазады. Себебі, жалған шегінген әскер нағыз дүрбелеңге (паникаға) бой алдырмай, өз командасына бағынуы және негізгі күштің қай жерде күтіп тұрғанын нақты білуі тиіс еді.&lt;ref&gt;Қараев О. Көшпелілердің әскери өнері мен тактикасы // Отан тарихы журналы. — 2015. — №2. — 53-58 бб.&lt;/ref&gt; Атақты әскери қолбасшы [[Бауыржан Момышұлы]] өзінің соғыс тактикасына арналған дәрістерінде далалықтардың «қоян қашты» тәсілін заманауи маневрлі қорғаныс пен тұтқиылдан шабуыл жасау теориясымен байланыстырып, оның әскери ғылымдағы маңызын жоғары бағалаған.&lt;ref&gt;Момышұлы Б. Ұшқан ұя: Естеліктер мен ойлар. — Алматы: Жазушы, 1974. — 291 б.&lt;/ref&gt;

== Маңызы ==
«Қоян қашты» тактикасы — көшпелі қазақтардың әскери психология мен стратегияны жетік меңгергендігінің айқын көрінісі. Бұл әдіс соғыстың тағдырын тек қарудың күші немесе әскердің саны ғана емес, ең алдымен интеллектуалдық басымдық, сабырлылық пен әскери айла шешетінін дәлелдейді.

== Тағы қараңыз ==
* [[Көз алдау]]
* [[Тұлғама]]
* [[Бұғын (ұрыс тактикасы)]]
* [[Парфиялық соққы]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Әскери өнер]]
[[Санат:Қазақ хандығының әскери ісі]]
[[Санат:Әскери айлалар]]</text>
      <sha1>1r7relhqyh3t5mvovyzcistcaq4zu0v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Si j'avais au moins...</title>
    <ns>0</ns>
    <id>790053</id>
    <revision>
      <id>3692710</id>
      <timestamp>2026-11-06T17:59:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Сингл |Атауы       = Si j'avais au moins... |Тыс         =  |Орындаушы   = [[Милен Фармер]] |Альбом      = [[Point de suture]] |Шығарылған  = 16 ақпан 2009 |Формат      = [[CD]], [[Күйтабақ|12&quot; макси]], сандық тарату |Жазылған    = 2008 |Жанры       = [[Поп-рок]], [[софт-рок]] |Б жағы      = инструменталды нұсқа |Композиторы...</comment>
      <origin>3692710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2723" sha1="0udne2bfk6j8akxl7soaitwdyrajx2d" xml:space="preserve">{{Сингл
|Атауы       = Si j'avais au moins...
|Тыс         = 
|Орындаушы   = [[Милен Фармер]]
|Альбом      = [[Point de suture]]
|Шығарылған  = 16 ақпан 2009
|Формат      = [[CD]], [[Күйтабақ|12&quot; макси]], сандық тарату
|Жазылған    = 2008
|Жанры       = [[Поп-рок]], [[софт-рок]]
|Б жағы      = инструменталды нұсқа
|Композиторы = Лоран Буттона
|Өлең авторы = Милен Фармер
|Ұзақтығы    = 5:31 (альбомдық нұсқа)&lt;br /&gt;4:15 (радионұсқа)
|Лейблі      = [[Polydor Records]]
|Продюсері   = [[Лоран Буттона]]
|Чарттар     = 
|Шолулар     = 
|Алдыңғы     = [[Appelle mon numéro]]
|Алд_жыл     = 2008
|Жыл         = 2009
|Келесі      = [[C'est dans l'air]]
|Кел_жыл     = 2009
|Басқа       = 
}}
'''«Si j'avais au moins...»''' — франциялық әнші [[Милен Фармер]]дің жетінші альбомындағы үшінші [[сингл]].

Бұл Фармердің Франция [[Syndicat National de l’Édition Phonographique|чартындағы]] 1-орынға көтерілген жетінші әні болды.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tops: Mylène Farmer obtient son septième n°1 |url=http://www.chartsinfrance.net/Mylene-Farmer/news-67567.html |publisher=Charts in France |first=Thierry |last=Cadet |language=French |date=2009-02-24 |access-date=}}&lt;/ref&gt;

Бейнеклиптің режиссері [[Брюно Авейян]] болды. Фармердің ''[[Dégénération]]'' атты алдыңғы әніне жасалған бейнеклиппен бірге ол шағын фильмді құрайды.&lt;ref&gt;{{cite web |title=&quot;The Farmer's Project&quot;: bientôt sur M6 |url=http://www.chartsinfrance.net/Mylene-Farmer/news-67281.html |publisher=Charts in France |first=Thierry |last=Cadet |language=French |date=2008-12-23 |access-date=}}&lt;/ref&gt;

== Чарттар ==
{|class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|Чарт аты және елі
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|Пик
|-
|Бельгия ([[Ultratop]] 50 Wallonia)
|25
|-
|[[European Hot 100 Singles]] 
|6
|-
|Франция ([[SNEP]])
|1
|-
|Швейцария ([[Schweizer Hitparade]])
|72
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* {{YouTube|NZIVRq-oNN4|Mylène Farmer - Si j'avais au moins...}}

{{Милен Фармер}}
[[Санат:Милен Фармер әндері]]
[[Санат:Polydor Records синглдері]]</text>
      <sha1>0udne2bfk6j8akxl7soaitwdyrajx2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Potd/2026-11-07</title>
    <ns>10</ns>
    <id>790054</id>
    <revision>
      <id>3692711</id>
      <timestamp>2026-11-06T18:00:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>[[commons:Template:Potd/2026-11-07|POTD 2026-11-07]]: filename only</comment>
      <origin>3692711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="152" sha1="g37t9lim5ukujjxd9196ynirz1074oa" xml:space="preserve">Aekingerzand Nationaal Park Drents-Friese Wold. 11-08-2025. (actm.) 10.jpg&lt;noinclude&gt;[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g37t9lim5ukujjxd9196ynirz1074oa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Висконсин университеті – Стаут</title>
    <ns>14</ns>
    <id>790055</id>
    <revision>
      <id>3692726</id>
      <timestamp>2026-11-06T18:14:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Висконсин штатындағы мемлекеттік университеттер мен колледждер]] [[Санат:Висконсин университеттері жүйесінің кампустары]] [[Санат:Висконсин колледжаралық спорт конференциясының оқу орындары]]</comment>
      <origin>3692726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="368" sha1="cq2ptiib4cmawwj65yn0wtubj5wdcyy" xml:space="preserve">[[Санат:Висконсин штатындағы мемлекеттік университеттер мен колледждер]]
[[Санат:Висконсин университеттері жүйесінің кампустары]]
[[Санат:Висконсин колледжаралық спорт конференциясының оқу орындары]]</text>
      <sha1>cq2ptiib4cmawwj65yn0wtubj5wdcyy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sextonik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>790056</id>
    <revision>
      <id>3692747</id>
      <timestamp>2026-11-06T18:42:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Сингл |Атауы       = Sextonik |Тыс         =  |Орындаушы   = [[Милен Фармер]] |Альбом      = [[Point de suture]] |Шығарылған  = 31 тамыз 2009 |Формат      = CD, сандық тарату |Жазылған    = 2008 |Жанры       = [[Электропоп]], [[техно]] |Б жағы      = инструменталды нұсқа |Композиторы = Лоран Буттона |Өлең авторы =...</comment>
      <origin>3692747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2179" sha1="88u1a9rkdks0lnh7gvk9agbdgf76q32" xml:space="preserve">{{Сингл
|Атауы       = Sextonik
|Тыс         = 
|Орындаушы   = [[Милен Фармер]]
|Альбом      = [[Point de suture]]
|Шығарылған  = 31 тамыз 2009
|Формат      = CD, сандық тарату
|Жазылған    = 2008
|Жанры       = [[Электропоп]], [[техно]]
|Б жағы      = инструменталды нұсқа
|Композиторы = Лоран Буттона
|Өлең авторы = Милен Фармер
|Ұзақтығы    = 4:35
|Лейблі      = [[Polydor Records]]
|Продюсері   = [[Лоран Буттона]]
|Чарттар     = 
|Шолулар     = 
|Алдыңғы     = [[C'est dans l'air]]
|Алд_жыл     = 2009
|Жыл         = 2009
|Келесі      = C'est dans l'air (live)
|Кел_жыл     = 2009
|Басқа       = 
}}
'''«Sextonik»''' — франциялық әнші [[Милен Фармер]]дің жетінші альбомындағы бесінші [[сингл]].

Бұл Фармердің Франция [[Syndicat National de l’Édition Phonographique|чартындағы]] 1-орынға көтерілген тоғызыншы әні болды.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tops: Mylène Farmer et Marc Lavoine n°1! |url=http://www.chartsinfrance.net/Mylene-Farmer/news-68516.html |publisher=Charts in France |first=Thierry |last=Cadet |language=French |date=2009-09-8 |access-date=}}&lt;/ref&gt;

Ән концерттік турларда орындалмады.

== Чарттар ==
{|class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|Чарт аты және елі
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|Пик
|-
|Бельгия ([[Ultratop]] 50 Wallonia)
|25
|-
|[[European Hot 100 Singles]] 
|7
|-
|Ресей ([[TopHit]])
|41
|-
|Франция ([[SNEP]])
|1
|-
|Швейцария ([[Schweizer Hitparade]])
|77
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* {{YouTube||Mylène Farmer - Si j'avais au moins...}}

{{Милен Фармер}}
[[Санат:Милен Фармер әндері]]
[[Санат:Polydor Records синглдері]]</text>
      <sha1>88u1a9rkdks0lnh7gvk9agbdgf76q32</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Doszhan Kalibek</title>
    <ns>3</ns>
    <id>790057</id>
    <revision>
      <id>3692760</id>
      <timestamp>2026-11-06T20:26:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3692760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="289" sha1="mlic58hx1888fbi030mtjy2g44j59jy" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|name=Doszhan Kalibek}}

-- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]])  01:26, 2026 ж. қарашаның 7 (+05)</text>
      <sha1>mlic58hx1888fbi030mtjy2g44j59jy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:Zåiromos</title>
    <ns>2</ns>
    <id>790058</id>
    <revision>
      <id>3692763</id>
      <timestamp>2026-11-06T21:46:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zåiromos</username>
        <id>187157</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Zåiromos.</comment>
      <origin>3692763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="3r1f2dlshwrwnri8mttqgvtgxc4fwd1" xml:space="preserve">Сәлем, мен Заиромоспын.</text>
      <sha1>3r1f2dlshwrwnri8mttqgvtgxc4fwd1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692765</id>
      <parentid>3692763</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T22:06:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zåiromos</username>
        <id>187157</id>
      </contributor>
      <comment>Қазақстан туының GIF суреті.</comment>
      <origin>3692765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87" sha1="7exdh9znfsdhb8ohui1coo8oah1q6hg" xml:space="preserve">[[Сурет:Animated-Flag-Kazakhstan.gif]]

Сәлем, мен Заиромоспын.</text>
      <sha1>7exdh9znfsdhb8ohui1coo8oah1q6hg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Zåiromos</title>
    <ns>3</ns>
    <id>790059</id>
    <revision>
      <id>3692764</id>
      <timestamp>2026-11-06T21:46:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3692764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="294" sha1="7ud2e7neoaayfvf88jjxae7fzp219ln" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|name=Zåiromos}}

-- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 02:46, 2026 ж. қарашаның 7 (+05)</text>
      <sha1>7ud2e7neoaayfvf88jjxae7fzp219ln</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Beibarysssss</title>
    <ns>3</ns>
    <id>790060</id>
    <revision>
      <id>3692768</id>
      <timestamp>2026-11-06T22:31:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3692768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="309" sha1="hn7fsrgxvhvcjoa9u2cverqnmgoyauw" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|name=Beibarysssss}}

-- [[Қатысушы:GanS NIS|&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 3px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;AR Cena&quot; color=&quot;black&quot;&gt;&lt;b&gt;Fани&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 03:31, 2026 ж. қарашаның 7 (+05)</text>
      <sha1>hn7fsrgxvhvcjoa9u2cverqnmgoyauw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Dontknowsalf</title>
    <ns>3</ns>
    <id>790061</id>
    <revision>
      <id>3692783</id>
      <timestamp>2026-11-07T01:49:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3692783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="200" sha1="3m1fsxx0sl0ukh1c8slsi8kf28nh86s" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|name=Dontknowsalf}}

-- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 06:49, 2026 ж. қарашаның 7 (+05)</text>
      <sha1>3m1fsxx0sl0ukh1c8slsi8kf28nh86s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Bdlymbal2</title>
    <ns>3</ns>
    <id>790062</id>
    <revision>
      <id>3692788</id>
      <timestamp>2026-11-07T02:28:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3692788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="219" sha1="482gu03jgsvtbokephahap6m3cuub76" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|name=Bdlymbal2}}

-- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 07:28, 2026 ж. қарашаның 7 (+05)</text>
      <sha1>482gu03jgsvtbokephahap6m3cuub76</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жоба:Инкубатор/Таңатұлы Өмір батыр</title>
    <ns>102</ns>
    <id>790063</id>
    <revision>
      <id>3692790</id>
      <timestamp>2026-11-07T02:43:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seran9696</username>
        <id>188231</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt; Таңатұлы Өмірбатыр (1704–1776) Таңатұлы Өмірбатыр (1704–1776) — қазақ батыры, қоғам қайраткері, Найман тайпасының Балталы руынан шыққан. Ұлытау елінің тумасы, Қабанбай бат...</comment>
      <origin>3692790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7202" sha1="jy6a9d7t8jwjvndycl91go5dgl6j4f4" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
Таңатұлы Өмірбатыр (1704–1776)
Таңатұлы Өмірбатыр (1704–1776) — қазақ батыры, қоғам қайраткері, Найман тайпасының Балталы руынан шыққан. Ұлытау елінің тумасы, Қабанбай батыр әскерінің сарбазы, Бұланты шайқасының қатысушысы. Құли бидің ұрпағы, атақты батырлар мен билердің бірі.

Өмірбаяны
Туған жылы: 1704.
Қайтыс болған жылы: 1776.
Туған жері: Ұлытау аймағы.
Тегі: Найман тайпасы → Балталы руы → Құли биден тарайтын ұрпақ.
Ата-бабалары мен ұрпақтары:
Атасы: Құли би — Найман тайпасының белгілі биі.
Ағасы/туыстары: Үсен би, Таңат (әкесі), Тумат, Қарасасық, Жәлменбет, Бексейіт, Әбілғазы, Асан, Көтес, Жарболай, Ақтан, Шүрен, Жолан батыр, Сары, Киікбай, Жангелді, Хасен, Санай, Таскене, Ескене, Қисық көз, Бөкебай, Жомарт, Оразымбет және т.б. — барлығы Құли бидің ұрпақтары.
Рулық байланыстары: Құли би ұрпақтарының бірі ретінде ру ішіндегі беделді тұлғалармен тығыз байланыста болған.
Қызметі: Қабанбай батыр әскерінде қызмет еткен.
Маңызды оқиғалар: Бұланты шайқасына қатысу, жоңғарларға қарсы күрес.
Тарихи қызметі және ерліктері
Өмірбатыр өз заманында:

Жоңғар шапқыншылығына қарсы күресте белсене қатысты. Қабанбай батырдың әскерінде жауынгерлік ерлік көрсетті.
Бұланты шайқасында қазақ жасақтарының құрамында болды. Бұл шайқас қазақ-жоңғар соғыстарының маңызды беттерінің бірі болып табылады.
Ру-тайпаларды біріктіруде рөл атқарды: ішкі алауыздықты төмендетіп, ортақ мақсаттарға жетуге үлес қосты.
Ұлытау өңірінде ел қорғау және жерді қорғау істеріне белсене араласты.
Дәстүрлі құқықтық нормаларды қолдауда белсенділік танытты: билердің шешімдерін қолдап, әділеттілікті орнатуға тырысты.
Құли би ұрпақтарымен бірге жоңғарларға қарсы барлық соғыстарға қатысып, ел қорғау жолында бірнеше рет ерлік көрсетті.
Құли би ұрпақтары және олардың рөлі
Құли биден тарайтын атақты ұрпақтардың бірі — Өмірбатыр. Оның туыстары да ел тарихында маңызды рөл атқарды:

Үсен би — билік жүргізген тұлға, ру ішінде беделді болған.

Таңат — әкесі, рулық байланыстарды нығайтуға үлес қосқан.

Жолан батыр — жауынгерлік ерліктерімен танылған.

Киікбай, Жангелді, Хасен, Санай, Таскене, Ескене, Бөкебай және т.б. — жоңғарларға қарсы күресте қазақ жасақтарының құрамында болған.

Жомарт, Оразымбет және басқалар да ел қорғау жолында ерлік көрсеткен.

Барлық осы тұлғалар жоңғар соғыстарына қатысып, Қабанбай батыр әскерінде болған. Олар Ұлытау төңірегінде ел тұтастығын сақтауда маңызды рөл атқарған.

Мұрасы және тарихи маңызы
Өмірбатыр есімі ауыз әдебиетінде, шежірелерде және аңыздарда сақталған.
Оның ерліктері жастарға патриоттық тәрбие беруде үлгі болып келеді.
Кейбір жерлерде оның атымен жер-су атаулары байланысты болуы мүмкін.
Ел қорғаушысы ретінде ұлттық тарихымыздың жарқын беттерінің бірі саналады.
Найман тайпасы мен Балталы руының тарихында маңызды тұлға ретінде қарастырылады.
Рулық байланыстарды зерттеуде шежірелік маңызы зор.
Дереккөздер
Бұл мақала келесі дереккөздерге негізделеді:

Архив құжаттары:
ҚР Ұлттық архиві;
Ұлытау, Қарағанды облыстарының жергілікті архивтері;
Ресей архиві (XVIII ғасыр құжаттары).
Шежірелер:
Найман тайпасының шежіресі;
Балталы руының шежіресі.
Тарихи зерттеулер:
қазақ‑жоңғар соғыстары туралы кітаптар;
Қабанбай батыр туралы зерттеулер;
Бұланты шайқасына арналған тарихи еңбектер;
Ұлытау өңірі тарихына қатысты еңбектер.
Ауыз әдебиеті:
батырлар жыры;
аңыз‑әңгімелер;
жыршылардың мұралары.
Жергілікті зерттеушілер:
Ұлытау өңірінің тарихшылары мен этнографтарының еңбектері.
Қосымша ақпарат
Ескерту: Бұл — алдын ала жасалған мақала жобасы. Нақты және дәлірек мәліметтерді алу үшін тарихи архивтерге, ғылыми зерттеулерге және сенімді жазба дереккөздерге жүгіну қажет.
Мақаланы жарияламас бұрын талқылау бетінде басқа редакторлармен пікір алмасу ұсынылады.
Барлық дереккөздер дереккөздер бөлімінде дұрыс рәсімделуі керек.
Мақала бейтарап көзқараспен жазылған, субъективті бағалар мен жарнамалық элементтер жоқ.</text>
      <sha1>jy6a9d7t8jwjvndycl91go5dgl6j4f4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Asghor wiki</title>
    <ns>3</ns>
    <id>790064</id>
    <revision>
      <id>3692805</id>
      <timestamp>2026-11-07T06:10:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3692805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="308" sha1="05dcf62lw6obzz9sn3x34f3onnakvud" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|name=Asghor wiki}}

-- [[Қатысушы:GanS NIS|&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 3px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;AR Cena&quot; color=&quot;black&quot;&gt;&lt;b&gt;Fани&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 11:10, 2026 ж. қарашаның 7 (+05)</text>
      <sha1>05dcf62lw6obzz9sn3x34f3onnakvud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маршфилдтегі Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>790065</id>
    <revision>
      <id>3692809</id>
      <timestamp>2026-11-07T07:00:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Университет  |Аты                 = Маршфилдтағы Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт  |Қысқартылған аты    =   |Эмблемасы           =   |Сурет               = UW-Stevens Point at Marshfield.jpg  |Шынайы аты          =   |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Stevens Point at Marshfield  |Бұрынғы атауы       =   |Ұраны...</comment>
      <origin>3692809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2351" sha1="od2rlna3c1ol5inz7yl97ncc29a9ul8" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Маршфилдтағы Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = UW-Stevens Point at Marshfield.jpg
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Stevens Point at Marshfield
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1963 жыл|1963]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = 
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 650
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Маршфилд (Висконсин)|Маршфилд]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = ауылдық
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwsp.edu/marshfield
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 44 |lat_min = 39 |lat_sec = 56
 |lon_dir = W |lon_deg = 90 |lon_min = 12 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Маршфилдтегі Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт''' ('''UWSP at Marshfield''', бұрынғы атауы — '''Висконсин университеті – Маршфилд/Вуд округі''') — [[АҚШ]]-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Маршфилд (Висконсин)|Маршфилд]] қаласында орналасқан [[Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт]]тың аймақтық кампусы.</text>
      <sha1>od2rlna3c1ol5inz7yl97ncc29a9ul8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692810</id>
      <parentid>3692809</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T07:00:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2408" sha1="jufj3pblckwteyiutkptkl2hibfu68m" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Маршфилдтағы Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = UW-Stevens Point at Marshfield.jpg
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Stevens Point at Marshfield
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1963 жыл|1963]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = 
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 650
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Маршфилд (Висконсин)|Маршфилд]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = ауылдық
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwsp.edu/marshfield
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 44 |lat_min = 39 |lat_sec = 56
 |lon_dir = W |lon_deg = 90 |lon_min = 12 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Маршфилдтегі Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт''' ('''UWSP at Marshfield''', бұрынғы атауы — '''Висконсин университеті – Маршфилд/Вуд округі''') — [[АҚШ]]-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Маршфилд (Висконсин)|Маршфилд]] қаласында орналасқан [[Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт]]тың аймақтық кампусы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>jufj3pblckwteyiutkptkl2hibfu68m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692812</id>
      <parentid>3692810</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T07:01:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2423" sha1="mfx5n042e7et0uk06a1eobfev0z2uw4" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Маршфилдтағы Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = [[Сурет:UW-Stevens Point at Marshfield.jpg]]
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Stevens Point at Marshfield
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1963 жыл|1963]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = 
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 650
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Маршфилд (Висконсин)|Маршфилд]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = ауылдық
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwsp.edu/marshfield
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 44 |lat_min = 39 |lat_sec = 56
 |lon_dir = W |lon_deg = 90 |lon_min = 12 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Маршфилдтегі Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт''' ('''UWSP at Marshfield''', бұрынғы атауы — '''Висконсин университеті – Маршфилд/Вуд округі''') — [[АҚШ]]-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Маршфилд (Висконсин)|Маршфилд]] қаласында орналасқан [[Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт]]тың аймақтық кампусы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>mfx5n042e7et0uk06a1eobfev0z2uw4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692813</id>
      <parentid>3692812</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T07:01:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2429" sha1="pil2ynn4n649suzzx673yvng56knrot" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Маршфилдтағы Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = [[Сурет:UW-Stevens Point at Marshfield.jpg|200px]]
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Stevens Point at Marshfield
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1963 жыл|1963]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = 
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 650
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Маршфилд (Висконсин)|Маршфилд]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = ауылдық
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwsp.edu/marshfield
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 44 |lat_min = 39 |lat_sec = 56
 |lon_dir = W |lon_deg = 90 |lon_min = 12 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Маршфилдтегі Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт''' ('''UWSP at Marshfield''', бұрынғы атауы — '''Висконсин университеті – Маршфилд/Вуд округі''') — [[АҚШ]]-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Маршфилд (Висконсин)|Маршфилд]] қаласында орналасқан [[Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт]]тың аймақтық кампусы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>pil2ynn4n649suzzx673yvng56knrot</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692814</id>
      <parentid>3692813</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T07:02:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2449" sha1="8jetx5qg3uk5ttmlng0fev3h1cdnqs5" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Маршфилдтағы Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = [[Сурет:UW-Stevens Point at Marshfield.jpg|200px]]
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Stevens Point at Marshfield
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1963 жыл|1963]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = 
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 650
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Маршфилд (Висконсин)|Маршфилд]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = ауылдық
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwsp.edu/marshfield
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 44 |lat_min = 39 |lat_sec = 56
 |lon_dir = W |lon_deg = 90 |lon_min = 12 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Маршфилдтегі Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт''' ('''UWSP at Marshfield''', бұрынғы атауы — '''Висконсин университеті – Маршфилд/Вуд округі''') — [[АҚШ]]-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Маршфилд (Висконсин)|Маршфилд]] қаласында орналасқан [[Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт]]тың аймақтық кампусы.

== Тарихы ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>8jetx5qg3uk5ttmlng0fev3h1cdnqs5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692815</id>
      <parentid>3692814</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T07:03:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2494" sha1="reszgbq65ylks0zf3eylvqap00vaj7e" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Маршфилдтағы Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = [[Сурет:UW-Stevens Point at Marshfield.jpg|200px]]
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Stevens Point at Marshfield
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1963 жыл|1963]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = 
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 650
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Маршфилд (Висконсин)|Маршфилд]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = ауылдық
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwsp.edu/marshfield
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 44 |lat_min = 39 |lat_sec = 56
 |lon_dir = W |lon_deg = 90 |lon_min = 12 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Маршфилдтегі Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт''' ('''UWSP at Marshfield''', бұрынғы атауы — '''Висконсин университеті – Маршфилд/Вуд округі''') — [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Маршфилд (Висконсин)|Маршфилд]] қаласында орналасқан [[Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт]]тың аймақтық кампусы.

== Тарихы ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>reszgbq65ylks0zf3eylvqap00vaj7e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692817</id>
      <parentid>3692815</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T07:06:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3692817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4965" sha1="e6vnuc6evknzgn9e37k3n2bbjdf2gqc" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Маршфилдтағы Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = [[Сурет:UW-Stevens Point at Marshfield.jpg|200px]]
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Stevens Point at Marshfield
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1963 жыл|1963]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = 
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 650
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Маршфилд (Висконсин)|Маршфилд]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = ауылдық
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwsp.edu/marshfield
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 44 |lat_min = 39 |lat_sec = 56
 |lon_dir = W |lon_deg = 90 |lon_min = 12 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Маршфилдтегі Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт''' ('''UWSP at Marshfield''', бұрынғы атауы — '''Висконсин университеті – Маршфилд/Вуд округі''') — [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Маршфилд (Висконсин)|Маршфилд]] қаласында орналасқан [[Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт]]тың аймақтық кампусы.

== Тарихы ==
Кампус 1963 жылы [[Мадисондағы Висконсин университеті]]нің бөлімшесі ретінде құрылды. Бастапқыда кампус үш ғимараттан тұрды, ал 1971 жылы олардың саны алтыға дейін көбейді.&lt;ref name=history&gt;[https://marshfield.uwc.edu/about/overview/history History at official website], Retrieved February 8, 2019.&lt;/ref&gt; 1973 жылы қазіргі [[Висконсин университеттері жүйесі]] құрылып, Висконсин университеті – Маршфилд/Вуд округі оның құрамындағы екі жылдық білім беретін 14 орталық кампустың бірі болды.&lt;ref name=history /&gt; Кампус 2018 жылғы 1 шілдеге дейін [[Висконсин университетінің колледждері]] құрамында болды. Сол күні Висконсин университеті – Маршфилд/Вуд округі мен [[Уосодағы Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт|Висконсин университеті – Марафон округі]] [[Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт]]тың аймақтық кампустарына айналды.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Meyerhofer |first1=Kelly |title=UW System merger approved. Here's when the official transfer takes place |url=https://madison.com/wsj/news/local/education/university/uw-system-merger-approved-here-s-when-the-official-transfer/article_aa4d164b-4983-5306-ab53-b1e766bd465c.html |access-date=December 27, 2018 |work=[[Wisconsin State Journal]] |date=June 30, 2018}}&lt;/ref&gt; 2018 жылғы 24 тамызда Висконсин университеттері жүйесінің Қамқоршылар кеңесі кампустың атауын «Маршфилдтегі Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт» деп өзгерту туралы шешімді мақұлдады.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=West |first1=Samantha |title=UW System Board of Regents approves name changes for 2-year campuses |url=https://www.jsonline.com/story/news/education/2018/08/24/uw-system-board-regents-approves-name-changes-2-year-campuses/1085075002/ |access-date=December 27, 2018 |work=[[Milwaukee Journal Sentinel]] |date=August 24, 2018}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>e6vnuc6evknzgn9e37k3n2bbjdf2gqc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692818</id>
      <parentid>3692817</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T07:11:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3692818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7816" sha1="800m8bciv8aaw5wczv957ku4u9kv3r0" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Маршфилдтағы Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = [[Сурет:UW-Stevens Point at Marshfield.jpg|200px]]
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Stevens Point at Marshfield
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1963 жыл|1963]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = 
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 650
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Маршфилд (Висконсин)|Маршфилд]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = ауылдық
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwsp.edu/marshfield
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 44 |lat_min = 39 |lat_sec = 56
 |lon_dir = W |lon_deg = 90 |lon_min = 12 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Маршфилдтегі Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт''' ('''UWSP at Marshfield''', бұрынғы атауы — '''Висконсин университеті – Маршфилд/Вуд округі''') — [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Маршфилд (Висконсин)|Маршфилд]] қаласында орналасқан [[Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт]]тың аймақтық кампусы.

== Тарихы ==
Кампус 1963 жылы [[Мадисондағы Висконсин университеті]]нің бөлімшесі ретінде құрылды. Бастапқыда кампус үш ғимараттан тұрды, ал 1971 жылы олардың саны алтыға дейін көбейді.&lt;ref name=history&gt;[https://marshfield.uwc.edu/about/overview/history History at official website], Retrieved February 8, 2019.&lt;/ref&gt; 1973 жылы қазіргі [[Висконсин университеттері жүйесі]] құрылып, Висконсин университеті – Маршфилд/Вуд округі оның құрамындағы екі жылдық білім беретін 14 орталық кампустың бірі болды.&lt;ref name=history /&gt; Кампус 2018 жылғы 1 шілдеге дейін [[Висконсин университетінің колледждері]] құрамында болды. Сол күні Висконсин университеті – Маршфилд/Вуд округі мен [[Уосодағы Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт|Висконсин университеті – Марафон округі]] [[Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт]]тың аймақтық кампустарына айналды.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Meyerhofer |first1=Kelly |title=UW System merger approved. Here's when the official transfer takes place |url=https://madison.com/wsj/news/local/education/university/uw-system-merger-approved-here-s-when-the-official-transfer/article_aa4d164b-4983-5306-ab53-b1e766bd465c.html |access-date=December 27, 2018 |work=[[Wisconsin State Journal]] |date=June 30, 2018}}&lt;/ref&gt; 2018 жылғы 24 тамызда Висконсин университеттері жүйесінің Қамқоршылар кеңесі кампустың атауын «Маршфилдтегі Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт» деп өзгерту туралы шешімді мақұлдады.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=West |first1=Samantha |title=UW System Board of Regents approves name changes for 2-year campuses |url=https://www.jsonline.com/story/news/education/2018/08/24/uw-system-board-regents-approves-name-changes-2-year-campuses/1085075002/ |access-date=December 27, 2018 |work=[[Milwaukee Journal Sentinel]] |date=August 24, 2018}}&lt;/ref&gt;

== Білім беру ==
Маршфилдтегі Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт жалпы білім беру бойынша қауымдастырылған дәреже және қолданбалы өнер мен ғылымдар саласында бакалавр дәрежесін (BAAS) ұсынады. Студенттер Маршфилд кампусында оқуын бастағаннан кейін [[Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт]]тың негізгі кампусына, Висконсин университеттері жүйесінің басқа оқу орындарына немесе елдегі өзге колледждер мен университеттерге ауысып, [[бакалавр дәрежесі]]н ала алады. Сондай-ақ BAAS бағдарламасын Маршфилд кампусының өзінде аяқтауға мүмкіндік бар.

2025 жылғы күзгі семестрде кампуста күндізгі оқу нысанына баламаланған студенттер саны 91 болды. Бұл көрсеткіш 2012 жылы 446 болған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.wisconsin.edu/education-reports-statistics/enrollments/ |title=Enrollments |date=16 April 2026 }}&lt;/ref&gt; 2026 жылғы жағдай бойынша кампустың атқарушы басшысы — Энтони Эндрюс.

== Кампус ==
Висконсин штатының Маршфилд қаласының орталығынан батысқа қарай орналасқан кампустың құрамына аумағы 114 акр (шамамен 46 гектар) болатын [[дендрарий]], 340 орындық театр, өнер орталығы және жаратылыстану ғылымдарына арналған мамандандырылған оқу ғимараттары кіреді. 1998 жылы кампуста құны 5,1 миллион [[АҚШ доллары]] болатын кеңейту және қайта жаңғырту жобасы жүзеге асырылды.&lt;ref name=history /&gt;

Кампус аумағындағы жер мен ғимараттардың иелері — Вуд округі мен Маршфилд қаласы — 2018 жылы ашылған Роэл атындағы STEM орталығының құрылысына әрқайсысы 1 миллион доллардан бөлді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.marshfieldnewsherald.com/story/news/2018/04/14/streetwise-roundup-everett-roehl-stem-center-earns-statewide-recognition/512285002/ |title=Streetwise roundup: Everett Roehl STEM Center earns statewide recognition |website=Marshfield News-Herald |date=April 14, 2018}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>800m8bciv8aaw5wczv957ku4u9kv3r0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692819</id>
      <parentid>3692818</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T07:12:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кампус */</comment>
      <origin>3692819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9313" sha1="pq5vcpbb252ktjze2mvrytadmgdx4yt" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Маршфилдтағы Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = [[Сурет:UW-Stevens Point at Marshfield.jpg|200px]]
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Stevens Point at Marshfield
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1963 жыл|1963]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = 
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 650
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Маршфилд (Висконсин)|Маршфилд]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = ауылдық
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwsp.edu/marshfield
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 44 |lat_min = 39 |lat_sec = 56
 |lon_dir = W |lon_deg = 90 |lon_min = 12 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Маршфилдтегі Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт''' ('''UWSP at Marshfield''', бұрынғы атауы — '''Висконсин университеті – Маршфилд/Вуд округі''') — [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Маршфилд (Висконсин)|Маршфилд]] қаласында орналасқан [[Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт]]тың аймақтық кампусы.

== Тарихы ==
Кампус 1963 жылы [[Мадисондағы Висконсин университеті]]нің бөлімшесі ретінде құрылды. Бастапқыда кампус үш ғимараттан тұрды, ал 1971 жылы олардың саны алтыға дейін көбейді.&lt;ref name=history&gt;[https://marshfield.uwc.edu/about/overview/history History at official website], Retrieved February 8, 2019.&lt;/ref&gt; 1973 жылы қазіргі [[Висконсин университеттері жүйесі]] құрылып, Висконсин университеті – Маршфилд/Вуд округі оның құрамындағы екі жылдық білім беретін 14 орталық кампустың бірі болды.&lt;ref name=history /&gt; Кампус 2018 жылғы 1 шілдеге дейін [[Висконсин университетінің колледждері]] құрамында болды. Сол күні Висконсин университеті – Маршфилд/Вуд округі мен [[Уосодағы Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт|Висконсин университеті – Марафон округі]] [[Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт]]тың аймақтық кампустарына айналды.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Meyerhofer |first1=Kelly |title=UW System merger approved. Here's when the official transfer takes place |url=https://madison.com/wsj/news/local/education/university/uw-system-merger-approved-here-s-when-the-official-transfer/article_aa4d164b-4983-5306-ab53-b1e766bd465c.html |access-date=December 27, 2018 |work=[[Wisconsin State Journal]] |date=June 30, 2018}}&lt;/ref&gt; 2018 жылғы 24 тамызда Висконсин университеттері жүйесінің Қамқоршылар кеңесі кампустың атауын «Маршфилдтегі Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт» деп өзгерту туралы шешімді мақұлдады.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=West |first1=Samantha |title=UW System Board of Regents approves name changes for 2-year campuses |url=https://www.jsonline.com/story/news/education/2018/08/24/uw-system-board-regents-approves-name-changes-2-year-campuses/1085075002/ |access-date=December 27, 2018 |work=[[Milwaukee Journal Sentinel]] |date=August 24, 2018}}&lt;/ref&gt;

== Білім беру ==
Маршфилдтегі Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт жалпы білім беру бойынша қауымдастырылған дәреже және қолданбалы өнер мен ғылымдар саласында бакалавр дәрежесін (BAAS) ұсынады. Студенттер Маршфилд кампусында оқуын бастағаннан кейін [[Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт]]тың негізгі кампусына, Висконсин университеттері жүйесінің басқа оқу орындарына немесе елдегі өзге колледждер мен университеттерге ауысып, [[бакалавр дәрежесі]]н ала алады. Сондай-ақ BAAS бағдарламасын Маршфилд кампусының өзінде аяқтауға мүмкіндік бар.

2025 жылғы күзгі семестрде кампуста күндізгі оқу нысанына баламаланған студенттер саны 91 болды. Бұл көрсеткіш 2012 жылы 446 болған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.wisconsin.edu/education-reports-statistics/enrollments/ |title=Enrollments |date=16 April 2026 }}&lt;/ref&gt; 2026 жылғы жағдай бойынша кампустың атқарушы басшысы — Энтони Эндрюс.

== Кампус ==
Висконсин штатының Маршфилд қаласының орталығынан батысқа қарай орналасқан кампустың құрамына аумағы 114 акр (шамамен 46 гектар) болатын [[дендрарий]], 340 орындық театр, өнер орталығы және жаратылыстану ғылымдарына арналған мамандандырылған оқу ғимараттары кіреді. 1998 жылы кампуста құны 5,1 миллион [[АҚШ доллары]] болатын кеңейту және қайта жаңғырту жобасы жүзеге асырылды.&lt;ref name=history /&gt;

Кампус аумағындағы жер мен ғимараттардың иелері — Вуд округі мен Маршфилд қаласы — 2018 жылы ашылған Роэл атындағы STEM орталығының құрылысына әрқайсысы 1 миллион доллардан бөлді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.marshfieldnewsherald.com/story/news/2018/04/14/streetwise-roundup-everett-roehl-stem-center-earns-statewide-recognition/512285002/ |title=Streetwise roundup: Everett Roehl STEM Center earns statewide recognition |website=Marshfield News-Herald |date=April 14, 2018}}&lt;/ref&gt;

== Спорт ==
Студенттер [[Висконсин колледжаралық конференциясы]] (WCC) аясында спорттың алты бағыты бойынша жарыстарға қатыса алады: әйелдер волейболы, ерлер мен әйелдер баскетболы, ерлер мен әйелдер теннисі және ерлер гольфі.

2012 жылғы маусымда әйелдер волейбол командасы 9 жеңіс пен 2 жеңіліс (дивизион ішінде 3 жеңіс пен 1 жеңіліс) көрсеткішімен WCC Батыс дивизионының бірлескен чемпионы атанды. 2012–2013 жылғы маусымда ерлер баскетбол командасы 19 жеңіс пен 5 жеңіліс (конференция ішінде 9 жеңіс пен 1 жеңіліс) көрсеткішімен WCC Батыс дивизионының чемпионы атанып, конференцияның штаттық турнирінде үздік төрт команда қатарына енді. Сол жылы әйелдер баскетбол командасы 24 жеңіс пен 2 жеңіліс (конференция ішінде 19 жеңіс пен 1 жеңіліс) көрсеткішімен WCC тұрақты маусымының жеңімпазы және конференцияның штаттық чемпионы атанды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>pq5vcpbb252ktjze2mvrytadmgdx4yt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692820</id>
      <parentid>3692819</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T07:14:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3692820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9518" sha1="s0pqnveykurha3tv0155ok289ocx31s" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Маршфилдтағы Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = [[Сурет:UW-Stevens Point at Marshfield.jpg|200px]]
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Stevens Point at Marshfield
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1963 жыл|1963]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = 
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 650
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Маршфилд (Висконсин)|Маршфилд]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = ауылдық
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwsp.edu/marshfield
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 44 |lat_min = 39 |lat_sec = 56
 |lon_dir = W |lon_deg = 90 |lon_min = 12 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Маршфилдтегі Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт''' ('''UWSP at Marshfield''', бұрынғы атауы — '''Висконсин университеті – Маршфилд/Вуд округі''') — [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Маршфилд (Висконсин)|Маршфилд]] қаласында орналасқан [[Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт]]тың аймақтық кампусы.

== Тарихы ==
Кампус 1963 жылы [[Мадисондағы Висконсин университеті]]нің бөлімшесі ретінде құрылды. Бастапқыда кампус үш ғимараттан тұрды, ал 1971 жылы олардың саны алтыға дейін көбейді.&lt;ref name=history&gt;[https://marshfield.uwc.edu/about/overview/history History at official website], Retrieved February 8, 2019.&lt;/ref&gt; 1973 жылы қазіргі [[Висконсин университеттері жүйесі]] құрылып, Висконсин университеті – Маршфилд/Вуд округі оның құрамындағы екі жылдық білім беретін 14 орталық кампустың бірі болды.&lt;ref name=history /&gt; Кампус 2018 жылғы 1 шілдеге дейін [[Висконсин университетінің колледждері]] құрамында болды. Сол күні Висконсин университеті – Маршфилд/Вуд округі мен [[Уосодағы Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт|Висконсин университеті – Марафон округі]] [[Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт]]тың аймақтық кампустарына айналды.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Meyerhofer |first1=Kelly |title=UW System merger approved. Here's when the official transfer takes place |url=https://madison.com/wsj/news/local/education/university/uw-system-merger-approved-here-s-when-the-official-transfer/article_aa4d164b-4983-5306-ab53-b1e766bd465c.html |access-date=December 27, 2018 |work=[[Wisconsin State Journal]] |date=June 30, 2018}}&lt;/ref&gt; 2018 жылғы 24 тамызда Висконсин университеттері жүйесінің Қамқоршылар кеңесі кампустың атауын «Маршфилдтегі Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт» деп өзгерту туралы шешімді мақұлдады.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=West |first1=Samantha |title=UW System Board of Regents approves name changes for 2-year campuses |url=https://www.jsonline.com/story/news/education/2018/08/24/uw-system-board-regents-approves-name-changes-2-year-campuses/1085075002/ |access-date=December 27, 2018 |work=[[Milwaukee Journal Sentinel]] |date=August 24, 2018}}&lt;/ref&gt;

== Білім беру ==
Маршфилдтегі Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт жалпы білім беру бойынша қауымдастырылған дәреже және қолданбалы өнер мен ғылымдар саласында бакалавр дәрежесін (BAAS) ұсынады. Студенттер Маршфилд кампусында оқуын бастағаннан кейін [[Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт]]тың негізгі кампусына, Висконсин университеттері жүйесінің басқа оқу орындарына немесе елдегі өзге колледждер мен университеттерге ауысып, [[бакалавр дәрежесі]]н ала алады. Сондай-ақ BAAS бағдарламасын Маршфилд кампусының өзінде аяқтауға мүмкіндік бар.

2025 жылғы күзгі семестрде кампуста күндізгі оқу нысанына баламаланған студенттер саны 91 болды. Бұл көрсеткіш 2012 жылы 446 болған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.wisconsin.edu/education-reports-statistics/enrollments/ |title=Enrollments |date=16 April 2026 }}&lt;/ref&gt; 2026 жылғы жағдай бойынша кампустың атқарушы басшысы — Энтони Эндрюс.

== Кампус ==
Висконсин штатының Маршфилд қаласының орталығынан батысқа қарай орналасқан кампустың құрамына аумағы 114 акр (шамамен 46 гектар) болатын [[дендрарий]], 340 орындық театр, өнер орталығы және жаратылыстану ғылымдарына арналған мамандандырылған оқу ғимараттары кіреді. 1998 жылы кампуста құны 5,1 миллион [[АҚШ доллары]] болатын кеңейту және қайта жаңғырту жобасы жүзеге асырылды.&lt;ref name=history /&gt;

Кампус аумағындағы жер мен ғимараттардың иелері — Вуд округі мен Маршфилд қаласы — 2018 жылы ашылған Роэл атындағы STEM орталығының құрылысына әрқайсысы 1 миллион доллардан бөлді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.marshfieldnewsherald.com/story/news/2018/04/14/streetwise-roundup-everett-roehl-stem-center-earns-statewide-recognition/512285002/ |title=Streetwise roundup: Everett Roehl STEM Center earns statewide recognition |website=Marshfield News-Herald |date=April 14, 2018}}&lt;/ref&gt;

== Спорт ==
Студенттер [[Висконсин колледжаралық конференциясы]] (WCC) аясында спорттың алты бағыты бойынша жарыстарға қатыса алады: әйелдер волейболы, ерлер мен әйелдер баскетболы, ерлер мен әйелдер теннисі және ерлер гольфі.

2012 жылғы маусымда әйелдер волейбол командасы 9 жеңіс пен 2 жеңіліс (дивизион ішінде 3 жеңіс пен 1 жеңіліс) көрсеткішімен WCC Батыс дивизионының бірлескен чемпионы атанды. 2012–2013 жылғы маусымда ерлер баскетбол командасы 19 жеңіс пен 5 жеңіліс (конференция ішінде 9 жеңіс пен 1 жеңіліс) көрсеткішімен WCC Батыс дивизионының чемпионы атанып, конференцияның штаттық турнирінде үздік төрт команда қатарына енді. Сол жылы әйелдер баскетбол командасы 24 жеңіс пен 2 жеңіліс (конференция ішінде 19 жеңіс пен 1 жеңіліс) көрсеткішімен WCC тұрақты маусымының жеңімпазы және конференцияның штаттық чемпионы атанды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://www.uwsp.edu/marshfield/ Маршфилдтегі Висконсин университеті – Стивенс-Пойнттың ресми сайты]</text>
      <sha1>s0pqnveykurha3tv0155ok289ocx31s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692821</id>
      <parentid>3692820</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T07:14:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сыртқы сілтемелер */</comment>
      <origin>3692821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10424" sha1="dm30108kyew9q0ht8khkubhev6z5vie" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Маршфилдтағы Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = [[Сурет:UW-Stevens Point at Marshfield.jpg|200px]]
 |Шынайы аты          = 
 |Халықаралық атауы   = University of Wisconsin–Stevens Point at Marshfield
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = 
 |Құрылған жылы       = [[1963 жыл|1963]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = 
 |Президенті          = 
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = 
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 650
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 
 |Орналасқан жері     = [[Маршфилд (Висконсин)|Маршфилд]], [[Висконсин]], [[АҚШ]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = ауылдық
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = https://www.uwsp.edu/marshfield
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 44 |lat_min = 39 |lat_sec = 56
 |lon_dir = W |lon_deg = 90 |lon_min = 12 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Маршфилдтегі Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт''' ('''UWSP at Marshfield''', бұрынғы атауы — '''Висконсин университеті – Маршфилд/Вуд округі''') — [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың [[Висконсин]] штатындағы [[Маршфилд (Висконсин)|Маршфилд]] қаласында орналасқан [[Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт]]тың аймақтық кампусы.

== Тарихы ==
Кампус 1963 жылы [[Мадисондағы Висконсин университеті]]нің бөлімшесі ретінде құрылды. Бастапқыда кампус үш ғимараттан тұрды, ал 1971 жылы олардың саны алтыға дейін көбейді.&lt;ref name=history&gt;[https://marshfield.uwc.edu/about/overview/history History at official website], Retrieved February 8, 2019.&lt;/ref&gt; 1973 жылы қазіргі [[Висконсин университеттері жүйесі]] құрылып, Висконсин университеті – Маршфилд/Вуд округі оның құрамындағы екі жылдық білім беретін 14 орталық кампустың бірі болды.&lt;ref name=history /&gt; Кампус 2018 жылғы 1 шілдеге дейін [[Висконсин университетінің колледждері]] құрамында болды. Сол күні Висконсин университеті – Маршфилд/Вуд округі мен [[Уосодағы Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт|Висконсин университеті – Марафон округі]] [[Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт]]тың аймақтық кампустарына айналды.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Meyerhofer |first1=Kelly |title=UW System merger approved. Here's when the official transfer takes place |url=https://madison.com/wsj/news/local/education/university/uw-system-merger-approved-here-s-when-the-official-transfer/article_aa4d164b-4983-5306-ab53-b1e766bd465c.html |access-date=December 27, 2018 |work=[[Wisconsin State Journal]] |date=June 30, 2018}}&lt;/ref&gt; 2018 жылғы 24 тамызда Висконсин университеттері жүйесінің Қамқоршылар кеңесі кампустың атауын «Маршфилдтегі Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт» деп өзгерту туралы шешімді мақұлдады.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=West |first1=Samantha |title=UW System Board of Regents approves name changes for 2-year campuses |url=https://www.jsonline.com/story/news/education/2018/08/24/uw-system-board-regents-approves-name-changes-2-year-campuses/1085075002/ |access-date=December 27, 2018 |work=[[Milwaukee Journal Sentinel]] |date=August 24, 2018}}&lt;/ref&gt;

== Білім беру ==
Маршфилдтегі Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт жалпы білім беру бойынша қауымдастырылған дәреже және қолданбалы өнер мен ғылымдар саласында бакалавр дәрежесін (BAAS) ұсынады. Студенттер Маршфилд кампусында оқуын бастағаннан кейін [[Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт]]тың негізгі кампусына, Висконсин университеттері жүйесінің басқа оқу орындарына немесе елдегі өзге колледждер мен университеттерге ауысып, [[бакалавр дәрежесі]]н ала алады. Сондай-ақ BAAS бағдарламасын Маршфилд кампусының өзінде аяқтауға мүмкіндік бар.

2025 жылғы күзгі семестрде кампуста күндізгі оқу нысанына баламаланған студенттер саны 91 болды. Бұл көрсеткіш 2012 жылы 446 болған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.wisconsin.edu/education-reports-statistics/enrollments/ |title=Enrollments |date=16 April 2026 }}&lt;/ref&gt; 2026 жылғы жағдай бойынша кампустың атқарушы басшысы — Энтони Эндрюс.

== Кампус ==
Висконсин штатының Маршфилд қаласының орталығынан батысқа қарай орналасқан кампустың құрамына аумағы 114 акр (шамамен 46 гектар) болатын [[дендрарий]], 340 орындық театр, өнер орталығы және жаратылыстану ғылымдарына арналған мамандандырылған оқу ғимараттары кіреді. 1998 жылы кампуста құны 5,1 миллион [[АҚШ доллары]] болатын кеңейту және қайта жаңғырту жобасы жүзеге асырылды.&lt;ref name=history /&gt;

Кампус аумағындағы жер мен ғимараттардың иелері — Вуд округі мен Маршфилд қаласы — 2018 жылы ашылған Роэл атындағы STEM орталығының құрылысына әрқайсысы 1 миллион доллардан бөлді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.marshfieldnewsherald.com/story/news/2018/04/14/streetwise-roundup-everett-roehl-stem-center-earns-statewide-recognition/512285002/ |title=Streetwise roundup: Everett Roehl STEM Center earns statewide recognition |website=Marshfield News-Herald |date=April 14, 2018}}&lt;/ref&gt;

== Спорт ==
Студенттер [[Висконсин колледжаралық конференциясы]] (WCC) аясында спорттың алты бағыты бойынша жарыстарға қатыса алады: әйелдер волейболы, ерлер мен әйелдер баскетболы, ерлер мен әйелдер теннисі және ерлер гольфі.

2012 жылғы маусымда әйелдер волейбол командасы 9 жеңіс пен 2 жеңіліс (дивизион ішінде 3 жеңіс пен 1 жеңіліс) көрсеткішімен WCC Батыс дивизионының бірлескен чемпионы атанды. 2012–2013 жылғы маусымда ерлер баскетбол командасы 19 жеңіс пен 5 жеңіліс (конференция ішінде 9 жеңіс пен 1 жеңіліс) көрсеткішімен WCC Батыс дивизионының чемпионы атанып, конференцияның штаттық турнирінде үздік төрт команда қатарына енді. Сол жылы әйелдер баскетбол командасы 24 жеңіс пен 2 жеңіліс (конференция ішінде 19 жеңіс пен 1 жеңіліс) көрсеткішімен WCC тұрақты маусымының жеңімпазы және конференцияның штаттық чемпионы атанды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://www.uwsp.edu/marshfield/ Маршфилдтегі Висконсин университеті – Стивенс-Пойнттың ресми сайты]

[[Санат:Висконсин штатындағы мемлекеттік университеттер мен колледждер]]
[[Санат:Вуд округіндегі (Висконсин) білім беру]]
[[Санат:1963 жылы құрылған университеттер мен колледждер]]
[[Санат:1963 жылы АҚШ-та құрылған білім беру мекемелері]]
[[Санат:Вуд округіндегі (Висконсин) ғимараттар мен құрылыстар]]
[[Санат:1963 жылы Висконсин штатында құрылған мекемелер]]
[[Санат:АҚШ-тағы екі жылдық колледждер]]
[[Санат:Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт]]
[[Санат:Висконсин университеттері жүйесінің кампустары]]</text>
      <sha1>dm30108kyew9q0ht8khkubhev6z5vie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Висконсин университеті – Стивенс-Пойнт</title>
    <ns>14</ns>
    <id>790066</id>
    <revision>
      <id>3692822</id>
      <timestamp>2026-11-07T07:18:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Висконсин штатындағы мемлекеттік университеттер мен колледждер]] [[Санат:Висконсин университеттері жүйесінің кампустары]] [[Санат:Висконсин жоғары оқу орындары арасындағы атлетикалық конференциясының оқу орындары]] [[Санат:Стивенс-Пойнт (Висконсин)]]</comment>
      <origin>3692822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="473" sha1="mcrw8veu6ttrvig8vkvqxyayxy1hezz" xml:space="preserve">[[Санат:Висконсин штатындағы мемлекеттік университеттер мен колледждер]]
[[Санат:Висконсин университеттері жүйесінің кампустары]]
[[Санат:Висконсин жоғары оқу орындары арасындағы атлетикалық конференциясының оқу орындары]]
[[Санат:Стивенс-Пойнт (Висконсин)]]</text>
      <sha1>mcrw8veu6ttrvig8vkvqxyayxy1hezz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Висконсин университеттері жүйесінің кампустары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>790067</id>
    <revision>
      <id>3692823</id>
      <timestamp>2026-11-07T07:20:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Висконсин университеттері жүйесі]] [[Санат:Висконсин штатындағы университеттер мен колледждердің кампустары]]</comment>
      <origin>3692823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="216" sha1="551dgkgy4wfd1414k4dlrigfvieeucv" xml:space="preserve">[[Санат:Висконсин университеттері жүйесі]]
[[Санат:Висконсин штатындағы университеттер мен колледждердің кампустары]]</text>
      <sha1>551dgkgy4wfd1414k4dlrigfvieeucv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Висконсин университеттері жүйесі</title>
    <ns>14</ns>
    <id>790068</id>
    <revision>
      <id>3692824</id>
      <timestamp>2026-11-07T07:22:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Висконсин штатындағы мемлекеттік университеттер мен колледждер]] [[Санат:АҚШ-тағы мемлекеттік университет жүйелері]]</comment>
      <origin>3692824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="228" sha1="l1tph92fw033ai95ql1l7ewet4scfrv" xml:space="preserve">[[Санат:Висконсин штатындағы мемлекеттік университеттер мен колледждер]]
[[Санат:АҚШ-тағы мемлекеттік университет жүйелері]]</text>
      <sha1>l1tph92fw033ai95ql1l7ewet4scfrv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тель-Авив университеті</title>
    <ns>0</ns>
    <id>790069</id>
    <revision>
      <id>3692827</id>
      <timestamp>2026-11-07T07:36:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Университет  |Аты                 = Тель-Авив университеті  |Қысқартылған аты    =   |Эмблемасы           = Tel Aviv university logo.svg  |Сурет               =   |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב  |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University  |Бұрынғы атауы       =   |Ұраны               = בעקבות הלא נודע (ивритше «Бел...</comment>
      <origin>3692827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4836" sha1="ma9xwg10zk5smzqbvgprhzbz0w0ljjg" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Тель-Авив университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = Tel Aviv university logo.svg
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב
 |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = בעקבות הלא נודע (ивритше «Белгісізді тануға ұмтылу»)
 |Құрылған жылы       = [[1956 жыл|1956]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[Зерттеу университеті|зерттеу университеті]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = Мордехай Коэн
 |Президенті          = [[Ариэль Порат]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/President-Office |title=Office of the President: Tel Aviv University|publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312035139/https://english.tau.ac.il/President-Office |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = [[Марк Штайф]]
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 15 285 (2019)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 2143 (2019)
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 1847
 |Орналасқан жері     = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық; 220 акр (шамамен 89 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = http://english.tau.ac.il/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 32 |lat_min = 06 |lat_sec = 45
 |lon_dir = E |lon_deg = 34 |lon_min = 48 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Тель-Авив университеті'''{{efn|{{langx|he|אוּנִיבֶרְסִיטַת תֵּל אָבִיב|Universitat Tel Aviv}}}} ('''TAU''') — Израильдің [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[зерттеу университеті]]. Онда 30 мыңнан астам студент білім алады және ол елдегі дәстүрлі аудиториялық оқыту жүйесі бойынша жұмыс істейтін ең ірі университет болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-02 |title=Tel Aviv University ranked first in Israel by QS World University Ranking |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-748557 |access-date=2024-03-24 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; Тель-Авивтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан университет&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
| title = Tel Aviv University (TAU)
| encyclopedia = Encyclopaedia Judaica
| publisher = Cengage
| url = https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/tel-aviv-university-tau
}}&lt;/ref&gt; қаланың негізгі білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы болып саналады. Оның құрамына 9 факультет, 17 оқу-клиникалық аурухана, 18 сахналық өнер орталығы, 27 мектеп, 106 кафедра, 340 ғылыми-зерттеу орталығы және 400 зертхана кіреді.

Тель-Авив университеті 1956 жылы үш білім беру мекемесінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқыда 69 гектар аумақты алып жатқан кампус кейіннен кеңейтіліп, қазіргі уақытта Тель-Авивтің солтүстік-батыс ауданында 89 гектар жерді қамтиды.&lt;ref&gt;Pullen, Lee and Lars Lindberg Christensen (2010). ''Postcards from the Edge of the Universe:&amp;nbsp;An Anthology of Frontline Astronomy from Around the World''. ESO. Page 96. {{ISBN|9783923524648}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bard, Mitchell Geoffrey and Moshe Schwartz (2005). ''1001 Facts Everyone Should Know About Israel''. Rowman &amp; Littlefield. Page 95. {{ISBN|9780742543584}}.&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>ma9xwg10zk5smzqbvgprhzbz0w0ljjg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692828</id>
      <parentid>3692827</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T07:36:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4893" sha1="aivm4vim7xxi7zzcy956wss5kqlpcqu" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Тель-Авив университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = Tel Aviv university logo.svg
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב
 |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = בעקבות הלא נודע (ивритше «Белгісізді тануға ұмтылу»)
 |Құрылған жылы       = [[1956 жыл|1956]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[Зерттеу университеті|зерттеу университеті]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = Мордехай Коэн
 |Президенті          = [[Ариэль Порат]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/President-Office |title=Office of the President: Tel Aviv University|publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312035139/https://english.tau.ac.il/President-Office |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = [[Марк Штайф]]
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 15 285 (2019)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 2143 (2019)
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 1847
 |Орналасқан жері     = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық; 220 акр (шамамен 89 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = http://english.tau.ac.il/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 32 |lat_min = 06 |lat_sec = 45
 |lon_dir = E |lon_deg = 34 |lon_min = 48 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Тель-Авив университеті'''{{efn|{{langx|he|אוּנִיבֶרְסִיטַת תֵּל אָבִיב|Universitat Tel Aviv}}}} ('''TAU''') — Израильдің [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[зерттеу университеті]]. Онда 30 мыңнан астам студент білім алады және ол елдегі дәстүрлі аудиториялық оқыту жүйесі бойынша жұмыс істейтін ең ірі университет болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-02 |title=Tel Aviv University ranked first in Israel by QS World University Ranking |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-748557 |access-date=2024-03-24 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; Тель-Авивтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан университет&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
| title = Tel Aviv University (TAU)
| encyclopedia = Encyclopaedia Judaica
| publisher = Cengage
| url = https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/tel-aviv-university-tau
}}&lt;/ref&gt; қаланың негізгі білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы болып саналады. Оның құрамына 9 факультет, 17 оқу-клиникалық аурухана, 18 сахналық өнер орталығы, 27 мектеп, 106 кафедра, 340 ғылыми-зерттеу орталығы және 400 зертхана кіреді.

Тель-Авив университеті 1956 жылы үш білім беру мекемесінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқыда 69 гектар аумақты алып жатқан кампус кейіннен кеңейтіліп, қазіргі уақытта Тель-Авивтің солтүстік-батыс ауданында 89 гектар жерді қамтиды.&lt;ref&gt;Pullen, Lee and Lars Lindberg Christensen (2010). ''Postcards from the Edge of the Universe:&amp;nbsp;An Anthology of Frontline Astronomy from Around the World''. ESO. Page 96. {{ISBN|9783923524648}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bard, Mitchell Geoffrey and Moshe Schwartz (2005). ''1001 Facts Everyone Should Know About Israel''. Rowman &amp; Littlefield. Page 95. {{ISBN|9780742543584}}.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>aivm4vim7xxi7zzcy956wss5kqlpcqu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692829</id>
      <parentid>3692828</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T07:37:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3692829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4936" sha1="87qhijf1cv8es4s4tvl0bnty32csbbb" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Тель-Авив университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = Tel Aviv university logo.svg
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב
 |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = בעקבות הלא נודע (ивритше «Белгісізді тануға ұмтылу»)
 |Құрылған жылы       = [[1956 жыл|1956]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[Зерттеу университеті|зерттеу университеті]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = Мордехай Коэн
 |Президенті          = [[Ариэль Порат]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/President-Office |title=Office of the President: Tel Aviv University|publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312035139/https://english.tau.ac.il/President-Office |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = [[Марк Штайф]]
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 15 285 (2019)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 2143 (2019)
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 1847
 |Орналасқан жері     = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық; 220 акр (шамамен 89 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = http://english.tau.ac.il/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 32 |lat_min = 06 |lat_sec = 45
 |lon_dir = E |lon_deg = 34 |lon_min = 48 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Тель-Авив университеті'''{{efn|{{langx|he|אוּנִיבֶרְסִיטַת תֵּל אָבִיב|Universitat Tel Aviv}}}} ('''TAU''') — Израильдің [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[зерттеу университеті]]. Онда 30 мыңнан астам студент білім алады және ол елдегі дәстүрлі аудиториялық оқыту жүйесі бойынша жұмыс істейтін ең ірі университет болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-02 |title=Tel Aviv University ranked first in Israel by QS World University Ranking |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-748557 |access-date=2024-03-24 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; Тель-Авивтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан университет&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
| title = Tel Aviv University (TAU)
| encyclopedia = Encyclopaedia Judaica
| publisher = Cengage
| url = https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/tel-aviv-university-tau
}}&lt;/ref&gt; қаланың негізгі білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы болып саналады. Оның құрамына 9 факультет, 17 оқу-клиникалық аурухана, 18 сахналық өнер орталығы, 27 мектеп, 106 кафедра, 340 ғылыми-зерттеу орталығы және 400 зертхана кіреді.

Тель-Авив университеті 1956 жылы үш білім беру мекемесінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқыда 69 гектар аумақты алып жатқан кампус кейіннен кеңейтіліп, қазіргі уақытта Тель-Авивтің солтүстік-батыс ауданында 89 гектар жерді қамтиды.&lt;ref&gt;Pullen, Lee and Lars Lindberg Christensen (2010). ''Postcards from the Edge of the Universe:&amp;nbsp;An Anthology of Frontline Astronomy from Around the World''. ESO. Page 96. {{ISBN|9783923524648}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bard, Mitchell Geoffrey and Moshe Schwartz (2005). ''1001 Facts Everyone Should Know About Israel''. Rowman &amp; Littlefield. Page 95. {{ISBN|9780742543584}}.&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>87qhijf1cv8es4s4tvl0bnty32csbbb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692830</id>
      <parentid>3692829</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T07:38:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4956" sha1="mvpwmq581oaiyxrvifsxw2df9998sic" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Тель-Авив университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = Tel Aviv university logo.svg
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב
 |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = בעקבות הלא נודע (ивритше «Белгісізді тануға ұмтылу»)
 |Құрылған жылы       = [[1956 жыл|1956]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[Зерттеу университеті|зерттеу университеті]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = Мордехай Коэн
 |Президенті          = [[Ариэль Порат]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/President-Office |title=Office of the President: Tel Aviv University|publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312035139/https://english.tau.ac.il/President-Office |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = [[Марк Штайф]]
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 15 285 (2019)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 2143 (2019)
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 1847
 |Орналасқан жері     = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық; 220 акр (шамамен 89 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = http://english.tau.ac.il/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 32 |lat_min = 06 |lat_sec = 45
 |lon_dir = E |lon_deg = 34 |lon_min = 48 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Тель-Авив университеті'''{{efn|{{langx|he|אוּנִיבֶרְסִיטַת תֵּל אָבִיב|Universitat Tel Aviv}}}} ('''TAU''') — Израильдің [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[зерттеу университеті]]. Онда 30 мыңнан астам студент білім алады және ол елдегі дәстүрлі аудиториялық оқыту жүйесі бойынша жұмыс істейтін ең ірі университет болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-02 |title=Tel Aviv University ranked first in Israel by QS World University Ranking |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-748557 |access-date=2024-03-24 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; Тель-Авивтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан университет&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
| title = Tel Aviv University (TAU)
| encyclopedia = Encyclopaedia Judaica
| publisher = Cengage
| url = https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/tel-aviv-university-tau
}}&lt;/ref&gt; қаланың негізгі білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы болып саналады. Оның құрамына 9 факультет, 17 оқу-клиникалық аурухана, 18 сахналық өнер орталығы, 27 мектеп, 106 кафедра, 340 ғылыми-зерттеу орталығы және 400 зертхана кіреді.

Тель-Авив университеті 1956 жылы үш білім беру мекемесінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқыда 69 гектар аумақты алып жатқан кампус кейіннен кеңейтіліп, қазіргі уақытта Тель-Авивтің солтүстік-батыс ауданында 89 гектар жерді қамтиды.&lt;ref&gt;Pullen, Lee and Lars Lindberg Christensen (2010). ''Postcards from the Edge of the Universe:&amp;nbsp;An Anthology of Frontline Astronomy from Around the World''. ESO. Page 96. {{ISBN|9783923524648}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bard, Mitchell Geoffrey and Moshe Schwartz (2005). ''1001 Facts Everyone Should Know About Israel''. Rowman &amp; Littlefield. Page 95. {{ISBN|9780742543584}}.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>mvpwmq581oaiyxrvifsxw2df9998sic</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692831</id>
      <parentid>3692830</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T07:39:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4971" sha1="qsul4ygtmfj7kxy6ppu0g2t4xsm4z2w" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Тель-Авив университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = [[Сурет:Tel Aviv university logo.svg]]
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב
 |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = בעקבות הלא נודע (ивритше «Белгісізді тануға ұмтылу»)
 |Құрылған жылы       = [[1956 жыл|1956]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[Зерттеу университеті|зерттеу университеті]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = Мордехай Коэн
 |Президенті          = [[Ариэль Порат]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/President-Office |title=Office of the President: Tel Aviv University|publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312035139/https://english.tau.ac.il/President-Office |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = [[Марк Штайф]]
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 15 285 (2019)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 2143 (2019)
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 1847
 |Орналасқан жері     = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық; 220 акр (шамамен 89 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = http://english.tau.ac.il/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 32 |lat_min = 06 |lat_sec = 45
 |lon_dir = E |lon_deg = 34 |lon_min = 48 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Тель-Авив университеті'''{{efn|{{langx|he|אוּנִיבֶרְסִיטַת תֵּל אָבִיב|Universitat Tel Aviv}}}} ('''TAU''') — Израильдің [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[зерттеу университеті]]. Онда 30 мыңнан астам студент білім алады және ол елдегі дәстүрлі аудиториялық оқыту жүйесі бойынша жұмыс істейтін ең ірі университет болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-02 |title=Tel Aviv University ranked first in Israel by QS World University Ranking |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-748557 |access-date=2024-03-24 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; Тель-Авивтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан университет&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
| title = Tel Aviv University (TAU)
| encyclopedia = Encyclopaedia Judaica
| publisher = Cengage
| url = https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/tel-aviv-university-tau
}}&lt;/ref&gt; қаланың негізгі білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы болып саналады. Оның құрамына 9 факультет, 17 оқу-клиникалық аурухана, 18 сахналық өнер орталығы, 27 мектеп, 106 кафедра, 340 ғылыми-зерттеу орталығы және 400 зертхана кіреді.

Тель-Авив университеті 1956 жылы үш білім беру мекемесінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқыда 69 гектар аумақты алып жатқан кампус кейіннен кеңейтіліп, қазіргі уақытта Тель-Авивтің солтүстік-батыс ауданында 89 гектар жерді қамтиды.&lt;ref&gt;Pullen, Lee and Lars Lindberg Christensen (2010). ''Postcards from the Edge of the Universe:&amp;nbsp;An Anthology of Frontline Astronomy from Around the World''. ESO. Page 96. {{ISBN|9783923524648}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bard, Mitchell Geoffrey and Moshe Schwartz (2005). ''1001 Facts Everyone Should Know About Israel''. Rowman &amp; Littlefield. Page 95. {{ISBN|9780742543584}}.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>qsul4ygtmfj7kxy6ppu0g2t4xsm4z2w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692832</id>
      <parentid>3692831</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T07:39:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4928" sha1="09wbhskdzp8x6r29lru0sutjwou9hjt" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Тель-Авив университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב
 |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = בעקבות הלא נודע (ивритше «Белгісізді тануға ұмтылу»)
 |Құрылған жылы       = [[1956 жыл|1956]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[Зерттеу университеті|зерттеу университеті]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = Мордехай Коэн
 |Президенті          = [[Ариэль Порат]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/President-Office |title=Office of the President: Tel Aviv University|publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312035139/https://english.tau.ac.il/President-Office |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = [[Марк Штайф]]
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 15 285 (2019)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 2143 (2019)
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 1847
 |Орналасқан жері     = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық; 220 акр (шамамен 89 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = http://english.tau.ac.il/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 32 |lat_min = 06 |lat_sec = 45
 |lon_dir = E |lon_deg = 34 |lon_min = 48 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Тель-Авив университеті'''{{efn|{{langx|he|אוּנִיבֶרְסִיטַת תֵּל אָבִיב|Universitat Tel Aviv}}}} ('''TAU''') — Израильдің [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[зерттеу университеті]]. Онда 30 мыңнан астам студент білім алады және ол елдегі дәстүрлі аудиториялық оқыту жүйесі бойынша жұмыс істейтін ең ірі университет болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-02 |title=Tel Aviv University ranked first in Israel by QS World University Ranking |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-748557 |access-date=2024-03-24 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; Тель-Авивтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан университет&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
| title = Tel Aviv University (TAU)
| encyclopedia = Encyclopaedia Judaica
| publisher = Cengage
| url = https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/tel-aviv-university-tau
}}&lt;/ref&gt; қаланың негізгі білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы болып саналады. Оның құрамына 9 факультет, 17 оқу-клиникалық аурухана, 18 сахналық өнер орталығы, 27 мектеп, 106 кафедра, 340 ғылыми-зерттеу орталығы және 400 зертхана кіреді.

Тель-Авив университеті 1956 жылы үш білім беру мекемесінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқыда 69 гектар аумақты алып жатқан кампус кейіннен кеңейтіліп, қазіргі уақытта Тель-Авивтің солтүстік-батыс ауданында 89 гектар жерді қамтиды.&lt;ref&gt;Pullen, Lee and Lars Lindberg Christensen (2010). ''Postcards from the Edge of the Universe:&amp;nbsp;An Anthology of Frontline Astronomy from Around the World''. ESO. Page 96. {{ISBN|9783923524648}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bard, Mitchell Geoffrey and Moshe Schwartz (2005). ''1001 Facts Everyone Should Know About Israel''. Rowman &amp; Littlefield. Page 95. {{ISBN|9780742543584}}.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>09wbhskdzp8x6r29lru0sutjwou9hjt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692833</id>
      <parentid>3692832</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T07:40:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4940" sha1="t9kvd7mby6gma41v0rzpbsbblvmjblv" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Тель-Авив университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב
 |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = {{lang-he|בעקבות הלא נודע}} (ивритше «Белгісізді тануға ұмтылу»)
 |Құрылған жылы       = [[1956 жыл|1956]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[Зерттеу университеті|зерттеу университеті]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = Мордехай Коэн
 |Президенті          = [[Ариэль Порат]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/President-Office |title=Office of the President: Tel Aviv University|publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312035139/https://english.tau.ac.il/President-Office |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = [[Марк Штайф]]
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 15 285 (2019)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 2143 (2019)
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 1847
 |Орналасқан жері     = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық; 220 акр (шамамен 89 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = http://english.tau.ac.il/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 32 |lat_min = 06 |lat_sec = 45
 |lon_dir = E |lon_deg = 34 |lon_min = 48 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Тель-Авив университеті'''{{efn|{{langx|he|אוּנִיבֶרְסִיטַת תֵּל אָבִיב|Universitat Tel Aviv}}}} ('''TAU''') — Израильдің [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[зерттеу университеті]]. Онда 30 мыңнан астам студент білім алады және ол елдегі дәстүрлі аудиториялық оқыту жүйесі бойынша жұмыс істейтін ең ірі университет болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-02 |title=Tel Aviv University ranked first in Israel by QS World University Ranking |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-748557 |access-date=2024-03-24 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; Тель-Авивтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан университет&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
| title = Tel Aviv University (TAU)
| encyclopedia = Encyclopaedia Judaica
| publisher = Cengage
| url = https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/tel-aviv-university-tau
}}&lt;/ref&gt; қаланың негізгі білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы болып саналады. Оның құрамына 9 факультет, 17 оқу-клиникалық аурухана, 18 сахналық өнер орталығы, 27 мектеп, 106 кафедра, 340 ғылыми-зерттеу орталығы және 400 зертхана кіреді.

Тель-Авив университеті 1956 жылы үш білім беру мекемесінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқыда 69 гектар аумақты алып жатқан кампус кейіннен кеңейтіліп, қазіргі уақытта Тель-Авивтің солтүстік-батыс ауданында 89 гектар жерді қамтиды.&lt;ref&gt;Pullen, Lee and Lars Lindberg Christensen (2010). ''Postcards from the Edge of the Universe:&amp;nbsp;An Anthology of Frontline Astronomy from Around the World''. ESO. Page 96. {{ISBN|9783923524648}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bard, Mitchell Geoffrey and Moshe Schwartz (2005). ''1001 Facts Everyone Should Know About Israel''. Rowman &amp; Littlefield. Page 95. {{ISBN|9780742543584}}.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>t9kvd7mby6gma41v0rzpbsbblvmjblv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692834</id>
      <parentid>3692833</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T07:41:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4934" sha1="dt6bv85ko0z5klrtupffmrc2kd87x2t" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Тель-Авив университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב
 |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = {{lang-he|בעקבות הלא נודע}}&lt;br&gt;{{lang-kk|Белгісізді тануға ұмтылу}}
 |Құрылған жылы       = [[1956 жыл|1956]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[Зерттеу университеті|зерттеу университеті]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = Мордехай Коэн
 |Президенті          = [[Ариэль Порат]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/President-Office |title=Office of the President: Tel Aviv University|publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312035139/https://english.tau.ac.il/President-Office |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = [[Марк Штайф]]
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 15 285 (2019)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 2143 (2019)
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 1847
 |Орналасқан жері     = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық; 220 акр (шамамен 89 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = http://english.tau.ac.il/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 32 |lat_min = 06 |lat_sec = 45
 |lon_dir = E |lon_deg = 34 |lon_min = 48 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Тель-Авив университеті'''{{efn|{{langx|he|אוּנִיבֶרְסִיטַת תֵּל אָבִיב|Universitat Tel Aviv}}}} ('''TAU''') — Израильдің [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[зерттеу университеті]]. Онда 30 мыңнан астам студент білім алады және ол елдегі дәстүрлі аудиториялық оқыту жүйесі бойынша жұмыс істейтін ең ірі университет болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-02 |title=Tel Aviv University ranked first in Israel by QS World University Ranking |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-748557 |access-date=2024-03-24 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; Тель-Авивтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан университет&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
| title = Tel Aviv University (TAU)
| encyclopedia = Encyclopaedia Judaica
| publisher = Cengage
| url = https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/tel-aviv-university-tau
}}&lt;/ref&gt; қаланың негізгі білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы болып саналады. Оның құрамына 9 факультет, 17 оқу-клиникалық аурухана, 18 сахналық өнер орталығы, 27 мектеп, 106 кафедра, 340 ғылыми-зерттеу орталығы және 400 зертхана кіреді.

Тель-Авив университеті 1956 жылы үш білім беру мекемесінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқыда 69 гектар аумақты алып жатқан кампус кейіннен кеңейтіліп, қазіргі уақытта Тель-Авивтің солтүстік-батыс ауданында 89 гектар жерді қамтиды.&lt;ref&gt;Pullen, Lee and Lars Lindberg Christensen (2010). ''Postcards from the Edge of the Universe:&amp;nbsp;An Anthology of Frontline Astronomy from Around the World''. ESO. Page 96. {{ISBN|9783923524648}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bard, Mitchell Geoffrey and Moshe Schwartz (2005). ''1001 Facts Everyone Should Know About Israel''. Rowman &amp; Littlefield. Page 95. {{ISBN|9780742543584}}.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>dt6bv85ko0z5klrtupffmrc2kd87x2t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692837</id>
      <parentid>3692834</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T07:49:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3692837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9726" sha1="5yprc1rfrir9lvrblat2yg7elty7jcz" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Тель-Авив университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב
 |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = {{lang-he|בעקבות הלא נודע}}&lt;br&gt;{{lang-kk|Белгісізді тануға ұмтылу}}
 |Құрылған жылы       = [[1956 жыл|1956]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[Зерттеу университеті|зерттеу университеті]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = Мордехай Коэн
 |Президенті          = [[Ариэль Порат]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/President-Office |title=Office of the President: Tel Aviv University|publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312035139/https://english.tau.ac.il/President-Office |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = [[Марк Штайф]]
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 15 285 (2019)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 2143 (2019)
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 1847
 |Орналасқан жері     = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық; 220 акр (шамамен 89 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = http://english.tau.ac.il/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 32 |lat_min = 06 |lat_sec = 45
 |lon_dir = E |lon_deg = 34 |lon_min = 48 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Тель-Авив университеті'''{{efn|{{langx|he|אוּנִיבֶרְסִיטַת תֵּל אָבִיב|Universitat Tel Aviv}}}} ('''TAU''') — Израильдің [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[зерттеу университеті]]. Онда 30 мыңнан астам студент білім алады және ол елдегі дәстүрлі аудиториялық оқыту жүйесі бойынша жұмыс істейтін ең ірі университет болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-02 |title=Tel Aviv University ranked first in Israel by QS World University Ranking |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-748557 |access-date=2024-03-24 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; Тель-Авивтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан университет&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
| title = Tel Aviv University (TAU)
| encyclopedia = Encyclopaedia Judaica
| publisher = Cengage
| url = https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/tel-aviv-university-tau
}}&lt;/ref&gt; қаланың негізгі білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы болып саналады. Оның құрамына 9 факультет, 17 оқу-клиникалық аурухана, 18 сахналық өнер орталығы, 27 мектеп, 106 кафедра, 340 ғылыми-зерттеу орталығы және 400 зертхана кіреді.

Тель-Авив университеті 1956 жылы үш білім беру мекемесінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқыда 69 гектар аумақты алып жатқан кампус кейіннен кеңейтіліп, қазіргі уақытта Тель-Авивтің солтүстік-батыс ауданында 89 гектар жерді қамтиды.&lt;ref&gt;Pullen, Lee and Lars Lindberg Christensen (2010). ''Postcards from the Edge of the Universe:&amp;nbsp;An Anthology of Frontline Astronomy from Around the World''. ESO. Page 96. {{ISBN|9783923524648}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bard, Mitchell Geoffrey and Moshe Schwartz (2005). ''1001 Facts Everyone Should Know About Israel''. Rowman &amp; Littlefield. Page 95. {{ISBN|9780742543584}}.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тель-Авив университетінің тарихы 1956 жылдан басталады. Сол жылы үш ғылыми-зерттеу институты — 1935 жылы құрылған Тель-Авив құқық және экономика мектебі, 1931 жылы құрылған Жаратылыстану ғылымдары институты және 1954 жылы құрылған Еврейтану академиялық институты&lt;ref&gt;{{cite news | last1=ANI | title=Tel Aviv University, Google Israel launch $1 million AI research programme | newspaper=Educational Times (The Economic Times) | date=22 December 2025 | url=https://education.economictimes.indiatimes.com/news/international/tel-aviv-university-and-google-israel-launch-1m-ai-research-initiative/126117962 | access-date=12 February 2026 }}&lt;/ref&gt; бірігіп, Тель-Авив университетін құрды. Бастапқыда университет Тель-Авив муниципалитетінің басқаруында болды. 1963 жылы оған дербестік беріліп, [[Джордж С. Уайз]] университеттің алғашқы президенті атанды. Ол бұл қызметті 1971 жылға дейін атқарды.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel+aviv+university%22+1963+%22ramat+aviv+campus%22 |title=Who's who in Israel and in the work ... |date=January 21, 2011 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=April 28, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428015655/https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel%20aviv%20university%22%201963%20%22ramat%20aviv%20campus%22 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |title=Presidents of Tel Aviv University |publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218232028/https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы аумағы 170 акр (шамамен 0,69 км²) болатын негізгі кампус құрылды. Кейінгі президенттері: Юваль Неэман (1971–1977), [[Хаим Бен-Шахар]] (1977–1983), [[Моше Мани]] (1983–1991), [[Йорам Динштейн]] (1991–1999), [[Итамар Рабинович]] (1999–2006), [[Цви Галиль]] (2006–2009), [[Йосеф Клафтер]] (2009–2019) және 2019 жылдан бері қызмет атқарып келе жатқан [[Ариэль Порат]].&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;/&gt;

Университет сонымен қатар [[Холон]] қаласындағы Технологиялық дизайн орталығының, [[Тель-Авив-Яффа|Тель-Авив]] қаласындағы Жаңа академиялық колледждің және Тель-Авивтегі [[Афека инженерлік колледжі]]нің академиялық қызметін қадағалайды. [[Уайз обсерваториясы]] [[Негев]] шөліндегі [[Мицпе-Рамон]] қаласында орналасқан.

2023 жылғы қазанда университет «Эрез» бағдарламасын іске қосты. Бағдарлама аясында [[Израиль қорғаныс күштері]]нің жауынгерлік бөлімшелерінде офицерлік қызмет атқаруға үміткер шамамен 200 адам офицерлік даярлықты бастамас бұрын гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласында бакалавр дәрежесін алады.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Brison |first1=Amos |title=How Tel Aviv University serves Israel’s security state |url=https://www.972mag.com/tel-aviv-university-security-state/ |work=+972 Magazine |date=30 July 2026}}&lt;/ref&gt;

Университет аумағының бір бөлігі бұрын Палестинаның [[Әш-Шейх-Муваннис]] ауылы орналасқан жерде жатыр. Бұл ауылдың тұрғындары 1948 жылғы наурызда еврей қарулы жасақтарының қоқан-лоққылары салдарынан оны тастап кеткен.&lt;ref name=Monterescu&gt;{{Cite book|title=''Mixed Towns, Trapped Communities: Historical Narratives, Spatial Dynamics, Gender Relations and Cultural Encounters in Palestinian-Israeli Towns''|author=Daniel Monterescu and Dan Rabinowitz|year=2007|page=298|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-4732-4}}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>5yprc1rfrir9lvrblat2yg7elty7jcz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692839</id>
      <parentid>3692837</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T07:53:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3692839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12999" sha1="czmwfsdfijgh4ciinqxs3yw14vqfyzr" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Тель-Авив университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב
 |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = {{lang-he|בעקבות הלא נודע}}&lt;br&gt;{{lang-kk|Белгісізді тануға ұмтылу}}
 |Құрылған жылы       = [[1956 жыл|1956]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[Зерттеу университеті|зерттеу университеті]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = Мордехай Коэн
 |Президенті          = [[Ариэль Порат]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/President-Office |title=Office of the President: Tel Aviv University|publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312035139/https://english.tau.ac.il/President-Office |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = [[Марк Штайф]]
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 15 285 (2019)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 2143 (2019)
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 1847
 |Орналасқан жері     = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық; 220 акр (шамамен 89 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = http://english.tau.ac.il/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 32 |lat_min = 06 |lat_sec = 45
 |lon_dir = E |lon_deg = 34 |lon_min = 48 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Тель-Авив университеті'''{{efn|{{langx|he|אוּנִיבֶרְסִיטַת תֵּל אָבִיב|Universitat Tel Aviv}}}} ('''TAU''') — Израильдің [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[зерттеу университеті]]. Онда 30 мыңнан астам студент білім алады және ол елдегі дәстүрлі аудиториялық оқыту жүйесі бойынша жұмыс істейтін ең ірі университет болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-02 |title=Tel Aviv University ranked first in Israel by QS World University Ranking |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-748557 |access-date=2024-03-24 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; Тель-Авивтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан университет&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
| title = Tel Aviv University (TAU)
| encyclopedia = Encyclopaedia Judaica
| publisher = Cengage
| url = https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/tel-aviv-university-tau
}}&lt;/ref&gt; қаланың негізгі білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы болып саналады. Оның құрамына 9 факультет, 17 оқу-клиникалық аурухана, 18 сахналық өнер орталығы, 27 мектеп, 106 кафедра, 340 ғылыми-зерттеу орталығы және 400 зертхана кіреді.

Тель-Авив университеті 1956 жылы үш білім беру мекемесінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқыда 69 гектар аумақты алып жатқан кампус кейіннен кеңейтіліп, қазіргі уақытта Тель-Авивтің солтүстік-батыс ауданында 89 гектар жерді қамтиды.&lt;ref&gt;Pullen, Lee and Lars Lindberg Christensen (2010). ''Postcards from the Edge of the Universe:&amp;nbsp;An Anthology of Frontline Astronomy from Around the World''. ESO. Page 96. {{ISBN|9783923524648}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bard, Mitchell Geoffrey and Moshe Schwartz (2005). ''1001 Facts Everyone Should Know About Israel''. Rowman &amp; Littlefield. Page 95. {{ISBN|9780742543584}}.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тель-Авив университетінің тарихы 1956 жылдан басталады. Сол жылы үш ғылыми-зерттеу институты — 1935 жылы құрылған Тель-Авив құқық және экономика мектебі, 1931 жылы құрылған Жаратылыстану ғылымдары институты және 1954 жылы құрылған Еврейтану академиялық институты&lt;ref&gt;{{cite news | last1=ANI | title=Tel Aviv University, Google Israel launch $1 million AI research programme | newspaper=Educational Times (The Economic Times) | date=22 December 2025 | url=https://education.economictimes.indiatimes.com/news/international/tel-aviv-university-and-google-israel-launch-1m-ai-research-initiative/126117962 | access-date=12 February 2026 }}&lt;/ref&gt; бірігіп, Тель-Авив университетін құрды. Бастапқыда университет Тель-Авив муниципалитетінің басқаруында болды. 1963 жылы оған дербестік беріліп, [[Джордж С. Уайз]] университеттің алғашқы президенті атанды. Ол бұл қызметті 1971 жылға дейін атқарды.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel+aviv+university%22+1963+%22ramat+aviv+campus%22 |title=Who's who in Israel and in the work ... |date=January 21, 2011 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=April 28, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428015655/https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel%20aviv%20university%22%201963%20%22ramat%20aviv%20campus%22 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |title=Presidents of Tel Aviv University |publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218232028/https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы аумағы 170 акр (шамамен 0,69 км²) болатын негізгі кампус құрылды. Кейінгі президенттері: Юваль Неэман (1971–1977), [[Хаим Бен-Шахар]] (1977–1983), [[Моше Мани]] (1983–1991), [[Йорам Динштейн]] (1991–1999), [[Итамар Рабинович]] (1999–2006), [[Цви Галиль]] (2006–2009), [[Йосеф Клафтер]] (2009–2019) және 2019 жылдан бері қызмет атқарып келе жатқан [[Ариэль Порат]].&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;/&gt;

Университет сонымен қатар [[Холон]] қаласындағы Технологиялық дизайн орталығының, [[Тель-Авив-Яффа|Тель-Авив]] қаласындағы Жаңа академиялық колледждің және Тель-Авивтегі [[Афека инженерлік колледжі]]нің академиялық қызметін қадағалайды. [[Уайз обсерваториясы]] [[Негев]] шөліндегі [[Мицпе-Рамон]] қаласында орналасқан.

2023 жылғы қазанда университет «Эрез» бағдарламасын іске қосты. Бағдарлама аясында [[Израиль қорғаныс күштері]]нің жауынгерлік бөлімшелерінде офицерлік қызмет атқаруға үміткер шамамен 200 адам офицерлік даярлықты бастамас бұрын гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласында бакалавр дәрежесін алады.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Brison |first1=Amos |title=How Tel Aviv University serves Israel’s security state |url=https://www.972mag.com/tel-aviv-university-security-state/ |work=+972 Magazine |date=30 July 2026}}&lt;/ref&gt;

Университет аумағының бір бөлігі бұрын Палестинаның [[Әш-Шейх-Муваннис]] ауылы орналасқан жерде жатыр. Бұл ауылдың тұрғындары 1948 жылғы наурызда еврей қарулы жасақтарының қоқан-лоққылары салдарынан оны тастап кеткен.&lt;ref name=Monterescu&gt;{{Cite book|title=''Mixed Towns, Trapped Communities: Historical Narratives, Spatial Dynamics, Gender Relations and Cultural Encounters in Palestinian-Israeli Towns''|author=Daniel Monterescu and Dan Rabinowitz|year=2007|page=298|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-4732-4}}&lt;/ref&gt;

==Академиялық бөлімшелер==
[[Сурет:Life Sciences Building in Tel Aviv University.jpg|thumb|right|250px|Жаратылыстану ғылымдары ғимараты]]
[[Сурет:TAU Economics School 01.JPG|thumb|right|250px|Экономика мектебі]]
[[Сурет:Naftali Building, June 2023.jpg|thumb|right|250px|Әлеуметтік ғылымдар ғимараты]]
[[Сурет:The Porter School of Environmental Studies Building.JPG|thumb|right|250px|Қоршаған ортаны зерттеу ғимараты]]
[[Сурет:Eng boul.jpg|thumb|right|250px|Ли инженерлік факультетінің бульвары]]
[[Сурет:Schreiber-Math-TAU-001.JPG|thumb|right|250px|Владимир Шрайбер атындағы математика институты]]
[[Сурет:Smolarsh.jpg|thumb|250px|Смоларз аудиториясы]]
[[Сурет:Cymbalista Synagogue and Jewish Heritage Center.jpg|thumb|250px|[[Цимбалиста синагогасы және еврей мұрасы орталығы]]]]

'''Факультеттер'''
* Кац атындағы өнер факультеті
* Флейшман атындағы инженерлік факультет
* [[Саклер отбасы|Саклер]] атындағы нақты ғылымдар факультеті
* Энтин атындағы гуманитарлық ғылымдар факультеті
* Бухман атындағы құқық факультеті
* Уайз атындағы биологиялық ғылымдар факультеті
* [[Грей атындағы медицина және денсаулық сақтау ғылымдары факультеті]] (бұрынғы Саклер атындағы медицина факультеті)
* Гордон атындағы әлеуметтік ғылымдар факультеті
* [[Борис Минц институты]]
* Коллер атындағы менеджмент мектебі

'''Дербес мектептер'''
* Берглас атындағы экономика мектебі
* Портер атындағы қоршаған ортаны зерттеу мектебі
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]
* [[Дэвид Азриэли]] атындағы сәулет мектебі
* Гольдшлегер атындағы стоматология мектебі
* Миллер атындағы педагогика мектебі
* Шапелл атындағы әлеуметтік жұмыс мектебі
* TAU International (бұрынғы шетелдік студенттер мектебі)
* Сагол атындағы нейроғылым мектебі

===Институттар мен орталықтар===
Тель-Авив университетінің құрамында 130-дан астам ғылыми-зерттеу институты мен орталығы бар.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://english.tau.ac.il/research_institutes |title=Research Centers and Institutes {{!}} Tel Aviv University |website=english.tau.ac.il |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120622121257/http://english.tau.ac.il/research_institutes |archive-date=2012-06-22}}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>czmwfsdfijgh4ciinqxs3yw14vqfyzr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692840</id>
      <parentid>3692839</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T07:54:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13003" sha1="08lo4m46gvrpwg6ez032ion06ey5uul" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Тель-Авив университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב
 |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = {{lang-he|בעקבות הלא נודע}}&lt;br&gt;{{lang-kk|Белгісізді тануға ұмтылу}}
 |Құрылған жылы       = [[1956 жыл|1956]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[Зерттеу университеті|зерттеу университеті]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = Мордехай Коэн
 |Президенті          = [[Ариэль Порат]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/President-Office |title=Office of the President: Tel Aviv University|publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312035139/https://english.tau.ac.il/President-Office |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = [[Марк Штайф]]
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 15 285 (2019)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 2143 (2019)
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 1847
 |Орналасқан жері     = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық; 220 акр (шамамен 89 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = http://english.tau.ac.il/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 32 |lat_min = 06 |lat_sec = 45
 |lon_dir = E |lon_deg = 34 |lon_min = 48 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Тель-Авив университеті'''{{efn|{{langx|he|אוּנִיבֶרְסִיטַת תֵּל אָבִיב|Universitat Tel Aviv}}}} ('''TAU''') — Израильдің [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[зерттеу университеті]]. Онда 30 мыңнан астам студент білім алады және ол елдегі дәстүрлі аудиториялық оқыту жүйесі бойынша жұмыс істейтін ең ірі университет болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-02 |title=Tel Aviv University ranked first in Israel by QS World University Ranking |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-748557 |access-date=2024-03-24 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; Тель-Авивтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан университет&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
| title = Tel Aviv University (TAU)
| encyclopedia = Encyclopaedia Judaica
| publisher = Cengage
| url = https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/tel-aviv-university-tau
}}&lt;/ref&gt; қаланың негізгі білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы болып саналады. Оның құрамына 9 факультет, 17 оқу-клиникалық аурухана, 18 сахналық өнер орталығы, 27 мектеп, 106 кафедра, 340 ғылыми-зерттеу орталығы және 400 зертхана кіреді.

Тель-Авив университеті 1956 жылы үш білім беру мекемесінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқыда 69 гектар аумақты алып жатқан кампус кейіннен кеңейтіліп, қазіргі уақытта Тель-Авивтің солтүстік-батыс ауданында 89 гектар жерді қамтиды.&lt;ref&gt;Pullen, Lee and Lars Lindberg Christensen (2010). ''Postcards from the Edge of the Universe:&amp;nbsp;An Anthology of Frontline Astronomy from Around the World''. ESO. Page 96. {{ISBN|9783923524648}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bard, Mitchell Geoffrey and Moshe Schwartz (2005). ''1001 Facts Everyone Should Know About Israel''. Rowman &amp; Littlefield. Page 95. {{ISBN|9780742543584}}.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тель-Авив университетінің тарихы 1956 жылдан басталады. Сол жылы үш ғылыми-зерттеу институты — 1935 жылы құрылған Тель-Авив құқық және экономика мектебі, 1931 жылы құрылған Жаратылыстану ғылымдары институты және 1954 жылы құрылған Еврейтану академиялық институты&lt;ref&gt;{{cite news | last1=ANI | title=Tel Aviv University, Google Israel launch $1 million AI research programme | newspaper=Educational Times (The Economic Times) | date=22 December 2025 | url=https://education.economictimes.indiatimes.com/news/international/tel-aviv-university-and-google-israel-launch-1m-ai-research-initiative/126117962 | access-date=12 February 2026 }}&lt;/ref&gt; бірігіп, Тель-Авив университетін құрды. Бастапқыда университет Тель-Авив муниципалитетінің басқаруында болды. 1963 жылы оған дербестік беріліп, [[Джордж С. Уайз]] университеттің алғашқы президенті атанды. Ол бұл қызметті 1971 жылға дейін атқарды.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel+aviv+university%22+1963+%22ramat+aviv+campus%22 |title=Who's who in Israel and in the work ... |date=January 21, 2011 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=April 28, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428015655/https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel%20aviv%20university%22%201963%20%22ramat%20aviv%20campus%22 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |title=Presidents of Tel Aviv University |publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218232028/https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы аумағы 170 акр (шамамен 0,69 км²) болатын негізгі кампус құрылды. Кейінгі президенттері: Юваль Неэман (1971–1977), [[Хаим Бен-Шахар]] (1977–1983), [[Моше Мани]] (1983–1991), [[Йорам Динштейн]] (1991–1999), [[Итамар Рабинович]] (1999–2006), [[Цви Галиль]] (2006–2009), [[Йосеф Клафтер]] (2009–2019) және 2019 жылдан бері қызмет атқарып келе жатқан [[Ариэль Порат]].&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;/&gt;

Университет сонымен қатар [[Холон]] қаласындағы Технологиялық дизайн орталығының, [[Тель-Авив-Яффа|Тель-Авив]] қаласындағы Жаңа академиялық колледждің және Тель-Авивтегі [[Афека инженерлік колледжі]]нің академиялық қызметін қадағалайды. [[Уайз обсерваториясы]] [[Негев]] шөліндегі [[Мицпе-Рамон]] қаласында орналасқан.

2023 жылғы қазанда университет «Эрез» бағдарламасын іске қосты. Бағдарлама аясында [[Израиль қорғаныс күштері]]нің жауынгерлік бөлімшелерінде офицерлік қызмет атқаруға үміткер шамамен 200 адам офицерлік даярлықты бастамас бұрын гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласында бакалавр дәрежесін алады.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Brison |first1=Amos |title=How Tel Aviv University serves Israel’s security state |url=https://www.972mag.com/tel-aviv-university-security-state/ |work=+972 Magazine |date=30 July 2026}}&lt;/ref&gt;

Университет аумағының бір бөлігі бұрын Палестинаның [[Әш-Шейх-Муваннис]] ауылы орналасқан жерде жатыр. Бұл ауылдың тұрғындары 1948 жылғы наурызда еврей қарулы жасақтарының қоқан-лоққылары салдарынан оны тастап кеткен.&lt;ref name=Monterescu&gt;{{Cite book|title=''Mixed Towns, Trapped Communities: Historical Narratives, Spatial Dynamics, Gender Relations and Cultural Encounters in Palestinian-Israeli Towns''|author=Daniel Monterescu and Dan Rabinowitz|year=2007|page=298|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-4732-4}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық бөлімшелер ==
[[Сурет:Life Sciences Building in Tel Aviv University.jpg|thumb|right|250px|Жаратылыстану ғылымдары ғимараты]]
[[Сурет:TAU Economics School 01.JPG|thumb|right|250px|Экономика мектебі]]
[[Сурет:Naftali Building, June 2023.jpg|thumb|right|250px|Әлеуметтік ғылымдар ғимараты]]
[[Сурет:The Porter School of Environmental Studies Building.JPG|thumb|right|250px|Қоршаған ортаны зерттеу ғимараты]]
[[Сурет:Eng boul.jpg|thumb|right|250px|Ли инженерлік факультетінің бульвары]]
[[Сурет:Schreiber-Math-TAU-001.JPG|thumb|right|250px|Владимир Шрайбер атындағы математика институты]]
[[Сурет:Smolarsh.jpg|thumb|250px|Смоларз аудиториясы]]
[[Сурет:Cymbalista Synagogue and Jewish Heritage Center.jpg|thumb|250px|[[Цимбалиста синагогасы және еврей мұрасы орталығы]]]]

'''Факультеттер'''
* Кац атындағы өнер факультеті
* Флейшман атындағы инженерлік факультет
* [[Саклер отбасы|Саклер]] атындағы нақты ғылымдар факультеті
* Энтин атындағы гуманитарлық ғылымдар факультеті
* Бухман атындағы құқық факультеті
* Уайз атындағы биологиялық ғылымдар факультеті
* [[Грей атындағы медицина және денсаулық сақтау ғылымдары факультеті]] (бұрынғы Саклер атындағы медицина факультеті)
* Гордон атындағы әлеуметтік ғылымдар факультеті
* [[Борис Минц институты]]
* Коллер атындағы менеджмент мектебі

'''Дербес мектептер'''
* Берглас атындағы экономика мектебі
* Портер атындағы қоршаған ортаны зерттеу мектебі
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]
* [[Дэвид Азриэли]] атындағы сәулет мектебі
* Гольдшлегер атындағы стоматология мектебі
* Миллер атындағы педагогика мектебі
* Шапелл атындағы әлеуметтік жұмыс мектебі
* TAU International (бұрынғы шетелдік студенттер мектебі)
* Сагол атындағы нейроғылым мектебі

=== Институттар мен орталықтар ===
Тель-Авив университетінің құрамында 130-дан астам ғылыми-зерттеу институты мен орталығы бар.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://english.tau.ac.il/research_institutes |title=Research Centers and Institutes {{!}} Tel Aviv University |website=english.tau.ac.il |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120622121257/http://english.tau.ac.il/research_institutes |archive-date=2012-06-22}}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>08lo4m46gvrpwg6ez032ion06ey5uul</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692841</id>
      <parentid>3692840</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:00:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Институттар мен орталықтар */</comment>
      <origin>3692841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22893" sha1="9bpqvpuojivjhqsl8dlquaqot2g703u" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Тель-Авив университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב
 |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = {{lang-he|בעקבות הלא נודע}}&lt;br&gt;{{lang-kk|Белгісізді тануға ұмтылу}}
 |Құрылған жылы       = [[1956 жыл|1956]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[Зерттеу университеті|зерттеу университеті]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = Мордехай Коэн
 |Президенті          = [[Ариэль Порат]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/President-Office |title=Office of the President: Tel Aviv University|publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312035139/https://english.tau.ac.il/President-Office |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = [[Марк Штайф]]
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 15 285 (2019)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 2143 (2019)
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 1847
 |Орналасқан жері     = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық; 220 акр (шамамен 89 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = http://english.tau.ac.il/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 32 |lat_min = 06 |lat_sec = 45
 |lon_dir = E |lon_deg = 34 |lon_min = 48 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Тель-Авив университеті'''{{efn|{{langx|he|אוּנִיבֶרְסִיטַת תֵּל אָבִיב|Universitat Tel Aviv}}}} ('''TAU''') — Израильдің [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[зерттеу университеті]]. Онда 30 мыңнан астам студент білім алады және ол елдегі дәстүрлі аудиториялық оқыту жүйесі бойынша жұмыс істейтін ең ірі университет болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-02 |title=Tel Aviv University ranked first in Israel by QS World University Ranking |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-748557 |access-date=2024-03-24 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; Тель-Авивтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан университет&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
| title = Tel Aviv University (TAU)
| encyclopedia = Encyclopaedia Judaica
| publisher = Cengage
| url = https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/tel-aviv-university-tau
}}&lt;/ref&gt; қаланың негізгі білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы болып саналады. Оның құрамына 9 факультет, 17 оқу-клиникалық аурухана, 18 сахналық өнер орталығы, 27 мектеп, 106 кафедра, 340 ғылыми-зерттеу орталығы және 400 зертхана кіреді.

Тель-Авив университеті 1956 жылы үш білім беру мекемесінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқыда 69 гектар аумақты алып жатқан кампус кейіннен кеңейтіліп, қазіргі уақытта Тель-Авивтің солтүстік-батыс ауданында 89 гектар жерді қамтиды.&lt;ref&gt;Pullen, Lee and Lars Lindberg Christensen (2010). ''Postcards from the Edge of the Universe:&amp;nbsp;An Anthology of Frontline Astronomy from Around the World''. ESO. Page 96. {{ISBN|9783923524648}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bard, Mitchell Geoffrey and Moshe Schwartz (2005). ''1001 Facts Everyone Should Know About Israel''. Rowman &amp; Littlefield. Page 95. {{ISBN|9780742543584}}.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тель-Авив университетінің тарихы 1956 жылдан басталады. Сол жылы үш ғылыми-зерттеу институты — 1935 жылы құрылған Тель-Авив құқық және экономика мектебі, 1931 жылы құрылған Жаратылыстану ғылымдары институты және 1954 жылы құрылған Еврейтану академиялық институты&lt;ref&gt;{{cite news | last1=ANI | title=Tel Aviv University, Google Israel launch $1 million AI research programme | newspaper=Educational Times (The Economic Times) | date=22 December 2025 | url=https://education.economictimes.indiatimes.com/news/international/tel-aviv-university-and-google-israel-launch-1m-ai-research-initiative/126117962 | access-date=12 February 2026 }}&lt;/ref&gt; бірігіп, Тель-Авив университетін құрды. Бастапқыда университет Тель-Авив муниципалитетінің басқаруында болды. 1963 жылы оған дербестік беріліп, [[Джордж С. Уайз]] университеттің алғашқы президенті атанды. Ол бұл қызметті 1971 жылға дейін атқарды.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel+aviv+university%22+1963+%22ramat+aviv+campus%22 |title=Who's who in Israel and in the work ... |date=January 21, 2011 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=April 28, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428015655/https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel%20aviv%20university%22%201963%20%22ramat%20aviv%20campus%22 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |title=Presidents of Tel Aviv University |publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218232028/https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы аумағы 170 акр (шамамен 0,69 км²) болатын негізгі кампус құрылды. Кейінгі президенттері: Юваль Неэман (1971–1977), [[Хаим Бен-Шахар]] (1977–1983), [[Моше Мани]] (1983–1991), [[Йорам Динштейн]] (1991–1999), [[Итамар Рабинович]] (1999–2006), [[Цви Галиль]] (2006–2009), [[Йосеф Клафтер]] (2009–2019) және 2019 жылдан бері қызмет атқарып келе жатқан [[Ариэль Порат]].&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;/&gt;

Университет сонымен қатар [[Холон]] қаласындағы Технологиялық дизайн орталығының, [[Тель-Авив-Яффа|Тель-Авив]] қаласындағы Жаңа академиялық колледждің және Тель-Авивтегі [[Афека инженерлік колледжі]]нің академиялық қызметін қадағалайды. [[Уайз обсерваториясы]] [[Негев]] шөліндегі [[Мицпе-Рамон]] қаласында орналасқан.

2023 жылғы қазанда университет «Эрез» бағдарламасын іске қосты. Бағдарлама аясында [[Израиль қорғаныс күштері]]нің жауынгерлік бөлімшелерінде офицерлік қызмет атқаруға үміткер шамамен 200 адам офицерлік даярлықты бастамас бұрын гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласында бакалавр дәрежесін алады.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Brison |first1=Amos |title=How Tel Aviv University serves Israel’s security state |url=https://www.972mag.com/tel-aviv-university-security-state/ |work=+972 Magazine |date=30 July 2026}}&lt;/ref&gt;

Университет аумағының бір бөлігі бұрын Палестинаның [[Әш-Шейх-Муваннис]] ауылы орналасқан жерде жатыр. Бұл ауылдың тұрғындары 1948 жылғы наурызда еврей қарулы жасақтарының қоқан-лоққылары салдарынан оны тастап кеткен.&lt;ref name=Monterescu&gt;{{Cite book|title=''Mixed Towns, Trapped Communities: Historical Narratives, Spatial Dynamics, Gender Relations and Cultural Encounters in Palestinian-Israeli Towns''|author=Daniel Monterescu and Dan Rabinowitz|year=2007|page=298|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-4732-4}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық бөлімшелер ==
[[Сурет:Life Sciences Building in Tel Aviv University.jpg|thumb|right|250px|Жаратылыстану ғылымдары ғимараты]]
[[Сурет:TAU Economics School 01.JPG|thumb|right|250px|Экономика мектебі]]
[[Сурет:Naftali Building, June 2023.jpg|thumb|right|250px|Әлеуметтік ғылымдар ғимараты]]
[[Сурет:The Porter School of Environmental Studies Building.JPG|thumb|right|250px|Қоршаған ортаны зерттеу ғимараты]]
[[Сурет:Eng boul.jpg|thumb|right|250px|Ли инженерлік факультетінің бульвары]]
[[Сурет:Schreiber-Math-TAU-001.JPG|thumb|right|250px|Владимир Шрайбер атындағы математика институты]]
[[Сурет:Smolarsh.jpg|thumb|250px|Смоларз аудиториясы]]
[[Сурет:Cymbalista Synagogue and Jewish Heritage Center.jpg|thumb|250px|[[Цимбалиста синагогасы және еврей мұрасы орталығы]]]]

'''Факультеттер'''
* Кац атындағы өнер факультеті
* Флейшман атындағы инженерлік факультет
* [[Саклер отбасы|Саклер]] атындағы нақты ғылымдар факультеті
* Энтин атындағы гуманитарлық ғылымдар факультеті
* Бухман атындағы құқық факультеті
* Уайз атындағы биологиялық ғылымдар факультеті
* [[Грей атындағы медицина және денсаулық сақтау ғылымдары факультеті]] (бұрынғы Саклер атындағы медицина факультеті)
* Гордон атындағы әлеуметтік ғылымдар факультеті
* [[Борис Минц институты]]
* Коллер атындағы менеджмент мектебі

'''Дербес мектептер'''
* Берглас атындағы экономика мектебі
* Портер атындағы қоршаған ортаны зерттеу мектебі
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]
* [[Дэвид Азриэли]] атындағы сәулет мектебі
* Гольдшлегер атындағы стоматология мектебі
* Миллер атындағы педагогика мектебі
* Шапелл атындағы әлеуметтік жұмыс мектебі
* TAU International (бұрынғы шетелдік студенттер мектебі)
* Сагол атындағы нейроғылым мектебі

=== Институттар мен орталықтар ===
Тель-Авив университетінің құрамында 130-дан астам ғылыми-зерттеу институты мен орталығы бар.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://english.tau.ac.il/research_institutes |title=Research Centers and Institutes {{!}} Tel Aviv University |website=english.tau.ac.il |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120622121257/http://english.tau.ac.il/research_institutes |archive-date=2012-06-22}}&lt;/ref&gt;

== Лоуи халықаралық мектебі ==
Лоуи халықаралық мектебі (бұрынғы TAU International) Тель-Авив университетінің халықаралық зерттеушілермен, қонақтармен және серіктестермен байланысын қамтамасыз етумен қатар, жыл сайын әлемнің түкпір-түкпірінен келген мыңдаған студентке университетте білім алу мүмкіндігін ұсынады.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/about_tau_international|title=About The Lowy International School|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Мектептің қызметіне университеттің халықаралық мәселелер жөніндегі вице-президенті [[Милетт Шамир]] жетекшілік етеді.

Мектептің толық атауы — Ширли Лоуиді еске алуға арналған Лоуи халықаралық мектебі. Оның атауы 2022 жылы аустралиялық-израильдік кәсіпкер сэр [[Франк Лоуи]]дің 18 миллион АҚШ долларын қайырымдылыққа беруінен кейін өзгертілді.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Israel |first=David |date=2022-12-13 |title=Australian Real Estate Mogul Sir Frank Lowy Gives $18 m. to TAU International Programs |url=https://www.jewishpress.com/news/israel/australian-real-estate-mogul-sir-frank-lowy-gives-18-m-to-tau-international-programs/2022/12/13/ |access-date=2024-12-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Сэр Франктің жұбайы Ширли Лоуи 2020 жылғы 9 желтоқсанда қайтыс болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-12-13 |title=Shirley Lowy, the woman behind Westfield, dies in Israel |url=https://www.afr.com/property/commercial/shirley-lowy-the-woman-behind-westfield-dies-in-israel-20201213-p56n3d |access-date=2024-12-05 |website=Australian Financial Review |language=en}}&lt;/ref&gt;

Мектептегі білім беру бағдарламалары негізінен ағылшын тілінде жүргізіледі. Сонымен қатар Лоуи халықаралық мектебі иврит тілін тереңдетіп меңгеруге арналған тілдік ортаға толық ену бағдарламаларын да ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sir Frank Lowy Donates $18 Million to Tel Aviv University |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-724773 |access-date=2022-12-23 |newspaper=The Jerusalem Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу бағдарламалары бакалавриатты, магистратураны, шетелде білім алуды, ғылыми зерттеулерді, оқуға түсер алдындағы бір жылдық даярлықты және қысқамерзімді курстарды қамтиды.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;/&gt; Сондай-ақ мектеп әртүрлі шәкіртақылар ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/scholarship_programs|title=The Lowy International School Scholarships|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Бакалавриат, магистратура, студенттер алмасу және шетелде білім алу бағдарламаларына қатысушылар университеттің жанында орналасқан Эйнштейн немесе Брошим студенттік жатақханаларында тұра алады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Housing at TAU |url=https://international.tau.ac.il/housing |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100906223226/http://international.tau.ac.il/prospective-students/undergraduate-programs.html |archive-date=September 6, 2010 |access-date=November 24, 2010 |work=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

'''Бакалавриат бағдарламалары:'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=279&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;
* Еркін өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* Менеджмент және еркін өнер бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка бакалавриаты (B.Mus.)
* Әлеуметтік, саяси және экономикалық ғылымдар бойынша бакалавриат бағдарламасы
* Еркін өнер бойынша қос дипломды бакалавриат бағдарламасы: Тель-Авив университеті және [[Колумбия университеті]]
* [[Йешива университеті]]мен бірлескен бакалавриат бағдарламасы

'''Магистратура бағдарламалары:'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=260&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

* Ежелгі Израильді зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биомедициналық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* [[Қақтығыстарды шешу және медиация жөніндегі халықаралық бағдарлама|Қақтығыстарды шешу және медиация]] бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Киберсаясат және мемлекеттік басқару бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Цифрлық денсаулық сақтау бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Апаттарды басқару бойынша магистр дәрежесі (M.D.M.)
* Деректі кино бойынша бейнелеу өнері магистрі (M.F.A.)
* Экологиялық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қоршаған ортаны зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биологиялық ғылымдар бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Медицина ғылымдары бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Нейроғылым бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Азық-түлік қауіпсіздігіне басымдық берілген өсімдіктану бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қауіпсіздік және дипломатия бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Климаттың өзгеруінің әлеуметтік және саяси аспектілері бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Орнықты даму бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Ағылшын тілін өзге тілде сөйлейтіндерге оқыту бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A., TESOL)
* Софер атындағы жаһандық іскерлік әкімшілендіру магистратурасы (MBA)
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка магистрі (M.Mus.)
* Парасол қорының халықаралық құқық магистрі бағдарламасы (LL.M.)
* [[Джонс Хопкинс университеті]]нің Халықаралық зерттеулер мектебі (SAIS) мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* [[Лилль саяси зерттеулер институты]] мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* Тель-Авив университеті мен [[Тхапар инженерия және технология институты]]ның биотехнология немесе электротехника саласындағы «3+2» біріктірілген білім беру бағдарламасы

'''Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар:'''&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ias.tau.ac.il/Lowy_Distinguished_Guest_Professor|title=About Lowy Distinguished Guest Professors|website=ias.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

2023 жылы құрылған Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар бағдарламасы Тель-Авив университетіне көрнекті ғалымдарды шақыруға бағытталған.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

* [[Райнхард Генцель]] — физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты
* [[Эйтан Тадмор]] — математик
* [[Милетт Гайфман]] — антикалық дәуір зерттеушісі
* [[Михаэль Вайднер]] — информатика маманы
* [[Рудольф Подгорник]] — физик
* [[Сьюзан Б. Дэвидсон]] — информатика маманы
* [[Альберто Меллони]] — тарихшы
* [[Ольга Соркине-Хорнунг]] — информатика маманы

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>9bpqvpuojivjhqsl8dlquaqot2g703u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692848</id>
      <parentid>3692841</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:07:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Лоуи халықаралық мектебі */</comment>
      <origin>3692848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33558" sha1="9kccdh84dveggv8030iteh20hw58xxk" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Тель-Авив университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב
 |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = {{lang-he|בעקבות הלא נודע}}&lt;br&gt;{{lang-kk|Белгісізді тануға ұмтылу}}
 |Құрылған жылы       = [[1956 жыл|1956]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[Зерттеу университеті|зерттеу университеті]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = Мордехай Коэн
 |Президенті          = [[Ариэль Порат]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/President-Office |title=Office of the President: Tel Aviv University|publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312035139/https://english.tau.ac.il/President-Office |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = [[Марк Штайф]]
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 15 285 (2019)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 2143 (2019)
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 1847
 |Орналасқан жері     = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық; 220 акр (шамамен 89 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = http://english.tau.ac.il/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 32 |lat_min = 06 |lat_sec = 45
 |lon_dir = E |lon_deg = 34 |lon_min = 48 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Тель-Авив университеті'''{{efn|{{langx|he|אוּנִיבֶרְסִיטַת תֵּל אָבִיב|Universitat Tel Aviv}}}} ('''TAU''') — Израильдің [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[зерттеу университеті]]. Онда 30 мыңнан астам студент білім алады және ол елдегі дәстүрлі аудиториялық оқыту жүйесі бойынша жұмыс істейтін ең ірі университет болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-02 |title=Tel Aviv University ranked first in Israel by QS World University Ranking |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-748557 |access-date=2024-03-24 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; Тель-Авивтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан университет&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
| title = Tel Aviv University (TAU)
| encyclopedia = Encyclopaedia Judaica
| publisher = Cengage
| url = https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/tel-aviv-university-tau
}}&lt;/ref&gt; қаланың негізгі білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы болып саналады. Оның құрамына 9 факультет, 17 оқу-клиникалық аурухана, 18 сахналық өнер орталығы, 27 мектеп, 106 кафедра, 340 ғылыми-зерттеу орталығы және 400 зертхана кіреді.

Тель-Авив университеті 1956 жылы үш білім беру мекемесінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқыда 69 гектар аумақты алып жатқан кампус кейіннен кеңейтіліп, қазіргі уақытта Тель-Авивтің солтүстік-батыс ауданында 89 гектар жерді қамтиды.&lt;ref&gt;Pullen, Lee and Lars Lindberg Christensen (2010). ''Postcards from the Edge of the Universe:&amp;nbsp;An Anthology of Frontline Astronomy from Around the World''. ESO. Page 96. {{ISBN|9783923524648}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bard, Mitchell Geoffrey and Moshe Schwartz (2005). ''1001 Facts Everyone Should Know About Israel''. Rowman &amp; Littlefield. Page 95. {{ISBN|9780742543584}}.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тель-Авив университетінің тарихы 1956 жылдан басталады. Сол жылы үш ғылыми-зерттеу институты — 1935 жылы құрылған Тель-Авив құқық және экономика мектебі, 1931 жылы құрылған Жаратылыстану ғылымдары институты және 1954 жылы құрылған Еврейтану академиялық институты&lt;ref&gt;{{cite news | last1=ANI | title=Tel Aviv University, Google Israel launch $1 million AI research programme | newspaper=Educational Times (The Economic Times) | date=22 December 2025 | url=https://education.economictimes.indiatimes.com/news/international/tel-aviv-university-and-google-israel-launch-1m-ai-research-initiative/126117962 | access-date=12 February 2026 }}&lt;/ref&gt; бірігіп, Тель-Авив университетін құрды. Бастапқыда университет Тель-Авив муниципалитетінің басқаруында болды. 1963 жылы оған дербестік беріліп, [[Джордж С. Уайз]] университеттің алғашқы президенті атанды. Ол бұл қызметті 1971 жылға дейін атқарды.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel+aviv+university%22+1963+%22ramat+aviv+campus%22 |title=Who's who in Israel and in the work ... |date=January 21, 2011 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=April 28, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428015655/https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel%20aviv%20university%22%201963%20%22ramat%20aviv%20campus%22 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |title=Presidents of Tel Aviv University |publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218232028/https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы аумағы 170 акр (шамамен 0,69 км²) болатын негізгі кампус құрылды. Кейінгі президенттері: Юваль Неэман (1971–1977), [[Хаим Бен-Шахар]] (1977–1983), [[Моше Мани]] (1983–1991), [[Йорам Динштейн]] (1991–1999), [[Итамар Рабинович]] (1999–2006), [[Цви Галиль]] (2006–2009), [[Йосеф Клафтер]] (2009–2019) және 2019 жылдан бері қызмет атқарып келе жатқан [[Ариэль Порат]].&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;/&gt;

Университет сонымен қатар [[Холон]] қаласындағы Технологиялық дизайн орталығының, [[Тель-Авив-Яффа|Тель-Авив]] қаласындағы Жаңа академиялық колледждің және Тель-Авивтегі [[Афека инженерлік колледжі]]нің академиялық қызметін қадағалайды. [[Уайз обсерваториясы]] [[Негев]] шөліндегі [[Мицпе-Рамон]] қаласында орналасқан.

2023 жылғы қазанда университет «Эрез» бағдарламасын іске қосты. Бағдарлама аясында [[Израиль қорғаныс күштері]]нің жауынгерлік бөлімшелерінде офицерлік қызмет атқаруға үміткер шамамен 200 адам офицерлік даярлықты бастамас бұрын гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласында бакалавр дәрежесін алады.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Brison |first1=Amos |title=How Tel Aviv University serves Israel’s security state |url=https://www.972mag.com/tel-aviv-university-security-state/ |work=+972 Magazine |date=30 July 2026}}&lt;/ref&gt;

Университет аумағының бір бөлігі бұрын Палестинаның [[Әш-Шейх-Муваннис]] ауылы орналасқан жерде жатыр. Бұл ауылдың тұрғындары 1948 жылғы наурызда еврей қарулы жасақтарының қоқан-лоққылары салдарынан оны тастап кеткен.&lt;ref name=Monterescu&gt;{{Cite book|title=''Mixed Towns, Trapped Communities: Historical Narratives, Spatial Dynamics, Gender Relations and Cultural Encounters in Palestinian-Israeli Towns''|author=Daniel Monterescu and Dan Rabinowitz|year=2007|page=298|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-4732-4}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық бөлімшелер ==
[[Сурет:Life Sciences Building in Tel Aviv University.jpg|thumb|right|250px|Жаратылыстану ғылымдары ғимараты]]
[[Сурет:TAU Economics School 01.JPG|thumb|right|250px|Экономика мектебі]]
[[Сурет:Naftali Building, June 2023.jpg|thumb|right|250px|Әлеуметтік ғылымдар ғимараты]]
[[Сурет:The Porter School of Environmental Studies Building.JPG|thumb|right|250px|Қоршаған ортаны зерттеу ғимараты]]
[[Сурет:Eng boul.jpg|thumb|right|250px|Ли инженерлік факультетінің бульвары]]
[[Сурет:Schreiber-Math-TAU-001.JPG|thumb|right|250px|Владимир Шрайбер атындағы математика институты]]
[[Сурет:Smolarsh.jpg|thumb|250px|Смоларз аудиториясы]]
[[Сурет:Cymbalista Synagogue and Jewish Heritage Center.jpg|thumb|250px|[[Цимбалиста синагогасы және еврей мұрасы орталығы]]]]

'''Факультеттер'''
* Кац атындағы өнер факультеті
* Флейшман атындағы инженерлік факультет
* [[Саклер отбасы|Саклер]] атындағы нақты ғылымдар факультеті
* Энтин атындағы гуманитарлық ғылымдар факультеті
* Бухман атындағы құқық факультеті
* Уайз атындағы биологиялық ғылымдар факультеті
* [[Грей атындағы медицина және денсаулық сақтау ғылымдары факультеті]] (бұрынғы Саклер атындағы медицина факультеті)
* Гордон атындағы әлеуметтік ғылымдар факультеті
* [[Борис Минц институты]]
* Коллер атындағы менеджмент мектебі

'''Дербес мектептер'''
* Берглас атындағы экономика мектебі
* Портер атындағы қоршаған ортаны зерттеу мектебі
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]
* [[Дэвид Азриэли]] атындағы сәулет мектебі
* Гольдшлегер атындағы стоматология мектебі
* Миллер атындағы педагогика мектебі
* Шапелл атындағы әлеуметтік жұмыс мектебі
* TAU International (бұрынғы шетелдік студенттер мектебі)
* Сагол атындағы нейроғылым мектебі

=== Институттар мен орталықтар ===
Тель-Авив университетінің құрамында 130-дан астам ғылыми-зерттеу институты мен орталығы бар.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://english.tau.ac.il/research_institutes |title=Research Centers and Institutes {{!}} Tel Aviv University |website=english.tau.ac.il |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120622121257/http://english.tau.ac.il/research_institutes |archive-date=2012-06-22}}&lt;/ref&gt;

== Лоуи халықаралық мектебі ==
Лоуи халықаралық мектебі (бұрынғы TAU International) Тель-Авив университетінің халықаралық зерттеушілермен, қонақтармен және серіктестермен байланысын қамтамасыз етумен қатар, жыл сайын әлемнің түкпір-түкпірінен келген мыңдаған студентке университетте білім алу мүмкіндігін ұсынады.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/about_tau_international|title=About The Lowy International School|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Мектептің қызметіне университеттің халықаралық мәселелер жөніндегі вице-президенті [[Милетт Шамир]] жетекшілік етеді.

Мектептің толық атауы — Ширли Лоуиді еске алуға арналған Лоуи халықаралық мектебі. Оның атауы 2022 жылы аустралиялық-израильдік кәсіпкер сэр [[Франк Лоуи]]дің 18 миллион АҚШ долларын қайырымдылыққа беруінен кейін өзгертілді.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Israel |first=David |date=2022-12-13 |title=Australian Real Estate Mogul Sir Frank Lowy Gives $18 m. to TAU International Programs |url=https://www.jewishpress.com/news/israel/australian-real-estate-mogul-sir-frank-lowy-gives-18-m-to-tau-international-programs/2022/12/13/ |access-date=2024-12-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Сэр Франктің жұбайы Ширли Лоуи 2020 жылғы 9 желтоқсанда қайтыс болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-12-13 |title=Shirley Lowy, the woman behind Westfield, dies in Israel |url=https://www.afr.com/property/commercial/shirley-lowy-the-woman-behind-westfield-dies-in-israel-20201213-p56n3d |access-date=2024-12-05 |website=Australian Financial Review |language=en}}&lt;/ref&gt;

Мектептегі білім беру бағдарламалары негізінен ағылшын тілінде жүргізіледі. Сонымен қатар Лоуи халықаралық мектебі иврит тілін тереңдетіп меңгеруге арналған тілдік ортаға толық ену бағдарламаларын да ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sir Frank Lowy Donates $18 Million to Tel Aviv University |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-724773 |access-date=2022-12-23 |newspaper=The Jerusalem Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу бағдарламалары бакалавриатты, магистратураны, шетелде білім алуды, ғылыми зерттеулерді, оқуға түсер алдындағы бір жылдық даярлықты және қысқамерзімді курстарды қамтиды.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;/&gt; Сондай-ақ мектеп әртүрлі шәкіртақылар ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/scholarship_programs|title=The Lowy International School Scholarships|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Бакалавриат, магистратура, студенттер алмасу және шетелде білім алу бағдарламаларына қатысушылар университеттің жанында орналасқан Эйнштейн немесе Брошим студенттік жатақханаларында тұра алады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Housing at TAU |url=https://international.tau.ac.il/housing |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100906223226/http://international.tau.ac.il/prospective-students/undergraduate-programs.html |archive-date=September 6, 2010 |access-date=November 24, 2010 |work=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

'''Бакалавриат бағдарламалары:'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=279&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;
* Еркін өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* Менеджмент және еркін өнер бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка бакалавриаты (B.Mus.)
* Әлеуметтік, саяси және экономикалық ғылымдар бойынша бакалавриат бағдарламасы
* Еркін өнер бойынша қос дипломды бакалавриат бағдарламасы: Тель-Авив университеті және [[Колумбия университеті]]
* [[Йешива университеті]]мен бірлескен бакалавриат бағдарламасы

'''Магистратура бағдарламалары:'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=260&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

* Ежелгі Израильді зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биомедициналық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* [[Қақтығыстарды шешу және медиация жөніндегі халықаралық бағдарлама|Қақтығыстарды шешу және медиация]] бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Киберсаясат және мемлекеттік басқару бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Цифрлық денсаулық сақтау бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Апаттарды басқару бойынша магистр дәрежесі (M.D.M.)
* Деректі кино бойынша бейнелеу өнері магистрі (M.F.A.)
* Экологиялық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қоршаған ортаны зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биологиялық ғылымдар бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Медицина ғылымдары бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Нейроғылым бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Азық-түлік қауіпсіздігіне басымдық берілген өсімдіктану бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қауіпсіздік және дипломатия бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Климаттың өзгеруінің әлеуметтік және саяси аспектілері бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Орнықты даму бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Ағылшын тілін өзге тілде сөйлейтіндерге оқыту бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A., TESOL)
* Софер атындағы жаһандық іскерлік әкімшілендіру магистратурасы (MBA)
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка магистрі (M.Mus.)
* Парасол қорының халықаралық құқық магистрі бағдарламасы (LL.M.)
* [[Джонс Хопкинс университеті]]нің Халықаралық зерттеулер мектебі (SAIS) мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* [[Лилль саяси зерттеулер институты]] мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* Тель-Авив университеті мен [[Тхапар инженерия және технология институты]]ның биотехнология немесе электротехника саласындағы «3+2» біріктірілген білім беру бағдарламасы

'''Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар:'''&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ias.tau.ac.il/Lowy_Distinguished_Guest_Professor|title=About Lowy Distinguished Guest Professors|website=ias.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

2023 жылы құрылған Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар бағдарламасы Тель-Авив университетіне көрнекті ғалымдарды шақыруға бағытталған.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

* [[Райнхард Генцель]] — физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты
* [[Эйтан Тадмор]] — математик
* [[Милетт Гайфман]] — антикалық дәуір зерттеушісі
* [[Михаэль Вайднер]] — информатика маманы
* [[Рудольф Подгорник]] — физик
* [[Сьюзан Б. Дэвидсон]] — информатика маманы
* [[Альберто Меллони]] — тарихшы
* [[Ольга Соркине-Хорнунг]] — информатика маманы

==Рейтингтер==
{{Infobox university rankings
 | ARWU_W = 201–300
 | ARWU_W_year = 2024
 | ARWU_W_ref = &lt;ref&gt;{{Cite web | title=ShanghaiRanking-Univiersities | url=https://www.shanghairanking.com/institution/tel-aviv-university | access-date=2025-07-30 | website=www.shanghairanking.com}}&lt;/ref&gt;
 | CWTS_W = 84
 | CWTS_W_year = 2024
 | CWTS_W_ref = &lt;ref&gt;{{Cite web | title=CWTS Leiden Ranking - Ranking 2024 | url=https://www.leidenranking.com/ranking/2024/list | access-date=2025-07-30 | website=www.leidenranking.com}}&lt;/ref&gt;
 | QS_W = 223
 | QS_W_year = 2026
 | QS_W_ref = &lt;ref name=&quot;:QSW2026&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.topuniversities.com/world-university-rankings|title=QS World University Rankings 2026: Top global universities|date=July 30, 2025|website=Top Universities}}&lt;/ref&gt;
 | THE_W = 201–250
 | THE_W_year = 2025
 | THE_W_ref = &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/tel-aviv-university|title=Tel Aviv University|date=February 9, 2024|website=Times Higher Education (THE)}}&lt;/ref&gt;
 | USNWR_W = 199
 | USNWR_W_year = 2025
 | USNWR_W_ref = &lt;ref&gt;{{Cite web | title=Tel Aviv University in Israel {{!}} US News Best Global Universities | url=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141029135238/http://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | access-date=2025-07-30 | archive-date=2014-10-29}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Сурет:31.03.09 Tel Aviv 024 TAU 7.JPG|thumb|250px|Тель-Авив университетіндегі Уэбб тілдер мектебі]]
2024 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 214-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.topuniversities.com/universities/tel-aviv-university |title=QS World University Rankings |publisher=Topuniversities |access-date=September 28, 2023 }}&lt;/ref&gt; Осылайша университет Израильдегі ең жоғары орынға ие оқу орны атанды. 2016 жылғы пәндік рейтингтерде университет өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша 202-орынды, инженерия және технология бойынша 295-орынды, биологиялық ғылымдар мен медицина бойынша 193-орынды, жаратылыстану ғылымдары бойынша 208-орынды, ал әлеуметтік ғылымдар мен менеджмент бойынша 240-орынды иеленді.

2016 жылғы [[Әлемдік университеттер рейтингі орталығы]]ның (CWUR) рейтингісінде Тель-Авив университеті әлем бойынша 81-орынды, Израиль бойынша үшінші орынды иеленді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cwur.org/top100.html |title=CWUR 2016 |publisher=Center for World University Rankings |year=2016 |access-date=26 October 2016 |archive-date=11 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120711104222/http://www.cwur.org/top100.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ал 2012 жылы орталық университетті 56-орынға орналастырған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cwur.org/2012.php |title=CWUR 2012 {{!}} Top 100 Universities |website=cwur.org |language=en |access-date=2017-02-23 |archive-date=2017-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224131520/http://cwur.org/2012.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 189-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |title=World University Rankings 2020 &amp;#124; Times Higher Education (THE) |date=20 August 2019 |publisher=Times Higher Education |access-date=2020-02-18 |archive-date=2019-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918163456/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бұл рейтинг университеттердің ғылыми-зерттеу және оқытушылық қызметі саласындағы беделі туралы мәліметтерді біріктіретін жалпы бағалау көрсеткішіне негізделеді.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |title=Search &amp;#124; Times Higher Education (THE) |magazine=Times Higher Education |access-date=2016-02-04 |archive-date=2012-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120424215637/http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2016 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін бір оқытушыға шаққандағы ғылыми дәйексөздер саны бойынша әлемде 22-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |title=Two Israeli universities rated among world's top 100 for research |newspaper=[[The Jerusalem Post]] |access-date=2016-10-28 |archive-date=2017-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170225173618/http://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |url-status=live  |issn=0792-822X }}&lt;/ref&gt; Бұл көрсеткіш университеттің ғылыми зерттеулерінің ықпалын бағалайды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |title=QS World University Rankings – Methodology |date=2016-08-22 |newspaper=Top Universities |access-date=2016-10-28 |archive-date=2016-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027093229/http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Осы көрсеткіш бойынша Тель-Авив университеті Израильдегі жетекші университет атанды.

2015 жылы ''[[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі]]'' Тель-Авив университетін пәндер бойынша мынадай орындарға орналастырды: информатика бойынша 20-орын, математика бойынша 51–75-орындар, физика бойынша 76–100-орындар және экономика мен бизнес бойынша 76–100-орындар. 2016 жылы университет инженерия бойынша 51–75-орындар аралығына енді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |title=Tel Aviv University {{!}} Academic Ranking of World Universities – 2016 {{!}} Shanghai Ranking – 2016 |website=www.shanghairanking.com |access-date=2016-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502003200/http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |archive-date=2 May 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

CSRankings рейтингісіне сәйкес, 2007–2018 жылдар аралығында Тель-Авив университеті информатика саласы бойынша әлемде 35-орынды иеленді. Бұл көрсеткіш [[Гарвард университеті]]мен бірдей болып, Израильдегі екінші жоғары нәтиже саналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |title=CSRankings: Computer Science Rankings |website=csrankings.org |access-date=2018-03-12 |archive-date=2022-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105063338/http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы жағдай бойынша Тель-Авив университеті ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE әлемдік университеттер рейтингісінде]]'' 191-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-08-25 |title=World University Rankings |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |access-date=2021-04-04 |website=Times Higher Education (THE) |language=en |archive-date=2020-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200902154147/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]нде'' 230-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=QS World University Rankings 2021 |url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |access-date=2021-04-04 |website=Top Universities |language=en |archive-date=2020-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609201234/https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ал [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|Шанхай рейтингісінде]] 151–200-орындар аралығын иеленді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ARWU World University Rankings 2020 |url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |access-date=2021-04-04 |website=www.shanghairanking.com |archive-date=2019-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190815195442/http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2022 жылы PitchBook Data Тель-Авив университетін [[венчурлік капитал]] есебінен қаржыландырылатын компанияларды құрған түлектерінің саны бойынша әлемде 7-орынға орналастырды. Бұл АҚШ-тан тыс орналасқан университеттер арасындағы ең жоғары көрсеткіш болды.

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>9kccdh84dveggv8030iteh20hw58xxk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692849</id>
      <parentid>3692848</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:09:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Рейтингтер */</comment>
      <origin>3692849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33921" sha1="nnwh266plm1y4jj9s5v77oheo84l3hm" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Тель-Авив университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב
 |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = {{lang-he|בעקבות הלא נודע}}&lt;br&gt;{{lang-kk|Белгісізді тануға ұмтылу}}
 |Құрылған жылы       = [[1956 жыл|1956]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[Зерттеу университеті|зерттеу университеті]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = Мордехай Коэн
 |Президенті          = [[Ариэль Порат]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/President-Office |title=Office of the President: Tel Aviv University|publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312035139/https://english.tau.ac.il/President-Office |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = [[Марк Штайф]]
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 15 285 (2019)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 2143 (2019)
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 1847
 |Орналасқан жері     = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық; 220 акр (шамамен 89 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = http://english.tau.ac.il/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 32 |lat_min = 06 |lat_sec = 45
 |lon_dir = E |lon_deg = 34 |lon_min = 48 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Тель-Авив университеті'''{{efn|{{langx|he|אוּנִיבֶרְסִיטַת תֵּל אָבִיב|Universitat Tel Aviv}}}} ('''TAU''') — Израильдің [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[зерттеу университеті]]. Онда 30 мыңнан астам студент білім алады және ол елдегі дәстүрлі аудиториялық оқыту жүйесі бойынша жұмыс істейтін ең ірі университет болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-02 |title=Tel Aviv University ranked first in Israel by QS World University Ranking |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-748557 |access-date=2024-03-24 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; Тель-Авивтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан университет&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
| title = Tel Aviv University (TAU)
| encyclopedia = Encyclopaedia Judaica
| publisher = Cengage
| url = https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/tel-aviv-university-tau
}}&lt;/ref&gt; қаланың негізгі білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы болып саналады. Оның құрамына 9 факультет, 17 оқу-клиникалық аурухана, 18 сахналық өнер орталығы, 27 мектеп, 106 кафедра, 340 ғылыми-зерттеу орталығы және 400 зертхана кіреді.

Тель-Авив университеті 1956 жылы үш білім беру мекемесінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқыда 69 гектар аумақты алып жатқан кампус кейіннен кеңейтіліп, қазіргі уақытта Тель-Авивтің солтүстік-батыс ауданында 89 гектар жерді қамтиды.&lt;ref&gt;Pullen, Lee and Lars Lindberg Christensen (2010). ''Postcards from the Edge of the Universe:&amp;nbsp;An Anthology of Frontline Astronomy from Around the World''. ESO. Page 96. {{ISBN|9783923524648}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bard, Mitchell Geoffrey and Moshe Schwartz (2005). ''1001 Facts Everyone Should Know About Israel''. Rowman &amp; Littlefield. Page 95. {{ISBN|9780742543584}}.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тель-Авив университетінің тарихы 1956 жылдан басталады. Сол жылы үш ғылыми-зерттеу институты — 1935 жылы құрылған Тель-Авив құқық және экономика мектебі, 1931 жылы құрылған Жаратылыстану ғылымдары институты және 1954 жылы құрылған Еврейтану академиялық институты&lt;ref&gt;{{cite news | last1=ANI | title=Tel Aviv University, Google Israel launch $1 million AI research programme | newspaper=Educational Times (The Economic Times) | date=22 December 2025 | url=https://education.economictimes.indiatimes.com/news/international/tel-aviv-university-and-google-israel-launch-1m-ai-research-initiative/126117962 | access-date=12 February 2026 }}&lt;/ref&gt; бірігіп, Тель-Авив университетін құрды. Бастапқыда университет Тель-Авив муниципалитетінің басқаруында болды. 1963 жылы оған дербестік беріліп, [[Джордж С. Уайз]] университеттің алғашқы президенті атанды. Ол бұл қызметті 1971 жылға дейін атқарды.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel+aviv+university%22+1963+%22ramat+aviv+campus%22 |title=Who's who in Israel and in the work ... |date=January 21, 2011 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=April 28, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428015655/https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel%20aviv%20university%22%201963%20%22ramat%20aviv%20campus%22 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |title=Presidents of Tel Aviv University |publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218232028/https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы аумағы 170 акр (шамамен 0,69 км²) болатын негізгі кампус құрылды. Кейінгі президенттері: Юваль Неэман (1971–1977), [[Хаим Бен-Шахар]] (1977–1983), [[Моше Мани]] (1983–1991), [[Йорам Динштейн]] (1991–1999), [[Итамар Рабинович]] (1999–2006), [[Цви Галиль]] (2006–2009), [[Йосеф Клафтер]] (2009–2019) және 2019 жылдан бері қызмет атқарып келе жатқан [[Ариэль Порат]].&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;/&gt;

Университет сонымен қатар [[Холон]] қаласындағы Технологиялық дизайн орталығының, [[Тель-Авив-Яффа|Тель-Авив]] қаласындағы Жаңа академиялық колледждің және Тель-Авивтегі [[Афека инженерлік колледжі]]нің академиялық қызметін қадағалайды. [[Уайз обсерваториясы]] [[Негев]] шөліндегі [[Мицпе-Рамон]] қаласында орналасқан.

2023 жылғы қазанда университет «Эрез» бағдарламасын іске қосты. Бағдарлама аясында [[Израиль қорғаныс күштері]]нің жауынгерлік бөлімшелерінде офицерлік қызмет атқаруға үміткер шамамен 200 адам офицерлік даярлықты бастамас бұрын гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласында бакалавр дәрежесін алады.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Brison |first1=Amos |title=How Tel Aviv University serves Israel’s security state |url=https://www.972mag.com/tel-aviv-university-security-state/ |work=+972 Magazine |date=30 July 2026}}&lt;/ref&gt;

Университет аумағының бір бөлігі бұрын Палестинаның [[Әш-Шейх-Муваннис]] ауылы орналасқан жерде жатыр. Бұл ауылдың тұрғындары 1948 жылғы наурызда еврей қарулы жасақтарының қоқан-лоққылары салдарынан оны тастап кеткен.&lt;ref name=Monterescu&gt;{{Cite book|title=''Mixed Towns, Trapped Communities: Historical Narratives, Spatial Dynamics, Gender Relations and Cultural Encounters in Palestinian-Israeli Towns''|author=Daniel Monterescu and Dan Rabinowitz|year=2007|page=298|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-4732-4}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық бөлімшелер ==
[[Сурет:Life Sciences Building in Tel Aviv University.jpg|thumb|right|250px|Жаратылыстану ғылымдары ғимараты]]
[[Сурет:TAU Economics School 01.JPG|thumb|right|250px|Экономика мектебі]]
[[Сурет:Naftali Building, June 2023.jpg|thumb|right|250px|Әлеуметтік ғылымдар ғимараты]]
[[Сурет:The Porter School of Environmental Studies Building.JPG|thumb|right|250px|Қоршаған ортаны зерттеу ғимараты]]
[[Сурет:Eng boul.jpg|thumb|right|250px|Ли инженерлік факультетінің бульвары]]
[[Сурет:Schreiber-Math-TAU-001.JPG|thumb|right|250px|Владимир Шрайбер атындағы математика институты]]
[[Сурет:Smolarsh.jpg|thumb|250px|Смоларз аудиториясы]]
[[Сурет:Cymbalista Synagogue and Jewish Heritage Center.jpg|thumb|250px|[[Цимбалиста синагогасы және еврей мұрасы орталығы]]]]

'''Факультеттер'''
* Кац атындағы өнер факультеті
* Флейшман атындағы инженерлік факультет
* [[Саклер отбасы|Саклер]] атындағы нақты ғылымдар факультеті
* Энтин атындағы гуманитарлық ғылымдар факультеті
* Бухман атындағы құқық факультеті
* Уайз атындағы биологиялық ғылымдар факультеті
* [[Грей атындағы медицина және денсаулық сақтау ғылымдары факультеті]] (бұрынғы Саклер атындағы медицина факультеті)
* Гордон атындағы әлеуметтік ғылымдар факультеті
* [[Борис Минц институты]]
* Коллер атындағы менеджмент мектебі

'''Дербес мектептер'''
* Берглас атындағы экономика мектебі
* Портер атындағы қоршаған ортаны зерттеу мектебі
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]
* [[Дэвид Азриэли]] атындағы сәулет мектебі
* Гольдшлегер атындағы стоматология мектебі
* Миллер атындағы педагогика мектебі
* Шапелл атындағы әлеуметтік жұмыс мектебі
* TAU International (бұрынғы шетелдік студенттер мектебі)
* Сагол атындағы нейроғылым мектебі

=== Институттар мен орталықтар ===
Тель-Авив университетінің құрамында 130-дан астам ғылыми-зерттеу институты мен орталығы бар.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://english.tau.ac.il/research_institutes |title=Research Centers and Institutes {{!}} Tel Aviv University |website=english.tau.ac.il |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120622121257/http://english.tau.ac.il/research_institutes |archive-date=2012-06-22}}&lt;/ref&gt;

== Лоуи халықаралық мектебі ==
Лоуи халықаралық мектебі (бұрынғы TAU International) Тель-Авив университетінің халықаралық зерттеушілермен, қонақтармен және серіктестермен байланысын қамтамасыз етумен қатар, жыл сайын әлемнің түкпір-түкпірінен келген мыңдаған студентке университетте білім алу мүмкіндігін ұсынады.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/about_tau_international|title=About The Lowy International School|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Мектептің қызметіне университеттің халықаралық мәселелер жөніндегі вице-президенті [[Милетт Шамир]] жетекшілік етеді.

Мектептің толық атауы — Ширли Лоуиді еске алуға арналған Лоуи халықаралық мектебі. Оның атауы 2022 жылы аустралиялық-израильдік кәсіпкер сэр [[Франк Лоуи]]дің 18 миллион АҚШ долларын қайырымдылыққа беруінен кейін өзгертілді.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Israel |first=David |date=2022-12-13 |title=Australian Real Estate Mogul Sir Frank Lowy Gives $18 m. to TAU International Programs |url=https://www.jewishpress.com/news/israel/australian-real-estate-mogul-sir-frank-lowy-gives-18-m-to-tau-international-programs/2022/12/13/ |access-date=2024-12-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Сэр Франктің жұбайы Ширли Лоуи 2020 жылғы 9 желтоқсанда қайтыс болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-12-13 |title=Shirley Lowy, the woman behind Westfield, dies in Israel |url=https://www.afr.com/property/commercial/shirley-lowy-the-woman-behind-westfield-dies-in-israel-20201213-p56n3d |access-date=2024-12-05 |website=Australian Financial Review |language=en}}&lt;/ref&gt;

Мектептегі білім беру бағдарламалары негізінен ағылшын тілінде жүргізіледі. Сонымен қатар Лоуи халықаралық мектебі иврит тілін тереңдетіп меңгеруге арналған тілдік ортаға толық ену бағдарламаларын да ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sir Frank Lowy Donates $18 Million to Tel Aviv University |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-724773 |access-date=2022-12-23 |newspaper=The Jerusalem Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу бағдарламалары бакалавриатты, магистратураны, шетелде білім алуды, ғылыми зерттеулерді, оқуға түсер алдындағы бір жылдық даярлықты және қысқамерзімді курстарды қамтиды.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;/&gt; Сондай-ақ мектеп әртүрлі шәкіртақылар ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/scholarship_programs|title=The Lowy International School Scholarships|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Бакалавриат, магистратура, студенттер алмасу және шетелде білім алу бағдарламаларына қатысушылар университеттің жанында орналасқан Эйнштейн немесе Брошим студенттік жатақханаларында тұра алады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Housing at TAU |url=https://international.tau.ac.il/housing |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100906223226/http://international.tau.ac.il/prospective-students/undergraduate-programs.html |archive-date=September 6, 2010 |access-date=November 24, 2010 |work=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

'''Бакалавриат бағдарламалары:'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=279&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;
* Еркін өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* Менеджмент және еркін өнер бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка бакалавриаты (B.Mus.)
* Әлеуметтік, саяси және экономикалық ғылымдар бойынша бакалавриат бағдарламасы
* Еркін өнер бойынша қос дипломды бакалавриат бағдарламасы: Тель-Авив университеті және [[Колумбия университеті]]
* [[Йешива университеті]]мен бірлескен бакалавриат бағдарламасы

'''Магистратура бағдарламалары:'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=260&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

* Ежелгі Израильді зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биомедициналық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* [[Қақтығыстарды шешу және медиация жөніндегі халықаралық бағдарлама|Қақтығыстарды шешу және медиация]] бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Киберсаясат және мемлекеттік басқару бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Цифрлық денсаулық сақтау бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Апаттарды басқару бойынша магистр дәрежесі (M.D.M.)
* Деректі кино бойынша бейнелеу өнері магистрі (M.F.A.)
* Экологиялық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қоршаған ортаны зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биологиялық ғылымдар бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Медицина ғылымдары бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Нейроғылым бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Азық-түлік қауіпсіздігіне басымдық берілген өсімдіктану бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қауіпсіздік және дипломатия бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Климаттың өзгеруінің әлеуметтік және саяси аспектілері бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Орнықты даму бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Ағылшын тілін өзге тілде сөйлейтіндерге оқыту бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A., TESOL)
* Софер атындағы жаһандық іскерлік әкімшілендіру магистратурасы (MBA)
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка магистрі (M.Mus.)
* Парасол қорының халықаралық құқық магистрі бағдарламасы (LL.M.)
* [[Джонс Хопкинс университеті]]нің Халықаралық зерттеулер мектебі (SAIS) мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* [[Лилль саяси зерттеулер институты]] мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* Тель-Авив университеті мен [[Тхапар инженерия және технология институты]]ның биотехнология немесе электротехника саласындағы «3+2» біріктірілген білім беру бағдарламасы

'''Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар:'''&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ias.tau.ac.il/Lowy_Distinguished_Guest_Professor|title=About Lowy Distinguished Guest Professors|website=ias.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

2023 жылы құрылған Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар бағдарламасы Тель-Авив университетіне көрнекті ғалымдарды шақыруға бағытталған.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

* [[Райнхард Генцель]] — физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты
* [[Эйтан Тадмор]] — математик
* [[Милетт Гайфман]] — антикалық дәуір зерттеушісі
* [[Михаэль Вайднер]] — информатика маманы
* [[Рудольф Подгорник]] — физик
* [[Сьюзан Б. Дэвидсон]] — информатика маманы
* [[Альберто Меллони]] — тарихшы
* [[Ольга Соркине-Хорнунг]] — информатика маманы

== Рейтингтер==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;&quot;
|+ '''Тель-Авив университетінің әлемдік рейтингтердегі орны'''
! Рейтинг
! Жыл
! Орын
|-
| [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|ARWU]]
| 2024
| 201–300&lt;ref&gt;{{Cite web | title=ShanghaiRanking-Univiersities | url=https://www.shanghairanking.com/institution/tel-aviv-university | access-date=2025-07-30 | website=www.shanghairanking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[CWTS Leiden Ranking|CWTS Leiden]]
| 2024
| 84&lt;ref&gt;{{Cite web | title=CWTS Leiden Ranking - Ranking 2024 | url=https://www.leidenranking.com/ranking/2024/list | access-date=2025-07-30 | website=www.leidenranking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[QS әлемдік университеттер рейтингі|QS]]
| 2026
| 223&lt;ref name=&quot;:QSW2026&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.topuniversities.com/world-university-rankings|title=QS World University Rankings 2026: Top global universities|date=July 30, 2025|website=Top Universities}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE]]
| 2025
| 201–250&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/tel-aviv-university|title=Tel Aviv University|date=February 9, 2024|website=Times Higher Education (THE)}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[U.S. News &amp; World Report|U.S. News]]
| 2025
| 199&lt;ref&gt;{{Cite web | title=Tel Aviv University in Israel {{!}} US News Best Global Universities | url=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141029135238/http://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | access-date=2025-07-30 | archive-date=2014-10-29}}&lt;/ref&gt;
|}

[[Сурет:31.03.09 Tel Aviv 024 TAU 7.JPG|thumb|250px|Тель-Авив университетіндегі Уэбб тілдер мектебі]]
2024 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 214-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.topuniversities.com/universities/tel-aviv-university |title=QS World University Rankings |publisher=Topuniversities |access-date=September 28, 2023 }}&lt;/ref&gt; Осылайша университет Израильдегі ең жоғары орынға ие оқу орны атанды. 2016 жылғы пәндік рейтингтерде университет өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша 202-орынды, инженерия және технология бойынша 295-орынды, биологиялық ғылымдар мен медицина бойынша 193-орынды, жаратылыстану ғылымдары бойынша 208-орынды, ал әлеуметтік ғылымдар мен менеджмент бойынша 240-орынды иеленді.

2016 жылғы [[Әлемдік университеттер рейтингі орталығы]]ның (CWUR) рейтингісінде Тель-Авив университеті әлем бойынша 81-орынды, Израиль бойынша үшінші орынды иеленді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cwur.org/top100.html |title=CWUR 2016 |publisher=Center for World University Rankings |year=2016 |access-date=26 October 2016 |archive-date=11 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120711104222/http://www.cwur.org/top100.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ал 2012 жылы орталық университетті 56-орынға орналастырған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cwur.org/2012.php |title=CWUR 2012 {{!}} Top 100 Universities |website=cwur.org |language=en |access-date=2017-02-23 |archive-date=2017-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224131520/http://cwur.org/2012.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 189-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |title=World University Rankings 2020 &amp;#124; Times Higher Education (THE) |date=20 August 2019 |publisher=Times Higher Education |access-date=2020-02-18 |archive-date=2019-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918163456/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бұл рейтинг университеттердің ғылыми-зерттеу және оқытушылық қызметі саласындағы беделі туралы мәліметтерді біріктіретін жалпы бағалау көрсеткішіне негізделеді.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |title=Search &amp;#124; Times Higher Education (THE) |magazine=Times Higher Education |access-date=2016-02-04 |archive-date=2012-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120424215637/http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2016 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін бір оқытушыға шаққандағы ғылыми дәйексөздер саны бойынша әлемде 22-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |title=Two Israeli universities rated among world's top 100 for research |newspaper=[[The Jerusalem Post]] |access-date=2016-10-28 |archive-date=2017-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170225173618/http://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |url-status=live  |issn=0792-822X }}&lt;/ref&gt; Бұл көрсеткіш университеттің ғылыми зерттеулерінің ықпалын бағалайды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |title=QS World University Rankings – Methodology |date=2016-08-22 |newspaper=Top Universities |access-date=2016-10-28 |archive-date=2016-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027093229/http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Осы көрсеткіш бойынша Тель-Авив университеті Израильдегі жетекші университет атанды.

2015 жылы ''[[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі]]'' Тель-Авив университетін пәндер бойынша мынадай орындарға орналастырды: информатика бойынша 20-орын, математика бойынша 51–75-орындар, физика бойынша 76–100-орындар және экономика мен бизнес бойынша 76–100-орындар. 2016 жылы университет инженерия бойынша 51–75-орындар аралығына енді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |title=Tel Aviv University {{!}} Academic Ranking of World Universities – 2016 {{!}} Shanghai Ranking – 2016 |website=www.shanghairanking.com |access-date=2016-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502003200/http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |archive-date=2 May 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

CSRankings рейтингісіне сәйкес, 2007–2018 жылдар аралығында Тель-Авив университеті информатика саласы бойынша әлемде 35-орынды иеленді. Бұл көрсеткіш [[Гарвард университеті]]мен бірдей болып, Израильдегі екінші жоғары нәтиже саналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |title=CSRankings: Computer Science Rankings |website=csrankings.org |access-date=2018-03-12 |archive-date=2022-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105063338/http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы жағдай бойынша Тель-Авив университеті ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE әлемдік университеттер рейтингісінде]]'' 191-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-08-25 |title=World University Rankings |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |access-date=2021-04-04 |website=Times Higher Education (THE) |language=en |archive-date=2020-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200902154147/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]нде'' 230-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=QS World University Rankings 2021 |url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |access-date=2021-04-04 |website=Top Universities |language=en |archive-date=2020-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609201234/https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ал [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|Шанхай рейтингісінде]] 151–200-орындар аралығын иеленді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ARWU World University Rankings 2020 |url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |access-date=2021-04-04 |website=www.shanghairanking.com |archive-date=2019-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190815195442/http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2022 жылы PitchBook Data Тель-Авив университетін [[венчурлік капитал]] есебінен қаржыландырылатын компанияларды құрған түлектерінің саны бойынша әлемде 7-орынға орналастырды. Бұл АҚШ-тан тыс орналасқан университеттер арасындағы ең жоғары көрсеткіш болды.

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>nnwh266plm1y4jj9s5v77oheo84l3hm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692853</id>
      <parentid>3692849</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:13:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Рейтингтер */</comment>
      <origin>3692853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41641" sha1="st4lwgf3ikvytgihq3f6xnxobx10kje" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Тель-Авив университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב
 |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = {{lang-he|בעקבות הלא נודע}}&lt;br&gt;{{lang-kk|Белгісізді тануға ұмтылу}}
 |Құрылған жылы       = [[1956 жыл|1956]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[Зерттеу университеті|зерттеу университеті]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = Мордехай Коэн
 |Президенті          = [[Ариэль Порат]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/President-Office |title=Office of the President: Tel Aviv University|publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312035139/https://english.tau.ac.il/President-Office |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = [[Марк Штайф]]
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 15 285 (2019)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 2143 (2019)
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 1847
 |Орналасқан жері     = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық; 220 акр (шамамен 89 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = http://english.tau.ac.il/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 32 |lat_min = 06 |lat_sec = 45
 |lon_dir = E |lon_deg = 34 |lon_min = 48 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Тель-Авив университеті'''{{efn|{{langx|he|אוּנִיבֶרְסִיטַת תֵּל אָבִיב|Universitat Tel Aviv}}}} ('''TAU''') — Израильдің [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[зерттеу университеті]]. Онда 30 мыңнан астам студент білім алады және ол елдегі дәстүрлі аудиториялық оқыту жүйесі бойынша жұмыс істейтін ең ірі университет болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-02 |title=Tel Aviv University ranked first in Israel by QS World University Ranking |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-748557 |access-date=2024-03-24 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; Тель-Авивтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан университет&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
| title = Tel Aviv University (TAU)
| encyclopedia = Encyclopaedia Judaica
| publisher = Cengage
| url = https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/tel-aviv-university-tau
}}&lt;/ref&gt; қаланың негізгі білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы болып саналады. Оның құрамына 9 факультет, 17 оқу-клиникалық аурухана, 18 сахналық өнер орталығы, 27 мектеп, 106 кафедра, 340 ғылыми-зерттеу орталығы және 400 зертхана кіреді.

Тель-Авив университеті 1956 жылы үш білім беру мекемесінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқыда 69 гектар аумақты алып жатқан кампус кейіннен кеңейтіліп, қазіргі уақытта Тель-Авивтің солтүстік-батыс ауданында 89 гектар жерді қамтиды.&lt;ref&gt;Pullen, Lee and Lars Lindberg Christensen (2010). ''Postcards from the Edge of the Universe:&amp;nbsp;An Anthology of Frontline Astronomy from Around the World''. ESO. Page 96. {{ISBN|9783923524648}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bard, Mitchell Geoffrey and Moshe Schwartz (2005). ''1001 Facts Everyone Should Know About Israel''. Rowman &amp; Littlefield. Page 95. {{ISBN|9780742543584}}.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тель-Авив университетінің тарихы 1956 жылдан басталады. Сол жылы үш ғылыми-зерттеу институты — 1935 жылы құрылған Тель-Авив құқық және экономика мектебі, 1931 жылы құрылған Жаратылыстану ғылымдары институты және 1954 жылы құрылған Еврейтану академиялық институты&lt;ref&gt;{{cite news | last1=ANI | title=Tel Aviv University, Google Israel launch $1 million AI research programme | newspaper=Educational Times (The Economic Times) | date=22 December 2025 | url=https://education.economictimes.indiatimes.com/news/international/tel-aviv-university-and-google-israel-launch-1m-ai-research-initiative/126117962 | access-date=12 February 2026 }}&lt;/ref&gt; бірігіп, Тель-Авив университетін құрды. Бастапқыда университет Тель-Авив муниципалитетінің басқаруында болды. 1963 жылы оған дербестік беріліп, [[Джордж С. Уайз]] университеттің алғашқы президенті атанды. Ол бұл қызметті 1971 жылға дейін атқарды.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel+aviv+university%22+1963+%22ramat+aviv+campus%22 |title=Who's who in Israel and in the work ... |date=January 21, 2011 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=April 28, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428015655/https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel%20aviv%20university%22%201963%20%22ramat%20aviv%20campus%22 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |title=Presidents of Tel Aviv University |publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218232028/https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы аумағы 170 акр (шамамен 0,69 км²) болатын негізгі кампус құрылды. Кейінгі президенттері: Юваль Неэман (1971–1977), [[Хаим Бен-Шахар]] (1977–1983), [[Моше Мани]] (1983–1991), [[Йорам Динштейн]] (1991–1999), [[Итамар Рабинович]] (1999–2006), [[Цви Галиль]] (2006–2009), [[Йосеф Клафтер]] (2009–2019) және 2019 жылдан бері қызмет атқарып келе жатқан [[Ариэль Порат]].&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;/&gt;

Университет сонымен қатар [[Холон]] қаласындағы Технологиялық дизайн орталығының, [[Тель-Авив-Яффа|Тель-Авив]] қаласындағы Жаңа академиялық колледждің және Тель-Авивтегі [[Афека инженерлік колледжі]]нің академиялық қызметін қадағалайды. [[Уайз обсерваториясы]] [[Негев]] шөліндегі [[Мицпе-Рамон]] қаласында орналасқан.

2023 жылғы қазанда университет «Эрез» бағдарламасын іске қосты. Бағдарлама аясында [[Израиль қорғаныс күштері]]нің жауынгерлік бөлімшелерінде офицерлік қызмет атқаруға үміткер шамамен 200 адам офицерлік даярлықты бастамас бұрын гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласында бакалавр дәрежесін алады.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Brison |first1=Amos |title=How Tel Aviv University serves Israel’s security state |url=https://www.972mag.com/tel-aviv-university-security-state/ |work=+972 Magazine |date=30 July 2026}}&lt;/ref&gt;

Университет аумағының бір бөлігі бұрын Палестинаның [[Әш-Шейх-Муваннис]] ауылы орналасқан жерде жатыр. Бұл ауылдың тұрғындары 1948 жылғы наурызда еврей қарулы жасақтарының қоқан-лоққылары салдарынан оны тастап кеткен.&lt;ref name=Monterescu&gt;{{Cite book|title=''Mixed Towns, Trapped Communities: Historical Narratives, Spatial Dynamics, Gender Relations and Cultural Encounters in Palestinian-Israeli Towns''|author=Daniel Monterescu and Dan Rabinowitz|year=2007|page=298|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-4732-4}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық бөлімшелер ==
[[Сурет:Life Sciences Building in Tel Aviv University.jpg|thumb|right|250px|Жаратылыстану ғылымдары ғимараты]]
[[Сурет:TAU Economics School 01.JPG|thumb|right|250px|Экономика мектебі]]
[[Сурет:Naftali Building, June 2023.jpg|thumb|right|250px|Әлеуметтік ғылымдар ғимараты]]
[[Сурет:The Porter School of Environmental Studies Building.JPG|thumb|right|250px|Қоршаған ортаны зерттеу ғимараты]]
[[Сурет:Eng boul.jpg|thumb|right|250px|Ли инженерлік факультетінің бульвары]]
[[Сурет:Schreiber-Math-TAU-001.JPG|thumb|right|250px|Владимир Шрайбер атындағы математика институты]]
[[Сурет:Smolarsh.jpg|thumb|250px|Смоларз аудиториясы]]
[[Сурет:Cymbalista Synagogue and Jewish Heritage Center.jpg|thumb|250px|[[Цимбалиста синагогасы және еврей мұрасы орталығы]]]]

'''Факультеттер'''
* Кац атындағы өнер факультеті
* Флейшман атындағы инженерлік факультет
* [[Саклер отбасы|Саклер]] атындағы нақты ғылымдар факультеті
* Энтин атындағы гуманитарлық ғылымдар факультеті
* Бухман атындағы құқық факультеті
* Уайз атындағы биологиялық ғылымдар факультеті
* [[Грей атындағы медицина және денсаулық сақтау ғылымдары факультеті]] (бұрынғы Саклер атындағы медицина факультеті)
* Гордон атындағы әлеуметтік ғылымдар факультеті
* [[Борис Минц институты]]
* Коллер атындағы менеджмент мектебі

'''Дербес мектептер'''
* Берглас атындағы экономика мектебі
* Портер атындағы қоршаған ортаны зерттеу мектебі
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]
* [[Дэвид Азриэли]] атындағы сәулет мектебі
* Гольдшлегер атындағы стоматология мектебі
* Миллер атындағы педагогика мектебі
* Шапелл атындағы әлеуметтік жұмыс мектебі
* TAU International (бұрынғы шетелдік студенттер мектебі)
* Сагол атындағы нейроғылым мектебі

=== Институттар мен орталықтар ===
Тель-Авив университетінің құрамында 130-дан астам ғылыми-зерттеу институты мен орталығы бар.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://english.tau.ac.il/research_institutes |title=Research Centers and Institutes {{!}} Tel Aviv University |website=english.tau.ac.il |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120622121257/http://english.tau.ac.il/research_institutes |archive-date=2012-06-22}}&lt;/ref&gt;

== Лоуи халықаралық мектебі ==
Лоуи халықаралық мектебі (бұрынғы TAU International) Тель-Авив университетінің халықаралық зерттеушілермен, қонақтармен және серіктестермен байланысын қамтамасыз етумен қатар, жыл сайын әлемнің түкпір-түкпірінен келген мыңдаған студентке университетте білім алу мүмкіндігін ұсынады.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/about_tau_international|title=About The Lowy International School|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Мектептің қызметіне университеттің халықаралық мәселелер жөніндегі вице-президенті [[Милетт Шамир]] жетекшілік етеді.

Мектептің толық атауы — Ширли Лоуиді еске алуға арналған Лоуи халықаралық мектебі. Оның атауы 2022 жылы аустралиялық-израильдік кәсіпкер сэр [[Франк Лоуи]]дің 18 миллион АҚШ долларын қайырымдылыққа беруінен кейін өзгертілді.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Israel |first=David |date=2022-12-13 |title=Australian Real Estate Mogul Sir Frank Lowy Gives $18 m. to TAU International Programs |url=https://www.jewishpress.com/news/israel/australian-real-estate-mogul-sir-frank-lowy-gives-18-m-to-tau-international-programs/2022/12/13/ |access-date=2024-12-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Сэр Франктің жұбайы Ширли Лоуи 2020 жылғы 9 желтоқсанда қайтыс болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-12-13 |title=Shirley Lowy, the woman behind Westfield, dies in Israel |url=https://www.afr.com/property/commercial/shirley-lowy-the-woman-behind-westfield-dies-in-israel-20201213-p56n3d |access-date=2024-12-05 |website=Australian Financial Review |language=en}}&lt;/ref&gt;

Мектептегі білім беру бағдарламалары негізінен ағылшын тілінде жүргізіледі. Сонымен қатар Лоуи халықаралық мектебі иврит тілін тереңдетіп меңгеруге арналған тілдік ортаға толық ену бағдарламаларын да ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sir Frank Lowy Donates $18 Million to Tel Aviv University |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-724773 |access-date=2022-12-23 |newspaper=The Jerusalem Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу бағдарламалары бакалавриатты, магистратураны, шетелде білім алуды, ғылыми зерттеулерді, оқуға түсер алдындағы бір жылдық даярлықты және қысқамерзімді курстарды қамтиды.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;/&gt; Сондай-ақ мектеп әртүрлі шәкіртақылар ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/scholarship_programs|title=The Lowy International School Scholarships|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Бакалавриат, магистратура, студенттер алмасу және шетелде білім алу бағдарламаларына қатысушылар университеттің жанында орналасқан Эйнштейн немесе Брошим студенттік жатақханаларында тұра алады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Housing at TAU |url=https://international.tau.ac.il/housing |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100906223226/http://international.tau.ac.il/prospective-students/undergraduate-programs.html |archive-date=September 6, 2010 |access-date=November 24, 2010 |work=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

'''Бакалавриат бағдарламалары:'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=279&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;
* Еркін өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* Менеджмент және еркін өнер бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка бакалавриаты (B.Mus.)
* Әлеуметтік, саяси және экономикалық ғылымдар бойынша бакалавриат бағдарламасы
* Еркін өнер бойынша қос дипломды бакалавриат бағдарламасы: Тель-Авив университеті және [[Колумбия университеті]]
* [[Йешива университеті]]мен бірлескен бакалавриат бағдарламасы

'''Магистратура бағдарламалары:'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=260&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

* Ежелгі Израильді зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биомедициналық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* [[Қақтығыстарды шешу және медиация жөніндегі халықаралық бағдарлама|Қақтығыстарды шешу және медиация]] бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Киберсаясат және мемлекеттік басқару бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Цифрлық денсаулық сақтау бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Апаттарды басқару бойынша магистр дәрежесі (M.D.M.)
* Деректі кино бойынша бейнелеу өнері магистрі (M.F.A.)
* Экологиялық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қоршаған ортаны зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биологиялық ғылымдар бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Медицина ғылымдары бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Нейроғылым бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Азық-түлік қауіпсіздігіне басымдық берілген өсімдіктану бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қауіпсіздік және дипломатия бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Климаттың өзгеруінің әлеуметтік және саяси аспектілері бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Орнықты даму бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Ағылшын тілін өзге тілде сөйлейтіндерге оқыту бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A., TESOL)
* Софер атындағы жаһандық іскерлік әкімшілендіру магистратурасы (MBA)
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка магистрі (M.Mus.)
* Парасол қорының халықаралық құқық магистрі бағдарламасы (LL.M.)
* [[Джонс Хопкинс университеті]]нің Халықаралық зерттеулер мектебі (SAIS) мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* [[Лилль саяси зерттеулер институты]] мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* Тель-Авив университеті мен [[Тхапар инженерия және технология институты]]ның биотехнология немесе электротехника саласындағы «3+2» біріктірілген білім беру бағдарламасы

'''Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар:'''&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ias.tau.ac.il/Lowy_Distinguished_Guest_Professor|title=About Lowy Distinguished Guest Professors|website=ias.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

2023 жылы құрылған Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар бағдарламасы Тель-Авив университетіне көрнекті ғалымдарды шақыруға бағытталған.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

* [[Райнхард Генцель]] — физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты
* [[Эйтан Тадмор]] — математик
* [[Милетт Гайфман]] — антикалық дәуір зерттеушісі
* [[Михаэль Вайднер]] — информатика маманы
* [[Рудольф Подгорник]] — физик
* [[Сьюзан Б. Дэвидсон]] — информатика маманы
* [[Альберто Меллони]] — тарихшы
* [[Ольга Соркине-Хорнунг]] — информатика маманы

== Рейтингтер==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;&quot;
|+ '''Тель-Авив университетінің әлемдік рейтингтердегі орны'''
! Рейтинг
! Жыл
! Орын
|-
| [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|ARWU]]
| 2024
| 201–300&lt;ref&gt;{{Cite web | title=ShanghaiRanking-Univiersities | url=https://www.shanghairanking.com/institution/tel-aviv-university | access-date=2025-07-30 | website=www.shanghairanking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[CWTS Leiden Ranking|CWTS Leiden]]
| 2024
| 84&lt;ref&gt;{{Cite web | title=CWTS Leiden Ranking - Ranking 2024 | url=https://www.leidenranking.com/ranking/2024/list | access-date=2025-07-30 | website=www.leidenranking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[QS әлемдік университеттер рейтингі|QS]]
| 2026
| 223&lt;ref name=&quot;:QSW2026&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.topuniversities.com/world-university-rankings|title=QS World University Rankings 2026: Top global universities|date=July 30, 2025|website=Top Universities}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE]]
| 2025
| 201–250&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/tel-aviv-university|title=Tel Aviv University|date=February 9, 2024|website=Times Higher Education (THE)}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[U.S. News &amp; World Report|U.S. News]]
| 2025
| 199&lt;ref&gt;{{Cite web | title=Tel Aviv University in Israel {{!}} US News Best Global Universities | url=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141029135238/http://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | access-date=2025-07-30 | archive-date=2014-10-29}}&lt;/ref&gt;
|}

[[Сурет:31.03.09 Tel Aviv 024 TAU 7.JPG|thumb|250px|Тель-Авив университетіндегі Уэбб тілдер мектебі]]
2024 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 214-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.topuniversities.com/universities/tel-aviv-university |title=QS World University Rankings |publisher=Topuniversities |access-date=September 28, 2023 }}&lt;/ref&gt; Осылайша университет Израильдегі ең жоғары орынға ие оқу орны атанды. 2016 жылғы пәндік рейтингтерде университет өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша 202-орынды, инженерия және технология бойынша 295-орынды, биологиялық ғылымдар мен медицина бойынша 193-орынды, жаратылыстану ғылымдары бойынша 208-орынды, ал әлеуметтік ғылымдар мен менеджмент бойынша 240-орынды иеленді.

2016 жылғы [[Әлемдік университеттер рейтингі орталығы]]ның (CWUR) рейтингісінде Тель-Авив университеті әлем бойынша 81-орынды, Израиль бойынша үшінші орынды иеленді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cwur.org/top100.html |title=CWUR 2016 |publisher=Center for World University Rankings |year=2016 |access-date=26 October 2016 |archive-date=11 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120711104222/http://www.cwur.org/top100.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ал 2012 жылы орталық университетті 56-орынға орналастырған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cwur.org/2012.php |title=CWUR 2012 {{!}} Top 100 Universities |website=cwur.org |language=en |access-date=2017-02-23 |archive-date=2017-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224131520/http://cwur.org/2012.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 189-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |title=World University Rankings 2020 &amp;#124; Times Higher Education (THE) |date=20 August 2019 |publisher=Times Higher Education |access-date=2020-02-18 |archive-date=2019-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918163456/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бұл рейтинг университеттердің ғылыми-зерттеу және оқытушылық қызметі саласындағы беделі туралы мәліметтерді біріктіретін жалпы бағалау көрсеткішіне негізделеді.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |title=Search &amp;#124; Times Higher Education (THE) |magazine=Times Higher Education |access-date=2016-02-04 |archive-date=2012-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120424215637/http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2016 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін бір оқытушыға шаққандағы ғылыми дәйексөздер саны бойынша әлемде 22-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |title=Two Israeli universities rated among world's top 100 for research |newspaper=[[The Jerusalem Post]] |access-date=2016-10-28 |archive-date=2017-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170225173618/http://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |url-status=live  |issn=0792-822X }}&lt;/ref&gt; Бұл көрсеткіш университеттің ғылыми зерттеулерінің ықпалын бағалайды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |title=QS World University Rankings – Methodology |date=2016-08-22 |newspaper=Top Universities |access-date=2016-10-28 |archive-date=2016-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027093229/http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Осы көрсеткіш бойынша Тель-Авив университеті Израильдегі жетекші университет атанды.

2015 жылы ''[[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі]]'' Тель-Авив университетін пәндер бойынша мынадай орындарға орналастырды: информатика бойынша 20-орын, математика бойынша 51–75-орындар, физика бойынша 76–100-орындар және экономика мен бизнес бойынша 76–100-орындар. 2016 жылы университет инженерия бойынша 51–75-орындар аралығына енді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |title=Tel Aviv University {{!}} Academic Ranking of World Universities – 2016 {{!}} Shanghai Ranking – 2016 |website=www.shanghairanking.com |access-date=2016-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502003200/http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |archive-date=2 May 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

CSRankings рейтингісіне сәйкес, 2007–2018 жылдар аралығында Тель-Авив университеті информатика саласы бойынша әлемде 35-орынды иеленді. Бұл көрсеткіш [[Гарвард университеті]]мен бірдей болып, Израильдегі екінші жоғары нәтиже саналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |title=CSRankings: Computer Science Rankings |website=csrankings.org |access-date=2018-03-12 |archive-date=2022-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105063338/http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы жағдай бойынша Тель-Авив университеті ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE әлемдік университеттер рейтингісінде]]'' 191-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-08-25 |title=World University Rankings |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |access-date=2021-04-04 |website=Times Higher Education (THE) |language=en |archive-date=2020-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200902154147/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]нде'' 230-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=QS World University Rankings 2021 |url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |access-date=2021-04-04 |website=Top Universities |language=en |archive-date=2020-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609201234/https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ал [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|Шанхай рейтингісінде]] 151–200-орындар аралығын иеленді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ARWU World University Rankings 2020 |url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |access-date=2021-04-04 |website=www.shanghairanking.com |archive-date=2019-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190815195442/http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2022 жылы PitchBook Data Тель-Авив университетін [[венчурлік капитал]] есебінен қаржыландырылатын компанияларды құрған түлектерінің саны бойынша әлемде 7-орынға орналастырды. Бұл АҚШ-тан тыс орналасқан университеттер арасындағы ең жоғары көрсеткіш болды.

== Басқа университеттермен байланысы ==
Қазіргі уақытта Тель-Авив университеті 46 елдегі 280-нен астам академиялық мекемемен серіктестік орнатқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/partnerships-at-TAU|title=Partnerships at TAU|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; Университеттің академиялық серіктестіктеріне Лоуи халықаралық мектебі қолдау көрсетеді. Халықаралық ынтымақтастықтың негізгі түрлеріне бірлескен ғылыми-зерттеу орталықтарын құру, ғылыми зерттеулер жүргізу, зерттеулерді бастапқы қаржыландыруға арналған бірлескен жобалық ұсыныстар конкурстарын ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/research-partners|title=Research Partners|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; бірлескен немесе қос дипломды білім беру бағдарламалары, бірлесіп оқытылатын курстар, жазғы және қысқы мектептер ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/joint-teaching-and-degrees|title=Joint Teaching &amp; Degrees|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; докторлық дәрежеден кейінгі бірлескен зерттеу бағдарламалары, академиялық алмасу, шетелде білім алу және шақырылған оқытушылар бағдарламалары кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/mobility-programs|title=Mobility Programs|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt;

Тель-Авив университетінің құқық факультеті шетелдегі 36 университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About TAU Exchange Program |url=http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |website=Tel Aviv University |access-date=2015-08-20 |archive-date=2015-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150917072609/http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Вирджиния университеті, Корнелл университеті, Бостон университеті, Лос-Анджелестегі Калифорния университеті (UCLA), Буцериус (Германия), EBS (Германия), Макгилл университеті (Канада), Осгуд-Холл (Канада), Оттава университеті (Канада),&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web |title=IE – List of Partner Institutions |url=http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |publisher=IE Business School |access-date=5 April 2014 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303203748/http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Куинс университеті (Куинс), Торонто университеті (Канада), Берген университеті (Норвегия), STL (Қытай), KoGuan (Қытай), Цинхуа университеті (Қытай), Джиндал жаһандық университеті (Үндістан), Гонконг университеті, Сингапур менеджмент университеті, Стокгольм университеті (Швеция), Монаш университеті (Аустралия), Сидней университеті (Аустралия), Саяси зерттеулер институты (Франция), Сеул университеті (Оңтүстік Корея), Люцерн университеті (Швейцария), Буэнос-Айрес университеті (Аргентина), Боккони университеті (Италия)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |title=The Buchmann Faculty of Law, Tel Aviv University |publisher=Law.tau.ac.il |date=April 17, 2008 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=February 15, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215032537/http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; және Мадрид университеті (Испания) бар.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;

Коллер атындағы менеджмент мектебі шетелдегі 100-ден астам университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан. Коллер алмасу бағдарламасына MBA, MSc және MA бағдарламаларының студенттері, сондай-ақ тиісті біліктілігі бар мамандар қатыса алады. Мектеп алмасу бағдарламасымен келген студенттерге стратегия, кәсіпкерлік, қаржы және бухгалтерлік есеп, маркетинг, ұйымдық мінез-құлық, шешім қабылдау және операцияларды зерттеу, технологиялар мен ақпараттық жүйелер бойынша әртүрлі курстар ұсынады. Бағдарлама аясында Тель-Авив университетінің басқа мектептерінде Израиль мәдениеті, тарихы, экономикасы және өзге де пәндер бойынша білім алуға болады.

2013 жылы Тель-Авив университеті мен [[Руппин академиялық орталығы]] [[Жерорта теңізі]] жағалауында бірлескен зерттеу орталығын құрды. Орталықта студенттер жағалау ортасына және оның табиғи ресурстарына әсер ететін мәселелерді тереңдетіп зерттейді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |title=TAU and Ruppin college form studies center; Tel Aviv University, Ruppin Academic College form a multi-disciplinary studies center focusing on coastal environment. |work=The Jerusalem Post |author=Sharon Udasin |date=January 30, 2013 |access-date=July 2, 2015 |archive-date=July 2, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702161129/http://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Халықаралық ынтымақтастық ===
Германияда Тель-Авив университеті Майндағы Франкфурт қаласындағы [[Франкфурттегі Гёте университеті|Гёте университетімен]] ынтымақтасады. Екі қаланы ұзақмерзімді серіктестік келісімі байланыстырады.&lt;ref&gt;[//www2.uni-frankfurt.de/38446421/strategisch1.html ''International cooperation – Germany'']. Web page of Goethe-University Frankfurt/Main. Date accessed: 22. November 2012.&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>st4lwgf3ikvytgihq3f6xnxobx10kje</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692855</id>
      <parentid>3692853</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:16:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Халықаралық ынтымақтастық */</comment>
      <origin>3692855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41682" sha1="ol0br8n88cbs104hrnnb17cs2laylpt" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Тель-Авив университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב
 |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = {{lang-he|בעקבות הלא נודע}}&lt;br&gt;{{lang-kk|Белгісізді тануға ұмтылу}}
 |Құрылған жылы       = [[1956 жыл|1956]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[Зерттеу университеті|зерттеу университеті]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = Мордехай Коэн
 |Президенті          = [[Ариэль Порат]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/President-Office |title=Office of the President: Tel Aviv University|publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312035139/https://english.tau.ac.il/President-Office |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = [[Марк Штайф]]
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 15 285 (2019)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 2143 (2019)
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 1847
 |Орналасқан жері     = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық; 220 акр (шамамен 89 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = http://english.tau.ac.il/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 32 |lat_min = 06 |lat_sec = 45
 |lon_dir = E |lon_deg = 34 |lon_min = 48 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Тель-Авив университеті'''{{efn|{{langx|he|אוּנִיבֶרְסִיטַת תֵּל אָבִיב|Universitat Tel Aviv}}}} ('''TAU''') — Израильдің [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[зерттеу университеті]]. Онда 30 мыңнан астам студент білім алады және ол елдегі дәстүрлі аудиториялық оқыту жүйесі бойынша жұмыс істейтін ең ірі университет болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-02 |title=Tel Aviv University ranked first in Israel by QS World University Ranking |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-748557 |access-date=2024-03-24 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; Тель-Авивтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан университет&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
| title = Tel Aviv University (TAU)
| encyclopedia = Encyclopaedia Judaica
| publisher = Cengage
| url = https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/tel-aviv-university-tau
}}&lt;/ref&gt; қаланың негізгі білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы болып саналады. Оның құрамына 9 факультет, 17 оқу-клиникалық аурухана, 18 сахналық өнер орталығы, 27 мектеп, 106 кафедра, 340 ғылыми-зерттеу орталығы және 400 зертхана кіреді.

Тель-Авив университеті 1956 жылы үш білім беру мекемесінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқыда 69 гектар аумақты алып жатқан кампус кейіннен кеңейтіліп, қазіргі уақытта Тель-Авивтің солтүстік-батыс ауданында 89 гектар жерді қамтиды.&lt;ref&gt;Pullen, Lee and Lars Lindberg Christensen (2010). ''Postcards from the Edge of the Universe:&amp;nbsp;An Anthology of Frontline Astronomy from Around the World''. ESO. Page 96. {{ISBN|9783923524648}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bard, Mitchell Geoffrey and Moshe Schwartz (2005). ''1001 Facts Everyone Should Know About Israel''. Rowman &amp; Littlefield. Page 95. {{ISBN|9780742543584}}.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тель-Авив университетінің тарихы 1956 жылдан басталады. Сол жылы үш ғылыми-зерттеу институты — 1935 жылы құрылған Тель-Авив құқық және экономика мектебі, 1931 жылы құрылған Жаратылыстану ғылымдары институты және 1954 жылы құрылған Еврейтану академиялық институты&lt;ref&gt;{{cite news | last1=ANI | title=Tel Aviv University, Google Israel launch $1 million AI research programme | newspaper=Educational Times (The Economic Times) | date=22 December 2025 | url=https://education.economictimes.indiatimes.com/news/international/tel-aviv-university-and-google-israel-launch-1m-ai-research-initiative/126117962 | access-date=12 February 2026 }}&lt;/ref&gt; бірігіп, Тель-Авив университетін құрды. Бастапқыда университет Тель-Авив муниципалитетінің басқаруында болды. 1963 жылы оған дербестік беріліп, [[Джордж С. Уайз]] университеттің алғашқы президенті атанды. Ол бұл қызметті 1971 жылға дейін атқарды.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel+aviv+university%22+1963+%22ramat+aviv+campus%22 |title=Who's who in Israel and in the work ... |date=January 21, 2011 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=April 28, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428015655/https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel%20aviv%20university%22%201963%20%22ramat%20aviv%20campus%22 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |title=Presidents of Tel Aviv University |publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218232028/https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы аумағы 170 акр (шамамен 0,69 км²) болатын негізгі кампус құрылды. Кейінгі президенттері: Юваль Неэман (1971–1977), [[Хаим Бен-Шахар]] (1977–1983), [[Моше Мани]] (1983–1991), [[Йорам Динштейн]] (1991–1999), [[Итамар Рабинович]] (1999–2006), [[Цви Галиль]] (2006–2009), [[Йосеф Клафтер]] (2009–2019) және 2019 жылдан бері қызмет атқарып келе жатқан [[Ариэль Порат]].&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;/&gt;

Университет сонымен қатар [[Холон]] қаласындағы Технологиялық дизайн орталығының, [[Тель-Авив-Яффа|Тель-Авив]] қаласындағы Жаңа академиялық колледждің және Тель-Авивтегі [[Афека инженерлік колледжі]]нің академиялық қызметін қадағалайды. [[Уайз обсерваториясы]] [[Негев]] шөліндегі [[Мицпе-Рамон]] қаласында орналасқан.

2023 жылғы қазанда университет «Эрез» бағдарламасын іске қосты. Бағдарлама аясында [[Израиль қорғаныс күштері]]нің жауынгерлік бөлімшелерінде офицерлік қызмет атқаруға үміткер шамамен 200 адам офицерлік даярлықты бастамас бұрын гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласында бакалавр дәрежесін алады.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Brison |first1=Amos |title=How Tel Aviv University serves Israel’s security state |url=https://www.972mag.com/tel-aviv-university-security-state/ |work=+972 Magazine |date=30 July 2026}}&lt;/ref&gt;

Университет аумағының бір бөлігі бұрын Палестинаның [[Әш-Шейх-Муваннис]] ауылы орналасқан жерде жатыр. Бұл ауылдың тұрғындары 1948 жылғы наурызда еврей қарулы жасақтарының қоқан-лоққылары салдарынан оны тастап кеткен.&lt;ref name=Monterescu&gt;{{Cite book|title=''Mixed Towns, Trapped Communities: Historical Narratives, Spatial Dynamics, Gender Relations and Cultural Encounters in Palestinian-Israeli Towns''|author=Daniel Monterescu and Dan Rabinowitz|year=2007|page=298|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-4732-4}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық бөлімшелер ==
[[Сурет:Life Sciences Building in Tel Aviv University.jpg|thumb|right|250px|Жаратылыстану ғылымдары ғимараты]]
[[Сурет:TAU Economics School 01.JPG|thumb|right|250px|Экономика мектебі]]
[[Сурет:Naftali Building, June 2023.jpg|thumb|right|250px|Әлеуметтік ғылымдар ғимараты]]
[[Сурет:The Porter School of Environmental Studies Building.JPG|thumb|right|250px|Қоршаған ортаны зерттеу ғимараты]]
[[Сурет:Eng boul.jpg|thumb|right|250px|Ли инженерлік факультетінің бульвары]]
[[Сурет:Schreiber-Math-TAU-001.JPG|thumb|right|250px|Владимир Шрайбер атындағы математика институты]]
[[Сурет:Smolarsh.jpg|thumb|250px|Смоларз аудиториясы]]
[[Сурет:Cymbalista Synagogue and Jewish Heritage Center.jpg|thumb|250px|[[Цимбалиста синагогасы және еврей мұрасы орталығы]]]]

'''Факультеттер'''
* Кац атындағы өнер факультеті
* Флейшман атындағы инженерлік факультет
* [[Саклер отбасы|Саклер]] атындағы нақты ғылымдар факультеті
* Энтин атындағы гуманитарлық ғылымдар факультеті
* Бухман атындағы құқық факультеті
* Уайз атындағы биологиялық ғылымдар факультеті
* [[Грей атындағы медицина және денсаулық сақтау ғылымдары факультеті]] (бұрынғы Саклер атындағы медицина факультеті)
* Гордон атындағы әлеуметтік ғылымдар факультеті
* [[Борис Минц институты]]
* Коллер атындағы менеджмент мектебі

'''Дербес мектептер'''
* Берглас атындағы экономика мектебі
* Портер атындағы қоршаған ортаны зерттеу мектебі
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]
* [[Дэвид Азриэли]] атындағы сәулет мектебі
* Гольдшлегер атындағы стоматология мектебі
* Миллер атындағы педагогика мектебі
* Шапелл атындағы әлеуметтік жұмыс мектебі
* TAU International (бұрынғы шетелдік студенттер мектебі)
* Сагол атындағы нейроғылым мектебі

=== Институттар мен орталықтар ===
Тель-Авив университетінің құрамында 130-дан астам ғылыми-зерттеу институты мен орталығы бар.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://english.tau.ac.il/research_institutes |title=Research Centers and Institutes {{!}} Tel Aviv University |website=english.tau.ac.il |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120622121257/http://english.tau.ac.il/research_institutes |archive-date=2012-06-22}}&lt;/ref&gt;

== Лоуи халықаралық мектебі ==
Лоуи халықаралық мектебі (бұрынғы TAU International) Тель-Авив университетінің халықаралық зерттеушілермен, қонақтармен және серіктестермен байланысын қамтамасыз етумен қатар, жыл сайын әлемнің түкпір-түкпірінен келген мыңдаған студентке университетте білім алу мүмкіндігін ұсынады.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/about_tau_international|title=About The Lowy International School|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Мектептің қызметіне университеттің халықаралық мәселелер жөніндегі вице-президенті [[Милетт Шамир]] жетекшілік етеді.

Мектептің толық атауы — Ширли Лоуиді еске алуға арналған Лоуи халықаралық мектебі. Оның атауы 2022 жылы аустралиялық-израильдік кәсіпкер сэр [[Франк Лоуи]]дің 18 миллион АҚШ долларын қайырымдылыққа беруінен кейін өзгертілді.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Israel |first=David |date=2022-12-13 |title=Australian Real Estate Mogul Sir Frank Lowy Gives $18 m. to TAU International Programs |url=https://www.jewishpress.com/news/israel/australian-real-estate-mogul-sir-frank-lowy-gives-18-m-to-tau-international-programs/2022/12/13/ |access-date=2024-12-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Сэр Франктің жұбайы Ширли Лоуи 2020 жылғы 9 желтоқсанда қайтыс болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-12-13 |title=Shirley Lowy, the woman behind Westfield, dies in Israel |url=https://www.afr.com/property/commercial/shirley-lowy-the-woman-behind-westfield-dies-in-israel-20201213-p56n3d |access-date=2024-12-05 |website=Australian Financial Review |language=en}}&lt;/ref&gt;

Мектептегі білім беру бағдарламалары негізінен ағылшын тілінде жүргізіледі. Сонымен қатар Лоуи халықаралық мектебі иврит тілін тереңдетіп меңгеруге арналған тілдік ортаға толық ену бағдарламаларын да ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sir Frank Lowy Donates $18 Million to Tel Aviv University |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-724773 |access-date=2022-12-23 |newspaper=The Jerusalem Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу бағдарламалары бакалавриатты, магистратураны, шетелде білім алуды, ғылыми зерттеулерді, оқуға түсер алдындағы бір жылдық даярлықты және қысқамерзімді курстарды қамтиды.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;/&gt; Сондай-ақ мектеп әртүрлі шәкіртақылар ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/scholarship_programs|title=The Lowy International School Scholarships|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Бакалавриат, магистратура, студенттер алмасу және шетелде білім алу бағдарламаларына қатысушылар университеттің жанында орналасқан Эйнштейн немесе Брошим студенттік жатақханаларында тұра алады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Housing at TAU |url=https://international.tau.ac.il/housing |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100906223226/http://international.tau.ac.il/prospective-students/undergraduate-programs.html |archive-date=September 6, 2010 |access-date=November 24, 2010 |work=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

'''Бакалавриат бағдарламалары:'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=279&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;
* Еркін өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* Менеджмент және еркін өнер бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка бакалавриаты (B.Mus.)
* Әлеуметтік, саяси және экономикалық ғылымдар бойынша бакалавриат бағдарламасы
* Еркін өнер бойынша қос дипломды бакалавриат бағдарламасы: Тель-Авив университеті және [[Колумбия университеті]]
* [[Йешива университеті]]мен бірлескен бакалавриат бағдарламасы

'''Магистратура бағдарламалары:'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=260&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

* Ежелгі Израильді зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биомедициналық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* [[Қақтығыстарды шешу және медиация жөніндегі халықаралық бағдарлама|Қақтығыстарды шешу және медиация]] бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Киберсаясат және мемлекеттік басқару бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Цифрлық денсаулық сақтау бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Апаттарды басқару бойынша магистр дәрежесі (M.D.M.)
* Деректі кино бойынша бейнелеу өнері магистрі (M.F.A.)
* Экологиялық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қоршаған ортаны зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биологиялық ғылымдар бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Медицина ғылымдары бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Нейроғылым бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Азық-түлік қауіпсіздігіне басымдық берілген өсімдіктану бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қауіпсіздік және дипломатия бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Климаттың өзгеруінің әлеуметтік және саяси аспектілері бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Орнықты даму бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Ағылшын тілін өзге тілде сөйлейтіндерге оқыту бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A., TESOL)
* Софер атындағы жаһандық іскерлік әкімшілендіру магистратурасы (MBA)
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка магистрі (M.Mus.)
* Парасол қорының халықаралық құқық магистрі бағдарламасы (LL.M.)
* [[Джонс Хопкинс университеті]]нің Халықаралық зерттеулер мектебі (SAIS) мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* [[Лилль саяси зерттеулер институты]] мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* Тель-Авив университеті мен [[Тхапар инженерия және технология институты]]ның биотехнология немесе электротехника саласындағы «3+2» біріктірілген білім беру бағдарламасы

'''Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар:'''&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ias.tau.ac.il/Lowy_Distinguished_Guest_Professor|title=About Lowy Distinguished Guest Professors|website=ias.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

2023 жылы құрылған Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар бағдарламасы Тель-Авив университетіне көрнекті ғалымдарды шақыруға бағытталған.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

* [[Райнхард Генцель]] — физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты
* [[Эйтан Тадмор]] — математик
* [[Милетт Гайфман]] — антикалық дәуір зерттеушісі
* [[Михаэль Вайднер]] — информатика маманы
* [[Рудольф Подгорник]] — физик
* [[Сьюзан Б. Дэвидсон]] — информатика маманы
* [[Альберто Меллони]] — тарихшы
* [[Ольга Соркине-Хорнунг]] — информатика маманы

== Рейтингтер==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;&quot;
|+ '''Тель-Авив университетінің әлемдік рейтингтердегі орны'''
! Рейтинг
! Жыл
! Орын
|-
| [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|ARWU]]
| 2024
| 201–300&lt;ref&gt;{{Cite web | title=ShanghaiRanking-Univiersities | url=https://www.shanghairanking.com/institution/tel-aviv-university | access-date=2025-07-30 | website=www.shanghairanking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[CWTS Leiden Ranking|CWTS Leiden]]
| 2024
| 84&lt;ref&gt;{{Cite web | title=CWTS Leiden Ranking - Ranking 2024 | url=https://www.leidenranking.com/ranking/2024/list | access-date=2025-07-30 | website=www.leidenranking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[QS әлемдік университеттер рейтингі|QS]]
| 2026
| 223&lt;ref name=&quot;:QSW2026&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.topuniversities.com/world-university-rankings|title=QS World University Rankings 2026: Top global universities|date=July 30, 2025|website=Top Universities}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE]]
| 2025
| 201–250&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/tel-aviv-university|title=Tel Aviv University|date=February 9, 2024|website=Times Higher Education (THE)}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[U.S. News &amp; World Report|U.S. News]]
| 2025
| 199&lt;ref&gt;{{Cite web | title=Tel Aviv University in Israel {{!}} US News Best Global Universities | url=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141029135238/http://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | access-date=2025-07-30 | archive-date=2014-10-29}}&lt;/ref&gt;
|}

[[Сурет:31.03.09 Tel Aviv 024 TAU 7.JPG|thumb|250px|Тель-Авив университетіндегі Уэбб тілдер мектебі]]
2024 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 214-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.topuniversities.com/universities/tel-aviv-university |title=QS World University Rankings |publisher=Topuniversities |access-date=September 28, 2023 }}&lt;/ref&gt; Осылайша университет Израильдегі ең жоғары орынға ие оқу орны атанды. 2016 жылғы пәндік рейтингтерде университет өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша 202-орынды, инженерия және технология бойынша 295-орынды, биологиялық ғылымдар мен медицина бойынша 193-орынды, жаратылыстану ғылымдары бойынша 208-орынды, ал әлеуметтік ғылымдар мен менеджмент бойынша 240-орынды иеленді.

2016 жылғы [[Әлемдік университеттер рейтингі орталығы]]ның (CWUR) рейтингісінде Тель-Авив университеті әлем бойынша 81-орынды, Израиль бойынша үшінші орынды иеленді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cwur.org/top100.html |title=CWUR 2016 |publisher=Center for World University Rankings |year=2016 |access-date=26 October 2016 |archive-date=11 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120711104222/http://www.cwur.org/top100.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ал 2012 жылы орталық университетті 56-орынға орналастырған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cwur.org/2012.php |title=CWUR 2012 {{!}} Top 100 Universities |website=cwur.org |language=en |access-date=2017-02-23 |archive-date=2017-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224131520/http://cwur.org/2012.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 189-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |title=World University Rankings 2020 &amp;#124; Times Higher Education (THE) |date=20 August 2019 |publisher=Times Higher Education |access-date=2020-02-18 |archive-date=2019-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918163456/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бұл рейтинг университеттердің ғылыми-зерттеу және оқытушылық қызметі саласындағы беделі туралы мәліметтерді біріктіретін жалпы бағалау көрсеткішіне негізделеді.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |title=Search &amp;#124; Times Higher Education (THE) |magazine=Times Higher Education |access-date=2016-02-04 |archive-date=2012-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120424215637/http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2016 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін бір оқытушыға шаққандағы ғылыми дәйексөздер саны бойынша әлемде 22-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |title=Two Israeli universities rated among world's top 100 for research |newspaper=[[The Jerusalem Post]] |access-date=2016-10-28 |archive-date=2017-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170225173618/http://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |url-status=live  |issn=0792-822X }}&lt;/ref&gt; Бұл көрсеткіш университеттің ғылыми зерттеулерінің ықпалын бағалайды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |title=QS World University Rankings – Methodology |date=2016-08-22 |newspaper=Top Universities |access-date=2016-10-28 |archive-date=2016-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027093229/http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Осы көрсеткіш бойынша Тель-Авив университеті Израильдегі жетекші университет атанды.

2015 жылы ''[[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі]]'' Тель-Авив университетін пәндер бойынша мынадай орындарға орналастырды: информатика бойынша 20-орын, математика бойынша 51–75-орындар, физика бойынша 76–100-орындар және экономика мен бизнес бойынша 76–100-орындар. 2016 жылы университет инженерия бойынша 51–75-орындар аралығына енді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |title=Tel Aviv University {{!}} Academic Ranking of World Universities – 2016 {{!}} Shanghai Ranking – 2016 |website=www.shanghairanking.com |access-date=2016-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502003200/http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |archive-date=2 May 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

CSRankings рейтингісіне сәйкес, 2007–2018 жылдар аралығында Тель-Авив университеті информатика саласы бойынша әлемде 35-орынды иеленді. Бұл көрсеткіш [[Гарвард университеті]]мен бірдей болып, Израильдегі екінші жоғары нәтиже саналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |title=CSRankings: Computer Science Rankings |website=csrankings.org |access-date=2018-03-12 |archive-date=2022-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105063338/http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы жағдай бойынша Тель-Авив университеті ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE әлемдік университеттер рейтингісінде]]'' 191-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-08-25 |title=World University Rankings |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |access-date=2021-04-04 |website=Times Higher Education (THE) |language=en |archive-date=2020-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200902154147/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]нде'' 230-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=QS World University Rankings 2021 |url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |access-date=2021-04-04 |website=Top Universities |language=en |archive-date=2020-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609201234/https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ал [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|Шанхай рейтингісінде]] 151–200-орындар аралығын иеленді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ARWU World University Rankings 2020 |url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |access-date=2021-04-04 |website=www.shanghairanking.com |archive-date=2019-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190815195442/http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2022 жылы PitchBook Data Тель-Авив университетін [[венчурлік капитал]] есебінен қаржыландырылатын компанияларды құрған түлектерінің саны бойынша әлемде 7-орынға орналастырды. Бұл АҚШ-тан тыс орналасқан университеттер арасындағы ең жоғары көрсеткіш болды.

== Басқа университеттермен байланысы ==
Қазіргі уақытта Тель-Авив университеті 46 елдегі 280-нен астам академиялық мекемемен серіктестік орнатқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/partnerships-at-TAU|title=Partnerships at TAU|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; Университеттің академиялық серіктестіктеріне Лоуи халықаралық мектебі қолдау көрсетеді. Халықаралық ынтымақтастықтың негізгі түрлеріне бірлескен ғылыми-зерттеу орталықтарын құру, ғылыми зерттеулер жүргізу, зерттеулерді бастапқы қаржыландыруға арналған бірлескен жобалық ұсыныстар конкурстарын ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/research-partners|title=Research Partners|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; бірлескен немесе қос дипломды білім беру бағдарламалары, бірлесіп оқытылатын курстар, жазғы және қысқы мектептер ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/joint-teaching-and-degrees|title=Joint Teaching &amp; Degrees|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; докторлық дәрежеден кейінгі бірлескен зерттеу бағдарламалары, академиялық алмасу, шетелде білім алу және шақырылған оқытушылар бағдарламалары кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/mobility-programs|title=Mobility Programs|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt;

Тель-Авив университетінің құқық факультеті шетелдегі 36 университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About TAU Exchange Program |url=http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |website=Tel Aviv University |access-date=2015-08-20 |archive-date=2015-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150917072609/http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Вирджиния университеті, Корнелл университеті, Бостон университеті, Лос-Анджелестегі Калифорния университеті (UCLA), Буцериус (Германия), EBS (Германия), Макгилл университеті (Канада), Осгуд-Холл (Канада), Оттава университеті (Канада),&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web |title=IE – List of Partner Institutions |url=http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |publisher=IE Business School |access-date=5 April 2014 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303203748/http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Куинс университеті (Куинс), Торонто университеті (Канада), Берген университеті (Норвегия), STL (Қытай), KoGuan (Қытай), Цинхуа университеті (Қытай), Джиндал жаһандық университеті (Үндістан), Гонконг университеті, Сингапур менеджмент университеті, Стокгольм университеті (Швеция), Монаш университеті (Аустралия), Сидней университеті (Аустралия), Саяси зерттеулер институты (Франция), Сеул университеті (Оңтүстік Корея), Люцерн университеті (Швейцария), Буэнос-Айрес университеті (Аргентина), Боккони университеті (Италия)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |title=The Buchmann Faculty of Law, Tel Aviv University |publisher=Law.tau.ac.il |date=April 17, 2008 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=February 15, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215032537/http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; және Мадрид университеті (Испания) бар.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;

Коллер атындағы менеджмент мектебі шетелдегі 100-ден астам университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан. Коллер алмасу бағдарламасына MBA, MSc және MA бағдарламаларының студенттері, сондай-ақ тиісті біліктілігі бар мамандар қатыса алады. Мектеп алмасу бағдарламасымен келген студенттерге стратегия, кәсіпкерлік, қаржы және бухгалтерлік есеп, маркетинг, ұйымдық мінез-құлық, шешім қабылдау және операцияларды зерттеу, технологиялар мен ақпараттық жүйелер бойынша әртүрлі курстар ұсынады. Бағдарлама аясында Тель-Авив университетінің басқа мектептерінде Израиль мәдениеті, тарихы, экономикасы және өзге де пәндер бойынша білім алуға болады.

2013 жылы Тель-Авив университеті мен [[Руппин академиялық орталығы]] [[Жерорта теңізі]] жағалауында бірлескен зерттеу орталығын құрды. Орталықта студенттер жағалау ортасына және оның табиғи ресурстарына әсер ететін мәселелерді тереңдетіп зерттейді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |title=TAU and Ruppin college form studies center; Tel Aviv University, Ruppin Academic College form a multi-disciplinary studies center focusing on coastal environment. |work=The Jerusalem Post |author=Sharon Udasin |date=January 30, 2013 |access-date=July 2, 2015 |archive-date=July 2, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702161129/http://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Халықаралық ынтымақтастық ===
Германияда Тель-Авив университеті Майндағы Франкфурт қаласындағы [[Иоганн Вольфганг Гёте атындағы Франкфурт университеті|Гёте университетімен]] ынтымақтасады. Екі қаланы ұзақмерзімді серіктестік келісімі байланыстырады.&lt;ref&gt;[//www2.uni-frankfurt.de/38446421/strategisch1.html ''International cooperation – Germany'']. Web page of Goethe-University Frankfurt/Main. Date accessed: 22. November 2012.&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>ol0br8n88cbs104hrnnb17cs2laylpt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692858</id>
      <parentid>3692855</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:19:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Халықаралық ынтымақтастық */</comment>
      <origin>3692858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42555" sha1="f6uq9r2384h0hcm1qh7ssbrycr7mqzh" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Тель-Авив университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב
 |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = {{lang-he|בעקבות הלא נודע}}&lt;br&gt;{{lang-kk|Белгісізді тануға ұмтылу}}
 |Құрылған жылы       = [[1956 жыл|1956]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[Зерттеу университеті|зерттеу университеті]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = Мордехай Коэн
 |Президенті          = [[Ариэль Порат]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/President-Office |title=Office of the President: Tel Aviv University|publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312035139/https://english.tau.ac.il/President-Office |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = [[Марк Штайф]]
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 15 285 (2019)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 2143 (2019)
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 1847
 |Орналасқан жері     = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық; 220 акр (шамамен 89 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = http://english.tau.ac.il/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 32 |lat_min = 06 |lat_sec = 45
 |lon_dir = E |lon_deg = 34 |lon_min = 48 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Тель-Авив университеті'''{{efn|{{langx|he|אוּנִיבֶרְסִיטַת תֵּל אָבִיב|Universitat Tel Aviv}}}} ('''TAU''') — Израильдің [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[зерттеу университеті]]. Онда 30 мыңнан астам студент білім алады және ол елдегі дәстүрлі аудиториялық оқыту жүйесі бойынша жұмыс істейтін ең ірі университет болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-02 |title=Tel Aviv University ranked first in Israel by QS World University Ranking |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-748557 |access-date=2024-03-24 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; Тель-Авивтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан университет&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
| title = Tel Aviv University (TAU)
| encyclopedia = Encyclopaedia Judaica
| publisher = Cengage
| url = https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/tel-aviv-university-tau
}}&lt;/ref&gt; қаланың негізгі білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы болып саналады. Оның құрамына 9 факультет, 17 оқу-клиникалық аурухана, 18 сахналық өнер орталығы, 27 мектеп, 106 кафедра, 340 ғылыми-зерттеу орталығы және 400 зертхана кіреді.

Тель-Авив университеті 1956 жылы үш білім беру мекемесінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқыда 69 гектар аумақты алып жатқан кампус кейіннен кеңейтіліп, қазіргі уақытта Тель-Авивтің солтүстік-батыс ауданында 89 гектар жерді қамтиды.&lt;ref&gt;Pullen, Lee and Lars Lindberg Christensen (2010). ''Postcards from the Edge of the Universe:&amp;nbsp;An Anthology of Frontline Astronomy from Around the World''. ESO. Page 96. {{ISBN|9783923524648}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bard, Mitchell Geoffrey and Moshe Schwartz (2005). ''1001 Facts Everyone Should Know About Israel''. Rowman &amp; Littlefield. Page 95. {{ISBN|9780742543584}}.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тель-Авив университетінің тарихы 1956 жылдан басталады. Сол жылы үш ғылыми-зерттеу институты — 1935 жылы құрылған Тель-Авив құқық және экономика мектебі, 1931 жылы құрылған Жаратылыстану ғылымдары институты және 1954 жылы құрылған Еврейтану академиялық институты&lt;ref&gt;{{cite news | last1=ANI | title=Tel Aviv University, Google Israel launch $1 million AI research programme | newspaper=Educational Times (The Economic Times) | date=22 December 2025 | url=https://education.economictimes.indiatimes.com/news/international/tel-aviv-university-and-google-israel-launch-1m-ai-research-initiative/126117962 | access-date=12 February 2026 }}&lt;/ref&gt; бірігіп, Тель-Авив университетін құрды. Бастапқыда университет Тель-Авив муниципалитетінің басқаруында болды. 1963 жылы оған дербестік беріліп, [[Джордж С. Уайз]] университеттің алғашқы президенті атанды. Ол бұл қызметті 1971 жылға дейін атқарды.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel+aviv+university%22+1963+%22ramat+aviv+campus%22 |title=Who's who in Israel and in the work ... |date=January 21, 2011 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=April 28, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428015655/https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel%20aviv%20university%22%201963%20%22ramat%20aviv%20campus%22 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |title=Presidents of Tel Aviv University |publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218232028/https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы аумағы 170 акр (шамамен 0,69 км²) болатын негізгі кампус құрылды. Кейінгі президенттері: Юваль Неэман (1971–1977), [[Хаим Бен-Шахар]] (1977–1983), [[Моше Мани]] (1983–1991), [[Йорам Динштейн]] (1991–1999), [[Итамар Рабинович]] (1999–2006), [[Цви Галиль]] (2006–2009), [[Йосеф Клафтер]] (2009–2019) және 2019 жылдан бері қызмет атқарып келе жатқан [[Ариэль Порат]].&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;/&gt;

Университет сонымен қатар [[Холон]] қаласындағы Технологиялық дизайн орталығының, [[Тель-Авив-Яффа|Тель-Авив]] қаласындағы Жаңа академиялық колледждің және Тель-Авивтегі [[Афека инженерлік колледжі]]нің академиялық қызметін қадағалайды. [[Уайз обсерваториясы]] [[Негев]] шөліндегі [[Мицпе-Рамон]] қаласында орналасқан.

2023 жылғы қазанда университет «Эрез» бағдарламасын іске қосты. Бағдарлама аясында [[Израиль қорғаныс күштері]]нің жауынгерлік бөлімшелерінде офицерлік қызмет атқаруға үміткер шамамен 200 адам офицерлік даярлықты бастамас бұрын гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласында бакалавр дәрежесін алады.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Brison |first1=Amos |title=How Tel Aviv University serves Israel’s security state |url=https://www.972mag.com/tel-aviv-university-security-state/ |work=+972 Magazine |date=30 July 2026}}&lt;/ref&gt;

Университет аумағының бір бөлігі бұрын Палестинаның [[Әш-Шейх-Муваннис]] ауылы орналасқан жерде жатыр. Бұл ауылдың тұрғындары 1948 жылғы наурызда еврей қарулы жасақтарының қоқан-лоққылары салдарынан оны тастап кеткен.&lt;ref name=Monterescu&gt;{{Cite book|title=''Mixed Towns, Trapped Communities: Historical Narratives, Spatial Dynamics, Gender Relations and Cultural Encounters in Palestinian-Israeli Towns''|author=Daniel Monterescu and Dan Rabinowitz|year=2007|page=298|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-4732-4}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық бөлімшелер ==
[[Сурет:Life Sciences Building in Tel Aviv University.jpg|thumb|right|250px|Жаратылыстану ғылымдары ғимараты]]
[[Сурет:TAU Economics School 01.JPG|thumb|right|250px|Экономика мектебі]]
[[Сурет:Naftali Building, June 2023.jpg|thumb|right|250px|Әлеуметтік ғылымдар ғимараты]]
[[Сурет:The Porter School of Environmental Studies Building.JPG|thumb|right|250px|Қоршаған ортаны зерттеу ғимараты]]
[[Сурет:Eng boul.jpg|thumb|right|250px|Ли инженерлік факультетінің бульвары]]
[[Сурет:Schreiber-Math-TAU-001.JPG|thumb|right|250px|Владимир Шрайбер атындағы математика институты]]
[[Сурет:Smolarsh.jpg|thumb|250px|Смоларз аудиториясы]]
[[Сурет:Cymbalista Synagogue and Jewish Heritage Center.jpg|thumb|250px|[[Цимбалиста синагогасы және еврей мұрасы орталығы]]]]

'''Факультеттер'''
* Кац атындағы өнер факультеті
* Флейшман атындағы инженерлік факультет
* [[Саклер отбасы|Саклер]] атындағы нақты ғылымдар факультеті
* Энтин атындағы гуманитарлық ғылымдар факультеті
* Бухман атындағы құқық факультеті
* Уайз атындағы биологиялық ғылымдар факультеті
* [[Грей атындағы медицина және денсаулық сақтау ғылымдары факультеті]] (бұрынғы Саклер атындағы медицина факультеті)
* Гордон атындағы әлеуметтік ғылымдар факультеті
* [[Борис Минц институты]]
* Коллер атындағы менеджмент мектебі

'''Дербес мектептер'''
* Берглас атындағы экономика мектебі
* Портер атындағы қоршаған ортаны зерттеу мектебі
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]
* [[Дэвид Азриэли]] атындағы сәулет мектебі
* Гольдшлегер атындағы стоматология мектебі
* Миллер атындағы педагогика мектебі
* Шапелл атындағы әлеуметтік жұмыс мектебі
* TAU International (бұрынғы шетелдік студенттер мектебі)
* Сагол атындағы нейроғылым мектебі

=== Институттар мен орталықтар ===
Тель-Авив университетінің құрамында 130-дан астам ғылыми-зерттеу институты мен орталығы бар.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://english.tau.ac.il/research_institutes |title=Research Centers and Institutes {{!}} Tel Aviv University |website=english.tau.ac.il |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120622121257/http://english.tau.ac.il/research_institutes |archive-date=2012-06-22}}&lt;/ref&gt;

== Лоуи халықаралық мектебі ==
Лоуи халықаралық мектебі (бұрынғы TAU International) Тель-Авив университетінің халықаралық зерттеушілермен, қонақтармен және серіктестермен байланысын қамтамасыз етумен қатар, жыл сайын әлемнің түкпір-түкпірінен келген мыңдаған студентке университетте білім алу мүмкіндігін ұсынады.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/about_tau_international|title=About The Lowy International School|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Мектептің қызметіне университеттің халықаралық мәселелер жөніндегі вице-президенті [[Милетт Шамир]] жетекшілік етеді.

Мектептің толық атауы — Ширли Лоуиді еске алуға арналған Лоуи халықаралық мектебі. Оның атауы 2022 жылы аустралиялық-израильдік кәсіпкер сэр [[Франк Лоуи]]дің 18 миллион АҚШ долларын қайырымдылыққа беруінен кейін өзгертілді.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Israel |first=David |date=2022-12-13 |title=Australian Real Estate Mogul Sir Frank Lowy Gives $18 m. to TAU International Programs |url=https://www.jewishpress.com/news/israel/australian-real-estate-mogul-sir-frank-lowy-gives-18-m-to-tau-international-programs/2022/12/13/ |access-date=2024-12-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Сэр Франктің жұбайы Ширли Лоуи 2020 жылғы 9 желтоқсанда қайтыс болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-12-13 |title=Shirley Lowy, the woman behind Westfield, dies in Israel |url=https://www.afr.com/property/commercial/shirley-lowy-the-woman-behind-westfield-dies-in-israel-20201213-p56n3d |access-date=2024-12-05 |website=Australian Financial Review |language=en}}&lt;/ref&gt;

Мектептегі білім беру бағдарламалары негізінен ағылшын тілінде жүргізіледі. Сонымен қатар Лоуи халықаралық мектебі иврит тілін тереңдетіп меңгеруге арналған тілдік ортаға толық ену бағдарламаларын да ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sir Frank Lowy Donates $18 Million to Tel Aviv University |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-724773 |access-date=2022-12-23 |newspaper=The Jerusalem Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу бағдарламалары бакалавриатты, магистратураны, шетелде білім алуды, ғылыми зерттеулерді, оқуға түсер алдындағы бір жылдық даярлықты және қысқамерзімді курстарды қамтиды.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;/&gt; Сондай-ақ мектеп әртүрлі шәкіртақылар ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/scholarship_programs|title=The Lowy International School Scholarships|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Бакалавриат, магистратура, студенттер алмасу және шетелде білім алу бағдарламаларына қатысушылар университеттің жанында орналасқан Эйнштейн немесе Брошим студенттік жатақханаларында тұра алады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Housing at TAU |url=https://international.tau.ac.il/housing |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100906223226/http://international.tau.ac.il/prospective-students/undergraduate-programs.html |archive-date=September 6, 2010 |access-date=November 24, 2010 |work=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

'''Бакалавриат бағдарламалары:'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=279&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;
* Еркін өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* Менеджмент және еркін өнер бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка бакалавриаты (B.Mus.)
* Әлеуметтік, саяси және экономикалық ғылымдар бойынша бакалавриат бағдарламасы
* Еркін өнер бойынша қос дипломды бакалавриат бағдарламасы: Тель-Авив университеті және [[Колумбия университеті]]
* [[Йешива университеті]]мен бірлескен бакалавриат бағдарламасы

'''Магистратура бағдарламалары:'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=260&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

* Ежелгі Израильді зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биомедициналық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* [[Қақтығыстарды шешу және медиация жөніндегі халықаралық бағдарлама|Қақтығыстарды шешу және медиация]] бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Киберсаясат және мемлекеттік басқару бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Цифрлық денсаулық сақтау бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Апаттарды басқару бойынша магистр дәрежесі (M.D.M.)
* Деректі кино бойынша бейнелеу өнері магистрі (M.F.A.)
* Экологиялық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қоршаған ортаны зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биологиялық ғылымдар бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Медицина ғылымдары бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Нейроғылым бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Азық-түлік қауіпсіздігіне басымдық берілген өсімдіктану бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қауіпсіздік және дипломатия бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Климаттың өзгеруінің әлеуметтік және саяси аспектілері бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Орнықты даму бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Ағылшын тілін өзге тілде сөйлейтіндерге оқыту бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A., TESOL)
* Софер атындағы жаһандық іскерлік әкімшілендіру магистратурасы (MBA)
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка магистрі (M.Mus.)
* Парасол қорының халықаралық құқық магистрі бағдарламасы (LL.M.)
* [[Джонс Хопкинс университеті]]нің Халықаралық зерттеулер мектебі (SAIS) мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* [[Лилль саяси зерттеулер институты]] мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* Тель-Авив университеті мен [[Тхапар инженерия және технология институты]]ның биотехнология немесе электротехника саласындағы «3+2» біріктірілген білім беру бағдарламасы

'''Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар:'''&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ias.tau.ac.il/Lowy_Distinguished_Guest_Professor|title=About Lowy Distinguished Guest Professors|website=ias.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

2023 жылы құрылған Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар бағдарламасы Тель-Авив университетіне көрнекті ғалымдарды шақыруға бағытталған.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

* [[Райнхард Генцель]] — физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты
* [[Эйтан Тадмор]] — математик
* [[Милетт Гайфман]] — антикалық дәуір зерттеушісі
* [[Михаэль Вайднер]] — информатика маманы
* [[Рудольф Подгорник]] — физик
* [[Сьюзан Б. Дэвидсон]] — информатика маманы
* [[Альберто Меллони]] — тарихшы
* [[Ольга Соркине-Хорнунг]] — информатика маманы

== Рейтингтер==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;&quot;
|+ '''Тель-Авив университетінің әлемдік рейтингтердегі орны'''
! Рейтинг
! Жыл
! Орын
|-
| [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|ARWU]]
| 2024
| 201–300&lt;ref&gt;{{Cite web | title=ShanghaiRanking-Univiersities | url=https://www.shanghairanking.com/institution/tel-aviv-university | access-date=2025-07-30 | website=www.shanghairanking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[CWTS Leiden Ranking|CWTS Leiden]]
| 2024
| 84&lt;ref&gt;{{Cite web | title=CWTS Leiden Ranking - Ranking 2024 | url=https://www.leidenranking.com/ranking/2024/list | access-date=2025-07-30 | website=www.leidenranking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[QS әлемдік университеттер рейтингі|QS]]
| 2026
| 223&lt;ref name=&quot;:QSW2026&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.topuniversities.com/world-university-rankings|title=QS World University Rankings 2026: Top global universities|date=July 30, 2025|website=Top Universities}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE]]
| 2025
| 201–250&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/tel-aviv-university|title=Tel Aviv University|date=February 9, 2024|website=Times Higher Education (THE)}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[U.S. News &amp; World Report|U.S. News]]
| 2025
| 199&lt;ref&gt;{{Cite web | title=Tel Aviv University in Israel {{!}} US News Best Global Universities | url=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141029135238/http://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | access-date=2025-07-30 | archive-date=2014-10-29}}&lt;/ref&gt;
|}

[[Сурет:31.03.09 Tel Aviv 024 TAU 7.JPG|thumb|250px|Тель-Авив университетіндегі Уэбб тілдер мектебі]]
2024 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 214-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.topuniversities.com/universities/tel-aviv-university |title=QS World University Rankings |publisher=Topuniversities |access-date=September 28, 2023 }}&lt;/ref&gt; Осылайша университет Израильдегі ең жоғары орынға ие оқу орны атанды. 2016 жылғы пәндік рейтингтерде университет өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша 202-орынды, инженерия және технология бойынша 295-орынды, биологиялық ғылымдар мен медицина бойынша 193-орынды, жаратылыстану ғылымдары бойынша 208-орынды, ал әлеуметтік ғылымдар мен менеджмент бойынша 240-орынды иеленді.

2016 жылғы [[Әлемдік университеттер рейтингі орталығы]]ның (CWUR) рейтингісінде Тель-Авив университеті әлем бойынша 81-орынды, Израиль бойынша үшінші орынды иеленді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cwur.org/top100.html |title=CWUR 2016 |publisher=Center for World University Rankings |year=2016 |access-date=26 October 2016 |archive-date=11 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120711104222/http://www.cwur.org/top100.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ал 2012 жылы орталық университетті 56-орынға орналастырған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cwur.org/2012.php |title=CWUR 2012 {{!}} Top 100 Universities |website=cwur.org |language=en |access-date=2017-02-23 |archive-date=2017-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224131520/http://cwur.org/2012.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 189-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |title=World University Rankings 2020 &amp;#124; Times Higher Education (THE) |date=20 August 2019 |publisher=Times Higher Education |access-date=2020-02-18 |archive-date=2019-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918163456/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бұл рейтинг университеттердің ғылыми-зерттеу және оқытушылық қызметі саласындағы беделі туралы мәліметтерді біріктіретін жалпы бағалау көрсеткішіне негізделеді.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |title=Search &amp;#124; Times Higher Education (THE) |magazine=Times Higher Education |access-date=2016-02-04 |archive-date=2012-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120424215637/http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2016 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін бір оқытушыға шаққандағы ғылыми дәйексөздер саны бойынша әлемде 22-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |title=Two Israeli universities rated among world's top 100 for research |newspaper=[[The Jerusalem Post]] |access-date=2016-10-28 |archive-date=2017-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170225173618/http://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |url-status=live  |issn=0792-822X }}&lt;/ref&gt; Бұл көрсеткіш университеттің ғылыми зерттеулерінің ықпалын бағалайды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |title=QS World University Rankings – Methodology |date=2016-08-22 |newspaper=Top Universities |access-date=2016-10-28 |archive-date=2016-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027093229/http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Осы көрсеткіш бойынша Тель-Авив университеті Израильдегі жетекші университет атанды.

2015 жылы ''[[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі]]'' Тель-Авив университетін пәндер бойынша мынадай орындарға орналастырды: информатика бойынша 20-орын, математика бойынша 51–75-орындар, физика бойынша 76–100-орындар және экономика мен бизнес бойынша 76–100-орындар. 2016 жылы университет инженерия бойынша 51–75-орындар аралығына енді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |title=Tel Aviv University {{!}} Academic Ranking of World Universities – 2016 {{!}} Shanghai Ranking – 2016 |website=www.shanghairanking.com |access-date=2016-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502003200/http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |archive-date=2 May 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

CSRankings рейтингісіне сәйкес, 2007–2018 жылдар аралығында Тель-Авив университеті информатика саласы бойынша әлемде 35-орынды иеленді. Бұл көрсеткіш [[Гарвард университеті]]мен бірдей болып, Израильдегі екінші жоғары нәтиже саналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |title=CSRankings: Computer Science Rankings |website=csrankings.org |access-date=2018-03-12 |archive-date=2022-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105063338/http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы жағдай бойынша Тель-Авив университеті ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE әлемдік университеттер рейтингісінде]]'' 191-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-08-25 |title=World University Rankings |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |access-date=2021-04-04 |website=Times Higher Education (THE) |language=en |archive-date=2020-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200902154147/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]нде'' 230-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=QS World University Rankings 2021 |url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |access-date=2021-04-04 |website=Top Universities |language=en |archive-date=2020-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609201234/https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ал [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|Шанхай рейтингісінде]] 151–200-орындар аралығын иеленді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ARWU World University Rankings 2020 |url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |access-date=2021-04-04 |website=www.shanghairanking.com |archive-date=2019-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190815195442/http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2022 жылы PitchBook Data Тель-Авив университетін [[венчурлік капитал]] есебінен қаржыландырылатын компанияларды құрған түлектерінің саны бойынша әлемде 7-орынға орналастырды. Бұл АҚШ-тан тыс орналасқан университеттер арасындағы ең жоғары көрсеткіш болды.

== Басқа университеттермен байланысы ==
Қазіргі уақытта Тель-Авив университеті 46 елдегі 280-нен астам академиялық мекемемен серіктестік орнатқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/partnerships-at-TAU|title=Partnerships at TAU|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; Университеттің академиялық серіктестіктеріне Лоуи халықаралық мектебі қолдау көрсетеді. Халықаралық ынтымақтастықтың негізгі түрлеріне бірлескен ғылыми-зерттеу орталықтарын құру, ғылыми зерттеулер жүргізу, зерттеулерді бастапқы қаржыландыруға арналған бірлескен жобалық ұсыныстар конкурстарын ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/research-partners|title=Research Partners|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; бірлескен немесе қос дипломды білім беру бағдарламалары, бірлесіп оқытылатын курстар, жазғы және қысқы мектептер ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/joint-teaching-and-degrees|title=Joint Teaching &amp; Degrees|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; докторлық дәрежеден кейінгі бірлескен зерттеу бағдарламалары, академиялық алмасу, шетелде білім алу және шақырылған оқытушылар бағдарламалары кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/mobility-programs|title=Mobility Programs|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt;

Тель-Авив университетінің құқық факультеті шетелдегі 36 университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About TAU Exchange Program |url=http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |website=Tel Aviv University |access-date=2015-08-20 |archive-date=2015-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150917072609/http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Вирджиния университеті, Корнелл университеті, Бостон университеті, Лос-Анджелестегі Калифорния университеті (UCLA), Буцериус (Германия), EBS (Германия), Макгилл университеті (Канада), Осгуд-Холл (Канада), Оттава университеті (Канада),&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web |title=IE – List of Partner Institutions |url=http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |publisher=IE Business School |access-date=5 April 2014 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303203748/http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Куинс университеті (Куинс), Торонто университеті (Канада), Берген университеті (Норвегия), STL (Қытай), KoGuan (Қытай), Цинхуа университеті (Қытай), Джиндал жаһандық университеті (Үндістан), Гонконг университеті, Сингапур менеджмент университеті, Стокгольм университеті (Швеция), Монаш университеті (Аустралия), Сидней университеті (Аустралия), Саяси зерттеулер институты (Франция), Сеул университеті (Оңтүстік Корея), Люцерн университеті (Швейцария), Буэнос-Айрес университеті (Аргентина), Боккони университеті (Италия)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |title=The Buchmann Faculty of Law, Tel Aviv University |publisher=Law.tau.ac.il |date=April 17, 2008 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=February 15, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215032537/http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; және Мадрид университеті (Испания) бар.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;

Коллер атындағы менеджмент мектебі шетелдегі 100-ден астам университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан. Коллер алмасу бағдарламасына MBA, MSc және MA бағдарламаларының студенттері, сондай-ақ тиісті біліктілігі бар мамандар қатыса алады. Мектеп алмасу бағдарламасымен келген студенттерге стратегия, кәсіпкерлік, қаржы және бухгалтерлік есеп, маркетинг, ұйымдық мінез-құлық, шешім қабылдау және операцияларды зерттеу, технологиялар мен ақпараттық жүйелер бойынша әртүрлі курстар ұсынады. Бағдарлама аясында Тель-Авив университетінің басқа мектептерінде Израиль мәдениеті, тарихы, экономикасы және өзге де пәндер бойынша білім алуға болады.

2013 жылы Тель-Авив университеті мен [[Руппин академиялық орталығы]] [[Жерорта теңізі]] жағалауында бірлескен зерттеу орталығын құрды. Орталықта студенттер жағалау ортасына және оның табиғи ресурстарына әсер ететін мәселелерді тереңдетіп зерттейді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |title=TAU and Ruppin college form studies center; Tel Aviv University, Ruppin Academic College form a multi-disciplinary studies center focusing on coastal environment. |work=The Jerusalem Post |author=Sharon Udasin |date=January 30, 2013 |access-date=July 2, 2015 |archive-date=July 2, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702161129/http://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Халықаралық ынтымақтастық ===
Германияда Тель-Авив университеті Майндағы Франкфурт қаласындағы [[Иоганн Вольфганг Гёте атындағы Франкфурт университеті|Гёте университетімен]] ынтымақтасады. Екі қаланы ұзақмерзімді серіктестік келісімі байланыстырады.&lt;ref&gt;[//www2.uni-frankfurt.de/38446421/strategisch1.html ''International cooperation – Germany'']. Web page of Goethe-University Frankfurt/Main. Date accessed: 22. November 2012.&lt;/ref&gt;

== Басылымдар ==
* [[Тель-Авив (журнал)|«Тель-Авив»]] — [[Левант]] археологиясы мен [[Ежелгі Таяу Шығыс|Таяу Шығыс өркениеттерінің]] тарихы және мәдениеті туралы халықаралық рецензияланатын ғылыми журнал. Басылым негізінен библиялық және прототарихи кезеңдерге басымдық береді, сонымен қатар антикалық және тарихқа дейінгі кезеңдерді де қамтиды.&lt;ref&gt;[https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 &quot;Tel Aviv Journal&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220109124341/https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 |date=2022-01-09 }}, Tel Aviv University homepage. Accessed Jan 2022.&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>f6uq9r2384h0hcm1qh7ssbrycr7mqzh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692860</id>
      <parentid>3692858</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:22:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42554" sha1="6wpvk7bjj702av9bq2zkovf6ijot169" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Тель-Авив университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב
 |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = {{lang-he|בעקבות הלא נודע}}&lt;br&gt;{{lang-kk|Белгісізді тануға ұмтылу}}
 |Құрылған жылы       = [[1956 жыл|1956]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[Зерттеу университеті|зерттеу университеті]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = Мордехай Коэн
 |Президенті          = [[Ариэль Порат]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/President-Office |title=Office of the President: Tel Aviv University|publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312035139/https://english.tau.ac.il/President-Office |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = [[Марк Штайф]]
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 15 285 (2019)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 2143 (2019)
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 1847
 |Орналасқан жері     = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық; 220 акр (шамамен 89 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = http://english.tau.ac.il/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 32 |lat_min = 06 |lat_sec = 45
 |lon_dir = E |lon_deg = 34 |lon_min = 48 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Тель-Авив университеті'''{{efn|{{lang-he|אוּנִיבֶרְסִיטַת תֵּל אָבִיב|Universitat Tel Aviv}}}} ('''TAU''') — Израильдің [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[зерттеу университеті]]. Онда 30 мыңнан астам студент білім алады және ол елдегі дәстүрлі аудиториялық оқыту жүйесі бойынша жұмыс істейтін ең ірі университет болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-02 |title=Tel Aviv University ranked first in Israel by QS World University Ranking |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-748557 |access-date=2024-03-24 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; Тель-Авивтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан университет&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
| title = Tel Aviv University (TAU)
| encyclopedia = Encyclopaedia Judaica
| publisher = Cengage
| url = https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/tel-aviv-university-tau
}}&lt;/ref&gt; қаланың негізгі білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы болып саналады. Оның құрамына 9 факультет, 17 оқу-клиникалық аурухана, 18 сахналық өнер орталығы, 27 мектеп, 106 кафедра, 340 ғылыми-зерттеу орталығы және 400 зертхана кіреді.

Тель-Авив университеті 1956 жылы үш білім беру мекемесінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқыда 69 гектар аумақты алып жатқан кампус кейіннен кеңейтіліп, қазіргі уақытта Тель-Авивтің солтүстік-батыс ауданында 89 гектар жерді қамтиды.&lt;ref&gt;Pullen, Lee and Lars Lindberg Christensen (2010). ''Postcards from the Edge of the Universe:&amp;nbsp;An Anthology of Frontline Astronomy from Around the World''. ESO. Page 96. {{ISBN|9783923524648}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bard, Mitchell Geoffrey and Moshe Schwartz (2005). ''1001 Facts Everyone Should Know About Israel''. Rowman &amp; Littlefield. Page 95. {{ISBN|9780742543584}}.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тель-Авив университетінің тарихы 1956 жылдан басталады. Сол жылы үш ғылыми-зерттеу институты — 1935 жылы құрылған Тель-Авив құқық және экономика мектебі, 1931 жылы құрылған Жаратылыстану ғылымдары институты және 1954 жылы құрылған Еврейтану академиялық институты&lt;ref&gt;{{cite news | last1=ANI | title=Tel Aviv University, Google Israel launch $1 million AI research programme | newspaper=Educational Times (The Economic Times) | date=22 December 2025 | url=https://education.economictimes.indiatimes.com/news/international/tel-aviv-university-and-google-israel-launch-1m-ai-research-initiative/126117962 | access-date=12 February 2026 }}&lt;/ref&gt; бірігіп, Тель-Авив университетін құрды. Бастапқыда университет Тель-Авив муниципалитетінің басқаруында болды. 1963 жылы оған дербестік беріліп, [[Джордж С. Уайз]] университеттің алғашқы президенті атанды. Ол бұл қызметті 1971 жылға дейін атқарды.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel+aviv+university%22+1963+%22ramat+aviv+campus%22 |title=Who's who in Israel and in the work ... |date=January 21, 2011 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=April 28, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428015655/https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel%20aviv%20university%22%201963%20%22ramat%20aviv%20campus%22 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |title=Presidents of Tel Aviv University |publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218232028/https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы аумағы 170 акр (шамамен 0,69 км²) болатын негізгі кампус құрылды. Кейінгі президенттері: Юваль Неэман (1971–1977), [[Хаим Бен-Шахар]] (1977–1983), [[Моше Мани]] (1983–1991), [[Йорам Динштейн]] (1991–1999), [[Итамар Рабинович]] (1999–2006), [[Цви Галиль]] (2006–2009), [[Йосеф Клафтер]] (2009–2019) және 2019 жылдан бері қызмет атқарып келе жатқан [[Ариэль Порат]].&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;/&gt;

Университет сонымен қатар [[Холон]] қаласындағы Технологиялық дизайн орталығының, [[Тель-Авив-Яффа|Тель-Авив]] қаласындағы Жаңа академиялық колледждің және Тель-Авивтегі [[Афека инженерлік колледжі]]нің академиялық қызметін қадағалайды. [[Уайз обсерваториясы]] [[Негев]] шөліндегі [[Мицпе-Рамон]] қаласында орналасқан.

2023 жылғы қазанда университет «Эрез» бағдарламасын іске қосты. Бағдарлама аясында [[Израиль қорғаныс күштері]]нің жауынгерлік бөлімшелерінде офицерлік қызмет атқаруға үміткер шамамен 200 адам офицерлік даярлықты бастамас бұрын гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласында бакалавр дәрежесін алады.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Brison |first1=Amos |title=How Tel Aviv University serves Israel’s security state |url=https://www.972mag.com/tel-aviv-university-security-state/ |work=+972 Magazine |date=30 July 2026}}&lt;/ref&gt;

Университет аумағының бір бөлігі бұрын Палестинаның [[Әш-Шейх-Муваннис]] ауылы орналасқан жерде жатыр. Бұл ауылдың тұрғындары 1948 жылғы наурызда еврей қарулы жасақтарының қоқан-лоққылары салдарынан оны тастап кеткен.&lt;ref name=Monterescu&gt;{{Cite book|title=''Mixed Towns, Trapped Communities: Historical Narratives, Spatial Dynamics, Gender Relations and Cultural Encounters in Palestinian-Israeli Towns''|author=Daniel Monterescu and Dan Rabinowitz|year=2007|page=298|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-4732-4}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық бөлімшелер ==
[[Сурет:Life Sciences Building in Tel Aviv University.jpg|thumb|right|250px|Жаратылыстану ғылымдары ғимараты]]
[[Сурет:TAU Economics School 01.JPG|thumb|right|250px|Экономика мектебі]]
[[Сурет:Naftali Building, June 2023.jpg|thumb|right|250px|Әлеуметтік ғылымдар ғимараты]]
[[Сурет:The Porter School of Environmental Studies Building.JPG|thumb|right|250px|Қоршаған ортаны зерттеу ғимараты]]
[[Сурет:Eng boul.jpg|thumb|right|250px|Ли инженерлік факультетінің бульвары]]
[[Сурет:Schreiber-Math-TAU-001.JPG|thumb|right|250px|Владимир Шрайбер атындағы математика институты]]
[[Сурет:Smolarsh.jpg|thumb|250px|Смоларз аудиториясы]]
[[Сурет:Cymbalista Synagogue and Jewish Heritage Center.jpg|thumb|250px|[[Цимбалиста синагогасы және еврей мұрасы орталығы]]]]

'''Факультеттер'''
* Кац атындағы өнер факультеті
* Флейшман атындағы инженерлік факультет
* [[Саклер отбасы|Саклер]] атындағы нақты ғылымдар факультеті
* Энтин атындағы гуманитарлық ғылымдар факультеті
* Бухман атындағы құқық факультеті
* Уайз атындағы биологиялық ғылымдар факультеті
* [[Грей атындағы медицина және денсаулық сақтау ғылымдары факультеті]] (бұрынғы Саклер атындағы медицина факультеті)
* Гордон атындағы әлеуметтік ғылымдар факультеті
* [[Борис Минц институты]]
* Коллер атындағы менеджмент мектебі

'''Дербес мектептер'''
* Берглас атындағы экономика мектебі
* Портер атындағы қоршаған ортаны зерттеу мектебі
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]
* [[Дэвид Азриэли]] атындағы сәулет мектебі
* Гольдшлегер атындағы стоматология мектебі
* Миллер атындағы педагогика мектебі
* Шапелл атындағы әлеуметтік жұмыс мектебі
* TAU International (бұрынғы шетелдік студенттер мектебі)
* Сагол атындағы нейроғылым мектебі

=== Институттар мен орталықтар ===
Тель-Авив университетінің құрамында 130-дан астам ғылыми-зерттеу институты мен орталығы бар.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://english.tau.ac.il/research_institutes |title=Research Centers and Institutes {{!}} Tel Aviv University |website=english.tau.ac.il |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120622121257/http://english.tau.ac.il/research_institutes |archive-date=2012-06-22}}&lt;/ref&gt;

== Лоуи халықаралық мектебі ==
Лоуи халықаралық мектебі (бұрынғы TAU International) Тель-Авив университетінің халықаралық зерттеушілермен, қонақтармен және серіктестермен байланысын қамтамасыз етумен қатар, жыл сайын әлемнің түкпір-түкпірінен келген мыңдаған студентке университетте білім алу мүмкіндігін ұсынады.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/about_tau_international|title=About The Lowy International School|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Мектептің қызметіне университеттің халықаралық мәселелер жөніндегі вице-президенті [[Милетт Шамир]] жетекшілік етеді.

Мектептің толық атауы — Ширли Лоуиді еске алуға арналған Лоуи халықаралық мектебі. Оның атауы 2022 жылы аустралиялық-израильдік кәсіпкер сэр [[Франк Лоуи]]дің 18 миллион АҚШ долларын қайырымдылыққа беруінен кейін өзгертілді.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Israel |first=David |date=2022-12-13 |title=Australian Real Estate Mogul Sir Frank Lowy Gives $18 m. to TAU International Programs |url=https://www.jewishpress.com/news/israel/australian-real-estate-mogul-sir-frank-lowy-gives-18-m-to-tau-international-programs/2022/12/13/ |access-date=2024-12-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Сэр Франктің жұбайы Ширли Лоуи 2020 жылғы 9 желтоқсанда қайтыс болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-12-13 |title=Shirley Lowy, the woman behind Westfield, dies in Israel |url=https://www.afr.com/property/commercial/shirley-lowy-the-woman-behind-westfield-dies-in-israel-20201213-p56n3d |access-date=2024-12-05 |website=Australian Financial Review |language=en}}&lt;/ref&gt;

Мектептегі білім беру бағдарламалары негізінен ағылшын тілінде жүргізіледі. Сонымен қатар Лоуи халықаралық мектебі иврит тілін тереңдетіп меңгеруге арналған тілдік ортаға толық ену бағдарламаларын да ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sir Frank Lowy Donates $18 Million to Tel Aviv University |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-724773 |access-date=2022-12-23 |newspaper=The Jerusalem Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу бағдарламалары бакалавриатты, магистратураны, шетелде білім алуды, ғылыми зерттеулерді, оқуға түсер алдындағы бір жылдық даярлықты және қысқамерзімді курстарды қамтиды.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;/&gt; Сондай-ақ мектеп әртүрлі шәкіртақылар ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/scholarship_programs|title=The Lowy International School Scholarships|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Бакалавриат, магистратура, студенттер алмасу және шетелде білім алу бағдарламаларына қатысушылар университеттің жанында орналасқан Эйнштейн немесе Брошим студенттік жатақханаларында тұра алады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Housing at TAU |url=https://international.tau.ac.il/housing |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100906223226/http://international.tau.ac.il/prospective-students/undergraduate-programs.html |archive-date=September 6, 2010 |access-date=November 24, 2010 |work=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

'''Бакалавриат бағдарламалары:'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=279&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;
* Еркін өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* Менеджмент және еркін өнер бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка бакалавриаты (B.Mus.)
* Әлеуметтік, саяси және экономикалық ғылымдар бойынша бакалавриат бағдарламасы
* Еркін өнер бойынша қос дипломды бакалавриат бағдарламасы: Тель-Авив университеті және [[Колумбия университеті]]
* [[Йешива университеті]]мен бірлескен бакалавриат бағдарламасы

'''Магистратура бағдарламалары:'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=260&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

* Ежелгі Израильді зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биомедициналық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* [[Қақтығыстарды шешу және медиация жөніндегі халықаралық бағдарлама|Қақтығыстарды шешу және медиация]] бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Киберсаясат және мемлекеттік басқару бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Цифрлық денсаулық сақтау бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Апаттарды басқару бойынша магистр дәрежесі (M.D.M.)
* Деректі кино бойынша бейнелеу өнері магистрі (M.F.A.)
* Экологиялық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қоршаған ортаны зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биологиялық ғылымдар бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Медицина ғылымдары бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Нейроғылым бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Азық-түлік қауіпсіздігіне басымдық берілген өсімдіктану бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қауіпсіздік және дипломатия бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Климаттың өзгеруінің әлеуметтік және саяси аспектілері бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Орнықты даму бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Ағылшын тілін өзге тілде сөйлейтіндерге оқыту бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A., TESOL)
* Софер атындағы жаһандық іскерлік әкімшілендіру магистратурасы (MBA)
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка магистрі (M.Mus.)
* Парасол қорының халықаралық құқық магистрі бағдарламасы (LL.M.)
* [[Джонс Хопкинс университеті]]нің Халықаралық зерттеулер мектебі (SAIS) мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* [[Лилль саяси зерттеулер институты]] мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* Тель-Авив университеті мен [[Тхапар инженерия және технология институты]]ның биотехнология немесе электротехника саласындағы «3+2» біріктірілген білім беру бағдарламасы

'''Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар:'''&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ias.tau.ac.il/Lowy_Distinguished_Guest_Professor|title=About Lowy Distinguished Guest Professors|website=ias.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

2023 жылы құрылған Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар бағдарламасы Тель-Авив университетіне көрнекті ғалымдарды шақыруға бағытталған.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

* [[Райнхард Генцель]] — физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты
* [[Эйтан Тадмор]] — математик
* [[Милетт Гайфман]] — антикалық дәуір зерттеушісі
* [[Михаэль Вайднер]] — информатика маманы
* [[Рудольф Подгорник]] — физик
* [[Сьюзан Б. Дэвидсон]] — информатика маманы
* [[Альберто Меллони]] — тарихшы
* [[Ольга Соркине-Хорнунг]] — информатика маманы

== Рейтингтер==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;&quot;
|+ '''Тель-Авив университетінің әлемдік рейтингтердегі орны'''
! Рейтинг
! Жыл
! Орын
|-
| [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|ARWU]]
| 2024
| 201–300&lt;ref&gt;{{Cite web | title=ShanghaiRanking-Univiersities | url=https://www.shanghairanking.com/institution/tel-aviv-university | access-date=2025-07-30 | website=www.shanghairanking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[CWTS Leiden Ranking|CWTS Leiden]]
| 2024
| 84&lt;ref&gt;{{Cite web | title=CWTS Leiden Ranking - Ranking 2024 | url=https://www.leidenranking.com/ranking/2024/list | access-date=2025-07-30 | website=www.leidenranking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[QS әлемдік университеттер рейтингі|QS]]
| 2026
| 223&lt;ref name=&quot;:QSW2026&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.topuniversities.com/world-university-rankings|title=QS World University Rankings 2026: Top global universities|date=July 30, 2025|website=Top Universities}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE]]
| 2025
| 201–250&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/tel-aviv-university|title=Tel Aviv University|date=February 9, 2024|website=Times Higher Education (THE)}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[U.S. News &amp; World Report|U.S. News]]
| 2025
| 199&lt;ref&gt;{{Cite web | title=Tel Aviv University in Israel {{!}} US News Best Global Universities | url=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141029135238/http://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | access-date=2025-07-30 | archive-date=2014-10-29}}&lt;/ref&gt;
|}

[[Сурет:31.03.09 Tel Aviv 024 TAU 7.JPG|thumb|250px|Тель-Авив университетіндегі Уэбб тілдер мектебі]]
2024 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 214-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.topuniversities.com/universities/tel-aviv-university |title=QS World University Rankings |publisher=Topuniversities |access-date=September 28, 2023 }}&lt;/ref&gt; Осылайша университет Израильдегі ең жоғары орынға ие оқу орны атанды. 2016 жылғы пәндік рейтингтерде университет өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша 202-орынды, инженерия және технология бойынша 295-орынды, биологиялық ғылымдар мен медицина бойынша 193-орынды, жаратылыстану ғылымдары бойынша 208-орынды, ал әлеуметтік ғылымдар мен менеджмент бойынша 240-орынды иеленді.

2016 жылғы [[Әлемдік университеттер рейтингі орталығы]]ның (CWUR) рейтингісінде Тель-Авив университеті әлем бойынша 81-орынды, Израиль бойынша үшінші орынды иеленді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cwur.org/top100.html |title=CWUR 2016 |publisher=Center for World University Rankings |year=2016 |access-date=26 October 2016 |archive-date=11 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120711104222/http://www.cwur.org/top100.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ал 2012 жылы орталық университетті 56-орынға орналастырған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cwur.org/2012.php |title=CWUR 2012 {{!}} Top 100 Universities |website=cwur.org |language=en |access-date=2017-02-23 |archive-date=2017-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224131520/http://cwur.org/2012.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 189-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |title=World University Rankings 2020 &amp;#124; Times Higher Education (THE) |date=20 August 2019 |publisher=Times Higher Education |access-date=2020-02-18 |archive-date=2019-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918163456/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бұл рейтинг университеттердің ғылыми-зерттеу және оқытушылық қызметі саласындағы беделі туралы мәліметтерді біріктіретін жалпы бағалау көрсеткішіне негізделеді.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |title=Search &amp;#124; Times Higher Education (THE) |magazine=Times Higher Education |access-date=2016-02-04 |archive-date=2012-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120424215637/http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2016 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін бір оқытушыға шаққандағы ғылыми дәйексөздер саны бойынша әлемде 22-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |title=Two Israeli universities rated among world's top 100 for research |newspaper=[[The Jerusalem Post]] |access-date=2016-10-28 |archive-date=2017-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170225173618/http://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |url-status=live  |issn=0792-822X }}&lt;/ref&gt; Бұл көрсеткіш университеттің ғылыми зерттеулерінің ықпалын бағалайды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |title=QS World University Rankings – Methodology |date=2016-08-22 |newspaper=Top Universities |access-date=2016-10-28 |archive-date=2016-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027093229/http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Осы көрсеткіш бойынша Тель-Авив университеті Израильдегі жетекші университет атанды.

2015 жылы ''[[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі]]'' Тель-Авив университетін пәндер бойынша мынадай орындарға орналастырды: информатика бойынша 20-орын, математика бойынша 51–75-орындар, физика бойынша 76–100-орындар және экономика мен бизнес бойынша 76–100-орындар. 2016 жылы университет инженерия бойынша 51–75-орындар аралығына енді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |title=Tel Aviv University {{!}} Academic Ranking of World Universities – 2016 {{!}} Shanghai Ranking – 2016 |website=www.shanghairanking.com |access-date=2016-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502003200/http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |archive-date=2 May 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

CSRankings рейтингісіне сәйкес, 2007–2018 жылдар аралығында Тель-Авив университеті информатика саласы бойынша әлемде 35-орынды иеленді. Бұл көрсеткіш [[Гарвард университеті]]мен бірдей болып, Израильдегі екінші жоғары нәтиже саналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |title=CSRankings: Computer Science Rankings |website=csrankings.org |access-date=2018-03-12 |archive-date=2022-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105063338/http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы жағдай бойынша Тель-Авив университеті ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE әлемдік университеттер рейтингісінде]]'' 191-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-08-25 |title=World University Rankings |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |access-date=2021-04-04 |website=Times Higher Education (THE) |language=en |archive-date=2020-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200902154147/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]нде'' 230-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=QS World University Rankings 2021 |url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |access-date=2021-04-04 |website=Top Universities |language=en |archive-date=2020-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609201234/https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ал [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|Шанхай рейтингісінде]] 151–200-орындар аралығын иеленді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ARWU World University Rankings 2020 |url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |access-date=2021-04-04 |website=www.shanghairanking.com |archive-date=2019-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190815195442/http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2022 жылы PitchBook Data Тель-Авив университетін [[венчурлік капитал]] есебінен қаржыландырылатын компанияларды құрған түлектерінің саны бойынша әлемде 7-орынға орналастырды. Бұл АҚШ-тан тыс орналасқан университеттер арасындағы ең жоғары көрсеткіш болды.

== Басқа университеттермен байланысы ==
Қазіргі уақытта Тель-Авив университеті 46 елдегі 280-нен астам академиялық мекемемен серіктестік орнатқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/partnerships-at-TAU|title=Partnerships at TAU|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; Университеттің академиялық серіктестіктеріне Лоуи халықаралық мектебі қолдау көрсетеді. Халықаралық ынтымақтастықтың негізгі түрлеріне бірлескен ғылыми-зерттеу орталықтарын құру, ғылыми зерттеулер жүргізу, зерттеулерді бастапқы қаржыландыруға арналған бірлескен жобалық ұсыныстар конкурстарын ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/research-partners|title=Research Partners|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; бірлескен немесе қос дипломды білім беру бағдарламалары, бірлесіп оқытылатын курстар, жазғы және қысқы мектептер ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/joint-teaching-and-degrees|title=Joint Teaching &amp; Degrees|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; докторлық дәрежеден кейінгі бірлескен зерттеу бағдарламалары, академиялық алмасу, шетелде білім алу және шақырылған оқытушылар бағдарламалары кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/mobility-programs|title=Mobility Programs|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt;

Тель-Авив университетінің құқық факультеті шетелдегі 36 университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About TAU Exchange Program |url=http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |website=Tel Aviv University |access-date=2015-08-20 |archive-date=2015-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150917072609/http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Вирджиния университеті, Корнелл университеті, Бостон университеті, Лос-Анджелестегі Калифорния университеті (UCLA), Буцериус (Германия), EBS (Германия), Макгилл университеті (Канада), Осгуд-Холл (Канада), Оттава университеті (Канада),&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web |title=IE – List of Partner Institutions |url=http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |publisher=IE Business School |access-date=5 April 2014 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303203748/http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Куинс университеті (Куинс), Торонто университеті (Канада), Берген университеті (Норвегия), STL (Қытай), KoGuan (Қытай), Цинхуа университеті (Қытай), Джиндал жаһандық университеті (Үндістан), Гонконг университеті, Сингапур менеджмент университеті, Стокгольм университеті (Швеция), Монаш университеті (Аустралия), Сидней университеті (Аустралия), Саяси зерттеулер институты (Франция), Сеул университеті (Оңтүстік Корея), Люцерн университеті (Швейцария), Буэнос-Айрес университеті (Аргентина), Боккони университеті (Италия)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |title=The Buchmann Faculty of Law, Tel Aviv University |publisher=Law.tau.ac.il |date=April 17, 2008 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=February 15, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215032537/http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; және Мадрид университеті (Испания) бар.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;

Коллер атындағы менеджмент мектебі шетелдегі 100-ден астам университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан. Коллер алмасу бағдарламасына MBA, MSc және MA бағдарламаларының студенттері, сондай-ақ тиісті біліктілігі бар мамандар қатыса алады. Мектеп алмасу бағдарламасымен келген студенттерге стратегия, кәсіпкерлік, қаржы және бухгалтерлік есеп, маркетинг, ұйымдық мінез-құлық, шешім қабылдау және операцияларды зерттеу, технологиялар мен ақпараттық жүйелер бойынша әртүрлі курстар ұсынады. Бағдарлама аясында Тель-Авив университетінің басқа мектептерінде Израиль мәдениеті, тарихы, экономикасы және өзге де пәндер бойынша білім алуға болады.

2013 жылы Тель-Авив университеті мен [[Руппин академиялық орталығы]] [[Жерорта теңізі]] жағалауында бірлескен зерттеу орталығын құрды. Орталықта студенттер жағалау ортасына және оның табиғи ресурстарына әсер ететін мәселелерді тереңдетіп зерттейді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |title=TAU and Ruppin college form studies center; Tel Aviv University, Ruppin Academic College form a multi-disciplinary studies center focusing on coastal environment. |work=The Jerusalem Post |author=Sharon Udasin |date=January 30, 2013 |access-date=July 2, 2015 |archive-date=July 2, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702161129/http://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Халықаралық ынтымақтастық ===
Германияда Тель-Авив университеті Майндағы Франкфурт қаласындағы [[Иоганн Вольфганг Гёте атындағы Франкфурт университеті|Гёте университетімен]] ынтымақтасады. Екі қаланы ұзақмерзімді серіктестік келісімі байланыстырады.&lt;ref&gt;[//www2.uni-frankfurt.de/38446421/strategisch1.html ''International cooperation – Germany'']. Web page of Goethe-University Frankfurt/Main. Date accessed: 22. November 2012.&lt;/ref&gt;

== Басылымдар ==
* [[Тель-Авив (журнал)|«Тель-Авив»]] — [[Левант]] археологиясы мен [[Ежелгі Таяу Шығыс|Таяу Шығыс өркениеттерінің]] тарихы және мәдениеті туралы халықаралық рецензияланатын ғылыми журнал. Басылым негізінен библиялық және прототарихи кезеңдерге басымдық береді, сонымен қатар антикалық және тарихқа дейінгі кезеңдерді де қамтиды.&lt;ref&gt;[https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 &quot;Tel Aviv Journal&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220109124341/https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 |date=2022-01-09 }}, Tel Aviv University homepage. Accessed Jan 2022.&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>6wpvk7bjj702av9bq2zkovf6ijot169</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692862</id>
      <parentid>3692860</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:25:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Басылымдар */</comment>
      <origin>3692862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53880" sha1="3keh5wvy8v1pqxkfz48xzlz13cstise" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Тель-Авив университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב
 |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = {{lang-he|בעקבות הלא נודע}}&lt;br&gt;{{lang-kk|Белгісізді тануға ұмтылу}}
 |Құрылған жылы       = [[1956 жыл|1956]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[Зерттеу университеті|зерттеу университеті]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = Мордехай Коэн
 |Президенті          = [[Ариэль Порат]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/President-Office |title=Office of the President: Tel Aviv University|publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312035139/https://english.tau.ac.il/President-Office |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = [[Марк Штайф]]
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 15 285 (2019)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 2143 (2019)
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 1847
 |Орналасқан жері     = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық; 220 акр (шамамен 89 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = http://english.tau.ac.il/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 32 |lat_min = 06 |lat_sec = 45
 |lon_dir = E |lon_deg = 34 |lon_min = 48 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Тель-Авив университеті'''{{efn|{{lang-he|אוּנִיבֶרְסִיטַת תֵּל אָבִיב|Universitat Tel Aviv}}}} ('''TAU''') — Израильдің [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[зерттеу университеті]]. Онда 30 мыңнан астам студент білім алады және ол елдегі дәстүрлі аудиториялық оқыту жүйесі бойынша жұмыс істейтін ең ірі университет болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-02 |title=Tel Aviv University ranked first in Israel by QS World University Ranking |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-748557 |access-date=2024-03-24 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; Тель-Авивтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан университет&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
| title = Tel Aviv University (TAU)
| encyclopedia = Encyclopaedia Judaica
| publisher = Cengage
| url = https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/tel-aviv-university-tau
}}&lt;/ref&gt; қаланың негізгі білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы болып саналады. Оның құрамына 9 факультет, 17 оқу-клиникалық аурухана, 18 сахналық өнер орталығы, 27 мектеп, 106 кафедра, 340 ғылыми-зерттеу орталығы және 400 зертхана кіреді.

Тель-Авив университеті 1956 жылы үш білім беру мекемесінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқыда 69 гектар аумақты алып жатқан кампус кейіннен кеңейтіліп, қазіргі уақытта Тель-Авивтің солтүстік-батыс ауданында 89 гектар жерді қамтиды.&lt;ref&gt;Pullen, Lee and Lars Lindberg Christensen (2010). ''Postcards from the Edge of the Universe:&amp;nbsp;An Anthology of Frontline Astronomy from Around the World''. ESO. Page 96. {{ISBN|9783923524648}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bard, Mitchell Geoffrey and Moshe Schwartz (2005). ''1001 Facts Everyone Should Know About Israel''. Rowman &amp; Littlefield. Page 95. {{ISBN|9780742543584}}.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тель-Авив университетінің тарихы 1956 жылдан басталады. Сол жылы үш ғылыми-зерттеу институты — 1935 жылы құрылған Тель-Авив құқық және экономика мектебі, 1931 жылы құрылған Жаратылыстану ғылымдары институты және 1954 жылы құрылған Еврейтану академиялық институты&lt;ref&gt;{{cite news | last1=ANI | title=Tel Aviv University, Google Israel launch $1 million AI research programme | newspaper=Educational Times (The Economic Times) | date=22 December 2025 | url=https://education.economictimes.indiatimes.com/news/international/tel-aviv-university-and-google-israel-launch-1m-ai-research-initiative/126117962 | access-date=12 February 2026 }}&lt;/ref&gt; бірігіп, Тель-Авив университетін құрды. Бастапқыда университет Тель-Авив муниципалитетінің басқаруында болды. 1963 жылы оған дербестік беріліп, [[Джордж С. Уайз]] университеттің алғашқы президенті атанды. Ол бұл қызметті 1971 жылға дейін атқарды.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel+aviv+university%22+1963+%22ramat+aviv+campus%22 |title=Who's who in Israel and in the work ... |date=January 21, 2011 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=April 28, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428015655/https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel%20aviv%20university%22%201963%20%22ramat%20aviv%20campus%22 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |title=Presidents of Tel Aviv University |publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218232028/https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы аумағы 170 акр (шамамен 0,69 км²) болатын негізгі кампус құрылды. Кейінгі президенттері: Юваль Неэман (1971–1977), [[Хаим Бен-Шахар]] (1977–1983), [[Моше Мани]] (1983–1991), [[Йорам Динштейн]] (1991–1999), [[Итамар Рабинович]] (1999–2006), [[Цви Галиль]] (2006–2009), [[Йосеф Клафтер]] (2009–2019) және 2019 жылдан бері қызмет атқарып келе жатқан [[Ариэль Порат]].&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;/&gt;

Университет сонымен қатар [[Холон]] қаласындағы Технологиялық дизайн орталығының, [[Тель-Авив-Яффа|Тель-Авив]] қаласындағы Жаңа академиялық колледждің және Тель-Авивтегі [[Афека инженерлік колледжі]]нің академиялық қызметін қадағалайды. [[Уайз обсерваториясы]] [[Негев]] шөліндегі [[Мицпе-Рамон]] қаласында орналасқан.

2023 жылғы қазанда университет «Эрез» бағдарламасын іске қосты. Бағдарлама аясында [[Израиль қорғаныс күштері]]нің жауынгерлік бөлімшелерінде офицерлік қызмет атқаруға үміткер шамамен 200 адам офицерлік даярлықты бастамас бұрын гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласында бакалавр дәрежесін алады.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Brison |first1=Amos |title=How Tel Aviv University serves Israel’s security state |url=https://www.972mag.com/tel-aviv-university-security-state/ |work=+972 Magazine |date=30 July 2026}}&lt;/ref&gt;

Университет аумағының бір бөлігі бұрын Палестинаның [[Әш-Шейх-Муваннис]] ауылы орналасқан жерде жатыр. Бұл ауылдың тұрғындары 1948 жылғы наурызда еврей қарулы жасақтарының қоқан-лоққылары салдарынан оны тастап кеткен.&lt;ref name=Monterescu&gt;{{Cite book|title=''Mixed Towns, Trapped Communities: Historical Narratives, Spatial Dynamics, Gender Relations and Cultural Encounters in Palestinian-Israeli Towns''|author=Daniel Monterescu and Dan Rabinowitz|year=2007|page=298|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-4732-4}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық бөлімшелер ==
[[Сурет:Life Sciences Building in Tel Aviv University.jpg|thumb|right|250px|Жаратылыстану ғылымдары ғимараты]]
[[Сурет:TAU Economics School 01.JPG|thumb|right|250px|Экономика мектебі]]
[[Сурет:Naftali Building, June 2023.jpg|thumb|right|250px|Әлеуметтік ғылымдар ғимараты]]
[[Сурет:The Porter School of Environmental Studies Building.JPG|thumb|right|250px|Қоршаған ортаны зерттеу ғимараты]]
[[Сурет:Eng boul.jpg|thumb|right|250px|Ли инженерлік факультетінің бульвары]]
[[Сурет:Schreiber-Math-TAU-001.JPG|thumb|right|250px|Владимир Шрайбер атындағы математика институты]]
[[Сурет:Smolarsh.jpg|thumb|250px|Смоларз аудиториясы]]
[[Сурет:Cymbalista Synagogue and Jewish Heritage Center.jpg|thumb|250px|[[Цимбалиста синагогасы және еврей мұрасы орталығы]]]]

'''Факультеттер'''
* Кац атындағы өнер факультеті
* Флейшман атындағы инженерлік факультет
* [[Саклер отбасы|Саклер]] атындағы нақты ғылымдар факультеті
* Энтин атындағы гуманитарлық ғылымдар факультеті
* Бухман атындағы құқық факультеті
* Уайз атындағы биологиялық ғылымдар факультеті
* [[Грей атындағы медицина және денсаулық сақтау ғылымдары факультеті]] (бұрынғы Саклер атындағы медицина факультеті)
* Гордон атындағы әлеуметтік ғылымдар факультеті
* [[Борис Минц институты]]
* Коллер атындағы менеджмент мектебі

'''Дербес мектептер'''
* Берглас атындағы экономика мектебі
* Портер атындағы қоршаған ортаны зерттеу мектебі
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]
* [[Дэвид Азриэли]] атындағы сәулет мектебі
* Гольдшлегер атындағы стоматология мектебі
* Миллер атындағы педагогика мектебі
* Шапелл атындағы әлеуметтік жұмыс мектебі
* TAU International (бұрынғы шетелдік студенттер мектебі)
* Сагол атындағы нейроғылым мектебі

=== Институттар мен орталықтар ===
Тель-Авив университетінің құрамында 130-дан астам ғылыми-зерттеу институты мен орталығы бар.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://english.tau.ac.il/research_institutes |title=Research Centers and Institutes {{!}} Tel Aviv University |website=english.tau.ac.il |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120622121257/http://english.tau.ac.il/research_institutes |archive-date=2012-06-22}}&lt;/ref&gt;

== Лоуи халықаралық мектебі ==
Лоуи халықаралық мектебі (бұрынғы TAU International) Тель-Авив университетінің халықаралық зерттеушілермен, қонақтармен және серіктестермен байланысын қамтамасыз етумен қатар, жыл сайын әлемнің түкпір-түкпірінен келген мыңдаған студентке университетте білім алу мүмкіндігін ұсынады.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/about_tau_international|title=About The Lowy International School|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Мектептің қызметіне университеттің халықаралық мәселелер жөніндегі вице-президенті [[Милетт Шамир]] жетекшілік етеді.

Мектептің толық атауы — Ширли Лоуиді еске алуға арналған Лоуи халықаралық мектебі. Оның атауы 2022 жылы аустралиялық-израильдік кәсіпкер сэр [[Франк Лоуи]]дің 18 миллион АҚШ долларын қайырымдылыққа беруінен кейін өзгертілді.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Israel |first=David |date=2022-12-13 |title=Australian Real Estate Mogul Sir Frank Lowy Gives $18 m. to TAU International Programs |url=https://www.jewishpress.com/news/israel/australian-real-estate-mogul-sir-frank-lowy-gives-18-m-to-tau-international-programs/2022/12/13/ |access-date=2024-12-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Сэр Франктің жұбайы Ширли Лоуи 2020 жылғы 9 желтоқсанда қайтыс болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-12-13 |title=Shirley Lowy, the woman behind Westfield, dies in Israel |url=https://www.afr.com/property/commercial/shirley-lowy-the-woman-behind-westfield-dies-in-israel-20201213-p56n3d |access-date=2024-12-05 |website=Australian Financial Review |language=en}}&lt;/ref&gt;

Мектептегі білім беру бағдарламалары негізінен ағылшын тілінде жүргізіледі. Сонымен қатар Лоуи халықаралық мектебі иврит тілін тереңдетіп меңгеруге арналған тілдік ортаға толық ену бағдарламаларын да ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sir Frank Lowy Donates $18 Million to Tel Aviv University |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-724773 |access-date=2022-12-23 |newspaper=The Jerusalem Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу бағдарламалары бакалавриатты, магистратураны, шетелде білім алуды, ғылыми зерттеулерді, оқуға түсер алдындағы бір жылдық даярлықты және қысқамерзімді курстарды қамтиды.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;/&gt; Сондай-ақ мектеп әртүрлі шәкіртақылар ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/scholarship_programs|title=The Lowy International School Scholarships|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Бакалавриат, магистратура, студенттер алмасу және шетелде білім алу бағдарламаларына қатысушылар университеттің жанында орналасқан Эйнштейн немесе Брошим студенттік жатақханаларында тұра алады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Housing at TAU |url=https://international.tau.ac.il/housing |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100906223226/http://international.tau.ac.il/prospective-students/undergraduate-programs.html |archive-date=September 6, 2010 |access-date=November 24, 2010 |work=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

'''Бакалавриат бағдарламалары:'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=279&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;
* Еркін өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* Менеджмент және еркін өнер бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка бакалавриаты (B.Mus.)
* Әлеуметтік, саяси және экономикалық ғылымдар бойынша бакалавриат бағдарламасы
* Еркін өнер бойынша қос дипломды бакалавриат бағдарламасы: Тель-Авив университеті және [[Колумбия университеті]]
* [[Йешива университеті]]мен бірлескен бакалавриат бағдарламасы

'''Магистратура бағдарламалары:'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=260&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

* Ежелгі Израильді зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биомедициналық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* [[Қақтығыстарды шешу және медиация жөніндегі халықаралық бағдарлама|Қақтығыстарды шешу және медиация]] бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Киберсаясат және мемлекеттік басқару бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Цифрлық денсаулық сақтау бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Апаттарды басқару бойынша магистр дәрежесі (M.D.M.)
* Деректі кино бойынша бейнелеу өнері магистрі (M.F.A.)
* Экологиялық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қоршаған ортаны зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биологиялық ғылымдар бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Медицина ғылымдары бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Нейроғылым бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Азық-түлік қауіпсіздігіне басымдық берілген өсімдіктану бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қауіпсіздік және дипломатия бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Климаттың өзгеруінің әлеуметтік және саяси аспектілері бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Орнықты даму бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Ағылшын тілін өзге тілде сөйлейтіндерге оқыту бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A., TESOL)
* Софер атындағы жаһандық іскерлік әкімшілендіру магистратурасы (MBA)
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка магистрі (M.Mus.)
* Парасол қорының халықаралық құқық магистрі бағдарламасы (LL.M.)
* [[Джонс Хопкинс университеті]]нің Халықаралық зерттеулер мектебі (SAIS) мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* [[Лилль саяси зерттеулер институты]] мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* Тель-Авив университеті мен [[Тхапар инженерия және технология институты]]ның биотехнология немесе электротехника саласындағы «3+2» біріктірілген білім беру бағдарламасы

'''Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар:'''&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ias.tau.ac.il/Lowy_Distinguished_Guest_Professor|title=About Lowy Distinguished Guest Professors|website=ias.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

2023 жылы құрылған Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар бағдарламасы Тель-Авив университетіне көрнекті ғалымдарды шақыруға бағытталған.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

* [[Райнхард Генцель]] — физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты
* [[Эйтан Тадмор]] — математик
* [[Милетт Гайфман]] — антикалық дәуір зерттеушісі
* [[Михаэль Вайднер]] — информатика маманы
* [[Рудольф Подгорник]] — физик
* [[Сьюзан Б. Дэвидсон]] — информатика маманы
* [[Альберто Меллони]] — тарихшы
* [[Ольга Соркине-Хорнунг]] — информатика маманы

== Рейтингтер==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;&quot;
|+ '''Тель-Авив университетінің әлемдік рейтингтердегі орны'''
! Рейтинг
! Жыл
! Орын
|-
| [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|ARWU]]
| 2024
| 201–300&lt;ref&gt;{{Cite web | title=ShanghaiRanking-Univiersities | url=https://www.shanghairanking.com/institution/tel-aviv-university | access-date=2025-07-30 | website=www.shanghairanking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[CWTS Leiden Ranking|CWTS Leiden]]
| 2024
| 84&lt;ref&gt;{{Cite web | title=CWTS Leiden Ranking - Ranking 2024 | url=https://www.leidenranking.com/ranking/2024/list | access-date=2025-07-30 | website=www.leidenranking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[QS әлемдік университеттер рейтингі|QS]]
| 2026
| 223&lt;ref name=&quot;:QSW2026&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.topuniversities.com/world-university-rankings|title=QS World University Rankings 2026: Top global universities|date=July 30, 2025|website=Top Universities}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE]]
| 2025
| 201–250&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/tel-aviv-university|title=Tel Aviv University|date=February 9, 2024|website=Times Higher Education (THE)}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[U.S. News &amp; World Report|U.S. News]]
| 2025
| 199&lt;ref&gt;{{Cite web | title=Tel Aviv University in Israel {{!}} US News Best Global Universities | url=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141029135238/http://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | access-date=2025-07-30 | archive-date=2014-10-29}}&lt;/ref&gt;
|}

[[Сурет:31.03.09 Tel Aviv 024 TAU 7.JPG|thumb|250px|Тель-Авив университетіндегі Уэбб тілдер мектебі]]
2024 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 214-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.topuniversities.com/universities/tel-aviv-university |title=QS World University Rankings |publisher=Topuniversities |access-date=September 28, 2023 }}&lt;/ref&gt; Осылайша университет Израильдегі ең жоғары орынға ие оқу орны атанды. 2016 жылғы пәндік рейтингтерде университет өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша 202-орынды, инженерия және технология бойынша 295-орынды, биологиялық ғылымдар мен медицина бойынша 193-орынды, жаратылыстану ғылымдары бойынша 208-орынды, ал әлеуметтік ғылымдар мен менеджмент бойынша 240-орынды иеленді.

2016 жылғы [[Әлемдік университеттер рейтингі орталығы]]ның (CWUR) рейтингісінде Тель-Авив университеті әлем бойынша 81-орынды, Израиль бойынша үшінші орынды иеленді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cwur.org/top100.html |title=CWUR 2016 |publisher=Center for World University Rankings |year=2016 |access-date=26 October 2016 |archive-date=11 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120711104222/http://www.cwur.org/top100.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ал 2012 жылы орталық университетті 56-орынға орналастырған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cwur.org/2012.php |title=CWUR 2012 {{!}} Top 100 Universities |website=cwur.org |language=en |access-date=2017-02-23 |archive-date=2017-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224131520/http://cwur.org/2012.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 189-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |title=World University Rankings 2020 &amp;#124; Times Higher Education (THE) |date=20 August 2019 |publisher=Times Higher Education |access-date=2020-02-18 |archive-date=2019-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918163456/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бұл рейтинг университеттердің ғылыми-зерттеу және оқытушылық қызметі саласындағы беделі туралы мәліметтерді біріктіретін жалпы бағалау көрсеткішіне негізделеді.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |title=Search &amp;#124; Times Higher Education (THE) |magazine=Times Higher Education |access-date=2016-02-04 |archive-date=2012-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120424215637/http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2016 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін бір оқытушыға шаққандағы ғылыми дәйексөздер саны бойынша әлемде 22-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |title=Two Israeli universities rated among world's top 100 for research |newspaper=[[The Jerusalem Post]] |access-date=2016-10-28 |archive-date=2017-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170225173618/http://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |url-status=live  |issn=0792-822X }}&lt;/ref&gt; Бұл көрсеткіш университеттің ғылыми зерттеулерінің ықпалын бағалайды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |title=QS World University Rankings – Methodology |date=2016-08-22 |newspaper=Top Universities |access-date=2016-10-28 |archive-date=2016-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027093229/http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Осы көрсеткіш бойынша Тель-Авив университеті Израильдегі жетекші университет атанды.

2015 жылы ''[[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі]]'' Тель-Авив университетін пәндер бойынша мынадай орындарға орналастырды: информатика бойынша 20-орын, математика бойынша 51–75-орындар, физика бойынша 76–100-орындар және экономика мен бизнес бойынша 76–100-орындар. 2016 жылы университет инженерия бойынша 51–75-орындар аралығына енді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |title=Tel Aviv University {{!}} Academic Ranking of World Universities – 2016 {{!}} Shanghai Ranking – 2016 |website=www.shanghairanking.com |access-date=2016-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502003200/http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |archive-date=2 May 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

CSRankings рейтингісіне сәйкес, 2007–2018 жылдар аралығында Тель-Авив университеті информатика саласы бойынша әлемде 35-орынды иеленді. Бұл көрсеткіш [[Гарвард университеті]]мен бірдей болып, Израильдегі екінші жоғары нәтиже саналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |title=CSRankings: Computer Science Rankings |website=csrankings.org |access-date=2018-03-12 |archive-date=2022-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105063338/http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы жағдай бойынша Тель-Авив университеті ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE әлемдік университеттер рейтингісінде]]'' 191-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-08-25 |title=World University Rankings |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |access-date=2021-04-04 |website=Times Higher Education (THE) |language=en |archive-date=2020-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200902154147/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]нде'' 230-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=QS World University Rankings 2021 |url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |access-date=2021-04-04 |website=Top Universities |language=en |archive-date=2020-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609201234/https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ал [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|Шанхай рейтингісінде]] 151–200-орындар аралығын иеленді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ARWU World University Rankings 2020 |url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |access-date=2021-04-04 |website=www.shanghairanking.com |archive-date=2019-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190815195442/http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2022 жылы PitchBook Data Тель-Авив университетін [[венчурлік капитал]] есебінен қаржыландырылатын компанияларды құрған түлектерінің саны бойынша әлемде 7-орынға орналастырды. Бұл АҚШ-тан тыс орналасқан университеттер арасындағы ең жоғары көрсеткіш болды.

== Басқа университеттермен байланысы ==
Қазіргі уақытта Тель-Авив университеті 46 елдегі 280-нен астам академиялық мекемемен серіктестік орнатқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/partnerships-at-TAU|title=Partnerships at TAU|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; Университеттің академиялық серіктестіктеріне Лоуи халықаралық мектебі қолдау көрсетеді. Халықаралық ынтымақтастықтың негізгі түрлеріне бірлескен ғылыми-зерттеу орталықтарын құру, ғылыми зерттеулер жүргізу, зерттеулерді бастапқы қаржыландыруға арналған бірлескен жобалық ұсыныстар конкурстарын ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/research-partners|title=Research Partners|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; бірлескен немесе қос дипломды білім беру бағдарламалары, бірлесіп оқытылатын курстар, жазғы және қысқы мектептер ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/joint-teaching-and-degrees|title=Joint Teaching &amp; Degrees|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; докторлық дәрежеден кейінгі бірлескен зерттеу бағдарламалары, академиялық алмасу, шетелде білім алу және шақырылған оқытушылар бағдарламалары кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/mobility-programs|title=Mobility Programs|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt;

Тель-Авив университетінің құқық факультеті шетелдегі 36 университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About TAU Exchange Program |url=http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |website=Tel Aviv University |access-date=2015-08-20 |archive-date=2015-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150917072609/http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Вирджиния университеті, Корнелл университеті, Бостон университеті, Лос-Анджелестегі Калифорния университеті (UCLA), Буцериус (Германия), EBS (Германия), Макгилл университеті (Канада), Осгуд-Холл (Канада), Оттава университеті (Канада),&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web |title=IE – List of Partner Institutions |url=http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |publisher=IE Business School |access-date=5 April 2014 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303203748/http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Куинс университеті (Куинс), Торонто университеті (Канада), Берген университеті (Норвегия), STL (Қытай), KoGuan (Қытай), Цинхуа университеті (Қытай), Джиндал жаһандық университеті (Үндістан), Гонконг университеті, Сингапур менеджмент университеті, Стокгольм университеті (Швеция), Монаш университеті (Аустралия), Сидней университеті (Аустралия), Саяси зерттеулер институты (Франция), Сеул университеті (Оңтүстік Корея), Люцерн университеті (Швейцария), Буэнос-Айрес университеті (Аргентина), Боккони университеті (Италия)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |title=The Buchmann Faculty of Law, Tel Aviv University |publisher=Law.tau.ac.il |date=April 17, 2008 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=February 15, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215032537/http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; және Мадрид университеті (Испания) бар.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;

Коллер атындағы менеджмент мектебі шетелдегі 100-ден астам университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан. Коллер алмасу бағдарламасына MBA, MSc және MA бағдарламаларының студенттері, сондай-ақ тиісті біліктілігі бар мамандар қатыса алады. Мектеп алмасу бағдарламасымен келген студенттерге стратегия, кәсіпкерлік, қаржы және бухгалтерлік есеп, маркетинг, ұйымдық мінез-құлық, шешім қабылдау және операцияларды зерттеу, технологиялар мен ақпараттық жүйелер бойынша әртүрлі курстар ұсынады. Бағдарлама аясында Тель-Авив университетінің басқа мектептерінде Израиль мәдениеті, тарихы, экономикасы және өзге де пәндер бойынша білім алуға болады.

2013 жылы Тель-Авив университеті мен [[Руппин академиялық орталығы]] [[Жерорта теңізі]] жағалауында бірлескен зерттеу орталығын құрды. Орталықта студенттер жағалау ортасына және оның табиғи ресурстарына әсер ететін мәселелерді тереңдетіп зерттейді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |title=TAU and Ruppin college form studies center; Tel Aviv University, Ruppin Academic College form a multi-disciplinary studies center focusing on coastal environment. |work=The Jerusalem Post |author=Sharon Udasin |date=January 30, 2013 |access-date=July 2, 2015 |archive-date=July 2, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702161129/http://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Халықаралық ынтымақтастық ===
Германияда Тель-Авив университеті Майндағы Франкфурт қаласындағы [[Иоганн Вольфганг Гёте атындағы Франкфурт университеті|Гёте университетімен]] ынтымақтасады. Екі қаланы ұзақмерзімді серіктестік келісімі байланыстырады.&lt;ref&gt;[//www2.uni-frankfurt.de/38446421/strategisch1.html ''International cooperation – Germany'']. Web page of Goethe-University Frankfurt/Main. Date accessed: 22. November 2012.&lt;/ref&gt;

== Басылымдар ==
* [[Тель-Авив (журнал)|«Тель-Авив»]] — [[Левант]] археологиясы мен [[Ежелгі Таяу Шығыс|Таяу Шығыс өркениеттерінің]] тарихы және мәдениеті туралы халықаралық рецензияланатын ғылыми журнал. Басылым негізінен библиялық және прототарихи кезеңдерге басымдық береді, сонымен қатар антикалық және тарихқа дейінгі кезеңдерді де қамтиды.&lt;ref&gt;[https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 &quot;Tel Aviv Journal&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220109124341/https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 |date=2022-01-09 }}, Tel Aviv University homepage. Accessed Jan 2022.&lt;/ref&gt;

==TAU Ventures==
{{Компания
|атауы = TAU Ventures
|логотипі =
|түрі = [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік]] (LLC)
|саласы = [[Венчурлік капитал]]
|құрылды = 2018
|құрушы = Тель-Авив университеті және Нимрод Коэн
|орналасуы = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
|басты адамдары = Нимрод Коэн
|басшы компания =
|сайты = {{URL|https://www.tauventures.co.il}}
}}
'''TAU Ventures''' — [[венчурлік капитал]] саласында жұмыс істейтін инвестициялық компания. Ол 2018 жылы Тель-Авив университеті мен Нимрод Коэннің бастамасымен Израильдегі дамуының бастапқы кезеңіндегі [[стартап]]тарға инвестиция салу мақсатында құрылды. Компанияның штаб-пәтері [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|last=Solomon|first=Shoshanna|title=Tel Aviv University launches VC fund to invest in early-stage startups|url=https://www.timesofisrael.com/tel-aviv-university-launches-venture-arm-to-invest-in-early-stage-startups/|access-date=2021-06-22|website=[[The Times of Israel]]|language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-04-15|title=Tel Aviv University sets up $20m VC fund|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-tel-aviv-university-sets-up-20m-vc-fund-1001231762|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=Friedman|first=Ron|date=2021-01-23|title=Amid a decline in early-stage funding, TAU Ventures invites tech startups to its campus community|url=https://www.calcalistech.com/ctech/articles/0,7340,L-3889232,00.html|access-date=2021-06-22|website=CTECH - www.calcalistech.com}}&lt;/ref&gt; 2018 жылдың басында Тель-Авив университеті бастапқы кезеңдегі стартаптарды қаржыландыруға арналған, капиталы 20 миллион АҚШ долларын құрайтын TAU Ventures венчурлік қорын құратынын жариялады. Қордың қызмет ету мерзімі алдын ала жеті жылдық кезең ретінде белгіленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=TAU Ventures {{!}} univtelaviv.com|url=https://univtelaviv.com/tau-ventures/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624211547/https://univtelaviv.com/tau-ventures/|url-status=usurped|archive-date=June 24, 2021|access-date=2021-06-22|language=es}}&lt;/ref&gt; Бұл Израильдегі осындай үлгідегі алғашқы бастама болды. Оны құру кезінде [[Стэнфорд университеті]], [[Берклидегі Калифорния университеті]] және [[Массачусетс технологиялық институты]] (MIT) сияқты жоғары оқу орындарындағы ұқсас инвестициялық қорлар үлгі ретінде алынды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Нимрод Коэн компанияның басқарушы серіктесі қызметін атқарады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-01-01|title=Japan's NEC and Tel Aviv University set up incubator|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-japans-nec-and-tel-aviv-university-set-up-incubator-1001217724|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;

===Инвестициялар===
TAU Ventures Израильдегі дамуының бастапқы кезеңіндегі стартаптарға 500 мың АҚШ доллары көлемінде бастапқы инвестиция салады және кейіннен қосымша қаржыландыру мүмкіндігін қарастырады. Қор кәсіпорындарға арналған шешімдер, [[қаржылық технологиялар]], [[Индустрия 4.0]] және азық-түлік технологиялары сияқты әртүрлі салаларға инвестиция салады. Инвестиция алатын компаниялардың басым бөлігі бағдарламалық қамтамасыз етумен байланысты.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|title=Shin Bet widens hunt for innovative start-up solutions|url=https://www.jpost.com/israel-news/shin-bet-widens-hunt-for-innovative-start-up-solutions-573458|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=4 December 2018 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;

TAU Ventures экожүйесі Тель-Авив университетінің ресурстары мен байланыс желісін, өнеркәсіп саласындағы серіктестіктерді және израильдік стартап негізін қалаушылардың қауымдастығын біріктіреді. Компания Тель-Авив қаласындағы ортақ кеңсе кеңістігінде жұмыс істейді.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Мұнда компанияның инвестициялық портфеліндегі стартаптарға дамудың әртүрлі бағыттары бойынша тәлімгерлік және қолдау көрсететін мамандар қызмет етеді.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

2021 жылғы мамырдағы жағдай бойынша TAU Ventures 17 стартапқа инвестиция салған. Олардың арасында Xtend,&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|title=Tel Aviv University fund leads $2m. investment in Israeli start-ups|url=https://www.jpost.com/israel-news/tel-aviv-university-fund-leads-15m-investment-in-israeli-start-ups-568067|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=26 September 2018 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; SWIMM,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-01-17 |title=Pitango, TAU Ventures Invest In Israeli Codebase Tool Startup Swimm |url=https://nocamels.com/2021/01/pitango-tau-ventures-israeli-codebase-startup-swimm/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Gaviti,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|date=2021-04-04|title=&quot;מי שנכנס למשרדים שלנו מרגיש מהר מאוד שמדובר בקרן מסוג אחר&quot;|url=https://www.geektime.co.il/had-keren-tau-ventures/|access-date=2021-06-22|website=גיקטיים|language=he-IL}}&lt;/ref&gt; MyAir,&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news|date=2019-12-25|title=Former Teva VP sets up foodtech startup|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-former-teva-vp-sets-up-foodtech-startup-1001312384|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt; Medorion,&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Castor&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; және [[Hoopo]] сияқты белгілі компаниялар бар.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

===Акселерациялық бағдарлама===
TAU Ventures венчурлік инвестициялық қызметімен қатар, [[Шин-Бет|Израиль қауіпсіздік агенттігімен]] (ISA) серіктестікте стартап негізін қалаушыларға технологиялық платформа ұсынатын акселерациялық бағдарламаны жүзеге асырады.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-07-04|title=Israel's Shin Bet spy service partners with private start-ups|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-tech-israel-shinbet-idINKBN1JU1SU|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Israel's Shin Bet and its future as a cyberwarfare superpower|url=https://www.jpost.com/israel-news/nadav-argaman-passing-the-shin-bet-torch-644002|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=4 October 2020 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Бұл төрт айға созылатын арнайы бағдарлама стартаптарды Израиль қауіпсіздік агенттігімен байланыстырады және компанияның меншік үлесін беруді талап етпейтін 50 мың АҚШ доллары көлеміндегі грант ұсынады.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Бағдарлама азаматтық және коммерциялық технологияларды әзірлейтін компанияларға арналған. Қатысушылар техникалық сарапшылардың көмегін, бірегей деректер базаларын, технологияларды тексеру мүмкіндіктерін және басқа да ресурстарды пайдалана алады.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-09-05|title=ISA and TAU Ventures launch startup accelerator|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-isa-and-tau-ventures-launch-startup-accelerator-1001235281|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt; Бағдарламаның түлектері жалпы сомасы 100 миллион АҚШ долларынан астам инвестиция тартқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-06-10 |title=Israeli Startups Smash Funding Records, Reel In $10.5B In Just Six Months |url=https://nocamels.com/2021/06/israeli-startups-funding-records-10-5b/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Xtend,&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; Cyberpion, Talamoos,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-01-06|title=The Groundbreaking Israeli Tech Turning Heads At CES 2019 |url=https://nocamels.com/2019/01/israeli-tech-ces-2019/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[Cyabra]],&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; DigitalOwl,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-02-14|title=Investors plant Seed: 2 Israeli startups emerge with AI at their core|url=https://www.geektime.com/investors-plant-seed-2-israeli-startups-emerge-to/|access-date=2021-06-22|website=Geektime|language=en|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624201831/https://www.geektime.com/investors-plant-seed-2-israeli-startups-emerge-to/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Decodea және NeuraLegion&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; бар.

===Мойындалуы===
2018 жылы IVC зерттеу орталығы TAU Ventures компаниясын Израильдегі ең белсенді венчурлік инвестициялық қор ретінде атап өтті.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web|title=After a record year for Israeli startups, 16 investors tell us what's next|url=https://techcrunch.com/2021/01/16/israel-vc-survey/|access-date=2021-06-22|website=TechCrunch|date=16 January 2021 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://charteredgroup.com/wp-content/uploads/2019/04/31-jan-2019-most-active-fund.pdf|title=IVC Research Center citation}}&lt;/ref&gt; 2019 және 2021 жылдары Geektime басылымы TAU Ventures компаниясын Израильдегі үздік бес және үздік алты венчурлік инвестициялық қордың қатарына енгізді.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>3keh5wvy8v1pqxkfz48xzlz13cstise</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692863</id>
      <parentid>3692862</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:26:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3692863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53888" sha1="qdt03pv9v2of7tdhx9knaghboosy6e0" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Тель-Авив университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב
 |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = {{lang-he|בעקבות הלא נודע}}&lt;br&gt;{{lang-kk|Белгісізді тануға ұмтылу}}
 |Құрылған жылы       = [[1956 жыл|1956]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[Зерттеу университеті|зерттеу университеті]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = Мордехай Коэн
 |Президенті          = [[Ариэль Порат]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/President-Office |title=Office of the President: Tel Aviv University|publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312035139/https://english.tau.ac.il/President-Office |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = [[Марк Штайф]]
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 15 285 (2019)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 2143 (2019)
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 1847
 |Орналасқан жері     = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық; 220 акр (шамамен 89 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = http://english.tau.ac.il/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 32 |lat_min = 06 |lat_sec = 45
 |lon_dir = E |lon_deg = 34 |lon_min = 48 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Тель-Авив университеті'''{{efn|{{lang-he|אוּנִיבֶרְסִיטַת תֵּל אָבִיב|Universitat Tel Aviv}}}} ('''TAU''') — Израильдің [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[зерттеу университеті]]. Онда 30 мыңнан астам студент білім алады және ол елдегі дәстүрлі аудиториялық оқыту жүйесі бойынша жұмыс істейтін ең ірі университет болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-02 |title=Tel Aviv University ranked first in Israel by QS World University Ranking |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-748557 |access-date=2024-03-24 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; Тель-Авивтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан университет&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
| title = Tel Aviv University (TAU)
| encyclopedia = Encyclopaedia Judaica
| publisher = Cengage
| url = https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/tel-aviv-university-tau
}}&lt;/ref&gt; қаланың негізгі білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы болып саналады. Оның құрамына 9 факультет, 17 оқу-клиникалық аурухана, 18 сахналық өнер орталығы, 27 мектеп, 106 кафедра, 340 ғылыми-зерттеу орталығы және 400 зертхана кіреді.

Тель-Авив университеті 1956 жылы үш білім беру мекемесінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқыда 69 гектар аумақты алып жатқан кампус кейіннен кеңейтіліп, қазіргі уақытта Тель-Авивтің солтүстік-батыс ауданында 89 гектар жерді қамтиды.&lt;ref&gt;Pullen, Lee and Lars Lindberg Christensen (2010). ''Postcards from the Edge of the Universe:&amp;nbsp;An Anthology of Frontline Astronomy from Around the World''. ESO. Page 96. {{ISBN|9783923524648}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bard, Mitchell Geoffrey and Moshe Schwartz (2005). ''1001 Facts Everyone Should Know About Israel''. Rowman &amp; Littlefield. Page 95. {{ISBN|9780742543584}}.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тель-Авив университетінің тарихы 1956 жылдан басталады. Сол жылы үш ғылыми-зерттеу институты — 1935 жылы құрылған Тель-Авив құқық және экономика мектебі, 1931 жылы құрылған Жаратылыстану ғылымдары институты және 1954 жылы құрылған Еврейтану академиялық институты&lt;ref&gt;{{cite news | last1=ANI | title=Tel Aviv University, Google Israel launch $1 million AI research programme | newspaper=Educational Times (The Economic Times) | date=22 December 2025 | url=https://education.economictimes.indiatimes.com/news/international/tel-aviv-university-and-google-israel-launch-1m-ai-research-initiative/126117962 | access-date=12 February 2026 }}&lt;/ref&gt; бірігіп, Тель-Авив университетін құрды. Бастапқыда университет Тель-Авив муниципалитетінің басқаруында болды. 1963 жылы оған дербестік беріліп, [[Джордж С. Уайз]] университеттің алғашқы президенті атанды. Ол бұл қызметті 1971 жылға дейін атқарды.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel+aviv+university%22+1963+%22ramat+aviv+campus%22 |title=Who's who in Israel and in the work ... |date=January 21, 2011 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=April 28, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428015655/https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel%20aviv%20university%22%201963%20%22ramat%20aviv%20campus%22 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |title=Presidents of Tel Aviv University |publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218232028/https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы аумағы 170 акр (шамамен 0,69 км²) болатын негізгі кампус құрылды. Кейінгі президенттері: Юваль Неэман (1971–1977), [[Хаим Бен-Шахар]] (1977–1983), [[Моше Мани]] (1983–1991), [[Йорам Динштейн]] (1991–1999), [[Итамар Рабинович]] (1999–2006), [[Цви Галиль]] (2006–2009), [[Йосеф Клафтер]] (2009–2019) және 2019 жылдан бері қызмет атқарып келе жатқан [[Ариэль Порат]].&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;/&gt;

Университет сонымен қатар [[Холон]] қаласындағы Технологиялық дизайн орталығының, [[Тель-Авив-Яффа|Тель-Авив]] қаласындағы Жаңа академиялық колледждің және Тель-Авивтегі [[Афека инженерлік колледжі]]нің академиялық қызметін қадағалайды. [[Уайз обсерваториясы]] [[Негев]] шөліндегі [[Мицпе-Рамон]] қаласында орналасқан.

2023 жылғы қазанда университет «Эрез» бағдарламасын іске қосты. Бағдарлама аясында [[Израиль қорғаныс күштері]]нің жауынгерлік бөлімшелерінде офицерлік қызмет атқаруға үміткер шамамен 200 адам офицерлік даярлықты бастамас бұрын гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласында бакалавр дәрежесін алады.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Brison |first1=Amos |title=How Tel Aviv University serves Israel’s security state |url=https://www.972mag.com/tel-aviv-university-security-state/ |work=+972 Magazine |date=30 July 2026}}&lt;/ref&gt;

Университет аумағының бір бөлігі бұрын Палестинаның [[Әш-Шейх-Муваннис]] ауылы орналасқан жерде жатыр. Бұл ауылдың тұрғындары 1948 жылғы наурызда еврей қарулы жасақтарының қоқан-лоққылары салдарынан оны тастап кеткен.&lt;ref name=Monterescu&gt;{{Cite book|title=''Mixed Towns, Trapped Communities: Historical Narratives, Spatial Dynamics, Gender Relations and Cultural Encounters in Palestinian-Israeli Towns''|author=Daniel Monterescu and Dan Rabinowitz|year=2007|page=298|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-4732-4}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық бөлімшелер ==
[[Сурет:Life Sciences Building in Tel Aviv University.jpg|thumb|right|250px|Жаратылыстану ғылымдары ғимараты]]
[[Сурет:TAU Economics School 01.JPG|thumb|right|250px|Экономика мектебі]]
[[Сурет:Naftali Building, June 2023.jpg|thumb|right|250px|Әлеуметтік ғылымдар ғимараты]]
[[Сурет:The Porter School of Environmental Studies Building.JPG|thumb|right|250px|Қоршаған ортаны зерттеу ғимараты]]
[[Сурет:Eng boul.jpg|thumb|right|250px|Ли инженерлік факультетінің бульвары]]
[[Сурет:Schreiber-Math-TAU-001.JPG|thumb|right|250px|Владимир Шрайбер атындағы математика институты]]
[[Сурет:Smolarsh.jpg|thumb|250px|Смоларз аудиториясы]]
[[Сурет:Cymbalista Synagogue and Jewish Heritage Center.jpg|thumb|250px|[[Цимбалиста синагогасы және еврей мұрасы орталығы]]]]

'''Факультеттер'''
* Кац атындағы өнер факультеті
* Флейшман атындағы инженерлік факультет
* [[Саклер отбасы|Саклер]] атындағы нақты ғылымдар факультеті
* Энтин атындағы гуманитарлық ғылымдар факультеті
* Бухман атындағы құқық факультеті
* Уайз атындағы биологиялық ғылымдар факультеті
* [[Грей атындағы медицина және денсаулық сақтау ғылымдары факультеті]] (бұрынғы Саклер атындағы медицина факультеті)
* Гордон атындағы әлеуметтік ғылымдар факультеті
* [[Борис Минц институты]]
* Коллер атындағы менеджмент мектебі

'''Дербес мектептер'''
* Берглас атындағы экономика мектебі
* Портер атындағы қоршаған ортаны зерттеу мектебі
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]
* [[Дэвид Азриэли]] атындағы сәулет мектебі
* Гольдшлегер атындағы стоматология мектебі
* Миллер атындағы педагогика мектебі
* Шапелл атындағы әлеуметтік жұмыс мектебі
* TAU International (бұрынғы шетелдік студенттер мектебі)
* Сагол атындағы нейроғылым мектебі

=== Институттар мен орталықтар ===
Тель-Авив университетінің құрамында 130-дан астам ғылыми-зерттеу институты мен орталығы бар.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://english.tau.ac.il/research_institutes |title=Research Centers and Institutes {{!}} Tel Aviv University |website=english.tau.ac.il |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120622121257/http://english.tau.ac.il/research_institutes |archive-date=2012-06-22}}&lt;/ref&gt;

== Лоуи халықаралық мектебі ==
Лоуи халықаралық мектебі (бұрынғы TAU International) Тель-Авив университетінің халықаралық зерттеушілермен, қонақтармен және серіктестермен байланысын қамтамасыз етумен қатар, жыл сайын әлемнің түкпір-түкпірінен келген мыңдаған студентке университетте білім алу мүмкіндігін ұсынады.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/about_tau_international|title=About The Lowy International School|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Мектептің қызметіне университеттің халықаралық мәселелер жөніндегі вице-президенті [[Милетт Шамир]] жетекшілік етеді.

Мектептің толық атауы — Ширли Лоуиді еске алуға арналған Лоуи халықаралық мектебі. Оның атауы 2022 жылы аустралиялық-израильдік кәсіпкер сэр [[Франк Лоуи]]дің 18 миллион АҚШ долларын қайырымдылыққа беруінен кейін өзгертілді.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Israel |first=David |date=2022-12-13 |title=Australian Real Estate Mogul Sir Frank Lowy Gives $18 m. to TAU International Programs |url=https://www.jewishpress.com/news/israel/australian-real-estate-mogul-sir-frank-lowy-gives-18-m-to-tau-international-programs/2022/12/13/ |access-date=2024-12-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Сэр Франктің жұбайы Ширли Лоуи 2020 жылғы 9 желтоқсанда қайтыс болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-12-13 |title=Shirley Lowy, the woman behind Westfield, dies in Israel |url=https://www.afr.com/property/commercial/shirley-lowy-the-woman-behind-westfield-dies-in-israel-20201213-p56n3d |access-date=2024-12-05 |website=Australian Financial Review |language=en}}&lt;/ref&gt;

Мектептегі білім беру бағдарламалары негізінен ағылшын тілінде жүргізіледі. Сонымен қатар Лоуи халықаралық мектебі иврит тілін тереңдетіп меңгеруге арналған тілдік ортаға толық ену бағдарламаларын да ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sir Frank Lowy Donates $18 Million to Tel Aviv University |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-724773 |access-date=2022-12-23 |newspaper=The Jerusalem Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу бағдарламалары бакалавриатты, магистратураны, шетелде білім алуды, ғылыми зерттеулерді, оқуға түсер алдындағы бір жылдық даярлықты және қысқамерзімді курстарды қамтиды.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;/&gt; Сондай-ақ мектеп әртүрлі шәкіртақылар ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/scholarship_programs|title=The Lowy International School Scholarships|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Бакалавриат, магистратура, студенттер алмасу және шетелде білім алу бағдарламаларына қатысушылар университеттің жанында орналасқан Эйнштейн немесе Брошим студенттік жатақханаларында тұра алады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Housing at TAU |url=https://international.tau.ac.il/housing |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100906223226/http://international.tau.ac.il/prospective-students/undergraduate-programs.html |archive-date=September 6, 2010 |access-date=November 24, 2010 |work=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

'''Бакалавриат бағдарламалары:'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=279&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;
* Еркін өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* Менеджмент және еркін өнер бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка бакалавриаты (B.Mus.)
* Әлеуметтік, саяси және экономикалық ғылымдар бойынша бакалавриат бағдарламасы
* Еркін өнер бойынша қос дипломды бакалавриат бағдарламасы: Тель-Авив университеті және [[Колумбия университеті]]
* [[Йешива университеті]]мен бірлескен бакалавриат бағдарламасы

'''Магистратура бағдарламалары:'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=260&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

* Ежелгі Израильді зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биомедициналық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* [[Қақтығыстарды шешу және медиация жөніндегі халықаралық бағдарлама|Қақтығыстарды шешу және медиация]] бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Киберсаясат және мемлекеттік басқару бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Цифрлық денсаулық сақтау бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Апаттарды басқару бойынша магистр дәрежесі (M.D.M.)
* Деректі кино бойынша бейнелеу өнері магистрі (M.F.A.)
* Экологиялық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қоршаған ортаны зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биологиялық ғылымдар бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Медицина ғылымдары бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Нейроғылым бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Азық-түлік қауіпсіздігіне басымдық берілген өсімдіктану бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қауіпсіздік және дипломатия бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Климаттың өзгеруінің әлеуметтік және саяси аспектілері бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Орнықты даму бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Ағылшын тілін өзге тілде сөйлейтіндерге оқыту бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A., TESOL)
* Софер атындағы жаһандық іскерлік әкімшілендіру магистратурасы (MBA)
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка магистрі (M.Mus.)
* Парасол қорының халықаралық құқық магистрі бағдарламасы (LL.M.)
* [[Джонс Хопкинс университеті]]нің Халықаралық зерттеулер мектебі (SAIS) мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* [[Лилль саяси зерттеулер институты]] мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* Тель-Авив университеті мен [[Тхапар инженерия және технология институты]]ның биотехнология немесе электротехника саласындағы «3+2» біріктірілген білім беру бағдарламасы

'''Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар:'''&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ias.tau.ac.il/Lowy_Distinguished_Guest_Professor|title=About Lowy Distinguished Guest Professors|website=ias.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

2023 жылы құрылған Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар бағдарламасы Тель-Авив университетіне көрнекті ғалымдарды шақыруға бағытталған.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

* [[Райнхард Генцель]] — физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты
* [[Эйтан Тадмор]] — математик
* [[Милетт Гайфман]] — антикалық дәуір зерттеушісі
* [[Михаэль Вайднер]] — информатика маманы
* [[Рудольф Подгорник]] — физик
* [[Сьюзан Б. Дэвидсон]] — информатика маманы
* [[Альберто Меллони]] — тарихшы
* [[Ольга Соркине-Хорнунг]] — информатика маманы

== Рейтингтер==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;&quot;
|+ '''Тель-Авив университетінің әлемдік рейтингтердегі орны'''
! Рейтинг
! Жыл
! Орын
|-
| [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|ARWU]]
| 2024
| 201–300&lt;ref&gt;{{Cite web | title=ShanghaiRanking-Univiersities | url=https://www.shanghairanking.com/institution/tel-aviv-university | access-date=2025-07-30 | website=www.shanghairanking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[CWTS Leiden Ranking|CWTS Leiden]]
| 2024
| 84&lt;ref&gt;{{Cite web | title=CWTS Leiden Ranking - Ranking 2024 | url=https://www.leidenranking.com/ranking/2024/list | access-date=2025-07-30 | website=www.leidenranking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[QS әлемдік университеттер рейтингі|QS]]
| 2026
| 223&lt;ref name=&quot;:QSW2026&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.topuniversities.com/world-university-rankings|title=QS World University Rankings 2026: Top global universities|date=July 30, 2025|website=Top Universities}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE]]
| 2025
| 201–250&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/tel-aviv-university|title=Tel Aviv University|date=February 9, 2024|website=Times Higher Education (THE)}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[U.S. News &amp; World Report|U.S. News]]
| 2025
| 199&lt;ref&gt;{{Cite web | title=Tel Aviv University in Israel {{!}} US News Best Global Universities | url=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141029135238/http://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | access-date=2025-07-30 | archive-date=2014-10-29}}&lt;/ref&gt;
|}

[[Сурет:31.03.09 Tel Aviv 024 TAU 7.JPG|thumb|250px|Тель-Авив университетіндегі Уэбб тілдер мектебі]]
2024 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 214-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.topuniversities.com/universities/tel-aviv-university |title=QS World University Rankings |publisher=Topuniversities |access-date=September 28, 2023 }}&lt;/ref&gt; Осылайша университет Израильдегі ең жоғары орынға ие оқу орны атанды. 2016 жылғы пәндік рейтингтерде университет өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша 202-орынды, инженерия және технология бойынша 295-орынды, биологиялық ғылымдар мен медицина бойынша 193-орынды, жаратылыстану ғылымдары бойынша 208-орынды, ал әлеуметтік ғылымдар мен менеджмент бойынша 240-орынды иеленді.

2016 жылғы [[Әлемдік университеттер рейтингі орталығы]]ның (CWUR) рейтингісінде Тель-Авив университеті әлем бойынша 81-орынды, Израиль бойынша үшінші орынды иеленді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cwur.org/top100.html |title=CWUR 2016 |publisher=Center for World University Rankings |year=2016 |access-date=26 October 2016 |archive-date=11 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120711104222/http://www.cwur.org/top100.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ал 2012 жылы орталық университетті 56-орынға орналастырған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cwur.org/2012.php |title=CWUR 2012 {{!}} Top 100 Universities |website=cwur.org |language=en |access-date=2017-02-23 |archive-date=2017-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224131520/http://cwur.org/2012.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 189-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |title=World University Rankings 2020 &amp;#124; Times Higher Education (THE) |date=20 August 2019 |publisher=Times Higher Education |access-date=2020-02-18 |archive-date=2019-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918163456/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бұл рейтинг университеттердің ғылыми-зерттеу және оқытушылық қызметі саласындағы беделі туралы мәліметтерді біріктіретін жалпы бағалау көрсеткішіне негізделеді.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |title=Search &amp;#124; Times Higher Education (THE) |magazine=Times Higher Education |access-date=2016-02-04 |archive-date=2012-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120424215637/http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2016 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін бір оқытушыға шаққандағы ғылыми дәйексөздер саны бойынша әлемде 22-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |title=Two Israeli universities rated among world's top 100 for research |newspaper=[[The Jerusalem Post]] |access-date=2016-10-28 |archive-date=2017-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170225173618/http://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |url-status=live  |issn=0792-822X }}&lt;/ref&gt; Бұл көрсеткіш университеттің ғылыми зерттеулерінің ықпалын бағалайды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |title=QS World University Rankings – Methodology |date=2016-08-22 |newspaper=Top Universities |access-date=2016-10-28 |archive-date=2016-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027093229/http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Осы көрсеткіш бойынша Тель-Авив университеті Израильдегі жетекші университет атанды.

2015 жылы ''[[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі]]'' Тель-Авив университетін пәндер бойынша мынадай орындарға орналастырды: информатика бойынша 20-орын, математика бойынша 51–75-орындар, физика бойынша 76–100-орындар және экономика мен бизнес бойынша 76–100-орындар. 2016 жылы университет инженерия бойынша 51–75-орындар аралығына енді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |title=Tel Aviv University {{!}} Academic Ranking of World Universities – 2016 {{!}} Shanghai Ranking – 2016 |website=www.shanghairanking.com |access-date=2016-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502003200/http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |archive-date=2 May 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

CSRankings рейтингісіне сәйкес, 2007–2018 жылдар аралығында Тель-Авив университеті информатика саласы бойынша әлемде 35-орынды иеленді. Бұл көрсеткіш [[Гарвард университеті]]мен бірдей болып, Израильдегі екінші жоғары нәтиже саналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |title=CSRankings: Computer Science Rankings |website=csrankings.org |access-date=2018-03-12 |archive-date=2022-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105063338/http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы жағдай бойынша Тель-Авив университеті ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE әлемдік университеттер рейтингісінде]]'' 191-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-08-25 |title=World University Rankings |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |access-date=2021-04-04 |website=Times Higher Education (THE) |language=en |archive-date=2020-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200902154147/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]нде'' 230-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=QS World University Rankings 2021 |url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |access-date=2021-04-04 |website=Top Universities |language=en |archive-date=2020-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609201234/https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ал [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|Шанхай рейтингісінде]] 151–200-орындар аралығын иеленді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ARWU World University Rankings 2020 |url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |access-date=2021-04-04 |website=www.shanghairanking.com |archive-date=2019-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190815195442/http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2022 жылы PitchBook Data Тель-Авив университетін [[венчурлік капитал]] есебінен қаржыландырылатын компанияларды құрған түлектерінің саны бойынша әлемде 7-орынға орналастырды. Бұл АҚШ-тан тыс орналасқан университеттер арасындағы ең жоғары көрсеткіш болды.

== Басқа университеттермен байланысы ==
Қазіргі уақытта Тель-Авив университеті 46 елдегі 280-нен астам академиялық мекемемен серіктестік орнатқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/partnerships-at-TAU|title=Partnerships at TAU|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; Университеттің академиялық серіктестіктеріне Лоуи халықаралық мектебі қолдау көрсетеді. Халықаралық ынтымақтастықтың негізгі түрлеріне бірлескен ғылыми-зерттеу орталықтарын құру, ғылыми зерттеулер жүргізу, зерттеулерді бастапқы қаржыландыруға арналған бірлескен жобалық ұсыныстар конкурстарын ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/research-partners|title=Research Partners|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; бірлескен немесе қос дипломды білім беру бағдарламалары, бірлесіп оқытылатын курстар, жазғы және қысқы мектептер ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/joint-teaching-and-degrees|title=Joint Teaching &amp; Degrees|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; докторлық дәрежеден кейінгі бірлескен зерттеу бағдарламалары, академиялық алмасу, шетелде білім алу және шақырылған оқытушылар бағдарламалары кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/mobility-programs|title=Mobility Programs|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt;

Тель-Авив университетінің құқық факультеті шетелдегі 36 университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About TAU Exchange Program |url=http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |website=Tel Aviv University |access-date=2015-08-20 |archive-date=2015-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150917072609/http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Вирджиния университеті, Корнелл университеті, Бостон университеті, Лос-Анджелестегі Калифорния университеті (UCLA), Буцериус (Германия), EBS (Германия), Макгилл университеті (Канада), Осгуд-Холл (Канада), Оттава университеті (Канада),&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web |title=IE – List of Partner Institutions |url=http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |publisher=IE Business School |access-date=5 April 2014 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303203748/http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Куинс университеті (Куинс), Торонто университеті (Канада), Берген университеті (Норвегия), STL (Қытай), KoGuan (Қытай), Цинхуа университеті (Қытай), Джиндал жаһандық университеті (Үндістан), Гонконг университеті, Сингапур менеджмент университеті, Стокгольм университеті (Швеция), Монаш университеті (Аустралия), Сидней университеті (Аустралия), Саяси зерттеулер институты (Франция), Сеул университеті (Оңтүстік Корея), Люцерн университеті (Швейцария), Буэнос-Айрес университеті (Аргентина), Боккони университеті (Италия)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |title=The Buchmann Faculty of Law, Tel Aviv University |publisher=Law.tau.ac.il |date=April 17, 2008 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=February 15, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215032537/http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; және Мадрид университеті (Испания) бар.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;

Коллер атындағы менеджмент мектебі шетелдегі 100-ден астам университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан. Коллер алмасу бағдарламасына MBA, MSc және MA бағдарламаларының студенттері, сондай-ақ тиісті біліктілігі бар мамандар қатыса алады. Мектеп алмасу бағдарламасымен келген студенттерге стратегия, кәсіпкерлік, қаржы және бухгалтерлік есеп, маркетинг, ұйымдық мінез-құлық, шешім қабылдау және операцияларды зерттеу, технологиялар мен ақпараттық жүйелер бойынша әртүрлі курстар ұсынады. Бағдарлама аясында Тель-Авив университетінің басқа мектептерінде Израиль мәдениеті, тарихы, экономикасы және өзге де пәндер бойынша білім алуға болады.

2013 жылы Тель-Авив университеті мен [[Руппин академиялық орталығы]] [[Жерорта теңізі]] жағалауында бірлескен зерттеу орталығын құрды. Орталықта студенттер жағалау ортасына және оның табиғи ресурстарына әсер ететін мәселелерді тереңдетіп зерттейді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |title=TAU and Ruppin college form studies center; Tel Aviv University, Ruppin Academic College form a multi-disciplinary studies center focusing on coastal environment. |work=The Jerusalem Post |author=Sharon Udasin |date=January 30, 2013 |access-date=July 2, 2015 |archive-date=July 2, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702161129/http://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Халықаралық ынтымақтастық ===
Германияда Тель-Авив университеті Майндағы Франкфурт қаласындағы [[Иоганн Вольфганг Гёте атындағы Франкфурт университеті|Гёте университетімен]] ынтымақтасады. Екі қаланы ұзақмерзімді серіктестік келісімі байланыстырады.&lt;ref&gt;[//www2.uni-frankfurt.de/38446421/strategisch1.html ''International cooperation – Germany'']. Web page of Goethe-University Frankfurt/Main. Date accessed: 22. November 2012.&lt;/ref&gt;

== Басылымдар ==
* [[Тель-Авив (журнал)|«Тель-Авив»]] — [[Левант]] археологиясы мен [[Ежелгі Таяу Шығыс|Таяу Шығыс өркениеттерінің]] тарихы және мәдениеті туралы халықаралық рецензияланатын ғылыми журнал. Басылым негізінен библиялық және прототарихи кезеңдерге басымдық береді, сонымен қатар антикалық және тарихқа дейінгі кезеңдерді де қамтиды.&lt;ref&gt;[https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 &quot;Tel Aviv Journal&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220109124341/https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 |date=2022-01-09 }}, Tel Aviv University homepage. Accessed Jan 2022.&lt;/ref&gt;

== TAU Ventures ==
{{Компания
|атауы = TAU Ventures
|логотипі =
|түрі = [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік]] (LLC)
|саласы = [[Венчурлік капитал]]
|құрылды = 2018
|құрушы = Тель-Авив университеті және Нимрод Коэн
|орналасуы = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
|басты адамдары = Нимрод Коэн
|басшы компания =
|сайты = {{URL|https://www.tauventures.co.il}}
}}
'''TAU Ventures''' — [[венчурлік капитал]] саласында жұмыс істейтін инвестициялық компания. Ол 2018 жылы Тель-Авив университеті мен Нимрод Коэннің бастамасымен Израильдегі дамуының бастапқы кезеңіндегі [[стартап]]тарға инвестиция салу мақсатында құрылды. Компанияның штаб-пәтері [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|last=Solomon|first=Shoshanna|title=Tel Aviv University launches VC fund to invest in early-stage startups|url=https://www.timesofisrael.com/tel-aviv-university-launches-venture-arm-to-invest-in-early-stage-startups/|access-date=2021-06-22|website=[[The Times of Israel]]|language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-04-15|title=Tel Aviv University sets up $20m VC fund|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-tel-aviv-university-sets-up-20m-vc-fund-1001231762|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=Friedman|first=Ron|date=2021-01-23|title=Amid a decline in early-stage funding, TAU Ventures invites tech startups to its campus community|url=https://www.calcalistech.com/ctech/articles/0,7340,L-3889232,00.html|access-date=2021-06-22|website=CTECH - www.calcalistech.com}}&lt;/ref&gt; 2018 жылдың басында Тель-Авив университеті бастапқы кезеңдегі стартаптарды қаржыландыруға арналған, капиталы 20 миллион АҚШ долларын құрайтын TAU Ventures венчурлік қорын құратынын жариялады. Қордың қызмет ету мерзімі алдын ала жеті жылдық кезең ретінде белгіленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=TAU Ventures {{!}} univtelaviv.com|url=https://univtelaviv.com/tau-ventures/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624211547/https://univtelaviv.com/tau-ventures/|url-status=usurped|archive-date=June 24, 2021|access-date=2021-06-22|language=es}}&lt;/ref&gt; Бұл Израильдегі осындай үлгідегі алғашқы бастама болды. Оны құру кезінде [[Стэнфорд университеті]], [[Берклидегі Калифорния университеті]] және [[Массачусетс технологиялық институты]] (MIT) сияқты жоғары оқу орындарындағы ұқсас инвестициялық қорлар үлгі ретінде алынды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Нимрод Коэн компанияның басқарушы серіктесі қызметін атқарады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-01-01|title=Japan's NEC and Tel Aviv University set up incubator|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-japans-nec-and-tel-aviv-university-set-up-incubator-1001217724|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;

=== Инвестициялар ===
TAU Ventures Израильдегі дамуының бастапқы кезеңіндегі стартаптарға 500 мың АҚШ доллары көлемінде бастапқы инвестиция салады және кейіннен қосымша қаржыландыру мүмкіндігін қарастырады. Қор кәсіпорындарға арналған шешімдер, [[қаржылық технологиялар]], [[Индустрия 4.0]] және азық-түлік технологиялары сияқты әртүрлі салаларға инвестиция салады. Инвестиция алатын компаниялардың басым бөлігі бағдарламалық қамтамасыз етумен байланысты.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|title=Shin Bet widens hunt for innovative start-up solutions|url=https://www.jpost.com/israel-news/shin-bet-widens-hunt-for-innovative-start-up-solutions-573458|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=4 December 2018 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;

TAU Ventures экожүйесі Тель-Авив университетінің ресурстары мен байланыс желісін, өнеркәсіп саласындағы серіктестіктерді және израильдік стартап негізін қалаушылардың қауымдастығын біріктіреді. Компания Тель-Авив қаласындағы ортақ кеңсе кеңістігінде жұмыс істейді.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Мұнда компанияның инвестициялық портфеліндегі стартаптарға дамудың әртүрлі бағыттары бойынша тәлімгерлік және қолдау көрсететін мамандар қызмет етеді.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

2021 жылғы мамырдағы жағдай бойынша TAU Ventures 17 стартапқа инвестиция салған. Олардың арасында Xtend,&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|title=Tel Aviv University fund leads $2m. investment in Israeli start-ups|url=https://www.jpost.com/israel-news/tel-aviv-university-fund-leads-15m-investment-in-israeli-start-ups-568067|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=26 September 2018 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; SWIMM,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-01-17 |title=Pitango, TAU Ventures Invest In Israeli Codebase Tool Startup Swimm |url=https://nocamels.com/2021/01/pitango-tau-ventures-israeli-codebase-startup-swimm/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Gaviti,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|date=2021-04-04|title=&quot;מי שנכנס למשרדים שלנו מרגיש מהר מאוד שמדובר בקרן מסוג אחר&quot;|url=https://www.geektime.co.il/had-keren-tau-ventures/|access-date=2021-06-22|website=גיקטיים|language=he-IL}}&lt;/ref&gt; MyAir,&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news|date=2019-12-25|title=Former Teva VP sets up foodtech startup|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-former-teva-vp-sets-up-foodtech-startup-1001312384|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt; Medorion,&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Castor&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; және [[Hoopo]] сияқты белгілі компаниялар бар.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

=== Акселерациялық бағдарлама ===
TAU Ventures венчурлік инвестициялық қызметімен қатар, [[Шин-Бет|Израиль қауіпсіздік агенттігімен]] (ISA) серіктестікте стартап негізін қалаушыларға технологиялық платформа ұсынатын акселерациялық бағдарламаны жүзеге асырады.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-07-04|title=Israel's Shin Bet spy service partners with private start-ups|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-tech-israel-shinbet-idINKBN1JU1SU|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Israel's Shin Bet and its future as a cyberwarfare superpower|url=https://www.jpost.com/israel-news/nadav-argaman-passing-the-shin-bet-torch-644002|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=4 October 2020 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Бұл төрт айға созылатын арнайы бағдарлама стартаптарды Израиль қауіпсіздік агенттігімен байланыстырады және компанияның меншік үлесін беруді талап етпейтін 50 мың АҚШ доллары көлеміндегі грант ұсынады.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Бағдарлама азаматтық және коммерциялық технологияларды әзірлейтін компанияларға арналған. Қатысушылар техникалық сарапшылардың көмегін, бірегей деректер базаларын, технологияларды тексеру мүмкіндіктерін және басқа да ресурстарды пайдалана алады.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-09-05|title=ISA and TAU Ventures launch startup accelerator|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-isa-and-tau-ventures-launch-startup-accelerator-1001235281|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt; Бағдарламаның түлектері жалпы сомасы 100 миллион АҚШ долларынан астам инвестиция тартқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-06-10 |title=Israeli Startups Smash Funding Records, Reel In $10.5B In Just Six Months |url=https://nocamels.com/2021/06/israeli-startups-funding-records-10-5b/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Xtend,&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; Cyberpion, Talamoos,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-01-06|title=The Groundbreaking Israeli Tech Turning Heads At CES 2019 |url=https://nocamels.com/2019/01/israeli-tech-ces-2019/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[Cyabra]],&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; DigitalOwl,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-02-14|title=Investors plant Seed: 2 Israeli startups emerge with AI at their core|url=https://www.geektime.com/investors-plant-seed-2-israeli-startups-emerge-to/|access-date=2021-06-22|website=Geektime|language=en|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624201831/https://www.geektime.com/investors-plant-seed-2-israeli-startups-emerge-to/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Decodea және NeuraLegion&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; бар.

=== Мойындалуы ===
2018 жылы IVC зерттеу орталығы TAU Ventures компаниясын Израильдегі ең белсенді венчурлік инвестициялық қор ретінде атап өтті.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web|title=After a record year for Israeli startups, 16 investors tell us what's next|url=https://techcrunch.com/2021/01/16/israel-vc-survey/|access-date=2021-06-22|website=TechCrunch|date=16 January 2021 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://charteredgroup.com/wp-content/uploads/2019/04/31-jan-2019-most-active-fund.pdf|title=IVC Research Center citation}}&lt;/ref&gt; 2019 және 2021 жылдары Geektime басылымы TAU Ventures компаниясын Израильдегі үздік бес және үздік алты венчурлік инвестициялық қордың қатарына енгізді.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>qdt03pv9v2of7tdhx9knaghboosy6e0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692864</id>
      <parentid>3692863</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:27:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* TAU Ventures */</comment>
      <origin>3692864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53920" sha1="4dq5l9hds1wd8ityew35rk0dsvyd296" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Тель-Авив университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב
 |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = {{lang-he|בעקבות הלא נודע}}&lt;br&gt;{{lang-kk|Белгісізді тануға ұмтылу}}
 |Құрылған жылы       = [[1956 жыл|1956]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[Зерттеу университеті|зерттеу университеті]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = Мордехай Коэн
 |Президенті          = [[Ариэль Порат]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/President-Office |title=Office of the President: Tel Aviv University|publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312035139/https://english.tau.ac.il/President-Office |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = [[Марк Штайф]]
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 15 285 (2019)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 2143 (2019)
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 1847
 |Орналасқан жері     = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық; 220 акр (шамамен 89 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = http://english.tau.ac.il/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 32 |lat_min = 06 |lat_sec = 45
 |lon_dir = E |lon_deg = 34 |lon_min = 48 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Тель-Авив университеті'''{{efn|{{lang-he|אוּנִיבֶרְסִיטַת תֵּל אָבִיב|Universitat Tel Aviv}}}} ('''TAU''') — Израильдің [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[зерттеу университеті]]. Онда 30 мыңнан астам студент білім алады және ол елдегі дәстүрлі аудиториялық оқыту жүйесі бойынша жұмыс істейтін ең ірі университет болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-02 |title=Tel Aviv University ranked first in Israel by QS World University Ranking |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-748557 |access-date=2024-03-24 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; Тель-Авивтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан университет&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
| title = Tel Aviv University (TAU)
| encyclopedia = Encyclopaedia Judaica
| publisher = Cengage
| url = https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/tel-aviv-university-tau
}}&lt;/ref&gt; қаланың негізгі білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы болып саналады. Оның құрамына 9 факультет, 17 оқу-клиникалық аурухана, 18 сахналық өнер орталығы, 27 мектеп, 106 кафедра, 340 ғылыми-зерттеу орталығы және 400 зертхана кіреді.

Тель-Авив университеті 1956 жылы үш білім беру мекемесінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқыда 69 гектар аумақты алып жатқан кампус кейіннен кеңейтіліп, қазіргі уақытта Тель-Авивтің солтүстік-батыс ауданында 89 гектар жерді қамтиды.&lt;ref&gt;Pullen, Lee and Lars Lindberg Christensen (2010). ''Postcards from the Edge of the Universe:&amp;nbsp;An Anthology of Frontline Astronomy from Around the World''. ESO. Page 96. {{ISBN|9783923524648}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bard, Mitchell Geoffrey and Moshe Schwartz (2005). ''1001 Facts Everyone Should Know About Israel''. Rowman &amp; Littlefield. Page 95. {{ISBN|9780742543584}}.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тель-Авив университетінің тарихы 1956 жылдан басталады. Сол жылы үш ғылыми-зерттеу институты — 1935 жылы құрылған Тель-Авив құқық және экономика мектебі, 1931 жылы құрылған Жаратылыстану ғылымдары институты және 1954 жылы құрылған Еврейтану академиялық институты&lt;ref&gt;{{cite news | last1=ANI | title=Tel Aviv University, Google Israel launch $1 million AI research programme | newspaper=Educational Times (The Economic Times) | date=22 December 2025 | url=https://education.economictimes.indiatimes.com/news/international/tel-aviv-university-and-google-israel-launch-1m-ai-research-initiative/126117962 | access-date=12 February 2026 }}&lt;/ref&gt; бірігіп, Тель-Авив университетін құрды. Бастапқыда университет Тель-Авив муниципалитетінің басқаруында болды. 1963 жылы оған дербестік беріліп, [[Джордж С. Уайз]] университеттің алғашқы президенті атанды. Ол бұл қызметті 1971 жылға дейін атқарды.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel+aviv+university%22+1963+%22ramat+aviv+campus%22 |title=Who's who in Israel and in the work ... |date=January 21, 2011 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=April 28, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428015655/https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel%20aviv%20university%22%201963%20%22ramat%20aviv%20campus%22 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |title=Presidents of Tel Aviv University |publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218232028/https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы аумағы 170 акр (шамамен 0,69 км²) болатын негізгі кампус құрылды. Кейінгі президенттері: Юваль Неэман (1971–1977), [[Хаим Бен-Шахар]] (1977–1983), [[Моше Мани]] (1983–1991), [[Йорам Динштейн]] (1991–1999), [[Итамар Рабинович]] (1999–2006), [[Цви Галиль]] (2006–2009), [[Йосеф Клафтер]] (2009–2019) және 2019 жылдан бері қызмет атқарып келе жатқан [[Ариэль Порат]].&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;/&gt;

Университет сонымен қатар [[Холон]] қаласындағы Технологиялық дизайн орталығының, [[Тель-Авив-Яффа|Тель-Авив]] қаласындағы Жаңа академиялық колледждің және Тель-Авивтегі [[Афека инженерлік колледжі]]нің академиялық қызметін қадағалайды. [[Уайз обсерваториясы]] [[Негев]] шөліндегі [[Мицпе-Рамон]] қаласында орналасқан.

2023 жылғы қазанда университет «Эрез» бағдарламасын іске қосты. Бағдарлама аясында [[Израиль қорғаныс күштері]]нің жауынгерлік бөлімшелерінде офицерлік қызмет атқаруға үміткер шамамен 200 адам офицерлік даярлықты бастамас бұрын гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласында бакалавр дәрежесін алады.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Brison |first1=Amos |title=How Tel Aviv University serves Israel’s security state |url=https://www.972mag.com/tel-aviv-university-security-state/ |work=+972 Magazine |date=30 July 2026}}&lt;/ref&gt;

Университет аумағының бір бөлігі бұрын Палестинаның [[Әш-Шейх-Муваннис]] ауылы орналасқан жерде жатыр. Бұл ауылдың тұрғындары 1948 жылғы наурызда еврей қарулы жасақтарының қоқан-лоққылары салдарынан оны тастап кеткен.&lt;ref name=Monterescu&gt;{{Cite book|title=''Mixed Towns, Trapped Communities: Historical Narratives, Spatial Dynamics, Gender Relations and Cultural Encounters in Palestinian-Israeli Towns''|author=Daniel Monterescu and Dan Rabinowitz|year=2007|page=298|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-4732-4}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық бөлімшелер ==
[[Сурет:Life Sciences Building in Tel Aviv University.jpg|thumb|right|250px|Жаратылыстану ғылымдары ғимараты]]
[[Сурет:TAU Economics School 01.JPG|thumb|right|250px|Экономика мектебі]]
[[Сурет:Naftali Building, June 2023.jpg|thumb|right|250px|Әлеуметтік ғылымдар ғимараты]]
[[Сурет:The Porter School of Environmental Studies Building.JPG|thumb|right|250px|Қоршаған ортаны зерттеу ғимараты]]
[[Сурет:Eng boul.jpg|thumb|right|250px|Ли инженерлік факультетінің бульвары]]
[[Сурет:Schreiber-Math-TAU-001.JPG|thumb|right|250px|Владимир Шрайбер атындағы математика институты]]
[[Сурет:Smolarsh.jpg|thumb|250px|Смоларз аудиториясы]]
[[Сурет:Cymbalista Synagogue and Jewish Heritage Center.jpg|thumb|250px|[[Цимбалиста синагогасы және еврей мұрасы орталығы]]]]

'''Факультеттер'''
* Кац атындағы өнер факультеті
* Флейшман атындағы инженерлік факультет
* [[Саклер отбасы|Саклер]] атындағы нақты ғылымдар факультеті
* Энтин атындағы гуманитарлық ғылымдар факультеті
* Бухман атындағы құқық факультеті
* Уайз атындағы биологиялық ғылымдар факультеті
* [[Грей атындағы медицина және денсаулық сақтау ғылымдары факультеті]] (бұрынғы Саклер атындағы медицина факультеті)
* Гордон атындағы әлеуметтік ғылымдар факультеті
* [[Борис Минц институты]]
* Коллер атындағы менеджмент мектебі

'''Дербес мектептер'''
* Берглас атындағы экономика мектебі
* Портер атындағы қоршаған ортаны зерттеу мектебі
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]
* [[Дэвид Азриэли]] атындағы сәулет мектебі
* Гольдшлегер атындағы стоматология мектебі
* Миллер атындағы педагогика мектебі
* Шапелл атындағы әлеуметтік жұмыс мектебі
* TAU International (бұрынғы шетелдік студенттер мектебі)
* Сагол атындағы нейроғылым мектебі

=== Институттар мен орталықтар ===
Тель-Авив университетінің құрамында 130-дан астам ғылыми-зерттеу институты мен орталығы бар.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://english.tau.ac.il/research_institutes |title=Research Centers and Institutes {{!}} Tel Aviv University |website=english.tau.ac.il |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120622121257/http://english.tau.ac.il/research_institutes |archive-date=2012-06-22}}&lt;/ref&gt;

== Лоуи халықаралық мектебі ==
Лоуи халықаралық мектебі (бұрынғы TAU International) Тель-Авив университетінің халықаралық зерттеушілермен, қонақтармен және серіктестермен байланысын қамтамасыз етумен қатар, жыл сайын әлемнің түкпір-түкпірінен келген мыңдаған студентке университетте білім алу мүмкіндігін ұсынады.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/about_tau_international|title=About The Lowy International School|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Мектептің қызметіне университеттің халықаралық мәселелер жөніндегі вице-президенті [[Милетт Шамир]] жетекшілік етеді.

Мектептің толық атауы — Ширли Лоуиді еске алуға арналған Лоуи халықаралық мектебі. Оның атауы 2022 жылы аустралиялық-израильдік кәсіпкер сэр [[Франк Лоуи]]дің 18 миллион АҚШ долларын қайырымдылыққа беруінен кейін өзгертілді.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Israel |first=David |date=2022-12-13 |title=Australian Real Estate Mogul Sir Frank Lowy Gives $18 m. to TAU International Programs |url=https://www.jewishpress.com/news/israel/australian-real-estate-mogul-sir-frank-lowy-gives-18-m-to-tau-international-programs/2022/12/13/ |access-date=2024-12-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Сэр Франктің жұбайы Ширли Лоуи 2020 жылғы 9 желтоқсанда қайтыс болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-12-13 |title=Shirley Lowy, the woman behind Westfield, dies in Israel |url=https://www.afr.com/property/commercial/shirley-lowy-the-woman-behind-westfield-dies-in-israel-20201213-p56n3d |access-date=2024-12-05 |website=Australian Financial Review |language=en}}&lt;/ref&gt;

Мектептегі білім беру бағдарламалары негізінен ағылшын тілінде жүргізіледі. Сонымен қатар Лоуи халықаралық мектебі иврит тілін тереңдетіп меңгеруге арналған тілдік ортаға толық ену бағдарламаларын да ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sir Frank Lowy Donates $18 Million to Tel Aviv University |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-724773 |access-date=2022-12-23 |newspaper=The Jerusalem Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу бағдарламалары бакалавриатты, магистратураны, шетелде білім алуды, ғылыми зерттеулерді, оқуға түсер алдындағы бір жылдық даярлықты және қысқамерзімді курстарды қамтиды.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;/&gt; Сондай-ақ мектеп әртүрлі шәкіртақылар ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/scholarship_programs|title=The Lowy International School Scholarships|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Бакалавриат, магистратура, студенттер алмасу және шетелде білім алу бағдарламаларына қатысушылар университеттің жанында орналасқан Эйнштейн немесе Брошим студенттік жатақханаларында тұра алады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Housing at TAU |url=https://international.tau.ac.il/housing |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100906223226/http://international.tau.ac.il/prospective-students/undergraduate-programs.html |archive-date=September 6, 2010 |access-date=November 24, 2010 |work=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

'''Бакалавриат бағдарламалары:'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=279&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;
* Еркін өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* Менеджмент және еркін өнер бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка бакалавриаты (B.Mus.)
* Әлеуметтік, саяси және экономикалық ғылымдар бойынша бакалавриат бағдарламасы
* Еркін өнер бойынша қос дипломды бакалавриат бағдарламасы: Тель-Авив университеті және [[Колумбия университеті]]
* [[Йешива университеті]]мен бірлескен бакалавриат бағдарламасы

'''Магистратура бағдарламалары:'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=260&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

* Ежелгі Израильді зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биомедициналық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* [[Қақтығыстарды шешу және медиация жөніндегі халықаралық бағдарлама|Қақтығыстарды шешу және медиация]] бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Киберсаясат және мемлекеттік басқару бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Цифрлық денсаулық сақтау бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Апаттарды басқару бойынша магистр дәрежесі (M.D.M.)
* Деректі кино бойынша бейнелеу өнері магистрі (M.F.A.)
* Экологиялық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қоршаған ортаны зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биологиялық ғылымдар бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Медицина ғылымдары бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Нейроғылым бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Азық-түлік қауіпсіздігіне басымдық берілген өсімдіктану бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қауіпсіздік және дипломатия бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Климаттың өзгеруінің әлеуметтік және саяси аспектілері бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Орнықты даму бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Ағылшын тілін өзге тілде сөйлейтіндерге оқыту бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A., TESOL)
* Софер атындағы жаһандық іскерлік әкімшілендіру магистратурасы (MBA)
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка магистрі (M.Mus.)
* Парасол қорының халықаралық құқық магистрі бағдарламасы (LL.M.)
* [[Джонс Хопкинс университеті]]нің Халықаралық зерттеулер мектебі (SAIS) мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* [[Лилль саяси зерттеулер институты]] мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* Тель-Авив университеті мен [[Тхапар инженерия және технология институты]]ның биотехнология немесе электротехника саласындағы «3+2» біріктірілген білім беру бағдарламасы

'''Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар:'''&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ias.tau.ac.il/Lowy_Distinguished_Guest_Professor|title=About Lowy Distinguished Guest Professors|website=ias.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

2023 жылы құрылған Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар бағдарламасы Тель-Авив университетіне көрнекті ғалымдарды шақыруға бағытталған.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

* [[Райнхард Генцель]] — физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты
* [[Эйтан Тадмор]] — математик
* [[Милетт Гайфман]] — антикалық дәуір зерттеушісі
* [[Михаэль Вайднер]] — информатика маманы
* [[Рудольф Подгорник]] — физик
* [[Сьюзан Б. Дэвидсон]] — информатика маманы
* [[Альберто Меллони]] — тарихшы
* [[Ольга Соркине-Хорнунг]] — информатика маманы

== Рейтингтер==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;&quot;
|+ '''Тель-Авив университетінің әлемдік рейтингтердегі орны'''
! Рейтинг
! Жыл
! Орын
|-
| [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|ARWU]]
| 2024
| 201–300&lt;ref&gt;{{Cite web | title=ShanghaiRanking-Univiersities | url=https://www.shanghairanking.com/institution/tel-aviv-university | access-date=2025-07-30 | website=www.shanghairanking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[CWTS Leiden Ranking|CWTS Leiden]]
| 2024
| 84&lt;ref&gt;{{Cite web | title=CWTS Leiden Ranking - Ranking 2024 | url=https://www.leidenranking.com/ranking/2024/list | access-date=2025-07-30 | website=www.leidenranking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[QS әлемдік университеттер рейтингі|QS]]
| 2026
| 223&lt;ref name=&quot;:QSW2026&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.topuniversities.com/world-university-rankings|title=QS World University Rankings 2026: Top global universities|date=July 30, 2025|website=Top Universities}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE]]
| 2025
| 201–250&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/tel-aviv-university|title=Tel Aviv University|date=February 9, 2024|website=Times Higher Education (THE)}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[U.S. News &amp; World Report|U.S. News]]
| 2025
| 199&lt;ref&gt;{{Cite web | title=Tel Aviv University in Israel {{!}} US News Best Global Universities | url=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141029135238/http://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | access-date=2025-07-30 | archive-date=2014-10-29}}&lt;/ref&gt;
|}

[[Сурет:31.03.09 Tel Aviv 024 TAU 7.JPG|thumb|250px|Тель-Авив университетіндегі Уэбб тілдер мектебі]]
2024 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 214-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.topuniversities.com/universities/tel-aviv-university |title=QS World University Rankings |publisher=Topuniversities |access-date=September 28, 2023 }}&lt;/ref&gt; Осылайша университет Израильдегі ең жоғары орынға ие оқу орны атанды. 2016 жылғы пәндік рейтингтерде университет өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша 202-орынды, инженерия және технология бойынша 295-орынды, биологиялық ғылымдар мен медицина бойынша 193-орынды, жаратылыстану ғылымдары бойынша 208-орынды, ал әлеуметтік ғылымдар мен менеджмент бойынша 240-орынды иеленді.

2016 жылғы [[Әлемдік университеттер рейтингі орталығы]]ның (CWUR) рейтингісінде Тель-Авив университеті әлем бойынша 81-орынды, Израиль бойынша үшінші орынды иеленді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cwur.org/top100.html |title=CWUR 2016 |publisher=Center for World University Rankings |year=2016 |access-date=26 October 2016 |archive-date=11 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120711104222/http://www.cwur.org/top100.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ал 2012 жылы орталық университетті 56-орынға орналастырған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cwur.org/2012.php |title=CWUR 2012 {{!}} Top 100 Universities |website=cwur.org |language=en |access-date=2017-02-23 |archive-date=2017-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224131520/http://cwur.org/2012.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 189-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |title=World University Rankings 2020 &amp;#124; Times Higher Education (THE) |date=20 August 2019 |publisher=Times Higher Education |access-date=2020-02-18 |archive-date=2019-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918163456/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бұл рейтинг университеттердің ғылыми-зерттеу және оқытушылық қызметі саласындағы беделі туралы мәліметтерді біріктіретін жалпы бағалау көрсеткішіне негізделеді.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |title=Search &amp;#124; Times Higher Education (THE) |magazine=Times Higher Education |access-date=2016-02-04 |archive-date=2012-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120424215637/http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2016 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін бір оқытушыға шаққандағы ғылыми дәйексөздер саны бойынша әлемде 22-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |title=Two Israeli universities rated among world's top 100 for research |newspaper=[[The Jerusalem Post]] |access-date=2016-10-28 |archive-date=2017-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170225173618/http://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |url-status=live  |issn=0792-822X }}&lt;/ref&gt; Бұл көрсеткіш университеттің ғылыми зерттеулерінің ықпалын бағалайды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |title=QS World University Rankings – Methodology |date=2016-08-22 |newspaper=Top Universities |access-date=2016-10-28 |archive-date=2016-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027093229/http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Осы көрсеткіш бойынша Тель-Авив университеті Израильдегі жетекші университет атанды.

2015 жылы ''[[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі]]'' Тель-Авив университетін пәндер бойынша мынадай орындарға орналастырды: информатика бойынша 20-орын, математика бойынша 51–75-орындар, физика бойынша 76–100-орындар және экономика мен бизнес бойынша 76–100-орындар. 2016 жылы университет инженерия бойынша 51–75-орындар аралығына енді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |title=Tel Aviv University {{!}} Academic Ranking of World Universities – 2016 {{!}} Shanghai Ranking – 2016 |website=www.shanghairanking.com |access-date=2016-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502003200/http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |archive-date=2 May 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

CSRankings рейтингісіне сәйкес, 2007–2018 жылдар аралығында Тель-Авив университеті информатика саласы бойынша әлемде 35-орынды иеленді. Бұл көрсеткіш [[Гарвард университеті]]мен бірдей болып, Израильдегі екінші жоғары нәтиже саналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |title=CSRankings: Computer Science Rankings |website=csrankings.org |access-date=2018-03-12 |archive-date=2022-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105063338/http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы жағдай бойынша Тель-Авив университеті ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE әлемдік университеттер рейтингісінде]]'' 191-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-08-25 |title=World University Rankings |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |access-date=2021-04-04 |website=Times Higher Education (THE) |language=en |archive-date=2020-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200902154147/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]нде'' 230-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=QS World University Rankings 2021 |url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |access-date=2021-04-04 |website=Top Universities |language=en |archive-date=2020-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609201234/https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ал [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|Шанхай рейтингісінде]] 151–200-орындар аралығын иеленді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ARWU World University Rankings 2020 |url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |access-date=2021-04-04 |website=www.shanghairanking.com |archive-date=2019-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190815195442/http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2022 жылы PitchBook Data Тель-Авив университетін [[венчурлік капитал]] есебінен қаржыландырылатын компанияларды құрған түлектерінің саны бойынша әлемде 7-орынға орналастырды. Бұл АҚШ-тан тыс орналасқан университеттер арасындағы ең жоғары көрсеткіш болды.

== Басқа университеттермен байланысы ==
Қазіргі уақытта Тель-Авив университеті 46 елдегі 280-нен астам академиялық мекемемен серіктестік орнатқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/partnerships-at-TAU|title=Partnerships at TAU|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; Университеттің академиялық серіктестіктеріне Лоуи халықаралық мектебі қолдау көрсетеді. Халықаралық ынтымақтастықтың негізгі түрлеріне бірлескен ғылыми-зерттеу орталықтарын құру, ғылыми зерттеулер жүргізу, зерттеулерді бастапқы қаржыландыруға арналған бірлескен жобалық ұсыныстар конкурстарын ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/research-partners|title=Research Partners|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; бірлескен немесе қос дипломды білім беру бағдарламалары, бірлесіп оқытылатын курстар, жазғы және қысқы мектептер ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/joint-teaching-and-degrees|title=Joint Teaching &amp; Degrees|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; докторлық дәрежеден кейінгі бірлескен зерттеу бағдарламалары, академиялық алмасу, шетелде білім алу және шақырылған оқытушылар бағдарламалары кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/mobility-programs|title=Mobility Programs|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt;

Тель-Авив университетінің құқық факультеті шетелдегі 36 университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About TAU Exchange Program |url=http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |website=Tel Aviv University |access-date=2015-08-20 |archive-date=2015-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150917072609/http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Вирджиния университеті, Корнелл университеті, Бостон университеті, Лос-Анджелестегі Калифорния университеті (UCLA), Буцериус (Германия), EBS (Германия), Макгилл университеті (Канада), Осгуд-Холл (Канада), Оттава университеті (Канада),&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web |title=IE – List of Partner Institutions |url=http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |publisher=IE Business School |access-date=5 April 2014 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303203748/http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Куинс университеті (Куинс), Торонто университеті (Канада), Берген университеті (Норвегия), STL (Қытай), KoGuan (Қытай), Цинхуа университеті (Қытай), Джиндал жаһандық университеті (Үндістан), Гонконг университеті, Сингапур менеджмент университеті, Стокгольм университеті (Швеция), Монаш университеті (Аустралия), Сидней университеті (Аустралия), Саяси зерттеулер институты (Франция), Сеул университеті (Оңтүстік Корея), Люцерн университеті (Швейцария), Буэнос-Айрес университеті (Аргентина), Боккони университеті (Италия)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |title=The Buchmann Faculty of Law, Tel Aviv University |publisher=Law.tau.ac.il |date=April 17, 2008 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=February 15, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215032537/http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; және Мадрид университеті (Испания) бар.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;

Коллер атындағы менеджмент мектебі шетелдегі 100-ден астам университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан. Коллер алмасу бағдарламасына MBA, MSc және MA бағдарламаларының студенттері, сондай-ақ тиісті біліктілігі бар мамандар қатыса алады. Мектеп алмасу бағдарламасымен келген студенттерге стратегия, кәсіпкерлік, қаржы және бухгалтерлік есеп, маркетинг, ұйымдық мінез-құлық, шешім қабылдау және операцияларды зерттеу, технологиялар мен ақпараттық жүйелер бойынша әртүрлі курстар ұсынады. Бағдарлама аясында Тель-Авив университетінің басқа мектептерінде Израиль мәдениеті, тарихы, экономикасы және өзге де пәндер бойынша білім алуға болады.

2013 жылы Тель-Авив университеті мен [[Руппин академиялық орталығы]] [[Жерорта теңізі]] жағалауында бірлескен зерттеу орталығын құрды. Орталықта студенттер жағалау ортасына және оның табиғи ресурстарына әсер ететін мәселелерді тереңдетіп зерттейді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |title=TAU and Ruppin college form studies center; Tel Aviv University, Ruppin Academic College form a multi-disciplinary studies center focusing on coastal environment. |work=The Jerusalem Post |author=Sharon Udasin |date=January 30, 2013 |access-date=July 2, 2015 |archive-date=July 2, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702161129/http://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Халықаралық ынтымақтастық ===
Германияда Тель-Авив университеті Майндағы Франкфурт қаласындағы [[Иоганн Вольфганг Гёте атындағы Франкфурт университеті|Гёте университетімен]] ынтымақтасады. Екі қаланы ұзақмерзімді серіктестік келісімі байланыстырады.&lt;ref&gt;[//www2.uni-frankfurt.de/38446421/strategisch1.html ''International cooperation – Germany'']. Web page of Goethe-University Frankfurt/Main. Date accessed: 22. November 2012.&lt;/ref&gt;

== Басылымдар ==
* [[Тель-Авив (журнал)|«Тель-Авив»]] — [[Левант]] археологиясы мен [[Ежелгі Таяу Шығыс|Таяу Шығыс өркениеттерінің]] тарихы және мәдениеті туралы халықаралық рецензияланатын ғылыми журнал. Басылым негізінен библиялық және прототарихи кезеңдерге басымдық береді, сонымен қатар антикалық және тарихқа дейінгі кезеңдерді де қамтиды.&lt;ref&gt;[https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 &quot;Tel Aviv Journal&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220109124341/https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 |date=2022-01-09 }}, Tel Aviv University homepage. Accessed Jan 2022.&lt;/ref&gt;

== TAU Ventures ==
{{Компания
|атауы = TAU Ventures
|логотипі =
|түрі = [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік]] (LLC)
|саласы = [[Венчурлік капитал]]
|құрылды = 2018
|құрушы = Тель-Авив университеті және Нимрод Коэн
|орналасуы = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
|басты адамдары = Нимрод Коэн
|басшы компания =
|сайты = {{URL|https://www.tauventures.co.il}}
}}
'''TAU Ventures''' — [[венчурлік капитал]] саласында жұмыс істейтін инвестициялық компания. Ол 2018 жылы Тель-Авив университеті мен Нимрод Коэннің бастамасымен Израильдегі дамуының бастапқы кезеңіндегі [[Стартап компания|стартаптарға]] инвестиция салу мақсатында құрылды. Компанияның штаб-пәтері [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|last=Solomon|first=Shoshanna|title=Tel Aviv University launches VC fund to invest in early-stage startups|url=https://www.timesofisrael.com/tel-aviv-university-launches-venture-arm-to-invest-in-early-stage-startups/|access-date=2021-06-22|website=[[The Times of Israel]]|language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-04-15|title=Tel Aviv University sets up $20m VC fund|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-tel-aviv-university-sets-up-20m-vc-fund-1001231762|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=Friedman|first=Ron|date=2021-01-23|title=Amid a decline in early-stage funding, TAU Ventures invites tech startups to its campus community|url=https://www.calcalistech.com/ctech/articles/0,7340,L-3889232,00.html|access-date=2021-06-22|website=CTECH - www.calcalistech.com}}&lt;/ref&gt; 2018 жылдың басында Тель-Авив университеті бастапқы кезеңдегі стартаптарды қаржыландыруға арналған, капиталы 20 миллион АҚШ долларын құрайтын TAU Ventures венчурлік қорын құратынын жариялады. Қордың қызмет ету мерзімі алдын ала жеті жылдық кезең ретінде белгіленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=TAU Ventures {{!}} univtelaviv.com|url=https://univtelaviv.com/tau-ventures/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624211547/https://univtelaviv.com/tau-ventures/|url-status=usurped|archive-date=June 24, 2021|access-date=2021-06-22|language=es}}&lt;/ref&gt; Бұл Израильдегі осындай үлгідегі алғашқы бастама болды. Оны құру кезінде [[Стэнфорд университеті]], [[Берклидегі Калифорния университеті]] және [[Массачусетс технологиялық институты]] (MIT) сияқты жоғары оқу орындарындағы ұқсас инвестициялық қорлар үлгі ретінде алынды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Нимрод Коэн компанияның басқарушы серіктесі қызметін атқарады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-01-01|title=Japan's NEC and Tel Aviv University set up incubator|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-japans-nec-and-tel-aviv-university-set-up-incubator-1001217724|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;

=== Инвестициялар ===
TAU Ventures Израильдегі дамуының бастапқы кезеңіндегі стартаптарға 500 мың АҚШ доллары көлемінде бастапқы инвестиция салады және кейіннен қосымша қаржыландыру мүмкіндігін қарастырады. Қор кәсіпорындарға арналған шешімдер, [[қаржылық технологиялар]], [[Индустрия 4.0]] және азық-түлік технологиялары сияқты әртүрлі салаларға инвестиция салады. Инвестиция алатын компаниялардың басым бөлігі бағдарламалық қамтамасыз етумен байланысты.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|title=Shin Bet widens hunt for innovative start-up solutions|url=https://www.jpost.com/israel-news/shin-bet-widens-hunt-for-innovative-start-up-solutions-573458|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=4 December 2018 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;

TAU Ventures экожүйесі Тель-Авив университетінің ресурстары мен байланыс желісін, өнеркәсіп саласындағы серіктестіктерді және израильдік стартап негізін қалаушылардың қауымдастығын біріктіреді. Компания Тель-Авив қаласындағы ортақ кеңсе кеңістігінде жұмыс істейді.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Мұнда компанияның инвестициялық портфеліндегі стартаптарға дамудың әртүрлі бағыттары бойынша тәлімгерлік және қолдау көрсететін мамандар қызмет етеді.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

2021 жылғы мамырдағы жағдай бойынша TAU Ventures 17 стартапқа инвестиция салған. Олардың арасында Xtend,&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|title=Tel Aviv University fund leads $2m. investment in Israeli start-ups|url=https://www.jpost.com/israel-news/tel-aviv-university-fund-leads-15m-investment-in-israeli-start-ups-568067|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=26 September 2018 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; SWIMM,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-01-17 |title=Pitango, TAU Ventures Invest In Israeli Codebase Tool Startup Swimm |url=https://nocamels.com/2021/01/pitango-tau-ventures-israeli-codebase-startup-swimm/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Gaviti,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|date=2021-04-04|title=&quot;מי שנכנס למשרדים שלנו מרגיש מהר מאוד שמדובר בקרן מסוג אחר&quot;|url=https://www.geektime.co.il/had-keren-tau-ventures/|access-date=2021-06-22|website=גיקטיים|language=he-IL}}&lt;/ref&gt; MyAir,&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news|date=2019-12-25|title=Former Teva VP sets up foodtech startup|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-former-teva-vp-sets-up-foodtech-startup-1001312384|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt; Medorion,&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Castor&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; және [[Hoopo]] сияқты белгілі компаниялар бар.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

=== Акселерациялық бағдарлама ===
TAU Ventures венчурлік инвестициялық қызметімен қатар, [[Шин-Бет|Израиль қауіпсіздік агенттігімен]] (ISA) серіктестікте стартап негізін қалаушыларға технологиялық платформа ұсынатын акселерациялық бағдарламаны жүзеге асырады.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-07-04|title=Israel's Shin Bet spy service partners with private start-ups|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-tech-israel-shinbet-idINKBN1JU1SU|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Israel's Shin Bet and its future as a cyberwarfare superpower|url=https://www.jpost.com/israel-news/nadav-argaman-passing-the-shin-bet-torch-644002|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=4 October 2020 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Бұл төрт айға созылатын арнайы бағдарлама стартаптарды Израиль қауіпсіздік агенттігімен байланыстырады және компанияның меншік үлесін беруді талап етпейтін 50 мың АҚШ доллары көлеміндегі грант ұсынады.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Бағдарлама азаматтық және коммерциялық технологияларды әзірлейтін компанияларға арналған. Қатысушылар техникалық сарапшылардың көмегін, бірегей деректер базаларын, технологияларды тексеру мүмкіндіктерін және басқа да ресурстарды пайдалана алады.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-09-05|title=ISA and TAU Ventures launch startup accelerator|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-isa-and-tau-ventures-launch-startup-accelerator-1001235281|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt; Бағдарламаның түлектері жалпы сомасы 100 миллион АҚШ долларынан астам инвестиция тартқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-06-10 |title=Israeli Startups Smash Funding Records, Reel In $10.5B In Just Six Months |url=https://nocamels.com/2021/06/israeli-startups-funding-records-10-5b/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Xtend,&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; Cyberpion, Talamoos,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-01-06|title=The Groundbreaking Israeli Tech Turning Heads At CES 2019 |url=https://nocamels.com/2019/01/israeli-tech-ces-2019/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[Cyabra]],&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; DigitalOwl,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-02-14|title=Investors plant Seed: 2 Israeli startups emerge with AI at their core|url=https://www.geektime.com/investors-plant-seed-2-israeli-startups-emerge-to/|access-date=2021-06-22|website=Geektime|language=en|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624201831/https://www.geektime.com/investors-plant-seed-2-israeli-startups-emerge-to/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Decodea және NeuraLegion&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; бар.

=== Мойындалуы ===
2018 жылы IVC зерттеу орталығы TAU Ventures компаниясын Израильдегі ең белсенді венчурлік инвестициялық қор ретінде атап өтті.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web|title=After a record year for Israeli startups, 16 investors tell us what's next|url=https://techcrunch.com/2021/01/16/israel-vc-survey/|access-date=2021-06-22|website=TechCrunch|date=16 January 2021 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://charteredgroup.com/wp-content/uploads/2019/04/31-jan-2019-most-active-fund.pdf|title=IVC Research Center citation}}&lt;/ref&gt; 2019 және 2021 жылдары Geektime басылымы TAU Ventures компаниясын Израильдегі үздік бес және үздік алты венчурлік инвестициялық қордың қатарына енгізді.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>4dq5l9hds1wd8ityew35rk0dsvyd296</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692866</id>
      <parentid>3692864</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:30:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* TAU Ventures */</comment>
      <origin>3692866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54587" sha1="iha0kjgabwk7tiagl6nd4epck9pa7hs" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Тель-Авив университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב
 |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = {{lang-he|בעקבות הלא נודע}}&lt;br&gt;{{lang-kk|Белгісізді тануға ұмтылу}}
 |Құрылған жылы       = [[1956 жыл|1956]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[Зерттеу университеті|зерттеу университеті]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = Мордехай Коэн
 |Президенті          = [[Ариэль Порат]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/President-Office |title=Office of the President: Tel Aviv University|publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312035139/https://english.tau.ac.il/President-Office |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = [[Марк Штайф]]
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 15 285 (2019)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 2143 (2019)
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 1847
 |Орналасқан жері     = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық; 220 акр (шамамен 89 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = http://english.tau.ac.il/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 32 |lat_min = 06 |lat_sec = 45
 |lon_dir = E |lon_deg = 34 |lon_min = 48 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Тель-Авив университеті'''{{efn|{{lang-he|אוּנִיבֶרְסִיטַת תֵּל אָבִיב|Universitat Tel Aviv}}}} ('''TAU''') — Израильдің [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[зерттеу университеті]]. Онда 30 мыңнан астам студент білім алады және ол елдегі дәстүрлі аудиториялық оқыту жүйесі бойынша жұмыс істейтін ең ірі университет болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-02 |title=Tel Aviv University ranked first in Israel by QS World University Ranking |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-748557 |access-date=2024-03-24 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; Тель-Авивтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан университет&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
| title = Tel Aviv University (TAU)
| encyclopedia = Encyclopaedia Judaica
| publisher = Cengage
| url = https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/tel-aviv-university-tau
}}&lt;/ref&gt; қаланың негізгі білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы болып саналады. Оның құрамына 9 факультет, 17 оқу-клиникалық аурухана, 18 сахналық өнер орталығы, 27 мектеп, 106 кафедра, 340 ғылыми-зерттеу орталығы және 400 зертхана кіреді.

Тель-Авив университеті 1956 жылы үш білім беру мекемесінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқыда 69 гектар аумақты алып жатқан кампус кейіннен кеңейтіліп, қазіргі уақытта Тель-Авивтің солтүстік-батыс ауданында 89 гектар жерді қамтиды.&lt;ref&gt;Pullen, Lee and Lars Lindberg Christensen (2010). ''Postcards from the Edge of the Universe:&amp;nbsp;An Anthology of Frontline Astronomy from Around the World''. ESO. Page 96. {{ISBN|9783923524648}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bard, Mitchell Geoffrey and Moshe Schwartz (2005). ''1001 Facts Everyone Should Know About Israel''. Rowman &amp; Littlefield. Page 95. {{ISBN|9780742543584}}.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тель-Авив университетінің тарихы 1956 жылдан басталады. Сол жылы үш ғылыми-зерттеу институты — 1935 жылы құрылған Тель-Авив құқық және экономика мектебі, 1931 жылы құрылған Жаратылыстану ғылымдары институты және 1954 жылы құрылған Еврейтану академиялық институты&lt;ref&gt;{{cite news | last1=ANI | title=Tel Aviv University, Google Israel launch $1 million AI research programme | newspaper=Educational Times (The Economic Times) | date=22 December 2025 | url=https://education.economictimes.indiatimes.com/news/international/tel-aviv-university-and-google-israel-launch-1m-ai-research-initiative/126117962 | access-date=12 February 2026 }}&lt;/ref&gt; бірігіп, Тель-Авив университетін құрды. Бастапқыда университет Тель-Авив муниципалитетінің басқаруында болды. 1963 жылы оған дербестік беріліп, [[Джордж С. Уайз]] университеттің алғашқы президенті атанды. Ол бұл қызметті 1971 жылға дейін атқарды.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel+aviv+university%22+1963+%22ramat+aviv+campus%22 |title=Who's who in Israel and in the work ... |date=January 21, 2011 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=April 28, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428015655/https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel%20aviv%20university%22%201963%20%22ramat%20aviv%20campus%22 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |title=Presidents of Tel Aviv University |publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218232028/https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы аумағы 170 акр (шамамен 0,69 км²) болатын негізгі кампус құрылды. Кейінгі президенттері: Юваль Неэман (1971–1977), [[Хаим Бен-Шахар]] (1977–1983), [[Моше Мани]] (1983–1991), [[Йорам Динштейн]] (1991–1999), [[Итамар Рабинович]] (1999–2006), [[Цви Галиль]] (2006–2009), [[Йосеф Клафтер]] (2009–2019) және 2019 жылдан бері қызмет атқарып келе жатқан [[Ариэль Порат]].&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;/&gt;

Университет сонымен қатар [[Холон]] қаласындағы Технологиялық дизайн орталығының, [[Тель-Авив-Яффа|Тель-Авив]] қаласындағы Жаңа академиялық колледждің және Тель-Авивтегі [[Афека инженерлік колледжі]]нің академиялық қызметін қадағалайды. [[Уайз обсерваториясы]] [[Негев]] шөліндегі [[Мицпе-Рамон]] қаласында орналасқан.

2023 жылғы қазанда университет «Эрез» бағдарламасын іске қосты. Бағдарлама аясында [[Израиль қорғаныс күштері]]нің жауынгерлік бөлімшелерінде офицерлік қызмет атқаруға үміткер шамамен 200 адам офицерлік даярлықты бастамас бұрын гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласында бакалавр дәрежесін алады.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Brison |first1=Amos |title=How Tel Aviv University serves Israel’s security state |url=https://www.972mag.com/tel-aviv-university-security-state/ |work=+972 Magazine |date=30 July 2026}}&lt;/ref&gt;

Университет аумағының бір бөлігі бұрын Палестинаның [[Әш-Шейх-Муваннис]] ауылы орналасқан жерде жатыр. Бұл ауылдың тұрғындары 1948 жылғы наурызда еврей қарулы жасақтарының қоқан-лоққылары салдарынан оны тастап кеткен.&lt;ref name=Monterescu&gt;{{Cite book|title=''Mixed Towns, Trapped Communities: Historical Narratives, Spatial Dynamics, Gender Relations and Cultural Encounters in Palestinian-Israeli Towns''|author=Daniel Monterescu and Dan Rabinowitz|year=2007|page=298|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-4732-4}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық бөлімшелер ==
[[Сурет:Life Sciences Building in Tel Aviv University.jpg|thumb|right|250px|Жаратылыстану ғылымдары ғимараты]]
[[Сурет:TAU Economics School 01.JPG|thumb|right|250px|Экономика мектебі]]
[[Сурет:Naftali Building, June 2023.jpg|thumb|right|250px|Әлеуметтік ғылымдар ғимараты]]
[[Сурет:The Porter School of Environmental Studies Building.JPG|thumb|right|250px|Қоршаған ортаны зерттеу ғимараты]]
[[Сурет:Eng boul.jpg|thumb|right|250px|Ли инженерлік факультетінің бульвары]]
[[Сурет:Schreiber-Math-TAU-001.JPG|thumb|right|250px|Владимир Шрайбер атындағы математика институты]]
[[Сурет:Smolarsh.jpg|thumb|250px|Смоларз аудиториясы]]
[[Сурет:Cymbalista Synagogue and Jewish Heritage Center.jpg|thumb|250px|[[Цимбалиста синагогасы және еврей мұрасы орталығы]]]]

'''Факультеттер'''
* Кац атындағы өнер факультеті
* Флейшман атындағы инженерлік факультет
* [[Саклер отбасы|Саклер]] атындағы нақты ғылымдар факультеті
* Энтин атындағы гуманитарлық ғылымдар факультеті
* Бухман атындағы құқық факультеті
* Уайз атындағы биологиялық ғылымдар факультеті
* [[Грей атындағы медицина және денсаулық сақтау ғылымдары факультеті]] (бұрынғы Саклер атындағы медицина факультеті)
* Гордон атындағы әлеуметтік ғылымдар факультеті
* [[Борис Минц институты]]
* Коллер атындағы менеджмент мектебі

'''Дербес мектептер'''
* Берглас атындағы экономика мектебі
* Портер атындағы қоршаған ортаны зерттеу мектебі
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]
* [[Дэвид Азриэли]] атындағы сәулет мектебі
* Гольдшлегер атындағы стоматология мектебі
* Миллер атындағы педагогика мектебі
* Шапелл атындағы әлеуметтік жұмыс мектебі
* TAU International (бұрынғы шетелдік студенттер мектебі)
* Сагол атындағы нейроғылым мектебі

=== Институттар мен орталықтар ===
Тель-Авив университетінің құрамында 130-дан астам ғылыми-зерттеу институты мен орталығы бар.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://english.tau.ac.il/research_institutes |title=Research Centers and Institutes {{!}} Tel Aviv University |website=english.tau.ac.il |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120622121257/http://english.tau.ac.il/research_institutes |archive-date=2012-06-22}}&lt;/ref&gt;

== Лоуи халықаралық мектебі ==
Лоуи халықаралық мектебі (бұрынғы TAU International) Тель-Авив университетінің халықаралық зерттеушілермен, қонақтармен және серіктестермен байланысын қамтамасыз етумен қатар, жыл сайын әлемнің түкпір-түкпірінен келген мыңдаған студентке университетте білім алу мүмкіндігін ұсынады.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/about_tau_international|title=About The Lowy International School|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Мектептің қызметіне университеттің халықаралық мәселелер жөніндегі вице-президенті [[Милетт Шамир]] жетекшілік етеді.

Мектептің толық атауы — Ширли Лоуиді еске алуға арналған Лоуи халықаралық мектебі. Оның атауы 2022 жылы аустралиялық-израильдік кәсіпкер сэр [[Франк Лоуи]]дің 18 миллион АҚШ долларын қайырымдылыққа беруінен кейін өзгертілді.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Israel |first=David |date=2022-12-13 |title=Australian Real Estate Mogul Sir Frank Lowy Gives $18 m. to TAU International Programs |url=https://www.jewishpress.com/news/israel/australian-real-estate-mogul-sir-frank-lowy-gives-18-m-to-tau-international-programs/2022/12/13/ |access-date=2024-12-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Сэр Франктің жұбайы Ширли Лоуи 2020 жылғы 9 желтоқсанда қайтыс болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-12-13 |title=Shirley Lowy, the woman behind Westfield, dies in Israel |url=https://www.afr.com/property/commercial/shirley-lowy-the-woman-behind-westfield-dies-in-israel-20201213-p56n3d |access-date=2024-12-05 |website=Australian Financial Review |language=en}}&lt;/ref&gt;

Мектептегі білім беру бағдарламалары негізінен ағылшын тілінде жүргізіледі. Сонымен қатар Лоуи халықаралық мектебі иврит тілін тереңдетіп меңгеруге арналған тілдік ортаға толық ену бағдарламаларын да ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sir Frank Lowy Donates $18 Million to Tel Aviv University |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-724773 |access-date=2022-12-23 |newspaper=The Jerusalem Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу бағдарламалары бакалавриатты, магистратураны, шетелде білім алуды, ғылыми зерттеулерді, оқуға түсер алдындағы бір жылдық даярлықты және қысқамерзімді курстарды қамтиды.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;/&gt; Сондай-ақ мектеп әртүрлі шәкіртақылар ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/scholarship_programs|title=The Lowy International School Scholarships|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Бакалавриат, магистратура, студенттер алмасу және шетелде білім алу бағдарламаларына қатысушылар университеттің жанында орналасқан Эйнштейн немесе Брошим студенттік жатақханаларында тұра алады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Housing at TAU |url=https://international.tau.ac.il/housing |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100906223226/http://international.tau.ac.il/prospective-students/undergraduate-programs.html |archive-date=September 6, 2010 |access-date=November 24, 2010 |work=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

'''Бакалавриат бағдарламалары:'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=279&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;
* Еркін өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* Менеджмент және еркін өнер бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка бакалавриаты (B.Mus.)
* Әлеуметтік, саяси және экономикалық ғылымдар бойынша бакалавриат бағдарламасы
* Еркін өнер бойынша қос дипломды бакалавриат бағдарламасы: Тель-Авив университеті және [[Колумбия университеті]]
* [[Йешива университеті]]мен бірлескен бакалавриат бағдарламасы

'''Магистратура бағдарламалары:'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=260&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

* Ежелгі Израильді зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биомедициналық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* [[Қақтығыстарды шешу және медиация жөніндегі халықаралық бағдарлама|Қақтығыстарды шешу және медиация]] бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Киберсаясат және мемлекеттік басқару бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Цифрлық денсаулық сақтау бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Апаттарды басқару бойынша магистр дәрежесі (M.D.M.)
* Деректі кино бойынша бейнелеу өнері магистрі (M.F.A.)
* Экологиялық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қоршаған ортаны зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биологиялық ғылымдар бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Медицина ғылымдары бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Нейроғылым бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Азық-түлік қауіпсіздігіне басымдық берілген өсімдіктану бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қауіпсіздік және дипломатия бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Климаттың өзгеруінің әлеуметтік және саяси аспектілері бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Орнықты даму бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Ағылшын тілін өзге тілде сөйлейтіндерге оқыту бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A., TESOL)
* Софер атындағы жаһандық іскерлік әкімшілендіру магистратурасы (MBA)
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка магистрі (M.Mus.)
* Парасол қорының халықаралық құқық магистрі бағдарламасы (LL.M.)
* [[Джонс Хопкинс университеті]]нің Халықаралық зерттеулер мектебі (SAIS) мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* [[Лилль саяси зерттеулер институты]] мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* Тель-Авив университеті мен [[Тхапар инженерия және технология институты]]ның биотехнология немесе электротехника саласындағы «3+2» біріктірілген білім беру бағдарламасы

'''Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар:'''&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ias.tau.ac.il/Lowy_Distinguished_Guest_Professor|title=About Lowy Distinguished Guest Professors|website=ias.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

2023 жылы құрылған Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар бағдарламасы Тель-Авив университетіне көрнекті ғалымдарды шақыруға бағытталған.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

* [[Райнхард Генцель]] — физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты
* [[Эйтан Тадмор]] — математик
* [[Милетт Гайфман]] — антикалық дәуір зерттеушісі
* [[Михаэль Вайднер]] — информатика маманы
* [[Рудольф Подгорник]] — физик
* [[Сьюзан Б. Дэвидсон]] — информатика маманы
* [[Альберто Меллони]] — тарихшы
* [[Ольга Соркине-Хорнунг]] — информатика маманы

== Рейтингтер==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;&quot;
|+ '''Тель-Авив университетінің әлемдік рейтингтердегі орны'''
! Рейтинг
! Жыл
! Орын
|-
| [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|ARWU]]
| 2024
| 201–300&lt;ref&gt;{{Cite web | title=ShanghaiRanking-Univiersities | url=https://www.shanghairanking.com/institution/tel-aviv-university | access-date=2025-07-30 | website=www.shanghairanking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[CWTS Leiden Ranking|CWTS Leiden]]
| 2024
| 84&lt;ref&gt;{{Cite web | title=CWTS Leiden Ranking - Ranking 2024 | url=https://www.leidenranking.com/ranking/2024/list | access-date=2025-07-30 | website=www.leidenranking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[QS әлемдік университеттер рейтингі|QS]]
| 2026
| 223&lt;ref name=&quot;:QSW2026&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.topuniversities.com/world-university-rankings|title=QS World University Rankings 2026: Top global universities|date=July 30, 2025|website=Top Universities}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE]]
| 2025
| 201–250&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/tel-aviv-university|title=Tel Aviv University|date=February 9, 2024|website=Times Higher Education (THE)}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[U.S. News &amp; World Report|U.S. News]]
| 2025
| 199&lt;ref&gt;{{Cite web | title=Tel Aviv University in Israel {{!}} US News Best Global Universities | url=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141029135238/http://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | access-date=2025-07-30 | archive-date=2014-10-29}}&lt;/ref&gt;
|}

[[Сурет:31.03.09 Tel Aviv 024 TAU 7.JPG|thumb|250px|Тель-Авив университетіндегі Уэбб тілдер мектебі]]
2024 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 214-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.topuniversities.com/universities/tel-aviv-university |title=QS World University Rankings |publisher=Topuniversities |access-date=September 28, 2023 }}&lt;/ref&gt; Осылайша университет Израильдегі ең жоғары орынға ие оқу орны атанды. 2016 жылғы пәндік рейтингтерде университет өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша 202-орынды, инженерия және технология бойынша 295-орынды, биологиялық ғылымдар мен медицина бойынша 193-орынды, жаратылыстану ғылымдары бойынша 208-орынды, ал әлеуметтік ғылымдар мен менеджмент бойынша 240-орынды иеленді.

2016 жылғы [[Әлемдік университеттер рейтингі орталығы]]ның (CWUR) рейтингісінде Тель-Авив университеті әлем бойынша 81-орынды, Израиль бойынша үшінші орынды иеленді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cwur.org/top100.html |title=CWUR 2016 |publisher=Center for World University Rankings |year=2016 |access-date=26 October 2016 |archive-date=11 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120711104222/http://www.cwur.org/top100.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ал 2012 жылы орталық университетті 56-орынға орналастырған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cwur.org/2012.php |title=CWUR 2012 {{!}} Top 100 Universities |website=cwur.org |language=en |access-date=2017-02-23 |archive-date=2017-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224131520/http://cwur.org/2012.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 189-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |title=World University Rankings 2020 &amp;#124; Times Higher Education (THE) |date=20 August 2019 |publisher=Times Higher Education |access-date=2020-02-18 |archive-date=2019-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918163456/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бұл рейтинг университеттердің ғылыми-зерттеу және оқытушылық қызметі саласындағы беделі туралы мәліметтерді біріктіретін жалпы бағалау көрсеткішіне негізделеді.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |title=Search &amp;#124; Times Higher Education (THE) |magazine=Times Higher Education |access-date=2016-02-04 |archive-date=2012-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120424215637/http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2016 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін бір оқытушыға шаққандағы ғылыми дәйексөздер саны бойынша әлемде 22-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |title=Two Israeli universities rated among world's top 100 for research |newspaper=[[The Jerusalem Post]] |access-date=2016-10-28 |archive-date=2017-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170225173618/http://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |url-status=live  |issn=0792-822X }}&lt;/ref&gt; Бұл көрсеткіш университеттің ғылыми зерттеулерінің ықпалын бағалайды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |title=QS World University Rankings – Methodology |date=2016-08-22 |newspaper=Top Universities |access-date=2016-10-28 |archive-date=2016-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027093229/http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Осы көрсеткіш бойынша Тель-Авив университеті Израильдегі жетекші университет атанды.

2015 жылы ''[[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі]]'' Тель-Авив университетін пәндер бойынша мынадай орындарға орналастырды: информатика бойынша 20-орын, математика бойынша 51–75-орындар, физика бойынша 76–100-орындар және экономика мен бизнес бойынша 76–100-орындар. 2016 жылы университет инженерия бойынша 51–75-орындар аралығына енді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |title=Tel Aviv University {{!}} Academic Ranking of World Universities – 2016 {{!}} Shanghai Ranking – 2016 |website=www.shanghairanking.com |access-date=2016-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502003200/http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |archive-date=2 May 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

CSRankings рейтингісіне сәйкес, 2007–2018 жылдар аралығында Тель-Авив университеті информатика саласы бойынша әлемде 35-орынды иеленді. Бұл көрсеткіш [[Гарвард университеті]]мен бірдей болып, Израильдегі екінші жоғары нәтиже саналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |title=CSRankings: Computer Science Rankings |website=csrankings.org |access-date=2018-03-12 |archive-date=2022-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105063338/http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы жағдай бойынша Тель-Авив университеті ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE әлемдік университеттер рейтингісінде]]'' 191-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-08-25 |title=World University Rankings |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |access-date=2021-04-04 |website=Times Higher Education (THE) |language=en |archive-date=2020-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200902154147/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]нде'' 230-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=QS World University Rankings 2021 |url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |access-date=2021-04-04 |website=Top Universities |language=en |archive-date=2020-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609201234/https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ал [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|Шанхай рейтингісінде]] 151–200-орындар аралығын иеленді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ARWU World University Rankings 2020 |url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |access-date=2021-04-04 |website=www.shanghairanking.com |archive-date=2019-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190815195442/http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2022 жылы PitchBook Data Тель-Авив университетін [[венчурлік капитал]] есебінен қаржыландырылатын компанияларды құрған түлектерінің саны бойынша әлемде 7-орынға орналастырды. Бұл АҚШ-тан тыс орналасқан университеттер арасындағы ең жоғары көрсеткіш болды.

== Басқа университеттермен байланысы ==
Қазіргі уақытта Тель-Авив университеті 46 елдегі 280-нен астам академиялық мекемемен серіктестік орнатқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/partnerships-at-TAU|title=Partnerships at TAU|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; Университеттің академиялық серіктестіктеріне Лоуи халықаралық мектебі қолдау көрсетеді. Халықаралық ынтымақтастықтың негізгі түрлеріне бірлескен ғылыми-зерттеу орталықтарын құру, ғылыми зерттеулер жүргізу, зерттеулерді бастапқы қаржыландыруға арналған бірлескен жобалық ұсыныстар конкурстарын ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/research-partners|title=Research Partners|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; бірлескен немесе қос дипломды білім беру бағдарламалары, бірлесіп оқытылатын курстар, жазғы және қысқы мектептер ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/joint-teaching-and-degrees|title=Joint Teaching &amp; Degrees|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; докторлық дәрежеден кейінгі бірлескен зерттеу бағдарламалары, академиялық алмасу, шетелде білім алу және шақырылған оқытушылар бағдарламалары кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/mobility-programs|title=Mobility Programs|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt;

Тель-Авив университетінің құқық факультеті шетелдегі 36 университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About TAU Exchange Program |url=http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |website=Tel Aviv University |access-date=2015-08-20 |archive-date=2015-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150917072609/http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Вирджиния университеті, Корнелл университеті, Бостон университеті, Лос-Анджелестегі Калифорния университеті (UCLA), Буцериус (Германия), EBS (Германия), Макгилл университеті (Канада), Осгуд-Холл (Канада), Оттава университеті (Канада),&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web |title=IE – List of Partner Institutions |url=http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |publisher=IE Business School |access-date=5 April 2014 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303203748/http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Куинс университеті (Куинс), Торонто университеті (Канада), Берген университеті (Норвегия), STL (Қытай), KoGuan (Қытай), Цинхуа университеті (Қытай), Джиндал жаһандық университеті (Үндістан), Гонконг университеті, Сингапур менеджмент университеті, Стокгольм университеті (Швеция), Монаш университеті (Аустралия), Сидней университеті (Аустралия), Саяси зерттеулер институты (Франция), Сеул университеті (Оңтүстік Корея), Люцерн университеті (Швейцария), Буэнос-Айрес университеті (Аргентина), Боккони университеті (Италия)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |title=The Buchmann Faculty of Law, Tel Aviv University |publisher=Law.tau.ac.il |date=April 17, 2008 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=February 15, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215032537/http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; және Мадрид университеті (Испания) бар.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;

Коллер атындағы менеджмент мектебі шетелдегі 100-ден астам университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан. Коллер алмасу бағдарламасына MBA, MSc және MA бағдарламаларының студенттері, сондай-ақ тиісті біліктілігі бар мамандар қатыса алады. Мектеп алмасу бағдарламасымен келген студенттерге стратегия, кәсіпкерлік, қаржы және бухгалтерлік есеп, маркетинг, ұйымдық мінез-құлық, шешім қабылдау және операцияларды зерттеу, технологиялар мен ақпараттық жүйелер бойынша әртүрлі курстар ұсынады. Бағдарлама аясында Тель-Авив университетінің басқа мектептерінде Израиль мәдениеті, тарихы, экономикасы және өзге де пәндер бойынша білім алуға болады.

2013 жылы Тель-Авив университеті мен [[Руппин академиялық орталығы]] [[Жерорта теңізі]] жағалауында бірлескен зерттеу орталығын құрды. Орталықта студенттер жағалау ортасына және оның табиғи ресурстарына әсер ететін мәселелерді тереңдетіп зерттейді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |title=TAU and Ruppin college form studies center; Tel Aviv University, Ruppin Academic College form a multi-disciplinary studies center focusing on coastal environment. |work=The Jerusalem Post |author=Sharon Udasin |date=January 30, 2013 |access-date=July 2, 2015 |archive-date=July 2, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702161129/http://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Халықаралық ынтымақтастық ===
Германияда Тель-Авив университеті Майндағы Франкфурт қаласындағы [[Иоганн Вольфганг Гёте атындағы Франкфурт университеті|Гёте университетімен]] ынтымақтасады. Екі қаланы ұзақмерзімді серіктестік келісімі байланыстырады.&lt;ref&gt;[//www2.uni-frankfurt.de/38446421/strategisch1.html ''International cooperation – Germany'']. Web page of Goethe-University Frankfurt/Main. Date accessed: 22. November 2012.&lt;/ref&gt;

== Басылымдар ==
* [[Тель-Авив (журнал)|«Тель-Авив»]] — [[Левант]] археологиясы мен [[Ежелгі Таяу Шығыс|Таяу Шығыс өркениеттерінің]] тарихы және мәдениеті туралы халықаралық рецензияланатын ғылыми журнал. Басылым негізінен библиялық және прототарихи кезеңдерге басымдық береді, сонымен қатар антикалық және тарихқа дейінгі кезеңдерді де қамтиды.&lt;ref&gt;[https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 &quot;Tel Aviv Journal&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220109124341/https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 |date=2022-01-09 }}, Tel Aviv University homepage. Accessed Jan 2022.&lt;/ref&gt;

== TAU Ventures ==
{
{Компания
 |атауы              = TAU Ventures
 |логотипі           =
 |суреті             =
 |сурет атауы        =
 |түрі               = [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік]] (LLC)
 |биржадағы листингі =
 |қызметі            = Венчурлік инвестициялар
 |құрылды            = 2018
 |құрушы             = Тель-Авив университеті және Нимрод Коэн
 |орналасуы          = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |басты адамдары     = Нимрод Коэн
 |саласы             = [[Венчурлік капитал]]
 |өнімі              =
 |меншікті капиталы  =
 |айналым            =
 |операциялық кіріс  =
 |таза табысы        =
 |активтер           =
 |капитализация      =
 |қызметкерлер саны  =
 |басшы компания     =
 |бағынышты компания =
 |аудитор            =
 |сайты              = {{URL|https://www.tauventures.co.il}}
 |Ортаққор           =
}}
'''TAU Ventures''' — [[венчурлік капитал]] саласында жұмыс істейтін инвестициялық компания. Ол 2018 жылы Тель-Авив университеті мен Нимрод Коэннің бастамасымен Израильдегі дамуының бастапқы кезеңіндегі [[Стартап компания|стартаптарға]] инвестиция салу мақсатында құрылды. Компанияның штаб-пәтері [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|last=Solomon|first=Shoshanna|title=Tel Aviv University launches VC fund to invest in early-stage startups|url=https://www.timesofisrael.com/tel-aviv-university-launches-venture-arm-to-invest-in-early-stage-startups/|access-date=2021-06-22|website=[[The Times of Israel]]|language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-04-15|title=Tel Aviv University sets up $20m VC fund|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-tel-aviv-university-sets-up-20m-vc-fund-1001231762|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=Friedman|first=Ron|date=2021-01-23|title=Amid a decline in early-stage funding, TAU Ventures invites tech startups to its campus community|url=https://www.calcalistech.com/ctech/articles/0,7340,L-3889232,00.html|access-date=2021-06-22|website=CTECH - www.calcalistech.com}}&lt;/ref&gt; 2018 жылдың басында Тель-Авив университеті бастапқы кезеңдегі стартаптарды қаржыландыруға арналған, капиталы 20 миллион АҚШ долларын құрайтын TAU Ventures венчурлік қорын құратынын жариялады. Қордың қызмет ету мерзімі алдын ала жеті жылдық кезең ретінде белгіленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=TAU Ventures {{!}} univtelaviv.com|url=https://univtelaviv.com/tau-ventures/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624211547/https://univtelaviv.com/tau-ventures/|url-status=usurped|archive-date=June 24, 2021|access-date=2021-06-22|language=es}}&lt;/ref&gt; Бұл Израильдегі осындай үлгідегі алғашқы бастама болды. Оны құру кезінде [[Стэнфорд университеті]], [[Берклидегі Калифорния университеті]] және [[Массачусетс технологиялық институты]] (MIT) сияқты жоғары оқу орындарындағы ұқсас инвестициялық қорлар үлгі ретінде алынды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Нимрод Коэн компанияның басқарушы серіктесі қызметін атқарады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-01-01|title=Japan's NEC and Tel Aviv University set up incubator|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-japans-nec-and-tel-aviv-university-set-up-incubator-1001217724|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;

=== Инвестициялар ===
TAU Ventures Израильдегі дамуының бастапқы кезеңіндегі стартаптарға 500 мың АҚШ доллары көлемінде бастапқы инвестиция салады және кейіннен қосымша қаржыландыру мүмкіндігін қарастырады. Қор кәсіпорындарға арналған шешімдер, [[қаржылық технологиялар]], [[Индустрия 4.0]] және азық-түлік технологиялары сияқты әртүрлі салаларға инвестиция салады. Инвестиция алатын компаниялардың басым бөлігі бағдарламалық қамтамасыз етумен байланысты.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|title=Shin Bet widens hunt for innovative start-up solutions|url=https://www.jpost.com/israel-news/shin-bet-widens-hunt-for-innovative-start-up-solutions-573458|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=4 December 2018 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;

TAU Ventures экожүйесі Тель-Авив университетінің ресурстары мен байланыс желісін, өнеркәсіп саласындағы серіктестіктерді және израильдік стартап негізін қалаушылардың қауымдастығын біріктіреді. Компания Тель-Авив қаласындағы ортақ кеңсе кеңістігінде жұмыс істейді.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Мұнда компанияның инвестициялық портфеліндегі стартаптарға дамудың әртүрлі бағыттары бойынша тәлімгерлік және қолдау көрсететін мамандар қызмет етеді.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

2021 жылғы мамырдағы жағдай бойынша TAU Ventures 17 стартапқа инвестиция салған. Олардың арасында Xtend,&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|title=Tel Aviv University fund leads $2m. investment in Israeli start-ups|url=https://www.jpost.com/israel-news/tel-aviv-university-fund-leads-15m-investment-in-israeli-start-ups-568067|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=26 September 2018 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; SWIMM,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-01-17 |title=Pitango, TAU Ventures Invest In Israeli Codebase Tool Startup Swimm |url=https://nocamels.com/2021/01/pitango-tau-ventures-israeli-codebase-startup-swimm/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Gaviti,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|date=2021-04-04|title=&quot;מי שנכנס למשרדים שלנו מרגיש מהר מאוד שמדובר בקרן מסוג אחר&quot;|url=https://www.geektime.co.il/had-keren-tau-ventures/|access-date=2021-06-22|website=גיקטיים|language=he-IL}}&lt;/ref&gt; MyAir,&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news|date=2019-12-25|title=Former Teva VP sets up foodtech startup|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-former-teva-vp-sets-up-foodtech-startup-1001312384|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt; Medorion,&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Castor&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; және [[Hoopo]] сияқты белгілі компаниялар бар.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

=== Акселерациялық бағдарлама ===
TAU Ventures венчурлік инвестициялық қызметімен қатар, [[Шин-Бет|Израиль қауіпсіздік агенттігімен]] (ISA) серіктестікте стартап негізін қалаушыларға технологиялық платформа ұсынатын акселерациялық бағдарламаны жүзеге асырады.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-07-04|title=Israel's Shin Bet spy service partners with private start-ups|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-tech-israel-shinbet-idINKBN1JU1SU|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Israel's Shin Bet and its future as a cyberwarfare superpower|url=https://www.jpost.com/israel-news/nadav-argaman-passing-the-shin-bet-torch-644002|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=4 October 2020 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Бұл төрт айға созылатын арнайы бағдарлама стартаптарды Израиль қауіпсіздік агенттігімен байланыстырады және компанияның меншік үлесін беруді талап етпейтін 50 мың АҚШ доллары көлеміндегі грант ұсынады.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Бағдарлама азаматтық және коммерциялық технологияларды әзірлейтін компанияларға арналған. Қатысушылар техникалық сарапшылардың көмегін, бірегей деректер базаларын, технологияларды тексеру мүмкіндіктерін және басқа да ресурстарды пайдалана алады.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-09-05|title=ISA and TAU Ventures launch startup accelerator|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-isa-and-tau-ventures-launch-startup-accelerator-1001235281|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt; Бағдарламаның түлектері жалпы сомасы 100 миллион АҚШ долларынан астам инвестиция тартқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-06-10 |title=Israeli Startups Smash Funding Records, Reel In $10.5B In Just Six Months |url=https://nocamels.com/2021/06/israeli-startups-funding-records-10-5b/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Xtend,&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; Cyberpion, Talamoos,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-01-06|title=The Groundbreaking Israeli Tech Turning Heads At CES 2019 |url=https://nocamels.com/2019/01/israeli-tech-ces-2019/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[Cyabra]],&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; DigitalOwl,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-02-14|title=Investors plant Seed: 2 Israeli startups emerge with AI at their core|url=https://www.geektime.com/investors-plant-seed-2-israeli-startups-emerge-to/|access-date=2021-06-22|website=Geektime|language=en|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624201831/https://www.geektime.com/investors-plant-seed-2-israeli-startups-emerge-to/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Decodea және NeuraLegion&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; бар.

=== Мойындалуы ===
2018 жылы IVC зерттеу орталығы TAU Ventures компаниясын Израильдегі ең белсенді венчурлік инвестициялық қор ретінде атап өтті.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web|title=After a record year for Israeli startups, 16 investors tell us what's next|url=https://techcrunch.com/2021/01/16/israel-vc-survey/|access-date=2021-06-22|website=TechCrunch|date=16 January 2021 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://charteredgroup.com/wp-content/uploads/2019/04/31-jan-2019-most-active-fund.pdf|title=IVC Research Center citation}}&lt;/ref&gt; 2019 және 2021 жылдары Geektime басылымы TAU Ventures компаниясын Израильдегі үздік бес және үздік алты венчурлік инвестициялық қордың қатарына енгізді.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>iha0kjgabwk7tiagl6nd4epck9pa7hs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692867</id>
      <parentid>3692866</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:31:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* TAU Ventures */</comment>
      <origin>3692867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54586" sha1="lyqy78u01rzev9mx038g4oins7l3x13" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Тель-Авив университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב
 |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = {{lang-he|בעקבות הלא נודע}}&lt;br&gt;{{lang-kk|Белгісізді тануға ұмтылу}}
 |Құрылған жылы       = [[1956 жыл|1956]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[Зерттеу университеті|зерттеу университеті]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = Мордехай Коэн
 |Президенті          = [[Ариэль Порат]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/President-Office |title=Office of the President: Tel Aviv University|publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312035139/https://english.tau.ac.il/President-Office |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = [[Марк Штайф]]
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 15 285 (2019)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 2143 (2019)
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 1847
 |Орналасқан жері     = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық; 220 акр (шамамен 89 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = http://english.tau.ac.il/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 32 |lat_min = 06 |lat_sec = 45
 |lon_dir = E |lon_deg = 34 |lon_min = 48 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Тель-Авив университеті'''{{efn|{{lang-he|אוּנִיבֶרְסִיטַת תֵּל אָבִיב|Universitat Tel Aviv}}}} ('''TAU''') — Израильдің [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[зерттеу университеті]]. Онда 30 мыңнан астам студент білім алады және ол елдегі дәстүрлі аудиториялық оқыту жүйесі бойынша жұмыс істейтін ең ірі университет болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-02 |title=Tel Aviv University ranked first in Israel by QS World University Ranking |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-748557 |access-date=2024-03-24 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; Тель-Авивтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан университет&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
| title = Tel Aviv University (TAU)
| encyclopedia = Encyclopaedia Judaica
| publisher = Cengage
| url = https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/tel-aviv-university-tau
}}&lt;/ref&gt; қаланың негізгі білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы болып саналады. Оның құрамына 9 факультет, 17 оқу-клиникалық аурухана, 18 сахналық өнер орталығы, 27 мектеп, 106 кафедра, 340 ғылыми-зерттеу орталығы және 400 зертхана кіреді.

Тель-Авив университеті 1956 жылы үш білім беру мекемесінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқыда 69 гектар аумақты алып жатқан кампус кейіннен кеңейтіліп, қазіргі уақытта Тель-Авивтің солтүстік-батыс ауданында 89 гектар жерді қамтиды.&lt;ref&gt;Pullen, Lee and Lars Lindberg Christensen (2010). ''Postcards from the Edge of the Universe:&amp;nbsp;An Anthology of Frontline Astronomy from Around the World''. ESO. Page 96. {{ISBN|9783923524648}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bard, Mitchell Geoffrey and Moshe Schwartz (2005). ''1001 Facts Everyone Should Know About Israel''. Rowman &amp; Littlefield. Page 95. {{ISBN|9780742543584}}.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тель-Авив университетінің тарихы 1956 жылдан басталады. Сол жылы үш ғылыми-зерттеу институты — 1935 жылы құрылған Тель-Авив құқық және экономика мектебі, 1931 жылы құрылған Жаратылыстану ғылымдары институты және 1954 жылы құрылған Еврейтану академиялық институты&lt;ref&gt;{{cite news | last1=ANI | title=Tel Aviv University, Google Israel launch $1 million AI research programme | newspaper=Educational Times (The Economic Times) | date=22 December 2025 | url=https://education.economictimes.indiatimes.com/news/international/tel-aviv-university-and-google-israel-launch-1m-ai-research-initiative/126117962 | access-date=12 February 2026 }}&lt;/ref&gt; бірігіп, Тель-Авив университетін құрды. Бастапқыда университет Тель-Авив муниципалитетінің басқаруында болды. 1963 жылы оған дербестік беріліп, [[Джордж С. Уайз]] университеттің алғашқы президенті атанды. Ол бұл қызметті 1971 жылға дейін атқарды.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel+aviv+university%22+1963+%22ramat+aviv+campus%22 |title=Who's who in Israel and in the work ... |date=January 21, 2011 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=April 28, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428015655/https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel%20aviv%20university%22%201963%20%22ramat%20aviv%20campus%22 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |title=Presidents of Tel Aviv University |publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218232028/https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы аумағы 170 акр (шамамен 0,69 км²) болатын негізгі кампус құрылды. Кейінгі президенттері: Юваль Неэман (1971–1977), [[Хаим Бен-Шахар]] (1977–1983), [[Моше Мани]] (1983–1991), [[Йорам Динштейн]] (1991–1999), [[Итамар Рабинович]] (1999–2006), [[Цви Галиль]] (2006–2009), [[Йосеф Клафтер]] (2009–2019) және 2019 жылдан бері қызмет атқарып келе жатқан [[Ариэль Порат]].&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;/&gt;

Университет сонымен қатар [[Холон]] қаласындағы Технологиялық дизайн орталығының, [[Тель-Авив-Яффа|Тель-Авив]] қаласындағы Жаңа академиялық колледждің және Тель-Авивтегі [[Афека инженерлік колледжі]]нің академиялық қызметін қадағалайды. [[Уайз обсерваториясы]] [[Негев]] шөліндегі [[Мицпе-Рамон]] қаласында орналасқан.

2023 жылғы қазанда университет «Эрез» бағдарламасын іске қосты. Бағдарлама аясында [[Израиль қорғаныс күштері]]нің жауынгерлік бөлімшелерінде офицерлік қызмет атқаруға үміткер шамамен 200 адам офицерлік даярлықты бастамас бұрын гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласында бакалавр дәрежесін алады.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Brison |first1=Amos |title=How Tel Aviv University serves Israel’s security state |url=https://www.972mag.com/tel-aviv-university-security-state/ |work=+972 Magazine |date=30 July 2026}}&lt;/ref&gt;

Университет аумағының бір бөлігі бұрын Палестинаның [[Әш-Шейх-Муваннис]] ауылы орналасқан жерде жатыр. Бұл ауылдың тұрғындары 1948 жылғы наурызда еврей қарулы жасақтарының қоқан-лоққылары салдарынан оны тастап кеткен.&lt;ref name=Monterescu&gt;{{Cite book|title=''Mixed Towns, Trapped Communities: Historical Narratives, Spatial Dynamics, Gender Relations and Cultural Encounters in Palestinian-Israeli Towns''|author=Daniel Monterescu and Dan Rabinowitz|year=2007|page=298|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-4732-4}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық бөлімшелер ==
[[Сурет:Life Sciences Building in Tel Aviv University.jpg|thumb|right|250px|Жаратылыстану ғылымдары ғимараты]]
[[Сурет:TAU Economics School 01.JPG|thumb|right|250px|Экономика мектебі]]
[[Сурет:Naftali Building, June 2023.jpg|thumb|right|250px|Әлеуметтік ғылымдар ғимараты]]
[[Сурет:The Porter School of Environmental Studies Building.JPG|thumb|right|250px|Қоршаған ортаны зерттеу ғимараты]]
[[Сурет:Eng boul.jpg|thumb|right|250px|Ли инженерлік факультетінің бульвары]]
[[Сурет:Schreiber-Math-TAU-001.JPG|thumb|right|250px|Владимир Шрайбер атындағы математика институты]]
[[Сурет:Smolarsh.jpg|thumb|250px|Смоларз аудиториясы]]
[[Сурет:Cymbalista Synagogue and Jewish Heritage Center.jpg|thumb|250px|[[Цимбалиста синагогасы және еврей мұрасы орталығы]]]]

'''Факультеттер'''
* Кац атындағы өнер факультеті
* Флейшман атындағы инженерлік факультет
* [[Саклер отбасы|Саклер]] атындағы нақты ғылымдар факультеті
* Энтин атындағы гуманитарлық ғылымдар факультеті
* Бухман атындағы құқық факультеті
* Уайз атындағы биологиялық ғылымдар факультеті
* [[Грей атындағы медицина және денсаулық сақтау ғылымдары факультеті]] (бұрынғы Саклер атындағы медицина факультеті)
* Гордон атындағы әлеуметтік ғылымдар факультеті
* [[Борис Минц институты]]
* Коллер атындағы менеджмент мектебі

'''Дербес мектептер'''
* Берглас атындағы экономика мектебі
* Портер атындағы қоршаған ортаны зерттеу мектебі
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]
* [[Дэвид Азриэли]] атындағы сәулет мектебі
* Гольдшлегер атындағы стоматология мектебі
* Миллер атындағы педагогика мектебі
* Шапелл атындағы әлеуметтік жұмыс мектебі
* TAU International (бұрынғы шетелдік студенттер мектебі)
* Сагол атындағы нейроғылым мектебі

=== Институттар мен орталықтар ===
Тель-Авив университетінің құрамында 130-дан астам ғылыми-зерттеу институты мен орталығы бар.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://english.tau.ac.il/research_institutes |title=Research Centers and Institutes {{!}} Tel Aviv University |website=english.tau.ac.il |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120622121257/http://english.tau.ac.il/research_institutes |archive-date=2012-06-22}}&lt;/ref&gt;

== Лоуи халықаралық мектебі ==
Лоуи халықаралық мектебі (бұрынғы TAU International) Тель-Авив университетінің халықаралық зерттеушілермен, қонақтармен және серіктестермен байланысын қамтамасыз етумен қатар, жыл сайын әлемнің түкпір-түкпірінен келген мыңдаған студентке университетте білім алу мүмкіндігін ұсынады.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/about_tau_international|title=About The Lowy International School|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Мектептің қызметіне университеттің халықаралық мәселелер жөніндегі вице-президенті [[Милетт Шамир]] жетекшілік етеді.

Мектептің толық атауы — Ширли Лоуиді еске алуға арналған Лоуи халықаралық мектебі. Оның атауы 2022 жылы аустралиялық-израильдік кәсіпкер сэр [[Франк Лоуи]]дің 18 миллион АҚШ долларын қайырымдылыққа беруінен кейін өзгертілді.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Israel |first=David |date=2022-12-13 |title=Australian Real Estate Mogul Sir Frank Lowy Gives $18 m. to TAU International Programs |url=https://www.jewishpress.com/news/israel/australian-real-estate-mogul-sir-frank-lowy-gives-18-m-to-tau-international-programs/2022/12/13/ |access-date=2024-12-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Сэр Франктің жұбайы Ширли Лоуи 2020 жылғы 9 желтоқсанда қайтыс болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-12-13 |title=Shirley Lowy, the woman behind Westfield, dies in Israel |url=https://www.afr.com/property/commercial/shirley-lowy-the-woman-behind-westfield-dies-in-israel-20201213-p56n3d |access-date=2024-12-05 |website=Australian Financial Review |language=en}}&lt;/ref&gt;

Мектептегі білім беру бағдарламалары негізінен ағылшын тілінде жүргізіледі. Сонымен қатар Лоуи халықаралық мектебі иврит тілін тереңдетіп меңгеруге арналған тілдік ортаға толық ену бағдарламаларын да ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sir Frank Lowy Donates $18 Million to Tel Aviv University |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-724773 |access-date=2022-12-23 |newspaper=The Jerusalem Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу бағдарламалары бакалавриатты, магистратураны, шетелде білім алуды, ғылыми зерттеулерді, оқуға түсер алдындағы бір жылдық даярлықты және қысқамерзімді курстарды қамтиды.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;/&gt; Сондай-ақ мектеп әртүрлі шәкіртақылар ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/scholarship_programs|title=The Lowy International School Scholarships|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Бакалавриат, магистратура, студенттер алмасу және шетелде білім алу бағдарламаларына қатысушылар университеттің жанында орналасқан Эйнштейн немесе Брошим студенттік жатақханаларында тұра алады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Housing at TAU |url=https://international.tau.ac.il/housing |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100906223226/http://international.tau.ac.il/prospective-students/undergraduate-programs.html |archive-date=September 6, 2010 |access-date=November 24, 2010 |work=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

'''Бакалавриат бағдарламалары:'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=279&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;
* Еркін өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* Менеджмент және еркін өнер бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка бакалавриаты (B.Mus.)
* Әлеуметтік, саяси және экономикалық ғылымдар бойынша бакалавриат бағдарламасы
* Еркін өнер бойынша қос дипломды бакалавриат бағдарламасы: Тель-Авив университеті және [[Колумбия университеті]]
* [[Йешива университеті]]мен бірлескен бакалавриат бағдарламасы

'''Магистратура бағдарламалары:'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=260&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

* Ежелгі Израильді зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биомедициналық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* [[Қақтығыстарды шешу және медиация жөніндегі халықаралық бағдарлама|Қақтығыстарды шешу және медиация]] бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Киберсаясат және мемлекеттік басқару бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Цифрлық денсаулық сақтау бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Апаттарды басқару бойынша магистр дәрежесі (M.D.M.)
* Деректі кино бойынша бейнелеу өнері магистрі (M.F.A.)
* Экологиялық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қоршаған ортаны зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биологиялық ғылымдар бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Медицина ғылымдары бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Нейроғылым бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Азық-түлік қауіпсіздігіне басымдық берілген өсімдіктану бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қауіпсіздік және дипломатия бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Климаттың өзгеруінің әлеуметтік және саяси аспектілері бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Орнықты даму бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Ағылшын тілін өзге тілде сөйлейтіндерге оқыту бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A., TESOL)
* Софер атындағы жаһандық іскерлік әкімшілендіру магистратурасы (MBA)
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка магистрі (M.Mus.)
* Парасол қорының халықаралық құқық магистрі бағдарламасы (LL.M.)
* [[Джонс Хопкинс университеті]]нің Халықаралық зерттеулер мектебі (SAIS) мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* [[Лилль саяси зерттеулер институты]] мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* Тель-Авив университеті мен [[Тхапар инженерия және технология институты]]ның биотехнология немесе электротехника саласындағы «3+2» біріктірілген білім беру бағдарламасы

'''Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар:'''&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ias.tau.ac.il/Lowy_Distinguished_Guest_Professor|title=About Lowy Distinguished Guest Professors|website=ias.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

2023 жылы құрылған Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар бағдарламасы Тель-Авив университетіне көрнекті ғалымдарды шақыруға бағытталған.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

* [[Райнхард Генцель]] — физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты
* [[Эйтан Тадмор]] — математик
* [[Милетт Гайфман]] — антикалық дәуір зерттеушісі
* [[Михаэль Вайднер]] — информатика маманы
* [[Рудольф Подгорник]] — физик
* [[Сьюзан Б. Дэвидсон]] — информатика маманы
* [[Альберто Меллони]] — тарихшы
* [[Ольга Соркине-Хорнунг]] — информатика маманы

== Рейтингтер==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;&quot;
|+ '''Тель-Авив университетінің әлемдік рейтингтердегі орны'''
! Рейтинг
! Жыл
! Орын
|-
| [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|ARWU]]
| 2024
| 201–300&lt;ref&gt;{{Cite web | title=ShanghaiRanking-Univiersities | url=https://www.shanghairanking.com/institution/tel-aviv-university | access-date=2025-07-30 | website=www.shanghairanking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[CWTS Leiden Ranking|CWTS Leiden]]
| 2024
| 84&lt;ref&gt;{{Cite web | title=CWTS Leiden Ranking - Ranking 2024 | url=https://www.leidenranking.com/ranking/2024/list | access-date=2025-07-30 | website=www.leidenranking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[QS әлемдік университеттер рейтингі|QS]]
| 2026
| 223&lt;ref name=&quot;:QSW2026&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.topuniversities.com/world-university-rankings|title=QS World University Rankings 2026: Top global universities|date=July 30, 2025|website=Top Universities}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE]]
| 2025
| 201–250&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/tel-aviv-university|title=Tel Aviv University|date=February 9, 2024|website=Times Higher Education (THE)}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[U.S. News &amp; World Report|U.S. News]]
| 2025
| 199&lt;ref&gt;{{Cite web | title=Tel Aviv University in Israel {{!}} US News Best Global Universities | url=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141029135238/http://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | access-date=2025-07-30 | archive-date=2014-10-29}}&lt;/ref&gt;
|}

[[Сурет:31.03.09 Tel Aviv 024 TAU 7.JPG|thumb|250px|Тель-Авив университетіндегі Уэбб тілдер мектебі]]
2024 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 214-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.topuniversities.com/universities/tel-aviv-university |title=QS World University Rankings |publisher=Topuniversities |access-date=September 28, 2023 }}&lt;/ref&gt; Осылайша университет Израильдегі ең жоғары орынға ие оқу орны атанды. 2016 жылғы пәндік рейтингтерде университет өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша 202-орынды, инженерия және технология бойынша 295-орынды, биологиялық ғылымдар мен медицина бойынша 193-орынды, жаратылыстану ғылымдары бойынша 208-орынды, ал әлеуметтік ғылымдар мен менеджмент бойынша 240-орынды иеленді.

2016 жылғы [[Әлемдік университеттер рейтингі орталығы]]ның (CWUR) рейтингісінде Тель-Авив университеті әлем бойынша 81-орынды, Израиль бойынша үшінші орынды иеленді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cwur.org/top100.html |title=CWUR 2016 |publisher=Center for World University Rankings |year=2016 |access-date=26 October 2016 |archive-date=11 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120711104222/http://www.cwur.org/top100.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ал 2012 жылы орталық университетті 56-орынға орналастырған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cwur.org/2012.php |title=CWUR 2012 {{!}} Top 100 Universities |website=cwur.org |language=en |access-date=2017-02-23 |archive-date=2017-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224131520/http://cwur.org/2012.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 189-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |title=World University Rankings 2020 &amp;#124; Times Higher Education (THE) |date=20 August 2019 |publisher=Times Higher Education |access-date=2020-02-18 |archive-date=2019-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918163456/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бұл рейтинг университеттердің ғылыми-зерттеу және оқытушылық қызметі саласындағы беделі туралы мәліметтерді біріктіретін жалпы бағалау көрсеткішіне негізделеді.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |title=Search &amp;#124; Times Higher Education (THE) |magazine=Times Higher Education |access-date=2016-02-04 |archive-date=2012-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120424215637/http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2016 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін бір оқытушыға шаққандағы ғылыми дәйексөздер саны бойынша әлемде 22-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |title=Two Israeli universities rated among world's top 100 for research |newspaper=[[The Jerusalem Post]] |access-date=2016-10-28 |archive-date=2017-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170225173618/http://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |url-status=live  |issn=0792-822X }}&lt;/ref&gt; Бұл көрсеткіш университеттің ғылыми зерттеулерінің ықпалын бағалайды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |title=QS World University Rankings – Methodology |date=2016-08-22 |newspaper=Top Universities |access-date=2016-10-28 |archive-date=2016-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027093229/http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Осы көрсеткіш бойынша Тель-Авив университеті Израильдегі жетекші университет атанды.

2015 жылы ''[[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі]]'' Тель-Авив университетін пәндер бойынша мынадай орындарға орналастырды: информатика бойынша 20-орын, математика бойынша 51–75-орындар, физика бойынша 76–100-орындар және экономика мен бизнес бойынша 76–100-орындар. 2016 жылы университет инженерия бойынша 51–75-орындар аралығына енді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |title=Tel Aviv University {{!}} Academic Ranking of World Universities – 2016 {{!}} Shanghai Ranking – 2016 |website=www.shanghairanking.com |access-date=2016-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502003200/http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |archive-date=2 May 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

CSRankings рейтингісіне сәйкес, 2007–2018 жылдар аралығында Тель-Авив университеті информатика саласы бойынша әлемде 35-орынды иеленді. Бұл көрсеткіш [[Гарвард университеті]]мен бірдей болып, Израильдегі екінші жоғары нәтиже саналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |title=CSRankings: Computer Science Rankings |website=csrankings.org |access-date=2018-03-12 |archive-date=2022-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105063338/http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы жағдай бойынша Тель-Авив университеті ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE әлемдік университеттер рейтингісінде]]'' 191-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-08-25 |title=World University Rankings |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |access-date=2021-04-04 |website=Times Higher Education (THE) |language=en |archive-date=2020-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200902154147/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]нде'' 230-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=QS World University Rankings 2021 |url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |access-date=2021-04-04 |website=Top Universities |language=en |archive-date=2020-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609201234/https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ал [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|Шанхай рейтингісінде]] 151–200-орындар аралығын иеленді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ARWU World University Rankings 2020 |url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |access-date=2021-04-04 |website=www.shanghairanking.com |archive-date=2019-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190815195442/http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2022 жылы PitchBook Data Тель-Авив университетін [[венчурлік капитал]] есебінен қаржыландырылатын компанияларды құрған түлектерінің саны бойынша әлемде 7-орынға орналастырды. Бұл АҚШ-тан тыс орналасқан университеттер арасындағы ең жоғары көрсеткіш болды.

== Басқа университеттермен байланысы ==
Қазіргі уақытта Тель-Авив университеті 46 елдегі 280-нен астам академиялық мекемемен серіктестік орнатқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/partnerships-at-TAU|title=Partnerships at TAU|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; Университеттің академиялық серіктестіктеріне Лоуи халықаралық мектебі қолдау көрсетеді. Халықаралық ынтымақтастықтың негізгі түрлеріне бірлескен ғылыми-зерттеу орталықтарын құру, ғылыми зерттеулер жүргізу, зерттеулерді бастапқы қаржыландыруға арналған бірлескен жобалық ұсыныстар конкурстарын ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/research-partners|title=Research Partners|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; бірлескен немесе қос дипломды білім беру бағдарламалары, бірлесіп оқытылатын курстар, жазғы және қысқы мектептер ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/joint-teaching-and-degrees|title=Joint Teaching &amp; Degrees|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; докторлық дәрежеден кейінгі бірлескен зерттеу бағдарламалары, академиялық алмасу, шетелде білім алу және шақырылған оқытушылар бағдарламалары кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/mobility-programs|title=Mobility Programs|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt;

Тель-Авив университетінің құқық факультеті шетелдегі 36 университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About TAU Exchange Program |url=http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |website=Tel Aviv University |access-date=2015-08-20 |archive-date=2015-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150917072609/http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Вирджиния университеті, Корнелл университеті, Бостон университеті, Лос-Анджелестегі Калифорния университеті (UCLA), Буцериус (Германия), EBS (Германия), Макгилл университеті (Канада), Осгуд-Холл (Канада), Оттава университеті (Канада),&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web |title=IE – List of Partner Institutions |url=http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |publisher=IE Business School |access-date=5 April 2014 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303203748/http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Куинс университеті (Куинс), Торонто университеті (Канада), Берген университеті (Норвегия), STL (Қытай), KoGuan (Қытай), Цинхуа университеті (Қытай), Джиндал жаһандық университеті (Үндістан), Гонконг университеті, Сингапур менеджмент университеті, Стокгольм университеті (Швеция), Монаш университеті (Аустралия), Сидней университеті (Аустралия), Саяси зерттеулер институты (Франция), Сеул университеті (Оңтүстік Корея), Люцерн университеті (Швейцария), Буэнос-Айрес университеті (Аргентина), Боккони университеті (Италия)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |title=The Buchmann Faculty of Law, Tel Aviv University |publisher=Law.tau.ac.il |date=April 17, 2008 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=February 15, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215032537/http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; және Мадрид университеті (Испания) бар.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;

Коллер атындағы менеджмент мектебі шетелдегі 100-ден астам университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан. Коллер алмасу бағдарламасына MBA, MSc және MA бағдарламаларының студенттері, сондай-ақ тиісті біліктілігі бар мамандар қатыса алады. Мектеп алмасу бағдарламасымен келген студенттерге стратегия, кәсіпкерлік, қаржы және бухгалтерлік есеп, маркетинг, ұйымдық мінез-құлық, шешім қабылдау және операцияларды зерттеу, технологиялар мен ақпараттық жүйелер бойынша әртүрлі курстар ұсынады. Бағдарлама аясында Тель-Авив университетінің басқа мектептерінде Израиль мәдениеті, тарихы, экономикасы және өзге де пәндер бойынша білім алуға болады.

2013 жылы Тель-Авив университеті мен [[Руппин академиялық орталығы]] [[Жерорта теңізі]] жағалауында бірлескен зерттеу орталығын құрды. Орталықта студенттер жағалау ортасына және оның табиғи ресурстарына әсер ететін мәселелерді тереңдетіп зерттейді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |title=TAU and Ruppin college form studies center; Tel Aviv University, Ruppin Academic College form a multi-disciplinary studies center focusing on coastal environment. |work=The Jerusalem Post |author=Sharon Udasin |date=January 30, 2013 |access-date=July 2, 2015 |archive-date=July 2, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702161129/http://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Халықаралық ынтымақтастық ===
Германияда Тель-Авив университеті Майндағы Франкфурт қаласындағы [[Иоганн Вольфганг Гёте атындағы Франкфурт университеті|Гёте университетімен]] ынтымақтасады. Екі қаланы ұзақмерзімді серіктестік келісімі байланыстырады.&lt;ref&gt;[//www2.uni-frankfurt.de/38446421/strategisch1.html ''International cooperation – Germany'']. Web page of Goethe-University Frankfurt/Main. Date accessed: 22. November 2012.&lt;/ref&gt;

== Басылымдар ==
* [[Тель-Авив (журнал)|«Тель-Авив»]] — [[Левант]] археологиясы мен [[Ежелгі Таяу Шығыс|Таяу Шығыс өркениеттерінің]] тарихы және мәдениеті туралы халықаралық рецензияланатын ғылыми журнал. Басылым негізінен библиялық және прототарихи кезеңдерге басымдық береді, сонымен қатар антикалық және тарихқа дейінгі кезеңдерді де қамтиды.&lt;ref&gt;[https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 &quot;Tel Aviv Journal&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220109124341/https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 |date=2022-01-09 }}, Tel Aviv University homepage. Accessed Jan 2022.&lt;/ref&gt;

== TAU Ventures ==
{{Компания
 |атауы              = TAU Ventures
 |логотипі           =
 |суреті             =
 |сурет атауы        =
 |түрі               = [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік]] (LLC)
 |биржадағы листингі =
 |қызметі            = Венчурлік инвестициялар
 |құрылды            = 2018
 |құрушы             = Тель-Авив университеті және Нимрод Коэн
 |орналасуы          = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |басты адамдары     = Нимрод Коэн
 |саласы             = [[Венчурлік капитал]]
 |өнімі              =
 |меншікті капиталы  =
 |айналым            =
 |операциялық кіріс  =
 |таза табысы        =
 |активтер           =
 |капитализация      =
 |қызметкерлер саны  =
 |басшы компания     =
 |бағынышты компания =
 |аудитор            =
 |сайты              = {{URL|https://www.tauventures.co.il}}
 |Ортаққор           =
}}
'''TAU Ventures''' — [[венчурлік капитал]] саласында жұмыс істейтін инвестициялық компания. Ол 2018 жылы Тель-Авив университеті мен Нимрод Коэннің бастамасымен Израильдегі дамуының бастапқы кезеңіндегі [[Стартап компания|стартаптарға]] инвестиция салу мақсатында құрылды. Компанияның штаб-пәтері [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|last=Solomon|first=Shoshanna|title=Tel Aviv University launches VC fund to invest in early-stage startups|url=https://www.timesofisrael.com/tel-aviv-university-launches-venture-arm-to-invest-in-early-stage-startups/|access-date=2021-06-22|website=[[The Times of Israel]]|language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-04-15|title=Tel Aviv University sets up $20m VC fund|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-tel-aviv-university-sets-up-20m-vc-fund-1001231762|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=Friedman|first=Ron|date=2021-01-23|title=Amid a decline in early-stage funding, TAU Ventures invites tech startups to its campus community|url=https://www.calcalistech.com/ctech/articles/0,7340,L-3889232,00.html|access-date=2021-06-22|website=CTECH - www.calcalistech.com}}&lt;/ref&gt; 2018 жылдың басында Тель-Авив университеті бастапқы кезеңдегі стартаптарды қаржыландыруға арналған, капиталы 20 миллион АҚШ долларын құрайтын TAU Ventures венчурлік қорын құратынын жариялады. Қордың қызмет ету мерзімі алдын ала жеті жылдық кезең ретінде белгіленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=TAU Ventures {{!}} univtelaviv.com|url=https://univtelaviv.com/tau-ventures/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624211547/https://univtelaviv.com/tau-ventures/|url-status=usurped|archive-date=June 24, 2021|access-date=2021-06-22|language=es}}&lt;/ref&gt; Бұл Израильдегі осындай үлгідегі алғашқы бастама болды. Оны құру кезінде [[Стэнфорд университеті]], [[Берклидегі Калифорния университеті]] және [[Массачусетс технологиялық институты]] (MIT) сияқты жоғары оқу орындарындағы ұқсас инвестициялық қорлар үлгі ретінде алынды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Нимрод Коэн компанияның басқарушы серіктесі қызметін атқарады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-01-01|title=Japan's NEC and Tel Aviv University set up incubator|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-japans-nec-and-tel-aviv-university-set-up-incubator-1001217724|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;

=== Инвестициялар ===
TAU Ventures Израильдегі дамуының бастапқы кезеңіндегі стартаптарға 500 мың АҚШ доллары көлемінде бастапқы инвестиция салады және кейіннен қосымша қаржыландыру мүмкіндігін қарастырады. Қор кәсіпорындарға арналған шешімдер, [[қаржылық технологиялар]], [[Индустрия 4.0]] және азық-түлік технологиялары сияқты әртүрлі салаларға инвестиция салады. Инвестиция алатын компаниялардың басым бөлігі бағдарламалық қамтамасыз етумен байланысты.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|title=Shin Bet widens hunt for innovative start-up solutions|url=https://www.jpost.com/israel-news/shin-bet-widens-hunt-for-innovative-start-up-solutions-573458|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=4 December 2018 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;

TAU Ventures экожүйесі Тель-Авив университетінің ресурстары мен байланыс желісін, өнеркәсіп саласындағы серіктестіктерді және израильдік стартап негізін қалаушылардың қауымдастығын біріктіреді. Компания Тель-Авив қаласындағы ортақ кеңсе кеңістігінде жұмыс істейді.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Мұнда компанияның инвестициялық портфеліндегі стартаптарға дамудың әртүрлі бағыттары бойынша тәлімгерлік және қолдау көрсететін мамандар қызмет етеді.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

2021 жылғы мамырдағы жағдай бойынша TAU Ventures 17 стартапқа инвестиция салған. Олардың арасында Xtend,&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|title=Tel Aviv University fund leads $2m. investment in Israeli start-ups|url=https://www.jpost.com/israel-news/tel-aviv-university-fund-leads-15m-investment-in-israeli-start-ups-568067|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=26 September 2018 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; SWIMM,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-01-17 |title=Pitango, TAU Ventures Invest In Israeli Codebase Tool Startup Swimm |url=https://nocamels.com/2021/01/pitango-tau-ventures-israeli-codebase-startup-swimm/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Gaviti,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|date=2021-04-04|title=&quot;מי שנכנס למשרדים שלנו מרגיש מהר מאוד שמדובר בקרן מסוג אחר&quot;|url=https://www.geektime.co.il/had-keren-tau-ventures/|access-date=2021-06-22|website=גיקטיים|language=he-IL}}&lt;/ref&gt; MyAir,&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news|date=2019-12-25|title=Former Teva VP sets up foodtech startup|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-former-teva-vp-sets-up-foodtech-startup-1001312384|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt; Medorion,&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Castor&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; және [[Hoopo]] сияқты белгілі компаниялар бар.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

=== Акселерациялық бағдарлама ===
TAU Ventures венчурлік инвестициялық қызметімен қатар, [[Шин-Бет|Израиль қауіпсіздік агенттігімен]] (ISA) серіктестікте стартап негізін қалаушыларға технологиялық платформа ұсынатын акселерациялық бағдарламаны жүзеге асырады.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-07-04|title=Israel's Shin Bet spy service partners with private start-ups|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-tech-israel-shinbet-idINKBN1JU1SU|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Israel's Shin Bet and its future as a cyberwarfare superpower|url=https://www.jpost.com/israel-news/nadav-argaman-passing-the-shin-bet-torch-644002|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=4 October 2020 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Бұл төрт айға созылатын арнайы бағдарлама стартаптарды Израиль қауіпсіздік агенттігімен байланыстырады және компанияның меншік үлесін беруді талап етпейтін 50 мың АҚШ доллары көлеміндегі грант ұсынады.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Бағдарлама азаматтық және коммерциялық технологияларды әзірлейтін компанияларға арналған. Қатысушылар техникалық сарапшылардың көмегін, бірегей деректер базаларын, технологияларды тексеру мүмкіндіктерін және басқа да ресурстарды пайдалана алады.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-09-05|title=ISA and TAU Ventures launch startup accelerator|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-isa-and-tau-ventures-launch-startup-accelerator-1001235281|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt; Бағдарламаның түлектері жалпы сомасы 100 миллион АҚШ долларынан астам инвестиция тартқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-06-10 |title=Israeli Startups Smash Funding Records, Reel In $10.5B In Just Six Months |url=https://nocamels.com/2021/06/israeli-startups-funding-records-10-5b/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Xtend,&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; Cyberpion, Talamoos,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-01-06|title=The Groundbreaking Israeli Tech Turning Heads At CES 2019 |url=https://nocamels.com/2019/01/israeli-tech-ces-2019/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[Cyabra]],&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; DigitalOwl,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-02-14|title=Investors plant Seed: 2 Israeli startups emerge with AI at their core|url=https://www.geektime.com/investors-plant-seed-2-israeli-startups-emerge-to/|access-date=2021-06-22|website=Geektime|language=en|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624201831/https://www.geektime.com/investors-plant-seed-2-israeli-startups-emerge-to/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Decodea және NeuraLegion&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; бар.

=== Мойындалуы ===
2018 жылы IVC зерттеу орталығы TAU Ventures компаниясын Израильдегі ең белсенді венчурлік инвестициялық қор ретінде атап өтті.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web|title=After a record year for Israeli startups, 16 investors tell us what's next|url=https://techcrunch.com/2021/01/16/israel-vc-survey/|access-date=2021-06-22|website=TechCrunch|date=16 January 2021 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://charteredgroup.com/wp-content/uploads/2019/04/31-jan-2019-most-active-fund.pdf|title=IVC Research Center citation}}&lt;/ref&gt; 2019 және 2021 жылдары Geektime басылымы TAU Ventures компаниясын Израильдегі үздік бес және үздік алты венчурлік инвестициялық қордың қатарына енгізді.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>lyqy78u01rzev9mx038g4oins7l3x13</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692868</id>
      <parentid>3692867</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:31:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* TAU Ventures */</comment>
      <origin>3692868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54624" sha1="jrsiz3uw8dm81exioxbwtpltpcuo2ct" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Тель-Авив университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב
 |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = {{lang-he|בעקבות הלא נודע}}&lt;br&gt;{{lang-kk|Белгісізді тануға ұмтылу}}
 |Құрылған жылы       = [[1956 жыл|1956]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[Зерттеу университеті|зерттеу университеті]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = Мордехай Коэн
 |Президенті          = [[Ариэль Порат]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/President-Office |title=Office of the President: Tel Aviv University|publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312035139/https://english.tau.ac.il/President-Office |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = [[Марк Штайф]]
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 15 285 (2019)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 2143 (2019)
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 1847
 |Орналасқан жері     = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық; 220 акр (шамамен 89 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = http://english.tau.ac.il/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 32 |lat_min = 06 |lat_sec = 45
 |lon_dir = E |lon_deg = 34 |lon_min = 48 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Тель-Авив университеті'''{{efn|{{lang-he|אוּנִיבֶרְסִיטַת תֵּל אָבִיב|Universitat Tel Aviv}}}} ('''TAU''') — Израильдің [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[зерттеу университеті]]. Онда 30 мыңнан астам студент білім алады және ол елдегі дәстүрлі аудиториялық оқыту жүйесі бойынша жұмыс істейтін ең ірі университет болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-02 |title=Tel Aviv University ranked first in Israel by QS World University Ranking |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-748557 |access-date=2024-03-24 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; Тель-Авивтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан университет&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
| title = Tel Aviv University (TAU)
| encyclopedia = Encyclopaedia Judaica
| publisher = Cengage
| url = https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/tel-aviv-university-tau
}}&lt;/ref&gt; қаланың негізгі білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы болып саналады. Оның құрамына 9 факультет, 17 оқу-клиникалық аурухана, 18 сахналық өнер орталығы, 27 мектеп, 106 кафедра, 340 ғылыми-зерттеу орталығы және 400 зертхана кіреді.

Тель-Авив университеті 1956 жылы үш білім беру мекемесінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқыда 69 гектар аумақты алып жатқан кампус кейіннен кеңейтіліп, қазіргі уақытта Тель-Авивтің солтүстік-батыс ауданында 89 гектар жерді қамтиды.&lt;ref&gt;Pullen, Lee and Lars Lindberg Christensen (2010). ''Postcards from the Edge of the Universe:&amp;nbsp;An Anthology of Frontline Astronomy from Around the World''. ESO. Page 96. {{ISBN|9783923524648}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bard, Mitchell Geoffrey and Moshe Schwartz (2005). ''1001 Facts Everyone Should Know About Israel''. Rowman &amp; Littlefield. Page 95. {{ISBN|9780742543584}}.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тель-Авив университетінің тарихы 1956 жылдан басталады. Сол жылы үш ғылыми-зерттеу институты — 1935 жылы құрылған Тель-Авив құқық және экономика мектебі, 1931 жылы құрылған Жаратылыстану ғылымдары институты және 1954 жылы құрылған Еврейтану академиялық институты&lt;ref&gt;{{cite news | last1=ANI | title=Tel Aviv University, Google Israel launch $1 million AI research programme | newspaper=Educational Times (The Economic Times) | date=22 December 2025 | url=https://education.economictimes.indiatimes.com/news/international/tel-aviv-university-and-google-israel-launch-1m-ai-research-initiative/126117962 | access-date=12 February 2026 }}&lt;/ref&gt; бірігіп, Тель-Авив университетін құрды. Бастапқыда университет Тель-Авив муниципалитетінің басқаруында болды. 1963 жылы оған дербестік беріліп, [[Джордж С. Уайз]] университеттің алғашқы президенті атанды. Ол бұл қызметті 1971 жылға дейін атқарды.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel+aviv+university%22+1963+%22ramat+aviv+campus%22 |title=Who's who in Israel and in the work ... |date=January 21, 2011 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=April 28, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428015655/https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel%20aviv%20university%22%201963%20%22ramat%20aviv%20campus%22 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |title=Presidents of Tel Aviv University |publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218232028/https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы аумағы 170 акр (шамамен 0,69 км²) болатын негізгі кампус құрылды. Кейінгі президенттері: Юваль Неэман (1971–1977), [[Хаим Бен-Шахар]] (1977–1983), [[Моше Мани]] (1983–1991), [[Йорам Динштейн]] (1991–1999), [[Итамар Рабинович]] (1999–2006), [[Цви Галиль]] (2006–2009), [[Йосеф Клафтер]] (2009–2019) және 2019 жылдан бері қызмет атқарып келе жатқан [[Ариэль Порат]].&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;/&gt;

Университет сонымен қатар [[Холон]] қаласындағы Технологиялық дизайн орталығының, [[Тель-Авив-Яффа|Тель-Авив]] қаласындағы Жаңа академиялық колледждің және Тель-Авивтегі [[Афека инженерлік колледжі]]нің академиялық қызметін қадағалайды. [[Уайз обсерваториясы]] [[Негев]] шөліндегі [[Мицпе-Рамон]] қаласында орналасқан.

2023 жылғы қазанда университет «Эрез» бағдарламасын іске қосты. Бағдарлама аясында [[Израиль қорғаныс күштері]]нің жауынгерлік бөлімшелерінде офицерлік қызмет атқаруға үміткер шамамен 200 адам офицерлік даярлықты бастамас бұрын гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласында бакалавр дәрежесін алады.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Brison |first1=Amos |title=How Tel Aviv University serves Israel’s security state |url=https://www.972mag.com/tel-aviv-university-security-state/ |work=+972 Magazine |date=30 July 2026}}&lt;/ref&gt;

Университет аумағының бір бөлігі бұрын Палестинаның [[Әш-Шейх-Муваннис]] ауылы орналасқан жерде жатыр. Бұл ауылдың тұрғындары 1948 жылғы наурызда еврей қарулы жасақтарының қоқан-лоққылары салдарынан оны тастап кеткен.&lt;ref name=Monterescu&gt;{{Cite book|title=''Mixed Towns, Trapped Communities: Historical Narratives, Spatial Dynamics, Gender Relations and Cultural Encounters in Palestinian-Israeli Towns''|author=Daniel Monterescu and Dan Rabinowitz|year=2007|page=298|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-4732-4}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық бөлімшелер ==
[[Сурет:Life Sciences Building in Tel Aviv University.jpg|thumb|right|250px|Жаратылыстану ғылымдары ғимараты]]
[[Сурет:TAU Economics School 01.JPG|thumb|right|250px|Экономика мектебі]]
[[Сурет:Naftali Building, June 2023.jpg|thumb|right|250px|Әлеуметтік ғылымдар ғимараты]]
[[Сурет:The Porter School of Environmental Studies Building.JPG|thumb|right|250px|Қоршаған ортаны зерттеу ғимараты]]
[[Сурет:Eng boul.jpg|thumb|right|250px|Ли инженерлік факультетінің бульвары]]
[[Сурет:Schreiber-Math-TAU-001.JPG|thumb|right|250px|Владимир Шрайбер атындағы математика институты]]
[[Сурет:Smolarsh.jpg|thumb|250px|Смоларз аудиториясы]]
[[Сурет:Cymbalista Synagogue and Jewish Heritage Center.jpg|thumb|250px|[[Цимбалиста синагогасы және еврей мұрасы орталығы]]]]

'''Факультеттер'''
* Кац атындағы өнер факультеті
* Флейшман атындағы инженерлік факультет
* [[Саклер отбасы|Саклер]] атындағы нақты ғылымдар факультеті
* Энтин атындағы гуманитарлық ғылымдар факультеті
* Бухман атындағы құқық факультеті
* Уайз атындағы биологиялық ғылымдар факультеті
* [[Грей атындағы медицина және денсаулық сақтау ғылымдары факультеті]] (бұрынғы Саклер атындағы медицина факультеті)
* Гордон атындағы әлеуметтік ғылымдар факультеті
* [[Борис Минц институты]]
* Коллер атындағы менеджмент мектебі

'''Дербес мектептер'''
* Берглас атындағы экономика мектебі
* Портер атындағы қоршаған ортаны зерттеу мектебі
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]
* [[Дэвид Азриэли]] атындағы сәулет мектебі
* Гольдшлегер атындағы стоматология мектебі
* Миллер атындағы педагогика мектебі
* Шапелл атындағы әлеуметтік жұмыс мектебі
* TAU International (бұрынғы шетелдік студенттер мектебі)
* Сагол атындағы нейроғылым мектебі

=== Институттар мен орталықтар ===
Тель-Авив университетінің құрамында 130-дан астам ғылыми-зерттеу институты мен орталығы бар.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://english.tau.ac.il/research_institutes |title=Research Centers and Institutes {{!}} Tel Aviv University |website=english.tau.ac.il |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120622121257/http://english.tau.ac.il/research_institutes |archive-date=2012-06-22}}&lt;/ref&gt;

== Лоуи халықаралық мектебі ==
Лоуи халықаралық мектебі (бұрынғы TAU International) Тель-Авив университетінің халықаралық зерттеушілермен, қонақтармен және серіктестермен байланысын қамтамасыз етумен қатар, жыл сайын әлемнің түкпір-түкпірінен келген мыңдаған студентке университетте білім алу мүмкіндігін ұсынады.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/about_tau_international|title=About The Lowy International School|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Мектептің қызметіне университеттің халықаралық мәселелер жөніндегі вице-президенті [[Милетт Шамир]] жетекшілік етеді.

Мектептің толық атауы — Ширли Лоуиді еске алуға арналған Лоуи халықаралық мектебі. Оның атауы 2022 жылы аустралиялық-израильдік кәсіпкер сэр [[Франк Лоуи]]дің 18 миллион АҚШ долларын қайырымдылыққа беруінен кейін өзгертілді.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Israel |first=David |date=2022-12-13 |title=Australian Real Estate Mogul Sir Frank Lowy Gives $18 m. to TAU International Programs |url=https://www.jewishpress.com/news/israel/australian-real-estate-mogul-sir-frank-lowy-gives-18-m-to-tau-international-programs/2022/12/13/ |access-date=2024-12-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Сэр Франктің жұбайы Ширли Лоуи 2020 жылғы 9 желтоқсанда қайтыс болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-12-13 |title=Shirley Lowy, the woman behind Westfield, dies in Israel |url=https://www.afr.com/property/commercial/shirley-lowy-the-woman-behind-westfield-dies-in-israel-20201213-p56n3d |access-date=2024-12-05 |website=Australian Financial Review |language=en}}&lt;/ref&gt;

Мектептегі білім беру бағдарламалары негізінен ағылшын тілінде жүргізіледі. Сонымен қатар Лоуи халықаралық мектебі иврит тілін тереңдетіп меңгеруге арналған тілдік ортаға толық ену бағдарламаларын да ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sir Frank Lowy Donates $18 Million to Tel Aviv University |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-724773 |access-date=2022-12-23 |newspaper=The Jerusalem Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу бағдарламалары бакалавриатты, магистратураны, шетелде білім алуды, ғылыми зерттеулерді, оқуға түсер алдындағы бір жылдық даярлықты және қысқамерзімді курстарды қамтиды.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;/&gt; Сондай-ақ мектеп әртүрлі шәкіртақылар ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/scholarship_programs|title=The Lowy International School Scholarships|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Бакалавриат, магистратура, студенттер алмасу және шетелде білім алу бағдарламаларына қатысушылар университеттің жанында орналасқан Эйнштейн немесе Брошим студенттік жатақханаларында тұра алады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Housing at TAU |url=https://international.tau.ac.il/housing |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100906223226/http://international.tau.ac.il/prospective-students/undergraduate-programs.html |archive-date=September 6, 2010 |access-date=November 24, 2010 |work=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

'''Бакалавриат бағдарламалары:'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=279&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;
* Еркін өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* Менеджмент және еркін өнер бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка бакалавриаты (B.Mus.)
* Әлеуметтік, саяси және экономикалық ғылымдар бойынша бакалавриат бағдарламасы
* Еркін өнер бойынша қос дипломды бакалавриат бағдарламасы: Тель-Авив университеті және [[Колумбия университеті]]
* [[Йешива университеті]]мен бірлескен бакалавриат бағдарламасы

'''Магистратура бағдарламалары:'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=260&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

* Ежелгі Израильді зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биомедициналық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* [[Қақтығыстарды шешу және медиация жөніндегі халықаралық бағдарлама|Қақтығыстарды шешу және медиация]] бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Киберсаясат және мемлекеттік басқару бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Цифрлық денсаулық сақтау бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Апаттарды басқару бойынша магистр дәрежесі (M.D.M.)
* Деректі кино бойынша бейнелеу өнері магистрі (M.F.A.)
* Экологиялық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қоршаған ортаны зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биологиялық ғылымдар бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Медицина ғылымдары бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Нейроғылым бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Азық-түлік қауіпсіздігіне басымдық берілген өсімдіктану бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қауіпсіздік және дипломатия бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Климаттың өзгеруінің әлеуметтік және саяси аспектілері бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Орнықты даму бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Ағылшын тілін өзге тілде сөйлейтіндерге оқыту бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A., TESOL)
* Софер атындағы жаһандық іскерлік әкімшілендіру магистратурасы (MBA)
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка магистрі (M.Mus.)
* Парасол қорының халықаралық құқық магистрі бағдарламасы (LL.M.)
* [[Джонс Хопкинс университеті]]нің Халықаралық зерттеулер мектебі (SAIS) мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* [[Лилль саяси зерттеулер институты]] мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* Тель-Авив университеті мен [[Тхапар инженерия және технология институты]]ның биотехнология немесе электротехника саласындағы «3+2» біріктірілген білім беру бағдарламасы

'''Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар:'''&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ias.tau.ac.il/Lowy_Distinguished_Guest_Professor|title=About Lowy Distinguished Guest Professors|website=ias.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

2023 жылы құрылған Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар бағдарламасы Тель-Авив университетіне көрнекті ғалымдарды шақыруға бағытталған.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

* [[Райнхард Генцель]] — физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты
* [[Эйтан Тадмор]] — математик
* [[Милетт Гайфман]] — антикалық дәуір зерттеушісі
* [[Михаэль Вайднер]] — информатика маманы
* [[Рудольф Подгорник]] — физик
* [[Сьюзан Б. Дэвидсон]] — информатика маманы
* [[Альберто Меллони]] — тарихшы
* [[Ольга Соркине-Хорнунг]] — информатика маманы

== Рейтингтер==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;&quot;
|+ '''Тель-Авив университетінің әлемдік рейтингтердегі орны'''
! Рейтинг
! Жыл
! Орын
|-
| [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|ARWU]]
| 2024
| 201–300&lt;ref&gt;{{Cite web | title=ShanghaiRanking-Univiersities | url=https://www.shanghairanking.com/institution/tel-aviv-university | access-date=2025-07-30 | website=www.shanghairanking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[CWTS Leiden Ranking|CWTS Leiden]]
| 2024
| 84&lt;ref&gt;{{Cite web | title=CWTS Leiden Ranking - Ranking 2024 | url=https://www.leidenranking.com/ranking/2024/list | access-date=2025-07-30 | website=www.leidenranking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[QS әлемдік университеттер рейтингі|QS]]
| 2026
| 223&lt;ref name=&quot;:QSW2026&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.topuniversities.com/world-university-rankings|title=QS World University Rankings 2026: Top global universities|date=July 30, 2025|website=Top Universities}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE]]
| 2025
| 201–250&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/tel-aviv-university|title=Tel Aviv University|date=February 9, 2024|website=Times Higher Education (THE)}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[U.S. News &amp; World Report|U.S. News]]
| 2025
| 199&lt;ref&gt;{{Cite web | title=Tel Aviv University in Israel {{!}} US News Best Global Universities | url=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141029135238/http://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | access-date=2025-07-30 | archive-date=2014-10-29}}&lt;/ref&gt;
|}

[[Сурет:31.03.09 Tel Aviv 024 TAU 7.JPG|thumb|250px|Тель-Авив университетіндегі Уэбб тілдер мектебі]]
2024 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 214-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.topuniversities.com/universities/tel-aviv-university |title=QS World University Rankings |publisher=Topuniversities |access-date=September 28, 2023 }}&lt;/ref&gt; Осылайша университет Израильдегі ең жоғары орынға ие оқу орны атанды. 2016 жылғы пәндік рейтингтерде университет өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша 202-орынды, инженерия және технология бойынша 295-орынды, биологиялық ғылымдар мен медицина бойынша 193-орынды, жаратылыстану ғылымдары бойынша 208-орынды, ал әлеуметтік ғылымдар мен менеджмент бойынша 240-орынды иеленді.

2016 жылғы [[Әлемдік университеттер рейтингі орталығы]]ның (CWUR) рейтингісінде Тель-Авив университеті әлем бойынша 81-орынды, Израиль бойынша үшінші орынды иеленді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cwur.org/top100.html |title=CWUR 2016 |publisher=Center for World University Rankings |year=2016 |access-date=26 October 2016 |archive-date=11 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120711104222/http://www.cwur.org/top100.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ал 2012 жылы орталық университетті 56-орынға орналастырған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cwur.org/2012.php |title=CWUR 2012 {{!}} Top 100 Universities |website=cwur.org |language=en |access-date=2017-02-23 |archive-date=2017-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224131520/http://cwur.org/2012.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 189-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |title=World University Rankings 2020 &amp;#124; Times Higher Education (THE) |date=20 August 2019 |publisher=Times Higher Education |access-date=2020-02-18 |archive-date=2019-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918163456/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бұл рейтинг университеттердің ғылыми-зерттеу және оқытушылық қызметі саласындағы беделі туралы мәліметтерді біріктіретін жалпы бағалау көрсеткішіне негізделеді.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |title=Search &amp;#124; Times Higher Education (THE) |magazine=Times Higher Education |access-date=2016-02-04 |archive-date=2012-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120424215637/http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2016 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін бір оқытушыға шаққандағы ғылыми дәйексөздер саны бойынша әлемде 22-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |title=Two Israeli universities rated among world's top 100 for research |newspaper=[[The Jerusalem Post]] |access-date=2016-10-28 |archive-date=2017-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170225173618/http://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |url-status=live  |issn=0792-822X }}&lt;/ref&gt; Бұл көрсеткіш университеттің ғылыми зерттеулерінің ықпалын бағалайды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |title=QS World University Rankings – Methodology |date=2016-08-22 |newspaper=Top Universities |access-date=2016-10-28 |archive-date=2016-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027093229/http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Осы көрсеткіш бойынша Тель-Авив университеті Израильдегі жетекші университет атанды.

2015 жылы ''[[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі]]'' Тель-Авив университетін пәндер бойынша мынадай орындарға орналастырды: информатика бойынша 20-орын, математика бойынша 51–75-орындар, физика бойынша 76–100-орындар және экономика мен бизнес бойынша 76–100-орындар. 2016 жылы университет инженерия бойынша 51–75-орындар аралығына енді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |title=Tel Aviv University {{!}} Academic Ranking of World Universities – 2016 {{!}} Shanghai Ranking – 2016 |website=www.shanghairanking.com |access-date=2016-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502003200/http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |archive-date=2 May 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

CSRankings рейтингісіне сәйкес, 2007–2018 жылдар аралығында Тель-Авив университеті информатика саласы бойынша әлемде 35-орынды иеленді. Бұл көрсеткіш [[Гарвард университеті]]мен бірдей болып, Израильдегі екінші жоғары нәтиже саналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |title=CSRankings: Computer Science Rankings |website=csrankings.org |access-date=2018-03-12 |archive-date=2022-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105063338/http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы жағдай бойынша Тель-Авив университеті ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE әлемдік университеттер рейтингісінде]]'' 191-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-08-25 |title=World University Rankings |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |access-date=2021-04-04 |website=Times Higher Education (THE) |language=en |archive-date=2020-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200902154147/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]нде'' 230-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=QS World University Rankings 2021 |url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |access-date=2021-04-04 |website=Top Universities |language=en |archive-date=2020-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609201234/https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ал [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|Шанхай рейтингісінде]] 151–200-орындар аралығын иеленді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ARWU World University Rankings 2020 |url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |access-date=2021-04-04 |website=www.shanghairanking.com |archive-date=2019-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190815195442/http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2022 жылы PitchBook Data Тель-Авив университетін [[венчурлік капитал]] есебінен қаржыландырылатын компанияларды құрған түлектерінің саны бойынша әлемде 7-орынға орналастырды. Бұл АҚШ-тан тыс орналасқан университеттер арасындағы ең жоғары көрсеткіш болды.

== Басқа университеттермен байланысы ==
Қазіргі уақытта Тель-Авив университеті 46 елдегі 280-нен астам академиялық мекемемен серіктестік орнатқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/partnerships-at-TAU|title=Partnerships at TAU|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; Университеттің академиялық серіктестіктеріне Лоуи халықаралық мектебі қолдау көрсетеді. Халықаралық ынтымақтастықтың негізгі түрлеріне бірлескен ғылыми-зерттеу орталықтарын құру, ғылыми зерттеулер жүргізу, зерттеулерді бастапқы қаржыландыруға арналған бірлескен жобалық ұсыныстар конкурстарын ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/research-partners|title=Research Partners|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; бірлескен немесе қос дипломды білім беру бағдарламалары, бірлесіп оқытылатын курстар, жазғы және қысқы мектептер ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/joint-teaching-and-degrees|title=Joint Teaching &amp; Degrees|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; докторлық дәрежеден кейінгі бірлескен зерттеу бағдарламалары, академиялық алмасу, шетелде білім алу және шақырылған оқытушылар бағдарламалары кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/mobility-programs|title=Mobility Programs|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt;

Тель-Авив университетінің құқық факультеті шетелдегі 36 университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About TAU Exchange Program |url=http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |website=Tel Aviv University |access-date=2015-08-20 |archive-date=2015-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150917072609/http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Вирджиния университеті, Корнелл университеті, Бостон университеті, Лос-Анджелестегі Калифорния университеті (UCLA), Буцериус (Германия), EBS (Германия), Макгилл университеті (Канада), Осгуд-Холл (Канада), Оттава университеті (Канада),&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web |title=IE – List of Partner Institutions |url=http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |publisher=IE Business School |access-date=5 April 2014 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303203748/http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Куинс университеті (Куинс), Торонто университеті (Канада), Берген университеті (Норвегия), STL (Қытай), KoGuan (Қытай), Цинхуа университеті (Қытай), Джиндал жаһандық университеті (Үндістан), Гонконг университеті, Сингапур менеджмент университеті, Стокгольм университеті (Швеция), Монаш университеті (Аустралия), Сидней университеті (Аустралия), Саяси зерттеулер институты (Франция), Сеул университеті (Оңтүстік Корея), Люцерн университеті (Швейцария), Буэнос-Айрес университеті (Аргентина), Боккони университеті (Италия)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |title=The Buchmann Faculty of Law, Tel Aviv University |publisher=Law.tau.ac.il |date=April 17, 2008 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=February 15, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215032537/http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; және Мадрид университеті (Испания) бар.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;

Коллер атындағы менеджмент мектебі шетелдегі 100-ден астам университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан. Коллер алмасу бағдарламасына MBA, MSc және MA бағдарламаларының студенттері, сондай-ақ тиісті біліктілігі бар мамандар қатыса алады. Мектеп алмасу бағдарламасымен келген студенттерге стратегия, кәсіпкерлік, қаржы және бухгалтерлік есеп, маркетинг, ұйымдық мінез-құлық, шешім қабылдау және операцияларды зерттеу, технологиялар мен ақпараттық жүйелер бойынша әртүрлі курстар ұсынады. Бағдарлама аясында Тель-Авив университетінің басқа мектептерінде Израиль мәдениеті, тарихы, экономикасы және өзге де пәндер бойынша білім алуға болады.

2013 жылы Тель-Авив университеті мен [[Руппин академиялық орталығы]] [[Жерорта теңізі]] жағалауында бірлескен зерттеу орталығын құрды. Орталықта студенттер жағалау ортасына және оның табиғи ресурстарына әсер ететін мәселелерді тереңдетіп зерттейді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |title=TAU and Ruppin college form studies center; Tel Aviv University, Ruppin Academic College form a multi-disciplinary studies center focusing on coastal environment. |work=The Jerusalem Post |author=Sharon Udasin |date=January 30, 2013 |access-date=July 2, 2015 |archive-date=July 2, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702161129/http://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Халықаралық ынтымақтастық ===
Германияда Тель-Авив университеті Майндағы Франкфурт қаласындағы [[Иоганн Вольфганг Гёте атындағы Франкфурт университеті|Гёте университетімен]] ынтымақтасады. Екі қаланы ұзақмерзімді серіктестік келісімі байланыстырады.&lt;ref&gt;[//www2.uni-frankfurt.de/38446421/strategisch1.html ''International cooperation – Germany'']. Web page of Goethe-University Frankfurt/Main. Date accessed: 22. November 2012.&lt;/ref&gt;

== Басылымдар ==
* [[Тель-Авив (журнал)|«Тель-Авив»]] — [[Левант]] археологиясы мен [[Ежелгі Таяу Шығыс|Таяу Шығыс өркениеттерінің]] тарихы және мәдениеті туралы халықаралық рецензияланатын ғылыми журнал. Басылым негізінен библиялық және прототарихи кезеңдерге басымдық береді, сонымен қатар антикалық және тарихқа дейінгі кезеңдерді де қамтиды.&lt;ref&gt;[https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 &quot;Tel Aviv Journal&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220109124341/https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 |date=2022-01-09 }}, Tel Aviv University homepage. Accessed Jan 2022.&lt;/ref&gt;

== TAU Ventures ==
{{Компания
 |атауы              = TAU Ventures
 |логотипі           =
 |суреті             = Tel Aviv university logo - Hebrew.png
 |сурет атауы        =
 |түрі               = [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік]] (LLC)
 |биржадағы листингі =
 |қызметі            = Венчурлік инвестициялар
 |құрылды            = 2018
 |құрушы             = Тель-Авив университеті және Нимрод Коэн
 |орналасуы          = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |басты адамдары     = Нимрод Коэн
 |саласы             = [[Венчурлік капитал]]
 |өнімі              =
 |меншікті капиталы  =
 |айналым            =
 |операциялық кіріс  =
 |таза табысы        =
 |активтер           =
 |капитализация      =
 |қызметкерлер саны  =
 |басшы компания     =
 |бағынышты компания =
 |аудитор            =
 |сайты              = {{URL|https://www.tauventures.co.il}}
 |Ортаққор           =
}}
'''TAU Ventures''' — [[венчурлік капитал]] саласында жұмыс істейтін инвестициялық компания. Ол 2018 жылы Тель-Авив университеті мен Нимрод Коэннің бастамасымен Израильдегі дамуының бастапқы кезеңіндегі [[Стартап компания|стартаптарға]] инвестиция салу мақсатында құрылды. Компанияның штаб-пәтері [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|last=Solomon|first=Shoshanna|title=Tel Aviv University launches VC fund to invest in early-stage startups|url=https://www.timesofisrael.com/tel-aviv-university-launches-venture-arm-to-invest-in-early-stage-startups/|access-date=2021-06-22|website=[[The Times of Israel]]|language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-04-15|title=Tel Aviv University sets up $20m VC fund|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-tel-aviv-university-sets-up-20m-vc-fund-1001231762|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=Friedman|first=Ron|date=2021-01-23|title=Amid a decline in early-stage funding, TAU Ventures invites tech startups to its campus community|url=https://www.calcalistech.com/ctech/articles/0,7340,L-3889232,00.html|access-date=2021-06-22|website=CTECH - www.calcalistech.com}}&lt;/ref&gt; 2018 жылдың басында Тель-Авив университеті бастапқы кезеңдегі стартаптарды қаржыландыруға арналған, капиталы 20 миллион АҚШ долларын құрайтын TAU Ventures венчурлік қорын құратынын жариялады. Қордың қызмет ету мерзімі алдын ала жеті жылдық кезең ретінде белгіленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=TAU Ventures {{!}} univtelaviv.com|url=https://univtelaviv.com/tau-ventures/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624211547/https://univtelaviv.com/tau-ventures/|url-status=usurped|archive-date=June 24, 2021|access-date=2021-06-22|language=es}}&lt;/ref&gt; Бұл Израильдегі осындай үлгідегі алғашқы бастама болды. Оны құру кезінде [[Стэнфорд университеті]], [[Берклидегі Калифорния университеті]] және [[Массачусетс технологиялық институты]] (MIT) сияқты жоғары оқу орындарындағы ұқсас инвестициялық қорлар үлгі ретінде алынды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Нимрод Коэн компанияның басқарушы серіктесі қызметін атқарады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-01-01|title=Japan's NEC and Tel Aviv University set up incubator|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-japans-nec-and-tel-aviv-university-set-up-incubator-1001217724|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;

=== Инвестициялар ===
TAU Ventures Израильдегі дамуының бастапқы кезеңіндегі стартаптарға 500 мың АҚШ доллары көлемінде бастапқы инвестиция салады және кейіннен қосымша қаржыландыру мүмкіндігін қарастырады. Қор кәсіпорындарға арналған шешімдер, [[қаржылық технологиялар]], [[Индустрия 4.0]] және азық-түлік технологиялары сияқты әртүрлі салаларға инвестиция салады. Инвестиция алатын компаниялардың басым бөлігі бағдарламалық қамтамасыз етумен байланысты.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|title=Shin Bet widens hunt for innovative start-up solutions|url=https://www.jpost.com/israel-news/shin-bet-widens-hunt-for-innovative-start-up-solutions-573458|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=4 December 2018 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;

TAU Ventures экожүйесі Тель-Авив университетінің ресурстары мен байланыс желісін, өнеркәсіп саласындағы серіктестіктерді және израильдік стартап негізін қалаушылардың қауымдастығын біріктіреді. Компания Тель-Авив қаласындағы ортақ кеңсе кеңістігінде жұмыс істейді.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Мұнда компанияның инвестициялық портфеліндегі стартаптарға дамудың әртүрлі бағыттары бойынша тәлімгерлік және қолдау көрсететін мамандар қызмет етеді.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

2021 жылғы мамырдағы жағдай бойынша TAU Ventures 17 стартапқа инвестиция салған. Олардың арасында Xtend,&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|title=Tel Aviv University fund leads $2m. investment in Israeli start-ups|url=https://www.jpost.com/israel-news/tel-aviv-university-fund-leads-15m-investment-in-israeli-start-ups-568067|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=26 September 2018 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; SWIMM,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-01-17 |title=Pitango, TAU Ventures Invest In Israeli Codebase Tool Startup Swimm |url=https://nocamels.com/2021/01/pitango-tau-ventures-israeli-codebase-startup-swimm/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Gaviti,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|date=2021-04-04|title=&quot;מי שנכנס למשרדים שלנו מרגיש מהר מאוד שמדובר בקרן מסוג אחר&quot;|url=https://www.geektime.co.il/had-keren-tau-ventures/|access-date=2021-06-22|website=גיקטיים|language=he-IL}}&lt;/ref&gt; MyAir,&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news|date=2019-12-25|title=Former Teva VP sets up foodtech startup|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-former-teva-vp-sets-up-foodtech-startup-1001312384|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt; Medorion,&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Castor&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; және [[Hoopo]] сияқты белгілі компаниялар бар.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

=== Акселерациялық бағдарлама ===
TAU Ventures венчурлік инвестициялық қызметімен қатар, [[Шин-Бет|Израиль қауіпсіздік агенттігімен]] (ISA) серіктестікте стартап негізін қалаушыларға технологиялық платформа ұсынатын акселерациялық бағдарламаны жүзеге асырады.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-07-04|title=Israel's Shin Bet spy service partners with private start-ups|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-tech-israel-shinbet-idINKBN1JU1SU|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Israel's Shin Bet and its future as a cyberwarfare superpower|url=https://www.jpost.com/israel-news/nadav-argaman-passing-the-shin-bet-torch-644002|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=4 October 2020 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Бұл төрт айға созылатын арнайы бағдарлама стартаптарды Израиль қауіпсіздік агенттігімен байланыстырады және компанияның меншік үлесін беруді талап етпейтін 50 мың АҚШ доллары көлеміндегі грант ұсынады.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Бағдарлама азаматтық және коммерциялық технологияларды әзірлейтін компанияларға арналған. Қатысушылар техникалық сарапшылардың көмегін, бірегей деректер базаларын, технологияларды тексеру мүмкіндіктерін және басқа да ресурстарды пайдалана алады.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-09-05|title=ISA and TAU Ventures launch startup accelerator|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-isa-and-tau-ventures-launch-startup-accelerator-1001235281|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt; Бағдарламаның түлектері жалпы сомасы 100 миллион АҚШ долларынан астам инвестиция тартқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-06-10 |title=Israeli Startups Smash Funding Records, Reel In $10.5B In Just Six Months |url=https://nocamels.com/2021/06/israeli-startups-funding-records-10-5b/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Xtend,&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; Cyberpion, Talamoos,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-01-06|title=The Groundbreaking Israeli Tech Turning Heads At CES 2019 |url=https://nocamels.com/2019/01/israeli-tech-ces-2019/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[Cyabra]],&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; DigitalOwl,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-02-14|title=Investors plant Seed: 2 Israeli startups emerge with AI at their core|url=https://www.geektime.com/investors-plant-seed-2-israeli-startups-emerge-to/|access-date=2021-06-22|website=Geektime|language=en|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624201831/https://www.geektime.com/investors-plant-seed-2-israeli-startups-emerge-to/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Decodea және NeuraLegion&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; бар.

=== Мойындалуы ===
2018 жылы IVC зерттеу орталығы TAU Ventures компаниясын Израильдегі ең белсенді венчурлік инвестициялық қор ретінде атап өтті.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web|title=After a record year for Israeli startups, 16 investors tell us what's next|url=https://techcrunch.com/2021/01/16/israel-vc-survey/|access-date=2021-06-22|website=TechCrunch|date=16 January 2021 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://charteredgroup.com/wp-content/uploads/2019/04/31-jan-2019-most-active-fund.pdf|title=IVC Research Center citation}}&lt;/ref&gt; 2019 және 2021 жылдары Geektime басылымы TAU Ventures компаниясын Израильдегі үздік бес және үздік алты венчурлік инвестициялық қордың қатарына енгізді.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>jrsiz3uw8dm81exioxbwtpltpcuo2ct</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692871</id>
      <parentid>3692868</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:35:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мойындалуы */</comment>
      <origin>3692871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62038" sha1="8dm9lhgpqkbhc8ly0ic68wj0fgn7163" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Тель-Авив университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב
 |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = {{lang-he|בעקבות הלא נודע}}&lt;br&gt;{{lang-kk|Белгісізді тануға ұмтылу}}
 |Құрылған жылы       = [[1956 жыл|1956]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[Зерттеу университеті|зерттеу университеті]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = Мордехай Коэн
 |Президенті          = [[Ариэль Порат]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/President-Office |title=Office of the President: Tel Aviv University|publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312035139/https://english.tau.ac.il/President-Office |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = [[Марк Штайф]]
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 15 285 (2019)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 2143 (2019)
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 1847
 |Орналасқан жері     = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық; 220 акр (шамамен 89 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = http://english.tau.ac.il/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 32 |lat_min = 06 |lat_sec = 45
 |lon_dir = E |lon_deg = 34 |lon_min = 48 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Тель-Авив университеті'''{{efn|{{lang-he|אוּנִיבֶרְסִיטַת תֵּל אָבִיב|Universitat Tel Aviv}}}} ('''TAU''') — Израильдің [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[зерттеу университеті]]. Онда 30 мыңнан астам студент білім алады және ол елдегі дәстүрлі аудиториялық оқыту жүйесі бойынша жұмыс істейтін ең ірі университет болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-02 |title=Tel Aviv University ranked first in Israel by QS World University Ranking |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-748557 |access-date=2024-03-24 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; Тель-Авивтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан университет&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
| title = Tel Aviv University (TAU)
| encyclopedia = Encyclopaedia Judaica
| publisher = Cengage
| url = https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/tel-aviv-university-tau
}}&lt;/ref&gt; қаланың негізгі білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы болып саналады. Оның құрамына 9 факультет, 17 оқу-клиникалық аурухана, 18 сахналық өнер орталығы, 27 мектеп, 106 кафедра, 340 ғылыми-зерттеу орталығы және 400 зертхана кіреді.

Тель-Авив университеті 1956 жылы үш білім беру мекемесінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқыда 69 гектар аумақты алып жатқан кампус кейіннен кеңейтіліп, қазіргі уақытта Тель-Авивтің солтүстік-батыс ауданында 89 гектар жерді қамтиды.&lt;ref&gt;Pullen, Lee and Lars Lindberg Christensen (2010). ''Postcards from the Edge of the Universe:&amp;nbsp;An Anthology of Frontline Astronomy from Around the World''. ESO. Page 96. {{ISBN|9783923524648}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bard, Mitchell Geoffrey and Moshe Schwartz (2005). ''1001 Facts Everyone Should Know About Israel''. Rowman &amp; Littlefield. Page 95. {{ISBN|9780742543584}}.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тель-Авив университетінің тарихы 1956 жылдан басталады. Сол жылы үш ғылыми-зерттеу институты — 1935 жылы құрылған Тель-Авив құқық және экономика мектебі, 1931 жылы құрылған Жаратылыстану ғылымдары институты және 1954 жылы құрылған Еврейтану академиялық институты&lt;ref&gt;{{cite news | last1=ANI | title=Tel Aviv University, Google Israel launch $1 million AI research programme | newspaper=Educational Times (The Economic Times) | date=22 December 2025 | url=https://education.economictimes.indiatimes.com/news/international/tel-aviv-university-and-google-israel-launch-1m-ai-research-initiative/126117962 | access-date=12 February 2026 }}&lt;/ref&gt; бірігіп, Тель-Авив университетін құрды. Бастапқыда университет Тель-Авив муниципалитетінің басқаруында болды. 1963 жылы оған дербестік беріліп, [[Джордж С. Уайз]] университеттің алғашқы президенті атанды. Ол бұл қызметті 1971 жылға дейін атқарды.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel+aviv+university%22+1963+%22ramat+aviv+campus%22 |title=Who's who in Israel and in the work ... |date=January 21, 2011 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=April 28, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428015655/https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel%20aviv%20university%22%201963%20%22ramat%20aviv%20campus%22 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |title=Presidents of Tel Aviv University |publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218232028/https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы аумағы 170 акр (шамамен 0,69 км²) болатын негізгі кампус құрылды. Кейінгі президенттері: Юваль Неэман (1971–1977), [[Хаим Бен-Шахар]] (1977–1983), [[Моше Мани]] (1983–1991), [[Йорам Динштейн]] (1991–1999), [[Итамар Рабинович]] (1999–2006), [[Цви Галиль]] (2006–2009), [[Йосеф Клафтер]] (2009–2019) және 2019 жылдан бері қызмет атқарып келе жатқан [[Ариэль Порат]].&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;/&gt;

Университет сонымен қатар [[Холон]] қаласындағы Технологиялық дизайн орталығының, [[Тель-Авив-Яффа|Тель-Авив]] қаласындағы Жаңа академиялық колледждің және Тель-Авивтегі [[Афека инженерлік колледжі]]нің академиялық қызметін қадағалайды. [[Уайз обсерваториясы]] [[Негев]] шөліндегі [[Мицпе-Рамон]] қаласында орналасқан.

2023 жылғы қазанда университет «Эрез» бағдарламасын іске қосты. Бағдарлама аясында [[Израиль қорғаныс күштері]]нің жауынгерлік бөлімшелерінде офицерлік қызмет атқаруға үміткер шамамен 200 адам офицерлік даярлықты бастамас бұрын гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласында бакалавр дәрежесін алады.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Brison |first1=Amos |title=How Tel Aviv University serves Israel’s security state |url=https://www.972mag.com/tel-aviv-university-security-state/ |work=+972 Magazine |date=30 July 2026}}&lt;/ref&gt;

Университет аумағының бір бөлігі бұрын Палестинаның [[Әш-Шейх-Муваннис]] ауылы орналасқан жерде жатыр. Бұл ауылдың тұрғындары 1948 жылғы наурызда еврей қарулы жасақтарының қоқан-лоққылары салдарынан оны тастап кеткен.&lt;ref name=Monterescu&gt;{{Cite book|title=''Mixed Towns, Trapped Communities: Historical Narratives, Spatial Dynamics, Gender Relations and Cultural Encounters in Palestinian-Israeli Towns''|author=Daniel Monterescu and Dan Rabinowitz|year=2007|page=298|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-4732-4}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық бөлімшелер ==
[[Сурет:Life Sciences Building in Tel Aviv University.jpg|thumb|right|250px|Жаратылыстану ғылымдары ғимараты]]
[[Сурет:TAU Economics School 01.JPG|thumb|right|250px|Экономика мектебі]]
[[Сурет:Naftali Building, June 2023.jpg|thumb|right|250px|Әлеуметтік ғылымдар ғимараты]]
[[Сурет:The Porter School of Environmental Studies Building.JPG|thumb|right|250px|Қоршаған ортаны зерттеу ғимараты]]
[[Сурет:Eng boul.jpg|thumb|right|250px|Ли инженерлік факультетінің бульвары]]
[[Сурет:Schreiber-Math-TAU-001.JPG|thumb|right|250px|Владимир Шрайбер атындағы математика институты]]
[[Сурет:Smolarsh.jpg|thumb|250px|Смоларз аудиториясы]]
[[Сурет:Cymbalista Synagogue and Jewish Heritage Center.jpg|thumb|250px|[[Цимбалиста синагогасы және еврей мұрасы орталығы]]]]

'''Факультеттер'''
* Кац атындағы өнер факультеті
* Флейшман атындағы инженерлік факультет
* [[Саклер отбасы|Саклер]] атындағы нақты ғылымдар факультеті
* Энтин атындағы гуманитарлық ғылымдар факультеті
* Бухман атындағы құқық факультеті
* Уайз атындағы биологиялық ғылымдар факультеті
* [[Грей атындағы медицина және денсаулық сақтау ғылымдары факультеті]] (бұрынғы Саклер атындағы медицина факультеті)
* Гордон атындағы әлеуметтік ғылымдар факультеті
* [[Борис Минц институты]]
* Коллер атындағы менеджмент мектебі

'''Дербес мектептер'''
* Берглас атындағы экономика мектебі
* Портер атындағы қоршаған ортаны зерттеу мектебі
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]
* [[Дэвид Азриэли]] атындағы сәулет мектебі
* Гольдшлегер атындағы стоматология мектебі
* Миллер атындағы педагогика мектебі
* Шапелл атындағы әлеуметтік жұмыс мектебі
* TAU International (бұрынғы шетелдік студенттер мектебі)
* Сагол атындағы нейроғылым мектебі

=== Институттар мен орталықтар ===
Тель-Авив университетінің құрамында 130-дан астам ғылыми-зерттеу институты мен орталығы бар.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://english.tau.ac.il/research_institutes |title=Research Centers and Institutes {{!}} Tel Aviv University |website=english.tau.ac.il |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120622121257/http://english.tau.ac.il/research_institutes |archive-date=2012-06-22}}&lt;/ref&gt;

== Лоуи халықаралық мектебі ==
Лоуи халықаралық мектебі (бұрынғы TAU International) Тель-Авив университетінің халықаралық зерттеушілермен, қонақтармен және серіктестермен байланысын қамтамасыз етумен қатар, жыл сайын әлемнің түкпір-түкпірінен келген мыңдаған студентке университетте білім алу мүмкіндігін ұсынады.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/about_tau_international|title=About The Lowy International School|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Мектептің қызметіне университеттің халықаралық мәселелер жөніндегі вице-президенті [[Милетт Шамир]] жетекшілік етеді.

Мектептің толық атауы — Ширли Лоуиді еске алуға арналған Лоуи халықаралық мектебі. Оның атауы 2022 жылы аустралиялық-израильдік кәсіпкер сэр [[Франк Лоуи]]дің 18 миллион АҚШ долларын қайырымдылыққа беруінен кейін өзгертілді.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Israel |first=David |date=2022-12-13 |title=Australian Real Estate Mogul Sir Frank Lowy Gives $18 m. to TAU International Programs |url=https://www.jewishpress.com/news/israel/australian-real-estate-mogul-sir-frank-lowy-gives-18-m-to-tau-international-programs/2022/12/13/ |access-date=2024-12-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Сэр Франктің жұбайы Ширли Лоуи 2020 жылғы 9 желтоқсанда қайтыс болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-12-13 |title=Shirley Lowy, the woman behind Westfield, dies in Israel |url=https://www.afr.com/property/commercial/shirley-lowy-the-woman-behind-westfield-dies-in-israel-20201213-p56n3d |access-date=2024-12-05 |website=Australian Financial Review |language=en}}&lt;/ref&gt;

Мектептегі білім беру бағдарламалары негізінен ағылшын тілінде жүргізіледі. Сонымен қатар Лоуи халықаралық мектебі иврит тілін тереңдетіп меңгеруге арналған тілдік ортаға толық ену бағдарламаларын да ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sir Frank Lowy Donates $18 Million to Tel Aviv University |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-724773 |access-date=2022-12-23 |newspaper=The Jerusalem Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу бағдарламалары бакалавриатты, магистратураны, шетелде білім алуды, ғылыми зерттеулерді, оқуға түсер алдындағы бір жылдық даярлықты және қысқамерзімді курстарды қамтиды.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;/&gt; Сондай-ақ мектеп әртүрлі шәкіртақылар ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/scholarship_programs|title=The Lowy International School Scholarships|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Бакалавриат, магистратура, студенттер алмасу және шетелде білім алу бағдарламаларына қатысушылар университеттің жанында орналасқан Эйнштейн немесе Брошим студенттік жатақханаларында тұра алады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Housing at TAU |url=https://international.tau.ac.il/housing |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100906223226/http://international.tau.ac.il/prospective-students/undergraduate-programs.html |archive-date=September 6, 2010 |access-date=November 24, 2010 |work=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

'''Бакалавриат бағдарламалары:'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=279&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;
* Еркін өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* Менеджмент және еркін өнер бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка бакалавриаты (B.Mus.)
* Әлеуметтік, саяси және экономикалық ғылымдар бойынша бакалавриат бағдарламасы
* Еркін өнер бойынша қос дипломды бакалавриат бағдарламасы: Тель-Авив университеті және [[Колумбия университеті]]
* [[Йешива университеті]]мен бірлескен бакалавриат бағдарламасы

'''Магистратура бағдарламалары:'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=260&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

* Ежелгі Израильді зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биомедициналық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* [[Қақтығыстарды шешу және медиация жөніндегі халықаралық бағдарлама|Қақтығыстарды шешу және медиация]] бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Киберсаясат және мемлекеттік басқару бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Цифрлық денсаулық сақтау бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Апаттарды басқару бойынша магистр дәрежесі (M.D.M.)
* Деректі кино бойынша бейнелеу өнері магистрі (M.F.A.)
* Экологиялық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қоршаған ортаны зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биологиялық ғылымдар бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Медицина ғылымдары бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Нейроғылым бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Азық-түлік қауіпсіздігіне басымдық берілген өсімдіктану бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қауіпсіздік және дипломатия бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Климаттың өзгеруінің әлеуметтік және саяси аспектілері бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Орнықты даму бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Ағылшын тілін өзге тілде сөйлейтіндерге оқыту бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A., TESOL)
* Софер атындағы жаһандық іскерлік әкімшілендіру магистратурасы (MBA)
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка магистрі (M.Mus.)
* Парасол қорының халықаралық құқық магистрі бағдарламасы (LL.M.)
* [[Джонс Хопкинс университеті]]нің Халықаралық зерттеулер мектебі (SAIS) мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* [[Лилль саяси зерттеулер институты]] мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* Тель-Авив университеті мен [[Тхапар инженерия және технология институты]]ның биотехнология немесе электротехника саласындағы «3+2» біріктірілген білім беру бағдарламасы

'''Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар:'''&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ias.tau.ac.il/Lowy_Distinguished_Guest_Professor|title=About Lowy Distinguished Guest Professors|website=ias.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

2023 жылы құрылған Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар бағдарламасы Тель-Авив университетіне көрнекті ғалымдарды шақыруға бағытталған.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

* [[Райнхард Генцель]] — физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты
* [[Эйтан Тадмор]] — математик
* [[Милетт Гайфман]] — антикалық дәуір зерттеушісі
* [[Михаэль Вайднер]] — информатика маманы
* [[Рудольф Подгорник]] — физик
* [[Сьюзан Б. Дэвидсон]] — информатика маманы
* [[Альберто Меллони]] — тарихшы
* [[Ольга Соркине-Хорнунг]] — информатика маманы

== Рейтингтер==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;&quot;
|+ '''Тель-Авив университетінің әлемдік рейтингтердегі орны'''
! Рейтинг
! Жыл
! Орын
|-
| [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|ARWU]]
| 2024
| 201–300&lt;ref&gt;{{Cite web | title=ShanghaiRanking-Univiersities | url=https://www.shanghairanking.com/institution/tel-aviv-university | access-date=2025-07-30 | website=www.shanghairanking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[CWTS Leiden Ranking|CWTS Leiden]]
| 2024
| 84&lt;ref&gt;{{Cite web | title=CWTS Leiden Ranking - Ranking 2024 | url=https://www.leidenranking.com/ranking/2024/list | access-date=2025-07-30 | website=www.leidenranking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[QS әлемдік университеттер рейтингі|QS]]
| 2026
| 223&lt;ref name=&quot;:QSW2026&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.topuniversities.com/world-university-rankings|title=QS World University Rankings 2026: Top global universities|date=July 30, 2025|website=Top Universities}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE]]
| 2025
| 201–250&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/tel-aviv-university|title=Tel Aviv University|date=February 9, 2024|website=Times Higher Education (THE)}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[U.S. News &amp; World Report|U.S. News]]
| 2025
| 199&lt;ref&gt;{{Cite web | title=Tel Aviv University in Israel {{!}} US News Best Global Universities | url=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141029135238/http://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | access-date=2025-07-30 | archive-date=2014-10-29}}&lt;/ref&gt;
|}

[[Сурет:31.03.09 Tel Aviv 024 TAU 7.JPG|thumb|250px|Тель-Авив университетіндегі Уэбб тілдер мектебі]]
2024 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 214-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.topuniversities.com/universities/tel-aviv-university |title=QS World University Rankings |publisher=Topuniversities |access-date=September 28, 2023 }}&lt;/ref&gt; Осылайша университет Израильдегі ең жоғары орынға ие оқу орны атанды. 2016 жылғы пәндік рейтингтерде университет өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша 202-орынды, инженерия және технология бойынша 295-орынды, биологиялық ғылымдар мен медицина бойынша 193-орынды, жаратылыстану ғылымдары бойынша 208-орынды, ал әлеуметтік ғылымдар мен менеджмент бойынша 240-орынды иеленді.

2016 жылғы [[Әлемдік университеттер рейтингі орталығы]]ның (CWUR) рейтингісінде Тель-Авив университеті әлем бойынша 81-орынды, Израиль бойынша үшінші орынды иеленді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cwur.org/top100.html |title=CWUR 2016 |publisher=Center for World University Rankings |year=2016 |access-date=26 October 2016 |archive-date=11 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120711104222/http://www.cwur.org/top100.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ал 2012 жылы орталық университетті 56-орынға орналастырған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cwur.org/2012.php |title=CWUR 2012 {{!}} Top 100 Universities |website=cwur.org |language=en |access-date=2017-02-23 |archive-date=2017-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224131520/http://cwur.org/2012.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 189-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |title=World University Rankings 2020 &amp;#124; Times Higher Education (THE) |date=20 August 2019 |publisher=Times Higher Education |access-date=2020-02-18 |archive-date=2019-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918163456/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бұл рейтинг университеттердің ғылыми-зерттеу және оқытушылық қызметі саласындағы беделі туралы мәліметтерді біріктіретін жалпы бағалау көрсеткішіне негізделеді.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |title=Search &amp;#124; Times Higher Education (THE) |magazine=Times Higher Education |access-date=2016-02-04 |archive-date=2012-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120424215637/http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2016 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін бір оқытушыға шаққандағы ғылыми дәйексөздер саны бойынша әлемде 22-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |title=Two Israeli universities rated among world's top 100 for research |newspaper=[[The Jerusalem Post]] |access-date=2016-10-28 |archive-date=2017-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170225173618/http://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |url-status=live  |issn=0792-822X }}&lt;/ref&gt; Бұл көрсеткіш университеттің ғылыми зерттеулерінің ықпалын бағалайды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |title=QS World University Rankings – Methodology |date=2016-08-22 |newspaper=Top Universities |access-date=2016-10-28 |archive-date=2016-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027093229/http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Осы көрсеткіш бойынша Тель-Авив университеті Израильдегі жетекші университет атанды.

2015 жылы ''[[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі]]'' Тель-Авив университетін пәндер бойынша мынадай орындарға орналастырды: информатика бойынша 20-орын, математика бойынша 51–75-орындар, физика бойынша 76–100-орындар және экономика мен бизнес бойынша 76–100-орындар. 2016 жылы университет инженерия бойынша 51–75-орындар аралығына енді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |title=Tel Aviv University {{!}} Academic Ranking of World Universities – 2016 {{!}} Shanghai Ranking – 2016 |website=www.shanghairanking.com |access-date=2016-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502003200/http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |archive-date=2 May 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

CSRankings рейтингісіне сәйкес, 2007–2018 жылдар аралығында Тель-Авив университеті информатика саласы бойынша әлемде 35-орынды иеленді. Бұл көрсеткіш [[Гарвард университеті]]мен бірдей болып, Израильдегі екінші жоғары нәтиже саналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |title=CSRankings: Computer Science Rankings |website=csrankings.org |access-date=2018-03-12 |archive-date=2022-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105063338/http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы жағдай бойынша Тель-Авив университеті ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE әлемдік университеттер рейтингісінде]]'' 191-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-08-25 |title=World University Rankings |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |access-date=2021-04-04 |website=Times Higher Education (THE) |language=en |archive-date=2020-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200902154147/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]нде'' 230-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=QS World University Rankings 2021 |url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |access-date=2021-04-04 |website=Top Universities |language=en |archive-date=2020-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609201234/https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ал [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|Шанхай рейтингісінде]] 151–200-орындар аралығын иеленді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ARWU World University Rankings 2020 |url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |access-date=2021-04-04 |website=www.shanghairanking.com |archive-date=2019-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190815195442/http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2022 жылы PitchBook Data Тель-Авив университетін [[венчурлік капитал]] есебінен қаржыландырылатын компанияларды құрған түлектерінің саны бойынша әлемде 7-орынға орналастырды. Бұл АҚШ-тан тыс орналасқан университеттер арасындағы ең жоғары көрсеткіш болды.

== Басқа университеттермен байланысы ==
Қазіргі уақытта Тель-Авив университеті 46 елдегі 280-нен астам академиялық мекемемен серіктестік орнатқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/partnerships-at-TAU|title=Partnerships at TAU|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; Университеттің академиялық серіктестіктеріне Лоуи халықаралық мектебі қолдау көрсетеді. Халықаралық ынтымақтастықтың негізгі түрлеріне бірлескен ғылыми-зерттеу орталықтарын құру, ғылыми зерттеулер жүргізу, зерттеулерді бастапқы қаржыландыруға арналған бірлескен жобалық ұсыныстар конкурстарын ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/research-partners|title=Research Partners|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; бірлескен немесе қос дипломды білім беру бағдарламалары, бірлесіп оқытылатын курстар, жазғы және қысқы мектептер ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/joint-teaching-and-degrees|title=Joint Teaching &amp; Degrees|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; докторлық дәрежеден кейінгі бірлескен зерттеу бағдарламалары, академиялық алмасу, шетелде білім алу және шақырылған оқытушылар бағдарламалары кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/mobility-programs|title=Mobility Programs|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt;

Тель-Авив университетінің құқық факультеті шетелдегі 36 университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About TAU Exchange Program |url=http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |website=Tel Aviv University |access-date=2015-08-20 |archive-date=2015-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150917072609/http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Вирджиния университеті, Корнелл университеті, Бостон университеті, Лос-Анджелестегі Калифорния университеті (UCLA), Буцериус (Германия), EBS (Германия), Макгилл университеті (Канада), Осгуд-Холл (Канада), Оттава университеті (Канада),&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web |title=IE – List of Partner Institutions |url=http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |publisher=IE Business School |access-date=5 April 2014 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303203748/http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Куинс университеті (Куинс), Торонто университеті (Канада), Берген университеті (Норвегия), STL (Қытай), KoGuan (Қытай), Цинхуа университеті (Қытай), Джиндал жаһандық университеті (Үндістан), Гонконг университеті, Сингапур менеджмент университеті, Стокгольм университеті (Швеция), Монаш университеті (Аустралия), Сидней университеті (Аустралия), Саяси зерттеулер институты (Франция), Сеул университеті (Оңтүстік Корея), Люцерн университеті (Швейцария), Буэнос-Айрес университеті (Аргентина), Боккони университеті (Италия)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |title=The Buchmann Faculty of Law, Tel Aviv University |publisher=Law.tau.ac.il |date=April 17, 2008 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=February 15, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215032537/http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; және Мадрид университеті (Испания) бар.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;

Коллер атындағы менеджмент мектебі шетелдегі 100-ден астам университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан. Коллер алмасу бағдарламасына MBA, MSc және MA бағдарламаларының студенттері, сондай-ақ тиісті біліктілігі бар мамандар қатыса алады. Мектеп алмасу бағдарламасымен келген студенттерге стратегия, кәсіпкерлік, қаржы және бухгалтерлік есеп, маркетинг, ұйымдық мінез-құлық, шешім қабылдау және операцияларды зерттеу, технологиялар мен ақпараттық жүйелер бойынша әртүрлі курстар ұсынады. Бағдарлама аясында Тель-Авив университетінің басқа мектептерінде Израиль мәдениеті, тарихы, экономикасы және өзге де пәндер бойынша білім алуға болады.

2013 жылы Тель-Авив университеті мен [[Руппин академиялық орталығы]] [[Жерорта теңізі]] жағалауында бірлескен зерттеу орталығын құрды. Орталықта студенттер жағалау ортасына және оның табиғи ресурстарына әсер ететін мәселелерді тереңдетіп зерттейді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |title=TAU and Ruppin college form studies center; Tel Aviv University, Ruppin Academic College form a multi-disciplinary studies center focusing on coastal environment. |work=The Jerusalem Post |author=Sharon Udasin |date=January 30, 2013 |access-date=July 2, 2015 |archive-date=July 2, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702161129/http://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Халықаралық ынтымақтастық ===
Германияда Тель-Авив университеті Майндағы Франкфурт қаласындағы [[Иоганн Вольфганг Гёте атындағы Франкфурт университеті|Гёте университетімен]] ынтымақтасады. Екі қаланы ұзақмерзімді серіктестік келісімі байланыстырады.&lt;ref&gt;[//www2.uni-frankfurt.de/38446421/strategisch1.html ''International cooperation – Germany'']. Web page of Goethe-University Frankfurt/Main. Date accessed: 22. November 2012.&lt;/ref&gt;

== Басылымдар ==
* [[Тель-Авив (журнал)|«Тель-Авив»]] — [[Левант]] археологиясы мен [[Ежелгі Таяу Шығыс|Таяу Шығыс өркениеттерінің]] тарихы және мәдениеті туралы халықаралық рецензияланатын ғылыми журнал. Басылым негізінен библиялық және прототарихи кезеңдерге басымдық береді, сонымен қатар антикалық және тарихқа дейінгі кезеңдерді де қамтиды.&lt;ref&gt;[https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 &quot;Tel Aviv Journal&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220109124341/https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 |date=2022-01-09 }}, Tel Aviv University homepage. Accessed Jan 2022.&lt;/ref&gt;

== TAU Ventures ==
{{Компания
 |атауы              = TAU Ventures
 |логотипі           =
 |суреті             = Tel Aviv university logo - Hebrew.png
 |сурет атауы        =
 |түрі               = [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік]] (LLC)
 |биржадағы листингі =
 |қызметі            = Венчурлік инвестициялар
 |құрылды            = 2018
 |құрушы             = Тель-Авив университеті және Нимрод Коэн
 |орналасуы          = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |басты адамдары     = Нимрод Коэн
 |саласы             = [[Венчурлік капитал]]
 |өнімі              =
 |меншікті капиталы  =
 |айналым            =
 |операциялық кіріс  =
 |таза табысы        =
 |активтер           =
 |капитализация      =
 |қызметкерлер саны  =
 |басшы компания     =
 |бағынышты компания =
 |аудитор            =
 |сайты              = {{URL|https://www.tauventures.co.il}}
 |Ортаққор           =
}}
'''TAU Ventures''' — [[венчурлік капитал]] саласында жұмыс істейтін инвестициялық компания. Ол 2018 жылы Тель-Авив университеті мен Нимрод Коэннің бастамасымен Израильдегі дамуының бастапқы кезеңіндегі [[Стартап компания|стартаптарға]] инвестиция салу мақсатында құрылды. Компанияның штаб-пәтері [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|last=Solomon|first=Shoshanna|title=Tel Aviv University launches VC fund to invest in early-stage startups|url=https://www.timesofisrael.com/tel-aviv-university-launches-venture-arm-to-invest-in-early-stage-startups/|access-date=2021-06-22|website=[[The Times of Israel]]|language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-04-15|title=Tel Aviv University sets up $20m VC fund|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-tel-aviv-university-sets-up-20m-vc-fund-1001231762|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=Friedman|first=Ron|date=2021-01-23|title=Amid a decline in early-stage funding, TAU Ventures invites tech startups to its campus community|url=https://www.calcalistech.com/ctech/articles/0,7340,L-3889232,00.html|access-date=2021-06-22|website=CTECH - www.calcalistech.com}}&lt;/ref&gt; 2018 жылдың басында Тель-Авив университеті бастапқы кезеңдегі стартаптарды қаржыландыруға арналған, капиталы 20 миллион АҚШ долларын құрайтын TAU Ventures венчурлік қорын құратынын жариялады. Қордың қызмет ету мерзімі алдын ала жеті жылдық кезең ретінде белгіленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=TAU Ventures {{!}} univtelaviv.com|url=https://univtelaviv.com/tau-ventures/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624211547/https://univtelaviv.com/tau-ventures/|url-status=usurped|archive-date=June 24, 2021|access-date=2021-06-22|language=es}}&lt;/ref&gt; Бұл Израильдегі осындай үлгідегі алғашқы бастама болды. Оны құру кезінде [[Стэнфорд университеті]], [[Берклидегі Калифорния университеті]] және [[Массачусетс технологиялық институты]] (MIT) сияқты жоғары оқу орындарындағы ұқсас инвестициялық қорлар үлгі ретінде алынды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Нимрод Коэн компанияның басқарушы серіктесі қызметін атқарады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-01-01|title=Japan's NEC and Tel Aviv University set up incubator|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-japans-nec-and-tel-aviv-university-set-up-incubator-1001217724|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;

=== Инвестициялар ===
TAU Ventures Израильдегі дамуының бастапқы кезеңіндегі стартаптарға 500 мың АҚШ доллары көлемінде бастапқы инвестиция салады және кейіннен қосымша қаржыландыру мүмкіндігін қарастырады. Қор кәсіпорындарға арналған шешімдер, [[қаржылық технологиялар]], [[Индустрия 4.0]] және азық-түлік технологиялары сияқты әртүрлі салаларға инвестиция салады. Инвестиция алатын компаниялардың басым бөлігі бағдарламалық қамтамасыз етумен байланысты.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|title=Shin Bet widens hunt for innovative start-up solutions|url=https://www.jpost.com/israel-news/shin-bet-widens-hunt-for-innovative-start-up-solutions-573458|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=4 December 2018 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;

TAU Ventures экожүйесі Тель-Авив университетінің ресурстары мен байланыс желісін, өнеркәсіп саласындағы серіктестіктерді және израильдік стартап негізін қалаушылардың қауымдастығын біріктіреді. Компания Тель-Авив қаласындағы ортақ кеңсе кеңістігінде жұмыс істейді.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Мұнда компанияның инвестициялық портфеліндегі стартаптарға дамудың әртүрлі бағыттары бойынша тәлімгерлік және қолдау көрсететін мамандар қызмет етеді.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

2021 жылғы мамырдағы жағдай бойынша TAU Ventures 17 стартапқа инвестиция салған. Олардың арасында Xtend,&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|title=Tel Aviv University fund leads $2m. investment in Israeli start-ups|url=https://www.jpost.com/israel-news/tel-aviv-university-fund-leads-15m-investment-in-israeli-start-ups-568067|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=26 September 2018 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; SWIMM,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-01-17 |title=Pitango, TAU Ventures Invest In Israeli Codebase Tool Startup Swimm |url=https://nocamels.com/2021/01/pitango-tau-ventures-israeli-codebase-startup-swimm/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Gaviti,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|date=2021-04-04|title=&quot;מי שנכנס למשרדים שלנו מרגיש מהר מאוד שמדובר בקרן מסוג אחר&quot;|url=https://www.geektime.co.il/had-keren-tau-ventures/|access-date=2021-06-22|website=גיקטיים|language=he-IL}}&lt;/ref&gt; MyAir,&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news|date=2019-12-25|title=Former Teva VP sets up foodtech startup|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-former-teva-vp-sets-up-foodtech-startup-1001312384|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt; Medorion,&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Castor&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; және [[Hoopo]] сияқты белгілі компаниялар бар.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

=== Акселерациялық бағдарлама ===
TAU Ventures венчурлік инвестициялық қызметімен қатар, [[Шин-Бет|Израиль қауіпсіздік агенттігімен]] (ISA) серіктестікте стартап негізін қалаушыларға технологиялық платформа ұсынатын акселерациялық бағдарламаны жүзеге асырады.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-07-04|title=Israel's Shin Bet spy service partners with private start-ups|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-tech-israel-shinbet-idINKBN1JU1SU|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Israel's Shin Bet and its future as a cyberwarfare superpower|url=https://www.jpost.com/israel-news/nadav-argaman-passing-the-shin-bet-torch-644002|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=4 October 2020 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Бұл төрт айға созылатын арнайы бағдарлама стартаптарды Израиль қауіпсіздік агенттігімен байланыстырады және компанияның меншік үлесін беруді талап етпейтін 50 мың АҚШ доллары көлеміндегі грант ұсынады.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Бағдарлама азаматтық және коммерциялық технологияларды әзірлейтін компанияларға арналған. Қатысушылар техникалық сарапшылардың көмегін, бірегей деректер базаларын, технологияларды тексеру мүмкіндіктерін және басқа да ресурстарды пайдалана алады.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-09-05|title=ISA and TAU Ventures launch startup accelerator|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-isa-and-tau-ventures-launch-startup-accelerator-1001235281|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt; Бағдарламаның түлектері жалпы сомасы 100 миллион АҚШ долларынан астам инвестиция тартқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-06-10 |title=Israeli Startups Smash Funding Records, Reel In $10.5B In Just Six Months |url=https://nocamels.com/2021/06/israeli-startups-funding-records-10-5b/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Xtend,&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; Cyberpion, Talamoos,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-01-06|title=The Groundbreaking Israeli Tech Turning Heads At CES 2019 |url=https://nocamels.com/2019/01/israeli-tech-ces-2019/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[Cyabra]],&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; DigitalOwl,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-02-14|title=Investors plant Seed: 2 Israeli startups emerge with AI at their core|url=https://www.geektime.com/investors-plant-seed-2-israeli-startups-emerge-to/|access-date=2021-06-22|website=Geektime|language=en|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624201831/https://www.geektime.com/investors-plant-seed-2-israeli-startups-emerge-to/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Decodea және NeuraLegion&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; бар.

=== Мойындалуы ===
2018 жылы IVC зерттеу орталығы TAU Ventures компаниясын Израильдегі ең белсенді венчурлік инвестициялық қор ретінде атап өтті.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web|title=After a record year for Israeli startups, 16 investors tell us what's next|url=https://techcrunch.com/2021/01/16/israel-vc-survey/|access-date=2021-06-22|website=TechCrunch|date=16 January 2021 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://charteredgroup.com/wp-content/uploads/2019/04/31-jan-2019-most-active-fund.pdf|title=IVC Research Center citation}}&lt;/ref&gt; 2019 және 2021 жылдары Geektime басылымы TAU Ventures компаниясын Израильдегі үздік бес және үздік алты венчурлік инвестициялық қордың қатарына енгізді.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;

==Белгілі тұлғалар==
===Оқытушылар құрамы===
&lt;!--- Тізімге Уикипедияның маңыздылық талаптарына сай келетін, жеке мақаласы бар және сол мақалада университетпен байланысы көрсетілген оқытушылар ғана енгізілуі тиіс. ----&gt;
[[Сурет:Prof Ariel Porat-012 (cropped).jpg|thumb|160px|[[Ариэль Порат]], Тель-Авив университетінің президенті]]
[[Сурет:Daniel Chamovitz.png|thumb|160px|Даниэль Хамовиц]]
[[Сурет:Israel Ben-Shalom.jpg|thumb|160px|[[Исраэль Фридман (Пашкан реббесі)|Исраэль Фридман]]]]
[[Сурет:Benjamin Isaac.jpg|thumb|160px|[[Бенджамин Айзек]]]]
[[Сурет:Ariel Rubinstein1.jpg|thumb|160px|[[Ариэль Рубинштейн]]]]
[[Сурет:Anita Shapira.jpg|thumb|160px|[[Анита Шапира]]]]
[[Сурет:Lev vaidman.jpg|thumb|160px|[[Лев Вайдман]]]]

Университеттің бұрынғы және қазіргі белгілі оқытушылары:
* [[Йосеф Агасси]] — философ
* [[Якир Ааронов]] — физик
* [[Нога Алон]] — математик
* [[Ицхак Арад]] — тарихшы
* [[Карен Авраам]] — генетик
* [[Шломо Бен-Ами]] — тарихшы, бұрынғы сыртқы істер министрі
* [[Йоав Бенджамини]] — статистик
* [[Зива Бен-Порат]] — әдебиеттанушы, жазушы және редактор
* [[Йосеф Бернштейн]] — математик
* [[Сильвия Блюменфельд]] — саңырауқұлақтар коллекциясының кураторы
* [[Аталия Бреннер]] — феминистік бағыттағы библиятанушы
* [[Даниэль Хамовиц]] — биолог
* [[Гай Дойчер (физик)|Гай Дойчер]] — физик
* [[Йорам Динштейн]] — халықаралық құқықтың құрметті профессоры, Тель-Авив университетінің бұрынғы президенті
* [[Узи Эвен]] — химик және [[ЛГБТ]] құқықтары үшін күрескен саяси белсенді
* [[Маргалит Финкельберг]] — тарихшы және тілтанушы
* [[Исраэль Финкельштейн]] — археолог
* [[Исраэль Фридман (Пашкан реббесі)|Исраэль Фридман]] — тарихшы
* [[Рафаэль Э. Фройндлих]] — библиятану және латын тілі маманы
* [[Эхуд Газит]] — нанотехнология маманы, Ғылым министрлігінің бас ғалымы
* [[Давид Гинзбург]] — математик
* [[Боб Гриффин (баскетболшы)|Боб Гриффин]] (1980 жылы туған) — баскетболшы және ағылшын әдебиетінің профессоры
* [[Дафна Хакер]] — заңгер
* [[Майкл Харрис (мемлекеттік саясат зерттеушісі)|Майкл Харрис]] — мемлекеттік саясат зерттеушісі
* [[Сильви Онигман]] — ежелгі тарих бойынша аға оқытушы
* [[Бенджамин Айзек]] — тарихшы
* [[Джошуа Йортнер]] — физикалық химия маманы
* [[Шошана Камин]] — математик
* [[Арье Кашер]] — тарихшы
* [[Аса Кашер]] — философ, этика маманы, Израиль қорғаныс күштерінің мінез-құлық кодексінің авторы
* [[Давид С. Кац]] — тарихшы
* [[Йосеф Клафтер]] — [[химиялық физика]] маманы, Тель-Авив университетінің сегізінші президенті
* [[Шауль Ладани]] — өнеркәсіптік инженерия маманы
* [[Фред Ландман]] — семантика маманы
* [[Цви Ларон]] — балалар эндокринологі
* [[Орна Лин]] — заңгер
* [[Рафаэль Малер]] — тарихшы
* [[Йосси Матиас]] — информатика маманы
* [[Виталий Мильман]] — математик
* [[Моше Мизрахи]] — «Оскар» сыйлығының иегері, кинорежиссер
* [[Барух Модан]] — онколог
* [[Юваль Неэман]] (1925–2006) — физик, бұрынғы ғылым және технология министрі
* [[Авраам Ницан]] — химиялық физика маманы
* [[Кеннеди Отиено]] — криминолог
* [[Ариэль Порат]] — құқықтанушы, Тель-Авив университетінің президенті
* [[Итамар Рабинович]] — Израильдің АҚШ-тағы бұрынғы елшісі және Тель-Авив университетінің бұрынғы президенті
* [[Авиад Раз]] — әлеуметтанушы
* [[Таня Рейнхарт]] (1943–2007) — тілтанушы
* [[Амнон Рубинштейн]] — құқық факультетінің бұрынғы деканы және бұрынғы білім министрі
* [[Ариэль Рубинштейн]] — экономист
* [[Йосеф Садан]] — арабтану және исламтану кафедрасының құрметті профессоры
* [[Пнина Зальцман]] — пианист және фортепиано педагогі
* [[Шломо Занд]] — тарихшы
* [[Леон Шидловский]] — композитор
* [[Милетт Шамир]] — Америка әдебиетінің зерттеушісі, Тель-Авив университетінің вице-президенті
* [[Анита Шапира]] — тарихшы
* [[Миха Шарир]] — математик
* [[Эдна Шавит]] — драма өнері маманы
* [[Марго Шайнер]] — гастроэнтеролог
* [[Джошуа Соболь]] — драматург, жазушы және режиссер
* [[Давид Судри]] — математик
* [[Карло Штренгер]] — психолог және философ
* [[Леонард Сасскинд]] — физик
* [[Борис Цирельсон]] — математик
* [[Яаков Тюркель]] — Израиль Жоғарғы сотының судьясы
* [[Лев Вайдман]] — физик
* Ави Вайнрот — заңгер
* [[Пол Векслер (тілтанушы)|Пол Векслер]] — тілтанушы
* [[Джордж С. Уайз]] — университеттің алғашқы президенті (1963–1971)
* [[Моше Вольман]] — невропатолог
* [[Амоц Захави]] — биолог
* [[Моше Цвиран]] — Коллер атындағы менеджмент мектебінің деканы

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>8dm9lhgpqkbhc8ly0ic68wj0fgn7163</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692873</id>
      <parentid>3692871</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:36:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Белгілі тұлғалар */</comment>
      <origin>3692873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62042" sha1="njc44jan3nen9ipf6ahehgkpz4o7bb1" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Тель-Авив университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב
 |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = {{lang-he|בעקבות הלא נודע}}&lt;br&gt;{{lang-kk|Белгісізді тануға ұмтылу}}
 |Құрылған жылы       = [[1956 жыл|1956]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[Зерттеу университеті|зерттеу университеті]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = Мордехай Коэн
 |Президенті          = [[Ариэль Порат]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/President-Office |title=Office of the President: Tel Aviv University|publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312035139/https://english.tau.ac.il/President-Office |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = [[Марк Штайф]]
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 15 285 (2019)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 2143 (2019)
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 1847
 |Орналасқан жері     = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық; 220 акр (шамамен 89 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = http://english.tau.ac.il/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 32 |lat_min = 06 |lat_sec = 45
 |lon_dir = E |lon_deg = 34 |lon_min = 48 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Тель-Авив университеті'''{{efn|{{lang-he|אוּנִיבֶרְסִיטַת תֵּל אָבִיב|Universitat Tel Aviv}}}} ('''TAU''') — Израильдің [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[зерттеу университеті]]. Онда 30 мыңнан астам студент білім алады және ол елдегі дәстүрлі аудиториялық оқыту жүйесі бойынша жұмыс істейтін ең ірі университет болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-02 |title=Tel Aviv University ranked first in Israel by QS World University Ranking |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-748557 |access-date=2024-03-24 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; Тель-Авивтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан университет&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
| title = Tel Aviv University (TAU)
| encyclopedia = Encyclopaedia Judaica
| publisher = Cengage
| url = https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/tel-aviv-university-tau
}}&lt;/ref&gt; қаланың негізгі білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы болып саналады. Оның құрамына 9 факультет, 17 оқу-клиникалық аурухана, 18 сахналық өнер орталығы, 27 мектеп, 106 кафедра, 340 ғылыми-зерттеу орталығы және 400 зертхана кіреді.

Тель-Авив университеті 1956 жылы үш білім беру мекемесінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқыда 69 гектар аумақты алып жатқан кампус кейіннен кеңейтіліп, қазіргі уақытта Тель-Авивтің солтүстік-батыс ауданында 89 гектар жерді қамтиды.&lt;ref&gt;Pullen, Lee and Lars Lindberg Christensen (2010). ''Postcards from the Edge of the Universe:&amp;nbsp;An Anthology of Frontline Astronomy from Around the World''. ESO. Page 96. {{ISBN|9783923524648}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bard, Mitchell Geoffrey and Moshe Schwartz (2005). ''1001 Facts Everyone Should Know About Israel''. Rowman &amp; Littlefield. Page 95. {{ISBN|9780742543584}}.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тель-Авив университетінің тарихы 1956 жылдан басталады. Сол жылы үш ғылыми-зерттеу институты — 1935 жылы құрылған Тель-Авив құқық және экономика мектебі, 1931 жылы құрылған Жаратылыстану ғылымдары институты және 1954 жылы құрылған Еврейтану академиялық институты&lt;ref&gt;{{cite news | last1=ANI | title=Tel Aviv University, Google Israel launch $1 million AI research programme | newspaper=Educational Times (The Economic Times) | date=22 December 2025 | url=https://education.economictimes.indiatimes.com/news/international/tel-aviv-university-and-google-israel-launch-1m-ai-research-initiative/126117962 | access-date=12 February 2026 }}&lt;/ref&gt; бірігіп, Тель-Авив университетін құрды. Бастапқыда университет Тель-Авив муниципалитетінің басқаруында болды. 1963 жылы оған дербестік беріліп, [[Джордж С. Уайз]] университеттің алғашқы президенті атанды. Ол бұл қызметті 1971 жылға дейін атқарды.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel+aviv+university%22+1963+%22ramat+aviv+campus%22 |title=Who's who in Israel and in the work ... |date=January 21, 2011 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=April 28, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428015655/https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel%20aviv%20university%22%201963%20%22ramat%20aviv%20campus%22 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |title=Presidents of Tel Aviv University |publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218232028/https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы аумағы 170 акр (шамамен 0,69 км²) болатын негізгі кампус құрылды. Кейінгі президенттері: Юваль Неэман (1971–1977), [[Хаим Бен-Шахар]] (1977–1983), [[Моше Мани]] (1983–1991), [[Йорам Динштейн]] (1991–1999), [[Итамар Рабинович]] (1999–2006), [[Цви Галиль]] (2006–2009), [[Йосеф Клафтер]] (2009–2019) және 2019 жылдан бері қызмет атқарып келе жатқан [[Ариэль Порат]].&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;/&gt;

Университет сонымен қатар [[Холон]] қаласындағы Технологиялық дизайн орталығының, [[Тель-Авив-Яффа|Тель-Авив]] қаласындағы Жаңа академиялық колледждің және Тель-Авивтегі [[Афека инженерлік колледжі]]нің академиялық қызметін қадағалайды. [[Уайз обсерваториясы]] [[Негев]] шөліндегі [[Мицпе-Рамон]] қаласында орналасқан.

2023 жылғы қазанда университет «Эрез» бағдарламасын іске қосты. Бағдарлама аясында [[Израиль қорғаныс күштері]]нің жауынгерлік бөлімшелерінде офицерлік қызмет атқаруға үміткер шамамен 200 адам офицерлік даярлықты бастамас бұрын гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласында бакалавр дәрежесін алады.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Brison |first1=Amos |title=How Tel Aviv University serves Israel’s security state |url=https://www.972mag.com/tel-aviv-university-security-state/ |work=+972 Magazine |date=30 July 2026}}&lt;/ref&gt;

Университет аумағының бір бөлігі бұрын Палестинаның [[Әш-Шейх-Муваннис]] ауылы орналасқан жерде жатыр. Бұл ауылдың тұрғындары 1948 жылғы наурызда еврей қарулы жасақтарының қоқан-лоққылары салдарынан оны тастап кеткен.&lt;ref name=Monterescu&gt;{{Cite book|title=''Mixed Towns, Trapped Communities: Historical Narratives, Spatial Dynamics, Gender Relations and Cultural Encounters in Palestinian-Israeli Towns''|author=Daniel Monterescu and Dan Rabinowitz|year=2007|page=298|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-4732-4}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық бөлімшелер ==
[[Сурет:Life Sciences Building in Tel Aviv University.jpg|thumb|right|250px|Жаратылыстану ғылымдары ғимараты]]
[[Сурет:TAU Economics School 01.JPG|thumb|right|250px|Экономика мектебі]]
[[Сурет:Naftali Building, June 2023.jpg|thumb|right|250px|Әлеуметтік ғылымдар ғимараты]]
[[Сурет:The Porter School of Environmental Studies Building.JPG|thumb|right|250px|Қоршаған ортаны зерттеу ғимараты]]
[[Сурет:Eng boul.jpg|thumb|right|250px|Ли инженерлік факультетінің бульвары]]
[[Сурет:Schreiber-Math-TAU-001.JPG|thumb|right|250px|Владимир Шрайбер атындағы математика институты]]
[[Сурет:Smolarsh.jpg|thumb|250px|Смоларз аудиториясы]]
[[Сурет:Cymbalista Synagogue and Jewish Heritage Center.jpg|thumb|250px|[[Цимбалиста синагогасы және еврей мұрасы орталығы]]]]

'''Факультеттер'''
* Кац атындағы өнер факультеті
* Флейшман атындағы инженерлік факультет
* [[Саклер отбасы|Саклер]] атындағы нақты ғылымдар факультеті
* Энтин атындағы гуманитарлық ғылымдар факультеті
* Бухман атындағы құқық факультеті
* Уайз атындағы биологиялық ғылымдар факультеті
* [[Грей атындағы медицина және денсаулық сақтау ғылымдары факультеті]] (бұрынғы Саклер атындағы медицина факультеті)
* Гордон атындағы әлеуметтік ғылымдар факультеті
* [[Борис Минц институты]]
* Коллер атындағы менеджмент мектебі

'''Дербес мектептер'''
* Берглас атындағы экономика мектебі
* Портер атындағы қоршаған ортаны зерттеу мектебі
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]
* [[Дэвид Азриэли]] атындағы сәулет мектебі
* Гольдшлегер атындағы стоматология мектебі
* Миллер атындағы педагогика мектебі
* Шапелл атындағы әлеуметтік жұмыс мектебі
* TAU International (бұрынғы шетелдік студенттер мектебі)
* Сагол атындағы нейроғылым мектебі

=== Институттар мен орталықтар ===
Тель-Авив университетінің құрамында 130-дан астам ғылыми-зерттеу институты мен орталығы бар.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://english.tau.ac.il/research_institutes |title=Research Centers and Institutes {{!}} Tel Aviv University |website=english.tau.ac.il |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120622121257/http://english.tau.ac.il/research_institutes |archive-date=2012-06-22}}&lt;/ref&gt;

== Лоуи халықаралық мектебі ==
Лоуи халықаралық мектебі (бұрынғы TAU International) Тель-Авив университетінің халықаралық зерттеушілермен, қонақтармен және серіктестермен байланысын қамтамасыз етумен қатар, жыл сайын әлемнің түкпір-түкпірінен келген мыңдаған студентке университетте білім алу мүмкіндігін ұсынады.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/about_tau_international|title=About The Lowy International School|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Мектептің қызметіне университеттің халықаралық мәселелер жөніндегі вице-президенті [[Милетт Шамир]] жетекшілік етеді.

Мектептің толық атауы — Ширли Лоуиді еске алуға арналған Лоуи халықаралық мектебі. Оның атауы 2022 жылы аустралиялық-израильдік кәсіпкер сэр [[Франк Лоуи]]дің 18 миллион АҚШ долларын қайырымдылыққа беруінен кейін өзгертілді.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Israel |first=David |date=2022-12-13 |title=Australian Real Estate Mogul Sir Frank Lowy Gives $18 m. to TAU International Programs |url=https://www.jewishpress.com/news/israel/australian-real-estate-mogul-sir-frank-lowy-gives-18-m-to-tau-international-programs/2022/12/13/ |access-date=2024-12-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Сэр Франктің жұбайы Ширли Лоуи 2020 жылғы 9 желтоқсанда қайтыс болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-12-13 |title=Shirley Lowy, the woman behind Westfield, dies in Israel |url=https://www.afr.com/property/commercial/shirley-lowy-the-woman-behind-westfield-dies-in-israel-20201213-p56n3d |access-date=2024-12-05 |website=Australian Financial Review |language=en}}&lt;/ref&gt;

Мектептегі білім беру бағдарламалары негізінен ағылшын тілінде жүргізіледі. Сонымен қатар Лоуи халықаралық мектебі иврит тілін тереңдетіп меңгеруге арналған тілдік ортаға толық ену бағдарламаларын да ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sir Frank Lowy Donates $18 Million to Tel Aviv University |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-724773 |access-date=2022-12-23 |newspaper=The Jerusalem Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу бағдарламалары бакалавриатты, магистратураны, шетелде білім алуды, ғылыми зерттеулерді, оқуға түсер алдындағы бір жылдық даярлықты және қысқамерзімді курстарды қамтиды.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;/&gt; Сондай-ақ мектеп әртүрлі шәкіртақылар ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/scholarship_programs|title=The Lowy International School Scholarships|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Бакалавриат, магистратура, студенттер алмасу және шетелде білім алу бағдарламаларына қатысушылар университеттің жанында орналасқан Эйнштейн немесе Брошим студенттік жатақханаларында тұра алады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Housing at TAU |url=https://international.tau.ac.il/housing |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100906223226/http://international.tau.ac.il/prospective-students/undergraduate-programs.html |archive-date=September 6, 2010 |access-date=November 24, 2010 |work=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

'''Бакалавриат бағдарламалары:'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=279&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;
* Еркін өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* Менеджмент және еркін өнер бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка бакалавриаты (B.Mus.)
* Әлеуметтік, саяси және экономикалық ғылымдар бойынша бакалавриат бағдарламасы
* Еркін өнер бойынша қос дипломды бакалавриат бағдарламасы: Тель-Авив университеті және [[Колумбия университеті]]
* [[Йешива университеті]]мен бірлескен бакалавриат бағдарламасы

'''Магистратура бағдарламалары:'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=260&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

* Ежелгі Израильді зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биомедициналық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* [[Қақтығыстарды шешу және медиация жөніндегі халықаралық бағдарлама|Қақтығыстарды шешу және медиация]] бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Киберсаясат және мемлекеттік басқару бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Цифрлық денсаулық сақтау бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Апаттарды басқару бойынша магистр дәрежесі (M.D.M.)
* Деректі кино бойынша бейнелеу өнері магистрі (M.F.A.)
* Экологиялық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қоршаған ортаны зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биологиялық ғылымдар бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Медицина ғылымдары бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Нейроғылым бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Азық-түлік қауіпсіздігіне басымдық берілген өсімдіктану бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қауіпсіздік және дипломатия бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Климаттың өзгеруінің әлеуметтік және саяси аспектілері бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Орнықты даму бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Ағылшын тілін өзге тілде сөйлейтіндерге оқыту бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A., TESOL)
* Софер атындағы жаһандық іскерлік әкімшілендіру магистратурасы (MBA)
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка магистрі (M.Mus.)
* Парасол қорының халықаралық құқық магистрі бағдарламасы (LL.M.)
* [[Джонс Хопкинс университеті]]нің Халықаралық зерттеулер мектебі (SAIS) мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* [[Лилль саяси зерттеулер институты]] мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* Тель-Авив университеті мен [[Тхапар инженерия және технология институты]]ның биотехнология немесе электротехника саласындағы «3+2» біріктірілген білім беру бағдарламасы

'''Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар:'''&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ias.tau.ac.il/Lowy_Distinguished_Guest_Professor|title=About Lowy Distinguished Guest Professors|website=ias.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

2023 жылы құрылған Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар бағдарламасы Тель-Авив университетіне көрнекті ғалымдарды шақыруға бағытталған.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

* [[Райнхард Генцель]] — физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты
* [[Эйтан Тадмор]] — математик
* [[Милетт Гайфман]] — антикалық дәуір зерттеушісі
* [[Михаэль Вайднер]] — информатика маманы
* [[Рудольф Подгорник]] — физик
* [[Сьюзан Б. Дэвидсон]] — информатика маманы
* [[Альберто Меллони]] — тарихшы
* [[Ольга Соркине-Хорнунг]] — информатика маманы

== Рейтингтер==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;&quot;
|+ '''Тель-Авив университетінің әлемдік рейтингтердегі орны'''
! Рейтинг
! Жыл
! Орын
|-
| [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|ARWU]]
| 2024
| 201–300&lt;ref&gt;{{Cite web | title=ShanghaiRanking-Univiersities | url=https://www.shanghairanking.com/institution/tel-aviv-university | access-date=2025-07-30 | website=www.shanghairanking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[CWTS Leiden Ranking|CWTS Leiden]]
| 2024
| 84&lt;ref&gt;{{Cite web | title=CWTS Leiden Ranking - Ranking 2024 | url=https://www.leidenranking.com/ranking/2024/list | access-date=2025-07-30 | website=www.leidenranking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[QS әлемдік университеттер рейтингі|QS]]
| 2026
| 223&lt;ref name=&quot;:QSW2026&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.topuniversities.com/world-university-rankings|title=QS World University Rankings 2026: Top global universities|date=July 30, 2025|website=Top Universities}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE]]
| 2025
| 201–250&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/tel-aviv-university|title=Tel Aviv University|date=February 9, 2024|website=Times Higher Education (THE)}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[U.S. News &amp; World Report|U.S. News]]
| 2025
| 199&lt;ref&gt;{{Cite web | title=Tel Aviv University in Israel {{!}} US News Best Global Universities | url=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141029135238/http://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | access-date=2025-07-30 | archive-date=2014-10-29}}&lt;/ref&gt;
|}

[[Сурет:31.03.09 Tel Aviv 024 TAU 7.JPG|thumb|250px|Тель-Авив университетіндегі Уэбб тілдер мектебі]]
2024 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 214-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.topuniversities.com/universities/tel-aviv-university |title=QS World University Rankings |publisher=Topuniversities |access-date=September 28, 2023 }}&lt;/ref&gt; Осылайша университет Израильдегі ең жоғары орынға ие оқу орны атанды. 2016 жылғы пәндік рейтингтерде университет өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша 202-орынды, инженерия және технология бойынша 295-орынды, биологиялық ғылымдар мен медицина бойынша 193-орынды, жаратылыстану ғылымдары бойынша 208-орынды, ал әлеуметтік ғылымдар мен менеджмент бойынша 240-орынды иеленді.

2016 жылғы [[Әлемдік университеттер рейтингі орталығы]]ның (CWUR) рейтингісінде Тель-Авив университеті әлем бойынша 81-орынды, Израиль бойынша үшінші орынды иеленді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cwur.org/top100.html |title=CWUR 2016 |publisher=Center for World University Rankings |year=2016 |access-date=26 October 2016 |archive-date=11 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120711104222/http://www.cwur.org/top100.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ал 2012 жылы орталық университетті 56-орынға орналастырған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cwur.org/2012.php |title=CWUR 2012 {{!}} Top 100 Universities |website=cwur.org |language=en |access-date=2017-02-23 |archive-date=2017-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224131520/http://cwur.org/2012.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 189-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |title=World University Rankings 2020 &amp;#124; Times Higher Education (THE) |date=20 August 2019 |publisher=Times Higher Education |access-date=2020-02-18 |archive-date=2019-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918163456/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бұл рейтинг университеттердің ғылыми-зерттеу және оқытушылық қызметі саласындағы беделі туралы мәліметтерді біріктіретін жалпы бағалау көрсеткішіне негізделеді.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |title=Search &amp;#124; Times Higher Education (THE) |magazine=Times Higher Education |access-date=2016-02-04 |archive-date=2012-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120424215637/http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2016 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін бір оқытушыға шаққандағы ғылыми дәйексөздер саны бойынша әлемде 22-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |title=Two Israeli universities rated among world's top 100 for research |newspaper=[[The Jerusalem Post]] |access-date=2016-10-28 |archive-date=2017-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170225173618/http://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |url-status=live  |issn=0792-822X }}&lt;/ref&gt; Бұл көрсеткіш университеттің ғылыми зерттеулерінің ықпалын бағалайды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |title=QS World University Rankings – Methodology |date=2016-08-22 |newspaper=Top Universities |access-date=2016-10-28 |archive-date=2016-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027093229/http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Осы көрсеткіш бойынша Тель-Авив университеті Израильдегі жетекші университет атанды.

2015 жылы ''[[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі]]'' Тель-Авив университетін пәндер бойынша мынадай орындарға орналастырды: информатика бойынша 20-орын, математика бойынша 51–75-орындар, физика бойынша 76–100-орындар және экономика мен бизнес бойынша 76–100-орындар. 2016 жылы университет инженерия бойынша 51–75-орындар аралығына енді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |title=Tel Aviv University {{!}} Academic Ranking of World Universities – 2016 {{!}} Shanghai Ranking – 2016 |website=www.shanghairanking.com |access-date=2016-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502003200/http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |archive-date=2 May 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

CSRankings рейтингісіне сәйкес, 2007–2018 жылдар аралығында Тель-Авив университеті информатика саласы бойынша әлемде 35-орынды иеленді. Бұл көрсеткіш [[Гарвард университеті]]мен бірдей болып, Израильдегі екінші жоғары нәтиже саналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |title=CSRankings: Computer Science Rankings |website=csrankings.org |access-date=2018-03-12 |archive-date=2022-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105063338/http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы жағдай бойынша Тель-Авив университеті ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE әлемдік университеттер рейтингісінде]]'' 191-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-08-25 |title=World University Rankings |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |access-date=2021-04-04 |website=Times Higher Education (THE) |language=en |archive-date=2020-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200902154147/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]нде'' 230-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=QS World University Rankings 2021 |url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |access-date=2021-04-04 |website=Top Universities |language=en |archive-date=2020-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609201234/https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ал [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|Шанхай рейтингісінде]] 151–200-орындар аралығын иеленді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ARWU World University Rankings 2020 |url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |access-date=2021-04-04 |website=www.shanghairanking.com |archive-date=2019-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190815195442/http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2022 жылы PitchBook Data Тель-Авив университетін [[венчурлік капитал]] есебінен қаржыландырылатын компанияларды құрған түлектерінің саны бойынша әлемде 7-орынға орналастырды. Бұл АҚШ-тан тыс орналасқан университеттер арасындағы ең жоғары көрсеткіш болды.

== Басқа университеттермен байланысы ==
Қазіргі уақытта Тель-Авив университеті 46 елдегі 280-нен астам академиялық мекемемен серіктестік орнатқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/partnerships-at-TAU|title=Partnerships at TAU|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; Университеттің академиялық серіктестіктеріне Лоуи халықаралық мектебі қолдау көрсетеді. Халықаралық ынтымақтастықтың негізгі түрлеріне бірлескен ғылыми-зерттеу орталықтарын құру, ғылыми зерттеулер жүргізу, зерттеулерді бастапқы қаржыландыруға арналған бірлескен жобалық ұсыныстар конкурстарын ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/research-partners|title=Research Partners|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; бірлескен немесе қос дипломды білім беру бағдарламалары, бірлесіп оқытылатын курстар, жазғы және қысқы мектептер ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/joint-teaching-and-degrees|title=Joint Teaching &amp; Degrees|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; докторлық дәрежеден кейінгі бірлескен зерттеу бағдарламалары, академиялық алмасу, шетелде білім алу және шақырылған оқытушылар бағдарламалары кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/mobility-programs|title=Mobility Programs|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt;

Тель-Авив университетінің құқық факультеті шетелдегі 36 университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About TAU Exchange Program |url=http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |website=Tel Aviv University |access-date=2015-08-20 |archive-date=2015-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150917072609/http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Вирджиния университеті, Корнелл университеті, Бостон университеті, Лос-Анджелестегі Калифорния университеті (UCLA), Буцериус (Германия), EBS (Германия), Макгилл университеті (Канада), Осгуд-Холл (Канада), Оттава университеті (Канада),&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web |title=IE – List of Partner Institutions |url=http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |publisher=IE Business School |access-date=5 April 2014 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303203748/http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Куинс университеті (Куинс), Торонто университеті (Канада), Берген университеті (Норвегия), STL (Қытай), KoGuan (Қытай), Цинхуа университеті (Қытай), Джиндал жаһандық университеті (Үндістан), Гонконг университеті, Сингапур менеджмент университеті, Стокгольм университеті (Швеция), Монаш университеті (Аустралия), Сидней университеті (Аустралия), Саяси зерттеулер институты (Франция), Сеул университеті (Оңтүстік Корея), Люцерн университеті (Швейцария), Буэнос-Айрес университеті (Аргентина), Боккони университеті (Италия)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |title=The Buchmann Faculty of Law, Tel Aviv University |publisher=Law.tau.ac.il |date=April 17, 2008 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=February 15, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215032537/http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; және Мадрид университеті (Испания) бар.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;

Коллер атындағы менеджмент мектебі шетелдегі 100-ден астам университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан. Коллер алмасу бағдарламасына MBA, MSc және MA бағдарламаларының студенттері, сондай-ақ тиісті біліктілігі бар мамандар қатыса алады. Мектеп алмасу бағдарламасымен келген студенттерге стратегия, кәсіпкерлік, қаржы және бухгалтерлік есеп, маркетинг, ұйымдық мінез-құлық, шешім қабылдау және операцияларды зерттеу, технологиялар мен ақпараттық жүйелер бойынша әртүрлі курстар ұсынады. Бағдарлама аясында Тель-Авив университетінің басқа мектептерінде Израиль мәдениеті, тарихы, экономикасы және өзге де пәндер бойынша білім алуға болады.

2013 жылы Тель-Авив университеті мен [[Руппин академиялық орталығы]] [[Жерорта теңізі]] жағалауында бірлескен зерттеу орталығын құрды. Орталықта студенттер жағалау ортасына және оның табиғи ресурстарына әсер ететін мәселелерді тереңдетіп зерттейді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |title=TAU and Ruppin college form studies center; Tel Aviv University, Ruppin Academic College form a multi-disciplinary studies center focusing on coastal environment. |work=The Jerusalem Post |author=Sharon Udasin |date=January 30, 2013 |access-date=July 2, 2015 |archive-date=July 2, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702161129/http://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Халықаралық ынтымақтастық ===
Германияда Тель-Авив университеті Майндағы Франкфурт қаласындағы [[Иоганн Вольфганг Гёте атындағы Франкфурт университеті|Гёте университетімен]] ынтымақтасады. Екі қаланы ұзақмерзімді серіктестік келісімі байланыстырады.&lt;ref&gt;[//www2.uni-frankfurt.de/38446421/strategisch1.html ''International cooperation – Germany'']. Web page of Goethe-University Frankfurt/Main. Date accessed: 22. November 2012.&lt;/ref&gt;

== Басылымдар ==
* [[Тель-Авив (журнал)|«Тель-Авив»]] — [[Левант]] археологиясы мен [[Ежелгі Таяу Шығыс|Таяу Шығыс өркениеттерінің]] тарихы және мәдениеті туралы халықаралық рецензияланатын ғылыми журнал. Басылым негізінен библиялық және прототарихи кезеңдерге басымдық береді, сонымен қатар антикалық және тарихқа дейінгі кезеңдерді де қамтиды.&lt;ref&gt;[https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 &quot;Tel Aviv Journal&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220109124341/https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 |date=2022-01-09 }}, Tel Aviv University homepage. Accessed Jan 2022.&lt;/ref&gt;

== TAU Ventures ==
{{Компания
 |атауы              = TAU Ventures
 |логотипі           =
 |суреті             = Tel Aviv university logo - Hebrew.png
 |сурет атауы        =
 |түрі               = [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік]] (LLC)
 |биржадағы листингі =
 |қызметі            = Венчурлік инвестициялар
 |құрылды            = 2018
 |құрушы             = Тель-Авив университеті және Нимрод Коэн
 |орналасуы          = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |басты адамдары     = Нимрод Коэн
 |саласы             = [[Венчурлік капитал]]
 |өнімі              =
 |меншікті капиталы  =
 |айналым            =
 |операциялық кіріс  =
 |таза табысы        =
 |активтер           =
 |капитализация      =
 |қызметкерлер саны  =
 |басшы компания     =
 |бағынышты компания =
 |аудитор            =
 |сайты              = {{URL|https://www.tauventures.co.il}}
 |Ортаққор           =
}}
'''TAU Ventures''' — [[венчурлік капитал]] саласында жұмыс істейтін инвестициялық компания. Ол 2018 жылы Тель-Авив университеті мен Нимрод Коэннің бастамасымен Израильдегі дамуының бастапқы кезеңіндегі [[Стартап компания|стартаптарға]] инвестиция салу мақсатында құрылды. Компанияның штаб-пәтері [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|last=Solomon|first=Shoshanna|title=Tel Aviv University launches VC fund to invest in early-stage startups|url=https://www.timesofisrael.com/tel-aviv-university-launches-venture-arm-to-invest-in-early-stage-startups/|access-date=2021-06-22|website=[[The Times of Israel]]|language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-04-15|title=Tel Aviv University sets up $20m VC fund|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-tel-aviv-university-sets-up-20m-vc-fund-1001231762|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=Friedman|first=Ron|date=2021-01-23|title=Amid a decline in early-stage funding, TAU Ventures invites tech startups to its campus community|url=https://www.calcalistech.com/ctech/articles/0,7340,L-3889232,00.html|access-date=2021-06-22|website=CTECH - www.calcalistech.com}}&lt;/ref&gt; 2018 жылдың басында Тель-Авив университеті бастапқы кезеңдегі стартаптарды қаржыландыруға арналған, капиталы 20 миллион АҚШ долларын құрайтын TAU Ventures венчурлік қорын құратынын жариялады. Қордың қызмет ету мерзімі алдын ала жеті жылдық кезең ретінде белгіленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=TAU Ventures {{!}} univtelaviv.com|url=https://univtelaviv.com/tau-ventures/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624211547/https://univtelaviv.com/tau-ventures/|url-status=usurped|archive-date=June 24, 2021|access-date=2021-06-22|language=es}}&lt;/ref&gt; Бұл Израильдегі осындай үлгідегі алғашқы бастама болды. Оны құру кезінде [[Стэнфорд университеті]], [[Берклидегі Калифорния университеті]] және [[Массачусетс технологиялық институты]] (MIT) сияқты жоғары оқу орындарындағы ұқсас инвестициялық қорлар үлгі ретінде алынды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Нимрод Коэн компанияның басқарушы серіктесі қызметін атқарады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-01-01|title=Japan's NEC and Tel Aviv University set up incubator|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-japans-nec-and-tel-aviv-university-set-up-incubator-1001217724|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;

=== Инвестициялар ===
TAU Ventures Израильдегі дамуының бастапқы кезеңіндегі стартаптарға 500 мың АҚШ доллары көлемінде бастапқы инвестиция салады және кейіннен қосымша қаржыландыру мүмкіндігін қарастырады. Қор кәсіпорындарға арналған шешімдер, [[қаржылық технологиялар]], [[Индустрия 4.0]] және азық-түлік технологиялары сияқты әртүрлі салаларға инвестиция салады. Инвестиция алатын компаниялардың басым бөлігі бағдарламалық қамтамасыз етумен байланысты.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|title=Shin Bet widens hunt for innovative start-up solutions|url=https://www.jpost.com/israel-news/shin-bet-widens-hunt-for-innovative-start-up-solutions-573458|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=4 December 2018 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;

TAU Ventures экожүйесі Тель-Авив университетінің ресурстары мен байланыс желісін, өнеркәсіп саласындағы серіктестіктерді және израильдік стартап негізін қалаушылардың қауымдастығын біріктіреді. Компания Тель-Авив қаласындағы ортақ кеңсе кеңістігінде жұмыс істейді.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Мұнда компанияның инвестициялық портфеліндегі стартаптарға дамудың әртүрлі бағыттары бойынша тәлімгерлік және қолдау көрсететін мамандар қызмет етеді.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

2021 жылғы мамырдағы жағдай бойынша TAU Ventures 17 стартапқа инвестиция салған. Олардың арасында Xtend,&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|title=Tel Aviv University fund leads $2m. investment in Israeli start-ups|url=https://www.jpost.com/israel-news/tel-aviv-university-fund-leads-15m-investment-in-israeli-start-ups-568067|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=26 September 2018 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; SWIMM,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-01-17 |title=Pitango, TAU Ventures Invest In Israeli Codebase Tool Startup Swimm |url=https://nocamels.com/2021/01/pitango-tau-ventures-israeli-codebase-startup-swimm/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Gaviti,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|date=2021-04-04|title=&quot;מי שנכנס למשרדים שלנו מרגיש מהר מאוד שמדובר בקרן מסוג אחר&quot;|url=https://www.geektime.co.il/had-keren-tau-ventures/|access-date=2021-06-22|website=גיקטיים|language=he-IL}}&lt;/ref&gt; MyAir,&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news|date=2019-12-25|title=Former Teva VP sets up foodtech startup|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-former-teva-vp-sets-up-foodtech-startup-1001312384|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt; Medorion,&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Castor&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; және [[Hoopo]] сияқты белгілі компаниялар бар.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

=== Акселерациялық бағдарлама ===
TAU Ventures венчурлік инвестициялық қызметімен қатар, [[Шин-Бет|Израиль қауіпсіздік агенттігімен]] (ISA) серіктестікте стартап негізін қалаушыларға технологиялық платформа ұсынатын акселерациялық бағдарламаны жүзеге асырады.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-07-04|title=Israel's Shin Bet spy service partners with private start-ups|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-tech-israel-shinbet-idINKBN1JU1SU|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Israel's Shin Bet and its future as a cyberwarfare superpower|url=https://www.jpost.com/israel-news/nadav-argaman-passing-the-shin-bet-torch-644002|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=4 October 2020 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Бұл төрт айға созылатын арнайы бағдарлама стартаптарды Израиль қауіпсіздік агенттігімен байланыстырады және компанияның меншік үлесін беруді талап етпейтін 50 мың АҚШ доллары көлеміндегі грант ұсынады.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Бағдарлама азаматтық және коммерциялық технологияларды әзірлейтін компанияларға арналған. Қатысушылар техникалық сарапшылардың көмегін, бірегей деректер базаларын, технологияларды тексеру мүмкіндіктерін және басқа да ресурстарды пайдалана алады.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-09-05|title=ISA and TAU Ventures launch startup accelerator|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-isa-and-tau-ventures-launch-startup-accelerator-1001235281|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt; Бағдарламаның түлектері жалпы сомасы 100 миллион АҚШ долларынан астам инвестиция тартқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-06-10 |title=Israeli Startups Smash Funding Records, Reel In $10.5B In Just Six Months |url=https://nocamels.com/2021/06/israeli-startups-funding-records-10-5b/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Xtend,&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; Cyberpion, Talamoos,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-01-06|title=The Groundbreaking Israeli Tech Turning Heads At CES 2019 |url=https://nocamels.com/2019/01/israeli-tech-ces-2019/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[Cyabra]],&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; DigitalOwl,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-02-14|title=Investors plant Seed: 2 Israeli startups emerge with AI at their core|url=https://www.geektime.com/investors-plant-seed-2-israeli-startups-emerge-to/|access-date=2021-06-22|website=Geektime|language=en|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624201831/https://www.geektime.com/investors-plant-seed-2-israeli-startups-emerge-to/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Decodea және NeuraLegion&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; бар.

=== Мойындалуы ===
2018 жылы IVC зерттеу орталығы TAU Ventures компаниясын Израильдегі ең белсенді венчурлік инвестициялық қор ретінде атап өтті.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web|title=After a record year for Israeli startups, 16 investors tell us what's next|url=https://techcrunch.com/2021/01/16/israel-vc-survey/|access-date=2021-06-22|website=TechCrunch|date=16 January 2021 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://charteredgroup.com/wp-content/uploads/2019/04/31-jan-2019-most-active-fund.pdf|title=IVC Research Center citation}}&lt;/ref&gt; 2019 және 2021 жылдары Geektime басылымы TAU Ventures компаниясын Израильдегі үздік бес және үздік алты венчурлік инвестициялық қордың қатарына енгізді.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;

== Белгілі тұлғалар ==
=== Оқытушылар құрамы ===
&lt;!--- Тізімге Уикипедияның маңыздылық талаптарына сай келетін, жеке мақаласы бар және сол мақалада университетпен байланысы көрсетілген оқытушылар ғана енгізілуі тиіс. ----&gt;
[[Сурет:Prof Ariel Porat-012 (cropped).jpg|thumb|160px|[[Ариэль Порат]], Тель-Авив университетінің президенті]]
[[Сурет:Daniel Chamovitz.png|thumb|160px|Даниэль Хамовиц]]
[[Сурет:Israel Ben-Shalom.jpg|thumb|160px|[[Исраэль Фридман (Пашкан реббесі)|Исраэль Фридман]]]]
[[Сурет:Benjamin Isaac.jpg|thumb|160px|[[Бенджамин Айзек]]]]
[[Сурет:Ariel Rubinstein1.jpg|thumb|160px|[[Ариэль Рубинштейн]]]]
[[Сурет:Anita Shapira.jpg|thumb|160px|[[Анита Шапира]]]]
[[Сурет:Lev vaidman.jpg|thumb|160px|[[Лев Вайдман]]]]

Университеттің бұрынғы және қазіргі белгілі оқытушылары:
* [[Йосеф Агасси]] — философ
* [[Якир Ааронов]] — физик
* [[Нога Алон]] — математик
* [[Ицхак Арад]] — тарихшы
* [[Карен Авраам]] — генетик
* [[Шломо Бен-Ами]] — тарихшы, бұрынғы сыртқы істер министрі
* [[Йоав Бенджамини]] — статистик
* [[Зива Бен-Порат]] — әдебиеттанушы, жазушы және редактор
* [[Йосеф Бернштейн]] — математик
* [[Сильвия Блюменфельд]] — саңырауқұлақтар коллекциясының кураторы
* [[Аталия Бреннер]] — феминистік бағыттағы библиятанушы
* [[Даниэль Хамовиц]] — биолог
* [[Гай Дойчер (физик)|Гай Дойчер]] — физик
* [[Йорам Динштейн]] — халықаралық құқықтың құрметті профессоры, Тель-Авив университетінің бұрынғы президенті
* [[Узи Эвен]] — химик және [[ЛГБТ]] құқықтары үшін күрескен саяси белсенді
* [[Маргалит Финкельберг]] — тарихшы және тілтанушы
* [[Исраэль Финкельштейн]] — археолог
* [[Исраэль Фридман (Пашкан реббесі)|Исраэль Фридман]] — тарихшы
* [[Рафаэль Э. Фройндлих]] — библиятану және латын тілі маманы
* [[Эхуд Газит]] — нанотехнология маманы, Ғылым министрлігінің бас ғалымы
* [[Давид Гинзбург]] — математик
* [[Боб Гриффин (баскетболшы)|Боб Гриффин]] (1980 жылы туған) — баскетболшы және ағылшын әдебиетінің профессоры
* [[Дафна Хакер]] — заңгер
* [[Майкл Харрис (мемлекеттік саясат зерттеушісі)|Майкл Харрис]] — мемлекеттік саясат зерттеушісі
* [[Сильви Онигман]] — ежелгі тарих бойынша аға оқытушы
* [[Бенджамин Айзек]] — тарихшы
* [[Джошуа Йортнер]] — физикалық химия маманы
* [[Шошана Камин]] — математик
* [[Арье Кашер]] — тарихшы
* [[Аса Кашер]] — философ, этика маманы, Израиль қорғаныс күштерінің мінез-құлық кодексінің авторы
* [[Давид С. Кац]] — тарихшы
* [[Йосеф Клафтер]] — [[химиялық физика]] маманы, Тель-Авив университетінің сегізінші президенті
* [[Шауль Ладани]] — өнеркәсіптік инженерия маманы
* [[Фред Ландман]] — семантика маманы
* [[Цви Ларон]] — балалар эндокринологі
* [[Орна Лин]] — заңгер
* [[Рафаэль Малер]] — тарихшы
* [[Йосси Матиас]] — информатика маманы
* [[Виталий Мильман]] — математик
* [[Моше Мизрахи]] — «Оскар» сыйлығының иегері, кинорежиссер
* [[Барух Модан]] — онколог
* [[Юваль Неэман]] (1925–2006) — физик, бұрынғы ғылым және технология министрі
* [[Авраам Ницан]] — химиялық физика маманы
* [[Кеннеди Отиено]] — криминолог
* [[Ариэль Порат]] — құқықтанушы, Тель-Авив университетінің президенті
* [[Итамар Рабинович]] — Израильдің АҚШ-тағы бұрынғы елшісі және Тель-Авив университетінің бұрынғы президенті
* [[Авиад Раз]] — әлеуметтанушы
* [[Таня Рейнхарт]] (1943–2007) — тілтанушы
* [[Амнон Рубинштейн]] — құқық факультетінің бұрынғы деканы және бұрынғы білім министрі
* [[Ариэль Рубинштейн]] — экономист
* [[Йосеф Садан]] — арабтану және исламтану кафедрасының құрметті профессоры
* [[Пнина Зальцман]] — пианист және фортепиано педагогі
* [[Шломо Занд]] — тарихшы
* [[Леон Шидловский]] — композитор
* [[Милетт Шамир]] — Америка әдебиетінің зерттеушісі, Тель-Авив университетінің вице-президенті
* [[Анита Шапира]] — тарихшы
* [[Миха Шарир]] — математик
* [[Эдна Шавит]] — драма өнері маманы
* [[Марго Шайнер]] — гастроэнтеролог
* [[Джошуа Соболь]] — драматург, жазушы және режиссер
* [[Давид Судри]] — математик
* [[Карло Штренгер]] — психолог және философ
* [[Леонард Сасскинд]] — физик
* [[Борис Цирельсон]] — математик
* [[Яаков Тюркель]] — Израиль Жоғарғы сотының судьясы
* [[Лев Вайдман]] — физик
* Ави Вайнрот — заңгер
* [[Пол Векслер (тілтанушы)|Пол Векслер]] — тілтанушы
* [[Джордж С. Уайз]] — университеттің алғашқы президенті (1963–1971)
* [[Моше Вольман]] — невропатолог
* [[Амоц Захави]] — биолог
* [[Моше Цвиран]] — Коллер атындағы менеджмент мектебінің деканы

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>njc44jan3nen9ipf6ahehgkpz4o7bb1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692876</id>
      <parentid>3692873</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:38:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Белгілі тұлғалар */</comment>
      <origin>3692876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78713" sha1="bydvz5lbra7dzvsp32mrzoio4kwed2n" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Тель-Авив университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב
 |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = {{lang-he|בעקבות הלא נודע}}&lt;br&gt;{{lang-kk|Белгісізді тануға ұмтылу}}
 |Құрылған жылы       = [[1956 жыл|1956]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[Зерттеу университеті|зерттеу университеті]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = Мордехай Коэн
 |Президенті          = [[Ариэль Порат]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/President-Office |title=Office of the President: Tel Aviv University|publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312035139/https://english.tau.ac.il/President-Office |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = [[Марк Штайф]]
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 15 285 (2019)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 2143 (2019)
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 1847
 |Орналасқан жері     = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық; 220 акр (шамамен 89 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = http://english.tau.ac.il/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 32 |lat_min = 06 |lat_sec = 45
 |lon_dir = E |lon_deg = 34 |lon_min = 48 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Тель-Авив университеті'''{{efn|{{lang-he|אוּנִיבֶרְסִיטַת תֵּל אָבִיב|Universitat Tel Aviv}}}} ('''TAU''') — Израильдің [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[зерттеу университеті]]. Онда 30 мыңнан астам студент білім алады және ол елдегі дәстүрлі аудиториялық оқыту жүйесі бойынша жұмыс істейтін ең ірі университет болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-02 |title=Tel Aviv University ranked first in Israel by QS World University Ranking |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-748557 |access-date=2024-03-24 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; Тель-Авивтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан университет&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
| title = Tel Aviv University (TAU)
| encyclopedia = Encyclopaedia Judaica
| publisher = Cengage
| url = https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/tel-aviv-university-tau
}}&lt;/ref&gt; қаланың негізгі білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы болып саналады. Оның құрамына 9 факультет, 17 оқу-клиникалық аурухана, 18 сахналық өнер орталығы, 27 мектеп, 106 кафедра, 340 ғылыми-зерттеу орталығы және 400 зертхана кіреді.

Тель-Авив университеті 1956 жылы үш білім беру мекемесінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқыда 69 гектар аумақты алып жатқан кампус кейіннен кеңейтіліп, қазіргі уақытта Тель-Авивтің солтүстік-батыс ауданында 89 гектар жерді қамтиды.&lt;ref&gt;Pullen, Lee and Lars Lindberg Christensen (2010). ''Postcards from the Edge of the Universe:&amp;nbsp;An Anthology of Frontline Astronomy from Around the World''. ESO. Page 96. {{ISBN|9783923524648}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bard, Mitchell Geoffrey and Moshe Schwartz (2005). ''1001 Facts Everyone Should Know About Israel''. Rowman &amp; Littlefield. Page 95. {{ISBN|9780742543584}}.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тель-Авив университетінің тарихы 1956 жылдан басталады. Сол жылы үш ғылыми-зерттеу институты — 1935 жылы құрылған Тель-Авив құқық және экономика мектебі, 1931 жылы құрылған Жаратылыстану ғылымдары институты және 1954 жылы құрылған Еврейтану академиялық институты&lt;ref&gt;{{cite news | last1=ANI | title=Tel Aviv University, Google Israel launch $1 million AI research programme | newspaper=Educational Times (The Economic Times) | date=22 December 2025 | url=https://education.economictimes.indiatimes.com/news/international/tel-aviv-university-and-google-israel-launch-1m-ai-research-initiative/126117962 | access-date=12 February 2026 }}&lt;/ref&gt; бірігіп, Тель-Авив университетін құрды. Бастапқыда университет Тель-Авив муниципалитетінің басқаруында болды. 1963 жылы оған дербестік беріліп, [[Джордж С. Уайз]] университеттің алғашқы президенті атанды. Ол бұл қызметті 1971 жылға дейін атқарды.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel+aviv+university%22+1963+%22ramat+aviv+campus%22 |title=Who's who in Israel and in the work ... |date=January 21, 2011 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=April 28, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428015655/https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel%20aviv%20university%22%201963%20%22ramat%20aviv%20campus%22 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |title=Presidents of Tel Aviv University |publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218232028/https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы аумағы 170 акр (шамамен 0,69 км²) болатын негізгі кампус құрылды. Кейінгі президенттері: Юваль Неэман (1971–1977), [[Хаим Бен-Шахар]] (1977–1983), [[Моше Мани]] (1983–1991), [[Йорам Динштейн]] (1991–1999), [[Итамар Рабинович]] (1999–2006), [[Цви Галиль]] (2006–2009), [[Йосеф Клафтер]] (2009–2019) және 2019 жылдан бері қызмет атқарып келе жатқан [[Ариэль Порат]].&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;/&gt;

Университет сонымен қатар [[Холон]] қаласындағы Технологиялық дизайн орталығының, [[Тель-Авив-Яффа|Тель-Авив]] қаласындағы Жаңа академиялық колледждің және Тель-Авивтегі [[Афека инженерлік колледжі]]нің академиялық қызметін қадағалайды. [[Уайз обсерваториясы]] [[Негев]] шөліндегі [[Мицпе-Рамон]] қаласында орналасқан.

2023 жылғы қазанда университет «Эрез» бағдарламасын іске қосты. Бағдарлама аясында [[Израиль қорғаныс күштері]]нің жауынгерлік бөлімшелерінде офицерлік қызмет атқаруға үміткер шамамен 200 адам офицерлік даярлықты бастамас бұрын гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласында бакалавр дәрежесін алады.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Brison |first1=Amos |title=How Tel Aviv University serves Israel’s security state |url=https://www.972mag.com/tel-aviv-university-security-state/ |work=+972 Magazine |date=30 July 2026}}&lt;/ref&gt;

Университет аумағының бір бөлігі бұрын Палестинаның [[Әш-Шейх-Муваннис]] ауылы орналасқан жерде жатыр. Бұл ауылдың тұрғындары 1948 жылғы наурызда еврей қарулы жасақтарының қоқан-лоққылары салдарынан оны тастап кеткен.&lt;ref name=Monterescu&gt;{{Cite book|title=''Mixed Towns, Trapped Communities: Historical Narratives, Spatial Dynamics, Gender Relations and Cultural Encounters in Palestinian-Israeli Towns''|author=Daniel Monterescu and Dan Rabinowitz|year=2007|page=298|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-4732-4}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық бөлімшелер ==
[[Сурет:Life Sciences Building in Tel Aviv University.jpg|thumb|right|250px|Жаратылыстану ғылымдары ғимараты]]
[[Сурет:TAU Economics School 01.JPG|thumb|right|250px|Экономика мектебі]]
[[Сурет:Naftali Building, June 2023.jpg|thumb|right|250px|Әлеуметтік ғылымдар ғимараты]]
[[Сурет:The Porter School of Environmental Studies Building.JPG|thumb|right|250px|Қоршаған ортаны зерттеу ғимараты]]
[[Сурет:Eng boul.jpg|thumb|right|250px|Ли инженерлік факультетінің бульвары]]
[[Сурет:Schreiber-Math-TAU-001.JPG|thumb|right|250px|Владимир Шрайбер атындағы математика институты]]
[[Сурет:Smolarsh.jpg|thumb|250px|Смоларз аудиториясы]]
[[Сурет:Cymbalista Synagogue and Jewish Heritage Center.jpg|thumb|250px|[[Цимбалиста синагогасы және еврей мұрасы орталығы]]]]

'''Факультеттер'''
* Кац атындағы өнер факультеті
* Флейшман атындағы инженерлік факультет
* [[Саклер отбасы|Саклер]] атындағы нақты ғылымдар факультеті
* Энтин атындағы гуманитарлық ғылымдар факультеті
* Бухман атындағы құқық факультеті
* Уайз атындағы биологиялық ғылымдар факультеті
* [[Грей атындағы медицина және денсаулық сақтау ғылымдары факультеті]] (бұрынғы Саклер атындағы медицина факультеті)
* Гордон атындағы әлеуметтік ғылымдар факультеті
* [[Борис Минц институты]]
* Коллер атындағы менеджмент мектебі

'''Дербес мектептер'''
* Берглас атындағы экономика мектебі
* Портер атындағы қоршаған ортаны зерттеу мектебі
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]
* [[Дэвид Азриэли]] атындағы сәулет мектебі
* Гольдшлегер атындағы стоматология мектебі
* Миллер атындағы педагогика мектебі
* Шапелл атындағы әлеуметтік жұмыс мектебі
* TAU International (бұрынғы шетелдік студенттер мектебі)
* Сагол атындағы нейроғылым мектебі

=== Институттар мен орталықтар ===
Тель-Авив университетінің құрамында 130-дан астам ғылыми-зерттеу институты мен орталығы бар.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://english.tau.ac.il/research_institutes |title=Research Centers and Institutes {{!}} Tel Aviv University |website=english.tau.ac.il |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120622121257/http://english.tau.ac.il/research_institutes |archive-date=2012-06-22}}&lt;/ref&gt;

== Лоуи халықаралық мектебі ==
Лоуи халықаралық мектебі (бұрынғы TAU International) Тель-Авив университетінің халықаралық зерттеушілермен, қонақтармен және серіктестермен байланысын қамтамасыз етумен қатар, жыл сайын әлемнің түкпір-түкпірінен келген мыңдаған студентке университетте білім алу мүмкіндігін ұсынады.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/about_tau_international|title=About The Lowy International School|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Мектептің қызметіне университеттің халықаралық мәселелер жөніндегі вице-президенті [[Милетт Шамир]] жетекшілік етеді.

Мектептің толық атауы — Ширли Лоуиді еске алуға арналған Лоуи халықаралық мектебі. Оның атауы 2022 жылы аустралиялық-израильдік кәсіпкер сэр [[Франк Лоуи]]дің 18 миллион АҚШ долларын қайырымдылыққа беруінен кейін өзгертілді.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Israel |first=David |date=2022-12-13 |title=Australian Real Estate Mogul Sir Frank Lowy Gives $18 m. to TAU International Programs |url=https://www.jewishpress.com/news/israel/australian-real-estate-mogul-sir-frank-lowy-gives-18-m-to-tau-international-programs/2022/12/13/ |access-date=2024-12-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Сэр Франктің жұбайы Ширли Лоуи 2020 жылғы 9 желтоқсанда қайтыс болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-12-13 |title=Shirley Lowy, the woman behind Westfield, dies in Israel |url=https://www.afr.com/property/commercial/shirley-lowy-the-woman-behind-westfield-dies-in-israel-20201213-p56n3d |access-date=2024-12-05 |website=Australian Financial Review |language=en}}&lt;/ref&gt;

Мектептегі білім беру бағдарламалары негізінен ағылшын тілінде жүргізіледі. Сонымен қатар Лоуи халықаралық мектебі иврит тілін тереңдетіп меңгеруге арналған тілдік ортаға толық ену бағдарламаларын да ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sir Frank Lowy Donates $18 Million to Tel Aviv University |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-724773 |access-date=2022-12-23 |newspaper=The Jerusalem Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу бағдарламалары бакалавриатты, магистратураны, шетелде білім алуды, ғылыми зерттеулерді, оқуға түсер алдындағы бір жылдық даярлықты және қысқамерзімді курстарды қамтиды.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;/&gt; Сондай-ақ мектеп әртүрлі шәкіртақылар ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/scholarship_programs|title=The Lowy International School Scholarships|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Бакалавриат, магистратура, студенттер алмасу және шетелде білім алу бағдарламаларына қатысушылар университеттің жанында орналасқан Эйнштейн немесе Брошим студенттік жатақханаларында тұра алады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Housing at TAU |url=https://international.tau.ac.il/housing |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100906223226/http://international.tau.ac.il/prospective-students/undergraduate-programs.html |archive-date=September 6, 2010 |access-date=November 24, 2010 |work=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

'''Бакалавриат бағдарламалары:'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=279&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;
* Еркін өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* Менеджмент және еркін өнер бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка бакалавриаты (B.Mus.)
* Әлеуметтік, саяси және экономикалық ғылымдар бойынша бакалавриат бағдарламасы
* Еркін өнер бойынша қос дипломды бакалавриат бағдарламасы: Тель-Авив университеті және [[Колумбия университеті]]
* [[Йешива университеті]]мен бірлескен бакалавриат бағдарламасы

'''Магистратура бағдарламалары:'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=260&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

* Ежелгі Израильді зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биомедициналық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* [[Қақтығыстарды шешу және медиация жөніндегі халықаралық бағдарлама|Қақтығыстарды шешу және медиация]] бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Киберсаясат және мемлекеттік басқару бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Цифрлық денсаулық сақтау бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Апаттарды басқару бойынша магистр дәрежесі (M.D.M.)
* Деректі кино бойынша бейнелеу өнері магистрі (M.F.A.)
* Экологиялық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қоршаған ортаны зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биологиялық ғылымдар бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Медицина ғылымдары бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Нейроғылым бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Азық-түлік қауіпсіздігіне басымдық берілген өсімдіктану бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қауіпсіздік және дипломатия бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Климаттың өзгеруінің әлеуметтік және саяси аспектілері бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Орнықты даму бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Ағылшын тілін өзге тілде сөйлейтіндерге оқыту бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A., TESOL)
* Софер атындағы жаһандық іскерлік әкімшілендіру магистратурасы (MBA)
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка магистрі (M.Mus.)
* Парасол қорының халықаралық құқық магистрі бағдарламасы (LL.M.)
* [[Джонс Хопкинс университеті]]нің Халықаралық зерттеулер мектебі (SAIS) мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* [[Лилль саяси зерттеулер институты]] мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* Тель-Авив университеті мен [[Тхапар инженерия және технология институты]]ның биотехнология немесе электротехника саласындағы «3+2» біріктірілген білім беру бағдарламасы

'''Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар:'''&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ias.tau.ac.il/Lowy_Distinguished_Guest_Professor|title=About Lowy Distinguished Guest Professors|website=ias.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

2023 жылы құрылған Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар бағдарламасы Тель-Авив университетіне көрнекті ғалымдарды шақыруға бағытталған.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

* [[Райнхард Генцель]] — физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты
* [[Эйтан Тадмор]] — математик
* [[Милетт Гайфман]] — антикалық дәуір зерттеушісі
* [[Михаэль Вайднер]] — информатика маманы
* [[Рудольф Подгорник]] — физик
* [[Сьюзан Б. Дэвидсон]] — информатика маманы
* [[Альберто Меллони]] — тарихшы
* [[Ольга Соркине-Хорнунг]] — информатика маманы

== Рейтингтер==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;&quot;
|+ '''Тель-Авив университетінің әлемдік рейтингтердегі орны'''
! Рейтинг
! Жыл
! Орын
|-
| [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|ARWU]]
| 2024
| 201–300&lt;ref&gt;{{Cite web | title=ShanghaiRanking-Univiersities | url=https://www.shanghairanking.com/institution/tel-aviv-university | access-date=2025-07-30 | website=www.shanghairanking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[CWTS Leiden Ranking|CWTS Leiden]]
| 2024
| 84&lt;ref&gt;{{Cite web | title=CWTS Leiden Ranking - Ranking 2024 | url=https://www.leidenranking.com/ranking/2024/list | access-date=2025-07-30 | website=www.leidenranking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[QS әлемдік университеттер рейтингі|QS]]
| 2026
| 223&lt;ref name=&quot;:QSW2026&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.topuniversities.com/world-university-rankings|title=QS World University Rankings 2026: Top global universities|date=July 30, 2025|website=Top Universities}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE]]
| 2025
| 201–250&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/tel-aviv-university|title=Tel Aviv University|date=February 9, 2024|website=Times Higher Education (THE)}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[U.S. News &amp; World Report|U.S. News]]
| 2025
| 199&lt;ref&gt;{{Cite web | title=Tel Aviv University in Israel {{!}} US News Best Global Universities | url=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141029135238/http://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | access-date=2025-07-30 | archive-date=2014-10-29}}&lt;/ref&gt;
|}

[[Сурет:31.03.09 Tel Aviv 024 TAU 7.JPG|thumb|250px|Тель-Авив университетіндегі Уэбб тілдер мектебі]]
2024 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 214-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.topuniversities.com/universities/tel-aviv-university |title=QS World University Rankings |publisher=Topuniversities |access-date=September 28, 2023 }}&lt;/ref&gt; Осылайша университет Израильдегі ең жоғары орынға ие оқу орны атанды. 2016 жылғы пәндік рейтингтерде университет өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша 202-орынды, инженерия және технология бойынша 295-орынды, биологиялық ғылымдар мен медицина бойынша 193-орынды, жаратылыстану ғылымдары бойынша 208-орынды, ал әлеуметтік ғылымдар мен менеджмент бойынша 240-орынды иеленді.

2016 жылғы [[Әлемдік университеттер рейтингі орталығы]]ның (CWUR) рейтингісінде Тель-Авив университеті әлем бойынша 81-орынды, Израиль бойынша үшінші орынды иеленді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cwur.org/top100.html |title=CWUR 2016 |publisher=Center for World University Rankings |year=2016 |access-date=26 October 2016 |archive-date=11 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120711104222/http://www.cwur.org/top100.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ал 2012 жылы орталық университетті 56-орынға орналастырған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cwur.org/2012.php |title=CWUR 2012 {{!}} Top 100 Universities |website=cwur.org |language=en |access-date=2017-02-23 |archive-date=2017-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224131520/http://cwur.org/2012.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 189-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |title=World University Rankings 2020 &amp;#124; Times Higher Education (THE) |date=20 August 2019 |publisher=Times Higher Education |access-date=2020-02-18 |archive-date=2019-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918163456/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бұл рейтинг университеттердің ғылыми-зерттеу және оқытушылық қызметі саласындағы беделі туралы мәліметтерді біріктіретін жалпы бағалау көрсеткішіне негізделеді.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |title=Search &amp;#124; Times Higher Education (THE) |magazine=Times Higher Education |access-date=2016-02-04 |archive-date=2012-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120424215637/http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2016 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін бір оқытушыға шаққандағы ғылыми дәйексөздер саны бойынша әлемде 22-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |title=Two Israeli universities rated among world's top 100 for research |newspaper=[[The Jerusalem Post]] |access-date=2016-10-28 |archive-date=2017-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170225173618/http://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |url-status=live  |issn=0792-822X }}&lt;/ref&gt; Бұл көрсеткіш университеттің ғылыми зерттеулерінің ықпалын бағалайды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |title=QS World University Rankings – Methodology |date=2016-08-22 |newspaper=Top Universities |access-date=2016-10-28 |archive-date=2016-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027093229/http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Осы көрсеткіш бойынша Тель-Авив университеті Израильдегі жетекші университет атанды.

2015 жылы ''[[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі]]'' Тель-Авив университетін пәндер бойынша мынадай орындарға орналастырды: информатика бойынша 20-орын, математика бойынша 51–75-орындар, физика бойынша 76–100-орындар және экономика мен бизнес бойынша 76–100-орындар. 2016 жылы университет инженерия бойынша 51–75-орындар аралығына енді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |title=Tel Aviv University {{!}} Academic Ranking of World Universities – 2016 {{!}} Shanghai Ranking – 2016 |website=www.shanghairanking.com |access-date=2016-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502003200/http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |archive-date=2 May 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

CSRankings рейтингісіне сәйкес, 2007–2018 жылдар аралығында Тель-Авив университеті информатика саласы бойынша әлемде 35-орынды иеленді. Бұл көрсеткіш [[Гарвард университеті]]мен бірдей болып, Израильдегі екінші жоғары нәтиже саналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |title=CSRankings: Computer Science Rankings |website=csrankings.org |access-date=2018-03-12 |archive-date=2022-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105063338/http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы жағдай бойынша Тель-Авив университеті ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE әлемдік университеттер рейтингісінде]]'' 191-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-08-25 |title=World University Rankings |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |access-date=2021-04-04 |website=Times Higher Education (THE) |language=en |archive-date=2020-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200902154147/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]нде'' 230-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=QS World University Rankings 2021 |url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |access-date=2021-04-04 |website=Top Universities |language=en |archive-date=2020-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609201234/https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ал [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|Шанхай рейтингісінде]] 151–200-орындар аралығын иеленді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ARWU World University Rankings 2020 |url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |access-date=2021-04-04 |website=www.shanghairanking.com |archive-date=2019-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190815195442/http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2022 жылы PitchBook Data Тель-Авив университетін [[венчурлік капитал]] есебінен қаржыландырылатын компанияларды құрған түлектерінің саны бойынша әлемде 7-орынға орналастырды. Бұл АҚШ-тан тыс орналасқан университеттер арасындағы ең жоғары көрсеткіш болды.

== Басқа университеттермен байланысы ==
Қазіргі уақытта Тель-Авив университеті 46 елдегі 280-нен астам академиялық мекемемен серіктестік орнатқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/partnerships-at-TAU|title=Partnerships at TAU|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; Университеттің академиялық серіктестіктеріне Лоуи халықаралық мектебі қолдау көрсетеді. Халықаралық ынтымақтастықтың негізгі түрлеріне бірлескен ғылыми-зерттеу орталықтарын құру, ғылыми зерттеулер жүргізу, зерттеулерді бастапқы қаржыландыруға арналған бірлескен жобалық ұсыныстар конкурстарын ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/research-partners|title=Research Partners|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; бірлескен немесе қос дипломды білім беру бағдарламалары, бірлесіп оқытылатын курстар, жазғы және қысқы мектептер ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/joint-teaching-and-degrees|title=Joint Teaching &amp; Degrees|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; докторлық дәрежеден кейінгі бірлескен зерттеу бағдарламалары, академиялық алмасу, шетелде білім алу және шақырылған оқытушылар бағдарламалары кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/mobility-programs|title=Mobility Programs|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt;

Тель-Авив университетінің құқық факультеті шетелдегі 36 университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About TAU Exchange Program |url=http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |website=Tel Aviv University |access-date=2015-08-20 |archive-date=2015-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150917072609/http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Вирджиния университеті, Корнелл университеті, Бостон университеті, Лос-Анджелестегі Калифорния университеті (UCLA), Буцериус (Германия), EBS (Германия), Макгилл университеті (Канада), Осгуд-Холл (Канада), Оттава университеті (Канада),&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web |title=IE – List of Partner Institutions |url=http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |publisher=IE Business School |access-date=5 April 2014 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303203748/http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Куинс университеті (Куинс), Торонто университеті (Канада), Берген университеті (Норвегия), STL (Қытай), KoGuan (Қытай), Цинхуа университеті (Қытай), Джиндал жаһандық университеті (Үндістан), Гонконг университеті, Сингапур менеджмент университеті, Стокгольм университеті (Швеция), Монаш университеті (Аустралия), Сидней университеті (Аустралия), Саяси зерттеулер институты (Франция), Сеул университеті (Оңтүстік Корея), Люцерн университеті (Швейцария), Буэнос-Айрес университеті (Аргентина), Боккони университеті (Италия)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |title=The Buchmann Faculty of Law, Tel Aviv University |publisher=Law.tau.ac.il |date=April 17, 2008 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=February 15, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215032537/http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; және Мадрид университеті (Испания) бар.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;

Коллер атындағы менеджмент мектебі шетелдегі 100-ден астам университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан. Коллер алмасу бағдарламасына MBA, MSc және MA бағдарламаларының студенттері, сондай-ақ тиісті біліктілігі бар мамандар қатыса алады. Мектеп алмасу бағдарламасымен келген студенттерге стратегия, кәсіпкерлік, қаржы және бухгалтерлік есеп, маркетинг, ұйымдық мінез-құлық, шешім қабылдау және операцияларды зерттеу, технологиялар мен ақпараттық жүйелер бойынша әртүрлі курстар ұсынады. Бағдарлама аясында Тель-Авив университетінің басқа мектептерінде Израиль мәдениеті, тарихы, экономикасы және өзге де пәндер бойынша білім алуға болады.

2013 жылы Тель-Авив университеті мен [[Руппин академиялық орталығы]] [[Жерорта теңізі]] жағалауында бірлескен зерттеу орталығын құрды. Орталықта студенттер жағалау ортасына және оның табиғи ресурстарына әсер ететін мәселелерді тереңдетіп зерттейді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |title=TAU and Ruppin college form studies center; Tel Aviv University, Ruppin Academic College form a multi-disciplinary studies center focusing on coastal environment. |work=The Jerusalem Post |author=Sharon Udasin |date=January 30, 2013 |access-date=July 2, 2015 |archive-date=July 2, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702161129/http://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Халықаралық ынтымақтастық ===
Германияда Тель-Авив университеті Майндағы Франкфурт қаласындағы [[Иоганн Вольфганг Гёте атындағы Франкфурт университеті|Гёте университетімен]] ынтымақтасады. Екі қаланы ұзақмерзімді серіктестік келісімі байланыстырады.&lt;ref&gt;[//www2.uni-frankfurt.de/38446421/strategisch1.html ''International cooperation – Germany'']. Web page of Goethe-University Frankfurt/Main. Date accessed: 22. November 2012.&lt;/ref&gt;

== Басылымдар ==
* [[Тель-Авив (журнал)|«Тель-Авив»]] — [[Левант]] археологиясы мен [[Ежелгі Таяу Шығыс|Таяу Шығыс өркениеттерінің]] тарихы және мәдениеті туралы халықаралық рецензияланатын ғылыми журнал. Басылым негізінен библиялық және прототарихи кезеңдерге басымдық береді, сонымен қатар антикалық және тарихқа дейінгі кезеңдерді де қамтиды.&lt;ref&gt;[https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 &quot;Tel Aviv Journal&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220109124341/https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 |date=2022-01-09 }}, Tel Aviv University homepage. Accessed Jan 2022.&lt;/ref&gt;

== TAU Ventures ==
{{Компания
 |атауы              = TAU Ventures
 |логотипі           =
 |суреті             = Tel Aviv university logo - Hebrew.png
 |сурет атауы        =
 |түрі               = [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік]] (LLC)
 |биржадағы листингі =
 |қызметі            = Венчурлік инвестициялар
 |құрылды            = 2018
 |құрушы             = Тель-Авив университеті және Нимрод Коэн
 |орналасуы          = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |басты адамдары     = Нимрод Коэн
 |саласы             = [[Венчурлік капитал]]
 |өнімі              =
 |меншікті капиталы  =
 |айналым            =
 |операциялық кіріс  =
 |таза табысы        =
 |активтер           =
 |капитализация      =
 |қызметкерлер саны  =
 |басшы компания     =
 |бағынышты компания =
 |аудитор            =
 |сайты              = {{URL|https://www.tauventures.co.il}}
 |Ортаққор           =
}}
'''TAU Ventures''' — [[венчурлік капитал]] саласында жұмыс істейтін инвестициялық компания. Ол 2018 жылы Тель-Авив университеті мен Нимрод Коэннің бастамасымен Израильдегі дамуының бастапқы кезеңіндегі [[Стартап компания|стартаптарға]] инвестиция салу мақсатында құрылды. Компанияның штаб-пәтері [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|last=Solomon|first=Shoshanna|title=Tel Aviv University launches VC fund to invest in early-stage startups|url=https://www.timesofisrael.com/tel-aviv-university-launches-venture-arm-to-invest-in-early-stage-startups/|access-date=2021-06-22|website=[[The Times of Israel]]|language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-04-15|title=Tel Aviv University sets up $20m VC fund|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-tel-aviv-university-sets-up-20m-vc-fund-1001231762|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=Friedman|first=Ron|date=2021-01-23|title=Amid a decline in early-stage funding, TAU Ventures invites tech startups to its campus community|url=https://www.calcalistech.com/ctech/articles/0,7340,L-3889232,00.html|access-date=2021-06-22|website=CTECH - www.calcalistech.com}}&lt;/ref&gt; 2018 жылдың басында Тель-Авив университеті бастапқы кезеңдегі стартаптарды қаржыландыруға арналған, капиталы 20 миллион АҚШ долларын құрайтын TAU Ventures венчурлік қорын құратынын жариялады. Қордың қызмет ету мерзімі алдын ала жеті жылдық кезең ретінде белгіленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=TAU Ventures {{!}} univtelaviv.com|url=https://univtelaviv.com/tau-ventures/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624211547/https://univtelaviv.com/tau-ventures/|url-status=usurped|archive-date=June 24, 2021|access-date=2021-06-22|language=es}}&lt;/ref&gt; Бұл Израильдегі осындай үлгідегі алғашқы бастама болды. Оны құру кезінде [[Стэнфорд университеті]], [[Берклидегі Калифорния университеті]] және [[Массачусетс технологиялық институты]] (MIT) сияқты жоғары оқу орындарындағы ұқсас инвестициялық қорлар үлгі ретінде алынды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Нимрод Коэн компанияның басқарушы серіктесі қызметін атқарады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-01-01|title=Japan's NEC and Tel Aviv University set up incubator|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-japans-nec-and-tel-aviv-university-set-up-incubator-1001217724|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;

=== Инвестициялар ===
TAU Ventures Израильдегі дамуының бастапқы кезеңіндегі стартаптарға 500 мың АҚШ доллары көлемінде бастапқы инвестиция салады және кейіннен қосымша қаржыландыру мүмкіндігін қарастырады. Қор кәсіпорындарға арналған шешімдер, [[қаржылық технологиялар]], [[Индустрия 4.0]] және азық-түлік технологиялары сияқты әртүрлі салаларға инвестиция салады. Инвестиция алатын компаниялардың басым бөлігі бағдарламалық қамтамасыз етумен байланысты.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|title=Shin Bet widens hunt for innovative start-up solutions|url=https://www.jpost.com/israel-news/shin-bet-widens-hunt-for-innovative-start-up-solutions-573458|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=4 December 2018 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;

TAU Ventures экожүйесі Тель-Авив университетінің ресурстары мен байланыс желісін, өнеркәсіп саласындағы серіктестіктерді және израильдік стартап негізін қалаушылардың қауымдастығын біріктіреді. Компания Тель-Авив қаласындағы ортақ кеңсе кеңістігінде жұмыс істейді.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Мұнда компанияның инвестициялық портфеліндегі стартаптарға дамудың әртүрлі бағыттары бойынша тәлімгерлік және қолдау көрсететін мамандар қызмет етеді.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

2021 жылғы мамырдағы жағдай бойынша TAU Ventures 17 стартапқа инвестиция салған. Олардың арасында Xtend,&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|title=Tel Aviv University fund leads $2m. investment in Israeli start-ups|url=https://www.jpost.com/israel-news/tel-aviv-university-fund-leads-15m-investment-in-israeli-start-ups-568067|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=26 September 2018 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; SWIMM,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-01-17 |title=Pitango, TAU Ventures Invest In Israeli Codebase Tool Startup Swimm |url=https://nocamels.com/2021/01/pitango-tau-ventures-israeli-codebase-startup-swimm/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Gaviti,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|date=2021-04-04|title=&quot;מי שנכנס למשרדים שלנו מרגיש מהר מאוד שמדובר בקרן מסוג אחר&quot;|url=https://www.geektime.co.il/had-keren-tau-ventures/|access-date=2021-06-22|website=גיקטיים|language=he-IL}}&lt;/ref&gt; MyAir,&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news|date=2019-12-25|title=Former Teva VP sets up foodtech startup|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-former-teva-vp-sets-up-foodtech-startup-1001312384|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt; Medorion,&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Castor&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; және [[Hoopo]] сияқты белгілі компаниялар бар.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

=== Акселерациялық бағдарлама ===
TAU Ventures венчурлік инвестициялық қызметімен қатар, [[Шин-Бет|Израиль қауіпсіздік агенттігімен]] (ISA) серіктестікте стартап негізін қалаушыларға технологиялық платформа ұсынатын акселерациялық бағдарламаны жүзеге асырады.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-07-04|title=Israel's Shin Bet spy service partners with private start-ups|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-tech-israel-shinbet-idINKBN1JU1SU|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Israel's Shin Bet and its future as a cyberwarfare superpower|url=https://www.jpost.com/israel-news/nadav-argaman-passing-the-shin-bet-torch-644002|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=4 October 2020 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Бұл төрт айға созылатын арнайы бағдарлама стартаптарды Израиль қауіпсіздік агенттігімен байланыстырады және компанияның меншік үлесін беруді талап етпейтін 50 мың АҚШ доллары көлеміндегі грант ұсынады.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Бағдарлама азаматтық және коммерциялық технологияларды әзірлейтін компанияларға арналған. Қатысушылар техникалық сарапшылардың көмегін, бірегей деректер базаларын, технологияларды тексеру мүмкіндіктерін және басқа да ресурстарды пайдалана алады.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-09-05|title=ISA and TAU Ventures launch startup accelerator|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-isa-and-tau-ventures-launch-startup-accelerator-1001235281|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt; Бағдарламаның түлектері жалпы сомасы 100 миллион АҚШ долларынан астам инвестиция тартқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-06-10 |title=Israeli Startups Smash Funding Records, Reel In $10.5B In Just Six Months |url=https://nocamels.com/2021/06/israeli-startups-funding-records-10-5b/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Xtend,&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; Cyberpion, Talamoos,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-01-06|title=The Groundbreaking Israeli Tech Turning Heads At CES 2019 |url=https://nocamels.com/2019/01/israeli-tech-ces-2019/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[Cyabra]],&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; DigitalOwl,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-02-14|title=Investors plant Seed: 2 Israeli startups emerge with AI at their core|url=https://www.geektime.com/investors-plant-seed-2-israeli-startups-emerge-to/|access-date=2021-06-22|website=Geektime|language=en|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624201831/https://www.geektime.com/investors-plant-seed-2-israeli-startups-emerge-to/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Decodea және NeuraLegion&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; бар.

=== Мойындалуы ===
2018 жылы IVC зерттеу орталығы TAU Ventures компаниясын Израильдегі ең белсенді венчурлік инвестициялық қор ретінде атап өтті.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web|title=After a record year for Israeli startups, 16 investors tell us what's next|url=https://techcrunch.com/2021/01/16/israel-vc-survey/|access-date=2021-06-22|website=TechCrunch|date=16 January 2021 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://charteredgroup.com/wp-content/uploads/2019/04/31-jan-2019-most-active-fund.pdf|title=IVC Research Center citation}}&lt;/ref&gt; 2019 және 2021 жылдары Geektime басылымы TAU Ventures компаниясын Израильдегі үздік бес және үздік алты венчурлік инвестициялық қордың қатарына енгізді.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;

== Белгілі тұлғалар ==
=== Оқытушылар құрамы ===
&lt;!--- Тізімге Уикипедияның маңыздылық талаптарына сай келетін, жеке мақаласы бар және сол мақалада университетпен байланысы көрсетілген оқытушылар ғана енгізілуі тиіс. ----&gt;
[[Сурет:Prof Ariel Porat-012 (cropped).jpg|thumb|160px|[[Ариэль Порат]], Тель-Авив университетінің президенті]]
[[Сурет:Daniel Chamovitz.png|thumb|160px|Даниэль Хамовиц]]
[[Сурет:Israel Ben-Shalom.jpg|thumb|160px|[[Исраэль Фридман (Пашкан реббесі)|Исраэль Фридман]]]]
[[Сурет:Benjamin Isaac.jpg|thumb|160px|[[Бенджамин Айзек]]]]
[[Сурет:Ariel Rubinstein1.jpg|thumb|160px|[[Ариэль Рубинштейн]]]]
[[Сурет:Anita Shapira.jpg|thumb|160px|[[Анита Шапира]]]]
[[Сурет:Lev vaidman.jpg|thumb|160px|[[Лев Вайдман]]]]

Университеттің бұрынғы және қазіргі белгілі оқытушылары:
* [[Йосеф Агасси]] — философ
* [[Якир Ааронов]] — физик
* [[Нога Алон]] — математик
* [[Ицхак Арад]] — тарихшы
* [[Карен Авраам]] — генетик
* [[Шломо Бен-Ами]] — тарихшы, бұрынғы сыртқы істер министрі
* [[Йоав Бенджамини]] — статистик
* [[Зива Бен-Порат]] — әдебиеттанушы, жазушы және редактор
* [[Йосеф Бернштейн]] — математик
* [[Сильвия Блюменфельд]] — саңырауқұлақтар коллекциясының кураторы
* [[Аталия Бреннер]] — феминистік бағыттағы библиятанушы
* [[Даниэль Хамовиц]] — биолог
* [[Гай Дойчер (физик)|Гай Дойчер]] — физик
* [[Йорам Динштейн]] — халықаралық құқықтың құрметті профессоры, Тель-Авив университетінің бұрынғы президенті
* [[Узи Эвен]] — химик және [[ЛГБТ]] құқықтары үшін күрескен саяси белсенді
* [[Маргалит Финкельберг]] — тарихшы және тілтанушы
* [[Исраэль Финкельштейн]] — археолог
* [[Исраэль Фридман (Пашкан реббесі)|Исраэль Фридман]] — тарихшы
* [[Рафаэль Э. Фройндлих]] — библиятану және латын тілі маманы
* [[Эхуд Газит]] — нанотехнология маманы, Ғылым министрлігінің бас ғалымы
* [[Давид Гинзбург]] — математик
* [[Боб Гриффин (баскетболшы)|Боб Гриффин]] (1980 жылы туған) — баскетболшы және ағылшын әдебиетінің профессоры
* [[Дафна Хакер]] — заңгер
* [[Майкл Харрис (мемлекеттік саясат зерттеушісі)|Майкл Харрис]] — мемлекеттік саясат зерттеушісі
* [[Сильви Онигман]] — ежелгі тарих бойынша аға оқытушы
* [[Бенджамин Айзек]] — тарихшы
* [[Джошуа Йортнер]] — физикалық химия маманы
* [[Шошана Камин]] — математик
* [[Арье Кашер]] — тарихшы
* [[Аса Кашер]] — философ, этика маманы, Израиль қорғаныс күштерінің мінез-құлық кодексінің авторы
* [[Давид С. Кац]] — тарихшы
* [[Йосеф Клафтер]] — [[химиялық физика]] маманы, Тель-Авив университетінің сегізінші президенті
* [[Шауль Ладани]] — өнеркәсіптік инженерия маманы
* [[Фред Ландман]] — семантика маманы
* [[Цви Ларон]] — балалар эндокринологі
* [[Орна Лин]] — заңгер
* [[Рафаэль Малер]] — тарихшы
* [[Йосси Матиас]] — информатика маманы
* [[Виталий Мильман]] — математик
* [[Моше Мизрахи]] — «Оскар» сыйлығының иегері, кинорежиссер
* [[Барух Модан]] — онколог
* [[Юваль Неэман]] (1925–2006) — физик, бұрынғы ғылым және технология министрі
* [[Авраам Ницан]] — химиялық физика маманы
* [[Кеннеди Отиено]] — криминолог
* [[Ариэль Порат]] — құқықтанушы, Тель-Авив университетінің президенті
* [[Итамар Рабинович]] — Израильдің АҚШ-тағы бұрынғы елшісі және Тель-Авив университетінің бұрынғы президенті
* [[Авиад Раз]] — әлеуметтанушы
* [[Таня Рейнхарт]] (1943–2007) — тілтанушы
* [[Амнон Рубинштейн]] — құқық факультетінің бұрынғы деканы және бұрынғы білім министрі
* [[Ариэль Рубинштейн]] — экономист
* [[Йосеф Садан]] — арабтану және исламтану кафедрасының құрметті профессоры
* [[Пнина Зальцман]] — пианист және фортепиано педагогі
* [[Шломо Занд]] — тарихшы
* [[Леон Шидловский]] — композитор
* [[Милетт Шамир]] — Америка әдебиетінің зерттеушісі, Тель-Авив университетінің вице-президенті
* [[Анита Шапира]] — тарихшы
* [[Миха Шарир]] — математик
* [[Эдна Шавит]] — драма өнері маманы
* [[Марго Шайнер]] — гастроэнтеролог
* [[Джошуа Соболь]] — драматург, жазушы және режиссер
* [[Давид Судри]] — математик
* [[Карло Штренгер]] — психолог және философ
* [[Леонард Сасскинд]] — физик
* [[Борис Цирельсон]] — математик
* [[Яаков Тюркель]] — Израиль Жоғарғы сотының судьясы
* [[Лев Вайдман]] — физик
* Ави Вайнрот — заңгер
* [[Пол Векслер (тілтанушы)|Пол Векслер]] — тілтанушы
* [[Джордж С. Уайз]] — университеттің алғашқы президенті (1963–1971)
* [[Моше Вольман]] — невропатолог
* [[Амоц Захави]] — биолог
* [[Моше Цвиран]] — Коллер атындағы менеджмент мектебінің деканы

=== Түлектер ===
&lt;!--- Тізімге Уикипедияның маңыздылық талаптарына сай келетін, жеке мақаласы бар және сол мақалада университетпен байланысы көрсетілген түлектер ғана енгізілуі тиіс. ----&gt;
[[Сурет:AYELET_SHAKED.jpg|thumb|160px|[[Айелет Шакед]], Израильдің бұрынғы ішкі істер министрі]]
[[Сурет:Tal Friedman 23032007.jpg|thumb|160px|[[Таль Фридман]]]]
[[Сурет:Ilan Ramon, NASA photo portrait in orange suit.jpg|thumb|160px|[[Илан Рамон]]]]
[[Сурет:Michael Harris PhD Academic.png|thumb|160px|[[Майкл Харрис (ғалым)|Майкл Харрис]]]]
* [[Кармела Авраам]] — нейробиолог, Альцгеймер ауруын зерттеуші
* [[Офра Штраус]] — израильдік ірі кәсіпкер және өнеркәсіп саласының өкілі
* [[Асаф Замир]] — израильдік саясаткер, заңгер және дипломат
* [[Надав Ахитув]] — биоинженерия профессоры және генетик
* [[Яир Ансбахер]] — жазушы және әскери зерттеуші&lt;ref&gt;{{cite magazine |last=Ziegelbaum |first=Menachem |date=October 27, 2023 |title=&quot;Rebel, What's Going On Here?&quot; |url=https://media.chabadinfo.com/wp-content/uploads/2023/10/Beis-Moshiach-1382-1.pdf |magazine=Beis Moshiach |location= |publisher= |access-date=30 December 2025}}&lt;/ref&gt;
* [[Цви Арад]] (1942–2018) — математик, [[Бар-Илан университеті]] президентінің міндетін атқарушы және [[Нетания академиялық колледжі]]нің президенті
* [[Дэн Ариели]] — жазушы және ғалым
* [[Шай Авиви]] — актер
* [[Фуад Авад]] — театр режиссері
* [[Люси Аюб]] — актриса және тележүргізуші
* [[Алон Бар]] — кино саласындағы сыйлықтардың иегері
* [[Дафна Барак-Эрез]] — [[Израиль Жоғарғы соты]]ның судьясы
* [[Мұхаммед Бараке]] — Кнессет депутаты және [[Хадаш]] партиясының жетекшісі
* [[Ребекка Белльдегрун]] (1950 жылы туған) — [[офтальмолог]] және кәсіпкер
* [[Шломо Бен-Ами]] — тарихшы, бұрынғы сыртқы істер министрі (Еңбек партиясы)
* [[Йохай Бенклер]] — [[Гарвард құқық мектебі]] жанындағы Беркман орталығының тең директоры
* [[Алуф Бенн]] — ''[[Гаарец]]'' газетінің бас редакторы
* [[Авишай Браверман]] (1948 жылы туған) — Кнессет депутаты және [[Негевтегі Бен-Гурион университеті]]нің президенті
* [[Шимшон Брокман]] (1957 жылы туған) — Олимпиада ойындарына қатысқан желкенді спортшы
* [[Моран Серф]] (1977 жылы туған) — [[нейробиолог]], [[Солтүстік-Батыс университетінің Келлогг менеджмент мектебі]]нің профессоры
* [[Телалит Чарски]] (1986 жылы туған) — виолончельші
* [[Нили Коэн]] (1947 жылы туған) — профессор және құқықтанушы
* [[Ран Коэн]] — бұрынғы тұрғын үй құрылысы министрі (Мерец партиясы)
* [[Саймон Л. Долан]] — Израильде туған ғалым
* [[Орна Донат]] (1976 жылы туған) — ғалым және қоғам белсендісі
* [[Арье Эльдад]] — Кнессеттің бұрынғы депутаты ([[Ұлттық одақ (Израиль)|Ұлттық одақ]])
* [[Исраэль Элиашив]] — Израильдің Сингапурдағы бұрынғы елшісі
* [[Дана Эрлих]] — Израильдің Ирландиядағы елшісі
* [[Нэнси Эзер]] — жазушы және [[Лос-Анджелестегі Калифорния университеті]]нің иврит тілі профессоры
* [[Яэль С. Фельдман]] — [[Нью-Йорк университеті]]нің иврит мәдениеті мен білім беру саласындағы Авраам И. Кац атындағы профессоры, иврит тілі және еврейтану профессоры
* [[Ари Фольман]] — кинорежиссер, ''[[Баширмен вальс]]'' фильмінің режиссері
* [[Таль Фридман]] — комик, актер және музыкант
* [[Амир Галь-Ор]] — [[Infinity Group]] компаниясының негізін қалаушы
* [[Цви Галиль]] (1947 жылы туған) — информатика маманы, математик және Тель-Авив университетінің президенті
* [[Бени Ганц]] — [[Израиль қорғаныс күштері]]нің [[Израиль Бас штабының бастығы|Бас штаб бастығы]]
* [[Лиор Геллер]] — [[Оскар сыйлығы|«Оскар»]] мен [[Эмми сыйлығы|«Эмми»]] сыйлықтарына ұсынылған кинорежиссер, [[Гиннестің рекордтар кітабы]]на енген рекорд иегері
* [[Дэн Гиллерман]] — Израильдің [[Біріккен Ұлттар Ұйымындағы Израильдің тұрақты өкілі|БҰҰ жанындағы бұрынғы тұрақты өкілі]] және [[БҰҰ Бас Ассамблеясының 60-сессиясы]] төрағасының орынбасары
* [[Боб Гриффин (баскетболшы)|Боб Гриффин]] (1950 жылы туған) — баскетболшы және ағылшын әдебиетінің профессоры
* [[Тамар Хальперин]] — клавесинші, пианист және музыкатанушы
* [[Цахи Ханегби]] — Кнессет депутаты, бұрынғы ішкі қауіпсіздік министрі ([[Ликуд]] және [[Кадима]])
* [[Рафаэль Харпаз]] — Израильдің Филиппиндегі елшісі
* [[Майкл Харрис (мемлекеттік саясат зерттеушісі)|Майкл Харрис]] — мемлекеттік саясат зерттеушісі
* [[Ави Хассон]] — Экономика министрлігінің бас ғалымы
* [[Наташа Хаусдорф]] (1989 жылы туған) — британдық [[барристер]], халықаралық жаңалықтарға пікір білдіруші және Израиль мүдделерін қорғаушы
* [[Цви Хейфец]] — Израильдің Ұлыбританиядағы бұрынғы елшісі
* [[Рон Хульдаи]] — [[Тель-Авив]] қаласының мэрі
* [[Яэль Ихилов]] (1968 жылы туған) — жазушы
* [[Бенджамин Айзек]] — тарихшы
* [[Моше Кам]] — [[IEEE]] ұйымының 49-президенті және [[Ньюарк инженерлік колледжі]]нің деканы
* [[Моше Каплинский]] — Израиль қорғаныс күштері Бас штабы бастығының орынбасары
* [[Эфраим Карш]] — тарихшы
* [[Рита Кац]] — терроризм мәселелері жөніндегі талдаушы
* [[Этгар Керет]] — жазушы
* [[Дов Ханин]] — саясаттанушы және [[Хадаш]] партиясынан сайланған Кнессет депутаты
* [[Йосеф Клафтер]] — [[химиялық физика]] профессоры, Тель-Авив университетінің сегізінші президенті
* [[Йосеф Лапид]] — Израильдің бұрынғы вице-премьері, әділет министрі және [[Шинуй]] партиясының негізін қалаушы
* [[Амос Лапидот]] (1934–2019) — әскери ұшқыш, [[Израиль әскери-әуе күштері]]нің оныншы қолбасшысы және [[Технион — Израиль технологиялық институты]]ның президенті
* [[Перец Лави]] (1949 жылы туған) — [[ұйқы бұзылыстары|ұйқы және ұйқы бұзылыстарының]] [[психофизиология]]сы бойынша маман, [[Технион — Израиль технологиялық институты]]ның 16-президенті және [[Раппапорт атындағы медицина факультеті]]нің деканы
* [[Керен Лейбович]] — Паралимпиада чемпионы, жүзуші
* [[Ханох Левин]] (1943–1999) — драматург, театр режиссері, жазушы және ақын
* [[Эмануэль Леви]] — кино және әлеуметтану профессоры, ''Variety'' және ''Screen'' басылымдарының кино сыншысы
* [[Амнон Липкин-Шахак]] — Израиль Бас штабының бұрынғы бастығы, туризм және көлік министрі
* [[Йосси Матиас]] — информатика маманы және Google компаниясының басшысы
* [[Амит Мекель]] (1980 жылы туған) — [[Израильдің Парагвайдағы елшілерінің тізімі|Израильдің Парагвайдағы елшісі]]
* [[Мони Мошонов]] — актер және комик
* [[Ицхак Мордехай]] — Израильдің бұрынғы қорғаныс және көлік министрі
* [[Наташа Мозговая]] — журналист
* [[Авраам Ницан]] — химиялық физика маманы
* [[Сассона Нортон]] — мүсінші
* [[Даниэлла Охад Смит]] — дизайн тарихшысы
* [[Ицхак Орпаз-Ауэрбах]] — жазушы
* [[Мази Мелеса Пилип]] — Эфиопияда туған америкалық саясаткер
* [[Офир Пинес-Паз]] — бұрынғы ішкі істер министрі (Еңбек партиясы)
* [[Ариэль Порат]] (1956 жылы туған) — Тель-Авив университетінің президенті
* [[Гидеон Рафф]] — режиссер және сценарист, кейін [[Отан (телесериал)|«Отан»]] телесериалына бейімделген, марапаттарға ие болған израильдік [[Соғыс тұтқындары (телесериал)|«Соғыс тұтқындары»]] телесериалының авторы
* [[Хаим Рамон]] — бұрынғы денсаулық сақтау және әділет министрі (Еңбек партиясы және Кадима)
* [[Илан Рамон]] (1954–2003) — Израильдің тұңғыш ғарышкері
* [[Йорам Равед]] — адвокат
* [[Даниэль Райснер]] — Израиль қорғаныс күштерінің заң бөліміндегі халықаралық құқық бөлімшесінің бұрынғы басшысы
* [[Эли Рехесс]] — [[Израиль-Палестина қақтығысы]]ның тарихшысы және [[Солтүстік-Батыс университеті]]нің оқытушысы
* [[Гидеон Саар]] — Кнессет депутаты және ішкі істер министрі ([[Ликуд]])
* [[Аридж Саббах-Хури]] — әлеуметтанушы
* [[Анат Шварц]] — кинорежиссер
* [[Шай Сегев]] — компания басшысы&lt;ref name=&quot;Todorov&quot;&gt;{{cite news|last=Todorov|first=Stoyan|title=Entain CEO Shay Segev: Don't Educate Audiences How Good Existing Products Are, Create Products That Fit New Audiences|url=https://www.gamblingnews.com/news/entain-ceo-shay-segev-create-products-that-fit-new-audiences/|date=23 December 2020|publisher=Gambling News}}&lt;/ref&gt;
* [[Ханох Сендеровиц]] (1963 жылы туған) — израильдік химик
* [[Хамуталь Шабтай]] — роман жазушы
* [[Рон Шахар]] — профессор және зерттеуші
* [[Саймон Шахин]] — музыкант
* [[Сильван Шалом]] — бұрынғы қаржы және сыртқы істер министрі ([[Ликуд]])
* [[Айелет Шакед]] — Израильдің бұрынғы әділет және ішкі істер министрі (Ямина партиясы)
* [[Ади Шамир]] — криптограф, [[RSA (алгоритм)|RSA]] криптожүйесін жасаушылардың бірі
* [[Ариэль Шарон]] (1928–2014) — Израиль премьер-министрі (Ликуд және Кадима)
* [[Лу Сильвер]] — баскетболшы
* [[Даниэль Сиван]] — профессор
* [[Ури Сиван]] — физик, профессор және [[Технион — Израиль технологиялық институты]]ның президенті
* [[Нахум Соненберг]] — [[Макгилл университеті]]нің биохимигі
* [[Михаэль Вольфсон]] — жазушы және [[Мюнхен Бундесвер университеті]]нің қазіргі заман тарихы бойынша бұрынғы профессоры&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.wolffsohn.de/cms/vita.html |title=Vita |website=www.wolffsohn.de |access-date=2018-06-05 |archive-date=2018-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503181349/https://www.wolffsohn.de/cms/vita.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Юваль Таль]] — Payoneer компаниясының негізін қалаушы
* [[Гади Тауб]] — тарихшы, жазушы, сценарист және саяси шолушы
* [[Хагит Мессер-Ярон]] (1953 жылы туған) — электр инженері, кәсіпкер және [[Израиль ашық университеті]]нің президенті
* [[Майя Арад Ясур]] (1976 жылы туған) — драматург
* [[Натан Йонатан]] (1923–2004) — ақын
* [[Пожу Заблудович]] — миллиардер, филантроп және [[Tamares Group]] компаниясының иесі&lt;ref&gt;{{cite web |author=Zabludowicz Collection |url=http://www.zabludowiczcollection.com/collection/people |title=People – About |publisher=Zabludowicz Collection |access-date=2016-02-04 |archive-date=2015-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150410083822/http://www.zabludowiczcollection.com/collection/people |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Бат-Шева Цайслер]] — әнші және актриса
* [[Миша Зильберман]] (1989 жылы туған) — Олимпиада ойындарына қатысқан бадминтоншы
* [[Абдель Рахман Зуаби]] — Израиль Жоғарғы сотының бұрынғы судьясы
* [[Гилад Цукерман]] — тілтанушы
* [[Игаль Варди]] (1953 жылы туған) — [[графология|графолог]] және психолог
* [[Йорам Харт]] (1958 жылы туған) — [[дерматолог]] және өнертапқыш&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Yoram Harth, MD, FAAD {{!}} Journal of Clinical and Cosmetic Dermatology {{!}} Sci Forschen |url=https://sciforschenonline.org/journals/clinical-cosmetic-dermatology/yoram-harth.php |access-date=2025-07-09 |website=sciforschenonline.org}}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>bydvz5lbra7dzvsp32mrzoio4kwed2n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692878</id>
      <parentid>3692876</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:40:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Лоуи халықаралық мектебі */</comment>
      <origin>3692878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78714" sha1="88pkmpvjnzd3zj9n98qkach5a7513ks" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Тель-Авив университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב
 |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = {{lang-he|בעקבות הלא נודע}}&lt;br&gt;{{lang-kk|Белгісізді тануға ұмтылу}}
 |Құрылған жылы       = [[1956 жыл|1956]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[Зерттеу университеті|зерттеу университеті]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = Мордехай Коэн
 |Президенті          = [[Ариэль Порат]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/President-Office |title=Office of the President: Tel Aviv University|publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312035139/https://english.tau.ac.il/President-Office |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = [[Марк Штайф]]
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 15 285 (2019)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 2143 (2019)
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 1847
 |Орналасқан жері     = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық; 220 акр (шамамен 89 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = http://english.tau.ac.il/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 32 |lat_min = 06 |lat_sec = 45
 |lon_dir = E |lon_deg = 34 |lon_min = 48 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Тель-Авив университеті'''{{efn|{{lang-he|אוּנִיבֶרְסִיטַת תֵּל אָבִיב|Universitat Tel Aviv}}}} ('''TAU''') — Израильдің [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[зерттеу университеті]]. Онда 30 мыңнан астам студент білім алады және ол елдегі дәстүрлі аудиториялық оқыту жүйесі бойынша жұмыс істейтін ең ірі университет болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-02 |title=Tel Aviv University ranked first in Israel by QS World University Ranking |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-748557 |access-date=2024-03-24 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; Тель-Авивтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан университет&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
| title = Tel Aviv University (TAU)
| encyclopedia = Encyclopaedia Judaica
| publisher = Cengage
| url = https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/tel-aviv-university-tau
}}&lt;/ref&gt; қаланың негізгі білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы болып саналады. Оның құрамына 9 факультет, 17 оқу-клиникалық аурухана, 18 сахналық өнер орталығы, 27 мектеп, 106 кафедра, 340 ғылыми-зерттеу орталығы және 400 зертхана кіреді.

Тель-Авив университеті 1956 жылы үш білім беру мекемесінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқыда 69 гектар аумақты алып жатқан кампус кейіннен кеңейтіліп, қазіргі уақытта Тель-Авивтің солтүстік-батыс ауданында 89 гектар жерді қамтиды.&lt;ref&gt;Pullen, Lee and Lars Lindberg Christensen (2010). ''Postcards from the Edge of the Universe:&amp;nbsp;An Anthology of Frontline Astronomy from Around the World''. ESO. Page 96. {{ISBN|9783923524648}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bard, Mitchell Geoffrey and Moshe Schwartz (2005). ''1001 Facts Everyone Should Know About Israel''. Rowman &amp; Littlefield. Page 95. {{ISBN|9780742543584}}.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тель-Авив университетінің тарихы 1956 жылдан басталады. Сол жылы үш ғылыми-зерттеу институты — 1935 жылы құрылған Тель-Авив құқық және экономика мектебі, 1931 жылы құрылған Жаратылыстану ғылымдары институты және 1954 жылы құрылған Еврейтану академиялық институты&lt;ref&gt;{{cite news | last1=ANI | title=Tel Aviv University, Google Israel launch $1 million AI research programme | newspaper=Educational Times (The Economic Times) | date=22 December 2025 | url=https://education.economictimes.indiatimes.com/news/international/tel-aviv-university-and-google-israel-launch-1m-ai-research-initiative/126117962 | access-date=12 February 2026 }}&lt;/ref&gt; бірігіп, Тель-Авив университетін құрды. Бастапқыда университет Тель-Авив муниципалитетінің басқаруында болды. 1963 жылы оған дербестік беріліп, [[Джордж С. Уайз]] университеттің алғашқы президенті атанды. Ол бұл қызметті 1971 жылға дейін атқарды.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel+aviv+university%22+1963+%22ramat+aviv+campus%22 |title=Who's who in Israel and in the work ... |date=January 21, 2011 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=April 28, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428015655/https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel%20aviv%20university%22%201963%20%22ramat%20aviv%20campus%22 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |title=Presidents of Tel Aviv University |publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218232028/https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы аумағы 170 акр (шамамен 0,69 км²) болатын негізгі кампус құрылды. Кейінгі президенттері: Юваль Неэман (1971–1977), [[Хаим Бен-Шахар]] (1977–1983), [[Моше Мани]] (1983–1991), [[Йорам Динштейн]] (1991–1999), [[Итамар Рабинович]] (1999–2006), [[Цви Галиль]] (2006–2009), [[Йосеф Клафтер]] (2009–2019) және 2019 жылдан бері қызмет атқарып келе жатқан [[Ариэль Порат]].&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;/&gt;

Университет сонымен қатар [[Холон]] қаласындағы Технологиялық дизайн орталығының, [[Тель-Авив-Яффа|Тель-Авив]] қаласындағы Жаңа академиялық колледждің және Тель-Авивтегі [[Афека инженерлік колледжі]]нің академиялық қызметін қадағалайды. [[Уайз обсерваториясы]] [[Негев]] шөліндегі [[Мицпе-Рамон]] қаласында орналасқан.

2023 жылғы қазанда университет «Эрез» бағдарламасын іске қосты. Бағдарлама аясында [[Израиль қорғаныс күштері]]нің жауынгерлік бөлімшелерінде офицерлік қызмет атқаруға үміткер шамамен 200 адам офицерлік даярлықты бастамас бұрын гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласында бакалавр дәрежесін алады.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Brison |first1=Amos |title=How Tel Aviv University serves Israel’s security state |url=https://www.972mag.com/tel-aviv-university-security-state/ |work=+972 Magazine |date=30 July 2026}}&lt;/ref&gt;

Университет аумағының бір бөлігі бұрын Палестинаның [[Әш-Шейх-Муваннис]] ауылы орналасқан жерде жатыр. Бұл ауылдың тұрғындары 1948 жылғы наурызда еврей қарулы жасақтарының қоқан-лоққылары салдарынан оны тастап кеткен.&lt;ref name=Monterescu&gt;{{Cite book|title=''Mixed Towns, Trapped Communities: Historical Narratives, Spatial Dynamics, Gender Relations and Cultural Encounters in Palestinian-Israeli Towns''|author=Daniel Monterescu and Dan Rabinowitz|year=2007|page=298|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-4732-4}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық бөлімшелер ==
[[Сурет:Life Sciences Building in Tel Aviv University.jpg|thumb|right|250px|Жаратылыстану ғылымдары ғимараты]]
[[Сурет:TAU Economics School 01.JPG|thumb|right|250px|Экономика мектебі]]
[[Сурет:Naftali Building, June 2023.jpg|thumb|right|250px|Әлеуметтік ғылымдар ғимараты]]
[[Сурет:The Porter School of Environmental Studies Building.JPG|thumb|right|250px|Қоршаған ортаны зерттеу ғимараты]]
[[Сурет:Eng boul.jpg|thumb|right|250px|Ли инженерлік факультетінің бульвары]]
[[Сурет:Schreiber-Math-TAU-001.JPG|thumb|right|250px|Владимир Шрайбер атындағы математика институты]]
[[Сурет:Smolarsh.jpg|thumb|250px|Смоларз аудиториясы]]
[[Сурет:Cymbalista Synagogue and Jewish Heritage Center.jpg|thumb|250px|[[Цимбалиста синагогасы және еврей мұрасы орталығы]]]]

'''Факультеттер'''
* Кац атындағы өнер факультеті
* Флейшман атындағы инженерлік факультет
* [[Саклер отбасы|Саклер]] атындағы нақты ғылымдар факультеті
* Энтин атындағы гуманитарлық ғылымдар факультеті
* Бухман атындағы құқық факультеті
* Уайз атындағы биологиялық ғылымдар факультеті
* [[Грей атындағы медицина және денсаулық сақтау ғылымдары факультеті]] (бұрынғы Саклер атындағы медицина факультеті)
* Гордон атындағы әлеуметтік ғылымдар факультеті
* [[Борис Минц институты]]
* Коллер атындағы менеджмент мектебі

'''Дербес мектептер'''
* Берглас атындағы экономика мектебі
* Портер атындағы қоршаған ортаны зерттеу мектебі
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]
* [[Дэвид Азриэли]] атындағы сәулет мектебі
* Гольдшлегер атындағы стоматология мектебі
* Миллер атындағы педагогика мектебі
* Шапелл атындағы әлеуметтік жұмыс мектебі
* TAU International (бұрынғы шетелдік студенттер мектебі)
* Сагол атындағы нейроғылым мектебі

=== Институттар мен орталықтар ===
Тель-Авив университетінің құрамында 130-дан астам ғылыми-зерттеу институты мен орталығы бар.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://english.tau.ac.il/research_institutes |title=Research Centers and Institutes {{!}} Tel Aviv University |website=english.tau.ac.il |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120622121257/http://english.tau.ac.il/research_institutes |archive-date=2012-06-22}}&lt;/ref&gt;

== Лоуи халықаралық мектебі ==
Лоуи халықаралық мектебі (бұрынғы TAU International) Тель-Авив университетінің халықаралық зерттеушілермен, қонақтармен және серіктестермен байланысын қамтамасыз етумен қатар, жыл сайын әлемнің түкпір-түкпірінен келген мыңдаған студентке университетте білім алу мүмкіндігін ұсынады.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/about_tau_international|title=About The Lowy International School|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Мектептің қызметіне университеттің халықаралық мәселелер жөніндегі вице-президенті [[Милетт Шамир]] жетекшілік етеді.

Мектептің толық атауы — Ширли Лоуиді еске алуға арналған Лоуи халықаралық мектебі. Оның атауы 2022 жылы аустралиялық-израильдік кәсіпкер сэр [[Франк Лоуи]]дің 18 миллион АҚШ долларын қайырымдылыққа беруінен кейін өзгертілді.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Israel |first=David |date=2022-12-13 |title=Australian Real Estate Mogul Sir Frank Lowy Gives $18 m. to TAU International Programs |url=https://www.jewishpress.com/news/israel/australian-real-estate-mogul-sir-frank-lowy-gives-18-m-to-tau-international-programs/2022/12/13/ |access-date=2024-12-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Сэр Франктің жұбайы Ширли Лоуи 2020 жылғы 9 желтоқсанда қайтыс болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-12-13 |title=Shirley Lowy, the woman behind Westfield, dies in Israel |url=https://www.afr.com/property/commercial/shirley-lowy-the-woman-behind-westfield-dies-in-israel-20201213-p56n3d |access-date=2024-12-05 |website=Australian Financial Review |language=en}}&lt;/ref&gt;

Мектептегі білім беру бағдарламалары негізінен ағылшын тілінде жүргізіледі. Сонымен қатар Лоуи халықаралық мектебі иврит тілін тереңдетіп меңгеруге арналған тілдік ортаға толық ену бағдарламаларын да ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sir Frank Lowy Donates $18 Million to Tel Aviv University |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-724773 |access-date=2022-12-23 |newspaper=The Jerusalem Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу бағдарламалары бакалавриатты, магистратураны, шетелде білім алуды, ғылыми зерттеулерді, оқуға түсер алдындағы бір жылдық даярлықты және қысқамерзімді курстарды қамтиды.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;/&gt; Сондай-ақ мектеп әртүрлі шәкіртақылар ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/scholarship_programs|title=The Lowy International School Scholarships|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Бакалавриат, магистратура, студенттер алмасу және шетелде білім алу бағдарламаларына қатысушылар университеттің жанында орналасқан Эйнштейн немесе Брошим студенттік жатақханаларында тұра алады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Housing at TAU |url=https://international.tau.ac.il/housing |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100906223226/http://international.tau.ac.il/prospective-students/undergraduate-programs.html |archive-date=September 6, 2010 |access-date=November 24, 2010 |work=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

=== Бакалавриат бағдарламалары&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=279&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; ===
* Еркін өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* Менеджмент және еркін өнер бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка бакалавриаты (B.Mus.)
* Әлеуметтік, саяси және экономикалық ғылымдар бойынша бакалавриат бағдарламасы
* Еркін өнер бойынша қос дипломды бакалавриат бағдарламасы: Тель-Авив университеті және [[Колумбия университеті]]
* [[Йешива университеті]]мен бірлескен бакалавриат бағдарламасы

'''Магистратура бағдарламалары:'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=260&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

* Ежелгі Израильді зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биомедициналық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* [[Қақтығыстарды шешу және медиация жөніндегі халықаралық бағдарлама|Қақтығыстарды шешу және медиация]] бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Киберсаясат және мемлекеттік басқару бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Цифрлық денсаулық сақтау бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Апаттарды басқару бойынша магистр дәрежесі (M.D.M.)
* Деректі кино бойынша бейнелеу өнері магистрі (M.F.A.)
* Экологиялық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қоршаған ортаны зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биологиялық ғылымдар бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Медицина ғылымдары бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Нейроғылым бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Азық-түлік қауіпсіздігіне басымдық берілген өсімдіктану бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қауіпсіздік және дипломатия бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Климаттың өзгеруінің әлеуметтік және саяси аспектілері бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Орнықты даму бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Ағылшын тілін өзге тілде сөйлейтіндерге оқыту бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A., TESOL)
* Софер атындағы жаһандық іскерлік әкімшілендіру магистратурасы (MBA)
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка магистрі (M.Mus.)
* Парасол қорының халықаралық құқық магистрі бағдарламасы (LL.M.)
* [[Джонс Хопкинс университеті]]нің Халықаралық зерттеулер мектебі (SAIS) мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* [[Лилль саяси зерттеулер институты]] мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* Тель-Авив университеті мен [[Тхапар инженерия және технология институты]]ның биотехнология немесе электротехника саласындағы «3+2» біріктірілген білім беру бағдарламасы

'''Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар:'''&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ias.tau.ac.il/Lowy_Distinguished_Guest_Professor|title=About Lowy Distinguished Guest Professors|website=ias.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

2023 жылы құрылған Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар бағдарламасы Тель-Авив университетіне көрнекті ғалымдарды шақыруға бағытталған.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

* [[Райнхард Генцель]] — физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты
* [[Эйтан Тадмор]] — математик
* [[Милетт Гайфман]] — антикалық дәуір зерттеушісі
* [[Михаэль Вайднер]] — информатика маманы
* [[Рудольф Подгорник]] — физик
* [[Сьюзан Б. Дэвидсон]] — информатика маманы
* [[Альберто Меллони]] — тарихшы
* [[Ольга Соркине-Хорнунг]] — информатика маманы

== Рейтингтер==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;&quot;
|+ '''Тель-Авив университетінің әлемдік рейтингтердегі орны'''
! Рейтинг
! Жыл
! Орын
|-
| [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|ARWU]]
| 2024
| 201–300&lt;ref&gt;{{Cite web | title=ShanghaiRanking-Univiersities | url=https://www.shanghairanking.com/institution/tel-aviv-university | access-date=2025-07-30 | website=www.shanghairanking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[CWTS Leiden Ranking|CWTS Leiden]]
| 2024
| 84&lt;ref&gt;{{Cite web | title=CWTS Leiden Ranking - Ranking 2024 | url=https://www.leidenranking.com/ranking/2024/list | access-date=2025-07-30 | website=www.leidenranking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[QS әлемдік университеттер рейтингі|QS]]
| 2026
| 223&lt;ref name=&quot;:QSW2026&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.topuniversities.com/world-university-rankings|title=QS World University Rankings 2026: Top global universities|date=July 30, 2025|website=Top Universities}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE]]
| 2025
| 201–250&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/tel-aviv-university|title=Tel Aviv University|date=February 9, 2024|website=Times Higher Education (THE)}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[U.S. News &amp; World Report|U.S. News]]
| 2025
| 199&lt;ref&gt;{{Cite web | title=Tel Aviv University in Israel {{!}} US News Best Global Universities | url=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141029135238/http://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | access-date=2025-07-30 | archive-date=2014-10-29}}&lt;/ref&gt;
|}

[[Сурет:31.03.09 Tel Aviv 024 TAU 7.JPG|thumb|250px|Тель-Авив университетіндегі Уэбб тілдер мектебі]]
2024 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 214-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.topuniversities.com/universities/tel-aviv-university |title=QS World University Rankings |publisher=Topuniversities |access-date=September 28, 2023 }}&lt;/ref&gt; Осылайша университет Израильдегі ең жоғары орынға ие оқу орны атанды. 2016 жылғы пәндік рейтингтерде университет өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша 202-орынды, инженерия және технология бойынша 295-орынды, биологиялық ғылымдар мен медицина бойынша 193-орынды, жаратылыстану ғылымдары бойынша 208-орынды, ал әлеуметтік ғылымдар мен менеджмент бойынша 240-орынды иеленді.

2016 жылғы [[Әлемдік университеттер рейтингі орталығы]]ның (CWUR) рейтингісінде Тель-Авив университеті әлем бойынша 81-орынды, Израиль бойынша үшінші орынды иеленді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cwur.org/top100.html |title=CWUR 2016 |publisher=Center for World University Rankings |year=2016 |access-date=26 October 2016 |archive-date=11 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120711104222/http://www.cwur.org/top100.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ал 2012 жылы орталық университетті 56-орынға орналастырған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cwur.org/2012.php |title=CWUR 2012 {{!}} Top 100 Universities |website=cwur.org |language=en |access-date=2017-02-23 |archive-date=2017-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224131520/http://cwur.org/2012.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 189-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |title=World University Rankings 2020 &amp;#124; Times Higher Education (THE) |date=20 August 2019 |publisher=Times Higher Education |access-date=2020-02-18 |archive-date=2019-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918163456/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бұл рейтинг университеттердің ғылыми-зерттеу және оқытушылық қызметі саласындағы беделі туралы мәліметтерді біріктіретін жалпы бағалау көрсеткішіне негізделеді.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |title=Search &amp;#124; Times Higher Education (THE) |magazine=Times Higher Education |access-date=2016-02-04 |archive-date=2012-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120424215637/http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2016 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін бір оқытушыға шаққандағы ғылыми дәйексөздер саны бойынша әлемде 22-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |title=Two Israeli universities rated among world's top 100 for research |newspaper=[[The Jerusalem Post]] |access-date=2016-10-28 |archive-date=2017-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170225173618/http://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |url-status=live  |issn=0792-822X }}&lt;/ref&gt; Бұл көрсеткіш университеттің ғылыми зерттеулерінің ықпалын бағалайды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |title=QS World University Rankings – Methodology |date=2016-08-22 |newspaper=Top Universities |access-date=2016-10-28 |archive-date=2016-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027093229/http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Осы көрсеткіш бойынша Тель-Авив университеті Израильдегі жетекші университет атанды.

2015 жылы ''[[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі]]'' Тель-Авив университетін пәндер бойынша мынадай орындарға орналастырды: информатика бойынша 20-орын, математика бойынша 51–75-орындар, физика бойынша 76–100-орындар және экономика мен бизнес бойынша 76–100-орындар. 2016 жылы университет инженерия бойынша 51–75-орындар аралығына енді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |title=Tel Aviv University {{!}} Academic Ranking of World Universities – 2016 {{!}} Shanghai Ranking – 2016 |website=www.shanghairanking.com |access-date=2016-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502003200/http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |archive-date=2 May 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

CSRankings рейтингісіне сәйкес, 2007–2018 жылдар аралығында Тель-Авив университеті информатика саласы бойынша әлемде 35-орынды иеленді. Бұл көрсеткіш [[Гарвард университеті]]мен бірдей болып, Израильдегі екінші жоғары нәтиже саналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |title=CSRankings: Computer Science Rankings |website=csrankings.org |access-date=2018-03-12 |archive-date=2022-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105063338/http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы жағдай бойынша Тель-Авив университеті ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE әлемдік университеттер рейтингісінде]]'' 191-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-08-25 |title=World University Rankings |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |access-date=2021-04-04 |website=Times Higher Education (THE) |language=en |archive-date=2020-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200902154147/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]нде'' 230-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=QS World University Rankings 2021 |url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |access-date=2021-04-04 |website=Top Universities |language=en |archive-date=2020-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609201234/https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ал [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|Шанхай рейтингісінде]] 151–200-орындар аралығын иеленді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ARWU World University Rankings 2020 |url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |access-date=2021-04-04 |website=www.shanghairanking.com |archive-date=2019-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190815195442/http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2022 жылы PitchBook Data Тель-Авив университетін [[венчурлік капитал]] есебінен қаржыландырылатын компанияларды құрған түлектерінің саны бойынша әлемде 7-орынға орналастырды. Бұл АҚШ-тан тыс орналасқан университеттер арасындағы ең жоғары көрсеткіш болды.

== Басқа университеттермен байланысы ==
Қазіргі уақытта Тель-Авив университеті 46 елдегі 280-нен астам академиялық мекемемен серіктестік орнатқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/partnerships-at-TAU|title=Partnerships at TAU|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; Университеттің академиялық серіктестіктеріне Лоуи халықаралық мектебі қолдау көрсетеді. Халықаралық ынтымақтастықтың негізгі түрлеріне бірлескен ғылыми-зерттеу орталықтарын құру, ғылыми зерттеулер жүргізу, зерттеулерді бастапқы қаржыландыруға арналған бірлескен жобалық ұсыныстар конкурстарын ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/research-partners|title=Research Partners|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; бірлескен немесе қос дипломды білім беру бағдарламалары, бірлесіп оқытылатын курстар, жазғы және қысқы мектептер ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/joint-teaching-and-degrees|title=Joint Teaching &amp; Degrees|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; докторлық дәрежеден кейінгі бірлескен зерттеу бағдарламалары, академиялық алмасу, шетелде білім алу және шақырылған оқытушылар бағдарламалары кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/mobility-programs|title=Mobility Programs|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt;

Тель-Авив университетінің құқық факультеті шетелдегі 36 университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About TAU Exchange Program |url=http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |website=Tel Aviv University |access-date=2015-08-20 |archive-date=2015-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150917072609/http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Вирджиния университеті, Корнелл университеті, Бостон университеті, Лос-Анджелестегі Калифорния университеті (UCLA), Буцериус (Германия), EBS (Германия), Макгилл университеті (Канада), Осгуд-Холл (Канада), Оттава университеті (Канада),&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web |title=IE – List of Partner Institutions |url=http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |publisher=IE Business School |access-date=5 April 2014 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303203748/http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Куинс университеті (Куинс), Торонто университеті (Канада), Берген университеті (Норвегия), STL (Қытай), KoGuan (Қытай), Цинхуа университеті (Қытай), Джиндал жаһандық университеті (Үндістан), Гонконг университеті, Сингапур менеджмент университеті, Стокгольм университеті (Швеция), Монаш университеті (Аустралия), Сидней университеті (Аустралия), Саяси зерттеулер институты (Франция), Сеул университеті (Оңтүстік Корея), Люцерн университеті (Швейцария), Буэнос-Айрес университеті (Аргентина), Боккони университеті (Италия)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |title=The Buchmann Faculty of Law, Tel Aviv University |publisher=Law.tau.ac.il |date=April 17, 2008 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=February 15, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215032537/http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; және Мадрид университеті (Испания) бар.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;

Коллер атындағы менеджмент мектебі шетелдегі 100-ден астам университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан. Коллер алмасу бағдарламасына MBA, MSc және MA бағдарламаларының студенттері, сондай-ақ тиісті біліктілігі бар мамандар қатыса алады. Мектеп алмасу бағдарламасымен келген студенттерге стратегия, кәсіпкерлік, қаржы және бухгалтерлік есеп, маркетинг, ұйымдық мінез-құлық, шешім қабылдау және операцияларды зерттеу, технологиялар мен ақпараттық жүйелер бойынша әртүрлі курстар ұсынады. Бағдарлама аясында Тель-Авив университетінің басқа мектептерінде Израиль мәдениеті, тарихы, экономикасы және өзге де пәндер бойынша білім алуға болады.

2013 жылы Тель-Авив университеті мен [[Руппин академиялық орталығы]] [[Жерорта теңізі]] жағалауында бірлескен зерттеу орталығын құрды. Орталықта студенттер жағалау ортасына және оның табиғи ресурстарына әсер ететін мәселелерді тереңдетіп зерттейді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |title=TAU and Ruppin college form studies center; Tel Aviv University, Ruppin Academic College form a multi-disciplinary studies center focusing on coastal environment. |work=The Jerusalem Post |author=Sharon Udasin |date=January 30, 2013 |access-date=July 2, 2015 |archive-date=July 2, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702161129/http://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Халықаралық ынтымақтастық ===
Германияда Тель-Авив университеті Майндағы Франкфурт қаласындағы [[Иоганн Вольфганг Гёте атындағы Франкфурт университеті|Гёте университетімен]] ынтымақтасады. Екі қаланы ұзақмерзімді серіктестік келісімі байланыстырады.&lt;ref&gt;[//www2.uni-frankfurt.de/38446421/strategisch1.html ''International cooperation – Germany'']. Web page of Goethe-University Frankfurt/Main. Date accessed: 22. November 2012.&lt;/ref&gt;

== Басылымдар ==
* [[Тель-Авив (журнал)|«Тель-Авив»]] — [[Левант]] археологиясы мен [[Ежелгі Таяу Шығыс|Таяу Шығыс өркениеттерінің]] тарихы және мәдениеті туралы халықаралық рецензияланатын ғылыми журнал. Басылым негізінен библиялық және прототарихи кезеңдерге басымдық береді, сонымен қатар антикалық және тарихқа дейінгі кезеңдерді де қамтиды.&lt;ref&gt;[https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 &quot;Tel Aviv Journal&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220109124341/https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 |date=2022-01-09 }}, Tel Aviv University homepage. Accessed Jan 2022.&lt;/ref&gt;

== TAU Ventures ==
{{Компания
 |атауы              = TAU Ventures
 |логотипі           =
 |суреті             = Tel Aviv university logo - Hebrew.png
 |сурет атауы        =
 |түрі               = [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік]] (LLC)
 |биржадағы листингі =
 |қызметі            = Венчурлік инвестициялар
 |құрылды            = 2018
 |құрушы             = Тель-Авив университеті және Нимрод Коэн
 |орналасуы          = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |басты адамдары     = Нимрод Коэн
 |саласы             = [[Венчурлік капитал]]
 |өнімі              =
 |меншікті капиталы  =
 |айналым            =
 |операциялық кіріс  =
 |таза табысы        =
 |активтер           =
 |капитализация      =
 |қызметкерлер саны  =
 |басшы компания     =
 |бағынышты компания =
 |аудитор            =
 |сайты              = {{URL|https://www.tauventures.co.il}}
 |Ортаққор           =
}}
'''TAU Ventures''' — [[венчурлік капитал]] саласында жұмыс істейтін инвестициялық компания. Ол 2018 жылы Тель-Авив университеті мен Нимрод Коэннің бастамасымен Израильдегі дамуының бастапқы кезеңіндегі [[Стартап компания|стартаптарға]] инвестиция салу мақсатында құрылды. Компанияның штаб-пәтері [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|last=Solomon|first=Shoshanna|title=Tel Aviv University launches VC fund to invest in early-stage startups|url=https://www.timesofisrael.com/tel-aviv-university-launches-venture-arm-to-invest-in-early-stage-startups/|access-date=2021-06-22|website=[[The Times of Israel]]|language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-04-15|title=Tel Aviv University sets up $20m VC fund|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-tel-aviv-university-sets-up-20m-vc-fund-1001231762|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=Friedman|first=Ron|date=2021-01-23|title=Amid a decline in early-stage funding, TAU Ventures invites tech startups to its campus community|url=https://www.calcalistech.com/ctech/articles/0,7340,L-3889232,00.html|access-date=2021-06-22|website=CTECH - www.calcalistech.com}}&lt;/ref&gt; 2018 жылдың басында Тель-Авив университеті бастапқы кезеңдегі стартаптарды қаржыландыруға арналған, капиталы 20 миллион АҚШ долларын құрайтын TAU Ventures венчурлік қорын құратынын жариялады. Қордың қызмет ету мерзімі алдын ала жеті жылдық кезең ретінде белгіленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=TAU Ventures {{!}} univtelaviv.com|url=https://univtelaviv.com/tau-ventures/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624211547/https://univtelaviv.com/tau-ventures/|url-status=usurped|archive-date=June 24, 2021|access-date=2021-06-22|language=es}}&lt;/ref&gt; Бұл Израильдегі осындай үлгідегі алғашқы бастама болды. Оны құру кезінде [[Стэнфорд университеті]], [[Берклидегі Калифорния университеті]] және [[Массачусетс технологиялық институты]] (MIT) сияқты жоғары оқу орындарындағы ұқсас инвестициялық қорлар үлгі ретінде алынды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Нимрод Коэн компанияның басқарушы серіктесі қызметін атқарады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-01-01|title=Japan's NEC and Tel Aviv University set up incubator|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-japans-nec-and-tel-aviv-university-set-up-incubator-1001217724|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;

=== Инвестициялар ===
TAU Ventures Израильдегі дамуының бастапқы кезеңіндегі стартаптарға 500 мың АҚШ доллары көлемінде бастапқы инвестиция салады және кейіннен қосымша қаржыландыру мүмкіндігін қарастырады. Қор кәсіпорындарға арналған шешімдер, [[қаржылық технологиялар]], [[Индустрия 4.0]] және азық-түлік технологиялары сияқты әртүрлі салаларға инвестиция салады. Инвестиция алатын компаниялардың басым бөлігі бағдарламалық қамтамасыз етумен байланысты.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|title=Shin Bet widens hunt for innovative start-up solutions|url=https://www.jpost.com/israel-news/shin-bet-widens-hunt-for-innovative-start-up-solutions-573458|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=4 December 2018 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;

TAU Ventures экожүйесі Тель-Авив университетінің ресурстары мен байланыс желісін, өнеркәсіп саласындағы серіктестіктерді және израильдік стартап негізін қалаушылардың қауымдастығын біріктіреді. Компания Тель-Авив қаласындағы ортақ кеңсе кеңістігінде жұмыс істейді.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Мұнда компанияның инвестициялық портфеліндегі стартаптарға дамудың әртүрлі бағыттары бойынша тәлімгерлік және қолдау көрсететін мамандар қызмет етеді.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

2021 жылғы мамырдағы жағдай бойынша TAU Ventures 17 стартапқа инвестиция салған. Олардың арасында Xtend,&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|title=Tel Aviv University fund leads $2m. investment in Israeli start-ups|url=https://www.jpost.com/israel-news/tel-aviv-university-fund-leads-15m-investment-in-israeli-start-ups-568067|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=26 September 2018 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; SWIMM,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-01-17 |title=Pitango, TAU Ventures Invest In Israeli Codebase Tool Startup Swimm |url=https://nocamels.com/2021/01/pitango-tau-ventures-israeli-codebase-startup-swimm/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Gaviti,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|date=2021-04-04|title=&quot;מי שנכנס למשרדים שלנו מרגיש מהר מאוד שמדובר בקרן מסוג אחר&quot;|url=https://www.geektime.co.il/had-keren-tau-ventures/|access-date=2021-06-22|website=גיקטיים|language=he-IL}}&lt;/ref&gt; MyAir,&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news|date=2019-12-25|title=Former Teva VP sets up foodtech startup|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-former-teva-vp-sets-up-foodtech-startup-1001312384|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt; Medorion,&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Castor&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; және [[Hoopo]] сияқты белгілі компаниялар бар.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

=== Акселерациялық бағдарлама ===
TAU Ventures венчурлік инвестициялық қызметімен қатар, [[Шин-Бет|Израиль қауіпсіздік агенттігімен]] (ISA) серіктестікте стартап негізін қалаушыларға технологиялық платформа ұсынатын акселерациялық бағдарламаны жүзеге асырады.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-07-04|title=Israel's Shin Bet spy service partners with private start-ups|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-tech-israel-shinbet-idINKBN1JU1SU|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Israel's Shin Bet and its future as a cyberwarfare superpower|url=https://www.jpost.com/israel-news/nadav-argaman-passing-the-shin-bet-torch-644002|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=4 October 2020 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Бұл төрт айға созылатын арнайы бағдарлама стартаптарды Израиль қауіпсіздік агенттігімен байланыстырады және компанияның меншік үлесін беруді талап етпейтін 50 мың АҚШ доллары көлеміндегі грант ұсынады.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Бағдарлама азаматтық және коммерциялық технологияларды әзірлейтін компанияларға арналған. Қатысушылар техникалық сарапшылардың көмегін, бірегей деректер базаларын, технологияларды тексеру мүмкіндіктерін және басқа да ресурстарды пайдалана алады.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-09-05|title=ISA and TAU Ventures launch startup accelerator|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-isa-and-tau-ventures-launch-startup-accelerator-1001235281|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt; Бағдарламаның түлектері жалпы сомасы 100 миллион АҚШ долларынан астам инвестиция тартқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-06-10 |title=Israeli Startups Smash Funding Records, Reel In $10.5B In Just Six Months |url=https://nocamels.com/2021/06/israeli-startups-funding-records-10-5b/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Xtend,&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; Cyberpion, Talamoos,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-01-06|title=The Groundbreaking Israeli Tech Turning Heads At CES 2019 |url=https://nocamels.com/2019/01/israeli-tech-ces-2019/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[Cyabra]],&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; DigitalOwl,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-02-14|title=Investors plant Seed: 2 Israeli startups emerge with AI at their core|url=https://www.geektime.com/investors-plant-seed-2-israeli-startups-emerge-to/|access-date=2021-06-22|website=Geektime|language=en|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624201831/https://www.geektime.com/investors-plant-seed-2-israeli-startups-emerge-to/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Decodea және NeuraLegion&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; бар.

=== Мойындалуы ===
2018 жылы IVC зерттеу орталығы TAU Ventures компаниясын Израильдегі ең белсенді венчурлік инвестициялық қор ретінде атап өтті.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web|title=After a record year for Israeli startups, 16 investors tell us what's next|url=https://techcrunch.com/2021/01/16/israel-vc-survey/|access-date=2021-06-22|website=TechCrunch|date=16 January 2021 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://charteredgroup.com/wp-content/uploads/2019/04/31-jan-2019-most-active-fund.pdf|title=IVC Research Center citation}}&lt;/ref&gt; 2019 және 2021 жылдары Geektime басылымы TAU Ventures компаниясын Израильдегі үздік бес және үздік алты венчурлік инвестициялық қордың қатарына енгізді.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;

== Белгілі тұлғалар ==
=== Оқытушылар құрамы ===
&lt;!--- Тізімге Уикипедияның маңыздылық талаптарына сай келетін, жеке мақаласы бар және сол мақалада университетпен байланысы көрсетілген оқытушылар ғана енгізілуі тиіс. ----&gt;
[[Сурет:Prof Ariel Porat-012 (cropped).jpg|thumb|160px|[[Ариэль Порат]], Тель-Авив университетінің президенті]]
[[Сурет:Daniel Chamovitz.png|thumb|160px|Даниэль Хамовиц]]
[[Сурет:Israel Ben-Shalom.jpg|thumb|160px|[[Исраэль Фридман (Пашкан реббесі)|Исраэль Фридман]]]]
[[Сурет:Benjamin Isaac.jpg|thumb|160px|[[Бенджамин Айзек]]]]
[[Сурет:Ariel Rubinstein1.jpg|thumb|160px|[[Ариэль Рубинштейн]]]]
[[Сурет:Anita Shapira.jpg|thumb|160px|[[Анита Шапира]]]]
[[Сурет:Lev vaidman.jpg|thumb|160px|[[Лев Вайдман]]]]

Университеттің бұрынғы және қазіргі белгілі оқытушылары:
* [[Йосеф Агасси]] — философ
* [[Якир Ааронов]] — физик
* [[Нога Алон]] — математик
* [[Ицхак Арад]] — тарихшы
* [[Карен Авраам]] — генетик
* [[Шломо Бен-Ами]] — тарихшы, бұрынғы сыртқы істер министрі
* [[Йоав Бенджамини]] — статистик
* [[Зива Бен-Порат]] — әдебиеттанушы, жазушы және редактор
* [[Йосеф Бернштейн]] — математик
* [[Сильвия Блюменфельд]] — саңырауқұлақтар коллекциясының кураторы
* [[Аталия Бреннер]] — феминистік бағыттағы библиятанушы
* [[Даниэль Хамовиц]] — биолог
* [[Гай Дойчер (физик)|Гай Дойчер]] — физик
* [[Йорам Динштейн]] — халықаралық құқықтың құрметті профессоры, Тель-Авив университетінің бұрынғы президенті
* [[Узи Эвен]] — химик және [[ЛГБТ]] құқықтары үшін күрескен саяси белсенді
* [[Маргалит Финкельберг]] — тарихшы және тілтанушы
* [[Исраэль Финкельштейн]] — археолог
* [[Исраэль Фридман (Пашкан реббесі)|Исраэль Фридман]] — тарихшы
* [[Рафаэль Э. Фройндлих]] — библиятану және латын тілі маманы
* [[Эхуд Газит]] — нанотехнология маманы, Ғылым министрлігінің бас ғалымы
* [[Давид Гинзбург]] — математик
* [[Боб Гриффин (баскетболшы)|Боб Гриффин]] (1980 жылы туған) — баскетболшы және ағылшын әдебиетінің профессоры
* [[Дафна Хакер]] — заңгер
* [[Майкл Харрис (мемлекеттік саясат зерттеушісі)|Майкл Харрис]] — мемлекеттік саясат зерттеушісі
* [[Сильви Онигман]] — ежелгі тарих бойынша аға оқытушы
* [[Бенджамин Айзек]] — тарихшы
* [[Джошуа Йортнер]] — физикалық химия маманы
* [[Шошана Камин]] — математик
* [[Арье Кашер]] — тарихшы
* [[Аса Кашер]] — философ, этика маманы, Израиль қорғаныс күштерінің мінез-құлық кодексінің авторы
* [[Давид С. Кац]] — тарихшы
* [[Йосеф Клафтер]] — [[химиялық физика]] маманы, Тель-Авив университетінің сегізінші президенті
* [[Шауль Ладани]] — өнеркәсіптік инженерия маманы
* [[Фред Ландман]] — семантика маманы
* [[Цви Ларон]] — балалар эндокринологі
* [[Орна Лин]] — заңгер
* [[Рафаэль Малер]] — тарихшы
* [[Йосси Матиас]] — информатика маманы
* [[Виталий Мильман]] — математик
* [[Моше Мизрахи]] — «Оскар» сыйлығының иегері, кинорежиссер
* [[Барух Модан]] — онколог
* [[Юваль Неэман]] (1925–2006) — физик, бұрынғы ғылым және технология министрі
* [[Авраам Ницан]] — химиялық физика маманы
* [[Кеннеди Отиено]] — криминолог
* [[Ариэль Порат]] — құқықтанушы, Тель-Авив университетінің президенті
* [[Итамар Рабинович]] — Израильдің АҚШ-тағы бұрынғы елшісі және Тель-Авив университетінің бұрынғы президенті
* [[Авиад Раз]] — әлеуметтанушы
* [[Таня Рейнхарт]] (1943–2007) — тілтанушы
* [[Амнон Рубинштейн]] — құқық факультетінің бұрынғы деканы және бұрынғы білім министрі
* [[Ариэль Рубинштейн]] — экономист
* [[Йосеф Садан]] — арабтану және исламтану кафедрасының құрметті профессоры
* [[Пнина Зальцман]] — пианист және фортепиано педагогі
* [[Шломо Занд]] — тарихшы
* [[Леон Шидловский]] — композитор
* [[Милетт Шамир]] — Америка әдебиетінің зерттеушісі, Тель-Авив университетінің вице-президенті
* [[Анита Шапира]] — тарихшы
* [[Миха Шарир]] — математик
* [[Эдна Шавит]] — драма өнері маманы
* [[Марго Шайнер]] — гастроэнтеролог
* [[Джошуа Соболь]] — драматург, жазушы және режиссер
* [[Давид Судри]] — математик
* [[Карло Штренгер]] — психолог және философ
* [[Леонард Сасскинд]] — физик
* [[Борис Цирельсон]] — математик
* [[Яаков Тюркель]] — Израиль Жоғарғы сотының судьясы
* [[Лев Вайдман]] — физик
* Ави Вайнрот — заңгер
* [[Пол Векслер (тілтанушы)|Пол Векслер]] — тілтанушы
* [[Джордж С. Уайз]] — университеттің алғашқы президенті (1963–1971)
* [[Моше Вольман]] — невропатолог
* [[Амоц Захави]] — биолог
* [[Моше Цвиран]] — Коллер атындағы менеджмент мектебінің деканы

=== Түлектер ===
&lt;!--- Тізімге Уикипедияның маңыздылық талаптарына сай келетін, жеке мақаласы бар және сол мақалада университетпен байланысы көрсетілген түлектер ғана енгізілуі тиіс. ----&gt;
[[Сурет:AYELET_SHAKED.jpg|thumb|160px|[[Айелет Шакед]], Израильдің бұрынғы ішкі істер министрі]]
[[Сурет:Tal Friedman 23032007.jpg|thumb|160px|[[Таль Фридман]]]]
[[Сурет:Ilan Ramon, NASA photo portrait in orange suit.jpg|thumb|160px|[[Илан Рамон]]]]
[[Сурет:Michael Harris PhD Academic.png|thumb|160px|[[Майкл Харрис (ғалым)|Майкл Харрис]]]]
* [[Кармела Авраам]] — нейробиолог, Альцгеймер ауруын зерттеуші
* [[Офра Штраус]] — израильдік ірі кәсіпкер және өнеркәсіп саласының өкілі
* [[Асаф Замир]] — израильдік саясаткер, заңгер және дипломат
* [[Надав Ахитув]] — биоинженерия профессоры және генетик
* [[Яир Ансбахер]] — жазушы және әскери зерттеуші&lt;ref&gt;{{cite magazine |last=Ziegelbaum |first=Menachem |date=October 27, 2023 |title=&quot;Rebel, What's Going On Here?&quot; |url=https://media.chabadinfo.com/wp-content/uploads/2023/10/Beis-Moshiach-1382-1.pdf |magazine=Beis Moshiach |location= |publisher= |access-date=30 December 2025}}&lt;/ref&gt;
* [[Цви Арад]] (1942–2018) — математик, [[Бар-Илан университеті]] президентінің міндетін атқарушы және [[Нетания академиялық колледжі]]нің президенті
* [[Дэн Ариели]] — жазушы және ғалым
* [[Шай Авиви]] — актер
* [[Фуад Авад]] — театр режиссері
* [[Люси Аюб]] — актриса және тележүргізуші
* [[Алон Бар]] — кино саласындағы сыйлықтардың иегері
* [[Дафна Барак-Эрез]] — [[Израиль Жоғарғы соты]]ның судьясы
* [[Мұхаммед Бараке]] — Кнессет депутаты және [[Хадаш]] партиясының жетекшісі
* [[Ребекка Белльдегрун]] (1950 жылы туған) — [[офтальмолог]] және кәсіпкер
* [[Шломо Бен-Ами]] — тарихшы, бұрынғы сыртқы істер министрі (Еңбек партиясы)
* [[Йохай Бенклер]] — [[Гарвард құқық мектебі]] жанындағы Беркман орталығының тең директоры
* [[Алуф Бенн]] — ''[[Гаарец]]'' газетінің бас редакторы
* [[Авишай Браверман]] (1948 жылы туған) — Кнессет депутаты және [[Негевтегі Бен-Гурион университеті]]нің президенті
* [[Шимшон Брокман]] (1957 жылы туған) — Олимпиада ойындарына қатысқан желкенді спортшы
* [[Моран Серф]] (1977 жылы туған) — [[нейробиолог]], [[Солтүстік-Батыс университетінің Келлогг менеджмент мектебі]]нің профессоры
* [[Телалит Чарски]] (1986 жылы туған) — виолончельші
* [[Нили Коэн]] (1947 жылы туған) — профессор және құқықтанушы
* [[Ран Коэн]] — бұрынғы тұрғын үй құрылысы министрі (Мерец партиясы)
* [[Саймон Л. Долан]] — Израильде туған ғалым
* [[Орна Донат]] (1976 жылы туған) — ғалым және қоғам белсендісі
* [[Арье Эльдад]] — Кнессеттің бұрынғы депутаты ([[Ұлттық одақ (Израиль)|Ұлттық одақ]])
* [[Исраэль Элиашив]] — Израильдің Сингапурдағы бұрынғы елшісі
* [[Дана Эрлих]] — Израильдің Ирландиядағы елшісі
* [[Нэнси Эзер]] — жазушы және [[Лос-Анджелестегі Калифорния университеті]]нің иврит тілі профессоры
* [[Яэль С. Фельдман]] — [[Нью-Йорк университеті]]нің иврит мәдениеті мен білім беру саласындағы Авраам И. Кац атындағы профессоры, иврит тілі және еврейтану профессоры
* [[Ари Фольман]] — кинорежиссер, ''[[Баширмен вальс]]'' фильмінің режиссері
* [[Таль Фридман]] — комик, актер және музыкант
* [[Амир Галь-Ор]] — [[Infinity Group]] компаниясының негізін қалаушы
* [[Цви Галиль]] (1947 жылы туған) — информатика маманы, математик және Тель-Авив университетінің президенті
* [[Бени Ганц]] — [[Израиль қорғаныс күштері]]нің [[Израиль Бас штабының бастығы|Бас штаб бастығы]]
* [[Лиор Геллер]] — [[Оскар сыйлығы|«Оскар»]] мен [[Эмми сыйлығы|«Эмми»]] сыйлықтарына ұсынылған кинорежиссер, [[Гиннестің рекордтар кітабы]]на енген рекорд иегері
* [[Дэн Гиллерман]] — Израильдің [[Біріккен Ұлттар Ұйымындағы Израильдің тұрақты өкілі|БҰҰ жанындағы бұрынғы тұрақты өкілі]] және [[БҰҰ Бас Ассамблеясының 60-сессиясы]] төрағасының орынбасары
* [[Боб Гриффин (баскетболшы)|Боб Гриффин]] (1950 жылы туған) — баскетболшы және ағылшын әдебиетінің профессоры
* [[Тамар Хальперин]] — клавесинші, пианист және музыкатанушы
* [[Цахи Ханегби]] — Кнессет депутаты, бұрынғы ішкі қауіпсіздік министрі ([[Ликуд]] және [[Кадима]])
* [[Рафаэль Харпаз]] — Израильдің Филиппиндегі елшісі
* [[Майкл Харрис (мемлекеттік саясат зерттеушісі)|Майкл Харрис]] — мемлекеттік саясат зерттеушісі
* [[Ави Хассон]] — Экономика министрлігінің бас ғалымы
* [[Наташа Хаусдорф]] (1989 жылы туған) — британдық [[барристер]], халықаралық жаңалықтарға пікір білдіруші және Израиль мүдделерін қорғаушы
* [[Цви Хейфец]] — Израильдің Ұлыбританиядағы бұрынғы елшісі
* [[Рон Хульдаи]] — [[Тель-Авив]] қаласының мэрі
* [[Яэль Ихилов]] (1968 жылы туған) — жазушы
* [[Бенджамин Айзек]] — тарихшы
* [[Моше Кам]] — [[IEEE]] ұйымының 49-президенті және [[Ньюарк инженерлік колледжі]]нің деканы
* [[Моше Каплинский]] — Израиль қорғаныс күштері Бас штабы бастығының орынбасары
* [[Эфраим Карш]] — тарихшы
* [[Рита Кац]] — терроризм мәселелері жөніндегі талдаушы
* [[Этгар Керет]] — жазушы
* [[Дов Ханин]] — саясаттанушы және [[Хадаш]] партиясынан сайланған Кнессет депутаты
* [[Йосеф Клафтер]] — [[химиялық физика]] профессоры, Тель-Авив университетінің сегізінші президенті
* [[Йосеф Лапид]] — Израильдің бұрынғы вице-премьері, әділет министрі және [[Шинуй]] партиясының негізін қалаушы
* [[Амос Лапидот]] (1934–2019) — әскери ұшқыш, [[Израиль әскери-әуе күштері]]нің оныншы қолбасшысы және [[Технион — Израиль технологиялық институты]]ның президенті
* [[Перец Лави]] (1949 жылы туған) — [[ұйқы бұзылыстары|ұйқы және ұйқы бұзылыстарының]] [[психофизиология]]сы бойынша маман, [[Технион — Израиль технологиялық институты]]ның 16-президенті және [[Раппапорт атындағы медицина факультеті]]нің деканы
* [[Керен Лейбович]] — Паралимпиада чемпионы, жүзуші
* [[Ханох Левин]] (1943–1999) — драматург, театр режиссері, жазушы және ақын
* [[Эмануэль Леви]] — кино және әлеуметтану профессоры, ''Variety'' және ''Screen'' басылымдарының кино сыншысы
* [[Амнон Липкин-Шахак]] — Израиль Бас штабының бұрынғы бастығы, туризм және көлік министрі
* [[Йосси Матиас]] — информатика маманы және Google компаниясының басшысы
* [[Амит Мекель]] (1980 жылы туған) — [[Израильдің Парагвайдағы елшілерінің тізімі|Израильдің Парагвайдағы елшісі]]
* [[Мони Мошонов]] — актер және комик
* [[Ицхак Мордехай]] — Израильдің бұрынғы қорғаныс және көлік министрі
* [[Наташа Мозговая]] — журналист
* [[Авраам Ницан]] — химиялық физика маманы
* [[Сассона Нортон]] — мүсінші
* [[Даниэлла Охад Смит]] — дизайн тарихшысы
* [[Ицхак Орпаз-Ауэрбах]] — жазушы
* [[Мази Мелеса Пилип]] — Эфиопияда туған америкалық саясаткер
* [[Офир Пинес-Паз]] — бұрынғы ішкі істер министрі (Еңбек партиясы)
* [[Ариэль Порат]] (1956 жылы туған) — Тель-Авив университетінің президенті
* [[Гидеон Рафф]] — режиссер және сценарист, кейін [[Отан (телесериал)|«Отан»]] телесериалына бейімделген, марапаттарға ие болған израильдік [[Соғыс тұтқындары (телесериал)|«Соғыс тұтқындары»]] телесериалының авторы
* [[Хаим Рамон]] — бұрынғы денсаулық сақтау және әділет министрі (Еңбек партиясы және Кадима)
* [[Илан Рамон]] (1954–2003) — Израильдің тұңғыш ғарышкері
* [[Йорам Равед]] — адвокат
* [[Даниэль Райснер]] — Израиль қорғаныс күштерінің заң бөліміндегі халықаралық құқық бөлімшесінің бұрынғы басшысы
* [[Эли Рехесс]] — [[Израиль-Палестина қақтығысы]]ның тарихшысы және [[Солтүстік-Батыс университеті]]нің оқытушысы
* [[Гидеон Саар]] — Кнессет депутаты және ішкі істер министрі ([[Ликуд]])
* [[Аридж Саббах-Хури]] — әлеуметтанушы
* [[Анат Шварц]] — кинорежиссер
* [[Шай Сегев]] — компания басшысы&lt;ref name=&quot;Todorov&quot;&gt;{{cite news|last=Todorov|first=Stoyan|title=Entain CEO Shay Segev: Don't Educate Audiences How Good Existing Products Are, Create Products That Fit New Audiences|url=https://www.gamblingnews.com/news/entain-ceo-shay-segev-create-products-that-fit-new-audiences/|date=23 December 2020|publisher=Gambling News}}&lt;/ref&gt;
* [[Ханох Сендеровиц]] (1963 жылы туған) — израильдік химик
* [[Хамуталь Шабтай]] — роман жазушы
* [[Рон Шахар]] — профессор және зерттеуші
* [[Саймон Шахин]] — музыкант
* [[Сильван Шалом]] — бұрынғы қаржы және сыртқы істер министрі ([[Ликуд]])
* [[Айелет Шакед]] — Израильдің бұрынғы әділет және ішкі істер министрі (Ямина партиясы)
* [[Ади Шамир]] — криптограф, [[RSA (алгоритм)|RSA]] криптожүйесін жасаушылардың бірі
* [[Ариэль Шарон]] (1928–2014) — Израиль премьер-министрі (Ликуд және Кадима)
* [[Лу Сильвер]] — баскетболшы
* [[Даниэль Сиван]] — профессор
* [[Ури Сиван]] — физик, профессор және [[Технион — Израиль технологиялық институты]]ның президенті
* [[Нахум Соненберг]] — [[Макгилл университеті]]нің биохимигі
* [[Михаэль Вольфсон]] — жазушы және [[Мюнхен Бундесвер университеті]]нің қазіргі заман тарихы бойынша бұрынғы профессоры&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.wolffsohn.de/cms/vita.html |title=Vita |website=www.wolffsohn.de |access-date=2018-06-05 |archive-date=2018-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503181349/https://www.wolffsohn.de/cms/vita.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Юваль Таль]] — Payoneer компаниясының негізін қалаушы
* [[Гади Тауб]] — тарихшы, жазушы, сценарист және саяси шолушы
* [[Хагит Мессер-Ярон]] (1953 жылы туған) — электр инженері, кәсіпкер және [[Израиль ашық университеті]]нің президенті
* [[Майя Арад Ясур]] (1976 жылы туған) — драматург
* [[Натан Йонатан]] (1923–2004) — ақын
* [[Пожу Заблудович]] — миллиардер, филантроп және [[Tamares Group]] компаниясының иесі&lt;ref&gt;{{cite web |author=Zabludowicz Collection |url=http://www.zabludowiczcollection.com/collection/people |title=People – About |publisher=Zabludowicz Collection |access-date=2016-02-04 |archive-date=2015-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150410083822/http://www.zabludowiczcollection.com/collection/people |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Бат-Шева Цайслер]] — әнші және актриса
* [[Миша Зильберман]] (1989 жылы туған) — Олимпиада ойындарына қатысқан бадминтоншы
* [[Абдель Рахман Зуаби]] — Израиль Жоғарғы сотының бұрынғы судьясы
* [[Гилад Цукерман]] — тілтанушы
* [[Игаль Варди]] (1953 жылы туған) — [[графология|графолог]] және психолог
* [[Йорам Харт]] (1958 жылы туған) — [[дерматолог]] және өнертапқыш&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Yoram Harth, MD, FAAD {{!}} Journal of Clinical and Cosmetic Dermatology {{!}} Sci Forschen |url=https://sciforschenonline.org/journals/clinical-cosmetic-dermatology/yoram-harth.php |access-date=2025-07-09 |website=sciforschenonline.org}}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>88pkmpvjnzd3zj9n98qkach5a7513ks</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692880</id>
      <parentid>3692878</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:42:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Түлектер */</comment>
      <origin>3692880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81535" sha1="11bb2ub2a78hy8bpematzqthe4ur3no" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Тель-Авив университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב
 |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = {{lang-he|בעקבות הלא נודע}}&lt;br&gt;{{lang-kk|Белгісізді тануға ұмтылу}}
 |Құрылған жылы       = [[1956 жыл|1956]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[Зерттеу университеті|зерттеу университеті]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = Мордехай Коэн
 |Президенті          = [[Ариэль Порат]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/President-Office |title=Office of the President: Tel Aviv University|publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312035139/https://english.tau.ac.il/President-Office |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = [[Марк Штайф]]
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 15 285 (2019)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 2143 (2019)
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 1847
 |Орналасқан жері     = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық; 220 акр (шамамен 89 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = http://english.tau.ac.il/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 32 |lat_min = 06 |lat_sec = 45
 |lon_dir = E |lon_deg = 34 |lon_min = 48 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Тель-Авив университеті'''{{efn|{{lang-he|אוּנִיבֶרְסִיטַת תֵּל אָבִיב|Universitat Tel Aviv}}}} ('''TAU''') — Израильдің [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[зерттеу университеті]]. Онда 30 мыңнан астам студент білім алады және ол елдегі дәстүрлі аудиториялық оқыту жүйесі бойынша жұмыс істейтін ең ірі университет болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-02 |title=Tel Aviv University ranked first in Israel by QS World University Ranking |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-748557 |access-date=2024-03-24 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; Тель-Авивтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан университет&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
| title = Tel Aviv University (TAU)
| encyclopedia = Encyclopaedia Judaica
| publisher = Cengage
| url = https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/tel-aviv-university-tau
}}&lt;/ref&gt; қаланың негізгі білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы болып саналады. Оның құрамына 9 факультет, 17 оқу-клиникалық аурухана, 18 сахналық өнер орталығы, 27 мектеп, 106 кафедра, 340 ғылыми-зерттеу орталығы және 400 зертхана кіреді.

Тель-Авив университеті 1956 жылы үш білім беру мекемесінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқыда 69 гектар аумақты алып жатқан кампус кейіннен кеңейтіліп, қазіргі уақытта Тель-Авивтің солтүстік-батыс ауданында 89 гектар жерді қамтиды.&lt;ref&gt;Pullen, Lee and Lars Lindberg Christensen (2010). ''Postcards from the Edge of the Universe:&amp;nbsp;An Anthology of Frontline Astronomy from Around the World''. ESO. Page 96. {{ISBN|9783923524648}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bard, Mitchell Geoffrey and Moshe Schwartz (2005). ''1001 Facts Everyone Should Know About Israel''. Rowman &amp; Littlefield. Page 95. {{ISBN|9780742543584}}.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тель-Авив университетінің тарихы 1956 жылдан басталады. Сол жылы үш ғылыми-зерттеу институты — 1935 жылы құрылған Тель-Авив құқық және экономика мектебі, 1931 жылы құрылған Жаратылыстану ғылымдары институты және 1954 жылы құрылған Еврейтану академиялық институты&lt;ref&gt;{{cite news | last1=ANI | title=Tel Aviv University, Google Israel launch $1 million AI research programme | newspaper=Educational Times (The Economic Times) | date=22 December 2025 | url=https://education.economictimes.indiatimes.com/news/international/tel-aviv-university-and-google-israel-launch-1m-ai-research-initiative/126117962 | access-date=12 February 2026 }}&lt;/ref&gt; бірігіп, Тель-Авив университетін құрды. Бастапқыда университет Тель-Авив муниципалитетінің басқаруында болды. 1963 жылы оған дербестік беріліп, [[Джордж С. Уайз]] университеттің алғашқы президенті атанды. Ол бұл қызметті 1971 жылға дейін атқарды.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel+aviv+university%22+1963+%22ramat+aviv+campus%22 |title=Who's who in Israel and in the work ... |date=January 21, 2011 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=April 28, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428015655/https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel%20aviv%20university%22%201963%20%22ramat%20aviv%20campus%22 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |title=Presidents of Tel Aviv University |publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218232028/https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы аумағы 170 акр (шамамен 0,69 км²) болатын негізгі кампус құрылды. Кейінгі президенттері: Юваль Неэман (1971–1977), [[Хаим Бен-Шахар]] (1977–1983), [[Моше Мани]] (1983–1991), [[Йорам Динштейн]] (1991–1999), [[Итамар Рабинович]] (1999–2006), [[Цви Галиль]] (2006–2009), [[Йосеф Клафтер]] (2009–2019) және 2019 жылдан бері қызмет атқарып келе жатқан [[Ариэль Порат]].&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;/&gt;

Университет сонымен қатар [[Холон]] қаласындағы Технологиялық дизайн орталығының, [[Тель-Авив-Яффа|Тель-Авив]] қаласындағы Жаңа академиялық колледждің және Тель-Авивтегі [[Афека инженерлік колледжі]]нің академиялық қызметін қадағалайды. [[Уайз обсерваториясы]] [[Негев]] шөліндегі [[Мицпе-Рамон]] қаласында орналасқан.

2023 жылғы қазанда университет «Эрез» бағдарламасын іске қосты. Бағдарлама аясында [[Израиль қорғаныс күштері]]нің жауынгерлік бөлімшелерінде офицерлік қызмет атқаруға үміткер шамамен 200 адам офицерлік даярлықты бастамас бұрын гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласында бакалавр дәрежесін алады.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Brison |first1=Amos |title=How Tel Aviv University serves Israel’s security state |url=https://www.972mag.com/tel-aviv-university-security-state/ |work=+972 Magazine |date=30 July 2026}}&lt;/ref&gt;

Университет аумағының бір бөлігі бұрын Палестинаның [[Әш-Шейх-Муваннис]] ауылы орналасқан жерде жатыр. Бұл ауылдың тұрғындары 1948 жылғы наурызда еврей қарулы жасақтарының қоқан-лоққылары салдарынан оны тастап кеткен.&lt;ref name=Monterescu&gt;{{Cite book|title=''Mixed Towns, Trapped Communities: Historical Narratives, Spatial Dynamics, Gender Relations and Cultural Encounters in Palestinian-Israeli Towns''|author=Daniel Monterescu and Dan Rabinowitz|year=2007|page=298|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-4732-4}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық бөлімшелер ==
[[Сурет:Life Sciences Building in Tel Aviv University.jpg|thumb|right|250px|Жаратылыстану ғылымдары ғимараты]]
[[Сурет:TAU Economics School 01.JPG|thumb|right|250px|Экономика мектебі]]
[[Сурет:Naftali Building, June 2023.jpg|thumb|right|250px|Әлеуметтік ғылымдар ғимараты]]
[[Сурет:The Porter School of Environmental Studies Building.JPG|thumb|right|250px|Қоршаған ортаны зерттеу ғимараты]]
[[Сурет:Eng boul.jpg|thumb|right|250px|Ли инженерлік факультетінің бульвары]]
[[Сурет:Schreiber-Math-TAU-001.JPG|thumb|right|250px|Владимир Шрайбер атындағы математика институты]]
[[Сурет:Smolarsh.jpg|thumb|250px|Смоларз аудиториясы]]
[[Сурет:Cymbalista Synagogue and Jewish Heritage Center.jpg|thumb|250px|[[Цимбалиста синагогасы және еврей мұрасы орталығы]]]]

'''Факультеттер'''
* Кац атындағы өнер факультеті
* Флейшман атындағы инженерлік факультет
* [[Саклер отбасы|Саклер]] атындағы нақты ғылымдар факультеті
* Энтин атындағы гуманитарлық ғылымдар факультеті
* Бухман атындағы құқық факультеті
* Уайз атындағы биологиялық ғылымдар факультеті
* [[Грей атындағы медицина және денсаулық сақтау ғылымдары факультеті]] (бұрынғы Саклер атындағы медицина факультеті)
* Гордон атындағы әлеуметтік ғылымдар факультеті
* [[Борис Минц институты]]
* Коллер атындағы менеджмент мектебі

'''Дербес мектептер'''
* Берглас атындағы экономика мектебі
* Портер атындағы қоршаған ортаны зерттеу мектебі
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]
* [[Дэвид Азриэли]] атындағы сәулет мектебі
* Гольдшлегер атындағы стоматология мектебі
* Миллер атындағы педагогика мектебі
* Шапелл атындағы әлеуметтік жұмыс мектебі
* TAU International (бұрынғы шетелдік студенттер мектебі)
* Сагол атындағы нейроғылым мектебі

=== Институттар мен орталықтар ===
Тель-Авив университетінің құрамында 130-дан астам ғылыми-зерттеу институты мен орталығы бар.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://english.tau.ac.il/research_institutes |title=Research Centers and Institutes {{!}} Tel Aviv University |website=english.tau.ac.il |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120622121257/http://english.tau.ac.il/research_institutes |archive-date=2012-06-22}}&lt;/ref&gt;

== Лоуи халықаралық мектебі ==
Лоуи халықаралық мектебі (бұрынғы TAU International) Тель-Авив университетінің халықаралық зерттеушілермен, қонақтармен және серіктестермен байланысын қамтамасыз етумен қатар, жыл сайын әлемнің түкпір-түкпірінен келген мыңдаған студентке университетте білім алу мүмкіндігін ұсынады.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/about_tau_international|title=About The Lowy International School|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Мектептің қызметіне университеттің халықаралық мәселелер жөніндегі вице-президенті [[Милетт Шамир]] жетекшілік етеді.

Мектептің толық атауы — Ширли Лоуиді еске алуға арналған Лоуи халықаралық мектебі. Оның атауы 2022 жылы аустралиялық-израильдік кәсіпкер сэр [[Франк Лоуи]]дің 18 миллион АҚШ долларын қайырымдылыққа беруінен кейін өзгертілді.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Israel |first=David |date=2022-12-13 |title=Australian Real Estate Mogul Sir Frank Lowy Gives $18 m. to TAU International Programs |url=https://www.jewishpress.com/news/israel/australian-real-estate-mogul-sir-frank-lowy-gives-18-m-to-tau-international-programs/2022/12/13/ |access-date=2024-12-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Сэр Франктің жұбайы Ширли Лоуи 2020 жылғы 9 желтоқсанда қайтыс болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-12-13 |title=Shirley Lowy, the woman behind Westfield, dies in Israel |url=https://www.afr.com/property/commercial/shirley-lowy-the-woman-behind-westfield-dies-in-israel-20201213-p56n3d |access-date=2024-12-05 |website=Australian Financial Review |language=en}}&lt;/ref&gt;

Мектептегі білім беру бағдарламалары негізінен ағылшын тілінде жүргізіледі. Сонымен қатар Лоуи халықаралық мектебі иврит тілін тереңдетіп меңгеруге арналған тілдік ортаға толық ену бағдарламаларын да ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sir Frank Lowy Donates $18 Million to Tel Aviv University |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-724773 |access-date=2022-12-23 |newspaper=The Jerusalem Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу бағдарламалары бакалавриатты, магистратураны, шетелде білім алуды, ғылыми зерттеулерді, оқуға түсер алдындағы бір жылдық даярлықты және қысқамерзімді курстарды қамтиды.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;/&gt; Сондай-ақ мектеп әртүрлі шәкіртақылар ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/scholarship_programs|title=The Lowy International School Scholarships|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Бакалавриат, магистратура, студенттер алмасу және шетелде білім алу бағдарламаларына қатысушылар университеттің жанында орналасқан Эйнштейн немесе Брошим студенттік жатақханаларында тұра алады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Housing at TAU |url=https://international.tau.ac.il/housing |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100906223226/http://international.tau.ac.il/prospective-students/undergraduate-programs.html |archive-date=September 6, 2010 |access-date=November 24, 2010 |work=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

=== Бакалавриат бағдарламалары&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=279&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; ===
* Еркін өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* Менеджмент және еркін өнер бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка бакалавриаты (B.Mus.)
* Әлеуметтік, саяси және экономикалық ғылымдар бойынша бакалавриат бағдарламасы
* Еркін өнер бойынша қос дипломды бакалавриат бағдарламасы: Тель-Авив университеті және [[Колумбия университеті]]
* [[Йешива университеті]]мен бірлескен бакалавриат бағдарламасы

'''Магистратура бағдарламалары:'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=260&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

* Ежелгі Израильді зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биомедициналық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* [[Қақтығыстарды шешу және медиация жөніндегі халықаралық бағдарлама|Қақтығыстарды шешу және медиация]] бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Киберсаясат және мемлекеттік басқару бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Цифрлық денсаулық сақтау бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Апаттарды басқару бойынша магистр дәрежесі (M.D.M.)
* Деректі кино бойынша бейнелеу өнері магистрі (M.F.A.)
* Экологиялық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қоршаған ортаны зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биологиялық ғылымдар бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Медицина ғылымдары бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Нейроғылым бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Азық-түлік қауіпсіздігіне басымдық берілген өсімдіктану бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қауіпсіздік және дипломатия бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Климаттың өзгеруінің әлеуметтік және саяси аспектілері бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Орнықты даму бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Ағылшын тілін өзге тілде сөйлейтіндерге оқыту бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A., TESOL)
* Софер атындағы жаһандық іскерлік әкімшілендіру магистратурасы (MBA)
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка магистрі (M.Mus.)
* Парасол қорының халықаралық құқық магистрі бағдарламасы (LL.M.)
* [[Джонс Хопкинс университеті]]нің Халықаралық зерттеулер мектебі (SAIS) мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* [[Лилль саяси зерттеулер институты]] мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* Тель-Авив университеті мен [[Тхапар инженерия және технология институты]]ның биотехнология немесе электротехника саласындағы «3+2» біріктірілген білім беру бағдарламасы

'''Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар:'''&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ias.tau.ac.il/Lowy_Distinguished_Guest_Professor|title=About Lowy Distinguished Guest Professors|website=ias.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

2023 жылы құрылған Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар бағдарламасы Тель-Авив университетіне көрнекті ғалымдарды шақыруға бағытталған.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

* [[Райнхард Генцель]] — физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты
* [[Эйтан Тадмор]] — математик
* [[Милетт Гайфман]] — антикалық дәуір зерттеушісі
* [[Михаэль Вайднер]] — информатика маманы
* [[Рудольф Подгорник]] — физик
* [[Сьюзан Б. Дэвидсон]] — информатика маманы
* [[Альберто Меллони]] — тарихшы
* [[Ольга Соркине-Хорнунг]] — информатика маманы

== Рейтингтер==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;&quot;
|+ '''Тель-Авив университетінің әлемдік рейтингтердегі орны'''
! Рейтинг
! Жыл
! Орын
|-
| [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|ARWU]]
| 2024
| 201–300&lt;ref&gt;{{Cite web | title=ShanghaiRanking-Univiersities | url=https://www.shanghairanking.com/institution/tel-aviv-university | access-date=2025-07-30 | website=www.shanghairanking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[CWTS Leiden Ranking|CWTS Leiden]]
| 2024
| 84&lt;ref&gt;{{Cite web | title=CWTS Leiden Ranking - Ranking 2024 | url=https://www.leidenranking.com/ranking/2024/list | access-date=2025-07-30 | website=www.leidenranking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[QS әлемдік университеттер рейтингі|QS]]
| 2026
| 223&lt;ref name=&quot;:QSW2026&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.topuniversities.com/world-university-rankings|title=QS World University Rankings 2026: Top global universities|date=July 30, 2025|website=Top Universities}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE]]
| 2025
| 201–250&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/tel-aviv-university|title=Tel Aviv University|date=February 9, 2024|website=Times Higher Education (THE)}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[U.S. News &amp; World Report|U.S. News]]
| 2025
| 199&lt;ref&gt;{{Cite web | title=Tel Aviv University in Israel {{!}} US News Best Global Universities | url=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141029135238/http://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | access-date=2025-07-30 | archive-date=2014-10-29}}&lt;/ref&gt;
|}

[[Сурет:31.03.09 Tel Aviv 024 TAU 7.JPG|thumb|250px|Тель-Авив университетіндегі Уэбб тілдер мектебі]]
2024 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 214-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.topuniversities.com/universities/tel-aviv-university |title=QS World University Rankings |publisher=Topuniversities |access-date=September 28, 2023 }}&lt;/ref&gt; Осылайша университет Израильдегі ең жоғары орынға ие оқу орны атанды. 2016 жылғы пәндік рейтингтерде университет өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша 202-орынды, инженерия және технология бойынша 295-орынды, биологиялық ғылымдар мен медицина бойынша 193-орынды, жаратылыстану ғылымдары бойынша 208-орынды, ал әлеуметтік ғылымдар мен менеджмент бойынша 240-орынды иеленді.

2016 жылғы [[Әлемдік университеттер рейтингі орталығы]]ның (CWUR) рейтингісінде Тель-Авив университеті әлем бойынша 81-орынды, Израиль бойынша үшінші орынды иеленді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cwur.org/top100.html |title=CWUR 2016 |publisher=Center for World University Rankings |year=2016 |access-date=26 October 2016 |archive-date=11 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120711104222/http://www.cwur.org/top100.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ал 2012 жылы орталық университетті 56-орынға орналастырған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cwur.org/2012.php |title=CWUR 2012 {{!}} Top 100 Universities |website=cwur.org |language=en |access-date=2017-02-23 |archive-date=2017-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224131520/http://cwur.org/2012.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 189-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |title=World University Rankings 2020 &amp;#124; Times Higher Education (THE) |date=20 August 2019 |publisher=Times Higher Education |access-date=2020-02-18 |archive-date=2019-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918163456/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бұл рейтинг университеттердің ғылыми-зерттеу және оқытушылық қызметі саласындағы беделі туралы мәліметтерді біріктіретін жалпы бағалау көрсеткішіне негізделеді.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |title=Search &amp;#124; Times Higher Education (THE) |magazine=Times Higher Education |access-date=2016-02-04 |archive-date=2012-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120424215637/http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2016 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін бір оқытушыға шаққандағы ғылыми дәйексөздер саны бойынша әлемде 22-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |title=Two Israeli universities rated among world's top 100 for research |newspaper=[[The Jerusalem Post]] |access-date=2016-10-28 |archive-date=2017-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170225173618/http://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |url-status=live  |issn=0792-822X }}&lt;/ref&gt; Бұл көрсеткіш университеттің ғылыми зерттеулерінің ықпалын бағалайды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |title=QS World University Rankings – Methodology |date=2016-08-22 |newspaper=Top Universities |access-date=2016-10-28 |archive-date=2016-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027093229/http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Осы көрсеткіш бойынша Тель-Авив университеті Израильдегі жетекші университет атанды.

2015 жылы ''[[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі]]'' Тель-Авив университетін пәндер бойынша мынадай орындарға орналастырды: информатика бойынша 20-орын, математика бойынша 51–75-орындар, физика бойынша 76–100-орындар және экономика мен бизнес бойынша 76–100-орындар. 2016 жылы университет инженерия бойынша 51–75-орындар аралығына енді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |title=Tel Aviv University {{!}} Academic Ranking of World Universities – 2016 {{!}} Shanghai Ranking – 2016 |website=www.shanghairanking.com |access-date=2016-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502003200/http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |archive-date=2 May 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

CSRankings рейтингісіне сәйкес, 2007–2018 жылдар аралығында Тель-Авив университеті информатика саласы бойынша әлемде 35-орынды иеленді. Бұл көрсеткіш [[Гарвард университеті]]мен бірдей болып, Израильдегі екінші жоғары нәтиже саналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |title=CSRankings: Computer Science Rankings |website=csrankings.org |access-date=2018-03-12 |archive-date=2022-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105063338/http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы жағдай бойынша Тель-Авив университеті ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE әлемдік университеттер рейтингісінде]]'' 191-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-08-25 |title=World University Rankings |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |access-date=2021-04-04 |website=Times Higher Education (THE) |language=en |archive-date=2020-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200902154147/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]нде'' 230-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=QS World University Rankings 2021 |url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |access-date=2021-04-04 |website=Top Universities |language=en |archive-date=2020-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609201234/https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ал [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|Шанхай рейтингісінде]] 151–200-орындар аралығын иеленді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ARWU World University Rankings 2020 |url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |access-date=2021-04-04 |website=www.shanghairanking.com |archive-date=2019-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190815195442/http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2022 жылы PitchBook Data Тель-Авив университетін [[венчурлік капитал]] есебінен қаржыландырылатын компанияларды құрған түлектерінің саны бойынша әлемде 7-орынға орналастырды. Бұл АҚШ-тан тыс орналасқан университеттер арасындағы ең жоғары көрсеткіш болды.

== Басқа университеттермен байланысы ==
Қазіргі уақытта Тель-Авив университеті 46 елдегі 280-нен астам академиялық мекемемен серіктестік орнатқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/partnerships-at-TAU|title=Partnerships at TAU|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; Университеттің академиялық серіктестіктеріне Лоуи халықаралық мектебі қолдау көрсетеді. Халықаралық ынтымақтастықтың негізгі түрлеріне бірлескен ғылыми-зерттеу орталықтарын құру, ғылыми зерттеулер жүргізу, зерттеулерді бастапқы қаржыландыруға арналған бірлескен жобалық ұсыныстар конкурстарын ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/research-partners|title=Research Partners|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; бірлескен немесе қос дипломды білім беру бағдарламалары, бірлесіп оқытылатын курстар, жазғы және қысқы мектептер ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/joint-teaching-and-degrees|title=Joint Teaching &amp; Degrees|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; докторлық дәрежеден кейінгі бірлескен зерттеу бағдарламалары, академиялық алмасу, шетелде білім алу және шақырылған оқытушылар бағдарламалары кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/mobility-programs|title=Mobility Programs|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt;

Тель-Авив университетінің құқық факультеті шетелдегі 36 университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About TAU Exchange Program |url=http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |website=Tel Aviv University |access-date=2015-08-20 |archive-date=2015-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150917072609/http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Вирджиния университеті, Корнелл университеті, Бостон университеті, Лос-Анджелестегі Калифорния университеті (UCLA), Буцериус (Германия), EBS (Германия), Макгилл университеті (Канада), Осгуд-Холл (Канада), Оттава университеті (Канада),&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web |title=IE – List of Partner Institutions |url=http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |publisher=IE Business School |access-date=5 April 2014 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303203748/http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Куинс университеті (Куинс), Торонто университеті (Канада), Берген университеті (Норвегия), STL (Қытай), KoGuan (Қытай), Цинхуа университеті (Қытай), Джиндал жаһандық университеті (Үндістан), Гонконг университеті, Сингапур менеджмент университеті, Стокгольм университеті (Швеция), Монаш университеті (Аустралия), Сидней университеті (Аустралия), Саяси зерттеулер институты (Франция), Сеул университеті (Оңтүстік Корея), Люцерн университеті (Швейцария), Буэнос-Айрес университеті (Аргентина), Боккони университеті (Италия)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |title=The Buchmann Faculty of Law, Tel Aviv University |publisher=Law.tau.ac.il |date=April 17, 2008 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=February 15, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215032537/http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; және Мадрид университеті (Испания) бар.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;

Коллер атындағы менеджмент мектебі шетелдегі 100-ден астам университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан. Коллер алмасу бағдарламасына MBA, MSc және MA бағдарламаларының студенттері, сондай-ақ тиісті біліктілігі бар мамандар қатыса алады. Мектеп алмасу бағдарламасымен келген студенттерге стратегия, кәсіпкерлік, қаржы және бухгалтерлік есеп, маркетинг, ұйымдық мінез-құлық, шешім қабылдау және операцияларды зерттеу, технологиялар мен ақпараттық жүйелер бойынша әртүрлі курстар ұсынады. Бағдарлама аясында Тель-Авив университетінің басқа мектептерінде Израиль мәдениеті, тарихы, экономикасы және өзге де пәндер бойынша білім алуға болады.

2013 жылы Тель-Авив университеті мен [[Руппин академиялық орталығы]] [[Жерорта теңізі]] жағалауында бірлескен зерттеу орталығын құрды. Орталықта студенттер жағалау ортасына және оның табиғи ресурстарына әсер ететін мәселелерді тереңдетіп зерттейді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |title=TAU and Ruppin college form studies center; Tel Aviv University, Ruppin Academic College form a multi-disciplinary studies center focusing on coastal environment. |work=The Jerusalem Post |author=Sharon Udasin |date=January 30, 2013 |access-date=July 2, 2015 |archive-date=July 2, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702161129/http://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Халықаралық ынтымақтастық ===
Германияда Тель-Авив университеті Майндағы Франкфурт қаласындағы [[Иоганн Вольфганг Гёте атындағы Франкфурт университеті|Гёте университетімен]] ынтымақтасады. Екі қаланы ұзақмерзімді серіктестік келісімі байланыстырады.&lt;ref&gt;[//www2.uni-frankfurt.de/38446421/strategisch1.html ''International cooperation – Germany'']. Web page of Goethe-University Frankfurt/Main. Date accessed: 22. November 2012.&lt;/ref&gt;

== Басылымдар ==
* [[Тель-Авив (журнал)|«Тель-Авив»]] — [[Левант]] археологиясы мен [[Ежелгі Таяу Шығыс|Таяу Шығыс өркениеттерінің]] тарихы және мәдениеті туралы халықаралық рецензияланатын ғылыми журнал. Басылым негізінен библиялық және прототарихи кезеңдерге басымдық береді, сонымен қатар антикалық және тарихқа дейінгі кезеңдерді де қамтиды.&lt;ref&gt;[https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 &quot;Tel Aviv Journal&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220109124341/https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 |date=2022-01-09 }}, Tel Aviv University homepage. Accessed Jan 2022.&lt;/ref&gt;

== TAU Ventures ==
{{Компания
 |атауы              = TAU Ventures
 |логотипі           =
 |суреті             = Tel Aviv university logo - Hebrew.png
 |сурет атауы        =
 |түрі               = [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік]] (LLC)
 |биржадағы листингі =
 |қызметі            = Венчурлік инвестициялар
 |құрылды            = 2018
 |құрушы             = Тель-Авив университеті және Нимрод Коэн
 |орналасуы          = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |басты адамдары     = Нимрод Коэн
 |саласы             = [[Венчурлік капитал]]
 |өнімі              =
 |меншікті капиталы  =
 |айналым            =
 |операциялық кіріс  =
 |таза табысы        =
 |активтер           =
 |капитализация      =
 |қызметкерлер саны  =
 |басшы компания     =
 |бағынышты компания =
 |аудитор            =
 |сайты              = {{URL|https://www.tauventures.co.il}}
 |Ортаққор           =
}}
'''TAU Ventures''' — [[венчурлік капитал]] саласында жұмыс істейтін инвестициялық компания. Ол 2018 жылы Тель-Авив университеті мен Нимрод Коэннің бастамасымен Израильдегі дамуының бастапқы кезеңіндегі [[Стартап компания|стартаптарға]] инвестиция салу мақсатында құрылды. Компанияның штаб-пәтері [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|last=Solomon|first=Shoshanna|title=Tel Aviv University launches VC fund to invest in early-stage startups|url=https://www.timesofisrael.com/tel-aviv-university-launches-venture-arm-to-invest-in-early-stage-startups/|access-date=2021-06-22|website=[[The Times of Israel]]|language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-04-15|title=Tel Aviv University sets up $20m VC fund|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-tel-aviv-university-sets-up-20m-vc-fund-1001231762|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=Friedman|first=Ron|date=2021-01-23|title=Amid a decline in early-stage funding, TAU Ventures invites tech startups to its campus community|url=https://www.calcalistech.com/ctech/articles/0,7340,L-3889232,00.html|access-date=2021-06-22|website=CTECH - www.calcalistech.com}}&lt;/ref&gt; 2018 жылдың басында Тель-Авив университеті бастапқы кезеңдегі стартаптарды қаржыландыруға арналған, капиталы 20 миллион АҚШ долларын құрайтын TAU Ventures венчурлік қорын құратынын жариялады. Қордың қызмет ету мерзімі алдын ала жеті жылдық кезең ретінде белгіленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=TAU Ventures {{!}} univtelaviv.com|url=https://univtelaviv.com/tau-ventures/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624211547/https://univtelaviv.com/tau-ventures/|url-status=usurped|archive-date=June 24, 2021|access-date=2021-06-22|language=es}}&lt;/ref&gt; Бұл Израильдегі осындай үлгідегі алғашқы бастама болды. Оны құру кезінде [[Стэнфорд университеті]], [[Берклидегі Калифорния университеті]] және [[Массачусетс технологиялық институты]] (MIT) сияқты жоғары оқу орындарындағы ұқсас инвестициялық қорлар үлгі ретінде алынды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Нимрод Коэн компанияның басқарушы серіктесі қызметін атқарады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-01-01|title=Japan's NEC and Tel Aviv University set up incubator|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-japans-nec-and-tel-aviv-university-set-up-incubator-1001217724|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;

=== Инвестициялар ===
TAU Ventures Израильдегі дамуының бастапқы кезеңіндегі стартаптарға 500 мың АҚШ доллары көлемінде бастапқы инвестиция салады және кейіннен қосымша қаржыландыру мүмкіндігін қарастырады. Қор кәсіпорындарға арналған шешімдер, [[қаржылық технологиялар]], [[Индустрия 4.0]] және азық-түлік технологиялары сияқты әртүрлі салаларға инвестиция салады. Инвестиция алатын компаниялардың басым бөлігі бағдарламалық қамтамасыз етумен байланысты.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|title=Shin Bet widens hunt for innovative start-up solutions|url=https://www.jpost.com/israel-news/shin-bet-widens-hunt-for-innovative-start-up-solutions-573458|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=4 December 2018 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;

TAU Ventures экожүйесі Тель-Авив университетінің ресурстары мен байланыс желісін, өнеркәсіп саласындағы серіктестіктерді және израильдік стартап негізін қалаушылардың қауымдастығын біріктіреді. Компания Тель-Авив қаласындағы ортақ кеңсе кеңістігінде жұмыс істейді.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Мұнда компанияның инвестициялық портфеліндегі стартаптарға дамудың әртүрлі бағыттары бойынша тәлімгерлік және қолдау көрсететін мамандар қызмет етеді.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

2021 жылғы мамырдағы жағдай бойынша TAU Ventures 17 стартапқа инвестиция салған. Олардың арасында Xtend,&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|title=Tel Aviv University fund leads $2m. investment in Israeli start-ups|url=https://www.jpost.com/israel-news/tel-aviv-university-fund-leads-15m-investment-in-israeli-start-ups-568067|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=26 September 2018 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; SWIMM,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-01-17 |title=Pitango, TAU Ventures Invest In Israeli Codebase Tool Startup Swimm |url=https://nocamels.com/2021/01/pitango-tau-ventures-israeli-codebase-startup-swimm/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Gaviti,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|date=2021-04-04|title=&quot;מי שנכנס למשרדים שלנו מרגיש מהר מאוד שמדובר בקרן מסוג אחר&quot;|url=https://www.geektime.co.il/had-keren-tau-ventures/|access-date=2021-06-22|website=גיקטיים|language=he-IL}}&lt;/ref&gt; MyAir,&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news|date=2019-12-25|title=Former Teva VP sets up foodtech startup|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-former-teva-vp-sets-up-foodtech-startup-1001312384|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt; Medorion,&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Castor&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; және [[Hoopo]] сияқты белгілі компаниялар бар.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

=== Акселерациялық бағдарлама ===
TAU Ventures венчурлік инвестициялық қызметімен қатар, [[Шин-Бет|Израиль қауіпсіздік агенттігімен]] (ISA) серіктестікте стартап негізін қалаушыларға технологиялық платформа ұсынатын акселерациялық бағдарламаны жүзеге асырады.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-07-04|title=Israel's Shin Bet spy service partners with private start-ups|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-tech-israel-shinbet-idINKBN1JU1SU|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Israel's Shin Bet and its future as a cyberwarfare superpower|url=https://www.jpost.com/israel-news/nadav-argaman-passing-the-shin-bet-torch-644002|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=4 October 2020 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Бұл төрт айға созылатын арнайы бағдарлама стартаптарды Израиль қауіпсіздік агенттігімен байланыстырады және компанияның меншік үлесін беруді талап етпейтін 50 мың АҚШ доллары көлеміндегі грант ұсынады.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Бағдарлама азаматтық және коммерциялық технологияларды әзірлейтін компанияларға арналған. Қатысушылар техникалық сарапшылардың көмегін, бірегей деректер базаларын, технологияларды тексеру мүмкіндіктерін және басқа да ресурстарды пайдалана алады.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-09-05|title=ISA and TAU Ventures launch startup accelerator|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-isa-and-tau-ventures-launch-startup-accelerator-1001235281|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt; Бағдарламаның түлектері жалпы сомасы 100 миллион АҚШ долларынан астам инвестиция тартқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-06-10 |title=Israeli Startups Smash Funding Records, Reel In $10.5B In Just Six Months |url=https://nocamels.com/2021/06/israeli-startups-funding-records-10-5b/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Xtend,&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; Cyberpion, Talamoos,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-01-06|title=The Groundbreaking Israeli Tech Turning Heads At CES 2019 |url=https://nocamels.com/2019/01/israeli-tech-ces-2019/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[Cyabra]],&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; DigitalOwl,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-02-14|title=Investors plant Seed: 2 Israeli startups emerge with AI at their core|url=https://www.geektime.com/investors-plant-seed-2-israeli-startups-emerge-to/|access-date=2021-06-22|website=Geektime|language=en|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624201831/https://www.geektime.com/investors-plant-seed-2-israeli-startups-emerge-to/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Decodea және NeuraLegion&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; бар.

=== Мойындалуы ===
2018 жылы IVC зерттеу орталығы TAU Ventures компаниясын Израильдегі ең белсенді венчурлік инвестициялық қор ретінде атап өтті.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web|title=After a record year for Israeli startups, 16 investors tell us what's next|url=https://techcrunch.com/2021/01/16/israel-vc-survey/|access-date=2021-06-22|website=TechCrunch|date=16 January 2021 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://charteredgroup.com/wp-content/uploads/2019/04/31-jan-2019-most-active-fund.pdf|title=IVC Research Center citation}}&lt;/ref&gt; 2019 және 2021 жылдары Geektime басылымы TAU Ventures компаниясын Израильдегі үздік бес және үздік алты венчурлік инвестициялық қордың қатарына енгізді.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;

== Белгілі тұлғалар ==
=== Оқытушылар құрамы ===
&lt;!--- Тізімге Уикипедияның маңыздылық талаптарына сай келетін, жеке мақаласы бар және сол мақалада университетпен байланысы көрсетілген оқытушылар ғана енгізілуі тиіс. ----&gt;
[[Сурет:Prof Ariel Porat-012 (cropped).jpg|thumb|160px|[[Ариэль Порат]], Тель-Авив университетінің президенті]]
[[Сурет:Daniel Chamovitz.png|thumb|160px|Даниэль Хамовиц]]
[[Сурет:Israel Ben-Shalom.jpg|thumb|160px|[[Исраэль Фридман (Пашкан реббесі)|Исраэль Фридман]]]]
[[Сурет:Benjamin Isaac.jpg|thumb|160px|[[Бенджамин Айзек]]]]
[[Сурет:Ariel Rubinstein1.jpg|thumb|160px|[[Ариэль Рубинштейн]]]]
[[Сурет:Anita Shapira.jpg|thumb|160px|[[Анита Шапира]]]]
[[Сурет:Lev vaidman.jpg|thumb|160px|[[Лев Вайдман]]]]

Университеттің бұрынғы және қазіргі белгілі оқытушылары:
* [[Йосеф Агасси]] — философ
* [[Якир Ааронов]] — физик
* [[Нога Алон]] — математик
* [[Ицхак Арад]] — тарихшы
* [[Карен Авраам]] — генетик
* [[Шломо Бен-Ами]] — тарихшы, бұрынғы сыртқы істер министрі
* [[Йоав Бенджамини]] — статистик
* [[Зива Бен-Порат]] — әдебиеттанушы, жазушы және редактор
* [[Йосеф Бернштейн]] — математик
* [[Сильвия Блюменфельд]] — саңырауқұлақтар коллекциясының кураторы
* [[Аталия Бреннер]] — феминистік бағыттағы библиятанушы
* [[Даниэль Хамовиц]] — биолог
* [[Гай Дойчер (физик)|Гай Дойчер]] — физик
* [[Йорам Динштейн]] — халықаралық құқықтың құрметті профессоры, Тель-Авив университетінің бұрынғы президенті
* [[Узи Эвен]] — химик және [[ЛГБТ]] құқықтары үшін күрескен саяси белсенді
* [[Маргалит Финкельберг]] — тарихшы және тілтанушы
* [[Исраэль Финкельштейн]] — археолог
* [[Исраэль Фридман (Пашкан реббесі)|Исраэль Фридман]] — тарихшы
* [[Рафаэль Э. Фройндлих]] — библиятану және латын тілі маманы
* [[Эхуд Газит]] — нанотехнология маманы, Ғылым министрлігінің бас ғалымы
* [[Давид Гинзбург]] — математик
* [[Боб Гриффин (баскетболшы)|Боб Гриффин]] (1980 жылы туған) — баскетболшы және ағылшын әдебиетінің профессоры
* [[Дафна Хакер]] — заңгер
* [[Майкл Харрис (мемлекеттік саясат зерттеушісі)|Майкл Харрис]] — мемлекеттік саясат зерттеушісі
* [[Сильви Онигман]] — ежелгі тарих бойынша аға оқытушы
* [[Бенджамин Айзек]] — тарихшы
* [[Джошуа Йортнер]] — физикалық химия маманы
* [[Шошана Камин]] — математик
* [[Арье Кашер]] — тарихшы
* [[Аса Кашер]] — философ, этика маманы, Израиль қорғаныс күштерінің мінез-құлық кодексінің авторы
* [[Давид С. Кац]] — тарихшы
* [[Йосеф Клафтер]] — [[химиялық физика]] маманы, Тель-Авив университетінің сегізінші президенті
* [[Шауль Ладани]] — өнеркәсіптік инженерия маманы
* [[Фред Ландман]] — семантика маманы
* [[Цви Ларон]] — балалар эндокринологі
* [[Орна Лин]] — заңгер
* [[Рафаэль Малер]] — тарихшы
* [[Йосси Матиас]] — информатика маманы
* [[Виталий Мильман]] — математик
* [[Моше Мизрахи]] — «Оскар» сыйлығының иегері, кинорежиссер
* [[Барух Модан]] — онколог
* [[Юваль Неэман]] (1925–2006) — физик, бұрынғы ғылым және технология министрі
* [[Авраам Ницан]] — химиялық физика маманы
* [[Кеннеди Отиено]] — криминолог
* [[Ариэль Порат]] — құқықтанушы, Тель-Авив университетінің президенті
* [[Итамар Рабинович]] — Израильдің АҚШ-тағы бұрынғы елшісі және Тель-Авив университетінің бұрынғы президенті
* [[Авиад Раз]] — әлеуметтанушы
* [[Таня Рейнхарт]] (1943–2007) — тілтанушы
* [[Амнон Рубинштейн]] — құқық факультетінің бұрынғы деканы және бұрынғы білім министрі
* [[Ариэль Рубинштейн]] — экономист
* [[Йосеф Садан]] — арабтану және исламтану кафедрасының құрметті профессоры
* [[Пнина Зальцман]] — пианист және фортепиано педагогі
* [[Шломо Занд]] — тарихшы
* [[Леон Шидловский]] — композитор
* [[Милетт Шамир]] — Америка әдебиетінің зерттеушісі, Тель-Авив университетінің вице-президенті
* [[Анита Шапира]] — тарихшы
* [[Миха Шарир]] — математик
* [[Эдна Шавит]] — драма өнері маманы
* [[Марго Шайнер]] — гастроэнтеролог
* [[Джошуа Соболь]] — драматург, жазушы және режиссер
* [[Давид Судри]] — математик
* [[Карло Штренгер]] — психолог және философ
* [[Леонард Сасскинд]] — физик
* [[Борис Цирельсон]] — математик
* [[Яаков Тюркель]] — Израиль Жоғарғы сотының судьясы
* [[Лев Вайдман]] — физик
* Ави Вайнрот — заңгер
* [[Пол Векслер (тілтанушы)|Пол Векслер]] — тілтанушы
* [[Джордж С. Уайз]] — университеттің алғашқы президенті (1963–1971)
* [[Моше Вольман]] — невропатолог
* [[Амоц Захави]] — биолог
* [[Моше Цвиран]] — Коллер атындағы менеджмент мектебінің деканы

=== Түлектер ===
&lt;!--- Тізімге Уикипедияның маңыздылық талаптарына сай келетін, жеке мақаласы бар және сол мақалада университетпен байланысы көрсетілген түлектер ғана енгізілуі тиіс. ----&gt;
[[Сурет:AYELET_SHAKED.jpg|thumb|160px|[[Айелет Шакед]], Израильдің бұрынғы ішкі істер министрі]]
[[Сурет:Tal Friedman 23032007.jpg|thumb|160px|[[Таль Фридман]]]]
[[Сурет:Ilan Ramon, NASA photo portrait in orange suit.jpg|thumb|160px|[[Илан Рамон]]]]
[[Сурет:Michael Harris PhD Academic.png|thumb|160px|[[Майкл Харрис (ғалым)|Майкл Харрис]]]]
* [[Кармела Авраам]] — нейробиолог, Альцгеймер ауруын зерттеуші
* [[Офра Штраус]] — израильдік ірі кәсіпкер және өнеркәсіп саласының өкілі
* [[Асаф Замир]] — израильдік саясаткер, заңгер және дипломат
* [[Надав Ахитув]] — биоинженерия профессоры және генетик
* [[Яир Ансбахер]] — жазушы және әскери зерттеуші&lt;ref&gt;{{cite magazine |last=Ziegelbaum |first=Menachem |date=October 27, 2023 |title=&quot;Rebel, What's Going On Here?&quot; |url=https://media.chabadinfo.com/wp-content/uploads/2023/10/Beis-Moshiach-1382-1.pdf |magazine=Beis Moshiach |location= |publisher= |access-date=30 December 2025}}&lt;/ref&gt;
* [[Цви Арад]] (1942–2018) — математик, [[Бар-Илан университеті]] президентінің міндетін атқарушы және [[Нетания академиялық колледжі]]нің президенті
* [[Дэн Ариели]] — жазушы және ғалым
* [[Шай Авиви]] — актер
* [[Фуад Авад]] — театр режиссері
* [[Люси Аюб]] — актриса және тележүргізуші
* [[Алон Бар]] — кино саласындағы сыйлықтардың иегері
* [[Дафна Барак-Эрез]] — [[Израиль Жоғарғы соты]]ның судьясы
* [[Мұхаммед Бараке]] — Кнессет депутаты және [[Хадаш]] партиясының жетекшісі
* [[Ребекка Белльдегрун]] (1950 жылы туған) — [[офтальмолог]] және кәсіпкер
* [[Шломо Бен-Ами]] — тарихшы, бұрынғы сыртқы істер министрі (Еңбек партиясы)
* [[Йохай Бенклер]] — [[Гарвард құқық мектебі]] жанындағы Беркман орталығының тең директоры
* [[Алуф Бенн]] — ''[[Гаарец]]'' газетінің бас редакторы
* [[Авишай Браверман]] (1948 жылы туған) — Кнессет депутаты және [[Негевтегі Бен-Гурион университеті]]нің президенті
* [[Шимшон Брокман]] (1957 жылы туған) — Олимпиада ойындарына қатысқан желкенді спортшы
* [[Моран Серф]] (1977 жылы туған) — [[нейробиолог]], [[Солтүстік-Батыс университетінің Келлогг менеджмент мектебі]]нің профессоры
* [[Телалит Чарски]] (1986 жылы туған) — виолончельші
* [[Нили Коэн]] (1947 жылы туған) — профессор және құқықтанушы
* [[Ран Коэн]] — бұрынғы тұрғын үй құрылысы министрі (Мерец партиясы)
* [[Саймон Л. Долан]] — Израильде туған ғалым
* [[Орна Донат]] (1976 жылы туған) — ғалым және қоғам белсендісі
* [[Арье Эльдад]] — Кнессеттің бұрынғы депутаты ([[Ұлттық одақ (Израиль)|Ұлттық одақ]])
* [[Исраэль Элиашив]] — Израильдің Сингапурдағы бұрынғы елшісі
* [[Дана Эрлих]] — Израильдің Ирландиядағы елшісі
* [[Нэнси Эзер]] — жазушы және [[Лос-Анджелестегі Калифорния университеті]]нің иврит тілі профессоры
* [[Яэль С. Фельдман]] — [[Нью-Йорк университеті]]нің иврит мәдениеті мен білім беру саласындағы Авраам И. Кац атындағы профессоры, иврит тілі және еврейтану профессоры
* [[Ари Фольман]] — кинорежиссер, ''[[Баширмен вальс]]'' фильмінің режиссері
* [[Таль Фридман]] — комик, актер және музыкант
* [[Амир Галь-Ор]] — [[Infinity Group]] компаниясының негізін қалаушы
* [[Цви Галиль]] (1947 жылы туған) — информатика маманы, математик және Тель-Авив университетінің президенті
* [[Бени Ганц]] — [[Израиль қорғаныс күштері]]нің [[Израиль Бас штабының бастығы|Бас штаб бастығы]]
* [[Лиор Геллер]] — [[Оскар сыйлығы|«Оскар»]] мен [[Эмми сыйлығы|«Эмми»]] сыйлықтарына ұсынылған кинорежиссер, [[Гиннестің рекордтар кітабы]]на енген рекорд иегері
* [[Дэн Гиллерман]] — Израильдің [[Біріккен Ұлттар Ұйымындағы Израильдің тұрақты өкілі|БҰҰ жанындағы бұрынғы тұрақты өкілі]] және [[БҰҰ Бас Ассамблеясының 60-сессиясы]] төрағасының орынбасары
* [[Боб Гриффин (баскетболшы)|Боб Гриффин]] (1950 жылы туған) — баскетболшы және ағылшын әдебиетінің профессоры
* [[Тамар Хальперин]] — клавесинші, пианист және музыкатанушы
* [[Цахи Ханегби]] — Кнессет депутаты, бұрынғы ішкі қауіпсіздік министрі ([[Ликуд]] және [[Кадима]])
* [[Рафаэль Харпаз]] — Израильдің Филиппиндегі елшісі
* [[Майкл Харрис (мемлекеттік саясат зерттеушісі)|Майкл Харрис]] — мемлекеттік саясат зерттеушісі
* [[Ави Хассон]] — Экономика министрлігінің бас ғалымы
* [[Наташа Хаусдорф]] (1989 жылы туған) — британдық [[барристер]], халықаралық жаңалықтарға пікір білдіруші және Израиль мүдделерін қорғаушы
* [[Цви Хейфец]] — Израильдің Ұлыбританиядағы бұрынғы елшісі
* [[Рон Хульдаи]] — [[Тель-Авив]] қаласының мэрі
* [[Яэль Ихилов]] (1968 жылы туған) — жазушы
* [[Бенджамин Айзек]] — тарихшы
* [[Моше Кам]] — [[IEEE]] ұйымының 49-президенті және [[Ньюарк инженерлік колледжі]]нің деканы
* [[Моше Каплинский]] — Израиль қорғаныс күштері Бас штабы бастығының орынбасары
* [[Эфраим Карш]] — тарихшы
* [[Рита Кац]] — терроризм мәселелері жөніндегі талдаушы
* [[Этгар Керет]] — жазушы
* [[Дов Ханин]] — саясаттанушы және [[Хадаш]] партиясынан сайланған Кнессет депутаты
* [[Йосеф Клафтер]] — [[химиялық физика]] профессоры, Тель-Авив университетінің сегізінші президенті
* [[Йосеф Лапид]] — Израильдің бұрынғы вице-премьері, әділет министрі және [[Шинуй]] партиясының негізін қалаушы
* [[Амос Лапидот]] (1934–2019) — әскери ұшқыш, [[Израиль әскери-әуе күштері]]нің оныншы қолбасшысы және [[Технион — Израиль технологиялық институты]]ның президенті
* [[Перец Лави]] (1949 жылы туған) — [[ұйқы бұзылыстары|ұйқы және ұйқы бұзылыстарының]] [[психофизиология]]сы бойынша маман, [[Технион — Израиль технологиялық институты]]ның 16-президенті және [[Раппапорт атындағы медицина факультеті]]нің деканы
* [[Керен Лейбович]] — Паралимпиада чемпионы, жүзуші
* [[Ханох Левин]] (1943–1999) — драматург, театр режиссері, жазушы және ақын
* [[Эмануэль Леви]] — кино және әлеуметтану профессоры, ''Variety'' және ''Screen'' басылымдарының кино сыншысы
* [[Амнон Липкин-Шахак]] — Израиль Бас штабының бұрынғы бастығы, туризм және көлік министрі
* [[Йосси Матиас]] — информатика маманы және Google компаниясының басшысы
* [[Амит Мекель]] (1980 жылы туған) — [[Израильдің Парагвайдағы елшілерінің тізімі|Израильдің Парагвайдағы елшісі]]
* [[Мони Мошонов]] — актер және комик
* [[Ицхак Мордехай]] — Израильдің бұрынғы қорғаныс және көлік министрі
* [[Наташа Мозговая]] — журналист
* [[Авраам Ницан]] — химиялық физика маманы
* [[Сассона Нортон]] — мүсінші
* [[Даниэлла Охад Смит]] — дизайн тарихшысы
* [[Ицхак Орпаз-Ауэрбах]] — жазушы
* [[Мази Мелеса Пилип]] — Эфиопияда туған америкалық саясаткер
* [[Офир Пинес-Паз]] — бұрынғы ішкі істер министрі (Еңбек партиясы)
* [[Ариэль Порат]] (1956 жылы туған) — Тель-Авив университетінің президенті
* [[Гидеон Рафф]] — режиссер және сценарист, кейін [[Отан (телесериал)|«Отан»]] телесериалына бейімделген, марапаттарға ие болған израильдік [[Соғыс тұтқындары (телесериал)|«Соғыс тұтқындары»]] телесериалының авторы
* [[Хаим Рамон]] — бұрынғы денсаулық сақтау және әділет министрі (Еңбек партиясы және Кадима)
* [[Илан Рамон]] (1954–2003) — Израильдің тұңғыш ғарышкері
* [[Йорам Равед]] — адвокат
* [[Даниэль Райснер]] — Израиль қорғаныс күштерінің заң бөліміндегі халықаралық құқық бөлімшесінің бұрынғы басшысы
* [[Эли Рехесс]] — [[Израиль-Палестина қақтығысы]]ның тарихшысы және [[Солтүстік-Батыс университеті]]нің оқытушысы
* [[Гидеон Саар]] — Кнессет депутаты және ішкі істер министрі ([[Ликуд]])
* [[Аридж Саббах-Хури]] — әлеуметтанушы
* [[Анат Шварц]] — кинорежиссер
* [[Шай Сегев]] — компания басшысы&lt;ref name=&quot;Todorov&quot;&gt;{{cite news|last=Todorov|first=Stoyan|title=Entain CEO Shay Segev: Don't Educate Audiences How Good Existing Products Are, Create Products That Fit New Audiences|url=https://www.gamblingnews.com/news/entain-ceo-shay-segev-create-products-that-fit-new-audiences/|date=23 December 2020|publisher=Gambling News}}&lt;/ref&gt;
* [[Ханох Сендеровиц]] (1963 жылы туған) — израильдік химик
* [[Хамуталь Шабтай]] — роман жазушы
* [[Рон Шахар]] — профессор және зерттеуші
* [[Саймон Шахин]] — музыкант
* [[Сильван Шалом]] — бұрынғы қаржы және сыртқы істер министрі ([[Ликуд]])
* [[Айелет Шакед]] — Израильдің бұрынғы әділет және ішкі істер министрі (Ямина партиясы)
* [[Ади Шамир]] — криптограф, [[RSA (алгоритм)|RSA]] криптожүйесін жасаушылардың бірі
* [[Ариэль Шарон]] (1928–2014) — Израиль премьер-министрі (Ликуд және Кадима)
* [[Лу Сильвер]] — баскетболшы
* [[Даниэль Сиван]] — профессор
* [[Ури Сиван]] — физик, профессор және [[Технион — Израиль технологиялық институты]]ның президенті
* [[Нахум Соненберг]] — [[Макгилл университеті]]нің биохимигі
* [[Михаэль Вольфсон]] — жазушы және [[Мюнхен Бундесвер университеті]]нің қазіргі заман тарихы бойынша бұрынғы профессоры&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.wolffsohn.de/cms/vita.html |title=Vita |website=www.wolffsohn.de |access-date=2018-06-05 |archive-date=2018-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503181349/https://www.wolffsohn.de/cms/vita.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Юваль Таль]] — Payoneer компаниясының негізін қалаушы
* [[Гади Тауб]] — тарихшы, жазушы, сценарист және саяси шолушы
* [[Хагит Мессер-Ярон]] (1953 жылы туған) — электр инженері, кәсіпкер және [[Израиль ашық университеті]]нің президенті
* [[Майя Арад Ясур]] (1976 жылы туған) — драматург
* [[Натан Йонатан]] (1923–2004) — ақын
* [[Пожу Заблудович]] — миллиардер, филантроп және [[Tamares Group]] компаниясының иесі&lt;ref&gt;{{cite web |author=Zabludowicz Collection |url=http://www.zabludowiczcollection.com/collection/people |title=People – About |publisher=Zabludowicz Collection |access-date=2016-02-04 |archive-date=2015-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150410083822/http://www.zabludowiczcollection.com/collection/people |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Бат-Шева Цайслер]] — әнші және актриса
* [[Миша Зильберман]] (1989 жылы туған) — Олимпиада ойындарына қатысқан бадминтоншы
* [[Абдель Рахман Зуаби]] — Израиль Жоғарғы сотының бұрынғы судьясы
* [[Гилад Цукерман]] — тілтанушы
* [[Игаль Варди]] (1953 жылы туған) — [[графология|графолог]] және психолог
* [[Йорам Харт]] (1958 жылы туған) — [[дерматолог]] және өнертапқыш&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Yoram Harth, MD, FAAD {{!}} Journal of Clinical and Cosmetic Dermatology {{!}} Sci Forschen |url=https://sciforschenonline.org/journals/clinical-cosmetic-dermatology/yoram-harth.php |access-date=2025-07-09 |website=sciforschenonline.org}}&lt;/ref&gt;
 
=== Саклер отбасы ===
Тель-Авив университеті [[Саклер отбасы]]мен тығыз байланыста болды. Саклер отбасы мүшелерінің жаһандық опиоидтық дағдарыстағы рөлі туралы мәліметтер кеңінен таралған сайын, көптеген ұйымдар мен тұлғалар, соның ішінде [[Израиль медицина қауымдастығы]] медицина факультетінің атауынан Саклер есімін алып тастауды талап етті.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Tel Aviv University Resists Pressure to Remove Sackler Name Over Opioid Crisis |language=en |work=Haaretz |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2021-11-18/ty-article/.premium/tel-aviv-university-resists-pressure-to-remove-sackler-name-over-opioid-crisis/0000017f-e0e2-d7b2-a77f-e3e7fc580000 |access-date=2021-11-23 |archive-date=2021-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123074136/https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-tel-aviv-university-resists-pressure-to-remove-sackler-name-over-opioid-crisis-1.10397211 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2021 жылғы қарашадағы жағдай бойынша Саклер отбасының ешбір мүшесі университеттің қамқоршылар кеңесінің құрамында болған жоқ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2012-10-31 |title=Tel Aviv University Governors Roll |url=https://english.tau.ac.il/tau_governors_roll |access-date=2021-11-23 |website=Tel Aviv University |language=en-US |archive-date=2021-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123192738/https://english.tau.ac.il/tau_governors_roll |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2023 жылғы маусымда университеттің медицина факультетінің атауынан Саклер есімі алынып тасталды.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ghert-Zand |first1=Renee |title=Sackler family name removed from Tel Aviv University medical school |url=https://www.timesofisrael.com/sackler-family-name-removed-from-tel-aviv-university-medical-school/ |access-date=29 April 2025 |work=[[The Times of Israel]] |date=21 June 2023 |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt; 2024 жылғы қарашада университет биофизика саласындағы халықаралық сыйлығының атауынан да Саклер есімін алып тастады.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sackler family's opioid history leads Israeli university to strip name from science prize |url=https://www.science.org/content/article/sackler-family-s-opioid-history-leads-israeli-university-strip-name-science-prize |access-date=2024-12-05 |website=www.science.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>11bb2ub2a78hy8bpematzqthe4ur3no</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692882</id>
      <parentid>3692880</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:43:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Түлектер */</comment>
      <origin>3692882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81635" sha1="6r7hv3dcgkf943dduov0251xf7f8mm4" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Тель-Авив университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב
 |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = {{lang-he|בעקבות הלא נודע}}&lt;br&gt;{{lang-kk|Белгісізді тануға ұмтылу}}
 |Құрылған жылы       = [[1956 жыл|1956]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[Зерттеу университеті|зерттеу университеті]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = Мордехай Коэн
 |Президенті          = [[Ариэль Порат]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/President-Office |title=Office of the President: Tel Aviv University|publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312035139/https://english.tau.ac.il/President-Office |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = [[Марк Штайф]]
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 15 285 (2019)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 2143 (2019)
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 1847
 |Орналасқан жері     = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық; 220 акр (шамамен 89 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = http://english.tau.ac.il/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 32 |lat_min = 06 |lat_sec = 45
 |lon_dir = E |lon_deg = 34 |lon_min = 48 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Тель-Авив университеті'''{{efn|{{lang-he|אוּנִיבֶרְסִיטַת תֵּל אָבִיב|Universitat Tel Aviv}}}} ('''TAU''') — Израильдің [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[зерттеу университеті]]. Онда 30 мыңнан астам студент білім алады және ол елдегі дәстүрлі аудиториялық оқыту жүйесі бойынша жұмыс істейтін ең ірі университет болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-02 |title=Tel Aviv University ranked first in Israel by QS World University Ranking |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-748557 |access-date=2024-03-24 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; Тель-Авивтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан университет&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
| title = Tel Aviv University (TAU)
| encyclopedia = Encyclopaedia Judaica
| publisher = Cengage
| url = https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/tel-aviv-university-tau
}}&lt;/ref&gt; қаланың негізгі білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы болып саналады. Оның құрамына 9 факультет, 17 оқу-клиникалық аурухана, 18 сахналық өнер орталығы, 27 мектеп, 106 кафедра, 340 ғылыми-зерттеу орталығы және 400 зертхана кіреді.

Тель-Авив университеті 1956 жылы үш білім беру мекемесінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқыда 69 гектар аумақты алып жатқан кампус кейіннен кеңейтіліп, қазіргі уақытта Тель-Авивтің солтүстік-батыс ауданында 89 гектар жерді қамтиды.&lt;ref&gt;Pullen, Lee and Lars Lindberg Christensen (2010). ''Postcards from the Edge of the Universe:&amp;nbsp;An Anthology of Frontline Astronomy from Around the World''. ESO. Page 96. {{ISBN|9783923524648}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bard, Mitchell Geoffrey and Moshe Schwartz (2005). ''1001 Facts Everyone Should Know About Israel''. Rowman &amp; Littlefield. Page 95. {{ISBN|9780742543584}}.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тель-Авив университетінің тарихы 1956 жылдан басталады. Сол жылы үш ғылыми-зерттеу институты — 1935 жылы құрылған Тель-Авив құқық және экономика мектебі, 1931 жылы құрылған Жаратылыстану ғылымдары институты және 1954 жылы құрылған Еврейтану академиялық институты&lt;ref&gt;{{cite news | last1=ANI | title=Tel Aviv University, Google Israel launch $1 million AI research programme | newspaper=Educational Times (The Economic Times) | date=22 December 2025 | url=https://education.economictimes.indiatimes.com/news/international/tel-aviv-university-and-google-israel-launch-1m-ai-research-initiative/126117962 | access-date=12 February 2026 }}&lt;/ref&gt; бірігіп, Тель-Авив университетін құрды. Бастапқыда университет Тель-Авив муниципалитетінің басқаруында болды. 1963 жылы оған дербестік беріліп, [[Джордж С. Уайз]] университеттің алғашқы президенті атанды. Ол бұл қызметті 1971 жылға дейін атқарды.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel+aviv+university%22+1963+%22ramat+aviv+campus%22 |title=Who's who in Israel and in the work ... |date=January 21, 2011 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=April 28, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428015655/https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel%20aviv%20university%22%201963%20%22ramat%20aviv%20campus%22 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |title=Presidents of Tel Aviv University |publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218232028/https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы аумағы 170 акр (шамамен 0,69 км²) болатын негізгі кампус құрылды. Кейінгі президенттері: Юваль Неэман (1971–1977), [[Хаим Бен-Шахар]] (1977–1983), [[Моше Мани]] (1983–1991), [[Йорам Динштейн]] (1991–1999), [[Итамар Рабинович]] (1999–2006), [[Цви Галиль]] (2006–2009), [[Йосеф Клафтер]] (2009–2019) және 2019 жылдан бері қызмет атқарып келе жатқан [[Ариэль Порат]].&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;/&gt;

Университет сонымен қатар [[Холон]] қаласындағы Технологиялық дизайн орталығының, [[Тель-Авив-Яффа|Тель-Авив]] қаласындағы Жаңа академиялық колледждің және Тель-Авивтегі [[Афека инженерлік колледжі]]нің академиялық қызметін қадағалайды. [[Уайз обсерваториясы]] [[Негев]] шөліндегі [[Мицпе-Рамон]] қаласында орналасқан.

2023 жылғы қазанда университет «Эрез» бағдарламасын іске қосты. Бағдарлама аясында [[Израиль қорғаныс күштері]]нің жауынгерлік бөлімшелерінде офицерлік қызмет атқаруға үміткер шамамен 200 адам офицерлік даярлықты бастамас бұрын гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласында бакалавр дәрежесін алады.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Brison |first1=Amos |title=How Tel Aviv University serves Israel’s security state |url=https://www.972mag.com/tel-aviv-university-security-state/ |work=+972 Magazine |date=30 July 2026}}&lt;/ref&gt;

Университет аумағының бір бөлігі бұрын Палестинаның [[Әш-Шейх-Муваннис]] ауылы орналасқан жерде жатыр. Бұл ауылдың тұрғындары 1948 жылғы наурызда еврей қарулы жасақтарының қоқан-лоққылары салдарынан оны тастап кеткен.&lt;ref name=Monterescu&gt;{{Cite book|title=''Mixed Towns, Trapped Communities: Historical Narratives, Spatial Dynamics, Gender Relations and Cultural Encounters in Palestinian-Israeli Towns''|author=Daniel Monterescu and Dan Rabinowitz|year=2007|page=298|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-4732-4}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық бөлімшелер ==
[[Сурет:Life Sciences Building in Tel Aviv University.jpg|thumb|right|250px|Жаратылыстану ғылымдары ғимараты]]
[[Сурет:TAU Economics School 01.JPG|thumb|right|250px|Экономика мектебі]]
[[Сурет:Naftali Building, June 2023.jpg|thumb|right|250px|Әлеуметтік ғылымдар ғимараты]]
[[Сурет:The Porter School of Environmental Studies Building.JPG|thumb|right|250px|Қоршаған ортаны зерттеу ғимараты]]
[[Сурет:Eng boul.jpg|thumb|right|250px|Ли инженерлік факультетінің бульвары]]
[[Сурет:Schreiber-Math-TAU-001.JPG|thumb|right|250px|Владимир Шрайбер атындағы математика институты]]
[[Сурет:Smolarsh.jpg|thumb|250px|Смоларз аудиториясы]]
[[Сурет:Cymbalista Synagogue and Jewish Heritage Center.jpg|thumb|250px|[[Цимбалиста синагогасы және еврей мұрасы орталығы]]]]

'''Факультеттер'''
* Кац атындағы өнер факультеті
* Флейшман атындағы инженерлік факультет
* [[Саклер отбасы|Саклер]] атындағы нақты ғылымдар факультеті
* Энтин атындағы гуманитарлық ғылымдар факультеті
* Бухман атындағы құқық факультеті
* Уайз атындағы биологиялық ғылымдар факультеті
* [[Грей атындағы медицина және денсаулық сақтау ғылымдары факультеті]] (бұрынғы Саклер атындағы медицина факультеті)
* Гордон атындағы әлеуметтік ғылымдар факультеті
* [[Борис Минц институты]]
* Коллер атындағы менеджмент мектебі

'''Дербес мектептер'''
* Берглас атындағы экономика мектебі
* Портер атындағы қоршаған ортаны зерттеу мектебі
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]
* [[Дэвид Азриэли]] атындағы сәулет мектебі
* Гольдшлегер атындағы стоматология мектебі
* Миллер атындағы педагогика мектебі
* Шапелл атындағы әлеуметтік жұмыс мектебі
* TAU International (бұрынғы шетелдік студенттер мектебі)
* Сагол атындағы нейроғылым мектебі

=== Институттар мен орталықтар ===
Тель-Авив университетінің құрамында 130-дан астам ғылыми-зерттеу институты мен орталығы бар.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://english.tau.ac.il/research_institutes |title=Research Centers and Institutes {{!}} Tel Aviv University |website=english.tau.ac.il |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120622121257/http://english.tau.ac.il/research_institutes |archive-date=2012-06-22}}&lt;/ref&gt;

== Лоуи халықаралық мектебі ==
Лоуи халықаралық мектебі (бұрынғы TAU International) Тель-Авив университетінің халықаралық зерттеушілермен, қонақтармен және серіктестермен байланысын қамтамасыз етумен қатар, жыл сайын әлемнің түкпір-түкпірінен келген мыңдаған студентке университетте білім алу мүмкіндігін ұсынады.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/about_tau_international|title=About The Lowy International School|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Мектептің қызметіне университеттің халықаралық мәселелер жөніндегі вице-президенті [[Милетт Шамир]] жетекшілік етеді.

Мектептің толық атауы — Ширли Лоуиді еске алуға арналған Лоуи халықаралық мектебі. Оның атауы 2022 жылы аустралиялық-израильдік кәсіпкер сэр [[Франк Лоуи]]дің 18 миллион АҚШ долларын қайырымдылыққа беруінен кейін өзгертілді.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Israel |first=David |date=2022-12-13 |title=Australian Real Estate Mogul Sir Frank Lowy Gives $18 m. to TAU International Programs |url=https://www.jewishpress.com/news/israel/australian-real-estate-mogul-sir-frank-lowy-gives-18-m-to-tau-international-programs/2022/12/13/ |access-date=2024-12-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Сэр Франктің жұбайы Ширли Лоуи 2020 жылғы 9 желтоқсанда қайтыс болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-12-13 |title=Shirley Lowy, the woman behind Westfield, dies in Israel |url=https://www.afr.com/property/commercial/shirley-lowy-the-woman-behind-westfield-dies-in-israel-20201213-p56n3d |access-date=2024-12-05 |website=Australian Financial Review |language=en}}&lt;/ref&gt;

Мектептегі білім беру бағдарламалары негізінен ағылшын тілінде жүргізіледі. Сонымен қатар Лоуи халықаралық мектебі иврит тілін тереңдетіп меңгеруге арналған тілдік ортаға толық ену бағдарламаларын да ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sir Frank Lowy Donates $18 Million to Tel Aviv University |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-724773 |access-date=2022-12-23 |newspaper=The Jerusalem Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу бағдарламалары бакалавриатты, магистратураны, шетелде білім алуды, ғылыми зерттеулерді, оқуға түсер алдындағы бір жылдық даярлықты және қысқамерзімді курстарды қамтиды.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;/&gt; Сондай-ақ мектеп әртүрлі шәкіртақылар ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/scholarship_programs|title=The Lowy International School Scholarships|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Бакалавриат, магистратура, студенттер алмасу және шетелде білім алу бағдарламаларына қатысушылар университеттің жанында орналасқан Эйнштейн немесе Брошим студенттік жатақханаларында тұра алады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Housing at TAU |url=https://international.tau.ac.il/housing |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100906223226/http://international.tau.ac.il/prospective-students/undergraduate-programs.html |archive-date=September 6, 2010 |access-date=November 24, 2010 |work=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

=== Бакалавриат бағдарламалары&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=279&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; ===
* Еркін өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* Менеджмент және еркін өнер бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка бакалавриаты (B.Mus.)
* Әлеуметтік, саяси және экономикалық ғылымдар бойынша бакалавриат бағдарламасы
* Еркін өнер бойынша қос дипломды бакалавриат бағдарламасы: Тель-Авив университеті және [[Колумбия университеті]]
* [[Йешива университеті]]мен бірлескен бакалавриат бағдарламасы

'''Магистратура бағдарламалары:'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=260&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

* Ежелгі Израильді зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биомедициналық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* [[Қақтығыстарды шешу және медиация жөніндегі халықаралық бағдарлама|Қақтығыстарды шешу және медиация]] бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Киберсаясат және мемлекеттік басқару бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Цифрлық денсаулық сақтау бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Апаттарды басқару бойынша магистр дәрежесі (M.D.M.)
* Деректі кино бойынша бейнелеу өнері магистрі (M.F.A.)
* Экологиялық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қоршаған ортаны зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биологиялық ғылымдар бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Медицина ғылымдары бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Нейроғылым бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Азық-түлік қауіпсіздігіне басымдық берілген өсімдіктану бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қауіпсіздік және дипломатия бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Климаттың өзгеруінің әлеуметтік және саяси аспектілері бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Орнықты даму бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Ағылшын тілін өзге тілде сөйлейтіндерге оқыту бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A., TESOL)
* Софер атындағы жаһандық іскерлік әкімшілендіру магистратурасы (MBA)
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка магистрі (M.Mus.)
* Парасол қорының халықаралық құқық магистрі бағдарламасы (LL.M.)
* [[Джонс Хопкинс университеті]]нің Халықаралық зерттеулер мектебі (SAIS) мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* [[Лилль саяси зерттеулер институты]] мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* Тель-Авив университеті мен [[Тхапар инженерия және технология институты]]ның биотехнология немесе электротехника саласындағы «3+2» біріктірілген білім беру бағдарламасы

'''Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар:'''&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ias.tau.ac.il/Lowy_Distinguished_Guest_Professor|title=About Lowy Distinguished Guest Professors|website=ias.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

2023 жылы құрылған Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар бағдарламасы Тель-Авив университетіне көрнекті ғалымдарды шақыруға бағытталған.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

* [[Райнхард Генцель]] — физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты
* [[Эйтан Тадмор]] — математик
* [[Милетт Гайфман]] — антикалық дәуір зерттеушісі
* [[Михаэль Вайднер]] — информатика маманы
* [[Рудольф Подгорник]] — физик
* [[Сьюзан Б. Дэвидсон]] — информатика маманы
* [[Альберто Меллони]] — тарихшы
* [[Ольга Соркине-Хорнунг]] — информатика маманы

== Рейтингтер==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;&quot;
|+ '''Тель-Авив университетінің әлемдік рейтингтердегі орны'''
! Рейтинг
! Жыл
! Орын
|-
| [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|ARWU]]
| 2024
| 201–300&lt;ref&gt;{{Cite web | title=ShanghaiRanking-Univiersities | url=https://www.shanghairanking.com/institution/tel-aviv-university | access-date=2025-07-30 | website=www.shanghairanking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[CWTS Leiden Ranking|CWTS Leiden]]
| 2024
| 84&lt;ref&gt;{{Cite web | title=CWTS Leiden Ranking - Ranking 2024 | url=https://www.leidenranking.com/ranking/2024/list | access-date=2025-07-30 | website=www.leidenranking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[QS әлемдік университеттер рейтингі|QS]]
| 2026
| 223&lt;ref name=&quot;:QSW2026&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.topuniversities.com/world-university-rankings|title=QS World University Rankings 2026: Top global universities|date=July 30, 2025|website=Top Universities}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE]]
| 2025
| 201–250&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/tel-aviv-university|title=Tel Aviv University|date=February 9, 2024|website=Times Higher Education (THE)}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[U.S. News &amp; World Report|U.S. News]]
| 2025
| 199&lt;ref&gt;{{Cite web | title=Tel Aviv University in Israel {{!}} US News Best Global Universities | url=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141029135238/http://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | access-date=2025-07-30 | archive-date=2014-10-29}}&lt;/ref&gt;
|}

[[Сурет:31.03.09 Tel Aviv 024 TAU 7.JPG|thumb|250px|Тель-Авив университетіндегі Уэбб тілдер мектебі]]
2024 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 214-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.topuniversities.com/universities/tel-aviv-university |title=QS World University Rankings |publisher=Topuniversities |access-date=September 28, 2023 }}&lt;/ref&gt; Осылайша университет Израильдегі ең жоғары орынға ие оқу орны атанды. 2016 жылғы пәндік рейтингтерде университет өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша 202-орынды, инженерия және технология бойынша 295-орынды, биологиялық ғылымдар мен медицина бойынша 193-орынды, жаратылыстану ғылымдары бойынша 208-орынды, ал әлеуметтік ғылымдар мен менеджмент бойынша 240-орынды иеленді.

2016 жылғы [[Әлемдік университеттер рейтингі орталығы]]ның (CWUR) рейтингісінде Тель-Авив университеті әлем бойынша 81-орынды, Израиль бойынша үшінші орынды иеленді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cwur.org/top100.html |title=CWUR 2016 |publisher=Center for World University Rankings |year=2016 |access-date=26 October 2016 |archive-date=11 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120711104222/http://www.cwur.org/top100.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ал 2012 жылы орталық университетті 56-орынға орналастырған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cwur.org/2012.php |title=CWUR 2012 {{!}} Top 100 Universities |website=cwur.org |language=en |access-date=2017-02-23 |archive-date=2017-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224131520/http://cwur.org/2012.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 189-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |title=World University Rankings 2020 &amp;#124; Times Higher Education (THE) |date=20 August 2019 |publisher=Times Higher Education |access-date=2020-02-18 |archive-date=2019-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918163456/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бұл рейтинг университеттердің ғылыми-зерттеу және оқытушылық қызметі саласындағы беделі туралы мәліметтерді біріктіретін жалпы бағалау көрсеткішіне негізделеді.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |title=Search &amp;#124; Times Higher Education (THE) |magazine=Times Higher Education |access-date=2016-02-04 |archive-date=2012-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120424215637/http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2016 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін бір оқытушыға шаққандағы ғылыми дәйексөздер саны бойынша әлемде 22-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |title=Two Israeli universities rated among world's top 100 for research |newspaper=[[The Jerusalem Post]] |access-date=2016-10-28 |archive-date=2017-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170225173618/http://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |url-status=live  |issn=0792-822X }}&lt;/ref&gt; Бұл көрсеткіш университеттің ғылыми зерттеулерінің ықпалын бағалайды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |title=QS World University Rankings – Methodology |date=2016-08-22 |newspaper=Top Universities |access-date=2016-10-28 |archive-date=2016-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027093229/http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Осы көрсеткіш бойынша Тель-Авив университеті Израильдегі жетекші университет атанды.

2015 жылы ''[[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі]]'' Тель-Авив университетін пәндер бойынша мынадай орындарға орналастырды: информатика бойынша 20-орын, математика бойынша 51–75-орындар, физика бойынша 76–100-орындар және экономика мен бизнес бойынша 76–100-орындар. 2016 жылы университет инженерия бойынша 51–75-орындар аралығына енді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |title=Tel Aviv University {{!}} Academic Ranking of World Universities – 2016 {{!}} Shanghai Ranking – 2016 |website=www.shanghairanking.com |access-date=2016-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502003200/http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |archive-date=2 May 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

CSRankings рейтингісіне сәйкес, 2007–2018 жылдар аралығында Тель-Авив университеті информатика саласы бойынша әлемде 35-орынды иеленді. Бұл көрсеткіш [[Гарвард университеті]]мен бірдей болып, Израильдегі екінші жоғары нәтиже саналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |title=CSRankings: Computer Science Rankings |website=csrankings.org |access-date=2018-03-12 |archive-date=2022-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105063338/http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы жағдай бойынша Тель-Авив университеті ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE әлемдік университеттер рейтингісінде]]'' 191-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-08-25 |title=World University Rankings |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |access-date=2021-04-04 |website=Times Higher Education (THE) |language=en |archive-date=2020-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200902154147/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]нде'' 230-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=QS World University Rankings 2021 |url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |access-date=2021-04-04 |website=Top Universities |language=en |archive-date=2020-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609201234/https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ал [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|Шанхай рейтингісінде]] 151–200-орындар аралығын иеленді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ARWU World University Rankings 2020 |url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |access-date=2021-04-04 |website=www.shanghairanking.com |archive-date=2019-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190815195442/http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2022 жылы PitchBook Data Тель-Авив университетін [[венчурлік капитал]] есебінен қаржыландырылатын компанияларды құрған түлектерінің саны бойынша әлемде 7-орынға орналастырды. Бұл АҚШ-тан тыс орналасқан университеттер арасындағы ең жоғары көрсеткіш болды.

== Басқа университеттермен байланысы ==
Қазіргі уақытта Тель-Авив университеті 46 елдегі 280-нен астам академиялық мекемемен серіктестік орнатқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/partnerships-at-TAU|title=Partnerships at TAU|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; Университеттің академиялық серіктестіктеріне Лоуи халықаралық мектебі қолдау көрсетеді. Халықаралық ынтымақтастықтың негізгі түрлеріне бірлескен ғылыми-зерттеу орталықтарын құру, ғылыми зерттеулер жүргізу, зерттеулерді бастапқы қаржыландыруға арналған бірлескен жобалық ұсыныстар конкурстарын ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/research-partners|title=Research Partners|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; бірлескен немесе қос дипломды білім беру бағдарламалары, бірлесіп оқытылатын курстар, жазғы және қысқы мектептер ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/joint-teaching-and-degrees|title=Joint Teaching &amp; Degrees|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; докторлық дәрежеден кейінгі бірлескен зерттеу бағдарламалары, академиялық алмасу, шетелде білім алу және шақырылған оқытушылар бағдарламалары кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/mobility-programs|title=Mobility Programs|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt;

Тель-Авив университетінің құқық факультеті шетелдегі 36 университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About TAU Exchange Program |url=http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |website=Tel Aviv University |access-date=2015-08-20 |archive-date=2015-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150917072609/http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Вирджиния университеті, Корнелл университеті, Бостон университеті, Лос-Анджелестегі Калифорния университеті (UCLA), Буцериус (Германия), EBS (Германия), Макгилл университеті (Канада), Осгуд-Холл (Канада), Оттава университеті (Канада),&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web |title=IE – List of Partner Institutions |url=http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |publisher=IE Business School |access-date=5 April 2014 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303203748/http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Куинс университеті (Куинс), Торонто университеті (Канада), Берген университеті (Норвегия), STL (Қытай), KoGuan (Қытай), Цинхуа университеті (Қытай), Джиндал жаһандық университеті (Үндістан), Гонконг университеті, Сингапур менеджмент университеті, Стокгольм университеті (Швеция), Монаш университеті (Аустралия), Сидней университеті (Аустралия), Саяси зерттеулер институты (Франция), Сеул университеті (Оңтүстік Корея), Люцерн университеті (Швейцария), Буэнос-Айрес университеті (Аргентина), Боккони университеті (Италия)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |title=The Buchmann Faculty of Law, Tel Aviv University |publisher=Law.tau.ac.il |date=April 17, 2008 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=February 15, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215032537/http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; және Мадрид университеті (Испания) бар.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;

Коллер атындағы менеджмент мектебі шетелдегі 100-ден астам университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан. Коллер алмасу бағдарламасына MBA, MSc және MA бағдарламаларының студенттері, сондай-ақ тиісті біліктілігі бар мамандар қатыса алады. Мектеп алмасу бағдарламасымен келген студенттерге стратегия, кәсіпкерлік, қаржы және бухгалтерлік есеп, маркетинг, ұйымдық мінез-құлық, шешім қабылдау және операцияларды зерттеу, технологиялар мен ақпараттық жүйелер бойынша әртүрлі курстар ұсынады. Бағдарлама аясында Тель-Авив университетінің басқа мектептерінде Израиль мәдениеті, тарихы, экономикасы және өзге де пәндер бойынша білім алуға болады.

2013 жылы Тель-Авив университеті мен [[Руппин академиялық орталығы]] [[Жерорта теңізі]] жағалауында бірлескен зерттеу орталығын құрды. Орталықта студенттер жағалау ортасына және оның табиғи ресурстарына әсер ететін мәселелерді тереңдетіп зерттейді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |title=TAU and Ruppin college form studies center; Tel Aviv University, Ruppin Academic College form a multi-disciplinary studies center focusing on coastal environment. |work=The Jerusalem Post |author=Sharon Udasin |date=January 30, 2013 |access-date=July 2, 2015 |archive-date=July 2, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702161129/http://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Халықаралық ынтымақтастық ===
Германияда Тель-Авив университеті Майндағы Франкфурт қаласындағы [[Иоганн Вольфганг Гёте атындағы Франкфурт университеті|Гёте университетімен]] ынтымақтасады. Екі қаланы ұзақмерзімді серіктестік келісімі байланыстырады.&lt;ref&gt;[//www2.uni-frankfurt.de/38446421/strategisch1.html ''International cooperation – Germany'']. Web page of Goethe-University Frankfurt/Main. Date accessed: 22. November 2012.&lt;/ref&gt;

== Басылымдар ==
* [[Тель-Авив (журнал)|«Тель-Авив»]] — [[Левант]] археологиясы мен [[Ежелгі Таяу Шығыс|Таяу Шығыс өркениеттерінің]] тарихы және мәдениеті туралы халықаралық рецензияланатын ғылыми журнал. Басылым негізінен библиялық және прототарихи кезеңдерге басымдық береді, сонымен қатар антикалық және тарихқа дейінгі кезеңдерді де қамтиды.&lt;ref&gt;[https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 &quot;Tel Aviv Journal&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220109124341/https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 |date=2022-01-09 }}, Tel Aviv University homepage. Accessed Jan 2022.&lt;/ref&gt;

== TAU Ventures ==
{{Компания
 |атауы              = TAU Ventures
 |логотипі           =
 |суреті             = Tel Aviv university logo - Hebrew.png
 |сурет атауы        =
 |түрі               = [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік]] (LLC)
 |биржадағы листингі =
 |қызметі            = Венчурлік инвестициялар
 |құрылды            = 2018
 |құрушы             = Тель-Авив университеті және Нимрод Коэн
 |орналасуы          = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |басты адамдары     = Нимрод Коэн
 |саласы             = [[Венчурлік капитал]]
 |өнімі              =
 |меншікті капиталы  =
 |айналым            =
 |операциялық кіріс  =
 |таза табысы        =
 |активтер           =
 |капитализация      =
 |қызметкерлер саны  =
 |басшы компания     =
 |бағынышты компания =
 |аудитор            =
 |сайты              = {{URL|https://www.tauventures.co.il}}
 |Ортаққор           =
}}
'''TAU Ventures''' — [[венчурлік капитал]] саласында жұмыс істейтін инвестициялық компания. Ол 2018 жылы Тель-Авив университеті мен Нимрод Коэннің бастамасымен Израильдегі дамуының бастапқы кезеңіндегі [[Стартап компания|стартаптарға]] инвестиция салу мақсатында құрылды. Компанияның штаб-пәтері [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|last=Solomon|first=Shoshanna|title=Tel Aviv University launches VC fund to invest in early-stage startups|url=https://www.timesofisrael.com/tel-aviv-university-launches-venture-arm-to-invest-in-early-stage-startups/|access-date=2021-06-22|website=[[The Times of Israel]]|language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-04-15|title=Tel Aviv University sets up $20m VC fund|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-tel-aviv-university-sets-up-20m-vc-fund-1001231762|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=Friedman|first=Ron|date=2021-01-23|title=Amid a decline in early-stage funding, TAU Ventures invites tech startups to its campus community|url=https://www.calcalistech.com/ctech/articles/0,7340,L-3889232,00.html|access-date=2021-06-22|website=CTECH - www.calcalistech.com}}&lt;/ref&gt; 2018 жылдың басында Тель-Авив университеті бастапқы кезеңдегі стартаптарды қаржыландыруға арналған, капиталы 20 миллион АҚШ долларын құрайтын TAU Ventures венчурлік қорын құратынын жариялады. Қордың қызмет ету мерзімі алдын ала жеті жылдық кезең ретінде белгіленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=TAU Ventures {{!}} univtelaviv.com|url=https://univtelaviv.com/tau-ventures/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624211547/https://univtelaviv.com/tau-ventures/|url-status=usurped|archive-date=June 24, 2021|access-date=2021-06-22|language=es}}&lt;/ref&gt; Бұл Израильдегі осындай үлгідегі алғашқы бастама болды. Оны құру кезінде [[Стэнфорд университеті]], [[Берклидегі Калифорния университеті]] және [[Массачусетс технологиялық институты]] (MIT) сияқты жоғары оқу орындарындағы ұқсас инвестициялық қорлар үлгі ретінде алынды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Нимрод Коэн компанияның басқарушы серіктесі қызметін атқарады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-01-01|title=Japan's NEC and Tel Aviv University set up incubator|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-japans-nec-and-tel-aviv-university-set-up-incubator-1001217724|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;

=== Инвестициялар ===
TAU Ventures Израильдегі дамуының бастапқы кезеңіндегі стартаптарға 500 мың АҚШ доллары көлемінде бастапқы инвестиция салады және кейіннен қосымша қаржыландыру мүмкіндігін қарастырады. Қор кәсіпорындарға арналған шешімдер, [[қаржылық технологиялар]], [[Индустрия 4.0]] және азық-түлік технологиялары сияқты әртүрлі салаларға инвестиция салады. Инвестиция алатын компаниялардың басым бөлігі бағдарламалық қамтамасыз етумен байланысты.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|title=Shin Bet widens hunt for innovative start-up solutions|url=https://www.jpost.com/israel-news/shin-bet-widens-hunt-for-innovative-start-up-solutions-573458|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=4 December 2018 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;

TAU Ventures экожүйесі Тель-Авив университетінің ресурстары мен байланыс желісін, өнеркәсіп саласындағы серіктестіктерді және израильдік стартап негізін қалаушылардың қауымдастығын біріктіреді. Компания Тель-Авив қаласындағы ортақ кеңсе кеңістігінде жұмыс істейді.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Мұнда компанияның инвестициялық портфеліндегі стартаптарға дамудың әртүрлі бағыттары бойынша тәлімгерлік және қолдау көрсететін мамандар қызмет етеді.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

2021 жылғы мамырдағы жағдай бойынша TAU Ventures 17 стартапқа инвестиция салған. Олардың арасында Xtend,&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|title=Tel Aviv University fund leads $2m. investment in Israeli start-ups|url=https://www.jpost.com/israel-news/tel-aviv-university-fund-leads-15m-investment-in-israeli-start-ups-568067|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=26 September 2018 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; SWIMM,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-01-17 |title=Pitango, TAU Ventures Invest In Israeli Codebase Tool Startup Swimm |url=https://nocamels.com/2021/01/pitango-tau-ventures-israeli-codebase-startup-swimm/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Gaviti,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|date=2021-04-04|title=&quot;מי שנכנס למשרדים שלנו מרגיש מהר מאוד שמדובר בקרן מסוג אחר&quot;|url=https://www.geektime.co.il/had-keren-tau-ventures/|access-date=2021-06-22|website=גיקטיים|language=he-IL}}&lt;/ref&gt; MyAir,&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news|date=2019-12-25|title=Former Teva VP sets up foodtech startup|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-former-teva-vp-sets-up-foodtech-startup-1001312384|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt; Medorion,&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Castor&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; және [[Hoopo]] сияқты белгілі компаниялар бар.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

=== Акселерациялық бағдарлама ===
TAU Ventures венчурлік инвестициялық қызметімен қатар, [[Шин-Бет|Израиль қауіпсіздік агенттігімен]] (ISA) серіктестікте стартап негізін қалаушыларға технологиялық платформа ұсынатын акселерациялық бағдарламаны жүзеге асырады.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-07-04|title=Israel's Shin Bet spy service partners with private start-ups|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-tech-israel-shinbet-idINKBN1JU1SU|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Israel's Shin Bet and its future as a cyberwarfare superpower|url=https://www.jpost.com/israel-news/nadav-argaman-passing-the-shin-bet-torch-644002|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=4 October 2020 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Бұл төрт айға созылатын арнайы бағдарлама стартаптарды Израиль қауіпсіздік агенттігімен байланыстырады және компанияның меншік үлесін беруді талап етпейтін 50 мың АҚШ доллары көлеміндегі грант ұсынады.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Бағдарлама азаматтық және коммерциялық технологияларды әзірлейтін компанияларға арналған. Қатысушылар техникалық сарапшылардың көмегін, бірегей деректер базаларын, технологияларды тексеру мүмкіндіктерін және басқа да ресурстарды пайдалана алады.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-09-05|title=ISA and TAU Ventures launch startup accelerator|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-isa-and-tau-ventures-launch-startup-accelerator-1001235281|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt; Бағдарламаның түлектері жалпы сомасы 100 миллион АҚШ долларынан астам инвестиция тартқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-06-10 |title=Israeli Startups Smash Funding Records, Reel In $10.5B In Just Six Months |url=https://nocamels.com/2021/06/israeli-startups-funding-records-10-5b/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Xtend,&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; Cyberpion, Talamoos,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-01-06|title=The Groundbreaking Israeli Tech Turning Heads At CES 2019 |url=https://nocamels.com/2019/01/israeli-tech-ces-2019/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[Cyabra]],&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; DigitalOwl,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-02-14|title=Investors plant Seed: 2 Israeli startups emerge with AI at their core|url=https://www.geektime.com/investors-plant-seed-2-israeli-startups-emerge-to/|access-date=2021-06-22|website=Geektime|language=en|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624201831/https://www.geektime.com/investors-plant-seed-2-israeli-startups-emerge-to/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Decodea және NeuraLegion&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; бар.

=== Мойындалуы ===
2018 жылы IVC зерттеу орталығы TAU Ventures компаниясын Израильдегі ең белсенді венчурлік инвестициялық қор ретінде атап өтті.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web|title=After a record year for Israeli startups, 16 investors tell us what's next|url=https://techcrunch.com/2021/01/16/israel-vc-survey/|access-date=2021-06-22|website=TechCrunch|date=16 January 2021 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://charteredgroup.com/wp-content/uploads/2019/04/31-jan-2019-most-active-fund.pdf|title=IVC Research Center citation}}&lt;/ref&gt; 2019 және 2021 жылдары Geektime басылымы TAU Ventures компаниясын Израильдегі үздік бес және үздік алты венчурлік инвестициялық қордың қатарына енгізді.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;

== Белгілі тұлғалар ==
=== Оқытушылар құрамы ===
&lt;!--- Тізімге Уикипедияның маңыздылық талаптарына сай келетін, жеке мақаласы бар және сол мақалада университетпен байланысы көрсетілген оқытушылар ғана енгізілуі тиіс. ----&gt;
[[Сурет:Prof Ariel Porat-012 (cropped).jpg|thumb|160px|[[Ариэль Порат]], Тель-Авив университетінің президенті]]
[[Сурет:Daniel Chamovitz.png|thumb|160px|Даниэль Хамовиц]]
[[Сурет:Israel Ben-Shalom.jpg|thumb|160px|[[Исраэль Фридман (Пашкан реббесі)|Исраэль Фридман]]]]
[[Сурет:Benjamin Isaac.jpg|thumb|160px|[[Бенджамин Айзек]]]]
[[Сурет:Ariel Rubinstein1.jpg|thumb|160px|[[Ариэль Рубинштейн]]]]
[[Сурет:Anita Shapira.jpg|thumb|160px|[[Анита Шапира]]]]
[[Сурет:Lev vaidman.jpg|thumb|160px|[[Лев Вайдман]]]]

Университеттің бұрынғы және қазіргі белгілі оқытушылары:
* [[Йосеф Агасси]] — философ
* [[Якир Ааронов]] — физик
* [[Нога Алон]] — математик
* [[Ицхак Арад]] — тарихшы
* [[Карен Авраам]] — генетик
* [[Шломо Бен-Ами]] — тарихшы, бұрынғы сыртқы істер министрі
* [[Йоав Бенджамини]] — статистик
* [[Зива Бен-Порат]] — әдебиеттанушы, жазушы және редактор
* [[Йосеф Бернштейн]] — математик
* [[Сильвия Блюменфельд]] — саңырауқұлақтар коллекциясының кураторы
* [[Аталия Бреннер]] — феминистік бағыттағы библиятанушы
* [[Даниэль Хамовиц]] — биолог
* [[Гай Дойчер (физик)|Гай Дойчер]] — физик
* [[Йорам Динштейн]] — халықаралық құқықтың құрметті профессоры, Тель-Авив университетінің бұрынғы президенті
* [[Узи Эвен]] — химик және [[ЛГБТ]] құқықтары үшін күрескен саяси белсенді
* [[Маргалит Финкельберг]] — тарихшы және тілтанушы
* [[Исраэль Финкельштейн]] — археолог
* [[Исраэль Фридман (Пашкан реббесі)|Исраэль Фридман]] — тарихшы
* [[Рафаэль Э. Фройндлих]] — библиятану және латын тілі маманы
* [[Эхуд Газит]] — нанотехнология маманы, Ғылым министрлігінің бас ғалымы
* [[Давид Гинзбург]] — математик
* [[Боб Гриффин (баскетболшы)|Боб Гриффин]] (1980 жылы туған) — баскетболшы және ағылшын әдебиетінің профессоры
* [[Дафна Хакер]] — заңгер
* [[Майкл Харрис (мемлекеттік саясат зерттеушісі)|Майкл Харрис]] — мемлекеттік саясат зерттеушісі
* [[Сильви Онигман]] — ежелгі тарих бойынша аға оқытушы
* [[Бенджамин Айзек]] — тарихшы
* [[Джошуа Йортнер]] — физикалық химия маманы
* [[Шошана Камин]] — математик
* [[Арье Кашер]] — тарихшы
* [[Аса Кашер]] — философ, этика маманы, Израиль қорғаныс күштерінің мінез-құлық кодексінің авторы
* [[Давид С. Кац]] — тарихшы
* [[Йосеф Клафтер]] — [[химиялық физика]] маманы, Тель-Авив университетінің сегізінші президенті
* [[Шауль Ладани]] — өнеркәсіптік инженерия маманы
* [[Фред Ландман]] — семантика маманы
* [[Цви Ларон]] — балалар эндокринологі
* [[Орна Лин]] — заңгер
* [[Рафаэль Малер]] — тарихшы
* [[Йосси Матиас]] — информатика маманы
* [[Виталий Мильман]] — математик
* [[Моше Мизрахи]] — «Оскар» сыйлығының иегері, кинорежиссер
* [[Барух Модан]] — онколог
* [[Юваль Неэман]] (1925–2006) — физик, бұрынғы ғылым және технология министрі
* [[Авраам Ницан]] — химиялық физика маманы
* [[Кеннеди Отиено]] — криминолог
* [[Ариэль Порат]] — құқықтанушы, Тель-Авив университетінің президенті
* [[Итамар Рабинович]] — Израильдің АҚШ-тағы бұрынғы елшісі және Тель-Авив университетінің бұрынғы президенті
* [[Авиад Раз]] — әлеуметтанушы
* [[Таня Рейнхарт]] (1943–2007) — тілтанушы
* [[Амнон Рубинштейн]] — құқық факультетінің бұрынғы деканы және бұрынғы білім министрі
* [[Ариэль Рубинштейн]] — экономист
* [[Йосеф Садан]] — арабтану және исламтану кафедрасының құрметті профессоры
* [[Пнина Зальцман]] — пианист және фортепиано педагогі
* [[Шломо Занд]] — тарихшы
* [[Леон Шидловский]] — композитор
* [[Милетт Шамир]] — Америка әдебиетінің зерттеушісі, Тель-Авив университетінің вице-президенті
* [[Анита Шапира]] — тарихшы
* [[Миха Шарир]] — математик
* [[Эдна Шавит]] — драма өнері маманы
* [[Марго Шайнер]] — гастроэнтеролог
* [[Джошуа Соболь]] — драматург, жазушы және режиссер
* [[Давид Судри]] — математик
* [[Карло Штренгер]] — психолог және философ
* [[Леонард Сасскинд]] — физик
* [[Борис Цирельсон]] — математик
* [[Яаков Тюркель]] — Израиль Жоғарғы сотының судьясы
* [[Лев Вайдман]] — физик
* Ави Вайнрот — заңгер
* [[Пол Векслер (тілтанушы)|Пол Векслер]] — тілтанушы
* [[Джордж С. Уайз]] — университеттің алғашқы президенті (1963–1971)
* [[Моше Вольман]] — невропатолог
* [[Амоц Захави]] — биолог
* [[Моше Цвиран]] — Коллер атындағы менеджмент мектебінің деканы

=== Түлектер ===
&lt;!--- Тізімге Уикипедияның маңыздылық талаптарына сай келетін, жеке мақаласы бар және сол мақалада университетпен байланысы көрсетілген түлектер ғана енгізілуі тиіс. ----&gt;
[[Сурет:AYELET_SHAKED.jpg|thumb|160px|[[Айелет Шакед]], Израильдің бұрынғы ішкі істер министрі]]
[[Сурет:Tal Friedman 23032007.jpg|thumb|160px|[[Таль Фридман]]]]
[[Сурет:Ilan Ramon, NASA photo portrait in orange suit.jpg|thumb|160px|[[Илан Рамон]]]]
[[Сурет:Michael Harris PhD Academic.png|thumb|160px|[[Майкл Харрис (ғалым)|Майкл Харрис]]]]
* [[Кармела Авраам]] — нейробиолог, Альцгеймер ауруын зерттеуші
* [[Офра Штраус]] — израильдік ірі кәсіпкер және өнеркәсіп саласының өкілі
* [[Асаф Замир]] — израильдік саясаткер, заңгер және дипломат
* [[Надав Ахитув]] — биоинженерия профессоры және генетик
* [[Яир Ансбахер]] — жазушы және әскери зерттеуші&lt;ref&gt;{{cite magazine |last=Ziegelbaum |first=Menachem |date=October 27, 2023 |title=&quot;Rebel, What's Going On Here?&quot; |url=https://media.chabadinfo.com/wp-content/uploads/2023/10/Beis-Moshiach-1382-1.pdf |magazine=Beis Moshiach |location= |publisher= |access-date=30 December 2025}}&lt;/ref&gt;
* [[Цви Арад]] (1942–2018) — математик, [[Бар-Илан университеті]] президентінің міндетін атқарушы және [[Нетания академиялық колледжі]]нің президенті
* [[Дэн Ариели]] — жазушы және ғалым
* [[Шай Авиви]] — актер
* [[Фуад Авад]] — театр режиссері
* [[Люси Аюб]] — актриса және тележүргізуші
* [[Алон Бар]] — кино саласындағы сыйлықтардың иегері
* [[Дафна Барак-Эрез]] — [[Израиль Жоғарғы соты]]ның судьясы
* [[Мұхаммед Бараке]] — Кнессет депутаты және [[Хадаш]] партиясының жетекшісі
* [[Ребекка Белльдегрун]] (1950 жылы туған) — [[офтальмолог]] және кәсіпкер
* [[Шломо Бен-Ами]] — тарихшы, бұрынғы сыртқы істер министрі (Еңбек партиясы)
* [[Йохай Бенклер]] — [[Гарвард құқық мектебі]] жанындағы Беркман орталығының тең директоры
* [[Алуф Бенн]] — ''[[Гаарец]]'' газетінің бас редакторы
* [[Авишай Браверман]] (1948 жылы туған) — Кнессет депутаты және [[Негевтегі Бен-Гурион университеті]]нің президенті
* [[Шимшон Брокман]] (1957 жылы туған) — Олимпиада ойындарына қатысқан желкенді спортшы
* [[Моран Серф]] (1977 жылы туған) — [[нейробиолог]], [[Солтүстік-Батыс университетінің Келлогг менеджмент мектебі]]нің профессоры
* [[Телалит Чарски]] (1986 жылы туған) — виолончельші
* [[Нили Коэн]] (1947 жылы туған) — профессор және құқықтанушы
* [[Ран Коэн]] — бұрынғы тұрғын үй құрылысы министрі (Мерец партиясы)
* [[Саймон Л. Долан]] — Израильде туған ғалым
* [[Орна Донат]] (1976 жылы туған) — ғалым және қоғам белсендісі
* [[Арье Эльдад]] — Кнессеттің бұрынғы депутаты ([[Ұлттық одақ (Израиль)|Ұлттық одақ]])
* [[Исраэль Элиашив]] — Израильдің Сингапурдағы бұрынғы елшісі
* [[Дана Эрлих]] — Израильдің Ирландиядағы елшісі
* [[Нэнси Эзер]] — жазушы және [[Лос-Анджелестегі Калифорния университеті]]нің иврит тілі профессоры
* [[Яэль С. Фельдман]] — [[Нью-Йорк университеті]]нің иврит мәдениеті мен білім беру саласындағы Авраам И. Кац атындағы профессоры, иврит тілі және еврейтану профессоры
* [[Ари Фольман]] — кинорежиссер, ''[[Баширмен вальс]]'' фильмінің режиссері
* [[Таль Фридман]] — комик, актер және музыкант
* [[Амир Галь-Ор]] — [[Infinity Group]] компаниясының негізін қалаушы
* [[Цви Галиль]] (1947 жылы туған) — информатика маманы, математик және Тель-Авив университетінің президенті
* [[Бени Ганц]] — [[Израиль қорғаныс күштері]]нің [[Израиль Бас штабының бастығы|Бас штаб бастығы]]
* [[Лиор Геллер]] — [[Оскар сыйлығы|«Оскар»]] мен [[Эмми сыйлығы|«Эмми»]] сыйлықтарына ұсынылған кинорежиссер, [[Гиннестің рекордтар кітабы]]на енген рекорд иегері
* [[Дэн Гиллерман]] — Израильдің [[Біріккен Ұлттар Ұйымындағы Израильдің тұрақты өкілі|БҰҰ жанындағы бұрынғы тұрақты өкілі]] және [[БҰҰ Бас Ассамблеясының 60-сессиясы]] төрағасының орынбасары
* [[Боб Гриффин (баскетболшы)|Боб Гриффин]] (1950 жылы туған) — баскетболшы және ағылшын әдебиетінің профессоры
* [[Тамар Хальперин]] — клавесинші, пианист және музыкатанушы
* [[Цахи Ханегби]] — Кнессет депутаты, бұрынғы ішкі қауіпсіздік министрі ([[Ликуд]] және [[Кадима]])
* [[Рафаэль Харпаз]] — Израильдің Филиппиндегі елшісі
* [[Майкл Харрис (мемлекеттік саясат зерттеушісі)|Майкл Харрис]] — мемлекеттік саясат зерттеушісі
* [[Ави Хассон]] — Экономика министрлігінің бас ғалымы
* [[Наташа Хаусдорф]] (1989 жылы туған) — британдық [[барристер]], халықаралық жаңалықтарға пікір білдіруші және Израиль мүдделерін қорғаушы
* [[Цви Хейфец]] — Израильдің Ұлыбританиядағы бұрынғы елшісі
* [[Рон Хульдаи]] — [[Тель-Авив]] қаласының мэрі
* [[Яэль Ихилов]] (1968 жылы туған) — жазушы
* [[Бенджамин Айзек]] — тарихшы
* [[Моше Кам]] — [[Электротехника және Электроника Инженерлер Институты|IEEE]] ұйымының 49-президенті және [[Ньюарк инженерлік колледжі]]нің деканы
* [[Моше Каплинский]] — Израиль қорғаныс күштері Бас штабы бастығының орынбасары
* [[Эфраим Карш]] — тарихшы
* [[Рита Кац]] — терроризм мәселелері жөніндегі талдаушы
* [[Этгар Керет]] — жазушы
* [[Дов Ханин]] — саясаттанушы және [[Хадаш]] партиясынан сайланған Кнессет депутаты
* [[Йосеф Клафтер]] — [[химиялық физика]] профессоры, Тель-Авив университетінің сегізінші президенті
* [[Йосеф Лапид]] — Израильдің бұрынғы вице-премьері, әділет министрі және [[Шинуй]] партиясының негізін қалаушы
* [[Амос Лапидот]] (1934–2019) — әскери ұшқыш, [[Израиль әскери-әуе күштері]]нің оныншы қолбасшысы және [[Технион — Израиль технологиялық институты]]ның президенті
* [[Перец Лави]] (1949 жылы туған) — [[ұйқы бұзылыстары|ұйқы және ұйқы бұзылыстарының]] [[психофизиология]]сы бойынша маман, [[Технион — Израиль технологиялық институты]]ның 16-президенті және [[Раппапорт атындағы медицина факультеті]]нің деканы
* [[Керен Лейбович]] — Паралимпиада чемпионы, жүзуші
* [[Ханох Левин]] (1943–1999) — драматург, театр режиссері, жазушы және ақын
* [[Эмануэль Леви]] — кино және әлеуметтану профессоры, ''Variety'' және ''Screen'' басылымдарының кино сыншысы
* [[Амнон Липкин-Шахак]] — Израиль Бас штабының бұрынғы бастығы, туризм және көлік министрі
* [[Йосси Матиас]] — информатика маманы және Google компаниясының басшысы
* [[Амит Мекель]] (1980 жылы туған) — [[Израильдің Парагвайдағы елшілерінің тізімі|Израильдің Парагвайдағы елшісі]]
* [[Мони Мошонов]] — актер және комик
* [[Ицхак Мордехай]] — Израильдің бұрынғы қорғаныс және көлік министрі
* [[Наташа Мозговая]] — журналист
* [[Авраам Ницан]] — химиялық физика маманы
* [[Сассона Нортон]] — мүсінші
* [[Даниэлла Охад Смит]] — дизайн тарихшысы
* [[Ицхак Орпаз-Ауэрбах]] — жазушы
* [[Мази Мелеса Пилип]] — Эфиопияда туған америкалық саясаткер
* [[Офир Пинес-Паз]] — бұрынғы ішкі істер министрі (Еңбек партиясы)
* [[Ариэль Порат]] (1956 жылы туған) — Тель-Авив университетінің президенті
* [[Гидеон Рафф]] — режиссер және сценарист, кейін [[Отан (телесериал)|«Отан»]] телесериалына бейімделген, марапаттарға ие болған израильдік [[Соғыс тұтқындары (телесериал)|«Соғыс тұтқындары»]] телесериалының авторы
* [[Хаим Рамон]] — бұрынғы денсаулық сақтау және әділет министрі (Еңбек партиясы және Кадима)
* [[Илан Рамон]] (1954–2003) — Израильдің тұңғыш ғарышкері
* [[Йорам Равед]] — адвокат
* [[Даниэль Райснер]] — Израиль қорғаныс күштерінің заң бөліміндегі халықаралық құқық бөлімшесінің бұрынғы басшысы
* [[Эли Рехесс]] — [[Израиль-Палестина қақтығысы]]ның тарихшысы және [[Солтүстік-Батыс университеті]]нің оқытушысы
* [[Гидеон Саар]] — Кнессет депутаты және ішкі істер министрі ([[Ликуд]])
* [[Аридж Саббах-Хури]] — әлеуметтанушы
* [[Анат Шварц]] — кинорежиссер
* [[Шай Сегев]] — компания басшысы&lt;ref name=&quot;Todorov&quot;&gt;{{cite news|last=Todorov|first=Stoyan|title=Entain CEO Shay Segev: Don't Educate Audiences How Good Existing Products Are, Create Products That Fit New Audiences|url=https://www.gamblingnews.com/news/entain-ceo-shay-segev-create-products-that-fit-new-audiences/|date=23 December 2020|publisher=Gambling News}}&lt;/ref&gt;
* [[Ханох Сендеровиц]] (1963 жылы туған) — израильдік химик
* [[Хамуталь Шабтай]] — роман жазушы
* [[Рон Шахар]] — профессор және зерттеуші
* [[Саймон Шахин]] — музыкант
* [[Сильван Шалом]] — бұрынғы қаржы және сыртқы істер министрі ([[Ликуд]])
* [[Айелет Шакед]] — Израильдің бұрынғы әділет және ішкі істер министрі (Ямина партиясы)
* [[Ади Шамир]] — криптограф, [[RSA (алгоритм)|RSA]] криптожүйесін жасаушылардың бірі
* [[Ариэль Шарон]] (1928–2014) — Израиль премьер-министрі (Ликуд және Кадима)
* [[Лу Сильвер]] — баскетболшы
* [[Даниэль Сиван]] — профессор
* [[Ури Сиван]] — физик, профессор және [[Технион — Израиль технологиялық институты]]ның президенті
* [[Нахум Соненберг]] — [[Макгилл университеті]]нің биохимигі
* [[Михаэль Вольфсон]] — жазушы және [[Мюнхен Бундесвер университеті]]нің қазіргі заман тарихы бойынша бұрынғы профессоры&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.wolffsohn.de/cms/vita.html |title=Vita |website=www.wolffsohn.de |access-date=2018-06-05 |archive-date=2018-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503181349/https://www.wolffsohn.de/cms/vita.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Юваль Таль]] — Payoneer компаниясының негізін қалаушы
* [[Гади Тауб]] — тарихшы, жазушы, сценарист және саяси шолушы
* [[Хагит Мессер-Ярон]] (1953 жылы туған) — электр инженері, кәсіпкер және [[Израиль ашық университеті]]нің президенті
* [[Майя Арад Ясур]] (1976 жылы туған) — драматург
* [[Натан Йонатан]] (1923–2004) — ақын
* [[Пожу Заблудович]] — миллиардер, филантроп және [[Tamares Group]] компаниясының иесі&lt;ref&gt;{{cite web |author=Zabludowicz Collection |url=http://www.zabludowiczcollection.com/collection/people |title=People – About |publisher=Zabludowicz Collection |access-date=2016-02-04 |archive-date=2015-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150410083822/http://www.zabludowiczcollection.com/collection/people |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Бат-Шева Цайслер]] — әнші және актриса
* [[Миша Зильберман]] (1989 жылы туған) — Олимпиада ойындарына қатысқан бадминтоншы
* [[Абдель Рахман Зуаби]] — Израиль Жоғарғы сотының бұрынғы судьясы
* [[Гилад Цукерман]] — тілтанушы
* [[Игаль Варди]] (1953 жылы туған) — [[графология|графолог]] және психолог
* [[Йорам Харт]] (1958 жылы туған) — [[дерматолог]] және өнертапқыш&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Yoram Harth, MD, FAAD {{!}} Journal of Clinical and Cosmetic Dermatology {{!}} Sci Forschen |url=https://sciforschenonline.org/journals/clinical-cosmetic-dermatology/yoram-harth.php |access-date=2025-07-09 |website=sciforschenonline.org}}&lt;/ref&gt;

=== Саклер отбасы ===
Тель-Авив университеті [[Саклер отбасы]]мен тығыз байланыста болды. Саклер отбасы мүшелерінің жаһандық опиоидтық дағдарыстағы рөлі туралы мәліметтер кеңінен таралған сайын, көптеген ұйымдар мен тұлғалар, соның ішінде [[Израиль медицина қауымдастығы]] медицина факультетінің атауынан Саклер есімін алып тастауды талап етті.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Tel Aviv University Resists Pressure to Remove Sackler Name Over Opioid Crisis |language=en |work=Haaretz |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2021-11-18/ty-article/.premium/tel-aviv-university-resists-pressure-to-remove-sackler-name-over-opioid-crisis/0000017f-e0e2-d7b2-a77f-e3e7fc580000 |access-date=2021-11-23 |archive-date=2021-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123074136/https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-tel-aviv-university-resists-pressure-to-remove-sackler-name-over-opioid-crisis-1.10397211 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2021 жылғы қарашадағы жағдай бойынша Саклер отбасының ешбір мүшесі университеттің қамқоршылар кеңесінің құрамында болған жоқ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2012-10-31 |title=Tel Aviv University Governors Roll |url=https://english.tau.ac.il/tau_governors_roll |access-date=2021-11-23 |website=Tel Aviv University |language=en-US |archive-date=2021-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123192738/https://english.tau.ac.il/tau_governors_roll |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2023 жылғы маусымда университеттің медицина факультетінің атауынан Саклер есімі алынып тасталды.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ghert-Zand |first1=Renee |title=Sackler family name removed from Tel Aviv University medical school |url=https://www.timesofisrael.com/sackler-family-name-removed-from-tel-aviv-university-medical-school/ |access-date=29 April 2025 |work=[[The Times of Israel]] |date=21 June 2023 |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt; 2024 жылғы қарашада университет биофизика саласындағы халықаралық сыйлығының атауынан да Саклер есімін алып тастады.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sackler family's opioid history leads Israeli university to strip name from science prize |url=https://www.science.org/content/article/sackler-family-s-opioid-history-leads-israeli-university-strip-name-science-prize |access-date=2024-12-05 |website=www.science.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>6r7hv3dcgkf943dduov0251xf7f8mm4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692884</id>
      <parentid>3692882</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:45:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Лоуи халықаралық мектебі */</comment>
      <origin>3692884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81635" sha1="mmf1lhvgn74b6townumdcjvq6kho86j" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Тель-Авив университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב
 |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = {{lang-he|בעקבות הלא נודע}}&lt;br&gt;{{lang-kk|Белгісізді тануға ұмтылу}}
 |Құрылған жылы       = [[1956 жыл|1956]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[Зерттеу университеті|зерттеу университеті]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = Мордехай Коэн
 |Президенті          = [[Ариэль Порат]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/President-Office |title=Office of the President: Tel Aviv University|publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312035139/https://english.tau.ac.il/President-Office |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = [[Марк Штайф]]
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 15 285 (2019)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 2143 (2019)
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 1847
 |Орналасқан жері     = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық; 220 акр (шамамен 89 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = http://english.tau.ac.il/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 32 |lat_min = 06 |lat_sec = 45
 |lon_dir = E |lon_deg = 34 |lon_min = 48 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Тель-Авив университеті'''{{efn|{{lang-he|אוּנִיבֶרְסִיטַת תֵּל אָבִיב|Universitat Tel Aviv}}}} ('''TAU''') — Израильдің [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[зерттеу университеті]]. Онда 30 мыңнан астам студент білім алады және ол елдегі дәстүрлі аудиториялық оқыту жүйесі бойынша жұмыс істейтін ең ірі университет болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-02 |title=Tel Aviv University ranked first in Israel by QS World University Ranking |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-748557 |access-date=2024-03-24 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; Тель-Авивтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан университет&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
| title = Tel Aviv University (TAU)
| encyclopedia = Encyclopaedia Judaica
| publisher = Cengage
| url = https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/tel-aviv-university-tau
}}&lt;/ref&gt; қаланың негізгі білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы болып саналады. Оның құрамына 9 факультет, 17 оқу-клиникалық аурухана, 18 сахналық өнер орталығы, 27 мектеп, 106 кафедра, 340 ғылыми-зерттеу орталығы және 400 зертхана кіреді.

Тель-Авив университеті 1956 жылы үш білім беру мекемесінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқыда 69 гектар аумақты алып жатқан кампус кейіннен кеңейтіліп, қазіргі уақытта Тель-Авивтің солтүстік-батыс ауданында 89 гектар жерді қамтиды.&lt;ref&gt;Pullen, Lee and Lars Lindberg Christensen (2010). ''Postcards from the Edge of the Universe:&amp;nbsp;An Anthology of Frontline Astronomy from Around the World''. ESO. Page 96. {{ISBN|9783923524648}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bard, Mitchell Geoffrey and Moshe Schwartz (2005). ''1001 Facts Everyone Should Know About Israel''. Rowman &amp; Littlefield. Page 95. {{ISBN|9780742543584}}.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тель-Авив университетінің тарихы 1956 жылдан басталады. Сол жылы үш ғылыми-зерттеу институты — 1935 жылы құрылған Тель-Авив құқық және экономика мектебі, 1931 жылы құрылған Жаратылыстану ғылымдары институты және 1954 жылы құрылған Еврейтану академиялық институты&lt;ref&gt;{{cite news | last1=ANI | title=Tel Aviv University, Google Israel launch $1 million AI research programme | newspaper=Educational Times (The Economic Times) | date=22 December 2025 | url=https://education.economictimes.indiatimes.com/news/international/tel-aviv-university-and-google-israel-launch-1m-ai-research-initiative/126117962 | access-date=12 February 2026 }}&lt;/ref&gt; бірігіп, Тель-Авив университетін құрды. Бастапқыда университет Тель-Авив муниципалитетінің басқаруында болды. 1963 жылы оған дербестік беріліп, [[Джордж С. Уайз]] университеттің алғашқы президенті атанды. Ол бұл қызметті 1971 жылға дейін атқарды.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel+aviv+university%22+1963+%22ramat+aviv+campus%22 |title=Who's who in Israel and in the work ... |date=January 21, 2011 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=April 28, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428015655/https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel%20aviv%20university%22%201963%20%22ramat%20aviv%20campus%22 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |title=Presidents of Tel Aviv University |publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218232028/https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы аумағы 170 акр (шамамен 0,69 км²) болатын негізгі кампус құрылды. Кейінгі президенттері: Юваль Неэман (1971–1977), [[Хаим Бен-Шахар]] (1977–1983), [[Моше Мани]] (1983–1991), [[Йорам Динштейн]] (1991–1999), [[Итамар Рабинович]] (1999–2006), [[Цви Галиль]] (2006–2009), [[Йосеф Клафтер]] (2009–2019) және 2019 жылдан бері қызмет атқарып келе жатқан [[Ариэль Порат]].&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;/&gt;

Университет сонымен қатар [[Холон]] қаласындағы Технологиялық дизайн орталығының, [[Тель-Авив-Яффа|Тель-Авив]] қаласындағы Жаңа академиялық колледждің және Тель-Авивтегі [[Афека инженерлік колледжі]]нің академиялық қызметін қадағалайды. [[Уайз обсерваториясы]] [[Негев]] шөліндегі [[Мицпе-Рамон]] қаласында орналасқан.

2023 жылғы қазанда университет «Эрез» бағдарламасын іске қосты. Бағдарлама аясында [[Израиль қорғаныс күштері]]нің жауынгерлік бөлімшелерінде офицерлік қызмет атқаруға үміткер шамамен 200 адам офицерлік даярлықты бастамас бұрын гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласында бакалавр дәрежесін алады.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Brison |first1=Amos |title=How Tel Aviv University serves Israel’s security state |url=https://www.972mag.com/tel-aviv-university-security-state/ |work=+972 Magazine |date=30 July 2026}}&lt;/ref&gt;

Университет аумағының бір бөлігі бұрын Палестинаның [[Әш-Шейх-Муваннис]] ауылы орналасқан жерде жатыр. Бұл ауылдың тұрғындары 1948 жылғы наурызда еврей қарулы жасақтарының қоқан-лоққылары салдарынан оны тастап кеткен.&lt;ref name=Monterescu&gt;{{Cite book|title=''Mixed Towns, Trapped Communities: Historical Narratives, Spatial Dynamics, Gender Relations and Cultural Encounters in Palestinian-Israeli Towns''|author=Daniel Monterescu and Dan Rabinowitz|year=2007|page=298|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-4732-4}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық бөлімшелер ==
[[Сурет:Life Sciences Building in Tel Aviv University.jpg|thumb|right|250px|Жаратылыстану ғылымдары ғимараты]]
[[Сурет:TAU Economics School 01.JPG|thumb|right|250px|Экономика мектебі]]
[[Сурет:Naftali Building, June 2023.jpg|thumb|right|250px|Әлеуметтік ғылымдар ғимараты]]
[[Сурет:The Porter School of Environmental Studies Building.JPG|thumb|right|250px|Қоршаған ортаны зерттеу ғимараты]]
[[Сурет:Eng boul.jpg|thumb|right|250px|Ли инженерлік факультетінің бульвары]]
[[Сурет:Schreiber-Math-TAU-001.JPG|thumb|right|250px|Владимир Шрайбер атындағы математика институты]]
[[Сурет:Smolarsh.jpg|thumb|250px|Смоларз аудиториясы]]
[[Сурет:Cymbalista Synagogue and Jewish Heritage Center.jpg|thumb|250px|[[Цимбалиста синагогасы және еврей мұрасы орталығы]]]]

'''Факультеттер'''
* Кац атындағы өнер факультеті
* Флейшман атындағы инженерлік факультет
* [[Саклер отбасы|Саклер]] атындағы нақты ғылымдар факультеті
* Энтин атындағы гуманитарлық ғылымдар факультеті
* Бухман атындағы құқық факультеті
* Уайз атындағы биологиялық ғылымдар факультеті
* [[Грей атындағы медицина және денсаулық сақтау ғылымдары факультеті]] (бұрынғы Саклер атындағы медицина факультеті)
* Гордон атындағы әлеуметтік ғылымдар факультеті
* [[Борис Минц институты]]
* Коллер атындағы менеджмент мектебі

'''Дербес мектептер'''
* Берглас атындағы экономика мектебі
* Портер атындағы қоршаған ортаны зерттеу мектебі
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]
* [[Дэвид Азриэли]] атындағы сәулет мектебі
* Гольдшлегер атындағы стоматология мектебі
* Миллер атындағы педагогика мектебі
* Шапелл атындағы әлеуметтік жұмыс мектебі
* TAU International (бұрынғы шетелдік студенттер мектебі)
* Сагол атындағы нейроғылым мектебі

=== Институттар мен орталықтар ===
Тель-Авив университетінің құрамында 130-дан астам ғылыми-зерттеу институты мен орталығы бар.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://english.tau.ac.il/research_institutes |title=Research Centers and Institutes {{!}} Tel Aviv University |website=english.tau.ac.il |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120622121257/http://english.tau.ac.il/research_institutes |archive-date=2012-06-22}}&lt;/ref&gt;

== Лоуи халықаралық мектебі ==
Лоуи халықаралық мектебі (бұрынғы TAU International) Тель-Авив университетінің халықаралық зерттеушілермен, қонақтармен және серіктестермен байланысын қамтамасыз етумен қатар, жыл сайын әлемнің түкпір-түкпірінен келген мыңдаған студентке университетте білім алу мүмкіндігін ұсынады.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/about_tau_international|title=About The Lowy International School|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Мектептің қызметіне университеттің халықаралық мәселелер жөніндегі вице-президенті [[Милетт Шамир]] жетекшілік етеді.

Мектептің толық атауы — Ширли Лоуиді еске алуға арналған Лоуи халықаралық мектебі. Оның атауы 2022 жылы аустралиялық-израильдік кәсіпкер сэр [[Франк Лоуи]]дің 18 миллион АҚШ долларын қайырымдылыққа беруінен кейін өзгертілді.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Israel |first=David |date=2022-12-13 |title=Australian Real Estate Mogul Sir Frank Lowy Gives $18 m. to TAU International Programs |url=https://www.jewishpress.com/news/israel/australian-real-estate-mogul-sir-frank-lowy-gives-18-m-to-tau-international-programs/2022/12/13/ |access-date=2024-12-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Сэр Франктің жұбайы Ширли Лоуи 2020 жылғы 9 желтоқсанда қайтыс болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-12-13 |title=Shirley Lowy, the woman behind Westfield, dies in Israel |url=https://www.afr.com/property/commercial/shirley-lowy-the-woman-behind-westfield-dies-in-israel-20201213-p56n3d |access-date=2024-12-05 |website=Australian Financial Review |language=en}}&lt;/ref&gt;

Мектептегі білім беру бағдарламалары негізінен ағылшын тілінде жүргізіледі. Сонымен қатар Лоуи халықаралық мектебі иврит тілін тереңдетіп меңгеруге арналған тілдік ортаға толық ену бағдарламаларын да ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sir Frank Lowy Donates $18 Million to Tel Aviv University |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-724773 |access-date=2022-12-23 |newspaper=The Jerusalem Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу бағдарламалары бакалавриатты, магистратураны, шетелде білім алуды, ғылыми зерттеулерді, оқуға түсер алдындағы бір жылдық даярлықты және қысқамерзімді курстарды қамтиды.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;/&gt; Сондай-ақ мектеп әртүрлі шәкіртақылар ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/scholarship_programs|title=The Lowy International School Scholarships|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Бакалавриат, магистратура, студенттер алмасу және шетелде білім алу бағдарламаларына қатысушылар университеттің жанында орналасқан Эйнштейн немесе Брошим студенттік жатақханаларында тұра алады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Housing at TAU |url=https://international.tau.ac.il/housing |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100906223226/http://international.tau.ac.il/prospective-students/undergraduate-programs.html |archive-date=September 6, 2010 |access-date=November 24, 2010 |work=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

=== Бакалавриат бағдарламалары&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=279&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; ===
* Еркін өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* Менеджмент және еркін өнер бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка бакалавриаты (B.Mus.)
* Әлеуметтік, саяси және экономикалық ғылымдар бойынша бакалавриат бағдарламасы
* Еркін өнер бойынша қос дипломды бакалавриат бағдарламасы: Тель-Авив университеті және [[Колумбия университеті]]
* [[Йешива университеті]]мен бірлескен бакалавриат бағдарламасы

=== Магистратура бағдарламалары&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=260&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; ===
* Ежелгі Израильді зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биомедициналық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* [[Қақтығыстарды шешу және медиация жөніндегі халықаралық бағдарлама|Қақтығыстарды шешу және медиация]] бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Киберсаясат және мемлекеттік басқару бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Цифрлық денсаулық сақтау бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Апаттарды басқару бойынша магистр дәрежесі (M.D.M.)
* Деректі кино бойынша бейнелеу өнері магистрі (M.F.A.)
* Экологиялық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қоршаған ортаны зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биологиялық ғылымдар бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Медицина ғылымдары бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Нейроғылым бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Азық-түлік қауіпсіздігіне басымдық берілген өсімдіктану бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қауіпсіздік және дипломатия бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Климаттың өзгеруінің әлеуметтік және саяси аспектілері бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Орнықты даму бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Ағылшын тілін өзге тілде сөйлейтіндерге оқыту бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A., TESOL)
* Софер атындағы жаһандық іскерлік әкімшілендіру магистратурасы (MBA)
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка магистрі (M.Mus.)
* Парасол қорының халықаралық құқық магистрі бағдарламасы (LL.M.)
* [[Джонс Хопкинс университеті]]нің Халықаралық зерттеулер мектебі (SAIS) мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* [[Лилль саяси зерттеулер институты]] мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* Тель-Авив университеті мен [[Тхапар инженерия және технология институты]]ның биотехнология немесе электротехника саласындағы «3+2» біріктірілген білім беру бағдарламасы

'''Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар:'''&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ias.tau.ac.il/Lowy_Distinguished_Guest_Professor|title=About Lowy Distinguished Guest Professors|website=ias.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

2023 жылы құрылған Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар бағдарламасы Тель-Авив университетіне көрнекті ғалымдарды шақыруға бағытталған.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

* [[Райнхард Генцель]] — физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты
* [[Эйтан Тадмор]] — математик
* [[Милетт Гайфман]] — антикалық дәуір зерттеушісі
* [[Михаэль Вайднер]] — информатика маманы
* [[Рудольф Подгорник]] — физик
* [[Сьюзан Б. Дэвидсон]] — информатика маманы
* [[Альберто Меллони]] — тарихшы
* [[Ольга Соркине-Хорнунг]] — информатика маманы

== Рейтингтер==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;&quot;
|+ '''Тель-Авив университетінің әлемдік рейтингтердегі орны'''
! Рейтинг
! Жыл
! Орын
|-
| [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|ARWU]]
| 2024
| 201–300&lt;ref&gt;{{Cite web | title=ShanghaiRanking-Univiersities | url=https://www.shanghairanking.com/institution/tel-aviv-university | access-date=2025-07-30 | website=www.shanghairanking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[CWTS Leiden Ranking|CWTS Leiden]]
| 2024
| 84&lt;ref&gt;{{Cite web | title=CWTS Leiden Ranking - Ranking 2024 | url=https://www.leidenranking.com/ranking/2024/list | access-date=2025-07-30 | website=www.leidenranking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[QS әлемдік университеттер рейтингі|QS]]
| 2026
| 223&lt;ref name=&quot;:QSW2026&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.topuniversities.com/world-university-rankings|title=QS World University Rankings 2026: Top global universities|date=July 30, 2025|website=Top Universities}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE]]
| 2025
| 201–250&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/tel-aviv-university|title=Tel Aviv University|date=February 9, 2024|website=Times Higher Education (THE)}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[U.S. News &amp; World Report|U.S. News]]
| 2025
| 199&lt;ref&gt;{{Cite web | title=Tel Aviv University in Israel {{!}} US News Best Global Universities | url=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141029135238/http://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | access-date=2025-07-30 | archive-date=2014-10-29}}&lt;/ref&gt;
|}

[[Сурет:31.03.09 Tel Aviv 024 TAU 7.JPG|thumb|250px|Тель-Авив университетіндегі Уэбб тілдер мектебі]]
2024 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 214-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.topuniversities.com/universities/tel-aviv-university |title=QS World University Rankings |publisher=Topuniversities |access-date=September 28, 2023 }}&lt;/ref&gt; Осылайша университет Израильдегі ең жоғары орынға ие оқу орны атанды. 2016 жылғы пәндік рейтингтерде университет өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша 202-орынды, инженерия және технология бойынша 295-орынды, биологиялық ғылымдар мен медицина бойынша 193-орынды, жаратылыстану ғылымдары бойынша 208-орынды, ал әлеуметтік ғылымдар мен менеджмент бойынша 240-орынды иеленді.

2016 жылғы [[Әлемдік университеттер рейтингі орталығы]]ның (CWUR) рейтингісінде Тель-Авив университеті әлем бойынша 81-орынды, Израиль бойынша үшінші орынды иеленді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cwur.org/top100.html |title=CWUR 2016 |publisher=Center for World University Rankings |year=2016 |access-date=26 October 2016 |archive-date=11 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120711104222/http://www.cwur.org/top100.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ал 2012 жылы орталық университетті 56-орынға орналастырған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cwur.org/2012.php |title=CWUR 2012 {{!}} Top 100 Universities |website=cwur.org |language=en |access-date=2017-02-23 |archive-date=2017-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224131520/http://cwur.org/2012.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 189-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |title=World University Rankings 2020 &amp;#124; Times Higher Education (THE) |date=20 August 2019 |publisher=Times Higher Education |access-date=2020-02-18 |archive-date=2019-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918163456/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бұл рейтинг университеттердің ғылыми-зерттеу және оқытушылық қызметі саласындағы беделі туралы мәліметтерді біріктіретін жалпы бағалау көрсеткішіне негізделеді.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |title=Search &amp;#124; Times Higher Education (THE) |magazine=Times Higher Education |access-date=2016-02-04 |archive-date=2012-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120424215637/http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2016 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін бір оқытушыға шаққандағы ғылыми дәйексөздер саны бойынша әлемде 22-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |title=Two Israeli universities rated among world's top 100 for research |newspaper=[[The Jerusalem Post]] |access-date=2016-10-28 |archive-date=2017-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170225173618/http://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |url-status=live  |issn=0792-822X }}&lt;/ref&gt; Бұл көрсеткіш университеттің ғылыми зерттеулерінің ықпалын бағалайды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |title=QS World University Rankings – Methodology |date=2016-08-22 |newspaper=Top Universities |access-date=2016-10-28 |archive-date=2016-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027093229/http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Осы көрсеткіш бойынша Тель-Авив университеті Израильдегі жетекші университет атанды.

2015 жылы ''[[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі]]'' Тель-Авив университетін пәндер бойынша мынадай орындарға орналастырды: информатика бойынша 20-орын, математика бойынша 51–75-орындар, физика бойынша 76–100-орындар және экономика мен бизнес бойынша 76–100-орындар. 2016 жылы университет инженерия бойынша 51–75-орындар аралығына енді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |title=Tel Aviv University {{!}} Academic Ranking of World Universities – 2016 {{!}} Shanghai Ranking – 2016 |website=www.shanghairanking.com |access-date=2016-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502003200/http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |archive-date=2 May 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

CSRankings рейтингісіне сәйкес, 2007–2018 жылдар аралығында Тель-Авив университеті информатика саласы бойынша әлемде 35-орынды иеленді. Бұл көрсеткіш [[Гарвард университеті]]мен бірдей болып, Израильдегі екінші жоғары нәтиже саналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |title=CSRankings: Computer Science Rankings |website=csrankings.org |access-date=2018-03-12 |archive-date=2022-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105063338/http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы жағдай бойынша Тель-Авив университеті ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE әлемдік университеттер рейтингісінде]]'' 191-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-08-25 |title=World University Rankings |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |access-date=2021-04-04 |website=Times Higher Education (THE) |language=en |archive-date=2020-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200902154147/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]нде'' 230-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=QS World University Rankings 2021 |url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |access-date=2021-04-04 |website=Top Universities |language=en |archive-date=2020-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609201234/https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ал [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|Шанхай рейтингісінде]] 151–200-орындар аралығын иеленді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ARWU World University Rankings 2020 |url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |access-date=2021-04-04 |website=www.shanghairanking.com |archive-date=2019-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190815195442/http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2022 жылы PitchBook Data Тель-Авив университетін [[венчурлік капитал]] есебінен қаржыландырылатын компанияларды құрған түлектерінің саны бойынша әлемде 7-орынға орналастырды. Бұл АҚШ-тан тыс орналасқан университеттер арасындағы ең жоғары көрсеткіш болды.

== Басқа университеттермен байланысы ==
Қазіргі уақытта Тель-Авив университеті 46 елдегі 280-нен астам академиялық мекемемен серіктестік орнатқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/partnerships-at-TAU|title=Partnerships at TAU|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; Университеттің академиялық серіктестіктеріне Лоуи халықаралық мектебі қолдау көрсетеді. Халықаралық ынтымақтастықтың негізгі түрлеріне бірлескен ғылыми-зерттеу орталықтарын құру, ғылыми зерттеулер жүргізу, зерттеулерді бастапқы қаржыландыруға арналған бірлескен жобалық ұсыныстар конкурстарын ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/research-partners|title=Research Partners|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; бірлескен немесе қос дипломды білім беру бағдарламалары, бірлесіп оқытылатын курстар, жазғы және қысқы мектептер ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/joint-teaching-and-degrees|title=Joint Teaching &amp; Degrees|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; докторлық дәрежеден кейінгі бірлескен зерттеу бағдарламалары, академиялық алмасу, шетелде білім алу және шақырылған оқытушылар бағдарламалары кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/mobility-programs|title=Mobility Programs|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt;

Тель-Авив университетінің құқық факультеті шетелдегі 36 университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About TAU Exchange Program |url=http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |website=Tel Aviv University |access-date=2015-08-20 |archive-date=2015-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150917072609/http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Вирджиния университеті, Корнелл университеті, Бостон университеті, Лос-Анджелестегі Калифорния университеті (UCLA), Буцериус (Германия), EBS (Германия), Макгилл университеті (Канада), Осгуд-Холл (Канада), Оттава университеті (Канада),&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web |title=IE – List of Partner Institutions |url=http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |publisher=IE Business School |access-date=5 April 2014 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303203748/http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Куинс университеті (Куинс), Торонто университеті (Канада), Берген университеті (Норвегия), STL (Қытай), KoGuan (Қытай), Цинхуа университеті (Қытай), Джиндал жаһандық университеті (Үндістан), Гонконг университеті, Сингапур менеджмент университеті, Стокгольм университеті (Швеция), Монаш университеті (Аустралия), Сидней университеті (Аустралия), Саяси зерттеулер институты (Франция), Сеул университеті (Оңтүстік Корея), Люцерн университеті (Швейцария), Буэнос-Айрес университеті (Аргентина), Боккони университеті (Италия)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |title=The Buchmann Faculty of Law, Tel Aviv University |publisher=Law.tau.ac.il |date=April 17, 2008 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=February 15, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215032537/http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; және Мадрид университеті (Испания) бар.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;

Коллер атындағы менеджмент мектебі шетелдегі 100-ден астам университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан. Коллер алмасу бағдарламасына MBA, MSc және MA бағдарламаларының студенттері, сондай-ақ тиісті біліктілігі бар мамандар қатыса алады. Мектеп алмасу бағдарламасымен келген студенттерге стратегия, кәсіпкерлік, қаржы және бухгалтерлік есеп, маркетинг, ұйымдық мінез-құлық, шешім қабылдау және операцияларды зерттеу, технологиялар мен ақпараттық жүйелер бойынша әртүрлі курстар ұсынады. Бағдарлама аясында Тель-Авив университетінің басқа мектептерінде Израиль мәдениеті, тарихы, экономикасы және өзге де пәндер бойынша білім алуға болады.

2013 жылы Тель-Авив университеті мен [[Руппин академиялық орталығы]] [[Жерорта теңізі]] жағалауында бірлескен зерттеу орталығын құрды. Орталықта студенттер жағалау ортасына және оның табиғи ресурстарына әсер ететін мәселелерді тереңдетіп зерттейді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |title=TAU and Ruppin college form studies center; Tel Aviv University, Ruppin Academic College form a multi-disciplinary studies center focusing on coastal environment. |work=The Jerusalem Post |author=Sharon Udasin |date=January 30, 2013 |access-date=July 2, 2015 |archive-date=July 2, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702161129/http://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Халықаралық ынтымақтастық ===
Германияда Тель-Авив университеті Майндағы Франкфурт қаласындағы [[Иоганн Вольфганг Гёте атындағы Франкфурт университеті|Гёте университетімен]] ынтымақтасады. Екі қаланы ұзақмерзімді серіктестік келісімі байланыстырады.&lt;ref&gt;[//www2.uni-frankfurt.de/38446421/strategisch1.html ''International cooperation – Germany'']. Web page of Goethe-University Frankfurt/Main. Date accessed: 22. November 2012.&lt;/ref&gt;

== Басылымдар ==
* [[Тель-Авив (журнал)|«Тель-Авив»]] — [[Левант]] археологиясы мен [[Ежелгі Таяу Шығыс|Таяу Шығыс өркениеттерінің]] тарихы және мәдениеті туралы халықаралық рецензияланатын ғылыми журнал. Басылым негізінен библиялық және прототарихи кезеңдерге басымдық береді, сонымен қатар антикалық және тарихқа дейінгі кезеңдерді де қамтиды.&lt;ref&gt;[https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 &quot;Tel Aviv Journal&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220109124341/https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 |date=2022-01-09 }}, Tel Aviv University homepage. Accessed Jan 2022.&lt;/ref&gt;

== TAU Ventures ==
{{Компания
 |атауы              = TAU Ventures
 |логотипі           =
 |суреті             = Tel Aviv university logo - Hebrew.png
 |сурет атауы        =
 |түрі               = [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік]] (LLC)
 |биржадағы листингі =
 |қызметі            = Венчурлік инвестициялар
 |құрылды            = 2018
 |құрушы             = Тель-Авив университеті және Нимрод Коэн
 |орналасуы          = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |басты адамдары     = Нимрод Коэн
 |саласы             = [[Венчурлік капитал]]
 |өнімі              =
 |меншікті капиталы  =
 |айналым            =
 |операциялық кіріс  =
 |таза табысы        =
 |активтер           =
 |капитализация      =
 |қызметкерлер саны  =
 |басшы компания     =
 |бағынышты компания =
 |аудитор            =
 |сайты              = {{URL|https://www.tauventures.co.il}}
 |Ортаққор           =
}}
'''TAU Ventures''' — [[венчурлік капитал]] саласында жұмыс істейтін инвестициялық компания. Ол 2018 жылы Тель-Авив университеті мен Нимрод Коэннің бастамасымен Израильдегі дамуының бастапқы кезеңіндегі [[Стартап компания|стартаптарға]] инвестиция салу мақсатында құрылды. Компанияның штаб-пәтері [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|last=Solomon|first=Shoshanna|title=Tel Aviv University launches VC fund to invest in early-stage startups|url=https://www.timesofisrael.com/tel-aviv-university-launches-venture-arm-to-invest-in-early-stage-startups/|access-date=2021-06-22|website=[[The Times of Israel]]|language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-04-15|title=Tel Aviv University sets up $20m VC fund|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-tel-aviv-university-sets-up-20m-vc-fund-1001231762|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=Friedman|first=Ron|date=2021-01-23|title=Amid a decline in early-stage funding, TAU Ventures invites tech startups to its campus community|url=https://www.calcalistech.com/ctech/articles/0,7340,L-3889232,00.html|access-date=2021-06-22|website=CTECH - www.calcalistech.com}}&lt;/ref&gt; 2018 жылдың басында Тель-Авив университеті бастапқы кезеңдегі стартаптарды қаржыландыруға арналған, капиталы 20 миллион АҚШ долларын құрайтын TAU Ventures венчурлік қорын құратынын жариялады. Қордың қызмет ету мерзімі алдын ала жеті жылдық кезең ретінде белгіленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=TAU Ventures {{!}} univtelaviv.com|url=https://univtelaviv.com/tau-ventures/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624211547/https://univtelaviv.com/tau-ventures/|url-status=usurped|archive-date=June 24, 2021|access-date=2021-06-22|language=es}}&lt;/ref&gt; Бұл Израильдегі осындай үлгідегі алғашқы бастама болды. Оны құру кезінде [[Стэнфорд университеті]], [[Берклидегі Калифорния университеті]] және [[Массачусетс технологиялық институты]] (MIT) сияқты жоғары оқу орындарындағы ұқсас инвестициялық қорлар үлгі ретінде алынды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Нимрод Коэн компанияның басқарушы серіктесі қызметін атқарады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-01-01|title=Japan's NEC and Tel Aviv University set up incubator|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-japans-nec-and-tel-aviv-university-set-up-incubator-1001217724|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;

=== Инвестициялар ===
TAU Ventures Израильдегі дамуының бастапқы кезеңіндегі стартаптарға 500 мың АҚШ доллары көлемінде бастапқы инвестиция салады және кейіннен қосымша қаржыландыру мүмкіндігін қарастырады. Қор кәсіпорындарға арналған шешімдер, [[қаржылық технологиялар]], [[Индустрия 4.0]] және азық-түлік технологиялары сияқты әртүрлі салаларға инвестиция салады. Инвестиция алатын компаниялардың басым бөлігі бағдарламалық қамтамасыз етумен байланысты.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|title=Shin Bet widens hunt for innovative start-up solutions|url=https://www.jpost.com/israel-news/shin-bet-widens-hunt-for-innovative-start-up-solutions-573458|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=4 December 2018 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;

TAU Ventures экожүйесі Тель-Авив университетінің ресурстары мен байланыс желісін, өнеркәсіп саласындағы серіктестіктерді және израильдік стартап негізін қалаушылардың қауымдастығын біріктіреді. Компания Тель-Авив қаласындағы ортақ кеңсе кеңістігінде жұмыс істейді.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Мұнда компанияның инвестициялық портфеліндегі стартаптарға дамудың әртүрлі бағыттары бойынша тәлімгерлік және қолдау көрсететін мамандар қызмет етеді.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

2021 жылғы мамырдағы жағдай бойынша TAU Ventures 17 стартапқа инвестиция салған. Олардың арасында Xtend,&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|title=Tel Aviv University fund leads $2m. investment in Israeli start-ups|url=https://www.jpost.com/israel-news/tel-aviv-university-fund-leads-15m-investment-in-israeli-start-ups-568067|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=26 September 2018 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; SWIMM,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-01-17 |title=Pitango, TAU Ventures Invest In Israeli Codebase Tool Startup Swimm |url=https://nocamels.com/2021/01/pitango-tau-ventures-israeli-codebase-startup-swimm/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Gaviti,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|date=2021-04-04|title=&quot;מי שנכנס למשרדים שלנו מרגיש מהר מאוד שמדובר בקרן מסוג אחר&quot;|url=https://www.geektime.co.il/had-keren-tau-ventures/|access-date=2021-06-22|website=גיקטיים|language=he-IL}}&lt;/ref&gt; MyAir,&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news|date=2019-12-25|title=Former Teva VP sets up foodtech startup|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-former-teva-vp-sets-up-foodtech-startup-1001312384|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt; Medorion,&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Castor&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; және [[Hoopo]] сияқты белгілі компаниялар бар.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

=== Акселерациялық бағдарлама ===
TAU Ventures венчурлік инвестициялық қызметімен қатар, [[Шин-Бет|Израиль қауіпсіздік агенттігімен]] (ISA) серіктестікте стартап негізін қалаушыларға технологиялық платформа ұсынатын акселерациялық бағдарламаны жүзеге асырады.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-07-04|title=Israel's Shin Bet spy service partners with private start-ups|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-tech-israel-shinbet-idINKBN1JU1SU|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Israel's Shin Bet and its future as a cyberwarfare superpower|url=https://www.jpost.com/israel-news/nadav-argaman-passing-the-shin-bet-torch-644002|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=4 October 2020 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Бұл төрт айға созылатын арнайы бағдарлама стартаптарды Израиль қауіпсіздік агенттігімен байланыстырады және компанияның меншік үлесін беруді талап етпейтін 50 мың АҚШ доллары көлеміндегі грант ұсынады.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Бағдарлама азаматтық және коммерциялық технологияларды әзірлейтін компанияларға арналған. Қатысушылар техникалық сарапшылардың көмегін, бірегей деректер базаларын, технологияларды тексеру мүмкіндіктерін және басқа да ресурстарды пайдалана алады.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-09-05|title=ISA and TAU Ventures launch startup accelerator|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-isa-and-tau-ventures-launch-startup-accelerator-1001235281|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt; Бағдарламаның түлектері жалпы сомасы 100 миллион АҚШ долларынан астам инвестиция тартқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-06-10 |title=Israeli Startups Smash Funding Records, Reel In $10.5B In Just Six Months |url=https://nocamels.com/2021/06/israeli-startups-funding-records-10-5b/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Xtend,&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; Cyberpion, Talamoos,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-01-06|title=The Groundbreaking Israeli Tech Turning Heads At CES 2019 |url=https://nocamels.com/2019/01/israeli-tech-ces-2019/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[Cyabra]],&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; DigitalOwl,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-02-14|title=Investors plant Seed: 2 Israeli startups emerge with AI at their core|url=https://www.geektime.com/investors-plant-seed-2-israeli-startups-emerge-to/|access-date=2021-06-22|website=Geektime|language=en|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624201831/https://www.geektime.com/investors-plant-seed-2-israeli-startups-emerge-to/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Decodea және NeuraLegion&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; бар.

=== Мойындалуы ===
2018 жылы IVC зерттеу орталығы TAU Ventures компаниясын Израильдегі ең белсенді венчурлік инвестициялық қор ретінде атап өтті.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web|title=After a record year for Israeli startups, 16 investors tell us what's next|url=https://techcrunch.com/2021/01/16/israel-vc-survey/|access-date=2021-06-22|website=TechCrunch|date=16 January 2021 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://charteredgroup.com/wp-content/uploads/2019/04/31-jan-2019-most-active-fund.pdf|title=IVC Research Center citation}}&lt;/ref&gt; 2019 және 2021 жылдары Geektime басылымы TAU Ventures компаниясын Израильдегі үздік бес және үздік алты венчурлік инвестициялық қордың қатарына енгізді.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;

== Белгілі тұлғалар ==
=== Оқытушылар құрамы ===
&lt;!--- Тізімге Уикипедияның маңыздылық талаптарына сай келетін, жеке мақаласы бар және сол мақалада университетпен байланысы көрсетілген оқытушылар ғана енгізілуі тиіс. ----&gt;
[[Сурет:Prof Ariel Porat-012 (cropped).jpg|thumb|160px|[[Ариэль Порат]], Тель-Авив университетінің президенті]]
[[Сурет:Daniel Chamovitz.png|thumb|160px|Даниэль Хамовиц]]
[[Сурет:Israel Ben-Shalom.jpg|thumb|160px|[[Исраэль Фридман (Пашкан реббесі)|Исраэль Фридман]]]]
[[Сурет:Benjamin Isaac.jpg|thumb|160px|[[Бенджамин Айзек]]]]
[[Сурет:Ariel Rubinstein1.jpg|thumb|160px|[[Ариэль Рубинштейн]]]]
[[Сурет:Anita Shapira.jpg|thumb|160px|[[Анита Шапира]]]]
[[Сурет:Lev vaidman.jpg|thumb|160px|[[Лев Вайдман]]]]

Университеттің бұрынғы және қазіргі белгілі оқытушылары:
* [[Йосеф Агасси]] — философ
* [[Якир Ааронов]] — физик
* [[Нога Алон]] — математик
* [[Ицхак Арад]] — тарихшы
* [[Карен Авраам]] — генетик
* [[Шломо Бен-Ами]] — тарихшы, бұрынғы сыртқы істер министрі
* [[Йоав Бенджамини]] — статистик
* [[Зива Бен-Порат]] — әдебиеттанушы, жазушы және редактор
* [[Йосеф Бернштейн]] — математик
* [[Сильвия Блюменфельд]] — саңырауқұлақтар коллекциясының кураторы
* [[Аталия Бреннер]] — феминистік бағыттағы библиятанушы
* [[Даниэль Хамовиц]] — биолог
* [[Гай Дойчер (физик)|Гай Дойчер]] — физик
* [[Йорам Динштейн]] — халықаралық құқықтың құрметті профессоры, Тель-Авив университетінің бұрынғы президенті
* [[Узи Эвен]] — химик және [[ЛГБТ]] құқықтары үшін күрескен саяси белсенді
* [[Маргалит Финкельберг]] — тарихшы және тілтанушы
* [[Исраэль Финкельштейн]] — археолог
* [[Исраэль Фридман (Пашкан реббесі)|Исраэль Фридман]] — тарихшы
* [[Рафаэль Э. Фройндлих]] — библиятану және латын тілі маманы
* [[Эхуд Газит]] — нанотехнология маманы, Ғылым министрлігінің бас ғалымы
* [[Давид Гинзбург]] — математик
* [[Боб Гриффин (баскетболшы)|Боб Гриффин]] (1980 жылы туған) — баскетболшы және ағылшын әдебиетінің профессоры
* [[Дафна Хакер]] — заңгер
* [[Майкл Харрис (мемлекеттік саясат зерттеушісі)|Майкл Харрис]] — мемлекеттік саясат зерттеушісі
* [[Сильви Онигман]] — ежелгі тарих бойынша аға оқытушы
* [[Бенджамин Айзек]] — тарихшы
* [[Джошуа Йортнер]] — физикалық химия маманы
* [[Шошана Камин]] — математик
* [[Арье Кашер]] — тарихшы
* [[Аса Кашер]] — философ, этика маманы, Израиль қорғаныс күштерінің мінез-құлық кодексінің авторы
* [[Давид С. Кац]] — тарихшы
* [[Йосеф Клафтер]] — [[химиялық физика]] маманы, Тель-Авив университетінің сегізінші президенті
* [[Шауль Ладани]] — өнеркәсіптік инженерия маманы
* [[Фред Ландман]] — семантика маманы
* [[Цви Ларон]] — балалар эндокринологі
* [[Орна Лин]] — заңгер
* [[Рафаэль Малер]] — тарихшы
* [[Йосси Матиас]] — информатика маманы
* [[Виталий Мильман]] — математик
* [[Моше Мизрахи]] — «Оскар» сыйлығының иегері, кинорежиссер
* [[Барух Модан]] — онколог
* [[Юваль Неэман]] (1925–2006) — физик, бұрынғы ғылым және технология министрі
* [[Авраам Ницан]] — химиялық физика маманы
* [[Кеннеди Отиено]] — криминолог
* [[Ариэль Порат]] — құқықтанушы, Тель-Авив университетінің президенті
* [[Итамар Рабинович]] — Израильдің АҚШ-тағы бұрынғы елшісі және Тель-Авив университетінің бұрынғы президенті
* [[Авиад Раз]] — әлеуметтанушы
* [[Таня Рейнхарт]] (1943–2007) — тілтанушы
* [[Амнон Рубинштейн]] — құқық факультетінің бұрынғы деканы және бұрынғы білім министрі
* [[Ариэль Рубинштейн]] — экономист
* [[Йосеф Садан]] — арабтану және исламтану кафедрасының құрметті профессоры
* [[Пнина Зальцман]] — пианист және фортепиано педагогі
* [[Шломо Занд]] — тарихшы
* [[Леон Шидловский]] — композитор
* [[Милетт Шамир]] — Америка әдебиетінің зерттеушісі, Тель-Авив университетінің вице-президенті
* [[Анита Шапира]] — тарихшы
* [[Миха Шарир]] — математик
* [[Эдна Шавит]] — драма өнері маманы
* [[Марго Шайнер]] — гастроэнтеролог
* [[Джошуа Соболь]] — драматург, жазушы және режиссер
* [[Давид Судри]] — математик
* [[Карло Штренгер]] — психолог және философ
* [[Леонард Сасскинд]] — физик
* [[Борис Цирельсон]] — математик
* [[Яаков Тюркель]] — Израиль Жоғарғы сотының судьясы
* [[Лев Вайдман]] — физик
* Ави Вайнрот — заңгер
* [[Пол Векслер (тілтанушы)|Пол Векслер]] — тілтанушы
* [[Джордж С. Уайз]] — университеттің алғашқы президенті (1963–1971)
* [[Моше Вольман]] — невропатолог
* [[Амоц Захави]] — биолог
* [[Моше Цвиран]] — Коллер атындағы менеджмент мектебінің деканы

=== Түлектер ===
&lt;!--- Тізімге Уикипедияның маңыздылық талаптарына сай келетін, жеке мақаласы бар және сол мақалада университетпен байланысы көрсетілген түлектер ғана енгізілуі тиіс. ----&gt;
[[Сурет:AYELET_SHAKED.jpg|thumb|160px|[[Айелет Шакед]], Израильдің бұрынғы ішкі істер министрі]]
[[Сурет:Tal Friedman 23032007.jpg|thumb|160px|[[Таль Фридман]]]]
[[Сурет:Ilan Ramon, NASA photo portrait in orange suit.jpg|thumb|160px|[[Илан Рамон]]]]
[[Сурет:Michael Harris PhD Academic.png|thumb|160px|[[Майкл Харрис (ғалым)|Майкл Харрис]]]]
* [[Кармела Авраам]] — нейробиолог, Альцгеймер ауруын зерттеуші
* [[Офра Штраус]] — израильдік ірі кәсіпкер және өнеркәсіп саласының өкілі
* [[Асаф Замир]] — израильдік саясаткер, заңгер және дипломат
* [[Надав Ахитув]] — биоинженерия профессоры және генетик
* [[Яир Ансбахер]] — жазушы және әскери зерттеуші&lt;ref&gt;{{cite magazine |last=Ziegelbaum |first=Menachem |date=October 27, 2023 |title=&quot;Rebel, What's Going On Here?&quot; |url=https://media.chabadinfo.com/wp-content/uploads/2023/10/Beis-Moshiach-1382-1.pdf |magazine=Beis Moshiach |location= |publisher= |access-date=30 December 2025}}&lt;/ref&gt;
* [[Цви Арад]] (1942–2018) — математик, [[Бар-Илан университеті]] президентінің міндетін атқарушы және [[Нетания академиялық колледжі]]нің президенті
* [[Дэн Ариели]] — жазушы және ғалым
* [[Шай Авиви]] — актер
* [[Фуад Авад]] — театр режиссері
* [[Люси Аюб]] — актриса және тележүргізуші
* [[Алон Бар]] — кино саласындағы сыйлықтардың иегері
* [[Дафна Барак-Эрез]] — [[Израиль Жоғарғы соты]]ның судьясы
* [[Мұхаммед Бараке]] — Кнессет депутаты және [[Хадаш]] партиясының жетекшісі
* [[Ребекка Белльдегрун]] (1950 жылы туған) — [[офтальмолог]] және кәсіпкер
* [[Шломо Бен-Ами]] — тарихшы, бұрынғы сыртқы істер министрі (Еңбек партиясы)
* [[Йохай Бенклер]] — [[Гарвард құқық мектебі]] жанындағы Беркман орталығының тең директоры
* [[Алуф Бенн]] — ''[[Гаарец]]'' газетінің бас редакторы
* [[Авишай Браверман]] (1948 жылы туған) — Кнессет депутаты және [[Негевтегі Бен-Гурион университеті]]нің президенті
* [[Шимшон Брокман]] (1957 жылы туған) — Олимпиада ойындарына қатысқан желкенді спортшы
* [[Моран Серф]] (1977 жылы туған) — [[нейробиолог]], [[Солтүстік-Батыс университетінің Келлогг менеджмент мектебі]]нің профессоры
* [[Телалит Чарски]] (1986 жылы туған) — виолончельші
* [[Нили Коэн]] (1947 жылы туған) — профессор және құқықтанушы
* [[Ран Коэн]] — бұрынғы тұрғын үй құрылысы министрі (Мерец партиясы)
* [[Саймон Л. Долан]] — Израильде туған ғалым
* [[Орна Донат]] (1976 жылы туған) — ғалым және қоғам белсендісі
* [[Арье Эльдад]] — Кнессеттің бұрынғы депутаты ([[Ұлттық одақ (Израиль)|Ұлттық одақ]])
* [[Исраэль Элиашив]] — Израильдің Сингапурдағы бұрынғы елшісі
* [[Дана Эрлих]] — Израильдің Ирландиядағы елшісі
* [[Нэнси Эзер]] — жазушы және [[Лос-Анджелестегі Калифорния университеті]]нің иврит тілі профессоры
* [[Яэль С. Фельдман]] — [[Нью-Йорк университеті]]нің иврит мәдениеті мен білім беру саласындағы Авраам И. Кац атындағы профессоры, иврит тілі және еврейтану профессоры
* [[Ари Фольман]] — кинорежиссер, ''[[Баширмен вальс]]'' фильмінің режиссері
* [[Таль Фридман]] — комик, актер және музыкант
* [[Амир Галь-Ор]] — [[Infinity Group]] компаниясының негізін қалаушы
* [[Цви Галиль]] (1947 жылы туған) — информатика маманы, математик және Тель-Авив университетінің президенті
* [[Бени Ганц]] — [[Израиль қорғаныс күштері]]нің [[Израиль Бас штабының бастығы|Бас штаб бастығы]]
* [[Лиор Геллер]] — [[Оскар сыйлығы|«Оскар»]] мен [[Эмми сыйлығы|«Эмми»]] сыйлықтарына ұсынылған кинорежиссер, [[Гиннестің рекордтар кітабы]]на енген рекорд иегері
* [[Дэн Гиллерман]] — Израильдің [[Біріккен Ұлттар Ұйымындағы Израильдің тұрақты өкілі|БҰҰ жанындағы бұрынғы тұрақты өкілі]] және [[БҰҰ Бас Ассамблеясының 60-сессиясы]] төрағасының орынбасары
* [[Боб Гриффин (баскетболшы)|Боб Гриффин]] (1950 жылы туған) — баскетболшы және ағылшын әдебиетінің профессоры
* [[Тамар Хальперин]] — клавесинші, пианист және музыкатанушы
* [[Цахи Ханегби]] — Кнессет депутаты, бұрынғы ішкі қауіпсіздік министрі ([[Ликуд]] және [[Кадима]])
* [[Рафаэль Харпаз]] — Израильдің Филиппиндегі елшісі
* [[Майкл Харрис (мемлекеттік саясат зерттеушісі)|Майкл Харрис]] — мемлекеттік саясат зерттеушісі
* [[Ави Хассон]] — Экономика министрлігінің бас ғалымы
* [[Наташа Хаусдорф]] (1989 жылы туған) — британдық [[барристер]], халықаралық жаңалықтарға пікір білдіруші және Израиль мүдделерін қорғаушы
* [[Цви Хейфец]] — Израильдің Ұлыбританиядағы бұрынғы елшісі
* [[Рон Хульдаи]] — [[Тель-Авив]] қаласының мэрі
* [[Яэль Ихилов]] (1968 жылы туған) — жазушы
* [[Бенджамин Айзек]] — тарихшы
* [[Моше Кам]] — [[Электротехника және Электроника Инженерлер Институты|IEEE]] ұйымының 49-президенті және [[Ньюарк инженерлік колледжі]]нің деканы
* [[Моше Каплинский]] — Израиль қорғаныс күштері Бас штабы бастығының орынбасары
* [[Эфраим Карш]] — тарихшы
* [[Рита Кац]] — терроризм мәселелері жөніндегі талдаушы
* [[Этгар Керет]] — жазушы
* [[Дов Ханин]] — саясаттанушы және [[Хадаш]] партиясынан сайланған Кнессет депутаты
* [[Йосеф Клафтер]] — [[химиялық физика]] профессоры, Тель-Авив университетінің сегізінші президенті
* [[Йосеф Лапид]] — Израильдің бұрынғы вице-премьері, әділет министрі және [[Шинуй]] партиясының негізін қалаушы
* [[Амос Лапидот]] (1934–2019) — әскери ұшқыш, [[Израиль әскери-әуе күштері]]нің оныншы қолбасшысы және [[Технион — Израиль технологиялық институты]]ның президенті
* [[Перец Лави]] (1949 жылы туған) — [[ұйқы бұзылыстары|ұйқы және ұйқы бұзылыстарының]] [[психофизиология]]сы бойынша маман, [[Технион — Израиль технологиялық институты]]ның 16-президенті және [[Раппапорт атындағы медицина факультеті]]нің деканы
* [[Керен Лейбович]] — Паралимпиада чемпионы, жүзуші
* [[Ханох Левин]] (1943–1999) — драматург, театр режиссері, жазушы және ақын
* [[Эмануэль Леви]] — кино және әлеуметтану профессоры, ''Variety'' және ''Screen'' басылымдарының кино сыншысы
* [[Амнон Липкин-Шахак]] — Израиль Бас штабының бұрынғы бастығы, туризм және көлік министрі
* [[Йосси Матиас]] — информатика маманы және Google компаниясының басшысы
* [[Амит Мекель]] (1980 жылы туған) — [[Израильдің Парагвайдағы елшілерінің тізімі|Израильдің Парагвайдағы елшісі]]
* [[Мони Мошонов]] — актер және комик
* [[Ицхак Мордехай]] — Израильдің бұрынғы қорғаныс және көлік министрі
* [[Наташа Мозговая]] — журналист
* [[Авраам Ницан]] — химиялық физика маманы
* [[Сассона Нортон]] — мүсінші
* [[Даниэлла Охад Смит]] — дизайн тарихшысы
* [[Ицхак Орпаз-Ауэрбах]] — жазушы
* [[Мази Мелеса Пилип]] — Эфиопияда туған америкалық саясаткер
* [[Офир Пинес-Паз]] — бұрынғы ішкі істер министрі (Еңбек партиясы)
* [[Ариэль Порат]] (1956 жылы туған) — Тель-Авив университетінің президенті
* [[Гидеон Рафф]] — режиссер және сценарист, кейін [[Отан (телесериал)|«Отан»]] телесериалына бейімделген, марапаттарға ие болған израильдік [[Соғыс тұтқындары (телесериал)|«Соғыс тұтқындары»]] телесериалының авторы
* [[Хаим Рамон]] — бұрынғы денсаулық сақтау және әділет министрі (Еңбек партиясы және Кадима)
* [[Илан Рамон]] (1954–2003) — Израильдің тұңғыш ғарышкері
* [[Йорам Равед]] — адвокат
* [[Даниэль Райснер]] — Израиль қорғаныс күштерінің заң бөліміндегі халықаралық құқық бөлімшесінің бұрынғы басшысы
* [[Эли Рехесс]] — [[Израиль-Палестина қақтығысы]]ның тарихшысы және [[Солтүстік-Батыс университеті]]нің оқытушысы
* [[Гидеон Саар]] — Кнессет депутаты және ішкі істер министрі ([[Ликуд]])
* [[Аридж Саббах-Хури]] — әлеуметтанушы
* [[Анат Шварц]] — кинорежиссер
* [[Шай Сегев]] — компания басшысы&lt;ref name=&quot;Todorov&quot;&gt;{{cite news|last=Todorov|first=Stoyan|title=Entain CEO Shay Segev: Don't Educate Audiences How Good Existing Products Are, Create Products That Fit New Audiences|url=https://www.gamblingnews.com/news/entain-ceo-shay-segev-create-products-that-fit-new-audiences/|date=23 December 2020|publisher=Gambling News}}&lt;/ref&gt;
* [[Ханох Сендеровиц]] (1963 жылы туған) — израильдік химик
* [[Хамуталь Шабтай]] — роман жазушы
* [[Рон Шахар]] — профессор және зерттеуші
* [[Саймон Шахин]] — музыкант
* [[Сильван Шалом]] — бұрынғы қаржы және сыртқы істер министрі ([[Ликуд]])
* [[Айелет Шакед]] — Израильдің бұрынғы әділет және ішкі істер министрі (Ямина партиясы)
* [[Ади Шамир]] — криптограф, [[RSA (алгоритм)|RSA]] криптожүйесін жасаушылардың бірі
* [[Ариэль Шарон]] (1928–2014) — Израиль премьер-министрі (Ликуд және Кадима)
* [[Лу Сильвер]] — баскетболшы
* [[Даниэль Сиван]] — профессор
* [[Ури Сиван]] — физик, профессор және [[Технион — Израиль технологиялық институты]]ның президенті
* [[Нахум Соненберг]] — [[Макгилл университеті]]нің биохимигі
* [[Михаэль Вольфсон]] — жазушы және [[Мюнхен Бундесвер университеті]]нің қазіргі заман тарихы бойынша бұрынғы профессоры&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.wolffsohn.de/cms/vita.html |title=Vita |website=www.wolffsohn.de |access-date=2018-06-05 |archive-date=2018-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503181349/https://www.wolffsohn.de/cms/vita.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Юваль Таль]] — Payoneer компаниясының негізін қалаушы
* [[Гади Тауб]] — тарихшы, жазушы, сценарист және саяси шолушы
* [[Хагит Мессер-Ярон]] (1953 жылы туған) — электр инженері, кәсіпкер және [[Израиль ашық университеті]]нің президенті
* [[Майя Арад Ясур]] (1976 жылы туған) — драматург
* [[Натан Йонатан]] (1923–2004) — ақын
* [[Пожу Заблудович]] — миллиардер, филантроп және [[Tamares Group]] компаниясының иесі&lt;ref&gt;{{cite web |author=Zabludowicz Collection |url=http://www.zabludowiczcollection.com/collection/people |title=People – About |publisher=Zabludowicz Collection |access-date=2016-02-04 |archive-date=2015-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150410083822/http://www.zabludowiczcollection.com/collection/people |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Бат-Шева Цайслер]] — әнші және актриса
* [[Миша Зильберман]] (1989 жылы туған) — Олимпиада ойындарына қатысқан бадминтоншы
* [[Абдель Рахман Зуаби]] — Израиль Жоғарғы сотының бұрынғы судьясы
* [[Гилад Цукерман]] — тілтанушы
* [[Игаль Варди]] (1953 жылы туған) — [[графология|графолог]] және психолог
* [[Йорам Харт]] (1958 жылы туған) — [[дерматолог]] және өнертапқыш&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Yoram Harth, MD, FAAD {{!}} Journal of Clinical and Cosmetic Dermatology {{!}} Sci Forschen |url=https://sciforschenonline.org/journals/clinical-cosmetic-dermatology/yoram-harth.php |access-date=2025-07-09 |website=sciforschenonline.org}}&lt;/ref&gt;

=== Саклер отбасы ===
Тель-Авив университеті [[Саклер отбасы]]мен тығыз байланыста болды. Саклер отбасы мүшелерінің жаһандық опиоидтық дағдарыстағы рөлі туралы мәліметтер кеңінен таралған сайын, көптеген ұйымдар мен тұлғалар, соның ішінде [[Израиль медицина қауымдастығы]] медицина факультетінің атауынан Саклер есімін алып тастауды талап етті.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Tel Aviv University Resists Pressure to Remove Sackler Name Over Opioid Crisis |language=en |work=Haaretz |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2021-11-18/ty-article/.premium/tel-aviv-university-resists-pressure-to-remove-sackler-name-over-opioid-crisis/0000017f-e0e2-d7b2-a77f-e3e7fc580000 |access-date=2021-11-23 |archive-date=2021-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123074136/https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-tel-aviv-university-resists-pressure-to-remove-sackler-name-over-opioid-crisis-1.10397211 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2021 жылғы қарашадағы жағдай бойынша Саклер отбасының ешбір мүшесі университеттің қамқоршылар кеңесінің құрамында болған жоқ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2012-10-31 |title=Tel Aviv University Governors Roll |url=https://english.tau.ac.il/tau_governors_roll |access-date=2021-11-23 |website=Tel Aviv University |language=en-US |archive-date=2021-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123192738/https://english.tau.ac.il/tau_governors_roll |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2023 жылғы маусымда университеттің медицина факультетінің атауынан Саклер есімі алынып тасталды.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ghert-Zand |first1=Renee |title=Sackler family name removed from Tel Aviv University medical school |url=https://www.timesofisrael.com/sackler-family-name-removed-from-tel-aviv-university-medical-school/ |access-date=29 April 2025 |work=[[The Times of Israel]] |date=21 June 2023 |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt; 2024 жылғы қарашада университет биофизика саласындағы халықаралық сыйлығының атауынан да Саклер есімін алып тастады.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sackler family's opioid history leads Israeli university to strip name from science prize |url=https://www.science.org/content/article/sackler-family-s-opioid-history-leads-israeli-university-strip-name-science-prize |access-date=2024-12-05 |website=www.science.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>mmf1lhvgn74b6townumdcjvq6kho86j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692886</id>
      <parentid>3692884</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:45:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Лоуи халықаралық мектебі */</comment>
      <origin>3692886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81635" sha1="d8yrwvfxndzlf81bwafwt3wcd1m8x5e" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Тель-Авив университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב
 |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = {{lang-he|בעקבות הלא נודע}}&lt;br&gt;{{lang-kk|Белгісізді тануға ұмтылу}}
 |Құрылған жылы       = [[1956 жыл|1956]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[Зерттеу университеті|зерттеу университеті]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = Мордехай Коэн
 |Президенті          = [[Ариэль Порат]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/President-Office |title=Office of the President: Tel Aviv University|publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312035139/https://english.tau.ac.il/President-Office |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = [[Марк Штайф]]
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 15 285 (2019)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 2143 (2019)
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 1847
 |Орналасқан жері     = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық; 220 акр (шамамен 89 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = http://english.tau.ac.il/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 32 |lat_min = 06 |lat_sec = 45
 |lon_dir = E |lon_deg = 34 |lon_min = 48 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Тель-Авив университеті'''{{efn|{{lang-he|אוּנִיבֶרְסִיטַת תֵּל אָבִיב|Universitat Tel Aviv}}}} ('''TAU''') — Израильдің [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[зерттеу университеті]]. Онда 30 мыңнан астам студент білім алады және ол елдегі дәстүрлі аудиториялық оқыту жүйесі бойынша жұмыс істейтін ең ірі университет болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-02 |title=Tel Aviv University ranked first in Israel by QS World University Ranking |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-748557 |access-date=2024-03-24 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; Тель-Авивтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан университет&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
| title = Tel Aviv University (TAU)
| encyclopedia = Encyclopaedia Judaica
| publisher = Cengage
| url = https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/tel-aviv-university-tau
}}&lt;/ref&gt; қаланың негізгі білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы болып саналады. Оның құрамына 9 факультет, 17 оқу-клиникалық аурухана, 18 сахналық өнер орталығы, 27 мектеп, 106 кафедра, 340 ғылыми-зерттеу орталығы және 400 зертхана кіреді.

Тель-Авив университеті 1956 жылы үш білім беру мекемесінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқыда 69 гектар аумақты алып жатқан кампус кейіннен кеңейтіліп, қазіргі уақытта Тель-Авивтің солтүстік-батыс ауданында 89 гектар жерді қамтиды.&lt;ref&gt;Pullen, Lee and Lars Lindberg Christensen (2010). ''Postcards from the Edge of the Universe:&amp;nbsp;An Anthology of Frontline Astronomy from Around the World''. ESO. Page 96. {{ISBN|9783923524648}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bard, Mitchell Geoffrey and Moshe Schwartz (2005). ''1001 Facts Everyone Should Know About Israel''. Rowman &amp; Littlefield. Page 95. {{ISBN|9780742543584}}.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тель-Авив университетінің тарихы 1956 жылдан басталады. Сол жылы үш ғылыми-зерттеу институты — 1935 жылы құрылған Тель-Авив құқық және экономика мектебі, 1931 жылы құрылған Жаратылыстану ғылымдары институты және 1954 жылы құрылған Еврейтану академиялық институты&lt;ref&gt;{{cite news | last1=ANI | title=Tel Aviv University, Google Israel launch $1 million AI research programme | newspaper=Educational Times (The Economic Times) | date=22 December 2025 | url=https://education.economictimes.indiatimes.com/news/international/tel-aviv-university-and-google-israel-launch-1m-ai-research-initiative/126117962 | access-date=12 February 2026 }}&lt;/ref&gt; бірігіп, Тель-Авив университетін құрды. Бастапқыда университет Тель-Авив муниципалитетінің басқаруында болды. 1963 жылы оған дербестік беріліп, [[Джордж С. Уайз]] университеттің алғашқы президенті атанды. Ол бұл қызметті 1971 жылға дейін атқарды.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel+aviv+university%22+1963+%22ramat+aviv+campus%22 |title=Who's who in Israel and in the work ... |date=January 21, 2011 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=April 28, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428015655/https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel%20aviv%20university%22%201963%20%22ramat%20aviv%20campus%22 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |title=Presidents of Tel Aviv University |publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218232028/https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы аумағы 170 акр (шамамен 0,69 км²) болатын негізгі кампус құрылды. Кейінгі президенттері: Юваль Неэман (1971–1977), [[Хаим Бен-Шахар]] (1977–1983), [[Моше Мани]] (1983–1991), [[Йорам Динштейн]] (1991–1999), [[Итамар Рабинович]] (1999–2006), [[Цви Галиль]] (2006–2009), [[Йосеф Клафтер]] (2009–2019) және 2019 жылдан бері қызмет атқарып келе жатқан [[Ариэль Порат]].&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;/&gt;

Университет сонымен қатар [[Холон]] қаласындағы Технологиялық дизайн орталығының, [[Тель-Авив-Яффа|Тель-Авив]] қаласындағы Жаңа академиялық колледждің және Тель-Авивтегі [[Афека инженерлік колледжі]]нің академиялық қызметін қадағалайды. [[Уайз обсерваториясы]] [[Негев]] шөліндегі [[Мицпе-Рамон]] қаласында орналасқан.

2023 жылғы қазанда университет «Эрез» бағдарламасын іске қосты. Бағдарлама аясында [[Израиль қорғаныс күштері]]нің жауынгерлік бөлімшелерінде офицерлік қызмет атқаруға үміткер шамамен 200 адам офицерлік даярлықты бастамас бұрын гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласында бакалавр дәрежесін алады.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Brison |first1=Amos |title=How Tel Aviv University serves Israel’s security state |url=https://www.972mag.com/tel-aviv-university-security-state/ |work=+972 Magazine |date=30 July 2026}}&lt;/ref&gt;

Университет аумағының бір бөлігі бұрын Палестинаның [[Әш-Шейх-Муваннис]] ауылы орналасқан жерде жатыр. Бұл ауылдың тұрғындары 1948 жылғы наурызда еврей қарулы жасақтарының қоқан-лоққылары салдарынан оны тастап кеткен.&lt;ref name=Monterescu&gt;{{Cite book|title=''Mixed Towns, Trapped Communities: Historical Narratives, Spatial Dynamics, Gender Relations and Cultural Encounters in Palestinian-Israeli Towns''|author=Daniel Monterescu and Dan Rabinowitz|year=2007|page=298|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-4732-4}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық бөлімшелер ==
[[Сурет:Life Sciences Building in Tel Aviv University.jpg|thumb|right|250px|Жаратылыстану ғылымдары ғимараты]]
[[Сурет:TAU Economics School 01.JPG|thumb|right|250px|Экономика мектебі]]
[[Сурет:Naftali Building, June 2023.jpg|thumb|right|250px|Әлеуметтік ғылымдар ғимараты]]
[[Сурет:The Porter School of Environmental Studies Building.JPG|thumb|right|250px|Қоршаған ортаны зерттеу ғимараты]]
[[Сурет:Eng boul.jpg|thumb|right|250px|Ли инженерлік факультетінің бульвары]]
[[Сурет:Schreiber-Math-TAU-001.JPG|thumb|right|250px|Владимир Шрайбер атындағы математика институты]]
[[Сурет:Smolarsh.jpg|thumb|250px|Смоларз аудиториясы]]
[[Сурет:Cymbalista Synagogue and Jewish Heritage Center.jpg|thumb|250px|[[Цимбалиста синагогасы және еврей мұрасы орталығы]]]]

'''Факультеттер'''
* Кац атындағы өнер факультеті
* Флейшман атындағы инженерлік факультет
* [[Саклер отбасы|Саклер]] атындағы нақты ғылымдар факультеті
* Энтин атындағы гуманитарлық ғылымдар факультеті
* Бухман атындағы құқық факультеті
* Уайз атындағы биологиялық ғылымдар факультеті
* [[Грей атындағы медицина және денсаулық сақтау ғылымдары факультеті]] (бұрынғы Саклер атындағы медицина факультеті)
* Гордон атындағы әлеуметтік ғылымдар факультеті
* [[Борис Минц институты]]
* Коллер атындағы менеджмент мектебі

'''Дербес мектептер'''
* Берглас атындағы экономика мектебі
* Портер атындағы қоршаған ортаны зерттеу мектебі
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]
* [[Дэвид Азриэли]] атындағы сәулет мектебі
* Гольдшлегер атындағы стоматология мектебі
* Миллер атындағы педагогика мектебі
* Шапелл атындағы әлеуметтік жұмыс мектебі
* TAU International (бұрынғы шетелдік студенттер мектебі)
* Сагол атындағы нейроғылым мектебі

=== Институттар мен орталықтар ===
Тель-Авив университетінің құрамында 130-дан астам ғылыми-зерттеу институты мен орталығы бар.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://english.tau.ac.il/research_institutes |title=Research Centers and Institutes {{!}} Tel Aviv University |website=english.tau.ac.il |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120622121257/http://english.tau.ac.il/research_institutes |archive-date=2012-06-22}}&lt;/ref&gt;

== Лоуи халықаралық мектебі ==
Лоуи халықаралық мектебі (бұрынғы TAU International) Тель-Авив университетінің халықаралық зерттеушілермен, қонақтармен және серіктестермен байланысын қамтамасыз етумен қатар, жыл сайын әлемнің түкпір-түкпірінен келген мыңдаған студентке университетте білім алу мүмкіндігін ұсынады.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/about_tau_international|title=About The Lowy International School|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Мектептің қызметіне университеттің халықаралық мәселелер жөніндегі вице-президенті [[Милетт Шамир]] жетекшілік етеді.

Мектептің толық атауы — Ширли Лоуиді еске алуға арналған Лоуи халықаралық мектебі. Оның атауы 2022 жылы аустралиялық-израильдік кәсіпкер сэр [[Франк Лоуи]]дің 18 миллион АҚШ долларын қайырымдылыққа беруінен кейін өзгертілді.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Israel |first=David |date=2022-12-13 |title=Australian Real Estate Mogul Sir Frank Lowy Gives $18 m. to TAU International Programs |url=https://www.jewishpress.com/news/israel/australian-real-estate-mogul-sir-frank-lowy-gives-18-m-to-tau-international-programs/2022/12/13/ |access-date=2024-12-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Сэр Франктің жұбайы Ширли Лоуи 2020 жылғы 9 желтоқсанда қайтыс болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-12-13 |title=Shirley Lowy, the woman behind Westfield, dies in Israel |url=https://www.afr.com/property/commercial/shirley-lowy-the-woman-behind-westfield-dies-in-israel-20201213-p56n3d |access-date=2024-12-05 |website=Australian Financial Review |language=en}}&lt;/ref&gt;

Мектептегі білім беру бағдарламалары негізінен ағылшын тілінде жүргізіледі. Сонымен қатар Лоуи халықаралық мектебі иврит тілін тереңдетіп меңгеруге арналған тілдік ортаға толық ену бағдарламаларын да ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sir Frank Lowy Donates $18 Million to Tel Aviv University |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-724773 |access-date=2022-12-23 |newspaper=The Jerusalem Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу бағдарламалары бакалавриатты, магистратураны, шетелде білім алуды, ғылыми зерттеулерді, оқуға түсер алдындағы бір жылдық даярлықты және қысқамерзімді курстарды қамтиды.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;/&gt; Сондай-ақ мектеп әртүрлі шәкіртақылар ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/scholarship_programs|title=The Lowy International School Scholarships|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Бакалавриат, магистратура, студенттер алмасу және шетелде білім алу бағдарламаларына қатысушылар университеттің жанында орналасқан Эйнштейн немесе Брошим студенттік жатақханаларында тұра алады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Housing at TAU |url=https://international.tau.ac.il/housing |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100906223226/http://international.tau.ac.il/prospective-students/undergraduate-programs.html |archive-date=September 6, 2010 |access-date=November 24, 2010 |work=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

=== Бакалавриат бағдарламалары&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=279&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; ===
* Еркін өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* Менеджмент және еркін өнер бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка бакалавриаты (B.Mus.)
* Әлеуметтік, саяси және экономикалық ғылымдар бойынша бакалавриат бағдарламасы
* Еркін өнер бойынша қос дипломды бакалавриат бағдарламасы: Тель-Авив университеті және [[Колумбия университеті]]
* [[Йешива университеті]]мен бірлескен бакалавриат бағдарламасы

=== Магистратура бағдарламалары&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=260&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; ===
* Ежелгі Израильді зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биомедициналық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* [[Қақтығыстарды шешу және медиация жөніндегі халықаралық бағдарлама|Қақтығыстарды шешу және медиация]] бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Киберсаясат және мемлекеттік басқару бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Цифрлық денсаулық сақтау бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Апаттарды басқару бойынша магистр дәрежесі (M.D.M.)
* Деректі кино бойынша бейнелеу өнері магистрі (M.F.A.)
* Экологиялық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қоршаған ортаны зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биологиялық ғылымдар бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Медицина ғылымдары бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Нейроғылым бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Азық-түлік қауіпсіздігіне басымдық берілген өсімдіктану бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қауіпсіздік және дипломатия бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Климаттың өзгеруінің әлеуметтік және саяси аспектілері бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Орнықты даму бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Ағылшын тілін өзге тілде сөйлейтіндерге оқыту бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A., TESOL)
* Софер атындағы жаһандық іскерлік әкімшілендіру магистратурасы (MBA)
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка магистрі (M.Mus.)
* Парасол қорының халықаралық құқық магистрі бағдарламасы (LL.M.)
* [[Джонс Хопкинс университеті]]нің Халықаралық зерттеулер мектебі (SAIS) мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* [[Лилль саяси зерттеулер институты]] мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* Тель-Авив университеті мен [[Тхапар инженерия және технология институты]]ның биотехнология немесе электротехника саласындағы «3+2» біріктірілген білім беру бағдарламасы

=== Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ias.tau.ac.il/Lowy_Distinguished_Guest_Professor|title=About Lowy Distinguished Guest Professors|website=ias.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; ===
2023 жылы құрылған Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар бағдарламасы Тель-Авив университетіне көрнекті ғалымдарды шақыруға бағытталған.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
* [[Райнхард Генцель]] — физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты
* [[Эйтан Тадмор]] — математик
* [[Милетт Гайфман]] — антикалық дәуір зерттеушісі
* [[Михаэль Вайднер]] — информатика маманы
* [[Рудольф Подгорник]] — физик
* [[Сьюзан Б. Дэвидсон]] — информатика маманы
* [[Альберто Меллони]] — тарихшы
* [[Ольга Соркине-Хорнунг]] — информатика маманы

== Рейтингтер==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;&quot;
|+ '''Тель-Авив университетінің әлемдік рейтингтердегі орны'''
! Рейтинг
! Жыл
! Орын
|-
| [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|ARWU]]
| 2024
| 201–300&lt;ref&gt;{{Cite web | title=ShanghaiRanking-Univiersities | url=https://www.shanghairanking.com/institution/tel-aviv-university | access-date=2025-07-30 | website=www.shanghairanking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[CWTS Leiden Ranking|CWTS Leiden]]
| 2024
| 84&lt;ref&gt;{{Cite web | title=CWTS Leiden Ranking - Ranking 2024 | url=https://www.leidenranking.com/ranking/2024/list | access-date=2025-07-30 | website=www.leidenranking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[QS әлемдік университеттер рейтингі|QS]]
| 2026
| 223&lt;ref name=&quot;:QSW2026&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.topuniversities.com/world-university-rankings|title=QS World University Rankings 2026: Top global universities|date=July 30, 2025|website=Top Universities}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE]]
| 2025
| 201–250&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/tel-aviv-university|title=Tel Aviv University|date=February 9, 2024|website=Times Higher Education (THE)}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[U.S. News &amp; World Report|U.S. News]]
| 2025
| 199&lt;ref&gt;{{Cite web | title=Tel Aviv University in Israel {{!}} US News Best Global Universities | url=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141029135238/http://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | access-date=2025-07-30 | archive-date=2014-10-29}}&lt;/ref&gt;
|}

[[Сурет:31.03.09 Tel Aviv 024 TAU 7.JPG|thumb|250px|Тель-Авив университетіндегі Уэбб тілдер мектебі]]
2024 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 214-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.topuniversities.com/universities/tel-aviv-university |title=QS World University Rankings |publisher=Topuniversities |access-date=September 28, 2023 }}&lt;/ref&gt; Осылайша университет Израильдегі ең жоғары орынға ие оқу орны атанды. 2016 жылғы пәндік рейтингтерде университет өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша 202-орынды, инженерия және технология бойынша 295-орынды, биологиялық ғылымдар мен медицина бойынша 193-орынды, жаратылыстану ғылымдары бойынша 208-орынды, ал әлеуметтік ғылымдар мен менеджмент бойынша 240-орынды иеленді.

2016 жылғы [[Әлемдік университеттер рейтингі орталығы]]ның (CWUR) рейтингісінде Тель-Авив университеті әлем бойынша 81-орынды, Израиль бойынша үшінші орынды иеленді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cwur.org/top100.html |title=CWUR 2016 |publisher=Center for World University Rankings |year=2016 |access-date=26 October 2016 |archive-date=11 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120711104222/http://www.cwur.org/top100.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ал 2012 жылы орталық университетті 56-орынға орналастырған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cwur.org/2012.php |title=CWUR 2012 {{!}} Top 100 Universities |website=cwur.org |language=en |access-date=2017-02-23 |archive-date=2017-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224131520/http://cwur.org/2012.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 189-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |title=World University Rankings 2020 &amp;#124; Times Higher Education (THE) |date=20 August 2019 |publisher=Times Higher Education |access-date=2020-02-18 |archive-date=2019-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918163456/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бұл рейтинг университеттердің ғылыми-зерттеу және оқытушылық қызметі саласындағы беделі туралы мәліметтерді біріктіретін жалпы бағалау көрсеткішіне негізделеді.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |title=Search &amp;#124; Times Higher Education (THE) |magazine=Times Higher Education |access-date=2016-02-04 |archive-date=2012-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120424215637/http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2016 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін бір оқытушыға шаққандағы ғылыми дәйексөздер саны бойынша әлемде 22-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |title=Two Israeli universities rated among world's top 100 for research |newspaper=[[The Jerusalem Post]] |access-date=2016-10-28 |archive-date=2017-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170225173618/http://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |url-status=live  |issn=0792-822X }}&lt;/ref&gt; Бұл көрсеткіш университеттің ғылыми зерттеулерінің ықпалын бағалайды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |title=QS World University Rankings – Methodology |date=2016-08-22 |newspaper=Top Universities |access-date=2016-10-28 |archive-date=2016-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027093229/http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Осы көрсеткіш бойынша Тель-Авив университеті Израильдегі жетекші университет атанды.

2015 жылы ''[[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі]]'' Тель-Авив университетін пәндер бойынша мынадай орындарға орналастырды: информатика бойынша 20-орын, математика бойынша 51–75-орындар, физика бойынша 76–100-орындар және экономика мен бизнес бойынша 76–100-орындар. 2016 жылы университет инженерия бойынша 51–75-орындар аралығына енді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |title=Tel Aviv University {{!}} Academic Ranking of World Universities – 2016 {{!}} Shanghai Ranking – 2016 |website=www.shanghairanking.com |access-date=2016-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502003200/http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |archive-date=2 May 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

CSRankings рейтингісіне сәйкес, 2007–2018 жылдар аралығында Тель-Авив университеті информатика саласы бойынша әлемде 35-орынды иеленді. Бұл көрсеткіш [[Гарвард университеті]]мен бірдей болып, Израильдегі екінші жоғары нәтиже саналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |title=CSRankings: Computer Science Rankings |website=csrankings.org |access-date=2018-03-12 |archive-date=2022-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105063338/http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы жағдай бойынша Тель-Авив университеті ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE әлемдік университеттер рейтингісінде]]'' 191-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-08-25 |title=World University Rankings |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |access-date=2021-04-04 |website=Times Higher Education (THE) |language=en |archive-date=2020-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200902154147/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]нде'' 230-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=QS World University Rankings 2021 |url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |access-date=2021-04-04 |website=Top Universities |language=en |archive-date=2020-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609201234/https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ал [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|Шанхай рейтингісінде]] 151–200-орындар аралығын иеленді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ARWU World University Rankings 2020 |url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |access-date=2021-04-04 |website=www.shanghairanking.com |archive-date=2019-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190815195442/http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2022 жылы PitchBook Data Тель-Авив университетін [[венчурлік капитал]] есебінен қаржыландырылатын компанияларды құрған түлектерінің саны бойынша әлемде 7-орынға орналастырды. Бұл АҚШ-тан тыс орналасқан университеттер арасындағы ең жоғары көрсеткіш болды.

== Басқа университеттермен байланысы ==
Қазіргі уақытта Тель-Авив университеті 46 елдегі 280-нен астам академиялық мекемемен серіктестік орнатқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/partnerships-at-TAU|title=Partnerships at TAU|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; Университеттің академиялық серіктестіктеріне Лоуи халықаралық мектебі қолдау көрсетеді. Халықаралық ынтымақтастықтың негізгі түрлеріне бірлескен ғылыми-зерттеу орталықтарын құру, ғылыми зерттеулер жүргізу, зерттеулерді бастапқы қаржыландыруға арналған бірлескен жобалық ұсыныстар конкурстарын ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/research-partners|title=Research Partners|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; бірлескен немесе қос дипломды білім беру бағдарламалары, бірлесіп оқытылатын курстар, жазғы және қысқы мектептер ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/joint-teaching-and-degrees|title=Joint Teaching &amp; Degrees|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; докторлық дәрежеден кейінгі бірлескен зерттеу бағдарламалары, академиялық алмасу, шетелде білім алу және шақырылған оқытушылар бағдарламалары кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/mobility-programs|title=Mobility Programs|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt;

Тель-Авив университетінің құқық факультеті шетелдегі 36 университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About TAU Exchange Program |url=http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |website=Tel Aviv University |access-date=2015-08-20 |archive-date=2015-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150917072609/http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Вирджиния университеті, Корнелл университеті, Бостон университеті, Лос-Анджелестегі Калифорния университеті (UCLA), Буцериус (Германия), EBS (Германия), Макгилл университеті (Канада), Осгуд-Холл (Канада), Оттава университеті (Канада),&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web |title=IE – List of Partner Institutions |url=http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |publisher=IE Business School |access-date=5 April 2014 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303203748/http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Куинс университеті (Куинс), Торонто университеті (Канада), Берген университеті (Норвегия), STL (Қытай), KoGuan (Қытай), Цинхуа университеті (Қытай), Джиндал жаһандық университеті (Үндістан), Гонконг университеті, Сингапур менеджмент университеті, Стокгольм университеті (Швеция), Монаш университеті (Аустралия), Сидней университеті (Аустралия), Саяси зерттеулер институты (Франция), Сеул университеті (Оңтүстік Корея), Люцерн университеті (Швейцария), Буэнос-Айрес университеті (Аргентина), Боккони университеті (Италия)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |title=The Buchmann Faculty of Law, Tel Aviv University |publisher=Law.tau.ac.il |date=April 17, 2008 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=February 15, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215032537/http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; және Мадрид университеті (Испания) бар.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;

Коллер атындағы менеджмент мектебі шетелдегі 100-ден астам университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан. Коллер алмасу бағдарламасына MBA, MSc және MA бағдарламаларының студенттері, сондай-ақ тиісті біліктілігі бар мамандар қатыса алады. Мектеп алмасу бағдарламасымен келген студенттерге стратегия, кәсіпкерлік, қаржы және бухгалтерлік есеп, маркетинг, ұйымдық мінез-құлық, шешім қабылдау және операцияларды зерттеу, технологиялар мен ақпараттық жүйелер бойынша әртүрлі курстар ұсынады. Бағдарлама аясында Тель-Авив университетінің басқа мектептерінде Израиль мәдениеті, тарихы, экономикасы және өзге де пәндер бойынша білім алуға болады.

2013 жылы Тель-Авив университеті мен [[Руппин академиялық орталығы]] [[Жерорта теңізі]] жағалауында бірлескен зерттеу орталығын құрды. Орталықта студенттер жағалау ортасына және оның табиғи ресурстарына әсер ететін мәселелерді тереңдетіп зерттейді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |title=TAU and Ruppin college form studies center; Tel Aviv University, Ruppin Academic College form a multi-disciplinary studies center focusing on coastal environment. |work=The Jerusalem Post |author=Sharon Udasin |date=January 30, 2013 |access-date=July 2, 2015 |archive-date=July 2, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702161129/http://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Халықаралық ынтымақтастық ===
Германияда Тель-Авив университеті Майндағы Франкфурт қаласындағы [[Иоганн Вольфганг Гёте атындағы Франкфурт университеті|Гёте университетімен]] ынтымақтасады. Екі қаланы ұзақмерзімді серіктестік келісімі байланыстырады.&lt;ref&gt;[//www2.uni-frankfurt.de/38446421/strategisch1.html ''International cooperation – Germany'']. Web page of Goethe-University Frankfurt/Main. Date accessed: 22. November 2012.&lt;/ref&gt;

== Басылымдар ==
* [[Тель-Авив (журнал)|«Тель-Авив»]] — [[Левант]] археологиясы мен [[Ежелгі Таяу Шығыс|Таяу Шығыс өркениеттерінің]] тарихы және мәдениеті туралы халықаралық рецензияланатын ғылыми журнал. Басылым негізінен библиялық және прототарихи кезеңдерге басымдық береді, сонымен қатар антикалық және тарихқа дейінгі кезеңдерді де қамтиды.&lt;ref&gt;[https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 &quot;Tel Aviv Journal&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220109124341/https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 |date=2022-01-09 }}, Tel Aviv University homepage. Accessed Jan 2022.&lt;/ref&gt;

== TAU Ventures ==
{{Компания
 |атауы              = TAU Ventures
 |логотипі           =
 |суреті             = Tel Aviv university logo - Hebrew.png
 |сурет атауы        =
 |түрі               = [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік]] (LLC)
 |биржадағы листингі =
 |қызметі            = Венчурлік инвестициялар
 |құрылды            = 2018
 |құрушы             = Тель-Авив университеті және Нимрод Коэн
 |орналасуы          = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |басты адамдары     = Нимрод Коэн
 |саласы             = [[Венчурлік капитал]]
 |өнімі              =
 |меншікті капиталы  =
 |айналым            =
 |операциялық кіріс  =
 |таза табысы        =
 |активтер           =
 |капитализация      =
 |қызметкерлер саны  =
 |басшы компания     =
 |бағынышты компания =
 |аудитор            =
 |сайты              = {{URL|https://www.tauventures.co.il}}
 |Ортаққор           =
}}
'''TAU Ventures''' — [[венчурлік капитал]] саласында жұмыс істейтін инвестициялық компания. Ол 2018 жылы Тель-Авив университеті мен Нимрод Коэннің бастамасымен Израильдегі дамуының бастапқы кезеңіндегі [[Стартап компания|стартаптарға]] инвестиция салу мақсатында құрылды. Компанияның штаб-пәтері [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|last=Solomon|first=Shoshanna|title=Tel Aviv University launches VC fund to invest in early-stage startups|url=https://www.timesofisrael.com/tel-aviv-university-launches-venture-arm-to-invest-in-early-stage-startups/|access-date=2021-06-22|website=[[The Times of Israel]]|language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-04-15|title=Tel Aviv University sets up $20m VC fund|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-tel-aviv-university-sets-up-20m-vc-fund-1001231762|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=Friedman|first=Ron|date=2021-01-23|title=Amid a decline in early-stage funding, TAU Ventures invites tech startups to its campus community|url=https://www.calcalistech.com/ctech/articles/0,7340,L-3889232,00.html|access-date=2021-06-22|website=CTECH - www.calcalistech.com}}&lt;/ref&gt; 2018 жылдың басында Тель-Авив университеті бастапқы кезеңдегі стартаптарды қаржыландыруға арналған, капиталы 20 миллион АҚШ долларын құрайтын TAU Ventures венчурлік қорын құратынын жариялады. Қордың қызмет ету мерзімі алдын ала жеті жылдық кезең ретінде белгіленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=TAU Ventures {{!}} univtelaviv.com|url=https://univtelaviv.com/tau-ventures/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624211547/https://univtelaviv.com/tau-ventures/|url-status=usurped|archive-date=June 24, 2021|access-date=2021-06-22|language=es}}&lt;/ref&gt; Бұл Израильдегі осындай үлгідегі алғашқы бастама болды. Оны құру кезінде [[Стэнфорд университеті]], [[Берклидегі Калифорния университеті]] және [[Массачусетс технологиялық институты]] (MIT) сияқты жоғары оқу орындарындағы ұқсас инвестициялық қорлар үлгі ретінде алынды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Нимрод Коэн компанияның басқарушы серіктесі қызметін атқарады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-01-01|title=Japan's NEC and Tel Aviv University set up incubator|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-japans-nec-and-tel-aviv-university-set-up-incubator-1001217724|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;

=== Инвестициялар ===
TAU Ventures Израильдегі дамуының бастапқы кезеңіндегі стартаптарға 500 мың АҚШ доллары көлемінде бастапқы инвестиция салады және кейіннен қосымша қаржыландыру мүмкіндігін қарастырады. Қор кәсіпорындарға арналған шешімдер, [[қаржылық технологиялар]], [[Индустрия 4.0]] және азық-түлік технологиялары сияқты әртүрлі салаларға инвестиция салады. Инвестиция алатын компаниялардың басым бөлігі бағдарламалық қамтамасыз етумен байланысты.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|title=Shin Bet widens hunt for innovative start-up solutions|url=https://www.jpost.com/israel-news/shin-bet-widens-hunt-for-innovative-start-up-solutions-573458|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=4 December 2018 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;

TAU Ventures экожүйесі Тель-Авив университетінің ресурстары мен байланыс желісін, өнеркәсіп саласындағы серіктестіктерді және израильдік стартап негізін қалаушылардың қауымдастығын біріктіреді. Компания Тель-Авив қаласындағы ортақ кеңсе кеңістігінде жұмыс істейді.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Мұнда компанияның инвестициялық портфеліндегі стартаптарға дамудың әртүрлі бағыттары бойынша тәлімгерлік және қолдау көрсететін мамандар қызмет етеді.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

2021 жылғы мамырдағы жағдай бойынша TAU Ventures 17 стартапқа инвестиция салған. Олардың арасында Xtend,&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|title=Tel Aviv University fund leads $2m. investment in Israeli start-ups|url=https://www.jpost.com/israel-news/tel-aviv-university-fund-leads-15m-investment-in-israeli-start-ups-568067|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=26 September 2018 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; SWIMM,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-01-17 |title=Pitango, TAU Ventures Invest In Israeli Codebase Tool Startup Swimm |url=https://nocamels.com/2021/01/pitango-tau-ventures-israeli-codebase-startup-swimm/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Gaviti,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|date=2021-04-04|title=&quot;מי שנכנס למשרדים שלנו מרגיש מהר מאוד שמדובר בקרן מסוג אחר&quot;|url=https://www.geektime.co.il/had-keren-tau-ventures/|access-date=2021-06-22|website=גיקטיים|language=he-IL}}&lt;/ref&gt; MyAir,&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news|date=2019-12-25|title=Former Teva VP sets up foodtech startup|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-former-teva-vp-sets-up-foodtech-startup-1001312384|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt; Medorion,&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Castor&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; және [[Hoopo]] сияқты белгілі компаниялар бар.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

=== Акселерациялық бағдарлама ===
TAU Ventures венчурлік инвестициялық қызметімен қатар, [[Шин-Бет|Израиль қауіпсіздік агенттігімен]] (ISA) серіктестікте стартап негізін қалаушыларға технологиялық платформа ұсынатын акселерациялық бағдарламаны жүзеге асырады.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-07-04|title=Israel's Shin Bet spy service partners with private start-ups|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-tech-israel-shinbet-idINKBN1JU1SU|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Israel's Shin Bet and its future as a cyberwarfare superpower|url=https://www.jpost.com/israel-news/nadav-argaman-passing-the-shin-bet-torch-644002|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=4 October 2020 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Бұл төрт айға созылатын арнайы бағдарлама стартаптарды Израиль қауіпсіздік агенттігімен байланыстырады және компанияның меншік үлесін беруді талап етпейтін 50 мың АҚШ доллары көлеміндегі грант ұсынады.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Бағдарлама азаматтық және коммерциялық технологияларды әзірлейтін компанияларға арналған. Қатысушылар техникалық сарапшылардың көмегін, бірегей деректер базаларын, технологияларды тексеру мүмкіндіктерін және басқа да ресурстарды пайдалана алады.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-09-05|title=ISA and TAU Ventures launch startup accelerator|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-isa-and-tau-ventures-launch-startup-accelerator-1001235281|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt; Бағдарламаның түлектері жалпы сомасы 100 миллион АҚШ долларынан астам инвестиция тартқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-06-10 |title=Israeli Startups Smash Funding Records, Reel In $10.5B In Just Six Months |url=https://nocamels.com/2021/06/israeli-startups-funding-records-10-5b/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Xtend,&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; Cyberpion, Talamoos,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-01-06|title=The Groundbreaking Israeli Tech Turning Heads At CES 2019 |url=https://nocamels.com/2019/01/israeli-tech-ces-2019/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[Cyabra]],&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; DigitalOwl,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-02-14|title=Investors plant Seed: 2 Israeli startups emerge with AI at their core|url=https://www.geektime.com/investors-plant-seed-2-israeli-startups-emerge-to/|access-date=2021-06-22|website=Geektime|language=en|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624201831/https://www.geektime.com/investors-plant-seed-2-israeli-startups-emerge-to/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Decodea және NeuraLegion&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; бар.

=== Мойындалуы ===
2018 жылы IVC зерттеу орталығы TAU Ventures компаниясын Израильдегі ең белсенді венчурлік инвестициялық қор ретінде атап өтті.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web|title=After a record year for Israeli startups, 16 investors tell us what's next|url=https://techcrunch.com/2021/01/16/israel-vc-survey/|access-date=2021-06-22|website=TechCrunch|date=16 January 2021 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://charteredgroup.com/wp-content/uploads/2019/04/31-jan-2019-most-active-fund.pdf|title=IVC Research Center citation}}&lt;/ref&gt; 2019 және 2021 жылдары Geektime басылымы TAU Ventures компаниясын Израильдегі үздік бес және үздік алты венчурлік инвестициялық қордың қатарына енгізді.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;

== Белгілі тұлғалар ==
=== Оқытушылар құрамы ===
&lt;!--- Тізімге Уикипедияның маңыздылық талаптарына сай келетін, жеке мақаласы бар және сол мақалада университетпен байланысы көрсетілген оқытушылар ғана енгізілуі тиіс. ----&gt;
[[Сурет:Prof Ariel Porat-012 (cropped).jpg|thumb|160px|[[Ариэль Порат]], Тель-Авив университетінің президенті]]
[[Сурет:Daniel Chamovitz.png|thumb|160px|Даниэль Хамовиц]]
[[Сурет:Israel Ben-Shalom.jpg|thumb|160px|[[Исраэль Фридман (Пашкан реббесі)|Исраэль Фридман]]]]
[[Сурет:Benjamin Isaac.jpg|thumb|160px|[[Бенджамин Айзек]]]]
[[Сурет:Ariel Rubinstein1.jpg|thumb|160px|[[Ариэль Рубинштейн]]]]
[[Сурет:Anita Shapira.jpg|thumb|160px|[[Анита Шапира]]]]
[[Сурет:Lev vaidman.jpg|thumb|160px|[[Лев Вайдман]]]]

Университеттің бұрынғы және қазіргі белгілі оқытушылары:
* [[Йосеф Агасси]] — философ
* [[Якир Ааронов]] — физик
* [[Нога Алон]] — математик
* [[Ицхак Арад]] — тарихшы
* [[Карен Авраам]] — генетик
* [[Шломо Бен-Ами]] — тарихшы, бұрынғы сыртқы істер министрі
* [[Йоав Бенджамини]] — статистик
* [[Зива Бен-Порат]] — әдебиеттанушы, жазушы және редактор
* [[Йосеф Бернштейн]] — математик
* [[Сильвия Блюменфельд]] — саңырауқұлақтар коллекциясының кураторы
* [[Аталия Бреннер]] — феминистік бағыттағы библиятанушы
* [[Даниэль Хамовиц]] — биолог
* [[Гай Дойчер (физик)|Гай Дойчер]] — физик
* [[Йорам Динштейн]] — халықаралық құқықтың құрметті профессоры, Тель-Авив университетінің бұрынғы президенті
* [[Узи Эвен]] — химик және [[ЛГБТ]] құқықтары үшін күрескен саяси белсенді
* [[Маргалит Финкельберг]] — тарихшы және тілтанушы
* [[Исраэль Финкельштейн]] — археолог
* [[Исраэль Фридман (Пашкан реббесі)|Исраэль Фридман]] — тарихшы
* [[Рафаэль Э. Фройндлих]] — библиятану және латын тілі маманы
* [[Эхуд Газит]] — нанотехнология маманы, Ғылым министрлігінің бас ғалымы
* [[Давид Гинзбург]] — математик
* [[Боб Гриффин (баскетболшы)|Боб Гриффин]] (1980 жылы туған) — баскетболшы және ағылшын әдебиетінің профессоры
* [[Дафна Хакер]] — заңгер
* [[Майкл Харрис (мемлекеттік саясат зерттеушісі)|Майкл Харрис]] — мемлекеттік саясат зерттеушісі
* [[Сильви Онигман]] — ежелгі тарих бойынша аға оқытушы
* [[Бенджамин Айзек]] — тарихшы
* [[Джошуа Йортнер]] — физикалық химия маманы
* [[Шошана Камин]] — математик
* [[Арье Кашер]] — тарихшы
* [[Аса Кашер]] — философ, этика маманы, Израиль қорғаныс күштерінің мінез-құлық кодексінің авторы
* [[Давид С. Кац]] — тарихшы
* [[Йосеф Клафтер]] — [[химиялық физика]] маманы, Тель-Авив университетінің сегізінші президенті
* [[Шауль Ладани]] — өнеркәсіптік инженерия маманы
* [[Фред Ландман]] — семантика маманы
* [[Цви Ларон]] — балалар эндокринологі
* [[Орна Лин]] — заңгер
* [[Рафаэль Малер]] — тарихшы
* [[Йосси Матиас]] — информатика маманы
* [[Виталий Мильман]] — математик
* [[Моше Мизрахи]] — «Оскар» сыйлығының иегері, кинорежиссер
* [[Барух Модан]] — онколог
* [[Юваль Неэман]] (1925–2006) — физик, бұрынғы ғылым және технология министрі
* [[Авраам Ницан]] — химиялық физика маманы
* [[Кеннеди Отиено]] — криминолог
* [[Ариэль Порат]] — құқықтанушы, Тель-Авив университетінің президенті
* [[Итамар Рабинович]] — Израильдің АҚШ-тағы бұрынғы елшісі және Тель-Авив университетінің бұрынғы президенті
* [[Авиад Раз]] — әлеуметтанушы
* [[Таня Рейнхарт]] (1943–2007) — тілтанушы
* [[Амнон Рубинштейн]] — құқық факультетінің бұрынғы деканы және бұрынғы білім министрі
* [[Ариэль Рубинштейн]] — экономист
* [[Йосеф Садан]] — арабтану және исламтану кафедрасының құрметті профессоры
* [[Пнина Зальцман]] — пианист және фортепиано педагогі
* [[Шломо Занд]] — тарихшы
* [[Леон Шидловский]] — композитор
* [[Милетт Шамир]] — Америка әдебиетінің зерттеушісі, Тель-Авив университетінің вице-президенті
* [[Анита Шапира]] — тарихшы
* [[Миха Шарир]] — математик
* [[Эдна Шавит]] — драма өнері маманы
* [[Марго Шайнер]] — гастроэнтеролог
* [[Джошуа Соболь]] — драматург, жазушы және режиссер
* [[Давид Судри]] — математик
* [[Карло Штренгер]] — психолог және философ
* [[Леонард Сасскинд]] — физик
* [[Борис Цирельсон]] — математик
* [[Яаков Тюркель]] — Израиль Жоғарғы сотының судьясы
* [[Лев Вайдман]] — физик
* Ави Вайнрот — заңгер
* [[Пол Векслер (тілтанушы)|Пол Векслер]] — тілтанушы
* [[Джордж С. Уайз]] — университеттің алғашқы президенті (1963–1971)
* [[Моше Вольман]] — невропатолог
* [[Амоц Захави]] — биолог
* [[Моше Цвиран]] — Коллер атындағы менеджмент мектебінің деканы

=== Түлектер ===
&lt;!--- Тізімге Уикипедияның маңыздылық талаптарына сай келетін, жеке мақаласы бар және сол мақалада университетпен байланысы көрсетілген түлектер ғана енгізілуі тиіс. ----&gt;
[[Сурет:AYELET_SHAKED.jpg|thumb|160px|[[Айелет Шакед]], Израильдің бұрынғы ішкі істер министрі]]
[[Сурет:Tal Friedman 23032007.jpg|thumb|160px|[[Таль Фридман]]]]
[[Сурет:Ilan Ramon, NASA photo portrait in orange suit.jpg|thumb|160px|[[Илан Рамон]]]]
[[Сурет:Michael Harris PhD Academic.png|thumb|160px|[[Майкл Харрис (ғалым)|Майкл Харрис]]]]
* [[Кармела Авраам]] — нейробиолог, Альцгеймер ауруын зерттеуші
* [[Офра Штраус]] — израильдік ірі кәсіпкер және өнеркәсіп саласының өкілі
* [[Асаф Замир]] — израильдік саясаткер, заңгер және дипломат
* [[Надав Ахитув]] — биоинженерия профессоры және генетик
* [[Яир Ансбахер]] — жазушы және әскери зерттеуші&lt;ref&gt;{{cite magazine |last=Ziegelbaum |first=Menachem |date=October 27, 2023 |title=&quot;Rebel, What's Going On Here?&quot; |url=https://media.chabadinfo.com/wp-content/uploads/2023/10/Beis-Moshiach-1382-1.pdf |magazine=Beis Moshiach |location= |publisher= |access-date=30 December 2025}}&lt;/ref&gt;
* [[Цви Арад]] (1942–2018) — математик, [[Бар-Илан университеті]] президентінің міндетін атқарушы және [[Нетания академиялық колледжі]]нің президенті
* [[Дэн Ариели]] — жазушы және ғалым
* [[Шай Авиви]] — актер
* [[Фуад Авад]] — театр режиссері
* [[Люси Аюб]] — актриса және тележүргізуші
* [[Алон Бар]] — кино саласындағы сыйлықтардың иегері
* [[Дафна Барак-Эрез]] — [[Израиль Жоғарғы соты]]ның судьясы
* [[Мұхаммед Бараке]] — Кнессет депутаты және [[Хадаш]] партиясының жетекшісі
* [[Ребекка Белльдегрун]] (1950 жылы туған) — [[офтальмолог]] және кәсіпкер
* [[Шломо Бен-Ами]] — тарихшы, бұрынғы сыртқы істер министрі (Еңбек партиясы)
* [[Йохай Бенклер]] — [[Гарвард құқық мектебі]] жанындағы Беркман орталығының тең директоры
* [[Алуф Бенн]] — ''[[Гаарец]]'' газетінің бас редакторы
* [[Авишай Браверман]] (1948 жылы туған) — Кнессет депутаты және [[Негевтегі Бен-Гурион университеті]]нің президенті
* [[Шимшон Брокман]] (1957 жылы туған) — Олимпиада ойындарына қатысқан желкенді спортшы
* [[Моран Серф]] (1977 жылы туған) — [[нейробиолог]], [[Солтүстік-Батыс университетінің Келлогг менеджмент мектебі]]нің профессоры
* [[Телалит Чарски]] (1986 жылы туған) — виолончельші
* [[Нили Коэн]] (1947 жылы туған) — профессор және құқықтанушы
* [[Ран Коэн]] — бұрынғы тұрғын үй құрылысы министрі (Мерец партиясы)
* [[Саймон Л. Долан]] — Израильде туған ғалым
* [[Орна Донат]] (1976 жылы туған) — ғалым және қоғам белсендісі
* [[Арье Эльдад]] — Кнессеттің бұрынғы депутаты ([[Ұлттық одақ (Израиль)|Ұлттық одақ]])
* [[Исраэль Элиашив]] — Израильдің Сингапурдағы бұрынғы елшісі
* [[Дана Эрлих]] — Израильдің Ирландиядағы елшісі
* [[Нэнси Эзер]] — жазушы және [[Лос-Анджелестегі Калифорния университеті]]нің иврит тілі профессоры
* [[Яэль С. Фельдман]] — [[Нью-Йорк университеті]]нің иврит мәдениеті мен білім беру саласындағы Авраам И. Кац атындағы профессоры, иврит тілі және еврейтану профессоры
* [[Ари Фольман]] — кинорежиссер, ''[[Баширмен вальс]]'' фильмінің режиссері
* [[Таль Фридман]] — комик, актер және музыкант
* [[Амир Галь-Ор]] — [[Infinity Group]] компаниясының негізін қалаушы
* [[Цви Галиль]] (1947 жылы туған) — информатика маманы, математик және Тель-Авив университетінің президенті
* [[Бени Ганц]] — [[Израиль қорғаныс күштері]]нің [[Израиль Бас штабының бастығы|Бас штаб бастығы]]
* [[Лиор Геллер]] — [[Оскар сыйлығы|«Оскар»]] мен [[Эмми сыйлығы|«Эмми»]] сыйлықтарына ұсынылған кинорежиссер, [[Гиннестің рекордтар кітабы]]на енген рекорд иегері
* [[Дэн Гиллерман]] — Израильдің [[Біріккен Ұлттар Ұйымындағы Израильдің тұрақты өкілі|БҰҰ жанындағы бұрынғы тұрақты өкілі]] және [[БҰҰ Бас Ассамблеясының 60-сессиясы]] төрағасының орынбасары
* [[Боб Гриффин (баскетболшы)|Боб Гриффин]] (1950 жылы туған) — баскетболшы және ағылшын әдебиетінің профессоры
* [[Тамар Хальперин]] — клавесинші, пианист және музыкатанушы
* [[Цахи Ханегби]] — Кнессет депутаты, бұрынғы ішкі қауіпсіздік министрі ([[Ликуд]] және [[Кадима]])
* [[Рафаэль Харпаз]] — Израильдің Филиппиндегі елшісі
* [[Майкл Харрис (мемлекеттік саясат зерттеушісі)|Майкл Харрис]] — мемлекеттік саясат зерттеушісі
* [[Ави Хассон]] — Экономика министрлігінің бас ғалымы
* [[Наташа Хаусдорф]] (1989 жылы туған) — британдық [[барристер]], халықаралық жаңалықтарға пікір білдіруші және Израиль мүдделерін қорғаушы
* [[Цви Хейфец]] — Израильдің Ұлыбританиядағы бұрынғы елшісі
* [[Рон Хульдаи]] — [[Тель-Авив]] қаласының мэрі
* [[Яэль Ихилов]] (1968 жылы туған) — жазушы
* [[Бенджамин Айзек]] — тарихшы
* [[Моше Кам]] — [[Электротехника және Электроника Инженерлер Институты|IEEE]] ұйымының 49-президенті және [[Ньюарк инженерлік колледжі]]нің деканы
* [[Моше Каплинский]] — Израиль қорғаныс күштері Бас штабы бастығының орынбасары
* [[Эфраим Карш]] — тарихшы
* [[Рита Кац]] — терроризм мәселелері жөніндегі талдаушы
* [[Этгар Керет]] — жазушы
* [[Дов Ханин]] — саясаттанушы және [[Хадаш]] партиясынан сайланған Кнессет депутаты
* [[Йосеф Клафтер]] — [[химиялық физика]] профессоры, Тель-Авив университетінің сегізінші президенті
* [[Йосеф Лапид]] — Израильдің бұрынғы вице-премьері, әділет министрі және [[Шинуй]] партиясының негізін қалаушы
* [[Амос Лапидот]] (1934–2019) — әскери ұшқыш, [[Израиль әскери-әуе күштері]]нің оныншы қолбасшысы және [[Технион — Израиль технологиялық институты]]ның президенті
* [[Перец Лави]] (1949 жылы туған) — [[ұйқы бұзылыстары|ұйқы және ұйқы бұзылыстарының]] [[психофизиология]]сы бойынша маман, [[Технион — Израиль технологиялық институты]]ның 16-президенті және [[Раппапорт атындағы медицина факультеті]]нің деканы
* [[Керен Лейбович]] — Паралимпиада чемпионы, жүзуші
* [[Ханох Левин]] (1943–1999) — драматург, театр режиссері, жазушы және ақын
* [[Эмануэль Леви]] — кино және әлеуметтану профессоры, ''Variety'' және ''Screen'' басылымдарының кино сыншысы
* [[Амнон Липкин-Шахак]] — Израиль Бас штабының бұрынғы бастығы, туризм және көлік министрі
* [[Йосси Матиас]] — информатика маманы және Google компаниясының басшысы
* [[Амит Мекель]] (1980 жылы туған) — [[Израильдің Парагвайдағы елшілерінің тізімі|Израильдің Парагвайдағы елшісі]]
* [[Мони Мошонов]] — актер және комик
* [[Ицхак Мордехай]] — Израильдің бұрынғы қорғаныс және көлік министрі
* [[Наташа Мозговая]] — журналист
* [[Авраам Ницан]] — химиялық физика маманы
* [[Сассона Нортон]] — мүсінші
* [[Даниэлла Охад Смит]] — дизайн тарихшысы
* [[Ицхак Орпаз-Ауэрбах]] — жазушы
* [[Мази Мелеса Пилип]] — Эфиопияда туған америкалық саясаткер
* [[Офир Пинес-Паз]] — бұрынғы ішкі істер министрі (Еңбек партиясы)
* [[Ариэль Порат]] (1956 жылы туған) — Тель-Авив университетінің президенті
* [[Гидеон Рафф]] — режиссер және сценарист, кейін [[Отан (телесериал)|«Отан»]] телесериалына бейімделген, марапаттарға ие болған израильдік [[Соғыс тұтқындары (телесериал)|«Соғыс тұтқындары»]] телесериалының авторы
* [[Хаим Рамон]] — бұрынғы денсаулық сақтау және әділет министрі (Еңбек партиясы және Кадима)
* [[Илан Рамон]] (1954–2003) — Израильдің тұңғыш ғарышкері
* [[Йорам Равед]] — адвокат
* [[Даниэль Райснер]] — Израиль қорғаныс күштерінің заң бөліміндегі халықаралық құқық бөлімшесінің бұрынғы басшысы
* [[Эли Рехесс]] — [[Израиль-Палестина қақтығысы]]ның тарихшысы және [[Солтүстік-Батыс университеті]]нің оқытушысы
* [[Гидеон Саар]] — Кнессет депутаты және ішкі істер министрі ([[Ликуд]])
* [[Аридж Саббах-Хури]] — әлеуметтанушы
* [[Анат Шварц]] — кинорежиссер
* [[Шай Сегев]] — компания басшысы&lt;ref name=&quot;Todorov&quot;&gt;{{cite news|last=Todorov|first=Stoyan|title=Entain CEO Shay Segev: Don't Educate Audiences How Good Existing Products Are, Create Products That Fit New Audiences|url=https://www.gamblingnews.com/news/entain-ceo-shay-segev-create-products-that-fit-new-audiences/|date=23 December 2020|publisher=Gambling News}}&lt;/ref&gt;
* [[Ханох Сендеровиц]] (1963 жылы туған) — израильдік химик
* [[Хамуталь Шабтай]] — роман жазушы
* [[Рон Шахар]] — профессор және зерттеуші
* [[Саймон Шахин]] — музыкант
* [[Сильван Шалом]] — бұрынғы қаржы және сыртқы істер министрі ([[Ликуд]])
* [[Айелет Шакед]] — Израильдің бұрынғы әділет және ішкі істер министрі (Ямина партиясы)
* [[Ади Шамир]] — криптограф, [[RSA (алгоритм)|RSA]] криптожүйесін жасаушылардың бірі
* [[Ариэль Шарон]] (1928–2014) — Израиль премьер-министрі (Ликуд және Кадима)
* [[Лу Сильвер]] — баскетболшы
* [[Даниэль Сиван]] — профессор
* [[Ури Сиван]] — физик, профессор және [[Технион — Израиль технологиялық институты]]ның президенті
* [[Нахум Соненберг]] — [[Макгилл университеті]]нің биохимигі
* [[Михаэль Вольфсон]] — жазушы және [[Мюнхен Бундесвер университеті]]нің қазіргі заман тарихы бойынша бұрынғы профессоры&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.wolffsohn.de/cms/vita.html |title=Vita |website=www.wolffsohn.de |access-date=2018-06-05 |archive-date=2018-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503181349/https://www.wolffsohn.de/cms/vita.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Юваль Таль]] — Payoneer компаниясының негізін қалаушы
* [[Гади Тауб]] — тарихшы, жазушы, сценарист және саяси шолушы
* [[Хагит Мессер-Ярон]] (1953 жылы туған) — электр инженері, кәсіпкер және [[Израиль ашық университеті]]нің президенті
* [[Майя Арад Ясур]] (1976 жылы туған) — драматург
* [[Натан Йонатан]] (1923–2004) — ақын
* [[Пожу Заблудович]] — миллиардер, филантроп және [[Tamares Group]] компаниясының иесі&lt;ref&gt;{{cite web |author=Zabludowicz Collection |url=http://www.zabludowiczcollection.com/collection/people |title=People – About |publisher=Zabludowicz Collection |access-date=2016-02-04 |archive-date=2015-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150410083822/http://www.zabludowiczcollection.com/collection/people |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Бат-Шева Цайслер]] — әнші және актриса
* [[Миша Зильберман]] (1989 жылы туған) — Олимпиада ойындарына қатысқан бадминтоншы
* [[Абдель Рахман Зуаби]] — Израиль Жоғарғы сотының бұрынғы судьясы
* [[Гилад Цукерман]] — тілтанушы
* [[Игаль Варди]] (1953 жылы туған) — [[графология|графолог]] және психолог
* [[Йорам Харт]] (1958 жылы туған) — [[дерматолог]] және өнертапқыш&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Yoram Harth, MD, FAAD {{!}} Journal of Clinical and Cosmetic Dermatology {{!}} Sci Forschen |url=https://sciforschenonline.org/journals/clinical-cosmetic-dermatology/yoram-harth.php |access-date=2025-07-09 |website=sciforschenonline.org}}&lt;/ref&gt;

=== Саклер отбасы ===
Тель-Авив университеті [[Саклер отбасы]]мен тығыз байланыста болды. Саклер отбасы мүшелерінің жаһандық опиоидтық дағдарыстағы рөлі туралы мәліметтер кеңінен таралған сайын, көптеген ұйымдар мен тұлғалар, соның ішінде [[Израиль медицина қауымдастығы]] медицина факультетінің атауынан Саклер есімін алып тастауды талап етті.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Tel Aviv University Resists Pressure to Remove Sackler Name Over Opioid Crisis |language=en |work=Haaretz |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2021-11-18/ty-article/.premium/tel-aviv-university-resists-pressure-to-remove-sackler-name-over-opioid-crisis/0000017f-e0e2-d7b2-a77f-e3e7fc580000 |access-date=2021-11-23 |archive-date=2021-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123074136/https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-tel-aviv-university-resists-pressure-to-remove-sackler-name-over-opioid-crisis-1.10397211 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2021 жылғы қарашадағы жағдай бойынша Саклер отбасының ешбір мүшесі университеттің қамқоршылар кеңесінің құрамында болған жоқ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2012-10-31 |title=Tel Aviv University Governors Roll |url=https://english.tau.ac.il/tau_governors_roll |access-date=2021-11-23 |website=Tel Aviv University |language=en-US |archive-date=2021-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123192738/https://english.tau.ac.il/tau_governors_roll |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2023 жылғы маусымда университеттің медицина факультетінің атауынан Саклер есімі алынып тасталды.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ghert-Zand |first1=Renee |title=Sackler family name removed from Tel Aviv University medical school |url=https://www.timesofisrael.com/sackler-family-name-removed-from-tel-aviv-university-medical-school/ |access-date=29 April 2025 |work=[[The Times of Israel]] |date=21 June 2023 |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt; 2024 жылғы қарашада университет биофизика саласындағы халықаралық сыйлығының атауынан да Саклер есімін алып тастады.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sackler family's opioid history leads Israeli university to strip name from science prize |url=https://www.science.org/content/article/sackler-family-s-opioid-history-leads-israeli-university-strip-name-science-prize |access-date=2024-12-05 |website=www.science.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>d8yrwvfxndzlf81bwafwt3wcd1m8x5e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692887</id>
      <parentid>3692886</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:46:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар {{Cite web|url=https://ias.tau.ac.il/Lowy_Distinguished_Guest_Professor|title=About Lowy Distinguished Guest Professors|website=ias.tau.ac.il}} */</comment>
      <origin>3692887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81634" sha1="71f82b4j4ab8wnt3m5tfce4h6bvd2ad" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Тель-Авив университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב
 |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = {{lang-he|בעקבות הלא נודע}}&lt;br&gt;{{lang-kk|Белгісізді тануға ұмтылу}}
 |Құрылған жылы       = [[1956 жыл|1956]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[Зерттеу университеті|зерттеу университеті]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = Мордехай Коэн
 |Президенті          = [[Ариэль Порат]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/President-Office |title=Office of the President: Tel Aviv University|publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312035139/https://english.tau.ac.il/President-Office |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = [[Марк Штайф]]
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 15 285 (2019)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 2143 (2019)
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 1847
 |Орналасқан жері     = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық; 220 акр (шамамен 89 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = http://english.tau.ac.il/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 32 |lat_min = 06 |lat_sec = 45
 |lon_dir = E |lon_deg = 34 |lon_min = 48 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Тель-Авив университеті'''{{efn|{{lang-he|אוּנִיבֶרְסִיטַת תֵּל אָבִיב|Universitat Tel Aviv}}}} ('''TAU''') — Израильдің [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[зерттеу университеті]]. Онда 30 мыңнан астам студент білім алады және ол елдегі дәстүрлі аудиториялық оқыту жүйесі бойынша жұмыс істейтін ең ірі университет болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-02 |title=Tel Aviv University ranked first in Israel by QS World University Ranking |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-748557 |access-date=2024-03-24 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; Тель-Авивтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан университет&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
| title = Tel Aviv University (TAU)
| encyclopedia = Encyclopaedia Judaica
| publisher = Cengage
| url = https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/tel-aviv-university-tau
}}&lt;/ref&gt; қаланың негізгі білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы болып саналады. Оның құрамына 9 факультет, 17 оқу-клиникалық аурухана, 18 сахналық өнер орталығы, 27 мектеп, 106 кафедра, 340 ғылыми-зерттеу орталығы және 400 зертхана кіреді.

Тель-Авив университеті 1956 жылы үш білім беру мекемесінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқыда 69 гектар аумақты алып жатқан кампус кейіннен кеңейтіліп, қазіргі уақытта Тель-Авивтің солтүстік-батыс ауданында 89 гектар жерді қамтиды.&lt;ref&gt;Pullen, Lee and Lars Lindberg Christensen (2010). ''Postcards from the Edge of the Universe:&amp;nbsp;An Anthology of Frontline Astronomy from Around the World''. ESO. Page 96. {{ISBN|9783923524648}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bard, Mitchell Geoffrey and Moshe Schwartz (2005). ''1001 Facts Everyone Should Know About Israel''. Rowman &amp; Littlefield. Page 95. {{ISBN|9780742543584}}.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тель-Авив университетінің тарихы 1956 жылдан басталады. Сол жылы үш ғылыми-зерттеу институты — 1935 жылы құрылған Тель-Авив құқық және экономика мектебі, 1931 жылы құрылған Жаратылыстану ғылымдары институты және 1954 жылы құрылған Еврейтану академиялық институты&lt;ref&gt;{{cite news | last1=ANI | title=Tel Aviv University, Google Israel launch $1 million AI research programme | newspaper=Educational Times (The Economic Times) | date=22 December 2025 | url=https://education.economictimes.indiatimes.com/news/international/tel-aviv-university-and-google-israel-launch-1m-ai-research-initiative/126117962 | access-date=12 February 2026 }}&lt;/ref&gt; бірігіп, Тель-Авив университетін құрды. Бастапқыда университет Тель-Авив муниципалитетінің басқаруында болды. 1963 жылы оған дербестік беріліп, [[Джордж С. Уайз]] университеттің алғашқы президенті атанды. Ол бұл қызметті 1971 жылға дейін атқарды.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel+aviv+university%22+1963+%22ramat+aviv+campus%22 |title=Who's who in Israel and in the work ... |date=January 21, 2011 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=April 28, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428015655/https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel%20aviv%20university%22%201963%20%22ramat%20aviv%20campus%22 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |title=Presidents of Tel Aviv University |publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218232028/https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы аумағы 170 акр (шамамен 0,69 км²) болатын негізгі кампус құрылды. Кейінгі президенттері: Юваль Неэман (1971–1977), [[Хаим Бен-Шахар]] (1977–1983), [[Моше Мани]] (1983–1991), [[Йорам Динштейн]] (1991–1999), [[Итамар Рабинович]] (1999–2006), [[Цви Галиль]] (2006–2009), [[Йосеф Клафтер]] (2009–2019) және 2019 жылдан бері қызмет атқарып келе жатқан [[Ариэль Порат]].&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;/&gt;

Университет сонымен қатар [[Холон]] қаласындағы Технологиялық дизайн орталығының, [[Тель-Авив-Яффа|Тель-Авив]] қаласындағы Жаңа академиялық колледждің және Тель-Авивтегі [[Афека инженерлік колледжі]]нің академиялық қызметін қадағалайды. [[Уайз обсерваториясы]] [[Негев]] шөліндегі [[Мицпе-Рамон]] қаласында орналасқан.

2023 жылғы қазанда университет «Эрез» бағдарламасын іске қосты. Бағдарлама аясында [[Израиль қорғаныс күштері]]нің жауынгерлік бөлімшелерінде офицерлік қызмет атқаруға үміткер шамамен 200 адам офицерлік даярлықты бастамас бұрын гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласында бакалавр дәрежесін алады.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Brison |first1=Amos |title=How Tel Aviv University serves Israel’s security state |url=https://www.972mag.com/tel-aviv-university-security-state/ |work=+972 Magazine |date=30 July 2026}}&lt;/ref&gt;

Университет аумағының бір бөлігі бұрын Палестинаның [[Әш-Шейх-Муваннис]] ауылы орналасқан жерде жатыр. Бұл ауылдың тұрғындары 1948 жылғы наурызда еврей қарулы жасақтарының қоқан-лоққылары салдарынан оны тастап кеткен.&lt;ref name=Monterescu&gt;{{Cite book|title=''Mixed Towns, Trapped Communities: Historical Narratives, Spatial Dynamics, Gender Relations and Cultural Encounters in Palestinian-Israeli Towns''|author=Daniel Monterescu and Dan Rabinowitz|year=2007|page=298|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-4732-4}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық бөлімшелер ==
[[Сурет:Life Sciences Building in Tel Aviv University.jpg|thumb|right|250px|Жаратылыстану ғылымдары ғимараты]]
[[Сурет:TAU Economics School 01.JPG|thumb|right|250px|Экономика мектебі]]
[[Сурет:Naftali Building, June 2023.jpg|thumb|right|250px|Әлеуметтік ғылымдар ғимараты]]
[[Сурет:The Porter School of Environmental Studies Building.JPG|thumb|right|250px|Қоршаған ортаны зерттеу ғимараты]]
[[Сурет:Eng boul.jpg|thumb|right|250px|Ли инженерлік факультетінің бульвары]]
[[Сурет:Schreiber-Math-TAU-001.JPG|thumb|right|250px|Владимир Шрайбер атындағы математика институты]]
[[Сурет:Smolarsh.jpg|thumb|250px|Смоларз аудиториясы]]
[[Сурет:Cymbalista Synagogue and Jewish Heritage Center.jpg|thumb|250px|[[Цимбалиста синагогасы және еврей мұрасы орталығы]]]]

'''Факультеттер'''
* Кац атындағы өнер факультеті
* Флейшман атындағы инженерлік факультет
* [[Саклер отбасы|Саклер]] атындағы нақты ғылымдар факультеті
* Энтин атындағы гуманитарлық ғылымдар факультеті
* Бухман атындағы құқық факультеті
* Уайз атындағы биологиялық ғылымдар факультеті
* [[Грей атындағы медицина және денсаулық сақтау ғылымдары факультеті]] (бұрынғы Саклер атындағы медицина факультеті)
* Гордон атындағы әлеуметтік ғылымдар факультеті
* [[Борис Минц институты]]
* Коллер атындағы менеджмент мектебі

'''Дербес мектептер'''
* Берглас атындағы экономика мектебі
* Портер атындағы қоршаған ортаны зерттеу мектебі
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]
* [[Дэвид Азриэли]] атындағы сәулет мектебі
* Гольдшлегер атындағы стоматология мектебі
* Миллер атындағы педагогика мектебі
* Шапелл атындағы әлеуметтік жұмыс мектебі
* TAU International (бұрынғы шетелдік студенттер мектебі)
* Сагол атындағы нейроғылым мектебі

=== Институттар мен орталықтар ===
Тель-Авив университетінің құрамында 130-дан астам ғылыми-зерттеу институты мен орталығы бар.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://english.tau.ac.il/research_institutes |title=Research Centers and Institutes {{!}} Tel Aviv University |website=english.tau.ac.il |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120622121257/http://english.tau.ac.il/research_institutes |archive-date=2012-06-22}}&lt;/ref&gt;

== Лоуи халықаралық мектебі ==
Лоуи халықаралық мектебі (бұрынғы TAU International) Тель-Авив университетінің халықаралық зерттеушілермен, қонақтармен және серіктестермен байланысын қамтамасыз етумен қатар, жыл сайын әлемнің түкпір-түкпірінен келген мыңдаған студентке университетте білім алу мүмкіндігін ұсынады.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/about_tau_international|title=About The Lowy International School|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Мектептің қызметіне университеттің халықаралық мәселелер жөніндегі вице-президенті [[Милетт Шамир]] жетекшілік етеді.

Мектептің толық атауы — Ширли Лоуиді еске алуға арналған Лоуи халықаралық мектебі. Оның атауы 2022 жылы аустралиялық-израильдік кәсіпкер сэр [[Франк Лоуи]]дің 18 миллион АҚШ долларын қайырымдылыққа беруінен кейін өзгертілді.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Israel |first=David |date=2022-12-13 |title=Australian Real Estate Mogul Sir Frank Lowy Gives $18 m. to TAU International Programs |url=https://www.jewishpress.com/news/israel/australian-real-estate-mogul-sir-frank-lowy-gives-18-m-to-tau-international-programs/2022/12/13/ |access-date=2024-12-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Сэр Франктің жұбайы Ширли Лоуи 2020 жылғы 9 желтоқсанда қайтыс болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-12-13 |title=Shirley Lowy, the woman behind Westfield, dies in Israel |url=https://www.afr.com/property/commercial/shirley-lowy-the-woman-behind-westfield-dies-in-israel-20201213-p56n3d |access-date=2024-12-05 |website=Australian Financial Review |language=en}}&lt;/ref&gt;

Мектептегі білім беру бағдарламалары негізінен ағылшын тілінде жүргізіледі. Сонымен қатар Лоуи халықаралық мектебі иврит тілін тереңдетіп меңгеруге арналған тілдік ортаға толық ену бағдарламаларын да ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sir Frank Lowy Donates $18 Million to Tel Aviv University |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-724773 |access-date=2022-12-23 |newspaper=The Jerusalem Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу бағдарламалары бакалавриатты, магистратураны, шетелде білім алуды, ғылыми зерттеулерді, оқуға түсер алдындағы бір жылдық даярлықты және қысқамерзімді курстарды қамтиды.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;/&gt; Сондай-ақ мектеп әртүрлі шәкіртақылар ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/scholarship_programs|title=The Lowy International School Scholarships|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Бакалавриат, магистратура, студенттер алмасу және шетелде білім алу бағдарламаларына қатысушылар университеттің жанында орналасқан Эйнштейн немесе Брошим студенттік жатақханаларында тұра алады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Housing at TAU |url=https://international.tau.ac.il/housing |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100906223226/http://international.tau.ac.il/prospective-students/undergraduate-programs.html |archive-date=September 6, 2010 |access-date=November 24, 2010 |work=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

=== Бакалавриат бағдарламалары&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=279&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; ===
* Еркін өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* Менеджмент және еркін өнер бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка бакалавриаты (B.Mus.)
* Әлеуметтік, саяси және экономикалық ғылымдар бойынша бакалавриат бағдарламасы
* Еркін өнер бойынша қос дипломды бакалавриат бағдарламасы: Тель-Авив университеті және [[Колумбия университеті]]
* [[Йешива университеті]]мен бірлескен бакалавриат бағдарламасы

=== Магистратура бағдарламалары&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=260&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; ===
* Ежелгі Израильді зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биомедициналық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* [[Қақтығыстарды шешу және медиация жөніндегі халықаралық бағдарлама|Қақтығыстарды шешу және медиация]] бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Киберсаясат және мемлекеттік басқару бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Цифрлық денсаулық сақтау бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Апаттарды басқару бойынша магистр дәрежесі (M.D.M.)
* Деректі кино бойынша бейнелеу өнері магистрі (M.F.A.)
* Экологиялық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қоршаған ортаны зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биологиялық ғылымдар бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Медицина ғылымдары бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Нейроғылым бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Азық-түлік қауіпсіздігіне басымдық берілген өсімдіктану бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қауіпсіздік және дипломатия бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Климаттың өзгеруінің әлеуметтік және саяси аспектілері бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Орнықты даму бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Ағылшын тілін өзге тілде сөйлейтіндерге оқыту бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A., TESOL)
* Софер атындағы жаһандық іскерлік әкімшілендіру магистратурасы (MBA)
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка магистрі (M.Mus.)
* Парасол қорының халықаралық құқық магистрі бағдарламасы (LL.M.)
* [[Джонс Хопкинс университеті]]нің Халықаралық зерттеулер мектебі (SAIS) мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* [[Лилль саяси зерттеулер институты]] мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* Тель-Авив университеті мен [[Тхапар инженерия және технология институты]]ның биотехнология немесе электротехника саласындағы «3+2» біріктірілген білім беру бағдарламасы

=== Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ias.tau.ac.il/Lowy_Distinguished_Guest_Professor|title=About Lowy Distinguished Guest Professors|website=ias.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; ===
2023 жылы құрылған Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар бағдарламасы Тель-Авив университетіне көрнекті ғалымдарды шақыруға бағытталған.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
* [[Райнхард Генцель]] — физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты
* [[Эйтан Тадмор]] — математик
* [[Милетт Гайфман]] — антикалық дәуір зерттеушісі
* [[Михаэль Вайднер]] — информатика маманы
* [[Рудольф Подгорник]] — физик
* [[Сьюзан Б. Дэвидсон]] — информатика маманы
* [[Альберто Меллони]] — тарихшы
* [[Ольга Соркине-Хорнунг]] — информатика маманы

== Рейтингтер==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;&quot;
|+ '''Тель-Авив университетінің әлемдік рейтингтердегі орны'''
! Рейтинг
! Жыл
! Орын
|-
| [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|ARWU]]
| 2024
| 201–300&lt;ref&gt;{{Cite web | title=ShanghaiRanking-Univiersities | url=https://www.shanghairanking.com/institution/tel-aviv-university | access-date=2025-07-30 | website=www.shanghairanking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[CWTS Leiden Ranking|CWTS Leiden]]
| 2024
| 84&lt;ref&gt;{{Cite web | title=CWTS Leiden Ranking - Ranking 2024 | url=https://www.leidenranking.com/ranking/2024/list | access-date=2025-07-30 | website=www.leidenranking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[QS әлемдік университеттер рейтингі|QS]]
| 2026
| 223&lt;ref name=&quot;:QSW2026&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.topuniversities.com/world-university-rankings|title=QS World University Rankings 2026: Top global universities|date=July 30, 2025|website=Top Universities}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE]]
| 2025
| 201–250&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/tel-aviv-university|title=Tel Aviv University|date=February 9, 2024|website=Times Higher Education (THE)}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[U.S. News &amp; World Report|U.S. News]]
| 2025
| 199&lt;ref&gt;{{Cite web | title=Tel Aviv University in Israel {{!}} US News Best Global Universities | url=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141029135238/http://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | access-date=2025-07-30 | archive-date=2014-10-29}}&lt;/ref&gt;
|}

[[Сурет:31.03.09 Tel Aviv 024 TAU 7.JPG|thumb|250px|Тель-Авив университетіндегі Уэбб тілдер мектебі]]
2024 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 214-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.topuniversities.com/universities/tel-aviv-university |title=QS World University Rankings |publisher=Topuniversities |access-date=September 28, 2023 }}&lt;/ref&gt; Осылайша университет Израильдегі ең жоғары орынға ие оқу орны атанды. 2016 жылғы пәндік рейтингтерде университет өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша 202-орынды, инженерия және технология бойынша 295-орынды, биологиялық ғылымдар мен медицина бойынша 193-орынды, жаратылыстану ғылымдары бойынша 208-орынды, ал әлеуметтік ғылымдар мен менеджмент бойынша 240-орынды иеленді.

2016 жылғы [[Әлемдік университеттер рейтингі орталығы]]ның (CWUR) рейтингісінде Тель-Авив университеті әлем бойынша 81-орынды, Израиль бойынша үшінші орынды иеленді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cwur.org/top100.html |title=CWUR 2016 |publisher=Center for World University Rankings |year=2016 |access-date=26 October 2016 |archive-date=11 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120711104222/http://www.cwur.org/top100.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ал 2012 жылы орталық университетті 56-орынға орналастырған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cwur.org/2012.php |title=CWUR 2012 {{!}} Top 100 Universities |website=cwur.org |language=en |access-date=2017-02-23 |archive-date=2017-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224131520/http://cwur.org/2012.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 189-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |title=World University Rankings 2020 &amp;#124; Times Higher Education (THE) |date=20 August 2019 |publisher=Times Higher Education |access-date=2020-02-18 |archive-date=2019-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918163456/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бұл рейтинг университеттердің ғылыми-зерттеу және оқытушылық қызметі саласындағы беделі туралы мәліметтерді біріктіретін жалпы бағалау көрсеткішіне негізделеді.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |title=Search &amp;#124; Times Higher Education (THE) |magazine=Times Higher Education |access-date=2016-02-04 |archive-date=2012-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120424215637/http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2016 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін бір оқытушыға шаққандағы ғылыми дәйексөздер саны бойынша әлемде 22-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |title=Two Israeli universities rated among world's top 100 for research |newspaper=[[The Jerusalem Post]] |access-date=2016-10-28 |archive-date=2017-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170225173618/http://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |url-status=live  |issn=0792-822X }}&lt;/ref&gt; Бұл көрсеткіш университеттің ғылыми зерттеулерінің ықпалын бағалайды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |title=QS World University Rankings – Methodology |date=2016-08-22 |newspaper=Top Universities |access-date=2016-10-28 |archive-date=2016-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027093229/http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Осы көрсеткіш бойынша Тель-Авив университеті Израильдегі жетекші университет атанды.

2015 жылы ''[[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі]]'' Тель-Авив университетін пәндер бойынша мынадай орындарға орналастырды: информатика бойынша 20-орын, математика бойынша 51–75-орындар, физика бойынша 76–100-орындар және экономика мен бизнес бойынша 76–100-орындар. 2016 жылы университет инженерия бойынша 51–75-орындар аралығына енді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |title=Tel Aviv University {{!}} Academic Ranking of World Universities – 2016 {{!}} Shanghai Ranking – 2016 |website=www.shanghairanking.com |access-date=2016-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502003200/http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |archive-date=2 May 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

CSRankings рейтингісіне сәйкес, 2007–2018 жылдар аралығында Тель-Авив университеті информатика саласы бойынша әлемде 35-орынды иеленді. Бұл көрсеткіш [[Гарвард университеті]]мен бірдей болып, Израильдегі екінші жоғары нәтиже саналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |title=CSRankings: Computer Science Rankings |website=csrankings.org |access-date=2018-03-12 |archive-date=2022-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105063338/http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы жағдай бойынша Тель-Авив университеті ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE әлемдік университеттер рейтингісінде]]'' 191-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-08-25 |title=World University Rankings |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |access-date=2021-04-04 |website=Times Higher Education (THE) |language=en |archive-date=2020-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200902154147/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]нде'' 230-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=QS World University Rankings 2021 |url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |access-date=2021-04-04 |website=Top Universities |language=en |archive-date=2020-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609201234/https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ал [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|Шанхай рейтингісінде]] 151–200-орындар аралығын иеленді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ARWU World University Rankings 2020 |url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |access-date=2021-04-04 |website=www.shanghairanking.com |archive-date=2019-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190815195442/http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2022 жылы PitchBook Data Тель-Авив университетін [[венчурлік капитал]] есебінен қаржыландырылатын компанияларды құрған түлектерінің саны бойынша әлемде 7-орынға орналастырды. Бұл АҚШ-тан тыс орналасқан университеттер арасындағы ең жоғары көрсеткіш болды.

== Басқа университеттермен байланысы ==
Қазіргі уақытта Тель-Авив университеті 46 елдегі 280-нен астам академиялық мекемемен серіктестік орнатқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/partnerships-at-TAU|title=Partnerships at TAU|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; Университеттің академиялық серіктестіктеріне Лоуи халықаралық мектебі қолдау көрсетеді. Халықаралық ынтымақтастықтың негізгі түрлеріне бірлескен ғылыми-зерттеу орталықтарын құру, ғылыми зерттеулер жүргізу, зерттеулерді бастапқы қаржыландыруға арналған бірлескен жобалық ұсыныстар конкурстарын ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/research-partners|title=Research Partners|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; бірлескен немесе қос дипломды білім беру бағдарламалары, бірлесіп оқытылатын курстар, жазғы және қысқы мектептер ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/joint-teaching-and-degrees|title=Joint Teaching &amp; Degrees|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; докторлық дәрежеден кейінгі бірлескен зерттеу бағдарламалары, академиялық алмасу, шетелде білім алу және шақырылған оқытушылар бағдарламалары кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/mobility-programs|title=Mobility Programs|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt;

Тель-Авив университетінің құқық факультеті шетелдегі 36 университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About TAU Exchange Program |url=http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |website=Tel Aviv University |access-date=2015-08-20 |archive-date=2015-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150917072609/http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Вирджиния университеті, Корнелл университеті, Бостон университеті, Лос-Анджелестегі Калифорния университеті (UCLA), Буцериус (Германия), EBS (Германия), Макгилл университеті (Канада), Осгуд-Холл (Канада), Оттава университеті (Канада),&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web |title=IE – List of Partner Institutions |url=http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |publisher=IE Business School |access-date=5 April 2014 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303203748/http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Куинс университеті (Куинс), Торонто университеті (Канада), Берген университеті (Норвегия), STL (Қытай), KoGuan (Қытай), Цинхуа университеті (Қытай), Джиндал жаһандық университеті (Үндістан), Гонконг университеті, Сингапур менеджмент университеті, Стокгольм университеті (Швеция), Монаш университеті (Аустралия), Сидней университеті (Аустралия), Саяси зерттеулер институты (Франция), Сеул университеті (Оңтүстік Корея), Люцерн университеті (Швейцария), Буэнос-Айрес университеті (Аргентина), Боккони университеті (Италия)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |title=The Buchmann Faculty of Law, Tel Aviv University |publisher=Law.tau.ac.il |date=April 17, 2008 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=February 15, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215032537/http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; және Мадрид университеті (Испания) бар.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;

Коллер атындағы менеджмент мектебі шетелдегі 100-ден астам университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан. Коллер алмасу бағдарламасына MBA, MSc және MA бағдарламаларының студенттері, сондай-ақ тиісті біліктілігі бар мамандар қатыса алады. Мектеп алмасу бағдарламасымен келген студенттерге стратегия, кәсіпкерлік, қаржы және бухгалтерлік есеп, маркетинг, ұйымдық мінез-құлық, шешім қабылдау және операцияларды зерттеу, технологиялар мен ақпараттық жүйелер бойынша әртүрлі курстар ұсынады. Бағдарлама аясында Тель-Авив университетінің басқа мектептерінде Израиль мәдениеті, тарихы, экономикасы және өзге де пәндер бойынша білім алуға болады.

2013 жылы Тель-Авив университеті мен [[Руппин академиялық орталығы]] [[Жерорта теңізі]] жағалауында бірлескен зерттеу орталығын құрды. Орталықта студенттер жағалау ортасына және оның табиғи ресурстарына әсер ететін мәселелерді тереңдетіп зерттейді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |title=TAU and Ruppin college form studies center; Tel Aviv University, Ruppin Academic College form a multi-disciplinary studies center focusing on coastal environment. |work=The Jerusalem Post |author=Sharon Udasin |date=January 30, 2013 |access-date=July 2, 2015 |archive-date=July 2, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702161129/http://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Халықаралық ынтымақтастық ===
Германияда Тель-Авив университеті Майндағы Франкфурт қаласындағы [[Иоганн Вольфганг Гёте атындағы Франкфурт университеті|Гёте университетімен]] ынтымақтасады. Екі қаланы ұзақмерзімді серіктестік келісімі байланыстырады.&lt;ref&gt;[//www2.uni-frankfurt.de/38446421/strategisch1.html ''International cooperation – Germany'']. Web page of Goethe-University Frankfurt/Main. Date accessed: 22. November 2012.&lt;/ref&gt;

== Басылымдар ==
* [[Тель-Авив (журнал)|«Тель-Авив»]] — [[Левант]] археологиясы мен [[Ежелгі Таяу Шығыс|Таяу Шығыс өркениеттерінің]] тарихы және мәдениеті туралы халықаралық рецензияланатын ғылыми журнал. Басылым негізінен библиялық және прототарихи кезеңдерге басымдық береді, сонымен қатар антикалық және тарихқа дейінгі кезеңдерді де қамтиды.&lt;ref&gt;[https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 &quot;Tel Aviv Journal&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220109124341/https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 |date=2022-01-09 }}, Tel Aviv University homepage. Accessed Jan 2022.&lt;/ref&gt;

== TAU Ventures ==
{{Компания
 |атауы              = TAU Ventures
 |логотипі           =
 |суреті             = Tel Aviv university logo - Hebrew.png
 |сурет атауы        =
 |түрі               = [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік]] (LLC)
 |биржадағы листингі =
 |қызметі            = Венчурлік инвестициялар
 |құрылды            = 2018
 |құрушы             = Тель-Авив университеті және Нимрод Коэн
 |орналасуы          = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |басты адамдары     = Нимрод Коэн
 |саласы             = [[Венчурлік капитал]]
 |өнімі              =
 |меншікті капиталы  =
 |айналым            =
 |операциялық кіріс  =
 |таза табысы        =
 |активтер           =
 |капитализация      =
 |қызметкерлер саны  =
 |басшы компания     =
 |бағынышты компания =
 |аудитор            =
 |сайты              = {{URL|https://www.tauventures.co.il}}
 |Ортаққор           =
}}
'''TAU Ventures''' — [[венчурлік капитал]] саласында жұмыс істейтін инвестициялық компания. Ол 2018 жылы Тель-Авив университеті мен Нимрод Коэннің бастамасымен Израильдегі дамуының бастапқы кезеңіндегі [[Стартап компания|стартаптарға]] инвестиция салу мақсатында құрылды. Компанияның штаб-пәтері [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|last=Solomon|first=Shoshanna|title=Tel Aviv University launches VC fund to invest in early-stage startups|url=https://www.timesofisrael.com/tel-aviv-university-launches-venture-arm-to-invest-in-early-stage-startups/|access-date=2021-06-22|website=[[The Times of Israel]]|language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-04-15|title=Tel Aviv University sets up $20m VC fund|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-tel-aviv-university-sets-up-20m-vc-fund-1001231762|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=Friedman|first=Ron|date=2021-01-23|title=Amid a decline in early-stage funding, TAU Ventures invites tech startups to its campus community|url=https://www.calcalistech.com/ctech/articles/0,7340,L-3889232,00.html|access-date=2021-06-22|website=CTECH - www.calcalistech.com}}&lt;/ref&gt; 2018 жылдың басында Тель-Авив университеті бастапқы кезеңдегі стартаптарды қаржыландыруға арналған, капиталы 20 миллион АҚШ долларын құрайтын TAU Ventures венчурлік қорын құратынын жариялады. Қордың қызмет ету мерзімі алдын ала жеті жылдық кезең ретінде белгіленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=TAU Ventures {{!}} univtelaviv.com|url=https://univtelaviv.com/tau-ventures/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624211547/https://univtelaviv.com/tau-ventures/|url-status=usurped|archive-date=June 24, 2021|access-date=2021-06-22|language=es}}&lt;/ref&gt; Бұл Израильдегі осындай үлгідегі алғашқы бастама болды. Оны құру кезінде [[Стэнфорд университеті]], [[Берклидегі Калифорния университеті]] және [[Массачусетс технологиялық институты]] (MIT) сияқты жоғары оқу орындарындағы ұқсас инвестициялық қорлар үлгі ретінде алынды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Нимрод Коэн компанияның басқарушы серіктесі қызметін атқарады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-01-01|title=Japan's NEC and Tel Aviv University set up incubator|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-japans-nec-and-tel-aviv-university-set-up-incubator-1001217724|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;

=== Инвестициялар ===
TAU Ventures Израильдегі дамуының бастапқы кезеңіндегі стартаптарға 500 мың АҚШ доллары көлемінде бастапқы инвестиция салады және кейіннен қосымша қаржыландыру мүмкіндігін қарастырады. Қор кәсіпорындарға арналған шешімдер, [[қаржылық технологиялар]], [[Индустрия 4.0]] және азық-түлік технологиялары сияқты әртүрлі салаларға инвестиция салады. Инвестиция алатын компаниялардың басым бөлігі бағдарламалық қамтамасыз етумен байланысты.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|title=Shin Bet widens hunt for innovative start-up solutions|url=https://www.jpost.com/israel-news/shin-bet-widens-hunt-for-innovative-start-up-solutions-573458|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=4 December 2018 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;

TAU Ventures экожүйесі Тель-Авив университетінің ресурстары мен байланыс желісін, өнеркәсіп саласындағы серіктестіктерді және израильдік стартап негізін қалаушылардың қауымдастығын біріктіреді. Компания Тель-Авив қаласындағы ортақ кеңсе кеңістігінде жұмыс істейді.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Мұнда компанияның инвестициялық портфеліндегі стартаптарға дамудың әртүрлі бағыттары бойынша тәлімгерлік және қолдау көрсететін мамандар қызмет етеді.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

2021 жылғы мамырдағы жағдай бойынша TAU Ventures 17 стартапқа инвестиция салған. Олардың арасында Xtend,&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|title=Tel Aviv University fund leads $2m. investment in Israeli start-ups|url=https://www.jpost.com/israel-news/tel-aviv-university-fund-leads-15m-investment-in-israeli-start-ups-568067|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=26 September 2018 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; SWIMM,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-01-17 |title=Pitango, TAU Ventures Invest In Israeli Codebase Tool Startup Swimm |url=https://nocamels.com/2021/01/pitango-tau-ventures-israeli-codebase-startup-swimm/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Gaviti,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|date=2021-04-04|title=&quot;מי שנכנס למשרדים שלנו מרגיש מהר מאוד שמדובר בקרן מסוג אחר&quot;|url=https://www.geektime.co.il/had-keren-tau-ventures/|access-date=2021-06-22|website=גיקטיים|language=he-IL}}&lt;/ref&gt; MyAir,&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news|date=2019-12-25|title=Former Teva VP sets up foodtech startup|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-former-teva-vp-sets-up-foodtech-startup-1001312384|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt; Medorion,&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Castor&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; және [[Hoopo]] сияқты белгілі компаниялар бар.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

=== Акселерациялық бағдарлама ===
TAU Ventures венчурлік инвестициялық қызметімен қатар, [[Шин-Бет|Израиль қауіпсіздік агенттігімен]] (ISA) серіктестікте стартап негізін қалаушыларға технологиялық платформа ұсынатын акселерациялық бағдарламаны жүзеге асырады.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-07-04|title=Israel's Shin Bet spy service partners with private start-ups|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-tech-israel-shinbet-idINKBN1JU1SU|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Israel's Shin Bet and its future as a cyberwarfare superpower|url=https://www.jpost.com/israel-news/nadav-argaman-passing-the-shin-bet-torch-644002|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=4 October 2020 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Бұл төрт айға созылатын арнайы бағдарлама стартаптарды Израиль қауіпсіздік агенттігімен байланыстырады және компанияның меншік үлесін беруді талап етпейтін 50 мың АҚШ доллары көлеміндегі грант ұсынады.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Бағдарлама азаматтық және коммерциялық технологияларды әзірлейтін компанияларға арналған. Қатысушылар техникалық сарапшылардың көмегін, бірегей деректер базаларын, технологияларды тексеру мүмкіндіктерін және басқа да ресурстарды пайдалана алады.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-09-05|title=ISA and TAU Ventures launch startup accelerator|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-isa-and-tau-ventures-launch-startup-accelerator-1001235281|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt; Бағдарламаның түлектері жалпы сомасы 100 миллион АҚШ долларынан астам инвестиция тартқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-06-10 |title=Israeli Startups Smash Funding Records, Reel In $10.5B In Just Six Months |url=https://nocamels.com/2021/06/israeli-startups-funding-records-10-5b/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Xtend,&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; Cyberpion, Talamoos,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-01-06|title=The Groundbreaking Israeli Tech Turning Heads At CES 2019 |url=https://nocamels.com/2019/01/israeli-tech-ces-2019/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[Cyabra]],&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; DigitalOwl,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-02-14|title=Investors plant Seed: 2 Israeli startups emerge with AI at their core|url=https://www.geektime.com/investors-plant-seed-2-israeli-startups-emerge-to/|access-date=2021-06-22|website=Geektime|language=en|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624201831/https://www.geektime.com/investors-plant-seed-2-israeli-startups-emerge-to/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Decodea және NeuraLegion&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; бар.

=== Мойындалуы ===
2018 жылы IVC зерттеу орталығы TAU Ventures компаниясын Израильдегі ең белсенді венчурлік инвестициялық қор ретінде атап өтті.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web|title=After a record year for Israeli startups, 16 investors tell us what's next|url=https://techcrunch.com/2021/01/16/israel-vc-survey/|access-date=2021-06-22|website=TechCrunch|date=16 January 2021 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://charteredgroup.com/wp-content/uploads/2019/04/31-jan-2019-most-active-fund.pdf|title=IVC Research Center citation}}&lt;/ref&gt; 2019 және 2021 жылдары Geektime басылымы TAU Ventures компаниясын Израильдегі үздік бес және үздік алты венчурлік инвестициялық қордың қатарына енгізді.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;

== Белгілі тұлғалар ==
=== Оқытушылар құрамы ===
&lt;!--- Тізімге Уикипедияның маңыздылық талаптарына сай келетін, жеке мақаласы бар және сол мақалада университетпен байланысы көрсетілген оқытушылар ғана енгізілуі тиіс. ----&gt;
[[Сурет:Prof Ariel Porat-012 (cropped).jpg|thumb|160px|[[Ариэль Порат]], Тель-Авив университетінің президенті]]
[[Сурет:Daniel Chamovitz.png|thumb|160px|Даниэль Хамовиц]]
[[Сурет:Israel Ben-Shalom.jpg|thumb|160px|[[Исраэль Фридман (Пашкан реббесі)|Исраэль Фридман]]]]
[[Сурет:Benjamin Isaac.jpg|thumb|160px|[[Бенджамин Айзек]]]]
[[Сурет:Ariel Rubinstein1.jpg|thumb|160px|[[Ариэль Рубинштейн]]]]
[[Сурет:Anita Shapira.jpg|thumb|160px|[[Анита Шапира]]]]
[[Сурет:Lev vaidman.jpg|thumb|160px|[[Лев Вайдман]]]]

Университеттің бұрынғы және қазіргі белгілі оқытушылары:
* [[Йосеф Агасси]] — философ
* [[Якир Ааронов]] — физик
* [[Нога Алон]] — математик
* [[Ицхак Арад]] — тарихшы
* [[Карен Авраам]] — генетик
* [[Шломо Бен-Ами]] — тарихшы, бұрынғы сыртқы істер министрі
* [[Йоав Бенджамини]] — статистик
* [[Зива Бен-Порат]] — әдебиеттанушы, жазушы және редактор
* [[Йосеф Бернштейн]] — математик
* [[Сильвия Блюменфельд]] — саңырауқұлақтар коллекциясының кураторы
* [[Аталия Бреннер]] — феминистік бағыттағы библиятанушы
* [[Даниэль Хамовиц]] — биолог
* [[Гай Дойчер (физик)|Гай Дойчер]] — физик
* [[Йорам Динштейн]] — халықаралық құқықтың құрметті профессоры, Тель-Авив университетінің бұрынғы президенті
* [[Узи Эвен]] — химик және [[ЛГБТ]] құқықтары үшін күрескен саяси белсенді
* [[Маргалит Финкельберг]] — тарихшы және тілтанушы
* [[Исраэль Финкельштейн]] — археолог
* [[Исраэль Фридман (Пашкан реббесі)|Исраэль Фридман]] — тарихшы
* [[Рафаэль Э. Фройндлих]] — библиятану және латын тілі маманы
* [[Эхуд Газит]] — нанотехнология маманы, Ғылым министрлігінің бас ғалымы
* [[Давид Гинзбург]] — математик
* [[Боб Гриффин (баскетболшы)|Боб Гриффин]] (1980 жылы туған) — баскетболшы және ағылшын әдебиетінің профессоры
* [[Дафна Хакер]] — заңгер
* [[Майкл Харрис (мемлекеттік саясат зерттеушісі)|Майкл Харрис]] — мемлекеттік саясат зерттеушісі
* [[Сильви Онигман]] — ежелгі тарих бойынша аға оқытушы
* [[Бенджамин Айзек]] — тарихшы
* [[Джошуа Йортнер]] — физикалық химия маманы
* [[Шошана Камин]] — математик
* [[Арье Кашер]] — тарихшы
* [[Аса Кашер]] — философ, этика маманы, Израиль қорғаныс күштерінің мінез-құлық кодексінің авторы
* [[Давид С. Кац]] — тарихшы
* [[Йосеф Клафтер]] — [[химиялық физика]] маманы, Тель-Авив университетінің сегізінші президенті
* [[Шауль Ладани]] — өнеркәсіптік инженерия маманы
* [[Фред Ландман]] — семантика маманы
* [[Цви Ларон]] — балалар эндокринологі
* [[Орна Лин]] — заңгер
* [[Рафаэль Малер]] — тарихшы
* [[Йосси Матиас]] — информатика маманы
* [[Виталий Мильман]] — математик
* [[Моше Мизрахи]] — «Оскар» сыйлығының иегері, кинорежиссер
* [[Барух Модан]] — онколог
* [[Юваль Неэман]] (1925–2006) — физик, бұрынғы ғылым және технология министрі
* [[Авраам Ницан]] — химиялық физика маманы
* [[Кеннеди Отиено]] — криминолог
* [[Ариэль Порат]] — құқықтанушы, Тель-Авив университетінің президенті
* [[Итамар Рабинович]] — Израильдің АҚШ-тағы бұрынғы елшісі және Тель-Авив университетінің бұрынғы президенті
* [[Авиад Раз]] — әлеуметтанушы
* [[Таня Рейнхарт]] (1943–2007) — тілтанушы
* [[Амнон Рубинштейн]] — құқық факультетінің бұрынғы деканы және бұрынғы білім министрі
* [[Ариэль Рубинштейн]] — экономист
* [[Йосеф Садан]] — арабтану және исламтану кафедрасының құрметті профессоры
* [[Пнина Зальцман]] — пианист және фортепиано педагогі
* [[Шломо Занд]] — тарихшы
* [[Леон Шидловский]] — композитор
* [[Милетт Шамир]] — Америка әдебиетінің зерттеушісі, Тель-Авив университетінің вице-президенті
* [[Анита Шапира]] — тарихшы
* [[Миха Шарир]] — математик
* [[Эдна Шавит]] — драма өнері маманы
* [[Марго Шайнер]] — гастроэнтеролог
* [[Джошуа Соболь]] — драматург, жазушы және режиссер
* [[Давид Судри]] — математик
* [[Карло Штренгер]] — психолог және философ
* [[Леонард Сасскинд]] — физик
* [[Борис Цирельсон]] — математик
* [[Яаков Тюркель]] — Израиль Жоғарғы сотының судьясы
* [[Лев Вайдман]] — физик
* Ави Вайнрот — заңгер
* [[Пол Векслер (тілтанушы)|Пол Векслер]] — тілтанушы
* [[Джордж С. Уайз]] — университеттің алғашқы президенті (1963–1971)
* [[Моше Вольман]] — невропатолог
* [[Амоц Захави]] — биолог
* [[Моше Цвиран]] — Коллер атындағы менеджмент мектебінің деканы

=== Түлектер ===
&lt;!--- Тізімге Уикипедияның маңыздылық талаптарына сай келетін, жеке мақаласы бар және сол мақалада университетпен байланысы көрсетілген түлектер ғана енгізілуі тиіс. ----&gt;
[[Сурет:AYELET_SHAKED.jpg|thumb|160px|[[Айелет Шакед]], Израильдің бұрынғы ішкі істер министрі]]
[[Сурет:Tal Friedman 23032007.jpg|thumb|160px|[[Таль Фридман]]]]
[[Сурет:Ilan Ramon, NASA photo portrait in orange suit.jpg|thumb|160px|[[Илан Рамон]]]]
[[Сурет:Michael Harris PhD Academic.png|thumb|160px|[[Майкл Харрис (ғалым)|Майкл Харрис]]]]
* [[Кармела Авраам]] — нейробиолог, Альцгеймер ауруын зерттеуші
* [[Офра Штраус]] — израильдік ірі кәсіпкер және өнеркәсіп саласының өкілі
* [[Асаф Замир]] — израильдік саясаткер, заңгер және дипломат
* [[Надав Ахитув]] — биоинженерия профессоры және генетик
* [[Яир Ансбахер]] — жазушы және әскери зерттеуші&lt;ref&gt;{{cite magazine |last=Ziegelbaum |first=Menachem |date=October 27, 2023 |title=&quot;Rebel, What's Going On Here?&quot; |url=https://media.chabadinfo.com/wp-content/uploads/2023/10/Beis-Moshiach-1382-1.pdf |magazine=Beis Moshiach |location= |publisher= |access-date=30 December 2025}}&lt;/ref&gt;
* [[Цви Арад]] (1942–2018) — математик, [[Бар-Илан университеті]] президентінің міндетін атқарушы және [[Нетания академиялық колледжі]]нің президенті
* [[Дэн Ариели]] — жазушы және ғалым
* [[Шай Авиви]] — актер
* [[Фуад Авад]] — театр режиссері
* [[Люси Аюб]] — актриса және тележүргізуші
* [[Алон Бар]] — кино саласындағы сыйлықтардың иегері
* [[Дафна Барак-Эрез]] — [[Израиль Жоғарғы соты]]ның судьясы
* [[Мұхаммед Бараке]] — Кнессет депутаты және [[Хадаш]] партиясының жетекшісі
* [[Ребекка Белльдегрун]] (1950 жылы туған) — [[офтальмолог]] және кәсіпкер
* [[Шломо Бен-Ами]] — тарихшы, бұрынғы сыртқы істер министрі (Еңбек партиясы)
* [[Йохай Бенклер]] — [[Гарвард құқық мектебі]] жанындағы Беркман орталығының тең директоры
* [[Алуф Бенн]] — ''[[Гаарец]]'' газетінің бас редакторы
* [[Авишай Браверман]] (1948 жылы туған) — Кнессет депутаты және [[Негевтегі Бен-Гурион университеті]]нің президенті
* [[Шимшон Брокман]] (1957 жылы туған) — Олимпиада ойындарына қатысқан желкенді спортшы
* [[Моран Серф]] (1977 жылы туған) — [[нейробиолог]], [[Солтүстік-Батыс университетінің Келлогг менеджмент мектебі]]нің профессоры
* [[Телалит Чарски]] (1986 жылы туған) — виолончельші
* [[Нили Коэн]] (1947 жылы туған) — профессор және құқықтанушы
* [[Ран Коэн]] — бұрынғы тұрғын үй құрылысы министрі (Мерец партиясы)
* [[Саймон Л. Долан]] — Израильде туған ғалым
* [[Орна Донат]] (1976 жылы туған) — ғалым және қоғам белсендісі
* [[Арье Эльдад]] — Кнессеттің бұрынғы депутаты ([[Ұлттық одақ (Израиль)|Ұлттық одақ]])
* [[Исраэль Элиашив]] — Израильдің Сингапурдағы бұрынғы елшісі
* [[Дана Эрлих]] — Израильдің Ирландиядағы елшісі
* [[Нэнси Эзер]] — жазушы және [[Лос-Анджелестегі Калифорния университеті]]нің иврит тілі профессоры
* [[Яэль С. Фельдман]] — [[Нью-Йорк университеті]]нің иврит мәдениеті мен білім беру саласындағы Авраам И. Кац атындағы профессоры, иврит тілі және еврейтану профессоры
* [[Ари Фольман]] — кинорежиссер, ''[[Баширмен вальс]]'' фильмінің режиссері
* [[Таль Фридман]] — комик, актер және музыкант
* [[Амир Галь-Ор]] — [[Infinity Group]] компаниясының негізін қалаушы
* [[Цви Галиль]] (1947 жылы туған) — информатика маманы, математик және Тель-Авив университетінің президенті
* [[Бени Ганц]] — [[Израиль қорғаныс күштері]]нің [[Израиль Бас штабының бастығы|Бас штаб бастығы]]
* [[Лиор Геллер]] — [[Оскар сыйлығы|«Оскар»]] мен [[Эмми сыйлығы|«Эмми»]] сыйлықтарына ұсынылған кинорежиссер, [[Гиннестің рекордтар кітабы]]на енген рекорд иегері
* [[Дэн Гиллерман]] — Израильдің [[Біріккен Ұлттар Ұйымындағы Израильдің тұрақты өкілі|БҰҰ жанындағы бұрынғы тұрақты өкілі]] және [[БҰҰ Бас Ассамблеясының 60-сессиясы]] төрағасының орынбасары
* [[Боб Гриффин (баскетболшы)|Боб Гриффин]] (1950 жылы туған) — баскетболшы және ағылшын әдебиетінің профессоры
* [[Тамар Хальперин]] — клавесинші, пианист және музыкатанушы
* [[Цахи Ханегби]] — Кнессет депутаты, бұрынғы ішкі қауіпсіздік министрі ([[Ликуд]] және [[Кадима]])
* [[Рафаэль Харпаз]] — Израильдің Филиппиндегі елшісі
* [[Майкл Харрис (мемлекеттік саясат зерттеушісі)|Майкл Харрис]] — мемлекеттік саясат зерттеушісі
* [[Ави Хассон]] — Экономика министрлігінің бас ғалымы
* [[Наташа Хаусдорф]] (1989 жылы туған) — британдық [[барристер]], халықаралық жаңалықтарға пікір білдіруші және Израиль мүдделерін қорғаушы
* [[Цви Хейфец]] — Израильдің Ұлыбританиядағы бұрынғы елшісі
* [[Рон Хульдаи]] — [[Тель-Авив]] қаласының мэрі
* [[Яэль Ихилов]] (1968 жылы туған) — жазушы
* [[Бенджамин Айзек]] — тарихшы
* [[Моше Кам]] — [[Электротехника және Электроника Инженерлер Институты|IEEE]] ұйымының 49-президенті және [[Ньюарк инженерлік колледжі]]нің деканы
* [[Моше Каплинский]] — Израиль қорғаныс күштері Бас штабы бастығының орынбасары
* [[Эфраим Карш]] — тарихшы
* [[Рита Кац]] — терроризм мәселелері жөніндегі талдаушы
* [[Этгар Керет]] — жазушы
* [[Дов Ханин]] — саясаттанушы және [[Хадаш]] партиясынан сайланған Кнессет депутаты
* [[Йосеф Клафтер]] — [[химиялық физика]] профессоры, Тель-Авив университетінің сегізінші президенті
* [[Йосеф Лапид]] — Израильдің бұрынғы вице-премьері, әділет министрі және [[Шинуй]] партиясының негізін қалаушы
* [[Амос Лапидот]] (1934–2019) — әскери ұшқыш, [[Израиль әскери-әуе күштері]]нің оныншы қолбасшысы және [[Технион — Израиль технологиялық институты]]ның президенті
* [[Перец Лави]] (1949 жылы туған) — [[ұйқы бұзылыстары|ұйқы және ұйқы бұзылыстарының]] [[психофизиология]]сы бойынша маман, [[Технион — Израиль технологиялық институты]]ның 16-президенті және [[Раппапорт атындағы медицина факультеті]]нің деканы
* [[Керен Лейбович]] — Паралимпиада чемпионы, жүзуші
* [[Ханох Левин]] (1943–1999) — драматург, театр режиссері, жазушы және ақын
* [[Эмануэль Леви]] — кино және әлеуметтану профессоры, ''Variety'' және ''Screen'' басылымдарының кино сыншысы
* [[Амнон Липкин-Шахак]] — Израиль Бас штабының бұрынғы бастығы, туризм және көлік министрі
* [[Йосси Матиас]] — информатика маманы және Google компаниясының басшысы
* [[Амит Мекель]] (1980 жылы туған) — [[Израильдің Парагвайдағы елшілерінің тізімі|Израильдің Парагвайдағы елшісі]]
* [[Мони Мошонов]] — актер және комик
* [[Ицхак Мордехай]] — Израильдің бұрынғы қорғаныс және көлік министрі
* [[Наташа Мозговая]] — журналист
* [[Авраам Ницан]] — химиялық физика маманы
* [[Сассона Нортон]] — мүсінші
* [[Даниэлла Охад Смит]] — дизайн тарихшысы
* [[Ицхак Орпаз-Ауэрбах]] — жазушы
* [[Мази Мелеса Пилип]] — Эфиопияда туған америкалық саясаткер
* [[Офир Пинес-Паз]] — бұрынғы ішкі істер министрі (Еңбек партиясы)
* [[Ариэль Порат]] (1956 жылы туған) — Тель-Авив университетінің президенті
* [[Гидеон Рафф]] — режиссер және сценарист, кейін [[Отан (телесериал)|«Отан»]] телесериалына бейімделген, марапаттарға ие болған израильдік [[Соғыс тұтқындары (телесериал)|«Соғыс тұтқындары»]] телесериалының авторы
* [[Хаим Рамон]] — бұрынғы денсаулық сақтау және әділет министрі (Еңбек партиясы және Кадима)
* [[Илан Рамон]] (1954–2003) — Израильдің тұңғыш ғарышкері
* [[Йорам Равед]] — адвокат
* [[Даниэль Райснер]] — Израиль қорғаныс күштерінің заң бөліміндегі халықаралық құқық бөлімшесінің бұрынғы басшысы
* [[Эли Рехесс]] — [[Израиль-Палестина қақтығысы]]ның тарихшысы және [[Солтүстік-Батыс университеті]]нің оқытушысы
* [[Гидеон Саар]] — Кнессет депутаты және ішкі істер министрі ([[Ликуд]])
* [[Аридж Саббах-Хури]] — әлеуметтанушы
* [[Анат Шварц]] — кинорежиссер
* [[Шай Сегев]] — компания басшысы&lt;ref name=&quot;Todorov&quot;&gt;{{cite news|last=Todorov|first=Stoyan|title=Entain CEO Shay Segev: Don't Educate Audiences How Good Existing Products Are, Create Products That Fit New Audiences|url=https://www.gamblingnews.com/news/entain-ceo-shay-segev-create-products-that-fit-new-audiences/|date=23 December 2020|publisher=Gambling News}}&lt;/ref&gt;
* [[Ханох Сендеровиц]] (1963 жылы туған) — израильдік химик
* [[Хамуталь Шабтай]] — роман жазушы
* [[Рон Шахар]] — профессор және зерттеуші
* [[Саймон Шахин]] — музыкант
* [[Сильван Шалом]] — бұрынғы қаржы және сыртқы істер министрі ([[Ликуд]])
* [[Айелет Шакед]] — Израильдің бұрынғы әділет және ішкі істер министрі (Ямина партиясы)
* [[Ади Шамир]] — криптограф, [[RSA (алгоритм)|RSA]] криптожүйесін жасаушылардың бірі
* [[Ариэль Шарон]] (1928–2014) — Израиль премьер-министрі (Ликуд және Кадима)
* [[Лу Сильвер]] — баскетболшы
* [[Даниэль Сиван]] — профессор
* [[Ури Сиван]] — физик, профессор және [[Технион — Израиль технологиялық институты]]ның президенті
* [[Нахум Соненберг]] — [[Макгилл университеті]]нің биохимигі
* [[Михаэль Вольфсон]] — жазушы және [[Мюнхен Бундесвер университеті]]нің қазіргі заман тарихы бойынша бұрынғы профессоры&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.wolffsohn.de/cms/vita.html |title=Vita |website=www.wolffsohn.de |access-date=2018-06-05 |archive-date=2018-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503181349/https://www.wolffsohn.de/cms/vita.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Юваль Таль]] — Payoneer компаниясының негізін қалаушы
* [[Гади Тауб]] — тарихшы, жазушы, сценарист және саяси шолушы
* [[Хагит Мессер-Ярон]] (1953 жылы туған) — электр инженері, кәсіпкер және [[Израиль ашық университеті]]нің президенті
* [[Майя Арад Ясур]] (1976 жылы туған) — драматург
* [[Натан Йонатан]] (1923–2004) — ақын
* [[Пожу Заблудович]] — миллиардер, филантроп және [[Tamares Group]] компаниясының иесі&lt;ref&gt;{{cite web |author=Zabludowicz Collection |url=http://www.zabludowiczcollection.com/collection/people |title=People – About |publisher=Zabludowicz Collection |access-date=2016-02-04 |archive-date=2015-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150410083822/http://www.zabludowiczcollection.com/collection/people |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Бат-Шева Цайслер]] — әнші және актриса
* [[Миша Зильберман]] (1989 жылы туған) — Олимпиада ойындарына қатысқан бадминтоншы
* [[Абдель Рахман Зуаби]] — Израиль Жоғарғы сотының бұрынғы судьясы
* [[Гилад Цукерман]] — тілтанушы
* [[Игаль Варди]] (1953 жылы туған) — [[графология|графолог]] және психолог
* [[Йорам Харт]] (1958 жылы туған) — [[дерматолог]] және өнертапқыш&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Yoram Harth, MD, FAAD {{!}} Journal of Clinical and Cosmetic Dermatology {{!}} Sci Forschen |url=https://sciforschenonline.org/journals/clinical-cosmetic-dermatology/yoram-harth.php |access-date=2025-07-09 |website=sciforschenonline.org}}&lt;/ref&gt;

=== Саклер отбасы ===
Тель-Авив университеті [[Саклер отбасы]]мен тығыз байланыста болды. Саклер отбасы мүшелерінің жаһандық опиоидтық дағдарыстағы рөлі туралы мәліметтер кеңінен таралған сайын, көптеген ұйымдар мен тұлғалар, соның ішінде [[Израиль медицина қауымдастығы]] медицина факультетінің атауынан Саклер есімін алып тастауды талап етті.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Tel Aviv University Resists Pressure to Remove Sackler Name Over Opioid Crisis |language=en |work=Haaretz |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2021-11-18/ty-article/.premium/tel-aviv-university-resists-pressure-to-remove-sackler-name-over-opioid-crisis/0000017f-e0e2-d7b2-a77f-e3e7fc580000 |access-date=2021-11-23 |archive-date=2021-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123074136/https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-tel-aviv-university-resists-pressure-to-remove-sackler-name-over-opioid-crisis-1.10397211 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2021 жылғы қарашадағы жағдай бойынша Саклер отбасының ешбір мүшесі университеттің қамқоршылар кеңесінің құрамында болған жоқ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2012-10-31 |title=Tel Aviv University Governors Roll |url=https://english.tau.ac.il/tau_governors_roll |access-date=2021-11-23 |website=Tel Aviv University |language=en-US |archive-date=2021-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123192738/https://english.tau.ac.il/tau_governors_roll |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2023 жылғы маусымда университеттің медицина факультетінің атауынан Саклер есімі алынып тасталды.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ghert-Zand |first1=Renee |title=Sackler family name removed from Tel Aviv University medical school |url=https://www.timesofisrael.com/sackler-family-name-removed-from-tel-aviv-university-medical-school/ |access-date=29 April 2025 |work=[[The Times of Israel]] |date=21 June 2023 |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt; 2024 жылғы қарашада университет биофизика саласындағы халықаралық сыйлығының атауынан да Саклер есімін алып тастады.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sackler family's opioid history leads Israeli university to strip name from science prize |url=https://www.science.org/content/article/sackler-family-s-opioid-history-leads-israeli-university-strip-name-science-prize |access-date=2024-12-05 |website=www.science.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>71f82b4j4ab8wnt3m5tfce4h6bvd2ad</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692888</id>
      <parentid>3692887</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:47:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3692888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82348" sha1="lk86l25iwovrn8tomkftyehgkg7aguh" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Тель-Авив университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב
 |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = {{lang-he|בעקבות הלא נודע}}&lt;br&gt;{{lang-kk|Белгісізді тануға ұмтылу}}
 |Құрылған жылы       = [[1956 жыл|1956]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[Зерттеу университеті|зерттеу университеті]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = Мордехай Коэн
 |Президенті          = [[Ариэль Порат]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/President-Office |title=Office of the President: Tel Aviv University|publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312035139/https://english.tau.ac.il/President-Office |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = [[Марк Штайф]]
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 15 285 (2019)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 2143 (2019)
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 1847
 |Орналасқан жері     = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық; 220 акр (шамамен 89 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = http://english.tau.ac.il/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 32 |lat_min = 06 |lat_sec = 45
 |lon_dir = E |lon_deg = 34 |lon_min = 48 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Тель-Авив университеті'''{{efn|{{lang-he|אוּנִיבֶרְסִיטַת תֵּל אָבִיב|Universitat Tel Aviv}}}} ('''TAU''') — Израильдің [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[зерттеу университеті]]. Онда 30 мыңнан астам студент білім алады және ол елдегі дәстүрлі аудиториялық оқыту жүйесі бойынша жұмыс істейтін ең ірі университет болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-02 |title=Tel Aviv University ranked first in Israel by QS World University Ranking |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-748557 |access-date=2024-03-24 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; Тель-Авивтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан университет&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
| title = Tel Aviv University (TAU)
| encyclopedia = Encyclopaedia Judaica
| publisher = Cengage
| url = https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/tel-aviv-university-tau
}}&lt;/ref&gt; қаланың негізгі білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы болып саналады. Оның құрамына 9 факультет, 17 оқу-клиникалық аурухана, 18 сахналық өнер орталығы, 27 мектеп, 106 кафедра, 340 ғылыми-зерттеу орталығы және 400 зертхана кіреді.

Тель-Авив университеті 1956 жылы үш білім беру мекемесінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқыда 69 гектар аумақты алып жатқан кампус кейіннен кеңейтіліп, қазіргі уақытта Тель-Авивтің солтүстік-батыс ауданында 89 гектар жерді қамтиды.&lt;ref&gt;Pullen, Lee and Lars Lindberg Christensen (2010). ''Postcards from the Edge of the Universe:&amp;nbsp;An Anthology of Frontline Astronomy from Around the World''. ESO. Page 96. {{ISBN|9783923524648}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bard, Mitchell Geoffrey and Moshe Schwartz (2005). ''1001 Facts Everyone Should Know About Israel''. Rowman &amp; Littlefield. Page 95. {{ISBN|9780742543584}}.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тель-Авив университетінің тарихы 1956 жылдан басталады. Сол жылы үш ғылыми-зерттеу институты — 1935 жылы құрылған Тель-Авив құқық және экономика мектебі, 1931 жылы құрылған Жаратылыстану ғылымдары институты және 1954 жылы құрылған Еврейтану академиялық институты&lt;ref&gt;{{cite news | last1=ANI | title=Tel Aviv University, Google Israel launch $1 million AI research programme | newspaper=Educational Times (The Economic Times) | date=22 December 2025 | url=https://education.economictimes.indiatimes.com/news/international/tel-aviv-university-and-google-israel-launch-1m-ai-research-initiative/126117962 | access-date=12 February 2026 }}&lt;/ref&gt; бірігіп, Тель-Авив университетін құрды. Бастапқыда университет Тель-Авив муниципалитетінің басқаруында болды. 1963 жылы оған дербестік беріліп, [[Джордж С. Уайз]] университеттің алғашқы президенті атанды. Ол бұл қызметті 1971 жылға дейін атқарды.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel+aviv+university%22+1963+%22ramat+aviv+campus%22 |title=Who's who in Israel and in the work ... |date=January 21, 2011 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=April 28, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428015655/https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel%20aviv%20university%22%201963%20%22ramat%20aviv%20campus%22 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |title=Presidents of Tel Aviv University |publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218232028/https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы аумағы 170 акр (шамамен 0,69 км²) болатын негізгі кампус құрылды. Кейінгі президенттері: Юваль Неэман (1971–1977), [[Хаим Бен-Шахар]] (1977–1983), [[Моше Мани]] (1983–1991), [[Йорам Динштейн]] (1991–1999), [[Итамар Рабинович]] (1999–2006), [[Цви Галиль]] (2006–2009), [[Йосеф Клафтер]] (2009–2019) және 2019 жылдан бері қызмет атқарып келе жатқан [[Ариэль Порат]].&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;/&gt;

Университет сонымен қатар [[Холон]] қаласындағы Технологиялық дизайн орталығының, [[Тель-Авив-Яффа|Тель-Авив]] қаласындағы Жаңа академиялық колледждің және Тель-Авивтегі [[Афека инженерлік колледжі]]нің академиялық қызметін қадағалайды. [[Уайз обсерваториясы]] [[Негев]] шөліндегі [[Мицпе-Рамон]] қаласында орналасқан.

2023 жылғы қазанда университет «Эрез» бағдарламасын іске қосты. Бағдарлама аясында [[Израиль қорғаныс күштері]]нің жауынгерлік бөлімшелерінде офицерлік қызмет атқаруға үміткер шамамен 200 адам офицерлік даярлықты бастамас бұрын гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласында бакалавр дәрежесін алады.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Brison |first1=Amos |title=How Tel Aviv University serves Israel’s security state |url=https://www.972mag.com/tel-aviv-university-security-state/ |work=+972 Magazine |date=30 July 2026}}&lt;/ref&gt;

Университет аумағының бір бөлігі бұрын Палестинаның [[Әш-Шейх-Муваннис]] ауылы орналасқан жерде жатыр. Бұл ауылдың тұрғындары 1948 жылғы наурызда еврей қарулы жасақтарының қоқан-лоққылары салдарынан оны тастап кеткен.&lt;ref name=Monterescu&gt;{{Cite book|title=''Mixed Towns, Trapped Communities: Historical Narratives, Spatial Dynamics, Gender Relations and Cultural Encounters in Palestinian-Israeli Towns''|author=Daniel Monterescu and Dan Rabinowitz|year=2007|page=298|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-4732-4}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық бөлімшелер ==
[[Сурет:Life Sciences Building in Tel Aviv University.jpg|thumb|right|250px|Жаратылыстану ғылымдары ғимараты]]
[[Сурет:TAU Economics School 01.JPG|thumb|right|250px|Экономика мектебі]]
[[Сурет:Naftali Building, June 2023.jpg|thumb|right|250px|Әлеуметтік ғылымдар ғимараты]]
[[Сурет:The Porter School of Environmental Studies Building.JPG|thumb|right|250px|Қоршаған ортаны зерттеу ғимараты]]
[[Сурет:Eng boul.jpg|thumb|right|250px|Ли инженерлік факультетінің бульвары]]
[[Сурет:Schreiber-Math-TAU-001.JPG|thumb|right|250px|Владимир Шрайбер атындағы математика институты]]
[[Сурет:Smolarsh.jpg|thumb|250px|Смоларз аудиториясы]]
[[Сурет:Cymbalista Synagogue and Jewish Heritage Center.jpg|thumb|250px|[[Цимбалиста синагогасы және еврей мұрасы орталығы]]]]

'''Факультеттер'''
* Кац атындағы өнер факультеті
* Флейшман атындағы инженерлік факультет
* [[Саклер отбасы|Саклер]] атындағы нақты ғылымдар факультеті
* Энтин атындағы гуманитарлық ғылымдар факультеті
* Бухман атындағы құқық факультеті
* Уайз атындағы биологиялық ғылымдар факультеті
* [[Грей атындағы медицина және денсаулық сақтау ғылымдары факультеті]] (бұрынғы Саклер атындағы медицина факультеті)
* Гордон атындағы әлеуметтік ғылымдар факультеті
* [[Борис Минц институты]]
* Коллер атындағы менеджмент мектебі

'''Дербес мектептер'''
* Берглас атындағы экономика мектебі
* Портер атындағы қоршаған ортаны зерттеу мектебі
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]
* [[Дэвид Азриэли]] атындағы сәулет мектебі
* Гольдшлегер атындағы стоматология мектебі
* Миллер атындағы педагогика мектебі
* Шапелл атындағы әлеуметтік жұмыс мектебі
* TAU International (бұрынғы шетелдік студенттер мектебі)
* Сагол атындағы нейроғылым мектебі

=== Институттар мен орталықтар ===
Тель-Авив университетінің құрамында 130-дан астам ғылыми-зерттеу институты мен орталығы бар.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://english.tau.ac.il/research_institutes |title=Research Centers and Institutes {{!}} Tel Aviv University |website=english.tau.ac.il |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120622121257/http://english.tau.ac.il/research_institutes |archive-date=2012-06-22}}&lt;/ref&gt;

== Лоуи халықаралық мектебі ==
Лоуи халықаралық мектебі (бұрынғы TAU International) Тель-Авив университетінің халықаралық зерттеушілермен, қонақтармен және серіктестермен байланысын қамтамасыз етумен қатар, жыл сайын әлемнің түкпір-түкпірінен келген мыңдаған студентке университетте білім алу мүмкіндігін ұсынады.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/about_tau_international|title=About The Lowy International School|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Мектептің қызметіне университеттің халықаралық мәселелер жөніндегі вице-президенті [[Милетт Шамир]] жетекшілік етеді.

Мектептің толық атауы — Ширли Лоуиді еске алуға арналған Лоуи халықаралық мектебі. Оның атауы 2022 жылы аустралиялық-израильдік кәсіпкер сэр [[Франк Лоуи]]дің 18 миллион АҚШ долларын қайырымдылыққа беруінен кейін өзгертілді.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Israel |first=David |date=2022-12-13 |title=Australian Real Estate Mogul Sir Frank Lowy Gives $18 m. to TAU International Programs |url=https://www.jewishpress.com/news/israel/australian-real-estate-mogul-sir-frank-lowy-gives-18-m-to-tau-international-programs/2022/12/13/ |access-date=2024-12-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Сэр Франктің жұбайы Ширли Лоуи 2020 жылғы 9 желтоқсанда қайтыс болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-12-13 |title=Shirley Lowy, the woman behind Westfield, dies in Israel |url=https://www.afr.com/property/commercial/shirley-lowy-the-woman-behind-westfield-dies-in-israel-20201213-p56n3d |access-date=2024-12-05 |website=Australian Financial Review |language=en}}&lt;/ref&gt;

Мектептегі білім беру бағдарламалары негізінен ағылшын тілінде жүргізіледі. Сонымен қатар Лоуи халықаралық мектебі иврит тілін тереңдетіп меңгеруге арналған тілдік ортаға толық ену бағдарламаларын да ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sir Frank Lowy Donates $18 Million to Tel Aviv University |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-724773 |access-date=2022-12-23 |newspaper=The Jerusalem Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу бағдарламалары бакалавриатты, магистратураны, шетелде білім алуды, ғылыми зерттеулерді, оқуға түсер алдындағы бір жылдық даярлықты және қысқамерзімді курстарды қамтиды.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;/&gt; Сондай-ақ мектеп әртүрлі шәкіртақылар ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/scholarship_programs|title=The Lowy International School Scholarships|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Бакалавриат, магистратура, студенттер алмасу және шетелде білім алу бағдарламаларына қатысушылар университеттің жанында орналасқан Эйнштейн немесе Брошим студенттік жатақханаларында тұра алады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Housing at TAU |url=https://international.tau.ac.il/housing |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100906223226/http://international.tau.ac.il/prospective-students/undergraduate-programs.html |archive-date=September 6, 2010 |access-date=November 24, 2010 |work=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

=== Бакалавриат бағдарламалары&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=279&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; ===
* Еркін өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* Менеджмент және еркін өнер бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка бакалавриаты (B.Mus.)
* Әлеуметтік, саяси және экономикалық ғылымдар бойынша бакалавриат бағдарламасы
* Еркін өнер бойынша қос дипломды бакалавриат бағдарламасы: Тель-Авив университеті және [[Колумбия университеті]]
* [[Йешива университеті]]мен бірлескен бакалавриат бағдарламасы

=== Магистратура бағдарламалары&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=260&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; ===
* Ежелгі Израильді зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биомедициналық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* [[Қақтығыстарды шешу және медиация жөніндегі халықаралық бағдарлама|Қақтығыстарды шешу және медиация]] бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Киберсаясат және мемлекеттік басқару бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Цифрлық денсаулық сақтау бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Апаттарды басқару бойынша магистр дәрежесі (M.D.M.)
* Деректі кино бойынша бейнелеу өнері магистрі (M.F.A.)
* Экологиялық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қоршаған ортаны зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биологиялық ғылымдар бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Медицина ғылымдары бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Нейроғылым бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Азық-түлік қауіпсіздігіне басымдық берілген өсімдіктану бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қауіпсіздік және дипломатия бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Климаттың өзгеруінің әлеуметтік және саяси аспектілері бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Орнықты даму бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Ағылшын тілін өзге тілде сөйлейтіндерге оқыту бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A., TESOL)
* Софер атындағы жаһандық іскерлік әкімшілендіру магистратурасы (MBA)
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка магистрі (M.Mus.)
* Парасол қорының халықаралық құқық магистрі бағдарламасы (LL.M.)
* [[Джонс Хопкинс университеті]]нің Халықаралық зерттеулер мектебі (SAIS) мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* [[Лилль саяси зерттеулер институты]] мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* Тель-Авив университеті мен [[Тхапар инженерия және технология институты]]ның биотехнология немесе электротехника саласындағы «3+2» біріктірілген білім беру бағдарламасы

=== Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ias.tau.ac.il/Lowy_Distinguished_Guest_Professor|title=About Lowy Distinguished Guest Professors|website=ias.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; ===
2023 жылы құрылған Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар бағдарламасы Тель-Авив университетіне көрнекті ғалымдарды шақыруға бағытталған.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
* [[Райнхард Генцель]] — физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты
* [[Эйтан Тадмор]] — математик
* [[Милетт Гайфман]] — антикалық дәуір зерттеушісі
* [[Михаэль Вайднер]] — информатика маманы
* [[Рудольф Подгорник]] — физик
* [[Сьюзан Б. Дэвидсон]] — информатика маманы
* [[Альберто Меллони]] — тарихшы
* [[Ольга Соркине-Хорнунг]] — информатика маманы

== Рейтингтер==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;&quot;
|+ '''Тель-Авив университетінің әлемдік рейтингтердегі орны'''
! Рейтинг
! Жыл
! Орын
|-
| [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|ARWU]]
| 2024
| 201–300&lt;ref&gt;{{Cite web | title=ShanghaiRanking-Univiersities | url=https://www.shanghairanking.com/institution/tel-aviv-university | access-date=2025-07-30 | website=www.shanghairanking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[CWTS Leiden Ranking|CWTS Leiden]]
| 2024
| 84&lt;ref&gt;{{Cite web | title=CWTS Leiden Ranking - Ranking 2024 | url=https://www.leidenranking.com/ranking/2024/list | access-date=2025-07-30 | website=www.leidenranking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[QS әлемдік университеттер рейтингі|QS]]
| 2026
| 223&lt;ref name=&quot;:QSW2026&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.topuniversities.com/world-university-rankings|title=QS World University Rankings 2026: Top global universities|date=July 30, 2025|website=Top Universities}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE]]
| 2025
| 201–250&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/tel-aviv-university|title=Tel Aviv University|date=February 9, 2024|website=Times Higher Education (THE)}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[U.S. News &amp; World Report|U.S. News]]
| 2025
| 199&lt;ref&gt;{{Cite web | title=Tel Aviv University in Israel {{!}} US News Best Global Universities | url=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141029135238/http://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | access-date=2025-07-30 | archive-date=2014-10-29}}&lt;/ref&gt;
|}

[[Сурет:31.03.09 Tel Aviv 024 TAU 7.JPG|thumb|250px|Тель-Авив университетіндегі Уэбб тілдер мектебі]]
2024 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 214-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.topuniversities.com/universities/tel-aviv-university |title=QS World University Rankings |publisher=Topuniversities |access-date=September 28, 2023 }}&lt;/ref&gt; Осылайша университет Израильдегі ең жоғары орынға ие оқу орны атанды. 2016 жылғы пәндік рейтингтерде университет өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша 202-орынды, инженерия және технология бойынша 295-орынды, биологиялық ғылымдар мен медицина бойынша 193-орынды, жаратылыстану ғылымдары бойынша 208-орынды, ал әлеуметтік ғылымдар мен менеджмент бойынша 240-орынды иеленді.

2016 жылғы [[Әлемдік университеттер рейтингі орталығы]]ның (CWUR) рейтингісінде Тель-Авив университеті әлем бойынша 81-орынды, Израиль бойынша үшінші орынды иеленді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cwur.org/top100.html |title=CWUR 2016 |publisher=Center for World University Rankings |year=2016 |access-date=26 October 2016 |archive-date=11 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120711104222/http://www.cwur.org/top100.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ал 2012 жылы орталық университетті 56-орынға орналастырған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cwur.org/2012.php |title=CWUR 2012 {{!}} Top 100 Universities |website=cwur.org |language=en |access-date=2017-02-23 |archive-date=2017-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224131520/http://cwur.org/2012.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 189-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |title=World University Rankings 2020 &amp;#124; Times Higher Education (THE) |date=20 August 2019 |publisher=Times Higher Education |access-date=2020-02-18 |archive-date=2019-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918163456/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бұл рейтинг университеттердің ғылыми-зерттеу және оқытушылық қызметі саласындағы беделі туралы мәліметтерді біріктіретін жалпы бағалау көрсеткішіне негізделеді.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |title=Search &amp;#124; Times Higher Education (THE) |magazine=Times Higher Education |access-date=2016-02-04 |archive-date=2012-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120424215637/http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2016 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін бір оқытушыға шаққандағы ғылыми дәйексөздер саны бойынша әлемде 22-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |title=Two Israeli universities rated among world's top 100 for research |newspaper=[[The Jerusalem Post]] |access-date=2016-10-28 |archive-date=2017-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170225173618/http://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |url-status=live  |issn=0792-822X }}&lt;/ref&gt; Бұл көрсеткіш университеттің ғылыми зерттеулерінің ықпалын бағалайды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |title=QS World University Rankings – Methodology |date=2016-08-22 |newspaper=Top Universities |access-date=2016-10-28 |archive-date=2016-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027093229/http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Осы көрсеткіш бойынша Тель-Авив университеті Израильдегі жетекші университет атанды.

2015 жылы ''[[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі]]'' Тель-Авив университетін пәндер бойынша мынадай орындарға орналастырды: информатика бойынша 20-орын, математика бойынша 51–75-орындар, физика бойынша 76–100-орындар және экономика мен бизнес бойынша 76–100-орындар. 2016 жылы университет инженерия бойынша 51–75-орындар аралығына енді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |title=Tel Aviv University {{!}} Academic Ranking of World Universities – 2016 {{!}} Shanghai Ranking – 2016 |website=www.shanghairanking.com |access-date=2016-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502003200/http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |archive-date=2 May 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

CSRankings рейтингісіне сәйкес, 2007–2018 жылдар аралығында Тель-Авив университеті информатика саласы бойынша әлемде 35-орынды иеленді. Бұл көрсеткіш [[Гарвард университеті]]мен бірдей болып, Израильдегі екінші жоғары нәтиже саналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |title=CSRankings: Computer Science Rankings |website=csrankings.org |access-date=2018-03-12 |archive-date=2022-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105063338/http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы жағдай бойынша Тель-Авив университеті ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE әлемдік университеттер рейтингісінде]]'' 191-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-08-25 |title=World University Rankings |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |access-date=2021-04-04 |website=Times Higher Education (THE) |language=en |archive-date=2020-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200902154147/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]нде'' 230-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=QS World University Rankings 2021 |url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |access-date=2021-04-04 |website=Top Universities |language=en |archive-date=2020-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609201234/https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ал [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|Шанхай рейтингісінде]] 151–200-орындар аралығын иеленді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ARWU World University Rankings 2020 |url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |access-date=2021-04-04 |website=www.shanghairanking.com |archive-date=2019-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190815195442/http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2022 жылы PitchBook Data Тель-Авив университетін [[венчурлік капитал]] есебінен қаржыландырылатын компанияларды құрған түлектерінің саны бойынша әлемде 7-орынға орналастырды. Бұл АҚШ-тан тыс орналасқан университеттер арасындағы ең жоғары көрсеткіш болды.

== Басқа университеттермен байланысы ==
Қазіргі уақытта Тель-Авив университеті 46 елдегі 280-нен астам академиялық мекемемен серіктестік орнатқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/partnerships-at-TAU|title=Partnerships at TAU|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; Университеттің академиялық серіктестіктеріне Лоуи халықаралық мектебі қолдау көрсетеді. Халықаралық ынтымақтастықтың негізгі түрлеріне бірлескен ғылыми-зерттеу орталықтарын құру, ғылыми зерттеулер жүргізу, зерттеулерді бастапқы қаржыландыруға арналған бірлескен жобалық ұсыныстар конкурстарын ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/research-partners|title=Research Partners|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; бірлескен немесе қос дипломды білім беру бағдарламалары, бірлесіп оқытылатын курстар, жазғы және қысқы мектептер ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/joint-teaching-and-degrees|title=Joint Teaching &amp; Degrees|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; докторлық дәрежеден кейінгі бірлескен зерттеу бағдарламалары, академиялық алмасу, шетелде білім алу және шақырылған оқытушылар бағдарламалары кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/mobility-programs|title=Mobility Programs|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt;

Тель-Авив университетінің құқық факультеті шетелдегі 36 университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About TAU Exchange Program |url=http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |website=Tel Aviv University |access-date=2015-08-20 |archive-date=2015-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150917072609/http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Вирджиния университеті, Корнелл университеті, Бостон университеті, Лос-Анджелестегі Калифорния университеті (UCLA), Буцериус (Германия), EBS (Германия), Макгилл университеті (Канада), Осгуд-Холл (Канада), Оттава университеті (Канада),&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web |title=IE – List of Partner Institutions |url=http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |publisher=IE Business School |access-date=5 April 2014 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303203748/http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Куинс университеті (Куинс), Торонто университеті (Канада), Берген университеті (Норвегия), STL (Қытай), KoGuan (Қытай), Цинхуа университеті (Қытай), Джиндал жаһандық университеті (Үндістан), Гонконг университеті, Сингапур менеджмент университеті, Стокгольм университеті (Швеция), Монаш университеті (Аустралия), Сидней университеті (Аустралия), Саяси зерттеулер институты (Франция), Сеул университеті (Оңтүстік Корея), Люцерн университеті (Швейцария), Буэнос-Айрес университеті (Аргентина), Боккони университеті (Италия)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |title=The Buchmann Faculty of Law, Tel Aviv University |publisher=Law.tau.ac.il |date=April 17, 2008 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=February 15, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215032537/http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; және Мадрид университеті (Испания) бар.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;

Коллер атындағы менеджмент мектебі шетелдегі 100-ден астам университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан. Коллер алмасу бағдарламасына MBA, MSc және MA бағдарламаларының студенттері, сондай-ақ тиісті біліктілігі бар мамандар қатыса алады. Мектеп алмасу бағдарламасымен келген студенттерге стратегия, кәсіпкерлік, қаржы және бухгалтерлік есеп, маркетинг, ұйымдық мінез-құлық, шешім қабылдау және операцияларды зерттеу, технологиялар мен ақпараттық жүйелер бойынша әртүрлі курстар ұсынады. Бағдарлама аясында Тель-Авив университетінің басқа мектептерінде Израиль мәдениеті, тарихы, экономикасы және өзге де пәндер бойынша білім алуға болады.

2013 жылы Тель-Авив университеті мен [[Руппин академиялық орталығы]] [[Жерорта теңізі]] жағалауында бірлескен зерттеу орталығын құрды. Орталықта студенттер жағалау ортасына және оның табиғи ресурстарына әсер ететін мәселелерді тереңдетіп зерттейді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |title=TAU and Ruppin college form studies center; Tel Aviv University, Ruppin Academic College form a multi-disciplinary studies center focusing on coastal environment. |work=The Jerusalem Post |author=Sharon Udasin |date=January 30, 2013 |access-date=July 2, 2015 |archive-date=July 2, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702161129/http://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Халықаралық ынтымақтастық ===
Германияда Тель-Авив университеті Майндағы Франкфурт қаласындағы [[Иоганн Вольфганг Гёте атындағы Франкфурт университеті|Гёте университетімен]] ынтымақтасады. Екі қаланы ұзақмерзімді серіктестік келісімі байланыстырады.&lt;ref&gt;[//www2.uni-frankfurt.de/38446421/strategisch1.html ''International cooperation – Germany'']. Web page of Goethe-University Frankfurt/Main. Date accessed: 22. November 2012.&lt;/ref&gt;

== Басылымдар ==
* [[Тель-Авив (журнал)|«Тель-Авив»]] — [[Левант]] археологиясы мен [[Ежелгі Таяу Шығыс|Таяу Шығыс өркениеттерінің]] тарихы және мәдениеті туралы халықаралық рецензияланатын ғылыми журнал. Басылым негізінен библиялық және прототарихи кезеңдерге басымдық береді, сонымен қатар антикалық және тарихқа дейінгі кезеңдерді де қамтиды.&lt;ref&gt;[https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 &quot;Tel Aviv Journal&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220109124341/https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 |date=2022-01-09 }}, Tel Aviv University homepage. Accessed Jan 2022.&lt;/ref&gt;

== TAU Ventures ==
{{Компания
 |атауы              = TAU Ventures
 |логотипі           =
 |суреті             = Tel Aviv university logo - Hebrew.png
 |сурет атауы        =
 |түрі               = [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік]] (LLC)
 |биржадағы листингі =
 |қызметі            = Венчурлік инвестициялар
 |құрылды            = 2018
 |құрушы             = Тель-Авив университеті және Нимрод Коэн
 |орналасуы          = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |басты адамдары     = Нимрод Коэн
 |саласы             = [[Венчурлік капитал]]
 |өнімі              =
 |меншікті капиталы  =
 |айналым            =
 |операциялық кіріс  =
 |таза табысы        =
 |активтер           =
 |капитализация      =
 |қызметкерлер саны  =
 |басшы компания     =
 |бағынышты компания =
 |аудитор            =
 |сайты              = {{URL|https://www.tauventures.co.il}}
 |Ортаққор           =
}}
'''TAU Ventures''' — [[венчурлік капитал]] саласында жұмыс істейтін инвестициялық компания. Ол 2018 жылы Тель-Авив университеті мен Нимрод Коэннің бастамасымен Израильдегі дамуының бастапқы кезеңіндегі [[Стартап компания|стартаптарға]] инвестиция салу мақсатында құрылды. Компанияның штаб-пәтері [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|last=Solomon|first=Shoshanna|title=Tel Aviv University launches VC fund to invest in early-stage startups|url=https://www.timesofisrael.com/tel-aviv-university-launches-venture-arm-to-invest-in-early-stage-startups/|access-date=2021-06-22|website=[[The Times of Israel]]|language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-04-15|title=Tel Aviv University sets up $20m VC fund|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-tel-aviv-university-sets-up-20m-vc-fund-1001231762|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=Friedman|first=Ron|date=2021-01-23|title=Amid a decline in early-stage funding, TAU Ventures invites tech startups to its campus community|url=https://www.calcalistech.com/ctech/articles/0,7340,L-3889232,00.html|access-date=2021-06-22|website=CTECH - www.calcalistech.com}}&lt;/ref&gt; 2018 жылдың басында Тель-Авив университеті бастапқы кезеңдегі стартаптарды қаржыландыруға арналған, капиталы 20 миллион АҚШ долларын құрайтын TAU Ventures венчурлік қорын құратынын жариялады. Қордың қызмет ету мерзімі алдын ала жеті жылдық кезең ретінде белгіленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=TAU Ventures {{!}} univtelaviv.com|url=https://univtelaviv.com/tau-ventures/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624211547/https://univtelaviv.com/tau-ventures/|url-status=usurped|archive-date=June 24, 2021|access-date=2021-06-22|language=es}}&lt;/ref&gt; Бұл Израильдегі осындай үлгідегі алғашқы бастама болды. Оны құру кезінде [[Стэнфорд университеті]], [[Берклидегі Калифорния университеті]] және [[Массачусетс технологиялық институты]] (MIT) сияқты жоғары оқу орындарындағы ұқсас инвестициялық қорлар үлгі ретінде алынды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Нимрод Коэн компанияның басқарушы серіктесі қызметін атқарады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-01-01|title=Japan's NEC and Tel Aviv University set up incubator|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-japans-nec-and-tel-aviv-university-set-up-incubator-1001217724|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;

=== Инвестициялар ===
TAU Ventures Израильдегі дамуының бастапқы кезеңіндегі стартаптарға 500 мың АҚШ доллары көлемінде бастапқы инвестиция салады және кейіннен қосымша қаржыландыру мүмкіндігін қарастырады. Қор кәсіпорындарға арналған шешімдер, [[қаржылық технологиялар]], [[Индустрия 4.0]] және азық-түлік технологиялары сияқты әртүрлі салаларға инвестиция салады. Инвестиция алатын компаниялардың басым бөлігі бағдарламалық қамтамасыз етумен байланысты.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|title=Shin Bet widens hunt for innovative start-up solutions|url=https://www.jpost.com/israel-news/shin-bet-widens-hunt-for-innovative-start-up-solutions-573458|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=4 December 2018 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;

TAU Ventures экожүйесі Тель-Авив университетінің ресурстары мен байланыс желісін, өнеркәсіп саласындағы серіктестіктерді және израильдік стартап негізін қалаушылардың қауымдастығын біріктіреді. Компания Тель-Авив қаласындағы ортақ кеңсе кеңістігінде жұмыс істейді.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Мұнда компанияның инвестициялық портфеліндегі стартаптарға дамудың әртүрлі бағыттары бойынша тәлімгерлік және қолдау көрсететін мамандар қызмет етеді.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

2021 жылғы мамырдағы жағдай бойынша TAU Ventures 17 стартапқа инвестиция салған. Олардың арасында Xtend,&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|title=Tel Aviv University fund leads $2m. investment in Israeli start-ups|url=https://www.jpost.com/israel-news/tel-aviv-university-fund-leads-15m-investment-in-israeli-start-ups-568067|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=26 September 2018 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; SWIMM,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-01-17 |title=Pitango, TAU Ventures Invest In Israeli Codebase Tool Startup Swimm |url=https://nocamels.com/2021/01/pitango-tau-ventures-israeli-codebase-startup-swimm/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Gaviti,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|date=2021-04-04|title=&quot;מי שנכנס למשרדים שלנו מרגיש מהר מאוד שמדובר בקרן מסוג אחר&quot;|url=https://www.geektime.co.il/had-keren-tau-ventures/|access-date=2021-06-22|website=גיקטיים|language=he-IL}}&lt;/ref&gt; MyAir,&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news|date=2019-12-25|title=Former Teva VP sets up foodtech startup|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-former-teva-vp-sets-up-foodtech-startup-1001312384|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt; Medorion,&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Castor&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; және [[Hoopo]] сияқты белгілі компаниялар бар.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

=== Акселерациялық бағдарлама ===
TAU Ventures венчурлік инвестициялық қызметімен қатар, [[Шин-Бет|Израиль қауіпсіздік агенттігімен]] (ISA) серіктестікте стартап негізін қалаушыларға технологиялық платформа ұсынатын акселерациялық бағдарламаны жүзеге асырады.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-07-04|title=Israel's Shin Bet spy service partners with private start-ups|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-tech-israel-shinbet-idINKBN1JU1SU|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Israel's Shin Bet and its future as a cyberwarfare superpower|url=https://www.jpost.com/israel-news/nadav-argaman-passing-the-shin-bet-torch-644002|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=4 October 2020 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Бұл төрт айға созылатын арнайы бағдарлама стартаптарды Израиль қауіпсіздік агенттігімен байланыстырады және компанияның меншік үлесін беруді талап етпейтін 50 мың АҚШ доллары көлеміндегі грант ұсынады.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Бағдарлама азаматтық және коммерциялық технологияларды әзірлейтін компанияларға арналған. Қатысушылар техникалық сарапшылардың көмегін, бірегей деректер базаларын, технологияларды тексеру мүмкіндіктерін және басқа да ресурстарды пайдалана алады.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-09-05|title=ISA and TAU Ventures launch startup accelerator|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-isa-and-tau-ventures-launch-startup-accelerator-1001235281|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt; Бағдарламаның түлектері жалпы сомасы 100 миллион АҚШ долларынан астам инвестиция тартқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-06-10 |title=Israeli Startups Smash Funding Records, Reel In $10.5B In Just Six Months |url=https://nocamels.com/2021/06/israeli-startups-funding-records-10-5b/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Xtend,&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; Cyberpion, Talamoos,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-01-06|title=The Groundbreaking Israeli Tech Turning Heads At CES 2019 |url=https://nocamels.com/2019/01/israeli-tech-ces-2019/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[Cyabra]],&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; DigitalOwl,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-02-14|title=Investors plant Seed: 2 Israeli startups emerge with AI at their core|url=https://www.geektime.com/investors-plant-seed-2-israeli-startups-emerge-to/|access-date=2021-06-22|website=Geektime|language=en|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624201831/https://www.geektime.com/investors-plant-seed-2-israeli-startups-emerge-to/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Decodea және NeuraLegion&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; бар.

=== Мойындалуы ===
2018 жылы IVC зерттеу орталығы TAU Ventures компаниясын Израильдегі ең белсенді венчурлік инвестициялық қор ретінде атап өтті.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web|title=After a record year for Israeli startups, 16 investors tell us what's next|url=https://techcrunch.com/2021/01/16/israel-vc-survey/|access-date=2021-06-22|website=TechCrunch|date=16 January 2021 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://charteredgroup.com/wp-content/uploads/2019/04/31-jan-2019-most-active-fund.pdf|title=IVC Research Center citation}}&lt;/ref&gt; 2019 және 2021 жылдары Geektime басылымы TAU Ventures компаниясын Израильдегі үздік бес және үздік алты венчурлік инвестициялық қордың қатарына енгізді.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;

== Белгілі тұлғалар ==
=== Оқытушылар құрамы ===
&lt;!--- Тізімге Уикипедияның маңыздылық талаптарына сай келетін, жеке мақаласы бар және сол мақалада университетпен байланысы көрсетілген оқытушылар ғана енгізілуі тиіс. ----&gt;
[[Сурет:Prof Ariel Porat-012 (cropped).jpg|thumb|160px|[[Ариэль Порат]], Тель-Авив университетінің президенті]]
[[Сурет:Daniel Chamovitz.png|thumb|160px|Даниэль Хамовиц]]
[[Сурет:Israel Ben-Shalom.jpg|thumb|160px|[[Исраэль Фридман (Пашкан реббесі)|Исраэль Фридман]]]]
[[Сурет:Benjamin Isaac.jpg|thumb|160px|[[Бенджамин Айзек]]]]
[[Сурет:Ariel Rubinstein1.jpg|thumb|160px|[[Ариэль Рубинштейн]]]]
[[Сурет:Anita Shapira.jpg|thumb|160px|[[Анита Шапира]]]]
[[Сурет:Lev vaidman.jpg|thumb|160px|[[Лев Вайдман]]]]

Университеттің бұрынғы және қазіргі белгілі оқытушылары:
* [[Йосеф Агасси]] — философ
* [[Якир Ааронов]] — физик
* [[Нога Алон]] — математик
* [[Ицхак Арад]] — тарихшы
* [[Карен Авраам]] — генетик
* [[Шломо Бен-Ами]] — тарихшы, бұрынғы сыртқы істер министрі
* [[Йоав Бенджамини]] — статистик
* [[Зива Бен-Порат]] — әдебиеттанушы, жазушы және редактор
* [[Йосеф Бернштейн]] — математик
* [[Сильвия Блюменфельд]] — саңырауқұлақтар коллекциясының кураторы
* [[Аталия Бреннер]] — феминистік бағыттағы библиятанушы
* [[Даниэль Хамовиц]] — биолог
* [[Гай Дойчер (физик)|Гай Дойчер]] — физик
* [[Йорам Динштейн]] — халықаралық құқықтың құрметті профессоры, Тель-Авив университетінің бұрынғы президенті
* [[Узи Эвен]] — химик және [[ЛГБТ]] құқықтары үшін күрескен саяси белсенді
* [[Маргалит Финкельберг]] — тарихшы және тілтанушы
* [[Исраэль Финкельштейн]] — археолог
* [[Исраэль Фридман (Пашкан реббесі)|Исраэль Фридман]] — тарихшы
* [[Рафаэль Э. Фройндлих]] — библиятану және латын тілі маманы
* [[Эхуд Газит]] — нанотехнология маманы, Ғылым министрлігінің бас ғалымы
* [[Давид Гинзбург]] — математик
* [[Боб Гриффин (баскетболшы)|Боб Гриффин]] (1980 жылы туған) — баскетболшы және ағылшын әдебиетінің профессоры
* [[Дафна Хакер]] — заңгер
* [[Майкл Харрис (мемлекеттік саясат зерттеушісі)|Майкл Харрис]] — мемлекеттік саясат зерттеушісі
* [[Сильви Онигман]] — ежелгі тарих бойынша аға оқытушы
* [[Бенджамин Айзек]] — тарихшы
* [[Джошуа Йортнер]] — физикалық химия маманы
* [[Шошана Камин]] — математик
* [[Арье Кашер]] — тарихшы
* [[Аса Кашер]] — философ, этика маманы, Израиль қорғаныс күштерінің мінез-құлық кодексінің авторы
* [[Давид С. Кац]] — тарихшы
* [[Йосеф Клафтер]] — [[химиялық физика]] маманы, Тель-Авив университетінің сегізінші президенті
* [[Шауль Ладани]] — өнеркәсіптік инженерия маманы
* [[Фред Ландман]] — семантика маманы
* [[Цви Ларон]] — балалар эндокринологі
* [[Орна Лин]] — заңгер
* [[Рафаэль Малер]] — тарихшы
* [[Йосси Матиас]] — информатика маманы
* [[Виталий Мильман]] — математик
* [[Моше Мизрахи]] — «Оскар» сыйлығының иегері, кинорежиссер
* [[Барух Модан]] — онколог
* [[Юваль Неэман]] (1925–2006) — физик, бұрынғы ғылым және технология министрі
* [[Авраам Ницан]] — химиялық физика маманы
* [[Кеннеди Отиено]] — криминолог
* [[Ариэль Порат]] — құқықтанушы, Тель-Авив университетінің президенті
* [[Итамар Рабинович]] — Израильдің АҚШ-тағы бұрынғы елшісі және Тель-Авив университетінің бұрынғы президенті
* [[Авиад Раз]] — әлеуметтанушы
* [[Таня Рейнхарт]] (1943–2007) — тілтанушы
* [[Амнон Рубинштейн]] — құқық факультетінің бұрынғы деканы және бұрынғы білім министрі
* [[Ариэль Рубинштейн]] — экономист
* [[Йосеф Садан]] — арабтану және исламтану кафедрасының құрметті профессоры
* [[Пнина Зальцман]] — пианист және фортепиано педагогі
* [[Шломо Занд]] — тарихшы
* [[Леон Шидловский]] — композитор
* [[Милетт Шамир]] — Америка әдебиетінің зерттеушісі, Тель-Авив университетінің вице-президенті
* [[Анита Шапира]] — тарихшы
* [[Миха Шарир]] — математик
* [[Эдна Шавит]] — драма өнері маманы
* [[Марго Шайнер]] — гастроэнтеролог
* [[Джошуа Соболь]] — драматург, жазушы және режиссер
* [[Давид Судри]] — математик
* [[Карло Штренгер]] — психолог және философ
* [[Леонард Сасскинд]] — физик
* [[Борис Цирельсон]] — математик
* [[Яаков Тюркель]] — Израиль Жоғарғы сотының судьясы
* [[Лев Вайдман]] — физик
* Ави Вайнрот — заңгер
* [[Пол Векслер (тілтанушы)|Пол Векслер]] — тілтанушы
* [[Джордж С. Уайз]] — университеттің алғашқы президенті (1963–1971)
* [[Моше Вольман]] — невропатолог
* [[Амоц Захави]] — биолог
* [[Моше Цвиран]] — Коллер атындағы менеджмент мектебінің деканы

=== Түлектер ===
&lt;!--- Тізімге Уикипедияның маңыздылық талаптарына сай келетін, жеке мақаласы бар және сол мақалада университетпен байланысы көрсетілген түлектер ғана енгізілуі тиіс. ----&gt;
[[Сурет:AYELET_SHAKED.jpg|thumb|160px|[[Айелет Шакед]], Израильдің бұрынғы ішкі істер министрі]]
[[Сурет:Tal Friedman 23032007.jpg|thumb|160px|[[Таль Фридман]]]]
[[Сурет:Ilan Ramon, NASA photo portrait in orange suit.jpg|thumb|160px|[[Илан Рамон]]]]
[[Сурет:Michael Harris PhD Academic.png|thumb|160px|[[Майкл Харрис (ғалым)|Майкл Харрис]]]]
* [[Кармела Авраам]] — нейробиолог, Альцгеймер ауруын зерттеуші
* [[Офра Штраус]] — израильдік ірі кәсіпкер және өнеркәсіп саласының өкілі
* [[Асаф Замир]] — израильдік саясаткер, заңгер және дипломат
* [[Надав Ахитув]] — биоинженерия профессоры және генетик
* [[Яир Ансбахер]] — жазушы және әскери зерттеуші&lt;ref&gt;{{cite magazine |last=Ziegelbaum |first=Menachem |date=October 27, 2023 |title=&quot;Rebel, What's Going On Here?&quot; |url=https://media.chabadinfo.com/wp-content/uploads/2023/10/Beis-Moshiach-1382-1.pdf |magazine=Beis Moshiach |location= |publisher= |access-date=30 December 2025}}&lt;/ref&gt;
* [[Цви Арад]] (1942–2018) — математик, [[Бар-Илан университеті]] президентінің міндетін атқарушы және [[Нетания академиялық колледжі]]нің президенті
* [[Дэн Ариели]] — жазушы және ғалым
* [[Шай Авиви]] — актер
* [[Фуад Авад]] — театр режиссері
* [[Люси Аюб]] — актриса және тележүргізуші
* [[Алон Бар]] — кино саласындағы сыйлықтардың иегері
* [[Дафна Барак-Эрез]] — [[Израиль Жоғарғы соты]]ның судьясы
* [[Мұхаммед Бараке]] — Кнессет депутаты және [[Хадаш]] партиясының жетекшісі
* [[Ребекка Белльдегрун]] (1950 жылы туған) — [[офтальмолог]] және кәсіпкер
* [[Шломо Бен-Ами]] — тарихшы, бұрынғы сыртқы істер министрі (Еңбек партиясы)
* [[Йохай Бенклер]] — [[Гарвард құқық мектебі]] жанындағы Беркман орталығының тең директоры
* [[Алуф Бенн]] — ''[[Гаарец]]'' газетінің бас редакторы
* [[Авишай Браверман]] (1948 жылы туған) — Кнессет депутаты және [[Негевтегі Бен-Гурион университеті]]нің президенті
* [[Шимшон Брокман]] (1957 жылы туған) — Олимпиада ойындарына қатысқан желкенді спортшы
* [[Моран Серф]] (1977 жылы туған) — [[нейробиолог]], [[Солтүстік-Батыс университетінің Келлогг менеджмент мектебі]]нің профессоры
* [[Телалит Чарски]] (1986 жылы туған) — виолончельші
* [[Нили Коэн]] (1947 жылы туған) — профессор және құқықтанушы
* [[Ран Коэн]] — бұрынғы тұрғын үй құрылысы министрі (Мерец партиясы)
* [[Саймон Л. Долан]] — Израильде туған ғалым
* [[Орна Донат]] (1976 жылы туған) — ғалым және қоғам белсендісі
* [[Арье Эльдад]] — Кнессеттің бұрынғы депутаты ([[Ұлттық одақ (Израиль)|Ұлттық одақ]])
* [[Исраэль Элиашив]] — Израильдің Сингапурдағы бұрынғы елшісі
* [[Дана Эрлих]] — Израильдің Ирландиядағы елшісі
* [[Нэнси Эзер]] — жазушы және [[Лос-Анджелестегі Калифорния университеті]]нің иврит тілі профессоры
* [[Яэль С. Фельдман]] — [[Нью-Йорк университеті]]нің иврит мәдениеті мен білім беру саласындағы Авраам И. Кац атындағы профессоры, иврит тілі және еврейтану профессоры
* [[Ари Фольман]] — кинорежиссер, ''[[Баширмен вальс]]'' фильмінің режиссері
* [[Таль Фридман]] — комик, актер және музыкант
* [[Амир Галь-Ор]] — [[Infinity Group]] компаниясының негізін қалаушы
* [[Цви Галиль]] (1947 жылы туған) — информатика маманы, математик және Тель-Авив университетінің президенті
* [[Бени Ганц]] — [[Израиль қорғаныс күштері]]нің [[Израиль Бас штабының бастығы|Бас штаб бастығы]]
* [[Лиор Геллер]] — [[Оскар сыйлығы|«Оскар»]] мен [[Эмми сыйлығы|«Эмми»]] сыйлықтарына ұсынылған кинорежиссер, [[Гиннестің рекордтар кітабы]]на енген рекорд иегері
* [[Дэн Гиллерман]] — Израильдің [[Біріккен Ұлттар Ұйымындағы Израильдің тұрақты өкілі|БҰҰ жанындағы бұрынғы тұрақты өкілі]] және [[БҰҰ Бас Ассамблеясының 60-сессиясы]] төрағасының орынбасары
* [[Боб Гриффин (баскетболшы)|Боб Гриффин]] (1950 жылы туған) — баскетболшы және ағылшын әдебиетінің профессоры
* [[Тамар Хальперин]] — клавесинші, пианист және музыкатанушы
* [[Цахи Ханегби]] — Кнессет депутаты, бұрынғы ішкі қауіпсіздік министрі ([[Ликуд]] және [[Кадима]])
* [[Рафаэль Харпаз]] — Израильдің Филиппиндегі елшісі
* [[Майкл Харрис (мемлекеттік саясат зерттеушісі)|Майкл Харрис]] — мемлекеттік саясат зерттеушісі
* [[Ави Хассон]] — Экономика министрлігінің бас ғалымы
* [[Наташа Хаусдорф]] (1989 жылы туған) — британдық [[барристер]], халықаралық жаңалықтарға пікір білдіруші және Израиль мүдделерін қорғаушы
* [[Цви Хейфец]] — Израильдің Ұлыбританиядағы бұрынғы елшісі
* [[Рон Хульдаи]] — [[Тель-Авив]] қаласының мэрі
* [[Яэль Ихилов]] (1968 жылы туған) — жазушы
* [[Бенджамин Айзек]] — тарихшы
* [[Моше Кам]] — [[Электротехника және Электроника Инженерлер Институты|IEEE]] ұйымының 49-президенті және [[Ньюарк инженерлік колледжі]]нің деканы
* [[Моше Каплинский]] — Израиль қорғаныс күштері Бас штабы бастығының орынбасары
* [[Эфраим Карш]] — тарихшы
* [[Рита Кац]] — терроризм мәселелері жөніндегі талдаушы
* [[Этгар Керет]] — жазушы
* [[Дов Ханин]] — саясаттанушы және [[Хадаш]] партиясынан сайланған Кнессет депутаты
* [[Йосеф Клафтер]] — [[химиялық физика]] профессоры, Тель-Авив университетінің сегізінші президенті
* [[Йосеф Лапид]] — Израильдің бұрынғы вице-премьері, әділет министрі және [[Шинуй]] партиясының негізін қалаушы
* [[Амос Лапидот]] (1934–2019) — әскери ұшқыш, [[Израиль әскери-әуе күштері]]нің оныншы қолбасшысы және [[Технион — Израиль технологиялық институты]]ның президенті
* [[Перец Лави]] (1949 жылы туған) — [[ұйқы бұзылыстары|ұйқы және ұйқы бұзылыстарының]] [[психофизиология]]сы бойынша маман, [[Технион — Израиль технологиялық институты]]ның 16-президенті және [[Раппапорт атындағы медицина факультеті]]нің деканы
* [[Керен Лейбович]] — Паралимпиада чемпионы, жүзуші
* [[Ханох Левин]] (1943–1999) — драматург, театр режиссері, жазушы және ақын
* [[Эмануэль Леви]] — кино және әлеуметтану профессоры, ''Variety'' және ''Screen'' басылымдарының кино сыншысы
* [[Амнон Липкин-Шахак]] — Израиль Бас штабының бұрынғы бастығы, туризм және көлік министрі
* [[Йосси Матиас]] — информатика маманы және Google компаниясының басшысы
* [[Амит Мекель]] (1980 жылы туған) — [[Израильдің Парагвайдағы елшілерінің тізімі|Израильдің Парагвайдағы елшісі]]
* [[Мони Мошонов]] — актер және комик
* [[Ицхак Мордехай]] — Израильдің бұрынғы қорғаныс және көлік министрі
* [[Наташа Мозговая]] — журналист
* [[Авраам Ницан]] — химиялық физика маманы
* [[Сассона Нортон]] — мүсінші
* [[Даниэлла Охад Смит]] — дизайн тарихшысы
* [[Ицхак Орпаз-Ауэрбах]] — жазушы
* [[Мази Мелеса Пилип]] — Эфиопияда туған америкалық саясаткер
* [[Офир Пинес-Паз]] — бұрынғы ішкі істер министрі (Еңбек партиясы)
* [[Ариэль Порат]] (1956 жылы туған) — Тель-Авив университетінің президенті
* [[Гидеон Рафф]] — режиссер және сценарист, кейін [[Отан (телесериал)|«Отан»]] телесериалына бейімделген, марапаттарға ие болған израильдік [[Соғыс тұтқындары (телесериал)|«Соғыс тұтқындары»]] телесериалының авторы
* [[Хаим Рамон]] — бұрынғы денсаулық сақтау және әділет министрі (Еңбек партиясы және Кадима)
* [[Илан Рамон]] (1954–2003) — Израильдің тұңғыш ғарышкері
* [[Йорам Равед]] — адвокат
* [[Даниэль Райснер]] — Израиль қорғаныс күштерінің заң бөліміндегі халықаралық құқық бөлімшесінің бұрынғы басшысы
* [[Эли Рехесс]] — [[Израиль-Палестина қақтығысы]]ның тарихшысы және [[Солтүстік-Батыс университеті]]нің оқытушысы
* [[Гидеон Саар]] — Кнессет депутаты және ішкі істер министрі ([[Ликуд]])
* [[Аридж Саббах-Хури]] — әлеуметтанушы
* [[Анат Шварц]] — кинорежиссер
* [[Шай Сегев]] — компания басшысы&lt;ref name=&quot;Todorov&quot;&gt;{{cite news|last=Todorov|first=Stoyan|title=Entain CEO Shay Segev: Don't Educate Audiences How Good Existing Products Are, Create Products That Fit New Audiences|url=https://www.gamblingnews.com/news/entain-ceo-shay-segev-create-products-that-fit-new-audiences/|date=23 December 2020|publisher=Gambling News}}&lt;/ref&gt;
* [[Ханох Сендеровиц]] (1963 жылы туған) — израильдік химик
* [[Хамуталь Шабтай]] — роман жазушы
* [[Рон Шахар]] — профессор және зерттеуші
* [[Саймон Шахин]] — музыкант
* [[Сильван Шалом]] — бұрынғы қаржы және сыртқы істер министрі ([[Ликуд]])
* [[Айелет Шакед]] — Израильдің бұрынғы әділет және ішкі істер министрі (Ямина партиясы)
* [[Ади Шамир]] — криптограф, [[RSA (алгоритм)|RSA]] криптожүйесін жасаушылардың бірі
* [[Ариэль Шарон]] (1928–2014) — Израиль премьер-министрі (Ликуд және Кадима)
* [[Лу Сильвер]] — баскетболшы
* [[Даниэль Сиван]] — профессор
* [[Ури Сиван]] — физик, профессор және [[Технион — Израиль технологиялық институты]]ның президенті
* [[Нахум Соненберг]] — [[Макгилл университеті]]нің биохимигі
* [[Михаэль Вольфсон]] — жазушы және [[Мюнхен Бундесвер университеті]]нің қазіргі заман тарихы бойынша бұрынғы профессоры&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.wolffsohn.de/cms/vita.html |title=Vita |website=www.wolffsohn.de |access-date=2018-06-05 |archive-date=2018-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503181349/https://www.wolffsohn.de/cms/vita.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Юваль Таль]] — Payoneer компаниясының негізін қалаушы
* [[Гади Тауб]] — тарихшы, жазушы, сценарист және саяси шолушы
* [[Хагит Мессер-Ярон]] (1953 жылы туған) — электр инженері, кәсіпкер және [[Израиль ашық университеті]]нің президенті
* [[Майя Арад Ясур]] (1976 жылы туған) — драматург
* [[Натан Йонатан]] (1923–2004) — ақын
* [[Пожу Заблудович]] — миллиардер, филантроп және [[Tamares Group]] компаниясының иесі&lt;ref&gt;{{cite web |author=Zabludowicz Collection |url=http://www.zabludowiczcollection.com/collection/people |title=People – About |publisher=Zabludowicz Collection |access-date=2016-02-04 |archive-date=2015-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150410083822/http://www.zabludowiczcollection.com/collection/people |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Бат-Шева Цайслер]] — әнші және актриса
* [[Миша Зильберман]] (1989 жылы туған) — Олимпиада ойындарына қатысқан бадминтоншы
* [[Абдель Рахман Зуаби]] — Израиль Жоғарғы сотының бұрынғы судьясы
* [[Гилад Цукерман]] — тілтанушы
* [[Игаль Варди]] (1953 жылы туған) — [[графология|графолог]] және психолог
* [[Йорам Харт]] (1958 жылы туған) — [[дерматолог]] және өнертапқыш&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Yoram Harth, MD, FAAD {{!}} Journal of Clinical and Cosmetic Dermatology {{!}} Sci Forschen |url=https://sciforschenonline.org/journals/clinical-cosmetic-dermatology/yoram-harth.php |access-date=2025-07-09 |website=sciforschenonline.org}}&lt;/ref&gt;

=== Саклер отбасы ===
Тель-Авив университеті [[Саклер отбасы]]мен тығыз байланыста болды. Саклер отбасы мүшелерінің жаһандық опиоидтық дағдарыстағы рөлі туралы мәліметтер кеңінен таралған сайын, көптеген ұйымдар мен тұлғалар, соның ішінде [[Израиль медицина қауымдастығы]] медицина факультетінің атауынан Саклер есімін алып тастауды талап етті.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Tel Aviv University Resists Pressure to Remove Sackler Name Over Opioid Crisis |language=en |work=Haaretz |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2021-11-18/ty-article/.premium/tel-aviv-university-resists-pressure-to-remove-sackler-name-over-opioid-crisis/0000017f-e0e2-d7b2-a77f-e3e7fc580000 |access-date=2021-11-23 |archive-date=2021-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123074136/https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-tel-aviv-university-resists-pressure-to-remove-sackler-name-over-opioid-crisis-1.10397211 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2021 жылғы қарашадағы жағдай бойынша Саклер отбасының ешбір мүшесі университеттің қамқоршылар кеңесінің құрамында болған жоқ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2012-10-31 |title=Tel Aviv University Governors Roll |url=https://english.tau.ac.il/tau_governors_roll |access-date=2021-11-23 |website=Tel Aviv University |language=en-US |archive-date=2021-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123192738/https://english.tau.ac.il/tau_governors_roll |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2023 жылғы маусымда университеттің медицина факультетінің атауынан Саклер есімі алынып тасталды.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ghert-Zand |first1=Renee |title=Sackler family name removed from Tel Aviv University medical school |url=https://www.timesofisrael.com/sackler-family-name-removed-from-tel-aviv-university-medical-school/ |access-date=29 April 2025 |work=[[The Times of Israel]] |date=21 June 2023 |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt; 2024 жылғы қарашада университет биофизика саласындағы халықаралық сыйлығының атауынан да Саклер есімін алып тастады.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sackler family's opioid history leads Israeli university to strip name from science prize |url=https://www.science.org/content/article/sackler-family-s-opioid-history-leads-israeli-university-strip-name-science-prize |access-date=2024-12-05 |website=www.science.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Commons category|Tel Aviv University}}
* {{Official website|http://english.tau.ac.il}} — [http://english.tau.ac.il/about_tau университет туралы жалпы мәліметтер] және [http://english.tau.ac.il/tau_history тарихы].
* [https://international.tau.ac.il/ Тель-Авив университетінің халықаралық мектебі]
* [http://www.aftau.org/site/PageServer?pagename=homepageDyske Тель-Авив университетінің америкалық достары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090215033833/http://www.aftau.org/site/PageServer?pagename=homepageDyske |date=2009-02-15 }}</text>
      <sha1>lk86l25iwovrn8tomkftyehgkg7aguh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692889</id>
      <parentid>3692888</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:49:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сыртқы сілтемелер */</comment>
      <origin>3692889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82960" sha1="quevrypjtrza55cb6g58ddvcsvpumg3" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Тель-Авив университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב
 |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = {{lang-he|בעקבות הלא נודע}}&lt;br&gt;{{lang-kk|Белгісізді тануға ұмтылу}}
 |Құрылған жылы       = [[1956 жыл|1956]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[Зерттеу университеті|зерттеу университеті]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = Мордехай Коэн
 |Президенті          = [[Ариэль Порат]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/President-Office |title=Office of the President: Tel Aviv University|publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312035139/https://english.tau.ac.il/President-Office |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = [[Марк Штайф]]
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 15 285 (2019)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 2143 (2019)
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 1847
 |Орналасқан жері     = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық; 220 акр (шамамен 89 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = http://english.tau.ac.il/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 32 |lat_min = 06 |lat_sec = 45
 |lon_dir = E |lon_deg = 34 |lon_min = 48 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Тель-Авив университеті'''{{efn|{{lang-he|אוּנִיבֶרְסִיטַת תֵּל אָבִיב|Universitat Tel Aviv}}}} ('''TAU''') — Израильдің [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[зерттеу университеті]]. Онда 30 мыңнан астам студент білім алады және ол елдегі дәстүрлі аудиториялық оқыту жүйесі бойынша жұмыс істейтін ең ірі университет болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-02 |title=Tel Aviv University ranked first in Israel by QS World University Ranking |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-748557 |access-date=2024-03-24 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; Тель-Авивтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан университет&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
| title = Tel Aviv University (TAU)
| encyclopedia = Encyclopaedia Judaica
| publisher = Cengage
| url = https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/tel-aviv-university-tau
}}&lt;/ref&gt; қаланың негізгі білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы болып саналады. Оның құрамына 9 факультет, 17 оқу-клиникалық аурухана, 18 сахналық өнер орталығы, 27 мектеп, 106 кафедра, 340 ғылыми-зерттеу орталығы және 400 зертхана кіреді.

Тель-Авив университеті 1956 жылы үш білім беру мекемесінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқыда 69 гектар аумақты алып жатқан кампус кейіннен кеңейтіліп, қазіргі уақытта Тель-Авивтің солтүстік-батыс ауданында 89 гектар жерді қамтиды.&lt;ref&gt;Pullen, Lee and Lars Lindberg Christensen (2010). ''Postcards from the Edge of the Universe:&amp;nbsp;An Anthology of Frontline Astronomy from Around the World''. ESO. Page 96. {{ISBN|9783923524648}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bard, Mitchell Geoffrey and Moshe Schwartz (2005). ''1001 Facts Everyone Should Know About Israel''. Rowman &amp; Littlefield. Page 95. {{ISBN|9780742543584}}.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тель-Авив университетінің тарихы 1956 жылдан басталады. Сол жылы үш ғылыми-зерттеу институты — 1935 жылы құрылған Тель-Авив құқық және экономика мектебі, 1931 жылы құрылған Жаратылыстану ғылымдары институты және 1954 жылы құрылған Еврейтану академиялық институты&lt;ref&gt;{{cite news | last1=ANI | title=Tel Aviv University, Google Israel launch $1 million AI research programme | newspaper=Educational Times (The Economic Times) | date=22 December 2025 | url=https://education.economictimes.indiatimes.com/news/international/tel-aviv-university-and-google-israel-launch-1m-ai-research-initiative/126117962 | access-date=12 February 2026 }}&lt;/ref&gt; бірігіп, Тель-Авив университетін құрды. Бастапқыда университет Тель-Авив муниципалитетінің басқаруында болды. 1963 жылы оған дербестік беріліп, [[Джордж С. Уайз]] университеттің алғашқы президенті атанды. Ол бұл қызметті 1971 жылға дейін атқарды.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel+aviv+university%22+1963+%22ramat+aviv+campus%22 |title=Who's who in Israel and in the work ... |date=January 21, 2011 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=April 28, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428015655/https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel%20aviv%20university%22%201963%20%22ramat%20aviv%20campus%22 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |title=Presidents of Tel Aviv University |publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218232028/https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы аумағы 170 акр (шамамен 0,69 км²) болатын негізгі кампус құрылды. Кейінгі президенттері: Юваль Неэман (1971–1977), [[Хаим Бен-Шахар]] (1977–1983), [[Моше Мани]] (1983–1991), [[Йорам Динштейн]] (1991–1999), [[Итамар Рабинович]] (1999–2006), [[Цви Галиль]] (2006–2009), [[Йосеф Клафтер]] (2009–2019) және 2019 жылдан бері қызмет атқарып келе жатқан [[Ариэль Порат]].&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;/&gt;

Университет сонымен қатар [[Холон]] қаласындағы Технологиялық дизайн орталығының, [[Тель-Авив-Яффа|Тель-Авив]] қаласындағы Жаңа академиялық колледждің және Тель-Авивтегі [[Афека инженерлік колледжі]]нің академиялық қызметін қадағалайды. [[Уайз обсерваториясы]] [[Негев]] шөліндегі [[Мицпе-Рамон]] қаласында орналасқан.

2023 жылғы қазанда университет «Эрез» бағдарламасын іске қосты. Бағдарлама аясында [[Израиль қорғаныс күштері]]нің жауынгерлік бөлімшелерінде офицерлік қызмет атқаруға үміткер шамамен 200 адам офицерлік даярлықты бастамас бұрын гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласында бакалавр дәрежесін алады.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Brison |first1=Amos |title=How Tel Aviv University serves Israel’s security state |url=https://www.972mag.com/tel-aviv-university-security-state/ |work=+972 Magazine |date=30 July 2026}}&lt;/ref&gt;

Университет аумағының бір бөлігі бұрын Палестинаның [[Әш-Шейх-Муваннис]] ауылы орналасқан жерде жатыр. Бұл ауылдың тұрғындары 1948 жылғы наурызда еврей қарулы жасақтарының қоқан-лоққылары салдарынан оны тастап кеткен.&lt;ref name=Monterescu&gt;{{Cite book|title=''Mixed Towns, Trapped Communities: Historical Narratives, Spatial Dynamics, Gender Relations and Cultural Encounters in Palestinian-Israeli Towns''|author=Daniel Monterescu and Dan Rabinowitz|year=2007|page=298|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-4732-4}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық бөлімшелер ==
[[Сурет:Life Sciences Building in Tel Aviv University.jpg|thumb|right|250px|Жаратылыстану ғылымдары ғимараты]]
[[Сурет:TAU Economics School 01.JPG|thumb|right|250px|Экономика мектебі]]
[[Сурет:Naftali Building, June 2023.jpg|thumb|right|250px|Әлеуметтік ғылымдар ғимараты]]
[[Сурет:The Porter School of Environmental Studies Building.JPG|thumb|right|250px|Қоршаған ортаны зерттеу ғимараты]]
[[Сурет:Eng boul.jpg|thumb|right|250px|Ли инженерлік факультетінің бульвары]]
[[Сурет:Schreiber-Math-TAU-001.JPG|thumb|right|250px|Владимир Шрайбер атындағы математика институты]]
[[Сурет:Smolarsh.jpg|thumb|250px|Смоларз аудиториясы]]
[[Сурет:Cymbalista Synagogue and Jewish Heritage Center.jpg|thumb|250px|[[Цимбалиста синагогасы және еврей мұрасы орталығы]]]]

'''Факультеттер'''
* Кац атындағы өнер факультеті
* Флейшман атындағы инженерлік факультет
* [[Саклер отбасы|Саклер]] атындағы нақты ғылымдар факультеті
* Энтин атындағы гуманитарлық ғылымдар факультеті
* Бухман атындағы құқық факультеті
* Уайз атындағы биологиялық ғылымдар факультеті
* [[Грей атындағы медицина және денсаулық сақтау ғылымдары факультеті]] (бұрынғы Саклер атындағы медицина факультеті)
* Гордон атындағы әлеуметтік ғылымдар факультеті
* [[Борис Минц институты]]
* Коллер атындағы менеджмент мектебі

'''Дербес мектептер'''
* Берглас атындағы экономика мектебі
* Портер атындағы қоршаған ортаны зерттеу мектебі
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]
* [[Дэвид Азриэли]] атындағы сәулет мектебі
* Гольдшлегер атындағы стоматология мектебі
* Миллер атындағы педагогика мектебі
* Шапелл атындағы әлеуметтік жұмыс мектебі
* TAU International (бұрынғы шетелдік студенттер мектебі)
* Сагол атындағы нейроғылым мектебі

=== Институттар мен орталықтар ===
Тель-Авив университетінің құрамында 130-дан астам ғылыми-зерттеу институты мен орталығы бар.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://english.tau.ac.il/research_institutes |title=Research Centers and Institutes {{!}} Tel Aviv University |website=english.tau.ac.il |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120622121257/http://english.tau.ac.il/research_institutes |archive-date=2012-06-22}}&lt;/ref&gt;

== Лоуи халықаралық мектебі ==
Лоуи халықаралық мектебі (бұрынғы TAU International) Тель-Авив университетінің халықаралық зерттеушілермен, қонақтармен және серіктестермен байланысын қамтамасыз етумен қатар, жыл сайын әлемнің түкпір-түкпірінен келген мыңдаған студентке университетте білім алу мүмкіндігін ұсынады.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/about_tau_international|title=About The Lowy International School|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Мектептің қызметіне университеттің халықаралық мәселелер жөніндегі вице-президенті [[Милетт Шамир]] жетекшілік етеді.

Мектептің толық атауы — Ширли Лоуиді еске алуға арналған Лоуи халықаралық мектебі. Оның атауы 2022 жылы аустралиялық-израильдік кәсіпкер сэр [[Франк Лоуи]]дің 18 миллион АҚШ долларын қайырымдылыққа беруінен кейін өзгертілді.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Israel |first=David |date=2022-12-13 |title=Australian Real Estate Mogul Sir Frank Lowy Gives $18 m. to TAU International Programs |url=https://www.jewishpress.com/news/israel/australian-real-estate-mogul-sir-frank-lowy-gives-18-m-to-tau-international-programs/2022/12/13/ |access-date=2024-12-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Сэр Франктің жұбайы Ширли Лоуи 2020 жылғы 9 желтоқсанда қайтыс болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-12-13 |title=Shirley Lowy, the woman behind Westfield, dies in Israel |url=https://www.afr.com/property/commercial/shirley-lowy-the-woman-behind-westfield-dies-in-israel-20201213-p56n3d |access-date=2024-12-05 |website=Australian Financial Review |language=en}}&lt;/ref&gt;

Мектептегі білім беру бағдарламалары негізінен ағылшын тілінде жүргізіледі. Сонымен қатар Лоуи халықаралық мектебі иврит тілін тереңдетіп меңгеруге арналған тілдік ортаға толық ену бағдарламаларын да ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sir Frank Lowy Donates $18 Million to Tel Aviv University |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-724773 |access-date=2022-12-23 |newspaper=The Jerusalem Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу бағдарламалары бакалавриатты, магистратураны, шетелде білім алуды, ғылыми зерттеулерді, оқуға түсер алдындағы бір жылдық даярлықты және қысқамерзімді курстарды қамтиды.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;/&gt; Сондай-ақ мектеп әртүрлі шәкіртақылар ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/scholarship_programs|title=The Lowy International School Scholarships|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Бакалавриат, магистратура, студенттер алмасу және шетелде білім алу бағдарламаларына қатысушылар университеттің жанында орналасқан Эйнштейн немесе Брошим студенттік жатақханаларында тұра алады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Housing at TAU |url=https://international.tau.ac.il/housing |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100906223226/http://international.tau.ac.il/prospective-students/undergraduate-programs.html |archive-date=September 6, 2010 |access-date=November 24, 2010 |work=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

=== Бакалавриат бағдарламалары&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=279&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; ===
* Еркін өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* Менеджмент және еркін өнер бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка бакалавриаты (B.Mus.)
* Әлеуметтік, саяси және экономикалық ғылымдар бойынша бакалавриат бағдарламасы
* Еркін өнер бойынша қос дипломды бакалавриат бағдарламасы: Тель-Авив университеті және [[Колумбия университеті]]
* [[Йешива университеті]]мен бірлескен бакалавриат бағдарламасы

=== Магистратура бағдарламалары&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=260&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; ===
* Ежелгі Израильді зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биомедициналық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* [[Қақтығыстарды шешу және медиация жөніндегі халықаралық бағдарлама|Қақтығыстарды шешу және медиация]] бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Киберсаясат және мемлекеттік басқару бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Цифрлық денсаулық сақтау бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Апаттарды басқару бойынша магистр дәрежесі (M.D.M.)
* Деректі кино бойынша бейнелеу өнері магистрі (M.F.A.)
* Экологиялық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қоршаған ортаны зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биологиялық ғылымдар бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Медицина ғылымдары бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Нейроғылым бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Азық-түлік қауіпсіздігіне басымдық берілген өсімдіктану бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қауіпсіздік және дипломатия бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Климаттың өзгеруінің әлеуметтік және саяси аспектілері бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Орнықты даму бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Ағылшын тілін өзге тілде сөйлейтіндерге оқыту бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A., TESOL)
* Софер атындағы жаһандық іскерлік әкімшілендіру магистратурасы (MBA)
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка магистрі (M.Mus.)
* Парасол қорының халықаралық құқық магистрі бағдарламасы (LL.M.)
* [[Джонс Хопкинс университеті]]нің Халықаралық зерттеулер мектебі (SAIS) мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* [[Лилль саяси зерттеулер институты]] мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* Тель-Авив университеті мен [[Тхапар инженерия және технология институты]]ның биотехнология немесе электротехника саласындағы «3+2» біріктірілген білім беру бағдарламасы

=== Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ias.tau.ac.il/Lowy_Distinguished_Guest_Professor|title=About Lowy Distinguished Guest Professors|website=ias.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; ===
2023 жылы құрылған Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар бағдарламасы Тель-Авив университетіне көрнекті ғалымдарды шақыруға бағытталған.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
* [[Райнхард Генцель]] — физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты
* [[Эйтан Тадмор]] — математик
* [[Милетт Гайфман]] — антикалық дәуір зерттеушісі
* [[Михаэль Вайднер]] — информатика маманы
* [[Рудольф Подгорник]] — физик
* [[Сьюзан Б. Дэвидсон]] — информатика маманы
* [[Альберто Меллони]] — тарихшы
* [[Ольга Соркине-Хорнунг]] — информатика маманы

== Рейтингтер==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;&quot;
|+ '''Тель-Авив университетінің әлемдік рейтингтердегі орны'''
! Рейтинг
! Жыл
! Орын
|-
| [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|ARWU]]
| 2024
| 201–300&lt;ref&gt;{{Cite web | title=ShanghaiRanking-Univiersities | url=https://www.shanghairanking.com/institution/tel-aviv-university | access-date=2025-07-30 | website=www.shanghairanking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[CWTS Leiden Ranking|CWTS Leiden]]
| 2024
| 84&lt;ref&gt;{{Cite web | title=CWTS Leiden Ranking - Ranking 2024 | url=https://www.leidenranking.com/ranking/2024/list | access-date=2025-07-30 | website=www.leidenranking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[QS әлемдік университеттер рейтингі|QS]]
| 2026
| 223&lt;ref name=&quot;:QSW2026&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.topuniversities.com/world-university-rankings|title=QS World University Rankings 2026: Top global universities|date=July 30, 2025|website=Top Universities}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE]]
| 2025
| 201–250&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/tel-aviv-university|title=Tel Aviv University|date=February 9, 2024|website=Times Higher Education (THE)}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[U.S. News &amp; World Report|U.S. News]]
| 2025
| 199&lt;ref&gt;{{Cite web | title=Tel Aviv University in Israel {{!}} US News Best Global Universities | url=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141029135238/http://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | access-date=2025-07-30 | archive-date=2014-10-29}}&lt;/ref&gt;
|}

[[Сурет:31.03.09 Tel Aviv 024 TAU 7.JPG|thumb|250px|Тель-Авив университетіндегі Уэбб тілдер мектебі]]
2024 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 214-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.topuniversities.com/universities/tel-aviv-university |title=QS World University Rankings |publisher=Topuniversities |access-date=September 28, 2023 }}&lt;/ref&gt; Осылайша университет Израильдегі ең жоғары орынға ие оқу орны атанды. 2016 жылғы пәндік рейтингтерде университет өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша 202-орынды, инженерия және технология бойынша 295-орынды, биологиялық ғылымдар мен медицина бойынша 193-орынды, жаратылыстану ғылымдары бойынша 208-орынды, ал әлеуметтік ғылымдар мен менеджмент бойынша 240-орынды иеленді.

2016 жылғы [[Әлемдік университеттер рейтингі орталығы]]ның (CWUR) рейтингісінде Тель-Авив университеті әлем бойынша 81-орынды, Израиль бойынша үшінші орынды иеленді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cwur.org/top100.html |title=CWUR 2016 |publisher=Center for World University Rankings |year=2016 |access-date=26 October 2016 |archive-date=11 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120711104222/http://www.cwur.org/top100.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ал 2012 жылы орталық университетті 56-орынға орналастырған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cwur.org/2012.php |title=CWUR 2012 {{!}} Top 100 Universities |website=cwur.org |language=en |access-date=2017-02-23 |archive-date=2017-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224131520/http://cwur.org/2012.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 189-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |title=World University Rankings 2020 &amp;#124; Times Higher Education (THE) |date=20 August 2019 |publisher=Times Higher Education |access-date=2020-02-18 |archive-date=2019-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918163456/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бұл рейтинг университеттердің ғылыми-зерттеу және оқытушылық қызметі саласындағы беделі туралы мәліметтерді біріктіретін жалпы бағалау көрсеткішіне негізделеді.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |title=Search &amp;#124; Times Higher Education (THE) |magazine=Times Higher Education |access-date=2016-02-04 |archive-date=2012-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120424215637/http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2016 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін бір оқытушыға шаққандағы ғылыми дәйексөздер саны бойынша әлемде 22-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |title=Two Israeli universities rated among world's top 100 for research |newspaper=[[The Jerusalem Post]] |access-date=2016-10-28 |archive-date=2017-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170225173618/http://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |url-status=live  |issn=0792-822X }}&lt;/ref&gt; Бұл көрсеткіш университеттің ғылыми зерттеулерінің ықпалын бағалайды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |title=QS World University Rankings – Methodology |date=2016-08-22 |newspaper=Top Universities |access-date=2016-10-28 |archive-date=2016-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027093229/http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Осы көрсеткіш бойынша Тель-Авив университеті Израильдегі жетекші университет атанды.

2015 жылы ''[[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі]]'' Тель-Авив университетін пәндер бойынша мынадай орындарға орналастырды: информатика бойынша 20-орын, математика бойынша 51–75-орындар, физика бойынша 76–100-орындар және экономика мен бизнес бойынша 76–100-орындар. 2016 жылы университет инженерия бойынша 51–75-орындар аралығына енді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |title=Tel Aviv University {{!}} Academic Ranking of World Universities – 2016 {{!}} Shanghai Ranking – 2016 |website=www.shanghairanking.com |access-date=2016-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502003200/http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |archive-date=2 May 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

CSRankings рейтингісіне сәйкес, 2007–2018 жылдар аралығында Тель-Авив университеті информатика саласы бойынша әлемде 35-орынды иеленді. Бұл көрсеткіш [[Гарвард университеті]]мен бірдей болып, Израильдегі екінші жоғары нәтиже саналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |title=CSRankings: Computer Science Rankings |website=csrankings.org |access-date=2018-03-12 |archive-date=2022-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105063338/http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы жағдай бойынша Тель-Авив университеті ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE әлемдік университеттер рейтингісінде]]'' 191-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-08-25 |title=World University Rankings |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |access-date=2021-04-04 |website=Times Higher Education (THE) |language=en |archive-date=2020-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200902154147/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]нде'' 230-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=QS World University Rankings 2021 |url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |access-date=2021-04-04 |website=Top Universities |language=en |archive-date=2020-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609201234/https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ал [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|Шанхай рейтингісінде]] 151–200-орындар аралығын иеленді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ARWU World University Rankings 2020 |url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |access-date=2021-04-04 |website=www.shanghairanking.com |archive-date=2019-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190815195442/http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2022 жылы PitchBook Data Тель-Авив университетін [[венчурлік капитал]] есебінен қаржыландырылатын компанияларды құрған түлектерінің саны бойынша әлемде 7-орынға орналастырды. Бұл АҚШ-тан тыс орналасқан университеттер арасындағы ең жоғары көрсеткіш болды.

== Басқа университеттермен байланысы ==
Қазіргі уақытта Тель-Авив университеті 46 елдегі 280-нен астам академиялық мекемемен серіктестік орнатқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/partnerships-at-TAU|title=Partnerships at TAU|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; Университеттің академиялық серіктестіктеріне Лоуи халықаралық мектебі қолдау көрсетеді. Халықаралық ынтымақтастықтың негізгі түрлеріне бірлескен ғылыми-зерттеу орталықтарын құру, ғылыми зерттеулер жүргізу, зерттеулерді бастапқы қаржыландыруға арналған бірлескен жобалық ұсыныстар конкурстарын ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/research-partners|title=Research Partners|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; бірлескен немесе қос дипломды білім беру бағдарламалары, бірлесіп оқытылатын курстар, жазғы және қысқы мектептер ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/joint-teaching-and-degrees|title=Joint Teaching &amp; Degrees|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; докторлық дәрежеден кейінгі бірлескен зерттеу бағдарламалары, академиялық алмасу, шетелде білім алу және шақырылған оқытушылар бағдарламалары кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/mobility-programs|title=Mobility Programs|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt;

Тель-Авив университетінің құқық факультеті шетелдегі 36 университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About TAU Exchange Program |url=http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |website=Tel Aviv University |access-date=2015-08-20 |archive-date=2015-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150917072609/http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Вирджиния университеті, Корнелл университеті, Бостон университеті, Лос-Анджелестегі Калифорния университеті (UCLA), Буцериус (Германия), EBS (Германия), Макгилл университеті (Канада), Осгуд-Холл (Канада), Оттава университеті (Канада),&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web |title=IE – List of Partner Institutions |url=http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |publisher=IE Business School |access-date=5 April 2014 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303203748/http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Куинс университеті (Куинс), Торонто университеті (Канада), Берген университеті (Норвегия), STL (Қытай), KoGuan (Қытай), Цинхуа университеті (Қытай), Джиндал жаһандық университеті (Үндістан), Гонконг университеті, Сингапур менеджмент университеті, Стокгольм университеті (Швеция), Монаш университеті (Аустралия), Сидней университеті (Аустралия), Саяси зерттеулер институты (Франция), Сеул университеті (Оңтүстік Корея), Люцерн университеті (Швейцария), Буэнос-Айрес университеті (Аргентина), Боккони университеті (Италия)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |title=The Buchmann Faculty of Law, Tel Aviv University |publisher=Law.tau.ac.il |date=April 17, 2008 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=February 15, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215032537/http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; және Мадрид университеті (Испания) бар.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;

Коллер атындағы менеджмент мектебі шетелдегі 100-ден астам университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан. Коллер алмасу бағдарламасына MBA, MSc және MA бағдарламаларының студенттері, сондай-ақ тиісті біліктілігі бар мамандар қатыса алады. Мектеп алмасу бағдарламасымен келген студенттерге стратегия, кәсіпкерлік, қаржы және бухгалтерлік есеп, маркетинг, ұйымдық мінез-құлық, шешім қабылдау және операцияларды зерттеу, технологиялар мен ақпараттық жүйелер бойынша әртүрлі курстар ұсынады. Бағдарлама аясында Тель-Авив университетінің басқа мектептерінде Израиль мәдениеті, тарихы, экономикасы және өзге де пәндер бойынша білім алуға болады.

2013 жылы Тель-Авив университеті мен [[Руппин академиялық орталығы]] [[Жерорта теңізі]] жағалауында бірлескен зерттеу орталығын құрды. Орталықта студенттер жағалау ортасына және оның табиғи ресурстарына әсер ететін мәселелерді тереңдетіп зерттейді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |title=TAU and Ruppin college form studies center; Tel Aviv University, Ruppin Academic College form a multi-disciplinary studies center focusing on coastal environment. |work=The Jerusalem Post |author=Sharon Udasin |date=January 30, 2013 |access-date=July 2, 2015 |archive-date=July 2, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702161129/http://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Халықаралық ынтымақтастық ===
Германияда Тель-Авив университеті Майндағы Франкфурт қаласындағы [[Иоганн Вольфганг Гёте атындағы Франкфурт университеті|Гёте университетімен]] ынтымақтасады. Екі қаланы ұзақмерзімді серіктестік келісімі байланыстырады.&lt;ref&gt;[//www2.uni-frankfurt.de/38446421/strategisch1.html ''International cooperation – Germany'']. Web page of Goethe-University Frankfurt/Main. Date accessed: 22. November 2012.&lt;/ref&gt;

== Басылымдар ==
* [[Тель-Авив (журнал)|«Тель-Авив»]] — [[Левант]] археологиясы мен [[Ежелгі Таяу Шығыс|Таяу Шығыс өркениеттерінің]] тарихы және мәдениеті туралы халықаралық рецензияланатын ғылыми журнал. Басылым негізінен библиялық және прототарихи кезеңдерге басымдық береді, сонымен қатар антикалық және тарихқа дейінгі кезеңдерді де қамтиды.&lt;ref&gt;[https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 &quot;Tel Aviv Journal&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220109124341/https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 |date=2022-01-09 }}, Tel Aviv University homepage. Accessed Jan 2022.&lt;/ref&gt;

== TAU Ventures ==
{{Компания
 |атауы              = TAU Ventures
 |логотипі           =
 |суреті             = Tel Aviv university logo - Hebrew.png
 |сурет атауы        =
 |түрі               = [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік]] (LLC)
 |биржадағы листингі =
 |қызметі            = Венчурлік инвестициялар
 |құрылды            = 2018
 |құрушы             = Тель-Авив университеті және Нимрод Коэн
 |орналасуы          = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |басты адамдары     = Нимрод Коэн
 |саласы             = [[Венчурлік капитал]]
 |өнімі              =
 |меншікті капиталы  =
 |айналым            =
 |операциялық кіріс  =
 |таза табысы        =
 |активтер           =
 |капитализация      =
 |қызметкерлер саны  =
 |басшы компания     =
 |бағынышты компания =
 |аудитор            =
 |сайты              = {{URL|https://www.tauventures.co.il}}
 |Ортаққор           =
}}
'''TAU Ventures''' — [[венчурлік капитал]] саласында жұмыс істейтін инвестициялық компания. Ол 2018 жылы Тель-Авив университеті мен Нимрод Коэннің бастамасымен Израильдегі дамуының бастапқы кезеңіндегі [[Стартап компания|стартаптарға]] инвестиция салу мақсатында құрылды. Компанияның штаб-пәтері [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|last=Solomon|first=Shoshanna|title=Tel Aviv University launches VC fund to invest in early-stage startups|url=https://www.timesofisrael.com/tel-aviv-university-launches-venture-arm-to-invest-in-early-stage-startups/|access-date=2021-06-22|website=[[The Times of Israel]]|language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-04-15|title=Tel Aviv University sets up $20m VC fund|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-tel-aviv-university-sets-up-20m-vc-fund-1001231762|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=Friedman|first=Ron|date=2021-01-23|title=Amid a decline in early-stage funding, TAU Ventures invites tech startups to its campus community|url=https://www.calcalistech.com/ctech/articles/0,7340,L-3889232,00.html|access-date=2021-06-22|website=CTECH - www.calcalistech.com}}&lt;/ref&gt; 2018 жылдың басында Тель-Авив университеті бастапқы кезеңдегі стартаптарды қаржыландыруға арналған, капиталы 20 миллион АҚШ долларын құрайтын TAU Ventures венчурлік қорын құратынын жариялады. Қордың қызмет ету мерзімі алдын ала жеті жылдық кезең ретінде белгіленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=TAU Ventures {{!}} univtelaviv.com|url=https://univtelaviv.com/tau-ventures/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624211547/https://univtelaviv.com/tau-ventures/|url-status=usurped|archive-date=June 24, 2021|access-date=2021-06-22|language=es}}&lt;/ref&gt; Бұл Израильдегі осындай үлгідегі алғашқы бастама болды. Оны құру кезінде [[Стэнфорд университеті]], [[Берклидегі Калифорния университеті]] және [[Массачусетс технологиялық институты]] (MIT) сияқты жоғары оқу орындарындағы ұқсас инвестициялық қорлар үлгі ретінде алынды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Нимрод Коэн компанияның басқарушы серіктесі қызметін атқарады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-01-01|title=Japan's NEC and Tel Aviv University set up incubator|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-japans-nec-and-tel-aviv-university-set-up-incubator-1001217724|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;

=== Инвестициялар ===
TAU Ventures Израильдегі дамуының бастапқы кезеңіндегі стартаптарға 500 мың АҚШ доллары көлемінде бастапқы инвестиция салады және кейіннен қосымша қаржыландыру мүмкіндігін қарастырады. Қор кәсіпорындарға арналған шешімдер, [[қаржылық технологиялар]], [[Индустрия 4.0]] және азық-түлік технологиялары сияқты әртүрлі салаларға инвестиция салады. Инвестиция алатын компаниялардың басым бөлігі бағдарламалық қамтамасыз етумен байланысты.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|title=Shin Bet widens hunt for innovative start-up solutions|url=https://www.jpost.com/israel-news/shin-bet-widens-hunt-for-innovative-start-up-solutions-573458|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=4 December 2018 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;

TAU Ventures экожүйесі Тель-Авив университетінің ресурстары мен байланыс желісін, өнеркәсіп саласындағы серіктестіктерді және израильдік стартап негізін қалаушылардың қауымдастығын біріктіреді. Компания Тель-Авив қаласындағы ортақ кеңсе кеңістігінде жұмыс істейді.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Мұнда компанияның инвестициялық портфеліндегі стартаптарға дамудың әртүрлі бағыттары бойынша тәлімгерлік және қолдау көрсететін мамандар қызмет етеді.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

2021 жылғы мамырдағы жағдай бойынша TAU Ventures 17 стартапқа инвестиция салған. Олардың арасында Xtend,&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|title=Tel Aviv University fund leads $2m. investment in Israeli start-ups|url=https://www.jpost.com/israel-news/tel-aviv-university-fund-leads-15m-investment-in-israeli-start-ups-568067|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=26 September 2018 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; SWIMM,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-01-17 |title=Pitango, TAU Ventures Invest In Israeli Codebase Tool Startup Swimm |url=https://nocamels.com/2021/01/pitango-tau-ventures-israeli-codebase-startup-swimm/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Gaviti,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|date=2021-04-04|title=&quot;מי שנכנס למשרדים שלנו מרגיש מהר מאוד שמדובר בקרן מסוג אחר&quot;|url=https://www.geektime.co.il/had-keren-tau-ventures/|access-date=2021-06-22|website=גיקטיים|language=he-IL}}&lt;/ref&gt; MyAir,&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news|date=2019-12-25|title=Former Teva VP sets up foodtech startup|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-former-teva-vp-sets-up-foodtech-startup-1001312384|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt; Medorion,&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Castor&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; және [[Hoopo]] сияқты белгілі компаниялар бар.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

=== Акселерациялық бағдарлама ===
TAU Ventures венчурлік инвестициялық қызметімен қатар, [[Шин-Бет|Израиль қауіпсіздік агенттігімен]] (ISA) серіктестікте стартап негізін қалаушыларға технологиялық платформа ұсынатын акселерациялық бағдарламаны жүзеге асырады.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-07-04|title=Israel's Shin Bet spy service partners with private start-ups|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-tech-israel-shinbet-idINKBN1JU1SU|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Israel's Shin Bet and its future as a cyberwarfare superpower|url=https://www.jpost.com/israel-news/nadav-argaman-passing-the-shin-bet-torch-644002|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=4 October 2020 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Бұл төрт айға созылатын арнайы бағдарлама стартаптарды Израиль қауіпсіздік агенттігімен байланыстырады және компанияның меншік үлесін беруді талап етпейтін 50 мың АҚШ доллары көлеміндегі грант ұсынады.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Бағдарлама азаматтық және коммерциялық технологияларды әзірлейтін компанияларға арналған. Қатысушылар техникалық сарапшылардың көмегін, бірегей деректер базаларын, технологияларды тексеру мүмкіндіктерін және басқа да ресурстарды пайдалана алады.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-09-05|title=ISA and TAU Ventures launch startup accelerator|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-isa-and-tau-ventures-launch-startup-accelerator-1001235281|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt; Бағдарламаның түлектері жалпы сомасы 100 миллион АҚШ долларынан астам инвестиция тартқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-06-10 |title=Israeli Startups Smash Funding Records, Reel In $10.5B In Just Six Months |url=https://nocamels.com/2021/06/israeli-startups-funding-records-10-5b/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Xtend,&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; Cyberpion, Talamoos,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-01-06|title=The Groundbreaking Israeli Tech Turning Heads At CES 2019 |url=https://nocamels.com/2019/01/israeli-tech-ces-2019/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[Cyabra]],&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; DigitalOwl,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-02-14|title=Investors plant Seed: 2 Israeli startups emerge with AI at their core|url=https://www.geektime.com/investors-plant-seed-2-israeli-startups-emerge-to/|access-date=2021-06-22|website=Geektime|language=en|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624201831/https://www.geektime.com/investors-plant-seed-2-israeli-startups-emerge-to/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Decodea және NeuraLegion&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; бар.

=== Мойындалуы ===
2018 жылы IVC зерттеу орталығы TAU Ventures компаниясын Израильдегі ең белсенді венчурлік инвестициялық қор ретінде атап өтті.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web|title=After a record year for Israeli startups, 16 investors tell us what's next|url=https://techcrunch.com/2021/01/16/israel-vc-survey/|access-date=2021-06-22|website=TechCrunch|date=16 January 2021 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://charteredgroup.com/wp-content/uploads/2019/04/31-jan-2019-most-active-fund.pdf|title=IVC Research Center citation}}&lt;/ref&gt; 2019 және 2021 жылдары Geektime басылымы TAU Ventures компаниясын Израильдегі үздік бес және үздік алты венчурлік инвестициялық қордың қатарына енгізді.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;

== Белгілі тұлғалар ==
=== Оқытушылар құрамы ===
&lt;!--- Тізімге Уикипедияның маңыздылық талаптарына сай келетін, жеке мақаласы бар және сол мақалада университетпен байланысы көрсетілген оқытушылар ғана енгізілуі тиіс. ----&gt;
[[Сурет:Prof Ariel Porat-012 (cropped).jpg|thumb|160px|[[Ариэль Порат]], Тель-Авив университетінің президенті]]
[[Сурет:Daniel Chamovitz.png|thumb|160px|Даниэль Хамовиц]]
[[Сурет:Israel Ben-Shalom.jpg|thumb|160px|[[Исраэль Фридман (Пашкан реббесі)|Исраэль Фридман]]]]
[[Сурет:Benjamin Isaac.jpg|thumb|160px|[[Бенджамин Айзек]]]]
[[Сурет:Ariel Rubinstein1.jpg|thumb|160px|[[Ариэль Рубинштейн]]]]
[[Сурет:Anita Shapira.jpg|thumb|160px|[[Анита Шапира]]]]
[[Сурет:Lev vaidman.jpg|thumb|160px|[[Лев Вайдман]]]]

Университеттің бұрынғы және қазіргі белгілі оқытушылары:
* [[Йосеф Агасси]] — философ
* [[Якир Ааронов]] — физик
* [[Нога Алон]] — математик
* [[Ицхак Арад]] — тарихшы
* [[Карен Авраам]] — генетик
* [[Шломо Бен-Ами]] — тарихшы, бұрынғы сыртқы істер министрі
* [[Йоав Бенджамини]] — статистик
* [[Зива Бен-Порат]] — әдебиеттанушы, жазушы және редактор
* [[Йосеф Бернштейн]] — математик
* [[Сильвия Блюменфельд]] — саңырауқұлақтар коллекциясының кураторы
* [[Аталия Бреннер]] — феминистік бағыттағы библиятанушы
* [[Даниэль Хамовиц]] — биолог
* [[Гай Дойчер (физик)|Гай Дойчер]] — физик
* [[Йорам Динштейн]] — халықаралық құқықтың құрметті профессоры, Тель-Авив университетінің бұрынғы президенті
* [[Узи Эвен]] — химик және [[ЛГБТ]] құқықтары үшін күрескен саяси белсенді
* [[Маргалит Финкельберг]] — тарихшы және тілтанушы
* [[Исраэль Финкельштейн]] — археолог
* [[Исраэль Фридман (Пашкан реббесі)|Исраэль Фридман]] — тарихшы
* [[Рафаэль Э. Фройндлих]] — библиятану және латын тілі маманы
* [[Эхуд Газит]] — нанотехнология маманы, Ғылым министрлігінің бас ғалымы
* [[Давид Гинзбург]] — математик
* [[Боб Гриффин (баскетболшы)|Боб Гриффин]] (1980 жылы туған) — баскетболшы және ағылшын әдебиетінің профессоры
* [[Дафна Хакер]] — заңгер
* [[Майкл Харрис (мемлекеттік саясат зерттеушісі)|Майкл Харрис]] — мемлекеттік саясат зерттеушісі
* [[Сильви Онигман]] — ежелгі тарих бойынша аға оқытушы
* [[Бенджамин Айзек]] — тарихшы
* [[Джошуа Йортнер]] — физикалық химия маманы
* [[Шошана Камин]] — математик
* [[Арье Кашер]] — тарихшы
* [[Аса Кашер]] — философ, этика маманы, Израиль қорғаныс күштерінің мінез-құлық кодексінің авторы
* [[Давид С. Кац]] — тарихшы
* [[Йосеф Клафтер]] — [[химиялық физика]] маманы, Тель-Авив университетінің сегізінші президенті
* [[Шауль Ладани]] — өнеркәсіптік инженерия маманы
* [[Фред Ландман]] — семантика маманы
* [[Цви Ларон]] — балалар эндокринологі
* [[Орна Лин]] — заңгер
* [[Рафаэль Малер]] — тарихшы
* [[Йосси Матиас]] — информатика маманы
* [[Виталий Мильман]] — математик
* [[Моше Мизрахи]] — «Оскар» сыйлығының иегері, кинорежиссер
* [[Барух Модан]] — онколог
* [[Юваль Неэман]] (1925–2006) — физик, бұрынғы ғылым және технология министрі
* [[Авраам Ницан]] — химиялық физика маманы
* [[Кеннеди Отиено]] — криминолог
* [[Ариэль Порат]] — құқықтанушы, Тель-Авив университетінің президенті
* [[Итамар Рабинович]] — Израильдің АҚШ-тағы бұрынғы елшісі және Тель-Авив университетінің бұрынғы президенті
* [[Авиад Раз]] — әлеуметтанушы
* [[Таня Рейнхарт]] (1943–2007) — тілтанушы
* [[Амнон Рубинштейн]] — құқық факультетінің бұрынғы деканы және бұрынғы білім министрі
* [[Ариэль Рубинштейн]] — экономист
* [[Йосеф Садан]] — арабтану және исламтану кафедрасының құрметті профессоры
* [[Пнина Зальцман]] — пианист және фортепиано педагогі
* [[Шломо Занд]] — тарихшы
* [[Леон Шидловский]] — композитор
* [[Милетт Шамир]] — Америка әдебиетінің зерттеушісі, Тель-Авив университетінің вице-президенті
* [[Анита Шапира]] — тарихшы
* [[Миха Шарир]] — математик
* [[Эдна Шавит]] — драма өнері маманы
* [[Марго Шайнер]] — гастроэнтеролог
* [[Джошуа Соболь]] — драматург, жазушы және режиссер
* [[Давид Судри]] — математик
* [[Карло Штренгер]] — психолог және философ
* [[Леонард Сасскинд]] — физик
* [[Борис Цирельсон]] — математик
* [[Яаков Тюркель]] — Израиль Жоғарғы сотының судьясы
* [[Лев Вайдман]] — физик
* Ави Вайнрот — заңгер
* [[Пол Векслер (тілтанушы)|Пол Векслер]] — тілтанушы
* [[Джордж С. Уайз]] — университеттің алғашқы президенті (1963–1971)
* [[Моше Вольман]] — невропатолог
* [[Амоц Захави]] — биолог
* [[Моше Цвиран]] — Коллер атындағы менеджмент мектебінің деканы

=== Түлектер ===
&lt;!--- Тізімге Уикипедияның маңыздылық талаптарына сай келетін, жеке мақаласы бар және сол мақалада университетпен байланысы көрсетілген түлектер ғана енгізілуі тиіс. ----&gt;
[[Сурет:AYELET_SHAKED.jpg|thumb|160px|[[Айелет Шакед]], Израильдің бұрынғы ішкі істер министрі]]
[[Сурет:Tal Friedman 23032007.jpg|thumb|160px|[[Таль Фридман]]]]
[[Сурет:Ilan Ramon, NASA photo portrait in orange suit.jpg|thumb|160px|[[Илан Рамон]]]]
[[Сурет:Michael Harris PhD Academic.png|thumb|160px|[[Майкл Харрис (ғалым)|Майкл Харрис]]]]
* [[Кармела Авраам]] — нейробиолог, Альцгеймер ауруын зерттеуші
* [[Офра Штраус]] — израильдік ірі кәсіпкер және өнеркәсіп саласының өкілі
* [[Асаф Замир]] — израильдік саясаткер, заңгер және дипломат
* [[Надав Ахитув]] — биоинженерия профессоры және генетик
* [[Яир Ансбахер]] — жазушы және әскери зерттеуші&lt;ref&gt;{{cite magazine |last=Ziegelbaum |first=Menachem |date=October 27, 2023 |title=&quot;Rebel, What's Going On Here?&quot; |url=https://media.chabadinfo.com/wp-content/uploads/2023/10/Beis-Moshiach-1382-1.pdf |magazine=Beis Moshiach |location= |publisher= |access-date=30 December 2025}}&lt;/ref&gt;
* [[Цви Арад]] (1942–2018) — математик, [[Бар-Илан университеті]] президентінің міндетін атқарушы және [[Нетания академиялық колледжі]]нің президенті
* [[Дэн Ариели]] — жазушы және ғалым
* [[Шай Авиви]] — актер
* [[Фуад Авад]] — театр режиссері
* [[Люси Аюб]] — актриса және тележүргізуші
* [[Алон Бар]] — кино саласындағы сыйлықтардың иегері
* [[Дафна Барак-Эрез]] — [[Израиль Жоғарғы соты]]ның судьясы
* [[Мұхаммед Бараке]] — Кнессет депутаты және [[Хадаш]] партиясының жетекшісі
* [[Ребекка Белльдегрун]] (1950 жылы туған) — [[офтальмолог]] және кәсіпкер
* [[Шломо Бен-Ами]] — тарихшы, бұрынғы сыртқы істер министрі (Еңбек партиясы)
* [[Йохай Бенклер]] — [[Гарвард құқық мектебі]] жанындағы Беркман орталығының тең директоры
* [[Алуф Бенн]] — ''[[Гаарец]]'' газетінің бас редакторы
* [[Авишай Браверман]] (1948 жылы туған) — Кнессет депутаты және [[Негевтегі Бен-Гурион университеті]]нің президенті
* [[Шимшон Брокман]] (1957 жылы туған) — Олимпиада ойындарына қатысқан желкенді спортшы
* [[Моран Серф]] (1977 жылы туған) — [[нейробиолог]], [[Солтүстік-Батыс университетінің Келлогг менеджмент мектебі]]нің профессоры
* [[Телалит Чарски]] (1986 жылы туған) — виолончельші
* [[Нили Коэн]] (1947 жылы туған) — профессор және құқықтанушы
* [[Ран Коэн]] — бұрынғы тұрғын үй құрылысы министрі (Мерец партиясы)
* [[Саймон Л. Долан]] — Израильде туған ғалым
* [[Орна Донат]] (1976 жылы туған) — ғалым және қоғам белсендісі
* [[Арье Эльдад]] — Кнессеттің бұрынғы депутаты ([[Ұлттық одақ (Израиль)|Ұлттық одақ]])
* [[Исраэль Элиашив]] — Израильдің Сингапурдағы бұрынғы елшісі
* [[Дана Эрлих]] — Израильдің Ирландиядағы елшісі
* [[Нэнси Эзер]] — жазушы және [[Лос-Анджелестегі Калифорния университеті]]нің иврит тілі профессоры
* [[Яэль С. Фельдман]] — [[Нью-Йорк университеті]]нің иврит мәдениеті мен білім беру саласындағы Авраам И. Кац атындағы профессоры, иврит тілі және еврейтану профессоры
* [[Ари Фольман]] — кинорежиссер, ''[[Баширмен вальс]]'' фильмінің режиссері
* [[Таль Фридман]] — комик, актер және музыкант
* [[Амир Галь-Ор]] — [[Infinity Group]] компаниясының негізін қалаушы
* [[Цви Галиль]] (1947 жылы туған) — информатика маманы, математик және Тель-Авив университетінің президенті
* [[Бени Ганц]] — [[Израиль қорғаныс күштері]]нің [[Израиль Бас штабының бастығы|Бас штаб бастығы]]
* [[Лиор Геллер]] — [[Оскар сыйлығы|«Оскар»]] мен [[Эмми сыйлығы|«Эмми»]] сыйлықтарына ұсынылған кинорежиссер, [[Гиннестің рекордтар кітабы]]на енген рекорд иегері
* [[Дэн Гиллерман]] — Израильдің [[Біріккен Ұлттар Ұйымындағы Израильдің тұрақты өкілі|БҰҰ жанындағы бұрынғы тұрақты өкілі]] және [[БҰҰ Бас Ассамблеясының 60-сессиясы]] төрағасының орынбасары
* [[Боб Гриффин (баскетболшы)|Боб Гриффин]] (1950 жылы туған) — баскетболшы және ағылшын әдебиетінің профессоры
* [[Тамар Хальперин]] — клавесинші, пианист және музыкатанушы
* [[Цахи Ханегби]] — Кнессет депутаты, бұрынғы ішкі қауіпсіздік министрі ([[Ликуд]] және [[Кадима]])
* [[Рафаэль Харпаз]] — Израильдің Филиппиндегі елшісі
* [[Майкл Харрис (мемлекеттік саясат зерттеушісі)|Майкл Харрис]] — мемлекеттік саясат зерттеушісі
* [[Ави Хассон]] — Экономика министрлігінің бас ғалымы
* [[Наташа Хаусдорф]] (1989 жылы туған) — британдық [[барристер]], халықаралық жаңалықтарға пікір білдіруші және Израиль мүдделерін қорғаушы
* [[Цви Хейфец]] — Израильдің Ұлыбританиядағы бұрынғы елшісі
* [[Рон Хульдаи]] — [[Тель-Авив]] қаласының мэрі
* [[Яэль Ихилов]] (1968 жылы туған) — жазушы
* [[Бенджамин Айзек]] — тарихшы
* [[Моше Кам]] — [[Электротехника және Электроника Инженерлер Институты|IEEE]] ұйымының 49-президенті және [[Ньюарк инженерлік колледжі]]нің деканы
* [[Моше Каплинский]] — Израиль қорғаныс күштері Бас штабы бастығының орынбасары
* [[Эфраим Карш]] — тарихшы
* [[Рита Кац]] — терроризм мәселелері жөніндегі талдаушы
* [[Этгар Керет]] — жазушы
* [[Дов Ханин]] — саясаттанушы және [[Хадаш]] партиясынан сайланған Кнессет депутаты
* [[Йосеф Клафтер]] — [[химиялық физика]] профессоры, Тель-Авив университетінің сегізінші президенті
* [[Йосеф Лапид]] — Израильдің бұрынғы вице-премьері, әділет министрі және [[Шинуй]] партиясының негізін қалаушы
* [[Амос Лапидот]] (1934–2019) — әскери ұшқыш, [[Израиль әскери-әуе күштері]]нің оныншы қолбасшысы және [[Технион — Израиль технологиялық институты]]ның президенті
* [[Перец Лави]] (1949 жылы туған) — [[ұйқы бұзылыстары|ұйқы және ұйқы бұзылыстарының]] [[психофизиология]]сы бойынша маман, [[Технион — Израиль технологиялық институты]]ның 16-президенті және [[Раппапорт атындағы медицина факультеті]]нің деканы
* [[Керен Лейбович]] — Паралимпиада чемпионы, жүзуші
* [[Ханох Левин]] (1943–1999) — драматург, театр режиссері, жазушы және ақын
* [[Эмануэль Леви]] — кино және әлеуметтану профессоры, ''Variety'' және ''Screen'' басылымдарының кино сыншысы
* [[Амнон Липкин-Шахак]] — Израиль Бас штабының бұрынғы бастығы, туризм және көлік министрі
* [[Йосси Матиас]] — информатика маманы және Google компаниясының басшысы
* [[Амит Мекель]] (1980 жылы туған) — [[Израильдің Парагвайдағы елшілерінің тізімі|Израильдің Парагвайдағы елшісі]]
* [[Мони Мошонов]] — актер және комик
* [[Ицхак Мордехай]] — Израильдің бұрынғы қорғаныс және көлік министрі
* [[Наташа Мозговая]] — журналист
* [[Авраам Ницан]] — химиялық физика маманы
* [[Сассона Нортон]] — мүсінші
* [[Даниэлла Охад Смит]] — дизайн тарихшысы
* [[Ицхак Орпаз-Ауэрбах]] — жазушы
* [[Мази Мелеса Пилип]] — Эфиопияда туған америкалық саясаткер
* [[Офир Пинес-Паз]] — бұрынғы ішкі істер министрі (Еңбек партиясы)
* [[Ариэль Порат]] (1956 жылы туған) — Тель-Авив университетінің президенті
* [[Гидеон Рафф]] — режиссер және сценарист, кейін [[Отан (телесериал)|«Отан»]] телесериалына бейімделген, марапаттарға ие болған израильдік [[Соғыс тұтқындары (телесериал)|«Соғыс тұтқындары»]] телесериалының авторы
* [[Хаим Рамон]] — бұрынғы денсаулық сақтау және әділет министрі (Еңбек партиясы және Кадима)
* [[Илан Рамон]] (1954–2003) — Израильдің тұңғыш ғарышкері
* [[Йорам Равед]] — адвокат
* [[Даниэль Райснер]] — Израиль қорғаныс күштерінің заң бөліміндегі халықаралық құқық бөлімшесінің бұрынғы басшысы
* [[Эли Рехесс]] — [[Израиль-Палестина қақтығысы]]ның тарихшысы және [[Солтүстік-Батыс университеті]]нің оқытушысы
* [[Гидеон Саар]] — Кнессет депутаты және ішкі істер министрі ([[Ликуд]])
* [[Аридж Саббах-Хури]] — әлеуметтанушы
* [[Анат Шварц]] — кинорежиссер
* [[Шай Сегев]] — компания басшысы&lt;ref name=&quot;Todorov&quot;&gt;{{cite news|last=Todorov|first=Stoyan|title=Entain CEO Shay Segev: Don't Educate Audiences How Good Existing Products Are, Create Products That Fit New Audiences|url=https://www.gamblingnews.com/news/entain-ceo-shay-segev-create-products-that-fit-new-audiences/|date=23 December 2020|publisher=Gambling News}}&lt;/ref&gt;
* [[Ханох Сендеровиц]] (1963 жылы туған) — израильдік химик
* [[Хамуталь Шабтай]] — роман жазушы
* [[Рон Шахар]] — профессор және зерттеуші
* [[Саймон Шахин]] — музыкант
* [[Сильван Шалом]] — бұрынғы қаржы және сыртқы істер министрі ([[Ликуд]])
* [[Айелет Шакед]] — Израильдің бұрынғы әділет және ішкі істер министрі (Ямина партиясы)
* [[Ади Шамир]] — криптограф, [[RSA (алгоритм)|RSA]] криптожүйесін жасаушылардың бірі
* [[Ариэль Шарон]] (1928–2014) — Израиль премьер-министрі (Ликуд және Кадима)
* [[Лу Сильвер]] — баскетболшы
* [[Даниэль Сиван]] — профессор
* [[Ури Сиван]] — физик, профессор және [[Технион — Израиль технологиялық институты]]ның президенті
* [[Нахум Соненберг]] — [[Макгилл университеті]]нің биохимигі
* [[Михаэль Вольфсон]] — жазушы және [[Мюнхен Бундесвер университеті]]нің қазіргі заман тарихы бойынша бұрынғы профессоры&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.wolffsohn.de/cms/vita.html |title=Vita |website=www.wolffsohn.de |access-date=2018-06-05 |archive-date=2018-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503181349/https://www.wolffsohn.de/cms/vita.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Юваль Таль]] — Payoneer компаниясының негізін қалаушы
* [[Гади Тауб]] — тарихшы, жазушы, сценарист және саяси шолушы
* [[Хагит Мессер-Ярон]] (1953 жылы туған) — электр инженері, кәсіпкер және [[Израиль ашық университеті]]нің президенті
* [[Майя Арад Ясур]] (1976 жылы туған) — драматург
* [[Натан Йонатан]] (1923–2004) — ақын
* [[Пожу Заблудович]] — миллиардер, филантроп және [[Tamares Group]] компаниясының иесі&lt;ref&gt;{{cite web |author=Zabludowicz Collection |url=http://www.zabludowiczcollection.com/collection/people |title=People – About |publisher=Zabludowicz Collection |access-date=2016-02-04 |archive-date=2015-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150410083822/http://www.zabludowiczcollection.com/collection/people |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Бат-Шева Цайслер]] — әнші және актриса
* [[Миша Зильберман]] (1989 жылы туған) — Олимпиада ойындарына қатысқан бадминтоншы
* [[Абдель Рахман Зуаби]] — Израиль Жоғарғы сотының бұрынғы судьясы
* [[Гилад Цукерман]] — тілтанушы
* [[Игаль Варди]] (1953 жылы туған) — [[графология|графолог]] және психолог
* [[Йорам Харт]] (1958 жылы туған) — [[дерматолог]] және өнертапқыш&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Yoram Harth, MD, FAAD {{!}} Journal of Clinical and Cosmetic Dermatology {{!}} Sci Forschen |url=https://sciforschenonline.org/journals/clinical-cosmetic-dermatology/yoram-harth.php |access-date=2025-07-09 |website=sciforschenonline.org}}&lt;/ref&gt;

=== Саклер отбасы ===
Тель-Авив университеті [[Саклер отбасы]]мен тығыз байланыста болды. Саклер отбасы мүшелерінің жаһандық опиоидтық дағдарыстағы рөлі туралы мәліметтер кеңінен таралған сайын, көптеген ұйымдар мен тұлғалар, соның ішінде [[Израиль медицина қауымдастығы]] медицина факультетінің атауынан Саклер есімін алып тастауды талап етті.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Tel Aviv University Resists Pressure to Remove Sackler Name Over Opioid Crisis |language=en |work=Haaretz |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2021-11-18/ty-article/.premium/tel-aviv-university-resists-pressure-to-remove-sackler-name-over-opioid-crisis/0000017f-e0e2-d7b2-a77f-e3e7fc580000 |access-date=2021-11-23 |archive-date=2021-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123074136/https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-tel-aviv-university-resists-pressure-to-remove-sackler-name-over-opioid-crisis-1.10397211 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2021 жылғы қарашадағы жағдай бойынша Саклер отбасының ешбір мүшесі университеттің қамқоршылар кеңесінің құрамында болған жоқ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2012-10-31 |title=Tel Aviv University Governors Roll |url=https://english.tau.ac.il/tau_governors_roll |access-date=2021-11-23 |website=Tel Aviv University |language=en-US |archive-date=2021-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123192738/https://english.tau.ac.il/tau_governors_roll |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2023 жылғы маусымда университеттің медицина факультетінің атауынан Саклер есімі алынып тасталды.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ghert-Zand |first1=Renee |title=Sackler family name removed from Tel Aviv University medical school |url=https://www.timesofisrael.com/sackler-family-name-removed-from-tel-aviv-university-medical-school/ |access-date=29 April 2025 |work=[[The Times of Israel]] |date=21 June 2023 |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt; 2024 жылғы қарашада университет биофизика саласындағы халықаралық сыйлығының атауынан да Саклер есімін алып тастады.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sackler family's opioid history leads Israeli university to strip name from science prize |url=https://www.science.org/content/article/sackler-family-s-opioid-history-leads-israeli-university-strip-name-science-prize |access-date=2024-12-05 |website=www.science.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Commons category|Tel Aviv University}}
* {{Official website|http://english.tau.ac.il}} — [http://english.tau.ac.il/about_tau университет туралы жалпы мәліметтер] және [http://english.tau.ac.il/tau_history тарихы].
* [https://international.tau.ac.il/ Тель-Авив университетінің халықаралық мектебі]
* [http://www.aftau.org/site/PageServer?pagename=homepageDyske Тель-Авив университетінің америкалық достары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090215033833/http://www.aftau.org/site/PageServer?pagename=homepageDyske |date=2009-02-15 }}

[[Санат:Тель-Авив университеті| ]]
[[Санат:Израиль университеттері]]
[[Санат:1956 жылы Израильде құрылған мекемелер]]
[[Санат:Тель-Авивтегі университеттер мен колледждер]]
[[Санат:Израиль кино мектептері]]
[[Санат:Израиль құқық мектептері]]
[[Санат:Израиль ғылыми-зерттеу институттары]]
[[Санат:1956 жылы құрылған университеттер мен колледждер]]</text>
      <sha1>quevrypjtrza55cb6g58ddvcsvpumg3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692896</id>
      <parentid>3692889</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T09:20:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сыртқы сілтемелер */</comment>
      <origin>3692896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83011" sha1="c7ix6r9azm5mp8n343qoyuk6ff40g43" xml:space="preserve">{{Университет
 |Аты                 = Тель-Авив университеті
 |Қысқартылған аты    = 
 |Эмблемасы           = 
 |Сурет               = 
 |Шынайы аты          = אוניברסיטת תל אביב
 |Халықаралық атауы   = Tel Aviv University
 |Бұрынғы атауы       = 
 |Ұраны               = {{lang-he|בעקבות הלא נודע}}&lt;br&gt;{{lang-kk|Белгісізді тануға ұмтылу}}
 |Құрылған жылы       = [[1956 жыл|1956]]
 |Жабылған жылы       =
 |Қайта құрылған      =
 |Қайта құрылған жылы =
 |Түрі                = [[Мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[Зерттеу университеті|зерттеу университеті]]
 |Бюджет              = 
 |Басшы лауазымы      = 
 |Басшысы             = Мордехай Коэн
 |Президенті          = [[Ариэль Порат]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/President-Office |title=Office of the President: Tel Aviv University|publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312035139/https://english.tau.ac.il/President-Office |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Ғылыми жетекшісі    = 
 |Ректоры             = [[Марк Штайф]]
 |Студенттер          = 
 |Шетел студенттері   = 
 |Мамандар            = 
 |Бакалавриат         = 15 285 (2019)
 |Магистратура        = 
 |Аспирантура         = 
 |Докторантура        = 2143 (2019)
 |Ғылым докторы       = 
 |Профессоры          = 
 |Оқытушылар          = 1847
 |Орналасқан жері     = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |Метро бекеті        = 
 |Кампус              = қалалық; 220 акр (шамамен 89 га)
 |Мекенжайы           = 
 |Сайты               = http://english.tau.ac.il/
 |Марапаттары         = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 32 |lat_min = 06 |lat_sec = 45
 |lon_dir = E |lon_deg = 34 |lon_min = 48 |lon_sec = 18
 |CoordScale          = 
 |edu_region          = 
}}
'''Тель-Авив университеті'''{{efn|{{lang-he|אוּנִיבֶרְסִיטַת תֵּל אָבִיב|Universitat Tel Aviv}}}} ('''TAU''') — Израильдің [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан [[мемлекеттік университет|мемлекеттік]] [[зерттеу университеті]]. Онда 30 мыңнан астам студент білім алады және ол елдегі дәстүрлі аудиториялық оқыту жүйесі бойынша жұмыс істейтін ең ірі университет болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-02 |title=Tel Aviv University ranked first in Israel by QS World University Ranking |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-748557 |access-date=2024-03-24 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; Тель-Авивтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан университет&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
| title = Tel Aviv University (TAU)
| encyclopedia = Encyclopaedia Judaica
| publisher = Cengage
| url = https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/tel-aviv-university-tau
}}&lt;/ref&gt; қаланың негізгі білім беру және ғылыми-зерттеу орталығы болып саналады. Оның құрамына 9 факультет, 17 оқу-клиникалық аурухана, 18 сахналық өнер орталығы, 27 мектеп, 106 кафедра, 340 ғылыми-зерттеу орталығы және 400 зертхана кіреді.

Тель-Авив университеті 1956 жылы үш білім беру мекемесінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқыда 69 гектар аумақты алып жатқан кампус кейіннен кеңейтіліп, қазіргі уақытта Тель-Авивтің солтүстік-батыс ауданында 89 гектар жерді қамтиды.&lt;ref&gt;Pullen, Lee and Lars Lindberg Christensen (2010). ''Postcards from the Edge of the Universe:&amp;nbsp;An Anthology of Frontline Astronomy from Around the World''. ESO. Page 96. {{ISBN|9783923524648}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bard, Mitchell Geoffrey and Moshe Schwartz (2005). ''1001 Facts Everyone Should Know About Israel''. Rowman &amp; Littlefield. Page 95. {{ISBN|9780742543584}}.&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тель-Авив университетінің тарихы 1956 жылдан басталады. Сол жылы үш ғылыми-зерттеу институты — 1935 жылы құрылған Тель-Авив құқық және экономика мектебі, 1931 жылы құрылған Жаратылыстану ғылымдары институты және 1954 жылы құрылған Еврейтану академиялық институты&lt;ref&gt;{{cite news | last1=ANI | title=Tel Aviv University, Google Israel launch $1 million AI research programme | newspaper=Educational Times (The Economic Times) | date=22 December 2025 | url=https://education.economictimes.indiatimes.com/news/international/tel-aviv-university-and-google-israel-launch-1m-ai-research-initiative/126117962 | access-date=12 February 2026 }}&lt;/ref&gt; бірігіп, Тель-Авив университетін құрды. Бастапқыда университет Тель-Авив муниципалитетінің басқаруында болды. 1963 жылы оған дербестік беріліп, [[Джордж С. Уайз]] университеттің алғашқы президенті атанды. Ол бұл қызметті 1971 жылға дейін атқарды.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel+aviv+university%22+1963+%22ramat+aviv+campus%22 |title=Who's who in Israel and in the work ... |date=January 21, 2011 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=April 28, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428015655/https://books.google.com/books?id=QmxAAQAAIAAJ&amp;q=%22tel%20aviv%20university%22%201963%20%22ramat%20aviv%20campus%22 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;&gt;{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |title=Presidents of Tel Aviv University |publisher=English.tau.ac.il |date=1980-01-01 |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218232028/https://english.tau.ac.il/list_of_presidents |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы аумағы 170 акр (шамамен 0,69 км²) болатын негізгі кампус құрылды. Кейінгі президенттері: Юваль Неэман (1971–1977), [[Хаим Бен-Шахар]] (1977–1983), [[Моше Мани]] (1983–1991), [[Йорам Динштейн]] (1991–1999), [[Итамар Рабинович]] (1999–2006), [[Цви Галиль]] (2006–2009), [[Йосеф Клафтер]] (2009–2019) және 2019 жылдан бері қызмет атқарып келе жатқан [[Ариэль Порат]].&lt;ref name=&quot;Basch_Interactive&quot;/&gt;

Университет сонымен қатар [[Холон]] қаласындағы Технологиялық дизайн орталығының, [[Тель-Авив-Яффа|Тель-Авив]] қаласындағы Жаңа академиялық колледждің және Тель-Авивтегі [[Афека инженерлік колледжі]]нің академиялық қызметін қадағалайды. [[Уайз обсерваториясы]] [[Негев]] шөліндегі [[Мицпе-Рамон]] қаласында орналасқан.

2023 жылғы қазанда университет «Эрез» бағдарламасын іске қосты. Бағдарлама аясында [[Израиль қорғаныс күштері]]нің жауынгерлік бөлімшелерінде офицерлік қызмет атқаруға үміткер шамамен 200 адам офицерлік даярлықты бастамас бұрын гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласында бакалавр дәрежесін алады.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Brison |first1=Amos |title=How Tel Aviv University serves Israel’s security state |url=https://www.972mag.com/tel-aviv-university-security-state/ |work=+972 Magazine |date=30 July 2026}}&lt;/ref&gt;

Университет аумағының бір бөлігі бұрын Палестинаның [[Әш-Шейх-Муваннис]] ауылы орналасқан жерде жатыр. Бұл ауылдың тұрғындары 1948 жылғы наурызда еврей қарулы жасақтарының қоқан-лоққылары салдарынан оны тастап кеткен.&lt;ref name=Monterescu&gt;{{Cite book|title=''Mixed Towns, Trapped Communities: Historical Narratives, Spatial Dynamics, Gender Relations and Cultural Encounters in Palestinian-Israeli Towns''|author=Daniel Monterescu and Dan Rabinowitz|year=2007|page=298|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-4732-4}}&lt;/ref&gt;

== Академиялық бөлімшелер ==
[[Сурет:Life Sciences Building in Tel Aviv University.jpg|thumb|right|250px|Жаратылыстану ғылымдары ғимараты]]
[[Сурет:TAU Economics School 01.JPG|thumb|right|250px|Экономика мектебі]]
[[Сурет:Naftali Building, June 2023.jpg|thumb|right|250px|Әлеуметтік ғылымдар ғимараты]]
[[Сурет:The Porter School of Environmental Studies Building.JPG|thumb|right|250px|Қоршаған ортаны зерттеу ғимараты]]
[[Сурет:Eng boul.jpg|thumb|right|250px|Ли инженерлік факультетінің бульвары]]
[[Сурет:Schreiber-Math-TAU-001.JPG|thumb|right|250px|Владимир Шрайбер атындағы математика институты]]
[[Сурет:Smolarsh.jpg|thumb|250px|Смоларз аудиториясы]]
[[Сурет:Cymbalista Synagogue and Jewish Heritage Center.jpg|thumb|250px|[[Цимбалиста синагогасы және еврей мұрасы орталығы]]]]

'''Факультеттер'''
* Кац атындағы өнер факультеті
* Флейшман атындағы инженерлік факультет
* [[Саклер отбасы|Саклер]] атындағы нақты ғылымдар факультеті
* Энтин атындағы гуманитарлық ғылымдар факультеті
* Бухман атындағы құқық факультеті
* Уайз атындағы биологиялық ғылымдар факультеті
* [[Грей атындағы медицина және денсаулық сақтау ғылымдары факультеті]] (бұрынғы Саклер атындағы медицина факультеті)
* Гордон атындағы әлеуметтік ғылымдар факультеті
* [[Борис Минц институты]]
* Коллер атындағы менеджмент мектебі

'''Дербес мектептер'''
* Берглас атындағы экономика мектебі
* Портер атындағы қоршаған ортаны зерттеу мектебі
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]
* [[Дэвид Азриэли]] атындағы сәулет мектебі
* Гольдшлегер атындағы стоматология мектебі
* Миллер атындағы педагогика мектебі
* Шапелл атындағы әлеуметтік жұмыс мектебі
* TAU International (бұрынғы шетелдік студенттер мектебі)
* Сагол атындағы нейроғылым мектебі

=== Институттар мен орталықтар ===
Тель-Авив университетінің құрамында 130-дан астам ғылыми-зерттеу институты мен орталығы бар.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://english.tau.ac.il/research_institutes |title=Research Centers and Institutes {{!}} Tel Aviv University |website=english.tau.ac.il |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120622121257/http://english.tau.ac.il/research_institutes |archive-date=2012-06-22}}&lt;/ref&gt;

== Лоуи халықаралық мектебі ==
Лоуи халықаралық мектебі (бұрынғы TAU International) Тель-Авив университетінің халықаралық зерттеушілермен, қонақтармен және серіктестермен байланысын қамтамасыз етумен қатар, жыл сайын әлемнің түкпір-түкпірінен келген мыңдаған студентке университетте білім алу мүмкіндігін ұсынады.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/about_tau_international|title=About The Lowy International School|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Мектептің қызметіне университеттің халықаралық мәселелер жөніндегі вице-президенті [[Милетт Шамир]] жетекшілік етеді.

Мектептің толық атауы — Ширли Лоуиді еске алуға арналған Лоуи халықаралық мектебі. Оның атауы 2022 жылы аустралиялық-израильдік кәсіпкер сэр [[Франк Лоуи]]дің 18 миллион АҚШ долларын қайырымдылыққа беруінен кейін өзгертілді.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Israel |first=David |date=2022-12-13 |title=Australian Real Estate Mogul Sir Frank Lowy Gives $18 m. to TAU International Programs |url=https://www.jewishpress.com/news/israel/australian-real-estate-mogul-sir-frank-lowy-gives-18-m-to-tau-international-programs/2022/12/13/ |access-date=2024-12-05 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Сэр Франктің жұбайы Ширли Лоуи 2020 жылғы 9 желтоқсанда қайтыс болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-12-13 |title=Shirley Lowy, the woman behind Westfield, dies in Israel |url=https://www.afr.com/property/commercial/shirley-lowy-the-woman-behind-westfield-dies-in-israel-20201213-p56n3d |access-date=2024-12-05 |website=Australian Financial Review |language=en}}&lt;/ref&gt;

Мектептегі білім беру бағдарламалары негізінен ағылшын тілінде жүргізіледі. Сонымен қатар Лоуи халықаралық мектебі иврит тілін тереңдетіп меңгеруге арналған тілдік ортаға толық ену бағдарламаларын да ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sir Frank Lowy Donates $18 Million to Tel Aviv University |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-724773 |access-date=2022-12-23 |newspaper=The Jerusalem Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оқу бағдарламалары бакалавриатты, магистратураны, шетелде білім алуды, ғылыми зерттеулерді, оқуға түсер алдындағы бір жылдық даярлықты және қысқамерзімді курстарды қамтиды.&lt;ref name=&quot;international.tau.ac.il&quot;/&gt; Сондай-ақ мектеп әртүрлі шәкіртақылар ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/scholarship_programs|title=The Lowy International School Scholarships|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; Бакалавриат, магистратура, студенттер алмасу және шетелде білім алу бағдарламаларына қатысушылар университеттің жанында орналасқан Эйнштейн немесе Брошим студенттік жатақханаларында тұра алады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Housing at TAU |url=https://international.tau.ac.il/housing |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100906223226/http://international.tau.ac.il/prospective-students/undergraduate-programs.html |archive-date=September 6, 2010 |access-date=November 24, 2010 |work=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt;

=== Бакалавриат бағдарламалары&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=279&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; ===
* Еркін өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* Менеджмент және еркін өнер бойынша халықаралық бакалавриат бағдарламасы
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка бакалавриаты (B.Mus.)
* Әлеуметтік, саяси және экономикалық ғылымдар бойынша бакалавриат бағдарламасы
* Еркін өнер бойынша қос дипломды бакалавриат бағдарламасы: Тель-Авив университеті және [[Колумбия университеті]]
* [[Йешива университеті]]мен бірлескен бакалавриат бағдарламасы

=== Магистратура бағдарламалары&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://international.tau.ac.il/academic-units-view?field_program_type_tid%5B%5D=260&amp;combine=|title=Study in English at Tel Aviv University|website=international.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; ===
* Ежелгі Израильді зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биомедициналық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* [[Қақтығыстарды шешу және медиация жөніндегі халықаралық бағдарлама|Қақтығыстарды шешу және медиация]] бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Киберсаясат және мемлекеттік басқару бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Цифрлық денсаулық сақтау бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Апаттарды басқару бойынша магистр дәрежесі (M.D.M.)
* Деректі кино бойынша бейнелеу өнері магистрі (M.F.A.)
* Экологиялық инженерия бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қоршаған ортаны зерттеу бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Биологиялық ғылымдар бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Медицина ғылымдары бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Нейроғылым бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Азық-түлік қауіпсіздігіне басымдық берілген өсімдіктану бойынша ғылым магистрі (M.Sc.)
* Қауіпсіздік және дипломатия бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Климаттың өзгеруінің әлеуметтік және саяси аспектілері бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Орнықты даму бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A.)
* Ағылшын тілін өзге тілде сөйлейтіндерге оқыту бойынша гуманитарлық ғылымдар магистрі (M.A., TESOL)
* Софер атындағы жаһандық іскерлік әкімшілендіру магистратурасы (MBA)
* [[Бухман-Мехта музыка мектебі]]ндегі музыка магистрі (M.Mus.)
* Парасол қорының халықаралық құқық магистрі бағдарламасы (LL.M.)
* [[Джонс Хопкинс университеті]]нің Халықаралық зерттеулер мектебі (SAIS) мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* [[Лилль саяси зерттеулер институты]] мен Тель-Авив университетінің бірлескен бағдарламасы
* Тель-Авив университеті мен [[Тхапар инженерия және технология институты]]ның биотехнология немесе электротехника саласындағы «3+2» біріктірілген білім беру бағдарламасы

=== Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ias.tau.ac.il/Lowy_Distinguished_Guest_Professor|title=About Lowy Distinguished Guest Professors|website=ias.tau.ac.il}}&lt;/ref&gt; ===
2023 жылы құрылған Лоуи атындағы құрметті шақырылған профессорлар бағдарламасы Тель-Авив университетіне көрнекті ғалымдарды шақыруға бағытталған.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
* [[Райнхард Генцель]] — физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты
* [[Эйтан Тадмор]] — математик
* [[Милетт Гайфман]] — антикалық дәуір зерттеушісі
* [[Михаэль Вайднер]] — информатика маманы
* [[Рудольф Подгорник]] — физик
* [[Сьюзан Б. Дэвидсон]] — информатика маманы
* [[Альберто Меллони]] — тарихшы
* [[Ольга Соркине-Хорнунг]] — информатика маманы

== Рейтингтер==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;&quot;
|+ '''Тель-Авив университетінің әлемдік рейтингтердегі орны'''
! Рейтинг
! Жыл
! Орын
|-
| [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|ARWU]]
| 2024
| 201–300&lt;ref&gt;{{Cite web | title=ShanghaiRanking-Univiersities | url=https://www.shanghairanking.com/institution/tel-aviv-university | access-date=2025-07-30 | website=www.shanghairanking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[CWTS Leiden Ranking|CWTS Leiden]]
| 2024
| 84&lt;ref&gt;{{Cite web | title=CWTS Leiden Ranking - Ranking 2024 | url=https://www.leidenranking.com/ranking/2024/list | access-date=2025-07-30 | website=www.leidenranking.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[QS әлемдік университеттер рейтингі|QS]]
| 2026
| 223&lt;ref name=&quot;:QSW2026&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.topuniversities.com/world-university-rankings|title=QS World University Rankings 2026: Top global universities|date=July 30, 2025|website=Top Universities}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE]]
| 2025
| 201–250&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/tel-aviv-university|title=Tel Aviv University|date=February 9, 2024|website=Times Higher Education (THE)}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[U.S. News &amp; World Report|U.S. News]]
| 2025
| 199&lt;ref&gt;{{Cite web | title=Tel Aviv University in Israel {{!}} US News Best Global Universities | url=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141029135238/http://www.usnews.com/education/best-global-universities/tel-aviv-university-500052 | access-date=2025-07-30 | archive-date=2014-10-29}}&lt;/ref&gt;
|}

[[Сурет:31.03.09 Tel Aviv 024 TAU 7.JPG|thumb|250px|Тель-Авив университетіндегі Уэбб тілдер мектебі]]
2024 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 214-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.topuniversities.com/universities/tel-aviv-university |title=QS World University Rankings |publisher=Topuniversities |access-date=September 28, 2023 }}&lt;/ref&gt; Осылайша университет Израильдегі ең жоғары орынға ие оқу орны атанды. 2016 жылғы пәндік рейтингтерде университет өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша 202-орынды, инженерия және технология бойынша 295-орынды, биологиялық ғылымдар мен медицина бойынша 193-орынды, жаратылыстану ғылымдары бойынша 208-орынды, ал әлеуметтік ғылымдар мен менеджмент бойынша 240-орынды иеленді.

2016 жылғы [[Әлемдік университеттер рейтингі орталығы]]ның (CWUR) рейтингісінде Тель-Авив университеті әлем бойынша 81-орынды, Израиль бойынша үшінші орынды иеленді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cwur.org/top100.html |title=CWUR 2016 |publisher=Center for World University Rankings |year=2016 |access-date=26 October 2016 |archive-date=11 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120711104222/http://www.cwur.org/top100.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ал 2012 жылы орталық университетті 56-орынға орналастырған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cwur.org/2012.php |title=CWUR 2012 {{!}} Top 100 Universities |website=cwur.org |language=en |access-date=2017-02-23 |archive-date=2017-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224131520/http://cwur.org/2012.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін әлем бойынша 189-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |title=World University Rankings 2020 &amp;#124; Times Higher Education (THE) |date=20 August 2019 |publisher=Times Higher Education |access-date=2020-02-18 |archive-date=2019-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918163456/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/page/7/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бұл рейтинг университеттердің ғылыми-зерттеу және оқытушылық қызметі саласындағы беделі туралы мәліметтерді біріктіретін жалпы бағалау көрсеткішіне негізделеді.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |title=Search &amp;#124; Times Higher Education (THE) |magazine=Times Higher Education |access-date=2016-02-04 |archive-date=2012-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120424215637/http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2011-2012/reputation-methodology.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2016 жылы ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]'' Тель-Авив университетін бір оқытушыға шаққандағы ғылыми дәйексөздер саны бойынша әлемде 22-орынға орналастырды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |title=Two Israeli universities rated among world's top 100 for research |newspaper=[[The Jerusalem Post]] |access-date=2016-10-28 |archive-date=2017-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170225173618/http://www.jpost.com/Israel-News/Two-Israeli-universities-rated-among-worlds-top-100-for-research-466981 |url-status=live  |issn=0792-822X }}&lt;/ref&gt; Бұл көрсеткіш университеттің ғылыми зерттеулерінің ықпалын бағалайды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |title=QS World University Rankings – Methodology |date=2016-08-22 |newspaper=Top Universities |access-date=2016-10-28 |archive-date=2016-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027093229/http://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Осы көрсеткіш бойынша Тель-Авив университеті Израильдегі жетекші университет атанды.

2015 жылы ''[[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі]]'' Тель-Авив университетін пәндер бойынша мынадай орындарға орналастырды: информатика бойынша 20-орын, математика бойынша 51–75-орындар, физика бойынша 76–100-орындар және экономика мен бизнес бойынша 76–100-орындар. 2016 жылы университет инженерия бойынша 51–75-орындар аралығына енді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |title=Tel Aviv University {{!}} Academic Ranking of World Universities – 2016 {{!}} Shanghai Ranking – 2016 |website=www.shanghairanking.com |access-date=2016-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502003200/http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Tel-Aviv-University.html |archive-date=2 May 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

CSRankings рейтингісіне сәйкес, 2007–2018 жылдар аралығында Тель-Авив университеті информатика саласы бойынша әлемде 35-орынды иеленді. Бұл көрсеткіш [[Гарвард университеті]]мен бірдей болып, Израильдегі екінші жоғары нәтиже саналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |title=CSRankings: Computer Science Rankings |website=csrankings.org |access-date=2018-03-12 |archive-date=2022-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105063338/http://csrankings.org/#/fromyear/2007/toyear/2018/index?all&amp;world |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы жағдай бойынша Тель-Авив университеті ''[[Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингі|THE әлемдік университеттер рейтингісінде]]'' 191-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-08-25 |title=World University Rankings |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |access-date=2021-04-04 |website=Times Higher Education (THE) |language=en |archive-date=2020-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200902154147/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ''[[QS әлемдік университеттер рейтингі]]нде'' 230-орынды,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=QS World University Rankings 2021 |url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |access-date=2021-04-04 |website=Top Universities |language=en |archive-date=2020-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609201234/https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ал [[Әлем университеттерінің академиялық рейтингі|Шанхай рейтингісінде]] 151–200-орындар аралығын иеленді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ARWU World University Rankings 2020 |url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |access-date=2021-04-04 |website=www.shanghairanking.com |archive-date=2019-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190815195442/http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2022 жылы PitchBook Data Тель-Авив университетін [[венчурлік капитал]] есебінен қаржыландырылатын компанияларды құрған түлектерінің саны бойынша әлемде 7-орынға орналастырды. Бұл АҚШ-тан тыс орналасқан университеттер арасындағы ең жоғары көрсеткіш болды.

== Басқа университеттермен байланысы ==
Қазіргі уақытта Тель-Авив университеті 46 елдегі 280-нен астам академиялық мекемемен серіктестік орнатқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/partnerships-at-TAU|title=Partnerships at TAU|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; Университеттің академиялық серіктестіктеріне Лоуи халықаралық мектебі қолдау көрсетеді. Халықаралық ынтымақтастықтың негізгі түрлеріне бірлескен ғылыми-зерттеу орталықтарын құру, ғылыми зерттеулер жүргізу, зерттеулерді бастапқы қаржыландыруға арналған бірлескен жобалық ұсыныстар конкурстарын ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/research-partners|title=Research Partners|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; бірлескен немесе қос дипломды білім беру бағдарламалары, бірлесіп оқытылатын курстар, жазғы және қысқы мектептер ұйымдастыру,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/joint-teaching-and-degrees|title=Joint Teaching &amp; Degrees|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt; докторлық дәрежеден кейінгі бірлескен зерттеу бағдарламалары, академиялық алмасу, шетелде білім алу және шақырылған оқытушылар бағдарламалары кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.tau.ac.il/mobility-programs|title=Mobility Programs|date=December 7, 2023|website=Tel Aviv University}}&lt;/ref&gt;

Тель-Авив университетінің құқық факультеті шетелдегі 36 университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About TAU Exchange Program |url=http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |website=Tel Aviv University |access-date=2015-08-20 |archive-date=2015-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150917072609/http://www6.tau.ac.il/law_exchange/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1&amp;Itemid=2 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Вирджиния университеті, Корнелл университеті, Бостон университеті, Лос-Анджелестегі Калифорния университеті (UCLA), Буцериус (Германия), EBS (Германия), Макгилл университеті (Канада), Осгуд-Холл (Канада), Оттава университеті (Канада),&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web |title=IE – List of Partner Institutions |url=http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |publisher=IE Business School |access-date=5 April 2014 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303203748/http://www.ie.edu/business/programas/IMBA/Overview/PDF/Long%20Exchange%20Partner%20Schools.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Куинс университеті (Куинс), Торонто университеті (Канада), Берген университеті (Норвегия), STL (Қытай), KoGuan (Қытай), Цинхуа университеті (Қытай), Джиндал жаһандық университеті (Үндістан), Гонконг университеті, Сингапур менеджмент университеті, Стокгольм университеті (Швеция), Монаш университеті (Аустралия), Сидней университеті (Аустралия), Саяси зерттеулер институты (Франция), Сеул университеті (Оңтүстік Корея), Люцерн университеті (Швейцария), Буэнос-Айрес университеті (Аргентина), Боккони университеті (Италия)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |title=The Buchmann Faculty of Law, Tel Aviv University |publisher=Law.tau.ac.il |date=April 17, 2008 |access-date=September 29, 2011 |archive-date=February 15, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215032537/http://www.law.tau.ac.il/Eng/?CategoryID=186&amp;ArticleID=149&amp;Page=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; және Мадрид университеті (Испания) бар.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;

Коллер атындағы менеджмент мектебі шетелдегі 100-ден астам университетпен академиялық алмасу туралы келісім жасасқан. Коллер алмасу бағдарламасына MBA, MSc және MA бағдарламаларының студенттері, сондай-ақ тиісті біліктілігі бар мамандар қатыса алады. Мектеп алмасу бағдарламасымен келген студенттерге стратегия, кәсіпкерлік, қаржы және бухгалтерлік есеп, маркетинг, ұйымдық мінез-құлық, шешім қабылдау және операцияларды зерттеу, технологиялар мен ақпараттық жүйелер бойынша әртүрлі курстар ұсынады. Бағдарлама аясында Тель-Авив университетінің басқа мектептерінде Израиль мәдениеті, тарихы, экономикасы және өзге де пәндер бойынша білім алуға болады.

2013 жылы Тель-Авив университеті мен [[Руппин академиялық орталығы]] [[Жерорта теңізі]] жағалауында бірлескен зерттеу орталығын құрды. Орталықта студенттер жағалау ортасына және оның табиғи ресурстарына әсер ететін мәселелерді тереңдетіп зерттейді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |title=TAU and Ruppin college form studies center; Tel Aviv University, Ruppin Academic College form a multi-disciplinary studies center focusing on coastal environment. |work=The Jerusalem Post |author=Sharon Udasin |date=January 30, 2013 |access-date=July 2, 2015 |archive-date=July 2, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702161129/http://www.jpost.com/Enviro-Tech/TAU-and-Ruppin-college-form-studies-center |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Халықаралық ынтымақтастық ===
Германияда Тель-Авив университеті Майндағы Франкфурт қаласындағы [[Иоганн Вольфганг Гёте атындағы Франкфурт университеті|Гёте университетімен]] ынтымақтасады. Екі қаланы ұзақмерзімді серіктестік келісімі байланыстырады.&lt;ref&gt;[//www2.uni-frankfurt.de/38446421/strategisch1.html ''International cooperation – Germany'']. Web page of Goethe-University Frankfurt/Main. Date accessed: 22. November 2012.&lt;/ref&gt;

== Басылымдар ==
* [[Тель-Авив (журнал)|«Тель-Авив»]] — [[Левант]] археологиясы мен [[Ежелгі Таяу Шығыс|Таяу Шығыс өркениеттерінің]] тарихы және мәдениеті туралы халықаралық рецензияланатын ғылыми журнал. Басылым негізінен библиялық және прототарихи кезеңдерге басымдық береді, сонымен қатар антикалық және тарихқа дейінгі кезеңдерді де қамтиды.&lt;ref&gt;[https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 &quot;Tel Aviv Journal&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220109124341/https://en-humanities.tau.ac.il/node/3303 |date=2022-01-09 }}, Tel Aviv University homepage. Accessed Jan 2022.&lt;/ref&gt;

== TAU Ventures ==
{{Компания
 |атауы              = TAU Ventures
 |логотипі           =
 |суреті             = Tel Aviv university logo - Hebrew.png
 |сурет атауы        =
 |түрі               = [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік]] (LLC)
 |биржадағы листингі =
 |қызметі            = Венчурлік инвестициялар
 |құрылды            = 2018
 |құрушы             = Тель-Авив университеті және Нимрод Коэн
 |орналасуы          = [[Тель-Авив]], [[Израиль]]
 |басты адамдары     = Нимрод Коэн
 |саласы             = [[Венчурлік капитал]]
 |өнімі              =
 |меншікті капиталы  =
 |айналым            =
 |операциялық кіріс  =
 |таза табысы        =
 |активтер           =
 |капитализация      =
 |қызметкерлер саны  =
 |басшы компания     =
 |бағынышты компания =
 |аудитор            =
 |сайты              = {{URL|https://www.tauventures.co.il}}
 |Ортаққор           =
}}
'''TAU Ventures''' — [[венчурлік капитал]] саласында жұмыс істейтін инвестициялық компания. Ол 2018 жылы Тель-Авив университеті мен Нимрод Коэннің бастамасымен Израильдегі дамуының бастапқы кезеңіндегі [[Стартап компания|стартаптарға]] инвестиция салу мақсатында құрылды. Компанияның штаб-пәтері [[Тель-Авив]] қаласында орналасқан.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|last=Solomon|first=Shoshanna|title=Tel Aviv University launches VC fund to invest in early-stage startups|url=https://www.timesofisrael.com/tel-aviv-university-launches-venture-arm-to-invest-in-early-stage-startups/|access-date=2021-06-22|website=[[The Times of Israel]]|language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-04-15|title=Tel Aviv University sets up $20m VC fund|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-tel-aviv-university-sets-up-20m-vc-fund-1001231762|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=Friedman|first=Ron|date=2021-01-23|title=Amid a decline in early-stage funding, TAU Ventures invites tech startups to its campus community|url=https://www.calcalistech.com/ctech/articles/0,7340,L-3889232,00.html|access-date=2021-06-22|website=CTECH - www.calcalistech.com}}&lt;/ref&gt; 2018 жылдың басында Тель-Авив университеті бастапқы кезеңдегі стартаптарды қаржыландыруға арналған, капиталы 20 миллион АҚШ долларын құрайтын TAU Ventures венчурлік қорын құратынын жариялады. Қордың қызмет ету мерзімі алдын ала жеті жылдық кезең ретінде белгіленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=TAU Ventures {{!}} univtelaviv.com|url=https://univtelaviv.com/tau-ventures/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624211547/https://univtelaviv.com/tau-ventures/|url-status=usurped|archive-date=June 24, 2021|access-date=2021-06-22|language=es}}&lt;/ref&gt; Бұл Израильдегі осындай үлгідегі алғашқы бастама болды. Оны құру кезінде [[Стэнфорд университеті]], [[Берклидегі Калифорния университеті]] және [[Массачусетс технологиялық институты]] (MIT) сияқты жоғары оқу орындарындағы ұқсас инвестициялық қорлар үлгі ретінде алынды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Нимрод Коэн компанияның басқарушы серіктесі қызметін атқарады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-01-01|title=Japan's NEC and Tel Aviv University set up incubator|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-japans-nec-and-tel-aviv-university-set-up-incubator-1001217724|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;

=== Инвестициялар ===
TAU Ventures Израильдегі дамуының бастапқы кезеңіндегі стартаптарға 500 мың АҚШ доллары көлемінде бастапқы инвестиция салады және кейіннен қосымша қаржыландыру мүмкіндігін қарастырады. Қор кәсіпорындарға арналған шешімдер, [[қаржылық технологиялар]], [[Индустрия 4.0]] және азық-түлік технологиялары сияқты әртүрлі салаларға инвестиция салады. Инвестиция алатын компаниялардың басым бөлігі бағдарламалық қамтамасыз етумен байланысты.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|title=Shin Bet widens hunt for innovative start-up solutions|url=https://www.jpost.com/israel-news/shin-bet-widens-hunt-for-innovative-start-up-solutions-573458|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=4 December 2018 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;

TAU Ventures экожүйесі Тель-Авив университетінің ресурстары мен байланыс желісін, өнеркәсіп саласындағы серіктестіктерді және израильдік стартап негізін қалаушылардың қауымдастығын біріктіреді. Компания Тель-Авив қаласындағы ортақ кеңсе кеңістігінде жұмыс істейді.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Мұнда компанияның инвестициялық портфеліндегі стартаптарға дамудың әртүрлі бағыттары бойынша тәлімгерлік және қолдау көрсететін мамандар қызмет етеді.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

2021 жылғы мамырдағы жағдай бойынша TAU Ventures 17 стартапқа инвестиция салған. Олардың арасында Xtend,&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|title=Tel Aviv University fund leads $2m. investment in Israeli start-ups|url=https://www.jpost.com/israel-news/tel-aviv-university-fund-leads-15m-investment-in-israeli-start-ups-568067|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=26 September 2018 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt; SWIMM,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-01-17 |title=Pitango, TAU Ventures Invest In Israeli Codebase Tool Startup Swimm |url=https://nocamels.com/2021/01/pitango-tau-ventures-israeli-codebase-startup-swimm/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Gaviti,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|date=2021-04-04|title=&quot;מי שנכנס למשרדים שלנו מרגיש מהר מאוד שמדובר בקרן מסוג אחר&quot;|url=https://www.geektime.co.il/had-keren-tau-ventures/|access-date=2021-06-22|website=גיקטיים|language=he-IL}}&lt;/ref&gt; MyAir,&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news|date=2019-12-25|title=Former Teva VP sets up foodtech startup|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-former-teva-vp-sets-up-foodtech-startup-1001312384|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt; Medorion,&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Castor&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; және [[Hoopo]] сияқты белгілі компаниялар бар.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

=== Акселерациялық бағдарлама ===
TAU Ventures венчурлік инвестициялық қызметімен қатар, [[Шин-Бет|Израиль қауіпсіздік агенттігімен]] (ISA) серіктестікте стартап негізін қалаушыларға технологиялық платформа ұсынатын акселерациялық бағдарламаны жүзеге асырады.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|date=2018-07-04|title=Israel's Shin Bet spy service partners with private start-ups|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-tech-israel-shinbet-idINKBN1JU1SU|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Israel's Shin Bet and its future as a cyberwarfare superpower|url=https://www.jpost.com/israel-news/nadav-argaman-passing-the-shin-bet-torch-644002|access-date=2021-06-22|website=[[The Jerusalem Post]]|date=4 October 2020 |language=en-US |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Бұл төрт айға созылатын арнайы бағдарлама стартаптарды Израиль қауіпсіздік агенттігімен байланыстырады және компанияның меншік үлесін беруді талап етпейтін 50 мың АҚШ доллары көлеміндегі грант ұсынады.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Бағдарлама азаматтық және коммерциялық технологияларды әзірлейтін компанияларға арналған. Қатысушылар техникалық сарапшылардың көмегін, бірегей деректер базаларын, технологияларды тексеру мүмкіндіктерін және басқа да ресурстарды пайдалана алады.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2018-09-05|title=ISA and TAU Ventures launch startup accelerator|language=en|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-isa-and-tau-ventures-launch-startup-accelerator-1001235281|access-date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt; Бағдарламаның түлектері жалпы сомасы 100 миллион АҚШ долларынан астам инвестиция тартқан.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-06-10 |title=Israeli Startups Smash Funding Records, Reel In $10.5B In Just Six Months |url=https://nocamels.com/2021/06/israeli-startups-funding-records-10-5b/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Олардың қатарында Xtend,&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; Cyberpion, Talamoos,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-01-06|title=The Groundbreaking Israeli Tech Turning Heads At CES 2019 |url=https://nocamels.com/2019/01/israeli-tech-ces-2019/ |access-date=2021-06-22 |website=[[NoCamels]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[Cyabra]],&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; DigitalOwl,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-02-14|title=Investors plant Seed: 2 Israeli startups emerge with AI at their core|url=https://www.geektime.com/investors-plant-seed-2-israeli-startups-emerge-to/|access-date=2021-06-22|website=Geektime|language=en|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624201831/https://www.geektime.com/investors-plant-seed-2-israeli-startups-emerge-to/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Decodea және NeuraLegion&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; бар.

=== Мойындалуы ===
2018 жылы IVC зерттеу орталығы TAU Ventures компаниясын Израильдегі ең белсенді венчурлік инвестициялық қор ретінде атап өтті.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web|title=After a record year for Israeli startups, 16 investors tell us what's next|url=https://techcrunch.com/2021/01/16/israel-vc-survey/|access-date=2021-06-22|website=TechCrunch|date=16 January 2021 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://charteredgroup.com/wp-content/uploads/2019/04/31-jan-2019-most-active-fund.pdf|title=IVC Research Center citation}}&lt;/ref&gt; 2019 және 2021 жылдары Geektime басылымы TAU Ventures компаниясын Израильдегі үздік бес және үздік алты венчурлік инвестициялық қордың қатарына енгізді.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;

== Белгілі тұлғалар ==
=== Оқытушылар құрамы ===
&lt;!--- Тізімге Уикипедияның маңыздылық талаптарына сай келетін, жеке мақаласы бар және сол мақалада университетпен байланысы көрсетілген оқытушылар ғана енгізілуі тиіс. ----&gt;
[[Сурет:Prof Ariel Porat-012 (cropped).jpg|thumb|160px|[[Ариэль Порат]], Тель-Авив университетінің президенті]]
[[Сурет:Daniel Chamovitz.png|thumb|160px|Даниэль Хамовиц]]
[[Сурет:Israel Ben-Shalom.jpg|thumb|160px|[[Исраэль Фридман (Пашкан реббесі)|Исраэль Фридман]]]]
[[Сурет:Benjamin Isaac.jpg|thumb|160px|[[Бенджамин Айзек]]]]
[[Сурет:Ariel Rubinstein1.jpg|thumb|160px|[[Ариэль Рубинштейн]]]]
[[Сурет:Anita Shapira.jpg|thumb|160px|[[Анита Шапира]]]]
[[Сурет:Lev vaidman.jpg|thumb|160px|[[Лев Вайдман]]]]

Университеттің бұрынғы және қазіргі белгілі оқытушылары:
* [[Йосеф Агасси]] — философ
* [[Якир Ааронов]] — физик
* [[Нога Алон]] — математик
* [[Ицхак Арад]] — тарихшы
* [[Карен Авраам]] — генетик
* [[Шломо Бен-Ами]] — тарихшы, бұрынғы сыртқы істер министрі
* [[Йоав Бенджамини]] — статистик
* [[Зива Бен-Порат]] — әдебиеттанушы, жазушы және редактор
* [[Йосеф Бернштейн]] — математик
* [[Сильвия Блюменфельд]] — саңырауқұлақтар коллекциясының кураторы
* [[Аталия Бреннер]] — феминистік бағыттағы библиятанушы
* [[Даниэль Хамовиц]] — биолог
* [[Гай Дойчер (физик)|Гай Дойчер]] — физик
* [[Йорам Динштейн]] — халықаралық құқықтың құрметті профессоры, Тель-Авив университетінің бұрынғы президенті
* [[Узи Эвен]] — химик және [[ЛГБТ]] құқықтары үшін күрескен саяси белсенді
* [[Маргалит Финкельберг]] — тарихшы және тілтанушы
* [[Исраэль Финкельштейн]] — археолог
* [[Исраэль Фридман (Пашкан реббесі)|Исраэль Фридман]] — тарихшы
* [[Рафаэль Э. Фройндлих]] — библиятану және латын тілі маманы
* [[Эхуд Газит]] — нанотехнология маманы, Ғылым министрлігінің бас ғалымы
* [[Давид Гинзбург]] — математик
* [[Боб Гриффин (баскетболшы)|Боб Гриффин]] (1980 жылы туған) — баскетболшы және ағылшын әдебиетінің профессоры
* [[Дафна Хакер]] — заңгер
* [[Майкл Харрис (мемлекеттік саясат зерттеушісі)|Майкл Харрис]] — мемлекеттік саясат зерттеушісі
* [[Сильви Онигман]] — ежелгі тарих бойынша аға оқытушы
* [[Бенджамин Айзек]] — тарихшы
* [[Джошуа Йортнер]] — физикалық химия маманы
* [[Шошана Камин]] — математик
* [[Арье Кашер]] — тарихшы
* [[Аса Кашер]] — философ, этика маманы, Израиль қорғаныс күштерінің мінез-құлық кодексінің авторы
* [[Давид С. Кац]] — тарихшы
* [[Йосеф Клафтер]] — [[химиялық физика]] маманы, Тель-Авив университетінің сегізінші президенті
* [[Шауль Ладани]] — өнеркәсіптік инженерия маманы
* [[Фред Ландман]] — семантика маманы
* [[Цви Ларон]] — балалар эндокринологі
* [[Орна Лин]] — заңгер
* [[Рафаэль Малер]] — тарихшы
* [[Йосси Матиас]] — информатика маманы
* [[Виталий Мильман]] — математик
* [[Моше Мизрахи]] — «Оскар» сыйлығының иегері, кинорежиссер
* [[Барух Модан]] — онколог
* [[Юваль Неэман]] (1925–2006) — физик, бұрынғы ғылым және технология министрі
* [[Авраам Ницан]] — химиялық физика маманы
* [[Кеннеди Отиено]] — криминолог
* [[Ариэль Порат]] — құқықтанушы, Тель-Авив университетінің президенті
* [[Итамар Рабинович]] — Израильдің АҚШ-тағы бұрынғы елшісі және Тель-Авив университетінің бұрынғы президенті
* [[Авиад Раз]] — әлеуметтанушы
* [[Таня Рейнхарт]] (1943–2007) — тілтанушы
* [[Амнон Рубинштейн]] — құқық факультетінің бұрынғы деканы және бұрынғы білім министрі
* [[Ариэль Рубинштейн]] — экономист
* [[Йосеф Садан]] — арабтану және исламтану кафедрасының құрметті профессоры
* [[Пнина Зальцман]] — пианист және фортепиано педагогі
* [[Шломо Занд]] — тарихшы
* [[Леон Шидловский]] — композитор
* [[Милетт Шамир]] — Америка әдебиетінің зерттеушісі, Тель-Авив университетінің вице-президенті
* [[Анита Шапира]] — тарихшы
* [[Миха Шарир]] — математик
* [[Эдна Шавит]] — драма өнері маманы
* [[Марго Шайнер]] — гастроэнтеролог
* [[Джошуа Соболь]] — драматург, жазушы және режиссер
* [[Давид Судри]] — математик
* [[Карло Штренгер]] — психолог және философ
* [[Леонард Сасскинд]] — физик
* [[Борис Цирельсон]] — математик
* [[Яаков Тюркель]] — Израиль Жоғарғы сотының судьясы
* [[Лев Вайдман]] — физик
* Ави Вайнрот — заңгер
* [[Пол Векслер (тілтанушы)|Пол Векслер]] — тілтанушы
* [[Джордж С. Уайз]] — университеттің алғашқы президенті (1963–1971)
* [[Моше Вольман]] — невропатолог
* [[Амоц Захави]] — биолог
* [[Моше Цвиран]] — Коллер атындағы менеджмент мектебінің деканы

=== Түлектер ===
&lt;!--- Тізімге Уикипедияның маңыздылық талаптарына сай келетін, жеке мақаласы бар және сол мақалада университетпен байланысы көрсетілген түлектер ғана енгізілуі тиіс. ----&gt;
[[Сурет:AYELET_SHAKED.jpg|thumb|160px|[[Айелет Шакед]], Израильдің бұрынғы ішкі істер министрі]]
[[Сурет:Tal Friedman 23032007.jpg|thumb|160px|[[Таль Фридман]]]]
[[Сурет:Ilan Ramon, NASA photo portrait in orange suit.jpg|thumb|160px|[[Илан Рамон]]]]
[[Сурет:Michael Harris PhD Academic.png|thumb|160px|[[Майкл Харрис (ғалым)|Майкл Харрис]]]]
* [[Кармела Авраам]] — нейробиолог, Альцгеймер ауруын зерттеуші
* [[Офра Штраус]] — израильдік ірі кәсіпкер және өнеркәсіп саласының өкілі
* [[Асаф Замир]] — израильдік саясаткер, заңгер және дипломат
* [[Надав Ахитув]] — биоинженерия профессоры және генетик
* [[Яир Ансбахер]] — жазушы және әскери зерттеуші&lt;ref&gt;{{cite magazine |last=Ziegelbaum |first=Menachem |date=October 27, 2023 |title=&quot;Rebel, What's Going On Here?&quot; |url=https://media.chabadinfo.com/wp-content/uploads/2023/10/Beis-Moshiach-1382-1.pdf |magazine=Beis Moshiach |location= |publisher= |access-date=30 December 2025}}&lt;/ref&gt;
* [[Цви Арад]] (1942–2018) — математик, [[Бар-Илан университеті]] президентінің міндетін атқарушы және [[Нетания академиялық колледжі]]нің президенті
* [[Дэн Ариели]] — жазушы және ғалым
* [[Шай Авиви]] — актер
* [[Фуад Авад]] — театр режиссері
* [[Люси Аюб]] — актриса және тележүргізуші
* [[Алон Бар]] — кино саласындағы сыйлықтардың иегері
* [[Дафна Барак-Эрез]] — [[Израиль Жоғарғы соты]]ның судьясы
* [[Мұхаммед Бараке]] — Кнессет депутаты және [[Хадаш]] партиясының жетекшісі
* [[Ребекка Белльдегрун]] (1950 жылы туған) — [[офтальмолог]] және кәсіпкер
* [[Шломо Бен-Ами]] — тарихшы, бұрынғы сыртқы істер министрі (Еңбек партиясы)
* [[Йохай Бенклер]] — [[Гарвард құқық мектебі]] жанындағы Беркман орталығының тең директоры
* [[Алуф Бенн]] — ''[[Гаарец]]'' газетінің бас редакторы
* [[Авишай Браверман]] (1948 жылы туған) — Кнессет депутаты және [[Негевтегі Бен-Гурион университеті]]нің президенті
* [[Шимшон Брокман]] (1957 жылы туған) — Олимпиада ойындарына қатысқан желкенді спортшы
* [[Моран Серф]] (1977 жылы туған) — [[нейробиолог]], [[Солтүстік-Батыс университетінің Келлогг менеджмент мектебі]]нің профессоры
* [[Телалит Чарски]] (1986 жылы туған) — виолончельші
* [[Нили Коэн]] (1947 жылы туған) — профессор және құқықтанушы
* [[Ран Коэн]] — бұрынғы тұрғын үй құрылысы министрі (Мерец партиясы)
* [[Саймон Л. Долан]] — Израильде туған ғалым
* [[Орна Донат]] (1976 жылы туған) — ғалым және қоғам белсендісі
* [[Арье Эльдад]] — Кнессеттің бұрынғы депутаты ([[Ұлттық одақ (Израиль)|Ұлттық одақ]])
* [[Исраэль Элиашив]] — Израильдің Сингапурдағы бұрынғы елшісі
* [[Дана Эрлих]] — Израильдің Ирландиядағы елшісі
* [[Нэнси Эзер]] — жазушы және [[Лос-Анджелестегі Калифорния университеті]]нің иврит тілі профессоры
* [[Яэль С. Фельдман]] — [[Нью-Йорк университеті]]нің иврит мәдениеті мен білім беру саласындағы Авраам И. Кац атындағы профессоры, иврит тілі және еврейтану профессоры
* [[Ари Фольман]] — кинорежиссер, ''[[Баширмен вальс]]'' фильмінің режиссері
* [[Таль Фридман]] — комик, актер және музыкант
* [[Амир Галь-Ор]] — [[Infinity Group]] компаниясының негізін қалаушы
* [[Цви Галиль]] (1947 жылы туған) — информатика маманы, математик және Тель-Авив университетінің президенті
* [[Бени Ганц]] — [[Израиль қорғаныс күштері]]нің [[Израиль Бас штабының бастығы|Бас штаб бастығы]]
* [[Лиор Геллер]] — [[Оскар сыйлығы|«Оскар»]] мен [[Эмми сыйлығы|«Эмми»]] сыйлықтарына ұсынылған кинорежиссер, [[Гиннестің рекордтар кітабы]]на енген рекорд иегері
* [[Дэн Гиллерман]] — Израильдің [[Біріккен Ұлттар Ұйымындағы Израильдің тұрақты өкілі|БҰҰ жанындағы бұрынғы тұрақты өкілі]] және [[БҰҰ Бас Ассамблеясының 60-сессиясы]] төрағасының орынбасары
* [[Боб Гриффин (баскетболшы)|Боб Гриффин]] (1950 жылы туған) — баскетболшы және ағылшын әдебиетінің профессоры
* [[Тамар Хальперин]] — клавесинші, пианист және музыкатанушы
* [[Цахи Ханегби]] — Кнессет депутаты, бұрынғы ішкі қауіпсіздік министрі ([[Ликуд]] және [[Кадима]])
* [[Рафаэль Харпаз]] — Израильдің Филиппиндегі елшісі
* [[Майкл Харрис (мемлекеттік саясат зерттеушісі)|Майкл Харрис]] — мемлекеттік саясат зерттеушісі
* [[Ави Хассон]] — Экономика министрлігінің бас ғалымы
* [[Наташа Хаусдорф]] (1989 жылы туған) — британдық [[барристер]], халықаралық жаңалықтарға пікір білдіруші және Израиль мүдделерін қорғаушы
* [[Цви Хейфец]] — Израильдің Ұлыбританиядағы бұрынғы елшісі
* [[Рон Хульдаи]] — [[Тель-Авив]] қаласының мэрі
* [[Яэль Ихилов]] (1968 жылы туған) — жазушы
* [[Бенджамин Айзек]] — тарихшы
* [[Моше Кам]] — [[Электротехника және Электроника Инженерлер Институты|IEEE]] ұйымының 49-президенті және [[Ньюарк инженерлік колледжі]]нің деканы
* [[Моше Каплинский]] — Израиль қорғаныс күштері Бас штабы бастығының орынбасары
* [[Эфраим Карш]] — тарихшы
* [[Рита Кац]] — терроризм мәселелері жөніндегі талдаушы
* [[Этгар Керет]] — жазушы
* [[Дов Ханин]] — саясаттанушы және [[Хадаш]] партиясынан сайланған Кнессет депутаты
* [[Йосеф Клафтер]] — [[химиялық физика]] профессоры, Тель-Авив университетінің сегізінші президенті
* [[Йосеф Лапид]] — Израильдің бұрынғы вице-премьері, әділет министрі және [[Шинуй]] партиясының негізін қалаушы
* [[Амос Лапидот]] (1934–2019) — әскери ұшқыш, [[Израиль әскери-әуе күштері]]нің оныншы қолбасшысы және [[Технион — Израиль технологиялық институты]]ның президенті
* [[Перец Лави]] (1949 жылы туған) — [[ұйқы бұзылыстары|ұйқы және ұйқы бұзылыстарының]] [[психофизиология]]сы бойынша маман, [[Технион — Израиль технологиялық институты]]ның 16-президенті және [[Раппапорт атындағы медицина факультеті]]нің деканы
* [[Керен Лейбович]] — Паралимпиада чемпионы, жүзуші
* [[Ханох Левин]] (1943–1999) — драматург, театр режиссері, жазушы және ақын
* [[Эмануэль Леви]] — кино және әлеуметтану профессоры, ''Variety'' және ''Screen'' басылымдарының кино сыншысы
* [[Амнон Липкин-Шахак]] — Израиль Бас штабының бұрынғы бастығы, туризм және көлік министрі
* [[Йосси Матиас]] — информатика маманы және Google компаниясының басшысы
* [[Амит Мекель]] (1980 жылы туған) — [[Израильдің Парагвайдағы елшілерінің тізімі|Израильдің Парагвайдағы елшісі]]
* [[Мони Мошонов]] — актер және комик
* [[Ицхак Мордехай]] — Израильдің бұрынғы қорғаныс және көлік министрі
* [[Наташа Мозговая]] — журналист
* [[Авраам Ницан]] — химиялық физика маманы
* [[Сассона Нортон]] — мүсінші
* [[Даниэлла Охад Смит]] — дизайн тарихшысы
* [[Ицхак Орпаз-Ауэрбах]] — жазушы
* [[Мази Мелеса Пилип]] — Эфиопияда туған америкалық саясаткер
* [[Офир Пинес-Паз]] — бұрынғы ішкі істер министрі (Еңбек партиясы)
* [[Ариэль Порат]] (1956 жылы туған) — Тель-Авив университетінің президенті
* [[Гидеон Рафф]] — режиссер және сценарист, кейін [[Отан (телесериал)|«Отан»]] телесериалына бейімделген, марапаттарға ие болған израильдік [[Соғыс тұтқындары (телесериал)|«Соғыс тұтқындары»]] телесериалының авторы
* [[Хаим Рамон]] — бұрынғы денсаулық сақтау және әділет министрі (Еңбек партиясы және Кадима)
* [[Илан Рамон]] (1954–2003) — Израильдің тұңғыш ғарышкері
* [[Йорам Равед]] — адвокат
* [[Даниэль Райснер]] — Израиль қорғаныс күштерінің заң бөліміндегі халықаралық құқық бөлімшесінің бұрынғы басшысы
* [[Эли Рехесс]] — [[Израиль-Палестина қақтығысы]]ның тарихшысы және [[Солтүстік-Батыс университеті]]нің оқытушысы
* [[Гидеон Саар]] — Кнессет депутаты және ішкі істер министрі ([[Ликуд]])
* [[Аридж Саббах-Хури]] — әлеуметтанушы
* [[Анат Шварц]] — кинорежиссер
* [[Шай Сегев]] — компания басшысы&lt;ref name=&quot;Todorov&quot;&gt;{{cite news|last=Todorov|first=Stoyan|title=Entain CEO Shay Segev: Don't Educate Audiences How Good Existing Products Are, Create Products That Fit New Audiences|url=https://www.gamblingnews.com/news/entain-ceo-shay-segev-create-products-that-fit-new-audiences/|date=23 December 2020|publisher=Gambling News}}&lt;/ref&gt;
* [[Ханох Сендеровиц]] (1963 жылы туған) — израильдік химик
* [[Хамуталь Шабтай]] — роман жазушы
* [[Рон Шахар]] — профессор және зерттеуші
* [[Саймон Шахин]] — музыкант
* [[Сильван Шалом]] — бұрынғы қаржы және сыртқы істер министрі ([[Ликуд]])
* [[Айелет Шакед]] — Израильдің бұрынғы әділет және ішкі істер министрі (Ямина партиясы)
* [[Ади Шамир]] — криптограф, [[RSA (алгоритм)|RSA]] криптожүйесін жасаушылардың бірі
* [[Ариэль Шарон]] (1928–2014) — Израиль премьер-министрі (Ликуд және Кадима)
* [[Лу Сильвер]] — баскетболшы
* [[Даниэль Сиван]] — профессор
* [[Ури Сиван]] — физик, профессор және [[Технион — Израиль технологиялық институты]]ның президенті
* [[Нахум Соненберг]] — [[Макгилл университеті]]нің биохимигі
* [[Михаэль Вольфсон]] — жазушы және [[Мюнхен Бундесвер университеті]]нің қазіргі заман тарихы бойынша бұрынғы профессоры&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.wolffsohn.de/cms/vita.html |title=Vita |website=www.wolffsohn.de |access-date=2018-06-05 |archive-date=2018-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503181349/https://www.wolffsohn.de/cms/vita.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Юваль Таль]] — Payoneer компаниясының негізін қалаушы
* [[Гади Тауб]] — тарихшы, жазушы, сценарист және саяси шолушы
* [[Хагит Мессер-Ярон]] (1953 жылы туған) — электр инженері, кәсіпкер және [[Израиль ашық университеті]]нің президенті
* [[Майя Арад Ясур]] (1976 жылы туған) — драматург
* [[Натан Йонатан]] (1923–2004) — ақын
* [[Пожу Заблудович]] — миллиардер, филантроп және [[Tamares Group]] компаниясының иесі&lt;ref&gt;{{cite web |author=Zabludowicz Collection |url=http://www.zabludowiczcollection.com/collection/people |title=People – About |publisher=Zabludowicz Collection |access-date=2016-02-04 |archive-date=2015-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150410083822/http://www.zabludowiczcollection.com/collection/people |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Бат-Шева Цайслер]] — әнші және актриса
* [[Миша Зильберман]] (1989 жылы туған) — Олимпиада ойындарына қатысқан бадминтоншы
* [[Абдель Рахман Зуаби]] — Израиль Жоғарғы сотының бұрынғы судьясы
* [[Гилад Цукерман]] — тілтанушы
* [[Игаль Варди]] (1953 жылы туған) — [[графология|графолог]] және психолог
* [[Йорам Харт]] (1958 жылы туған) — [[дерматолог]] және өнертапқыш&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Yoram Harth, MD, FAAD {{!}} Journal of Clinical and Cosmetic Dermatology {{!}} Sci Forschen |url=https://sciforschenonline.org/journals/clinical-cosmetic-dermatology/yoram-harth.php |access-date=2025-07-09 |website=sciforschenonline.org}}&lt;/ref&gt;

=== Саклер отбасы ===
Тель-Авив университеті [[Саклер отбасы]]мен тығыз байланыста болды. Саклер отбасы мүшелерінің жаһандық опиоидтық дағдарыстағы рөлі туралы мәліметтер кеңінен таралған сайын, көптеген ұйымдар мен тұлғалар, соның ішінде [[Израиль медицина қауымдастығы]] медицина факультетінің атауынан Саклер есімін алып тастауды талап етті.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Tel Aviv University Resists Pressure to Remove Sackler Name Over Opioid Crisis |language=en |work=Haaretz |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2021-11-18/ty-article/.premium/tel-aviv-university-resists-pressure-to-remove-sackler-name-over-opioid-crisis/0000017f-e0e2-d7b2-a77f-e3e7fc580000 |access-date=2021-11-23 |archive-date=2021-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123074136/https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-tel-aviv-university-resists-pressure-to-remove-sackler-name-over-opioid-crisis-1.10397211 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2021 жылғы қарашадағы жағдай бойынша Саклер отбасының ешбір мүшесі университеттің қамқоршылар кеңесінің құрамында болған жоқ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2012-10-31 |title=Tel Aviv University Governors Roll |url=https://english.tau.ac.il/tau_governors_roll |access-date=2021-11-23 |website=Tel Aviv University |language=en-US |archive-date=2021-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123192738/https://english.tau.ac.il/tau_governors_roll |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2023 жылғы маусымда университеттің медицина факультетінің атауынан Саклер есімі алынып тасталды.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ghert-Zand |first1=Renee |title=Sackler family name removed from Tel Aviv University medical school |url=https://www.timesofisrael.com/sackler-family-name-removed-from-tel-aviv-university-medical-school/ |access-date=29 April 2025 |work=[[The Times of Israel]] |date=21 June 2023 |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt; 2024 жылғы қарашада университет биофизика саласындағы халықаралық сыйлығының атауынан да Саклер есімін алып тастады.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sackler family's opioid history leads Israeli university to strip name from science prize |url=https://www.science.org/content/article/sackler-family-s-opioid-history-leads-israeli-university-strip-name-science-prize |access-date=2024-12-05 |website=www.science.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Commons category|Tel Aviv University}}
* {{Official website|http://english.tau.ac.il}} — [http://english.tau.ac.il/about_tau университет туралы жалпы мәліметтер] және [http://english.tau.ac.il/tau_history тарихы].
* [https://international.tau.ac.il/ Тель-Авив университетінің халықаралық мектебі]
* [http://www.aftau.org/site/PageServer?pagename=homepageDyske Тель-Авив университетінің америкалық достары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090215033833/http://www.aftau.org/site/PageServer?pagename=homepageDyske |date=2009-02-15 }}

{{Израиль университеттері}}

[[Санат:Тель-Авив университеті| ]]
[[Санат:Израиль университеттері]]
[[Санат:1956 жылы Израильде құрылған мекемелер]]
[[Санат:Тель-Авивтегі университеттер мен колледждер]]
[[Санат:Израиль кино мектептері]]
[[Санат:Израиль құқық мектептері]]
[[Санат:Израиль ғылыми-зерттеу институттары]]
[[Санат:1956 жылы құрылған университеттер мен колледждер]]</text>
      <sha1>c7ix6r9azm5mp8n343qoyuk6ff40g43</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ваагн Гарникович Хачатурян</title>
    <ns>0</ns>
    <id>790070</id>
    <revision>
      <id>3692838</id>
      <timestamp>2026-11-07T07:51:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Мемлекеттік қайраткер  | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын |  швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;  | Қазақша есімі        = Ваагн Хачатурян  | Шынайы есімі         = {{lang-hy|Վահագն Խաչատուր...</comment>
      <origin>3692838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16129" sha1="qmz8mbmkghc86onudm8vryemjqrqldo" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Ваагн Хачатурян
 | Шынайы есімі         = {{lang-hy|Վահագն Խաչատուրյան}}
 | Суреті               = Vahagn Khachaturyan - 2025 (cropped).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = Хачатурян, 2025 жыл
 | Титулы               = [[Армения президенті]]
 | Ту                   = Flag of the President of Armenia.svg
 | Ту2                  = Seal of the President of Armenia.svg
 | Басқара бастады      = 13 наурыз 2022 жылдан бастап
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Премьер              = [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]]
 | Ізашары              = [[Армен Варданович Саркисян|Армен Саркисян]]&lt;br&gt;[[Ален Робертович Симонян|Ален Симонян]] ({{м.а.}})
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = [[Жоғары технология]]лық өнеркәсіп министрі
 | Ту_2                 = Flag of Armenia.svg
 | Ту2_2                = Coat of arms of Armenia.svg
 | Басқара бастады_2    = 4 тамыз 2021
 | Басқаруын аяқтады_2  = 3 наурыз 2022
 | Премьер_2            = [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]]
 | Ізашары_2            = {{iw|Айк Арутюнович Чобанян|Айк Чобанян|hy|Հայկ Չոբանյան}}
 | Ізбасары_2           = Давид Саакян ({{м.а.}})&lt;br&gt;Роберт Хачатрян
 | Титулы_3             = [[Ереван]] мэрі
 | Ту_3                 = Flag of Yerevan.svg
 | Ту2_3                = Coat of arms of Yerevan.svg
 | Басқара бастады_3    = 4 желтоқсан 1992
 | Басқаруын аяқтады_3  = 22 ақпан 1996
 | Ізашары_3            = {{iw|Амбарцум Пайлакович Галустян|Амбарцум Галустян|hy|Համբարձում Գալստյան}}
 | Ізбасары_3           = {{iw|Ашот Мовсесович Мирзоян|Ашот Мирзоян|hy|Աշոտ Միրզոյան (քաղաքական գործիչ)}}
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 22.4.1959
 | Туған жері           = {{туғанжері|Сисиан|Сисианда}}, [[Сюник облысы]], [[Армян Кеңестік Социалистік Республикасы|Армян КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Азаматтығы           = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = {{iw|Анаит Минасян|Анаит Минасян|en|Anahit Minasyan}}
 | Балалары             = 2
 | Партиясы             = {{ublist
  |[[Партиясыз]]
  |[[Армян ұлттық конгрессі]] (2013–2022)
}}
 | Білімі               = [[Армян мемлекеттік экономика университеті|Ереван ұлттық экономика институты]] (1980)
 | Мамандығы            = {{hlist|Экономист|саясаткер}}
 | Атағы                = 
 | Қызмет еткен жылдары = 1980–1982
 | Құрамында болды      = {{байрақ|КСРО}}
 | Әскер түрі           = [[КСРО Қарулы күштері]]
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = Sign V Khachaturyan.jpg
 | Сайты                = {{URL|http://www.vahagnhacaturyan.com/}}
 | Commons              = Vahagn Khachaturyan
 | Марапаттары          = {{Қатар
  |{{Құтқарушы ордені үлкен крестінің иегері}}
  |{{Құрмет легионы ордені үлкен крестінің иегері}}
}}
}}
'''Ваагн Гарникович Хачатурян''' ({{lang-hy|Վահագն Գառնիկի Խաչատուրյան}}, {{IPA|[vɑˈhɑɡən χɑt͡ʃʰɑtuɾˈjɑn]}}; [[22 сәуір]] [[1959 жыл|1959]], [[Сисиан]]) — [[армения]]лық экономист және саясаткер, 2022 жылғы наурыздан бергі 5-[[Армения президенті]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/world_news/vaagn-hachaturyan-armeniya-prezident-bolyip-saylandyi-334899/ |title=Ваагн Хачатурян Армения президенті болып сайланды |language=kk |work=tengrinews.kz |date=2022-03-03 |accessdate=2026-11-02}}&lt;/ref&gt;

Бұрын Хачатурян 1992 жылдан 1996 жылға дейін [[Ереван]] мэрі және 2021 жылдан 2022 жылға дейін [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]] үкіметінде Армения [[Жоғары технология]]лық өнеркәсібі министрі қызметтерін атқарды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Former mayors of Yerevan|url=http://www.yerevan.am/3_115_%D4%B5%D6%80%D6%87%D5%A1%D5%B6%D5%AB%20%D5%B6%D5%A1%D5%AD%D5%AF%D5%AB%D5%B6%20%D6%84%D5%A1%D5%B2%D5%A1%D6%84%D5%A1%D5%BA%D5%A5%D5%BF%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8.html|publisher=Yerevan Municipality Official Website|access-date=25 March 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.president.am/hy/decrees/item/5366/ Decrees of the President of the Republic]&lt;/ref&gt;

Хачатурян 2022 жылғы отставкасына дейін [[Армян ұлттық конгрессі]] саяси партиясының мүшесі болды, алайда 2017 жылдан партия істеріне араласпады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=High-Tech minister addresses reports that he is ruling party's pick for presidency|url=https://armenpress.am/eng/news/1074332.html|accessdate=2022-02-03|work=armenpress.am|date=2022-01-31|language=en|quote=According to Khachaturyan, he quit the party after the 2017 elections, but he said there might be some formal paperwork issues about that.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Armenian Public TV: Vahagn Khachaturyan to be offered country's presidency|url=https://oc-media.org/armenian-public-tv-vahagn-khachaturyan-to-be-offered-countrys-presidency/|first=Ani|last=Avetisyan|accessdate=2025-06-13|work=oc-media.org|date=2022-02-01|language=en|quote=According to Khachaturyan, he stopped his party activities in 2017, but remains a member — though he said he would terminate his membership before officially accepting a nomination for the presidency.}}&lt;/ref&gt;

== Ерте жылдары және білімі ==
Хачатурян 1959 жылы [[Сисиан]] қаласында дүниеге келген. 1980 жылы ол [[Армян мемлекеттік экономика университеті|Ереван ұлттық экономика институты]]ндағы оқуын экономист болып бітірді. 1980 жылдан 1982 жылға дейін [[КСРО Қарулы күштері]]нде қызмет етті. Әскердегі қызметінен кейін ол он жыл бойы Ереван институтында педагог болды, түрлі өнеркәсіп компанияларында экономист болды.

== Саяси мансабы ==
1990 жылдан 1996 жылға дейін Хачатурян {{iw|Ереван қалалық кеңесі|Ереван қалалық кеңесінің|hy|Երևանի քաղաքապետարան}} мүшесі болды, 1992 жылдан 1996 жылға дейін [[Ереван]] мэрі қызметінде болды. Ол 1995 жылдан 1999 жылға дейін [[Армения Ұлттық жиналысы]]ның депутаты болды.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=President of the Republic of Armenia - The President - The President of the Republic of Armenia |url=https://www.president.am/en/Vahagn-Khachaturyan-bio/ |accessdate=2022-11-14 |work=www.president.am |language=en}}&lt;/ref&gt; 1996–1998 жылдары ол президент [[Левон Акопович Тер-Петросян|Левон Тер-Петросян]]ның кеңесшісі болды.

2002 жылы ол Саяси ғылымдар, заң және экономиканы зерттеу орталығының вице-президенті атанды. 2021 жылы ол [[Жоғары технология]]лық өнеркәсіп министрі болып тағайындалды.

== Президенттігі (2022–) ==
=== Ұсынылуы және сайлануы ===
2022 жылғы қаңтардағы президент [[Армен Варданович Саркисян|Армен Саркисян]]ның отставкасынан кейін [[Азаматтық келісім (партия)|Азаматтық келісім]] билік партиясы президенттікке Хачатурянды ұсынды.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Ghazanchyan|first=Siranush|date=2022-02-02|title=Vahagn Khachaturyan officially nominated for President of Armenia|url=https://en.armradio.am/2022/02/02/vahagn-khachaturyan-officially-nominated-for-president-of-armenia/|accessdate=2022-02-03|publisher=Public Radio of Armenia|language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[Армениядағы президент сайлауы (2022)|Дауыс берудің екінші айналымында]] ол [[Армения президенті]] болып сайланды.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-03-03 |title=Vahagn Khachaturyan elected President of Armenia |url=https://armenpress.am/eng/news/1076998.html |accessdate=2022-03-03 |work=armenpress.am |language=en}}&lt;/ref&gt; Инаугурациясы 2022 жылғы 13 наурызда өтті.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-03-03 |title=President-elect Vahagn Khachaturyan to be inaugurated in 10 days |url=https://armenpress.am/eng/news/1077001/ |access-date=2022-03-07 |website=Armenpress |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Ішкі саясаты ===
Хачатурян [[жоғары технология]] секторын дамытуды экономиканы әртараптандырудың маңызды түрі қылған.

=== Сыртқы саясаты ===
2022 жылғы маусымда Хачатурян [[Санкт-Петербург]]ке сапар жасап, [[Петербург халықаралық экономикалық форумы]]на 25 жылдығына орай қатысты.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.arabnews24.ca/en/World_news/205243.html |title=2022 St. Petersburg International Economic Forum: Day 1 |date=2022-06-15 |language=en}}&lt;/ref&gt; 2024 жылғы ақпанда ол [[Мажарстан]]ға ресми сапар жасады. Бұл сапар екі ел арасындағы дипоматиялық қатынастарының қайта орнауынан бергі тұңғыш ресми сапар болды; Армения президенттері Мажарстанға 1989 жылдан бері келіп көрмеген болатын.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=President Vahagn Khachaturyan will leave for Hungary on an official visit |url=https://www.president.am/en/press-release/item/2024/02/05/Announcement/ |language=en |website=[[Армения президенті]] |date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt; Ол президент [[Каталин Новак]]пен, спикер [[Ласло Кёвер]]мен, премьер-министр [[Виктор Орбан]]мен, Мажарстандағы [[Армяндар|армян]] диаспорасының өкілдерімен кездесті.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=President Vahagn Khachaturyan had a meeting with Laszlo Kover, the Speaker of the National Assembly of Hungary |url=https://www.president.am/en/press-release/item/2024/02/07/President-Vahagn-Khachaturyan-met-with-Laszlo-Kover-07.02/ |language=en |publisher=[[Армения президенті]] |date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt; Ол, оған қоса, [[Петер Пазмань католик университеті]]нде де болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=President Vahagn Khachaturyan visited the Pázmány Péter Catholic University |url=https://www.president.am/en/press-release/item/2024/02/07/President-Vahagn-Khachaturyan-visited-Pazmany-Peter-Catholic-University/ |language=en |publisher=[[Армения президенті]] |date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt;

Ресейдің [[RTVI]] атты онлайн баспасына берген сұхбатында Хачатурян Армения Ресейдің «інісі» болып жүргенін қоятын болды деді, Ресеймен жаңа және тең бірлестікті қалайтынын айтты.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-09-12 |title=Armenian President: ‘there is no question’ of the nationalisation of Electric Networks |url=https://oc-media.org/armenian-president-there-is-no-question-of-the-nationalisation-of-electric-networks/ |accessdate=2026-06-25 |publisher=OC Media |language=en}}&lt;/ref&gt;

2024 жылы Хачатурян Қазақстанның Астана қаласына жұмыс сапармен келді. [[ҚазАқпарат]] баспасына берген сұхбатында ол [[Армения-Қазақстан қатынастары|Армения мен Қазақстанды дос елдер деді]], екі елдің келешектегі әр саладан бірлескен жұмысының дамығанын қалады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-16 |title=Мы заинтересованы в дружбе с Казахстаном — интервью с Президентом Армении Ваагном Хачатуряном |url=https://www.inform.kz/ru/mi-nuzhdaemsya-v-druzhbe-s-kazahstanom-intervyu-s-prezidentom-armenii-vaagnom-hachaturyanom |accessdate=2026-11-07 |publisher=[[ҚазАқпарат]] |language=ru}}&lt;/ref&gt;

== Өзге істері ==
*2000: ARMAT Демократия және азаматтық қоғам дамыту орталығының негіздеуші мүшесі
*2006: &quot;Aylyntrank&quot; әлеуметтік және саяси инициативаларының негіздеушісі мүшесі
*2019–2021: Армэкономбанк басқармасының мүшесі

== Марапаттары және атақтары ==
*«[[Мақтымқұлы|Мақтымқұлы Фрағи]] 300 жылдығына орай» мерейтойлық медалі (11 қазан 2024; [[Түрікменстан]])
*[[Құтқарушы ордені|Құтқарушы орденінің үлкен кресті]] (2026; [[Грекия]])
*[[Құрмет легионының ордені|Құрмет легионы орденінің үлкен кресті]] (2026; [[Франция]])

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}
{{DEFAULTSORT:Хачатурян, Ваагн Гарникович}}
[[Санат:Армения экономистері]]
[[Санат:Армения саясаткерлері]]
[[Санат:Армения президенттері]]
[[Санат:Ереван мэрлері]]
[[Санат:Армения министрлері]]</text>
      <sha1>qmz8mbmkghc86onudm8vryemjqrqldo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692852</id>
      <parentid>3692838</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:12:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3692852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17207" sha1="ewldo0s3okc5zybu868ost2mkufwgt2" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Ваагн Хачатурян
 | Шынайы есімі         = {{lang-hy|Վահագն Խաչատուրյան}}
 | Суреті               = Vahagn Khachaturyan - 2025 (cropped).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = Хачатурян, 2025 жыл
 | Титулы               = [[Армения президенті]]
 | Ту                   = Flag of the President of Armenia.svg
 | Ту2                  = Seal of the President of Armenia.svg
 | Басқара бастады      = 13 наурыз 2022 жылдан бастап
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Премьер              = [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]]
 | Ізашары              = [[Армен Варданович Саркисян|Армен Саркисян]]&lt;br&gt;[[Ален Робертович Симонян|Ален Симонян]] ({{м.а.}})
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = [[Жоғары технология]]лық өнеркәсіп министрі
 | Ту_2                 = Flag of Armenia.svg
 | Ту2_2                = Coat of arms of Armenia.svg
 | Басқара бастады_2    = 4 тамыз 2021
 | Басқаруын аяқтады_2  = 3 наурыз 2022
 | Премьер_2            = [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]]
 | Ізашары_2            = {{iw|Айк Арутюнович Чобанян|Айк Чобанян|hy|Հայկ Չոբանյան}}
 | Ізбасары_2           = Давид Саакян ({{м.а.}})&lt;br&gt;Роберт Хачатрян
 | Титулы_3             = [[Ереван]] мэрі
 | Ту_3                 = Flag of Yerevan.svg
 | Ту2_3                = Coat of arms of Yerevan.svg
 | Басқара бастады_3    = 4 желтоқсан 1992
 | Басқаруын аяқтады_3  = 22 ақпан 1996
 | Ізашары_3            = {{iw|Амбарцум Пайлакович Галустян|Амбарцум Галустян|hy|Համբարձում Գալստյան}}
 | Ізбасары_3           = {{iw|Ашот Мовсесович Мирзоян|Ашот Мирзоян|hy|Աշոտ Միրզոյան (քաղաքական գործիչ)}}
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 22.4.1959
 | Туған жері           = {{туғанжері|Сисиан|Сисианда}}, [[Сюник облысы]], [[Армян Кеңестік Социалистік Республикасы|Армян КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Азаматтығы           = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = {{iw|Анаит Минасян|Анаит Минасян|en|Anahit Minasyan}}
 | Балалары             = 2
 | Партиясы             = {{ublist
  |[[Партиясыз]]
  |[[Армян ұлттық конгрессі]] (2013–2022)
}}
 | Білімі               = [[Армян мемлекеттік экономика университеті|Ереван ұлттық экономика институты]] (1980)
 | Мамандығы            = {{hlist|Экономист|саясаткер}}
 | Атағы                = 
 | Қызмет еткен жылдары = 1980–1982
 | Құрамында болды      = {{байрақ|КСРО}}
 | Әскер түрі           = [[КСРО Қарулы күштері]]
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = Sign V Khachaturyan.jpg
 | Сайты                = {{URL|http://www.vahagnhacaturyan.com/}}
 | Commons              = Vahagn Khachaturyan
 | Марапаттары          = {{Қатар
  |{{Құтқарушы ордені үлкен крестінің иегері}}
  |{{Құрмет легионы ордені үлкен крестінің иегері}}
}}
}}
'''Ваагн Гарникович Хачатурян''' ({{lang-hy|Վահագն Գառնիկի Խաչատուրյան}}, {{IPA|[vɑˈhɑɡən χɑt͡ʃʰɑtuɾˈjɑn]}}; [[22 сәуір]] [[1959 жыл|1959]], [[Сисиан]]) — [[армения]]лық экономист және саясаткер, 2022 жылғы наурыздан бергі 5-[[Армения президенті]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/world_news/vaagn-hachaturyan-armeniya-prezident-bolyip-saylandyi-334899/ |title=Ваагн Хачатурян Армения президенті болып сайланды |language=kk |work=tengrinews.kz |date=2022-03-03 |accessdate=2026-11-02}}&lt;/ref&gt;

Бұрын Хачатурян 1992 жылдан 1996 жылға дейін [[Ереван]] мэрі және 2021 жылдан 2022 жылға дейін [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]] үкіметінде Армения [[Жоғары технология]]лық өнеркәсібі министрі қызметтерін атқарды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Former mayors of Yerevan|url=http://www.yerevan.am/3_115_%D4%B5%D6%80%D6%87%D5%A1%D5%B6%D5%AB%20%D5%B6%D5%A1%D5%AD%D5%AF%D5%AB%D5%B6%20%D6%84%D5%A1%D5%B2%D5%A1%D6%84%D5%A1%D5%BA%D5%A5%D5%BF%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8.html|publisher=Yerevan Municipality Official Website|access-date=25 March 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.president.am/hy/decrees/item/5366/ Decrees of the President of the Republic]&lt;/ref&gt;

Хачатурян 2022 жылғы отставкасына дейін [[Армян ұлттық конгрессі]] саяси партиясының мүшесі болды, алайда 2017 жылдан партия істеріне араласпады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=High-Tech minister addresses reports that he is ruling party's pick for presidency|url=https://armenpress.am/eng/news/1074332.html|accessdate=2022-02-03|work=armenpress.am|date=2022-01-31|language=en|quote=According to Khachaturyan, he quit the party after the 2017 elections, but he said there might be some formal paperwork issues about that.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Armenian Public TV: Vahagn Khachaturyan to be offered country's presidency|url=https://oc-media.org/armenian-public-tv-vahagn-khachaturyan-to-be-offered-countrys-presidency/|first=Ani|last=Avetisyan|accessdate=2025-06-13|work=oc-media.org|date=2022-02-01|language=en|quote=According to Khachaturyan, he stopped his party activities in 2017, but remains a member — though he said he would terminate his membership before officially accepting a nomination for the presidency.}}&lt;/ref&gt;

== Ерте жылдары және білімі ==
Хачатурян 1959 жылы [[Сисиан]] қаласында дүниеге келген. 1980 жылы ол [[Армян мемлекеттік экономика университеті|Ереван ұлттық экономика институты]]ндағы оқуын экономист болып бітірді. 1980 жылдан 1982 жылға дейін [[КСРО Қарулы күштері]]нде қызмет етті. Әскердегі қызметінен кейін ол он жыл бойы Ереван институтында педагог болды, түрлі өнеркәсіп компанияларында экономист болды.

== Саяси мансабы ==
1990 жылдан 1996 жылға дейін Хачатурян {{iw|Ереван қалалық кеңесі|Ереван қалалық кеңесінің|hy|Երևանի քաղաքապետարան}} мүшесі болды, 1992 жылдан 1996 жылға дейін [[Ереван]] мэрі қызметінде болды. Ол 1995 жылдан 1999 жылға дейін [[Армения Ұлттық жиналысы]]ның депутаты болды.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=President of the Republic of Armenia - The President - The President of the Republic of Armenia |url=https://www.president.am/en/Vahagn-Khachaturyan-bio/ |accessdate=2022-11-14 |work=www.president.am |language=en}}&lt;/ref&gt; 1996–1998 жылдары ол президент [[Левон Акопович Тер-Петросян|Левон Тер-Петросян]]ның кеңесшісі болды.

2002 жылы ол Саяси ғылымдар, заң және экономиканы зерттеу орталығының вице-президенті атанды. 2021 жылы ол [[Жоғары технология]]лық өнеркәсіп министрі болып тағайындалды.

== Президенттігі (2022–) ==
=== Ұсынылуы және сайлануы ===
2022 жылғы қаңтардағы президент [[Армен Варданович Саркисян|Армен Саркисян]]ның отставкасынан кейін [[Азаматтық келісім (партия)|Азаматтық келісім]] билік партиясы президенттікке Хачатурянды ұсынды.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Ghazanchyan|first=Siranush|date=2022-02-02|title=Vahagn Khachaturyan officially nominated for President of Armenia|url=https://en.armradio.am/2022/02/02/vahagn-khachaturyan-officially-nominated-for-president-of-armenia/|accessdate=2022-02-03|publisher=Public Radio of Armenia|language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[Армениядағы президент сайлауы (2022)|Дауыс берудің екінші айналымында]] ол [[Армения президенті]] болып сайланды.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-03-03 |title=Vahagn Khachaturyan elected President of Armenia |url=https://armenpress.am/eng/news/1076998.html |accessdate=2022-03-03 |work=armenpress.am |language=en}}&lt;/ref&gt; Инаугурациясы 2022 жылғы 13 наурызда өтті.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-03-03 |title=President-elect Vahagn Khachaturyan to be inaugurated in 10 days |url=https://armenpress.am/eng/news/1077001/ |access-date=2022-03-07 |website=Armenpress |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Ішкі саясаты ===
[[Сурет:President Vahagn Khachaturyan attended the festive military parade organized on the occasion of Republic Day 28.jpg|нобай|оңға|Республика күніне орай жасалған әскери парадтағы Армения басшылығы, оң жақтан сол жаққа: [[Армения Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиналыс]] спикері [[Ален Робертович Симонян|Ален Симонян]], президент Хачатурян мен [[Армения премьер-министрі|премьер-министр]] [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]], 2026 жылғы 28 мамыр]]

Хачатурян [[жоғары технология]] секторын дамытуды экономиканы әртараптандырудың маңызды түрі қылған.

=== Сыртқы саясаты ===
[[Сурет:Vahagn Khachaturyan and Vladimir Putin at the 25th St. Petersburg International Economic Forum (2).jpg|нобай|оңға|Хачатурян мен [[Ресей президенті]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]], [[Санкт-Петербург]], Ресей, 2022 жылғы 16 маусым]]

2022 жылғы маусымда Хачатурян [[Санкт-Петербург]]ке сапар жасап, [[Петербург халықаралық экономикалық форумы]]на 25 жылдығына орай қатысты.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.arabnews24.ca/en/World_news/205243.html |title=2022 St. Petersburg International Economic Forum: Day 1 |date=2022-06-15 |language=en}}&lt;/ref&gt; 2024 жылғы ақпанда ол [[Мажарстан]]ға ресми сапар жасады. Бұл сапар екі ел арасындағы дипоматиялық қатынастарының қайта орнауынан бергі тұңғыш ресми сапар болды; Армения президенттері Мажарстанға 1989 жылдан бері келіп көрмеген болатын.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=President Vahagn Khachaturyan will leave for Hungary on an official visit |url=https://www.president.am/en/press-release/item/2024/02/05/Announcement/ |language=en |website=[[Армения президенті]] |date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt; Ол президент [[Каталин Новак]]пен, спикер [[Ласло Кёвер]]мен, премьер-министр [[Виктор Орбан]]мен, Мажарстандағы [[Армяндар|армян]] диаспорасының өкілдерімен кездесті.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=President Vahagn Khachaturyan had a meeting with Laszlo Kover, the Speaker of the National Assembly of Hungary |url=https://www.president.am/en/press-release/item/2024/02/07/President-Vahagn-Khachaturyan-met-with-Laszlo-Kover-07.02/ |language=en |publisher=[[Армения президенті]] |date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt; Ол, оған қоса, [[Петер Пазмань католик университеті]]нде де болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=President Vahagn Khachaturyan visited the Pázmány Péter Catholic University |url=https://www.president.am/en/press-release/item/2024/02/07/President-Vahagn-Khachaturyan-visited-Pazmany-Peter-Catholic-University/ |language=en |publisher=[[Армения президенті]] |date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt;

Ресейдің [[RTVI]] атты онлайн баспасына берген сұхбатында Хачатурян Армения Ресейдің «інісі» болып жүргенін қоятын болды деді, Ресеймен жаңа және тең бірлестікті қалайтынын айтты.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-09-12 |title=Armenian President: ‘there is no question’ of the nationalisation of Electric Networks |url=https://oc-media.org/armenian-president-there-is-no-question-of-the-nationalisation-of-electric-networks/ |accessdate=2026-06-25 |publisher=OC Media |language=en}}&lt;/ref&gt;

2024 жылы Хачатурян Қазақстанның Астана қаласына жұмыс сапармен келді. [[ҚазАқпарат]] баспасына берген сұхбатында ол [[Армения-Қазақстан қатынастары|Армения мен Қазақстанды дос елдер деді]], екі елдің келешектегі әр саладан бірлескен жұмысының дамығанын қалады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-16 |title=Мы заинтересованы в дружбе с Казахстаном — интервью с Президентом Армении Ваагном Хачатуряном |url=https://www.inform.kz/ru/mi-nuzhdaemsya-v-druzhbe-s-kazahstanom-intervyu-s-prezidentom-armenii-vaagnom-hachaturyanom |accessdate=2026-11-07 |publisher=[[ҚазАқпарат]] |language=ru}}&lt;/ref&gt;

== Өзге істері ==
*2000: ARMAT Демократия және азаматтық қоғам дамыту орталығының негіздеуші мүшесі
*2006: &quot;Aylyntrank&quot; әлеуметтік және саяси инициативаларының негіздеушісі мүшесі
*2019–2021: Армэкономбанк басқармасының мүшесі

== Марапаттары және атақтары ==
*«[[Мақтымқұлы|Мақтымқұлы Фрағи]] 300 жылдығына орай» мерейтойлық медалі (11 қазан 2024; [[Түрікменстан]])
*[[Құтқарушы ордені|Құтқарушы орденінің үлкен кресті]] (2026; [[Грекия]])
*[[Құрмет легионының ордені|Құрмет легионы орденінің үлкен кресті]] (2026; [[Франция]])

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}
{{DEFAULTSORT:Хачатурян, Ваагн Гарникович}}
[[Санат:Армения экономистері]]
[[Санат:Армения саясаткерлері]]
[[Санат:Армения президенттері]]
[[Санат:Ереван мэрлері]]
[[Санат:Армения министрлері]]</text>
      <sha1>ewldo0s3okc5zybu868ost2mkufwgt2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692859</id>
      <parentid>3692852</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:20:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3692859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17209" sha1="mambsvit66wak7yicrki69rz0q7xxki" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Ваагн Хачатурян
 | Шынайы есімі         = {{lang-hy|Վահագն Խաչատուրյան}}
 | Суреті               = Vahagn Khachaturyan - 2025 (cropped).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = Хачатурян, 2025 жыл
 | Титулы               = [[Армения президенті]]
 | Ту                   = Flag of the President of Armenia.svg
 | Ту2                  = Seal of the President of Armenia.svg
 | Басқара бастады      = 13 наурыз 2022 жылдан бастап
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Премьер              = [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]]
 | Ізашары              = [[Армен Варданович Саркисян|Армен Саркисян]]&lt;br&gt;[[Ален Робертович Симонян|Ален Симонян]] ({{м.а.}})
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = [[Жоғары технология]]лық өнеркәсіп министрі
 | Ту_2                 = Flag of Armenia.svg
 | Ту2_2                = Coat of arms of Armenia.svg
 | Басқара бастады_2    = 4 тамыз 2021
 | Басқаруын аяқтады_2  = 3 наурыз 2022
 | Премьер_2            = [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]]
 | Ізашары_2            = {{iw|Айк Арутюнович Чобанян|Айк Чобанян|hy|Հայկ Չոբանյան}}
 | Ізбасары_2           = Давид Саакян ({{м.а.}})&lt;br&gt;Роберт Хачатрян
 | Титулы_3             = [[Ереван]] мэрі
 | Ту_3                 = Flag of Yerevan.svg
 | Ту2_3                = Coat of arms of Yerevan.svg
 | Басқара бастады_3    = 4 желтоқсан 1992
 | Басқаруын аяқтады_3  = 22 ақпан 1996
 | Ізашары_3            = {{iw|Амбарцум Пайлакович Галустян|Амбарцум Галустян|hy|Համբարձում Գալստյան}}
 | Ізбасары_3           = {{iw|Ашот Мовсесович Мирзоян|Ашот Мирзоян|hy|Աշոտ Միրզոյան (քաղաքական գործիչ)}}
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 22.4.1959
 | Туған жері           = {{туғанжері|Сисиан|Сисианда}}, [[Сюник облысы]], [[Армян Кеңестік Социалистік Республикасы|Армян КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Азаматтығы           = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = {{iw|Анаит Минасян|Анаит Минасян|en|Anahit Minasyan}}
 | Балалары             = 2
 | Партиясы             = {{ublist
  |[[Партиясыз]]
  |[[Армян ұлттық конгрессі]] (2013–2022)
}}
 | Білімі               = [[Армян мемлекеттік экономика университеті|Ереван ұлттық экономика институты]] (1980)
 | Мамандығы            = {{hlist|Экономист|саясаткер}}
 | Атағы                = 
 | Қызмет еткен жылдары = 1980–1982
 | Құрамында болды      = {{байрақ|КСРО}}
 | Әскер түрі           = [[КСРО Қарулы күштері]]
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = Sign V Khachaturyan.jpg
 | Сайты                = {{URL|http://www.vahagnhacaturyan.com/}}
 | Commons              = Vahagn Khachaturyan
 | Марапаттары          = {{Қатар
  |{{Құтқарушы ордені үлкен крестінің иегері}}
  |{{Құрмет легионы ордені үлкен крестінің иегері}}
}}
}}
'''Ваагн Гарникович Хачатурян''' ({{lang-hy|Վահագն Գառնիկի Խաչատուրյան}}, {{IPA|[vɑˈhɑɡən χɑt͡ʃʰɑtuɾˈjɑn]}}; [[22 сәуір]] [[1959 жыл|1959]], [[Сисиан]]) — [[армения]]лық экономист және саясаткер, 2022 жылғы наурыздан бергі 5-[[Армения президенті]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/world_news/vaagn-hachaturyan-armeniya-prezident-bolyip-saylandyi-334899/ |title=Ваагн Хачатурян Армения президенті болып сайланды |language=kk |work=tengrinews.kz |date=2022-03-03 |accessdate=2026-11-02}}&lt;/ref&gt;

Бұрын Хачатурян 1992 жылдан 1996 жылға дейін [[Ереван]] мэрі және 2021 жылдан 2022 жылға дейін [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]] үкіметінде Армения [[Жоғары технология]]лық өнеркәсібі министрі қызметтерін атқарды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Former mayors of Yerevan|url=http://www.yerevan.am/3_115_%D4%B5%D6%80%D6%87%D5%A1%D5%B6%D5%AB%20%D5%B6%D5%A1%D5%AD%D5%AF%D5%AB%D5%B6%20%D6%84%D5%A1%D5%B2%D5%A1%D6%84%D5%A1%D5%BA%D5%A5%D5%BF%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8.html|publisher=Yerevan Municipality Official Website|access-date=25 March 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.president.am/hy/decrees/item/5366/ Decrees of the President of the Republic]&lt;/ref&gt;

Хачатурян 2022 жылғы отставкасына дейін [[Армян ұлттық конгрессі]] саяси партиясының мүшесі болды, алайда 2017 жылдан партия істеріне араласпады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=High-Tech minister addresses reports that he is ruling party's pick for presidency|url=https://armenpress.am/eng/news/1074332.html|accessdate=2022-02-03|work=armenpress.am|date=2022-01-31|language=en|quote=According to Khachaturyan, he quit the party after the 2017 elections, but he said there might be some formal paperwork issues about that.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Armenian Public TV: Vahagn Khachaturyan to be offered country's presidency|url=https://oc-media.org/armenian-public-tv-vahagn-khachaturyan-to-be-offered-countrys-presidency/|first=Ani|last=Avetisyan|accessdate=2025-06-13|work=oc-media.org|date=2022-02-01|language=en|quote=According to Khachaturyan, he stopped his party activities in 2017, but remains a member — though he said he would terminate his membership before officially accepting a nomination for the presidency.}}&lt;/ref&gt;

== Ерте жылдары және білімі ==
Хачатурян 1959 жылы [[Сисиан]] қаласында дүниеге келген. 1980 жылы ол [[Армян мемлекеттік экономика университеті|Ереван ұлттық экономика институты]]ндағы оқуын экономист болып бітірді. 1980 жылдан 1982 жылға дейін [[КСРО Қарулы күштері]]нде қызмет етті. Әскердегі қызметінен кейін ол он жыл бойы Ереван институтында педагог болды, түрлі өнеркәсіп компанияларында экономист болды.

== Саяси мансабы ==
1990 жылдан 1996 жылға дейін Хачатурян {{iw|Ереван қалалық кеңесі|Ереван қалалық кеңесінің|hy|Երևանի քաղաքապետարան}} мүшесі болды, 1992 жылдан 1996 жылға дейін [[Ереван]] мэрі қызметінде болды. Ол 1995 жылдан 1999 жылға дейін [[Армения Ұлттық жиналысы]]ның депутаты болды.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=President of the Republic of Armenia - The President - The President of the Republic of Armenia |url=https://www.president.am/en/Vahagn-Khachaturyan-bio/ |accessdate=2022-11-14 |work=www.president.am |language=en}}&lt;/ref&gt; 1996–1998 жылдары ол президент [[Левон Акопович Тер-Петросян|Левон Тер-Петросян]]ның кеңесшісі болды.

2002 жылы ол Саяси ғылымдар, заң және экономиканы зерттеу орталығының вице-президенті атанды. 2021 жылы ол [[Жоғары технология]]лық өнеркәсіп министрі болып тағайындалды.

== Президенттігі (2022–) ==
=== Ұсынылуы және сайлануы ===
2022 жылғы қаңтардағы президент [[Армен Варданович Саркисян|Армен Саркисян]]ның отставкасынан кейін [[Азаматтық келісім (партия)|Азаматтық келісім]] билік партиясы президенттікке Хачатурянды ұсынды.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Ghazanchyan|first=Siranush|date=2022-02-02|title=Vahagn Khachaturyan officially nominated for President of Armenia|url=https://en.armradio.am/2022/02/02/vahagn-khachaturyan-officially-nominated-for-president-of-armenia/|accessdate=2022-02-03|publisher=Public Radio of Armenia|language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[Армениядағы президент сайлауы (2022)|Дауыс берудің екінші айналымында]] ол [[Армения президенті]] болып сайланды.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-03-03 |title=Vahagn Khachaturyan elected President of Armenia |url=https://armenpress.am/eng/news/1076998.html |accessdate=2022-03-03 |work=armenpress.am |language=en}}&lt;/ref&gt; Инаугурациясы 2022 жылғы 13 наурызда өтті.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-03-03 |title=President-elect Vahagn Khachaturyan to be inaugurated in 10 days |url=https://armenpress.am/eng/news/1077001/ |access-date=2022-03-07 |website=Armenpress |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Ішкі саясаты ===
[[Сурет:President Vahagn Khachaturyan attended the festive military parade organized on the occasion of Republic Day 28.jpg|нобай|оңға|Республика күніне орай жасалған әскери парадтағы Армения басшылығы, оң жақтан сол жаққа: [[Армения Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиналыс]] спикері [[Ален Робертович Симонян|Ален Симонян]], президент Хачатурян мен [[Армения премьер-министрі|премьер-министр]] [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]], 2026 жылғы 28 мамыр]]

Хачатурян [[жоғары технология]] секторын дамытуды экономиканы әртараптандырудың маңызды түрі қылған.

=== Сыртқы саясаты ===
[[Сурет:Vahagn Khachaturyan and Vladimir Putin at the 25th St. Petersburg International Economic Forum (2).jpg|нобай|оңға|Хачатурян мен [[Ресей президенті]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]], [[Санкт-Петербург]], Ресей, 2022 жылғы 16 маусым]]

2022 жылғы маусымда Хачатурян [[Санкт-Петербург]]ке сапар жасап, [[Петербург халықаралық экономикалық форумы]]на 25 жылдығына орай қатысты.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.arabnews24.ca/en/World_news/205243.html |title=2022 St. Petersburg International Economic Forum: Day 1 |date=2022-06-15 |language=en}}&lt;/ref&gt; 2024 жылғы ақпанда ол [[Мажарстан]]ға ресми сапар жасады. Бұл сапар екі ел арасындағы дипоматиялық қатынастарының қайта орнауынан бергі тұңғыш ресми сапар болды; Армения президенттері Мажарстанға 1989 жылдан бері келіп көрмеген болатын.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=President Vahagn Khachaturyan will leave for Hungary on an official visit |url=https://www.president.am/en/press-release/item/2024/02/05/Announcement/ |language=en |website=[[Армения президенті]] |date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt; Ол президент [[Каталин Новак]]пен, спикер [[Ласло Кёвер]]мен, премьер-министр [[Виктор Орбан]]мен, Мажарстандағы [[Армяндар|армян]] диаспорасының өкілдерімен кездесті.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=President Vahagn Khachaturyan had a meeting with Laszlo Kover, the Speaker of the National Assembly of Hungary |url=https://www.president.am/en/press-release/item/2024/02/07/President-Vahagn-Khachaturyan-met-with-Laszlo-Kover-07.02/ |language=en |publisher=[[Армения президенті]] |date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt; Ол, оған қоса, [[Петер Пазмань католик университеті]]нде де болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=President Vahagn Khachaturyan visited the Pázmány Péter Catholic University |url=https://www.president.am/en/press-release/item/2024/02/07/President-Vahagn-Khachaturyan-visited-Pazmany-Peter-Catholic-University/ |language=en |publisher=[[Армения президенті]] |date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt;

Ресейдің [[RTVI]] атты онлайн баспасына берген сұхбатында Хачатурян Армения Ресейдің «інісі» болып жүргенін қоятын болды деді, Ресеймен жаңа және тең бірлестікті қалайтынын айтты.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-09-12 |title=Armenian President: ‘there is no question’ of the nationalisation of Electric Networks |url=https://oc-media.org/armenian-president-there-is-no-question-of-the-nationalisation-of-electric-networks/ |accessdate=2026-06-25 |publisher=OC Media |language=en}}&lt;/ref&gt;

2024 жылы Хачатурян Қазақстанның Астана қаласына жұмыс сапармен келді. [[ҚазАқпарат]] баспасына берген сұхбатында ол [[Армения-Қазақстан қатынастары|Армения мен Қазақстанды дос елдер деді]], екі елдің келешектегі әр саладан бірлескен жұмысының дамығанын қалады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-16 |title=Мы заинтересованы в дружбе с Казахстаном — интервью с Президентом Армении Ваагном Хачатуряном |url=https://www.inform.kz/ru/mi-nuzhdaemsya-v-druzhbe-s-kazahstanom-intervyu-s-prezidentom-armenii-vaagnom-hachaturyanom |accessdate=2026-11-07 |publisher=[[ҚазАқпарат]] |language=ru}}&lt;/ref&gt;

== Өзге істері ==
*2000: ARMAT Демократия және азаматтық қоғам дамыту орталығының негіздеуші мүшесі
*2006: «Aylyntrank» әлеуметтік және саяси инициативаларының негіздеушісі мүшесі
*2019–2021: Армэкономбанк басқармасының мүшесі

== Марапаттары және атақтары ==
*«[[Мақтымқұлы|Мақтымқұлы Фрағи]] 300 жылдығына орай» мерейтойлық медалі (11 қазан 2024; [[Түрікменстан]])
*[[Құтқарушы ордені|Құтқарушы орденінің үлкен кресті]] (2026; [[Грекия]])
*[[Құрмет легионының ордені|Құрмет легионы орденінің үлкен кресті]] (2026; [[Франция]])

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}
{{DEFAULTSORT:Хачатурян, Ваагн Гарникович}}
[[Санат:Армения экономистері]]
[[Санат:Армения саясаткерлері]]
[[Санат:Армения президенттері]]
[[Санат:Ереван мэрлері]]
[[Санат:Армения министрлері]]</text>
      <sha1>mambsvit66wak7yicrki69rz0q7xxki</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692914</id>
      <parentid>3692859</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T10:51:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3692914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17255" sha1="i5mqll128v30arrp6yz89kyd56su806" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Ваагн Хачатурян
 | Шынайы есімі         = {{lang-hy|Վահագն Խաչատուրյան}}
 | Суреті               = Vahagn Khachaturyan - 2025 (cropped).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = Хачатурян, 2025 жыл
 | Титулы               = [[Армения президенті]]
 | Ту                   = Flag of the President of Armenia.svg
 | Ту2                  = Seal of the President of Armenia.svg
 | Басқара бастады      = 13 наурыз 2022 жылдан бастап
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Премьер              = [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]]
 | Ізашары              = [[Армен Варданович Саркисян|Армен Саркисян]]&lt;br&gt;[[Ален Робертович Симонян|Ален Симонян]] ({{м.а.}})
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = [[Жоғары технология]]лық өнеркәсіп министрі
 | Ту_2                 = Flag of Armenia.svg
 | Ту2_2                = Coat of arms of Armenia.svg
 | Басқара бастады_2    = 4 тамыз 2021
 | Басқаруын аяқтады_2  = 3 наурыз 2022
 | Премьер_2            = [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]]
 | Ізашары_2            = {{iw|Айк Арутюнович Чобанян|Айк Чобанян|hy|Հայկ Չոբանյան}}
 | Ізбасары_2           = Давид Саакян ({{м.а.}})&lt;br&gt;Роберт Хачатрян
 | Титулы_3             = [[Ереван]] мэрі
 | Ту_3                 = Flag of Yerevan.svg
 | Ту2_3                = Coat of arms of Yerevan.svg
 | Басқара бастады_3    = 4 желтоқсан 1992
 | Басқаруын аяқтады_3  = 22 ақпан 1996
 | Ізашары_3            = {{iw|Амбарцум Пайлакович Галустян|Амбарцум Галустян|hy|Համբարձում Գալստյան}}
 | Ізбасары_3           = {{iw|Ашот Мовсесович Мирзоян|Ашот Мирзоян|hy|Աշոտ Միրզոյան (քաղաքական գործիչ)}}
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 22.4.1959
 | Туған жері           = {{туғанжері|Сисиан|Сисианда}}, [[Сюник облысы]], [[Армян Кеңестік Социалистік Республикасы|Армян КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Азаматтығы           = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = {{iw|Анаит Минасян|Анаит Минасян|en|Anahit Minasyan}}
 | Балалары             = 2
 | Партиясы             = {{ublist
  |[[Партиясыз]]
  |[[Армян ұлттық конгрессі]] (2013–2022)
}}
 | Білімі               = [[Армян мемлекеттік экономика университеті|Ереван ұлттық экономика институты]] (1980)
 | Мамандығы            = {{hlist|Экономист|саясаткер}}
 | Атағы                = 
 | Қызмет еткен жылдары = 1980–1982
 | Құрамында болды      = {{байрақ|КСРО}}
 | Әскер түрі           = [[КСРО Қарулы күштері]]
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = Sign V Khachaturyan.jpg
 | Сайты                = {{URL|http://www.vahagnhacaturyan.com/}}
 | Commons              = Vahagn Khachaturyan
 | Марапаттары          = {{Қатар
  |{{Құтқарушы ордені үлкен крестінің иегері}}
  |{{Құрмет легионы ордені үлкен крестінің иегері}}
}}
}}
'''Ваагн Гарникович Хачатурян''' ({{lang-hy|Վահագն Գառնիկի Խաչատուրյան}}, {{IPA|[vɑˈhɑɡən χɑt͡ʃʰɑtuɾˈjɑn]}}; [[22 сәуір]] [[1959 жыл|1959]], [[Сисиан]]) — [[армения]]лық экономист және саясаткер, 2022 жылғы наурыздан бергі 5-[[Армения президенті]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/world_news/vaagn-hachaturyan-armeniya-prezident-bolyip-saylandyi-334899/ |title=Ваагн Хачатурян Армения президенті болып сайланды |language=kk |work=tengrinews.kz |date=2022-03-03 |accessdate=2026-11-02}}&lt;/ref&gt;

Бұрын Хачатурян 1992 жылдан 1996 жылға дейін [[Ереван]] мэрі және 2021 жылдан 2022 жылға дейін [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]] үкіметінде Армения [[Жоғары технология]]лық өнеркәсібі министрі қызметтерін атқарды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Former mayors of Yerevan|url=http://www.yerevan.am/3_115_%D4%B5%D6%80%D6%87%D5%A1%D5%B6%D5%AB%20%D5%B6%D5%A1%D5%AD%D5%AF%D5%AB%D5%B6%20%D6%84%D5%A1%D5%B2%D5%A1%D6%84%D5%A1%D5%BA%D5%A5%D5%BF%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8.html|publisher=Yerevan Municipality Official Website|access-date=25 March 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.president.am/hy/decrees/item/5366/ Decrees of the President of the Republic]&lt;/ref&gt;

Хачатурян 2022 жылғы отставкасына дейін [[Армян ұлттық конгрессі]] саяси партиясының мүшесі болды, алайда 2017 жылдан партия істеріне араласпады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=High-Tech minister addresses reports that he is ruling party's pick for presidency|url=https://armenpress.am/eng/news/1074332.html|accessdate=2022-02-03|work=armenpress.am|date=2022-01-31|language=en|quote=According to Khachaturyan, he quit the party after the 2017 elections, but he said there might be some formal paperwork issues about that.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Armenian Public TV: Vahagn Khachaturyan to be offered country's presidency|url=https://oc-media.org/armenian-public-tv-vahagn-khachaturyan-to-be-offered-countrys-presidency/|first=Ani|last=Avetisyan|accessdate=2025-06-13|work=oc-media.org|date=2022-02-01|language=en|quote=According to Khachaturyan, he stopped his party activities in 2017, but remains a member — though he said he would terminate his membership before officially accepting a nomination for the presidency.}}&lt;/ref&gt;

== Ерте жылдары және білімі ==
Хачатурян 1959 жылы [[Сисиан]] қаласында дүниеге келген. 1980 жылы ол [[Армян мемлекеттік экономика университеті|Ереван ұлттық экономика институты]]ндағы оқуын экономист болып бітірді. 1980 жылдан 1982 жылға дейін [[КСРО Қарулы күштері]]нде қызмет етті. Әскердегі қызметінен кейін ол он жыл бойы Ереван институтында педагог болды, түрлі өнеркәсіп компанияларында экономист болды.

== Саяси мансабы ==
1990 жылдан 1996 жылға дейін Хачатурян {{iw|Ереван қалалық кеңесі|Ереван қалалық кеңесінің|hy|Երևանի քաղաքապետարան}} мүшесі болды, 1992 жылдан 1996 жылға дейін [[Ереван]] мэрі қызметінде болды. Ол 1995 жылдан 1999 жылға дейін [[Армения Ұлттық жиналысы]]ның депутаты болды.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=President of the Republic of Armenia - The President - The President of the Republic of Armenia |url=https://www.president.am/en/Vahagn-Khachaturyan-bio/ |accessdate=2022-11-14 |work=www.president.am |language=en}}&lt;/ref&gt; 1996–1998 жылдары ол президент [[Левон Акопович Тер-Петросян|Левон Тер-Петросян]]ның кеңесшісі болды.

2002 жылы ол Саяси ғылымдар, заң және экономиканы зерттеу орталығының вице-президенті атанды. 2021 жылы ол [[Жоғары технология]]лық өнеркәсіп министрі болып тағайындалды.

== Президенттігі (2022–) ==
=== Ұсынылуы және сайлануы ===
2022 жылғы қаңтардағы президент [[Армен Варданович Саркисян|Армен Саркисян]]ның отставкасынан кейін [[Азаматтық келісім (партия)|Азаматтық келісім]] билік партиясы президенттікке Хачатурянды ұсынды.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Ghazanchyan|first=Siranush|date=2022-02-02|title=Vahagn Khachaturyan officially nominated for President of Armenia|url=https://en.armradio.am/2022/02/02/vahagn-khachaturyan-officially-nominated-for-president-of-armenia/|accessdate=2022-02-03|publisher=Public Radio of Armenia|language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[Армениядағы президент сайлауы (2022)|Дауыс берудің екінші айналымында]] ол [[Армения президенті]] болып сайланды.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-03-03 |title=Vahagn Khachaturyan elected President of Armenia |url=https://armenpress.am/eng/news/1076998.html |accessdate=2022-03-03 |work=armenpress.am |language=en}}&lt;/ref&gt; Инаугурациясы 2022 жылғы 13 наурызда өтті.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-03-03 |title=President-elect Vahagn Khachaturyan to be inaugurated in 10 days |url=https://armenpress.am/eng/news/1077001/ |access-date=2022-03-07 |website=Armenpress |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Ішкі саясаты ===
[[Сурет:President Vahagn Khachaturyan attended the festive military parade organized on the occasion of Republic Day 28.jpg|нобай|оңға|Республика күніне орай жасалған әскери парадтағы Армения басшылығы, оң жақтан сол жаққа: [[Армения Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиналыс]] спикері [[Ален Робертович Симонян|Ален Симонян]], президент Хачатурян мен [[Армения премьер-министрі|премьер-министр]] [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]], 2026 жылғы 28 мамыр]]

Хачатурян [[жоғары технология]] секторын дамытуды экономиканы әртараптандырудың маңызды түрі қылған.

=== Сыртқы саясаты ===
[[Сурет:Vahagn Khachaturyan and Vladimir Putin at the 25th St. Petersburg International Economic Forum (2).jpg|нобай|оңға|Хачатурян мен [[Ресей президенті]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]], [[Санкт-Петербург]], Ресей, 2022 жылғы 16 маусым]]

2022 жылғы маусымда Хачатурян [[Санкт-Петербург]]ке сапар жасап, [[Петербург халықаралық экономикалық форумы]]на 25 жылдығына орай қатысты.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.arabnews24.ca/en/World_news/205243.html |title=2022 St. Petersburg International Economic Forum: Day 1 |date=2022-06-15 |language=en}}&lt;/ref&gt; 2024 жылғы ақпанда ол [[Мажарстан]]ға ресми сапар жасады. Бұл сапар екі ел арасындағы дипоматиялық қатынастарының қайта орнауынан бергі тұңғыш ресми сапар болды; Армения президенттері Мажарстанға 1989 жылдан бері келіп көрмеген болатын.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=President Vahagn Khachaturyan will leave for Hungary on an official visit |url=https://www.president.am/en/press-release/item/2024/02/05/Announcement/ |language=en |website=[[Армения президенті]] |date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt; Ол президент [[Каталин Новак]]пен, спикер [[Ласло Кёвер]]мен, премьер-министр [[Виктор Орбан]]мен, Мажарстандағы [[Армяндар|армян]] диаспорасының өкілдерімен кездесті.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=President Vahagn Khachaturyan had a meeting with Laszlo Kover, the Speaker of the National Assembly of Hungary |url=https://www.president.am/en/press-release/item/2024/02/07/President-Vahagn-Khachaturyan-met-with-Laszlo-Kover-07.02/ |language=en |publisher=[[Армения президенті]] |date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt; Ол, оған қоса, [[Петер Пазмань католик университеті]]нде де болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=President Vahagn Khachaturyan visited the Pázmány Péter Catholic University |url=https://www.president.am/en/press-release/item/2024/02/07/President-Vahagn-Khachaturyan-visited-Pazmany-Peter-Catholic-University/ |language=en |publisher=[[Армения президенті]] |date=2024-02-05}}&lt;/ref&gt;

Ресейдің [[RTVI]] атты онлайн баспасына берген сұхбатында Хачатурян Армения Ресейдің «інісі» болып жүргенін қоятын болды деді, Ресеймен жаңа және тең бірлестікті қалайтынын айтты.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-09-12 |title=Armenian President: ‘there is no question’ of the nationalisation of Electric Networks |url=https://oc-media.org/armenian-president-there-is-no-question-of-the-nationalisation-of-electric-networks/ |accessdate=2026-06-25 |publisher=OC Media |language=en}}&lt;/ref&gt;

2024 жылы Хачатурян Қазақстанның Астана қаласына жұмыс сапармен келді. [[ҚазАқпарат]] баспасына берген сұхбатында ол [[Армения-Қазақстан қатынастары|Армения мен Қазақстанды дос елдер деді]], екі елдің келешектегі әр саладан бірлескен жұмысының дамығанын қалады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-16 |title=Мы заинтересованы в дружбе с Казахстаном — интервью с Президентом Армении Ваагном Хачатуряном |url=https://www.inform.kz/ru/mi-nuzhdaemsya-v-druzhbe-s-kazahstanom-intervyu-s-prezidentom-armenii-vaagnom-hachaturyanom |accessdate=2026-11-07 |publisher=[[ҚазАқпарат]] |language=ru}}&lt;/ref&gt;

== Өзге істері ==
*2000: ARMAT Демократия және азаматтық қоғам дамыту орталығының негіздеуші мүшесі
*2006: «Aylyntrank» әлеуметтік және саяси инициативаларының негіздеушісі мүшесі
*2019–2021: Армэкономбанк басқармасының мүшесі

== Марапаттары және атақтары ==
*«[[Мақтымқұлы|Мақтымқұлы Фрағи]] 300 жылдығына орай» мерейтойлық медалі (11 қазан 2024; [[Түрікменстан]])
*[[Құтқарушы ордені|Құтқарушы орденінің үлкен кресті]] (2026; [[Грекия]])
*[[Құрмет легионының ордені|Құрмет легионы орденінің үлкен кресті]] (2026; [[Франция]])

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}
{{Армения президенттері}}
{{DEFAULTSORT:Хачатурян, Ваагн Гарникович}}
[[Санат:Армения экономистері]]
[[Санат:Армения саясаткерлері]]
[[Санат:Армения президенттері]]
[[Санат:Ереван мэрлері]]
[[Санат:Армения министрлері]]</text>
      <sha1>i5mqll128v30arrp6yz89kyd56su806</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Құтқарушы ордені үлкен крестінің иегері</title>
    <ns>10</ns>
    <id>790071</id>
    <revision>
      <id>3692854</id>
      <timestamp>2026-11-07T08:16:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Сурет:GRE Order Redeemer 1Class.png|60px|link=Құтқарушы ордені|Құтқарушы ордені үлкен крестінің иегері]]{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Санат:Құтқарушы ордені үлкен крестінің иегерлері]]}}&lt;noinclude&gt;{{doc}} [[Санат:Үлгілер:Марапаттар:Грекия|Құтқарушы1]] &lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>3692854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="394" sha1="avffn88pmhg94tol239zb2yqtkbv09o" xml:space="preserve">[[Сурет:GRE Order Redeemer 1Class.png|60px|link=Құтқарушы ордені|Құтқарушы ордені үлкен крестінің иегері]]{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Санат:Құтқарушы ордені үлкен крестінің иегерлері]]}}&lt;noinclude&gt;{{doc}}
[[Санат:Үлгілер:Марапаттар:Грекия|Құтқарушы1]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>avffn88pmhg94tol239zb2yqtkbv09o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Құтқарушы ордені үлкен крестінің иегері/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>790072</id>
    <revision>
      <id>3692857</id>
      <timestamp>2026-11-07T08:17:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Құжаттама беті}} &lt;!-- ТӨМЕНГЕ ҮЛГІ ПАРАМЕТРЛЕРІ ҚОЛДАНЫЛУЫ ТУРАЛЫ ЖАЗЫҢЫЗ.  --&gt; &lt;code&gt;Қою үлгісі: '''{{tl|Құтқарушы ордені үлкен крестінің иегері}}'''&lt;/code&gt;  == Мысалы == &lt;pre&gt; {{Әскери қайраткер  |толық есімі           = Адам Адамбаев  |қызмет еткен жылдары  = Ұзақ жылдар  |марапаттар...</comment>
      <origin>3692857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="881" sha1="miftgvseywu0kuq9rywmxd13lbnyjrx" xml:space="preserve">{{Құжаттама беті}}
&lt;!-- ТӨМЕНГЕ ҮЛГІ ПАРАМЕТРЛЕРІ ҚОЛДАНЫЛУЫ ТУРАЛЫ ЖАЗЫҢЫЗ.  --&gt;
&lt;code&gt;Қою үлгісі: '''{{tl|Құтқарушы ордені үлкен крестінің иегері}}'''&lt;/code&gt;

== Мысалы ==
&lt;pre&gt;
{{Әскери қайраткер
 |толық есімі           = Адам Адамбаев
 |қызмет еткен жылдары  = Ұзақ жылдар
 |марапаттары           = {{Құтқарушы ордені үлкен крестінің иегері}}
}}
&lt;/pre&gt;

== Нәтижесі ==
{{Әскери қайраткер
 |толық есімі           = Адам Адамбаев
 |қызмет еткен жылдары  = Ұзақ жылдар
 |марапаттары           = {{Құтқарушы ордені үлкен крестінің иегері}}
}}</text>
      <sha1>miftgvseywu0kuq9rywmxd13lbnyjrx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Сисианда туғандар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>790073</id>
    <revision>
      <id>3692861</id>
      <timestamp>2026-11-07T08:23:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Сисиан ауданында туғандар|Сисиан]] [[Санат:Сисиан тұлғалары]]</comment>
      <origin>3692861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123" sha1="n4r4ibh7fwd83okxb7edl6h1p2fm9ux" xml:space="preserve">[[Санат:Сисиан ауданында туғандар|Сисиан]]
[[Санат:Сисиан тұлғалары]]</text>
      <sha1>n4r4ibh7fwd83okxb7edl6h1p2fm9ux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Сисиан ауданында туғандар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>790074</id>
    <revision>
      <id>3692865</id>
      <timestamp>2026-11-07T08:30:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Сюник облысында туғандар|Сисиан ауданы]]</comment>
      <origin>3692865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87" sha1="6o4qlzkkdq43hevma0mwn95g5k4komm" xml:space="preserve">[[Санат:Сюник облысында туғандар|Сисиан ауданы]]</text>
      <sha1>6o4qlzkkdq43hevma0mwn95g5k4komm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Сюник облысында туғандар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>790075</id>
    <revision>
      <id>3692869</id>
      <timestamp>2026-11-07T08:34:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Арменияда туғандар|Сюник]] [[Санат:Сюник облысы тұлғалары]]</comment>
      <origin>3692869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119" sha1="o6vs1w1u3slykdjr770amkt17wjaung" xml:space="preserve">[[Санат:Арменияда туғандар|Сюник]]
[[Санат:Сюник облысы тұлғалары]]</text>
      <sha1>o6vs1w1u3slykdjr770amkt17wjaung</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Сюник облысы тұлғалары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>790076</id>
    <revision>
      <id>3692870</id>
      <timestamp>2026-11-07T08:34:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Армения облыстары бойынша тұлғалар|Сюник облысы]] [[Санат:Сюник облысы]]</comment>
      <origin>3692870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="143" sha1="7ds2qgkab42lci8yr7lg9vmtr9sjxtc" xml:space="preserve">[[Санат:Армения облыстары бойынша тұлғалар|Сюник облысы]]
[[Санат:Сюник облысы]]</text>
      <sha1>7ds2qgkab42lci8yr7lg9vmtr9sjxtc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Армения облыстары бойынша тұлғалар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>790077</id>
    <revision>
      <id>3692872</id>
      <timestamp>2026-11-07T08:35:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Армения тұлғалары|*]] [[Санат:Мемлекеттің әкімшілік бөлінуі бойынша тұлғалар|Армения]] [[Санат:Армения облыстары бойынша санаттар]]</comment>
      <origin>3692872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="250" sha1="q3l8rviiyqoqgl7sap4wi15ch2b3o00" xml:space="preserve">[[Санат:Армения тұлғалары|*]]
[[Санат:Мемлекеттің әкімшілік бөлінуі бойынша тұлғалар|Армения]]
[[Санат:Армения облыстары бойынша санаттар]]</text>
      <sha1>q3l8rviiyqoqgl7sap4wi15ch2b3o00</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Армения облыстары бойынша санаттар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>790078</id>
    <revision>
      <id>3692874</id>
      <timestamp>2026-11-07T08:36:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Армения облыстары| ]] [[Санат:Санаттар:Армения|*]] [[Санат:Бірінші деңгейлі әкімшілік бірліктер бойынша санаттар|Армения]]</comment>
      <origin>3692874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="231" sha1="avo1oo1d0rt5uc2qc1ir6zy7ruiwdsh" xml:space="preserve">[[Санат:Армения облыстары| ]]
[[Санат:Санаттар:Армения|*]]
[[Санат:Бірінші деңгейлі әкімшілік бірліктер бойынша санаттар|Армения]]</text>
      <sha1>avo1oo1d0rt5uc2qc1ir6zy7ruiwdsh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Сюник облысы</title>
    <ns>14</ns>
    <id>790079</id>
    <revision>
      <id>3692879</id>
      <timestamp>2026-11-07T08:41:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Басты мақала}} {{Commonscat|Syunik Province}}  [[Санат:Армения облыстары санаттары]]</comment>
      <origin>3692879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="127" sha1="lv66lnot22u75i7zrh392km8g0rr0pf" xml:space="preserve">{{Басты мақала}}
{{Commonscat|Syunik Province}}

[[Санат:Армения облыстары санаттары]]</text>
      <sha1>lv66lnot22u75i7zrh392km8g0rr0pf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Армения облыстары санаттары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>790080</id>
    <revision>
      <id>3692881</id>
      <timestamp>2026-11-07T08:42:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Армения облыстары| ]] [[Санат:Санаттар:Армения|Обл]] [[Санат:Бірінші деңгейлі әкімшілік бірліктер санаттары|Армения]]</comment>
      <origin>3692881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="223" sha1="3kykkaslltdsa6nvglr4n5dp8jyd45u" xml:space="preserve">[[Санат:Армения облыстары| ]]
[[Санат:Санаттар:Армения|Обл]]
[[Санат:Бірінші деңгейлі әкімшілік бірліктер санаттары|Армения]]</text>
      <sha1>3kykkaslltdsa6nvglr4n5dp8jyd45u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Санаттар:Армения</title>
    <ns>14</ns>
    <id>790081</id>
    <revision>
      <id>3692883</id>
      <timestamp>2026-11-07T08:44:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Армения| ]] [[Санат:Санаттар:Елдер|Армения]]</comment>
      <origin>3692883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="hwgbur3npg7c69mnhbdgmxzdf3wmofw" xml:space="preserve">[[Санат:Армения| ]]
[[Санат:Санаттар:Елдер|Армения]]</text>
      <sha1>hwgbur3npg7c69mnhbdgmxzdf3wmofw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Сисиан тұлғалары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>790082</id>
    <revision>
      <id>3692885</id>
      <timestamp>2026-11-07T08:45:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Сисиан]] [[Санат:Армения қалалары бойынша тұлғалар|Сисиан]] [[Санат:Сюник облысы тұлғалары|Сисиан]]</comment>
      <origin>3692885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="190" sha1="embgl4jwkzhiy6ev8ws13s8r8qnnef4" xml:space="preserve">[[Санат:Сисиан]]
[[Санат:Армения қалалары бойынша тұлғалар|Сисиан]]
[[Санат:Сюник облысы тұлғалары|Сисиан]]</text>
      <sha1>embgl4jwkzhiy6ev8ws13s8r8qnnef4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Тель-Авив университеті</title>
    <ns>14</ns>
    <id>790083</id>
    <revision>
      <id>3692890</id>
      <timestamp>2026-11-07T08:51:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Израиль университеттері]] [[Санат:Тель-Авивтегі университеттер мен колледждер]] [[Санат:Рамат-Авив]]</comment>
      <origin>3692890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="193" sha1="o9y12z9vstmgcm382obhh67348rgiec" xml:space="preserve">[[Санат:Израиль университеттері]]
[[Санат:Тель-Авивтегі университеттер мен колледждер]]
[[Санат:Рамат-Авив]]</text>
      <sha1>o9y12z9vstmgcm382obhh67348rgiec</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Израиль университеттері</title>
    <ns>14</ns>
    <id>790084</id>
    <revision>
      <id>3692891</id>
      <timestamp>2026-11-07T08:55:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Израиль университеттері мен колледждері]] [[Санат:Елдер бойынша университеттер]]</comment>
      <origin>3692891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="160" sha1="tm4g2hf7on2s59xy1qgaxfw3nxljtl1" xml:space="preserve">[[Санат:Израиль университеттері мен колледждері]]
[[Санат:Елдер бойынша университеттер]]</text>
      <sha1>tm4g2hf7on2s59xy1qgaxfw3nxljtl1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Тель-Авивтегі университеттер мен колледждер</title>
    <ns>14</ns>
    <id>790085</id>
    <revision>
      <id>3692892</id>
      <timestamp>2026-11-07T08:58:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Тель-Авивтегі білім беру]] [[Санат:Тель-Авивтегі ғимараттар мен құрылыстар]] [[Санат:Израиль университеттері мен колледждері]]</comment>
      <origin>3692892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="241" sha1="qnhjfq35znrki3mi9il8o7w3cwujrso" xml:space="preserve">[[Санат:Тель-Авивтегі білім беру]]
[[Санат:Тель-Авивтегі ғимараттар мен құрылыстар]]
[[Санат:Израиль университеттері мен колледждері]]</text>
      <sha1>qnhjfq35znrki3mi9il8o7w3cwujrso</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Израиль университеттері</title>
    <ns>10</ns>
    <id>790086</id>
    <revision>
      <id>3692894</id>
      <timestamp>2026-11-07T09:19:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Навигациялық жол  |state      = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;  |аты        = Израиль университеттері  |тақырыбы   = [[Израильдің университеттерінің тізімі|Израиль университеттері]]  |мазмұны    = [[Ариэль университеті]]{{•}} [[Бар-Илан атындағы университет]]{{•}} Бен-Гурион атын...</comment>
      <origin>3692894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="987" sha1="p78f1ec5z1jgubmv9geehr7mk7zt6sp" xml:space="preserve">{{Навигациялық жол
 |state      = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аты        = Израиль университеттері
 |тақырыбы   = [[Израильдің университеттерінің тізімі|Израиль университеттері]]
 |мазмұны    = [[Ариэль университеті]]{{•}} [[Бар-Илан атындағы университет]]{{•}} [[Бен-Гурион атындағы Негев университеті]]{{•}} [[Иерусалимдегі Еврей университеті]]{{•}} [[Израиль ашық университеті]]{{•}} [[Райхман университеті]]{{•}} [[Технион]]{{•}} [[Тель-Авив университеті]]{{•}} [[Хайфа университеті]]{{•}} [[Вейцман атындағы ғылым институты]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p78f1ec5z1jgubmv9geehr7mk7zt6sp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Армения президенті</title>
    <ns>0</ns>
    <id>790087</id>
    <revision>
      <id>3692906</id>
      <timestamp>2026-11-07T10:38:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Мемлекеттік қызмет  |қызметі          = Армения президенті  |шынайы атауы     = {{lang-hy|Հայաստանի Հանրապետության Նախագահ}}  |ел               = Армения  |эмблема          = Seal of the President of Armenia.svg  |эмблема ені      =   |эмблеманың аты   = Президент эмблемасы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://president.am/en/Symbol-of-Presi...</comment>
      <origin>3692906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7763" sha1="7uvzc03tqi1vju7nmqoluxv733lxw8h" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = Армения президенті
 |шынайы атауы     = {{lang-hy|Հայաստանի Հանրապետության Նախագահ}}
 |ел               = Армения
 |эмблема          = Seal of the President of Armenia.svg
 |эмблема ені      = 
 |эмблеманың аты   = Президент эмблемасы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://president.am/en/Symbol-of-Presidential-Power|title=Тhe Emblem of the Presidential Power|language=en|publisher=Армения президенті}}&lt;/ref&gt;
 |қазіргі          = [[Ваагн Гарникович Хачатурян|Ваагн Хачатурян]]
 |тағайындалған    = 13 наурыз 2022 жылдан бері
 |портреті         = President of the Republic of Armenia Vahagn Khachaturyan 2 (alt-crop).jpg
 |портреттің ені   = 
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = [[мемлекет басшысы]]
 |басқару түрі     = салтанатты басшы
 |резиденция       = [[Президент сарайы (Ереван)|Президент сарайы]], [[Ереван]]
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = [[Армения Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиналыс]]
 |өкілеттігінің мерзімі = 7 жыл, бір мерзімнен астам емес
 |айлығы           = 15 873 600 [[армян драмы]]&lt;ref name=salary&gt;{{cite web|title=How much salary does the Prime Minister get? |url=http://iravaban.net/190650.html|date=2018-05-09|work=iravaban.net|language=en}}&lt;/ref&gt;
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = 
 |пайда болды      = [[16 қазан]] [[1991 жыл|1991]]
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = [[Левон Акопович Тер-Петросян|Левон Тер-Петросян]]
 |соңғысы          = 
 |сайты            = {{URL|http://www.president.am/}}
}}
'''Армения президенті''',{{efn|{{lang-hy|Հայաստանի նախագահ}}, ''Hayastani Nakhagah''}} ресми титулы — '''Армения Республикасының Президенті''' ({{lang-hy|Հայաստանի Հանրապետության Նախագահ}}),{{efn|''Hayastani Hanrapetutʻyan Nakhagah''}} — [[Армения]]ның [[мемлекет басшысы]], тәуелсіздігінің және аумақтық тұтастығының кепілі. Президентті [[Армения Ұлттық жиналысы]] 7 жыл сайын бір мерзімге сайлайды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://president.am/en/constitution-2015/|title=Constitution of Armenia - Library - the President of the Republic of Armenia|language=en|publisher=Армения президенті}}&lt;/ref&gt; Арменияның парламенттік жүйесі себебінен президент тек салтанатты рөлге ие. Елдегі нағыз билік [[Армения премьер-министрі]]не тиесілі.

Армения президенті өкілеттігіне 2022 жылғы 13 наурыздан бергі [[Ваагн Гарникович Хачатурян|Ваагн Хачатурян]] ие.

Президенттің резиденциясы — Еревандағы [[Президент сарайы (Ереван)|Президент сарайы]]. Президенттің айлығы — 15 873 600 [[армян драмы]].&lt;ref name=salary /&gt;

== Президенттер тізімі ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! №
! Есімі&lt;br /&gt;{{small|(Өмір жылдары)}}
! width=&quot;100px&quot; | Портреті
! Сайланды
! Өкілеттігін бастады
! Өкілеттігін аяқтады
! class=unsortable| Өкілеттігі
! Билік түрі
! Партиясы
|-
! rowspan=2 style=&quot;background:#FFC601; color:black;&quot;| 1
| rowspan=2| {{sortname|Левон Акопович|Тер-Петросян}}&lt;br /&gt;{{small|(1945–)}}
| rowspan=2| [[File:Левон Тер-Петросян.jpg|100px]]
| [[Армениядағы президент сайлауы (1991)|1991]]
| 11 қараша 1991
| 11 қараша 1996
| rowspan=2| 6 жыл,&lt;br&gt;84 күн
| rowspan=7| Атқарушы билік басшысы
| rowspan=2| [[Армян жалпыұлттық қозғалысы]]
|-
| [[Армениядағы президент сайлауы (1996)|1996]]
| 11 қараша 1996
| 3 ақпан&lt;br /&gt;1998&lt;br /&gt;{{small|([[Отставка]])}}
|-
! rowspan=3 style=&quot;background:#CDCDCD; color:black;&quot;| 2
| rowspan=3| {{sortname|Роберт Седракович|Кочарян}}&lt;br /&gt;{{small|(1954–)}}
| rowspan=3| [[File:Robert Kocharyan official portrait.jpg|100px]]
| —
| 3 ақпан 1998
| 9 сәуір 1998
| rowspan=3| 10 жыл, 66 күн
| rowspan=3| [[Партиясыз]]
|-
| [[Армениядағы президент сайлауы (1998)|1998]]
| 9 сәуір 1998
| 9 сәуір 2003
|-
| [[Армениядағы президент сайлауы (2003)|2003]]
| 9 сәуір 2003 
| 9 сәуір 2008
|-
! rowspan=2 style=&quot;background:#D2691E; color:white;&quot;| 3
| rowspan=2| {{sortname|Серж Азатович|Саргсян}}&lt;br /&gt;{{small|(1954–)}}
| rowspan=2| [[File:Serzh Sargsyan official portrait.jpg|100px]]
| [[Армениядағы президент сайлауы (2008)|2008]]
| 9 сәуір 2008
| 9 сәуір 2013
| rowspan=2| 10 жыл
| rowspan=2| [[Армения Республикалық партиясы|Республикалық партия]]
|-
| [[Армениядағы президент сайлауы (2013)|2013]]
| 9 сәуір 2013
| 9 сәуір 2018
|-
! style=&quot;background:#CDCDCD; color:black;&quot;| 4
| {{sortname|Армен Варданович|Саркисян}}&lt;br /&gt;{{small|(1953–)}}
| [[File:President of the Republic of Armenia Armen Sarkissian.jpg|100px]]
| [[Армениядағы президент сайлауы (2018)|2018]]
| 9 сәуір 2018
| 1 ақпан&lt;br /&gt;2022&lt;br /&gt;{{small|(Отставка)}}
| 3 жыл, 298 күн
| rowspan=3| Мемлекет өкілі,&lt;br&gt;[[Армения Конституциясы|Конституция]] кепілі,&lt;br&gt;салтанатты басшы
| [[Партиясыз]]
|-
! style=&quot;background:#5169B1; color:white;&quot;| –
| {{sortname|Ален Робертович|Симонян}}&lt;br /&gt;{{small|(1980–)}}
| [[File:Alen Simonyan official portrait.jpg|100px]]
| —
| 1 ақпан 2022
| 13 наурыз 2022
| {{ayd|2022|02|01|2022|03|13}}
| [[Азаматтық келісім (партия)|Азаматтық келісім]]
|-
! style=&quot;background:#CDCDCD; color:black;&quot;| 5
| {{sortname|Ваагн Гарникович|Хачатурян}}&lt;br /&gt;{{small|(1959–)}}
| [[File:President of the Republic of Armenia Vahagn Khachaturyan 2.jpg|100px]]
| [[Армениядағы президент сайлауы (2022)|2022]]
| 13 наурыз 2022
| [[Қазіргі қызметтегі мемлекет және үкімет басшылары|Қазіргісі]]
| 
| [[Партиясыз]]
|}

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Армения президенттері}}
[[Санат:Армения президенттері| *]]
[[Санат:Президенттер тізімдері|Армения]]
[[Санат:Армения мемлекеттік құрылымы]]
[[Санат:Армения тізімдері]]</text>
      <sha1>7uvzc03tqi1vju7nmqoluxv733lxw8h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692909</id>
      <parentid>3692906</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T10:42:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3692909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7757" sha1="041sr1e0y9hlexv4oyokyco3j0ccohv" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = Армения президенті
 |шынайы атауы     = {{lang-hy|Հայաստանի Հանրապետության Նախագահ}}
 |ел               = Армения
 |эмблема          = Seal of the President of Armenia.svg
 |эмблема ені      = 
 |эмблеманың аты   = Президент эмблемасы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://president.am/en/Symbol-of-Presidential-Power|title=Тhe Emblem of the Presidential Power|language=en|publisher=Армения президенті}}&lt;/ref&gt;
 |қазіргі          = [[Ваагн Гарникович Хачатурян|Ваагн Хачатурян]]
 |тағайындалған    = 13 наурыз 2022 жылдан бері
 |портреті         = President of the Republic of Armenia Vahagn Khachaturyan 2 (alt-crop).jpg
 |портреттің ені   = 
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = [[мемлекет басшысы]]
 |басқару түрі     = салтанатты басшы
 |резиденция       = [[Президент сарайы (Ереван)|Президент сарайы]], [[Ереван]]
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = [[Армения Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиналыс]]
 |өкілеттігінің мерзімі = 7 жыл, бір мерзімнен астам емес
 |айлығы           = 15 873 600 [[армян драмы]]&lt;ref name=salary&gt;{{cite web|title=How much salary does the Prime Minister get? |url=http://iravaban.net/190650.html|date=2018-05-09|work=iravaban.net|language=en}}&lt;/ref&gt;
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = 
 |пайда болды      = [[16 қазан]] [[1991 жыл|1991]]
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = [[Левон Акопович Тер-Петросян|Левон Тер-Петросян]]
 |соңғысы          = 
 |сайты            = {{URL|http://www.president.am/}}
}}
'''Армения президенті''',{{efn|{{lang-hy|Հայաստանի նախագահ}}, ''Hayastani Nakhagah''}} ресми титулы — '''Армения Республикасының Президенті''' ({{lang-hy|Հայաստանի Հանրապետության Նախագահ}}),{{efn|''Hayastani Hanrapetutʻyan Nakhagah''}} — [[Армения]]ның [[мемлекет басшысы]], тәуелсіздігінің және аумақтық тұтастығының кепілі. Президентті [[Армения Ұлттық жиналысы]] 7 жыл сайын бір мерзімге сайлайды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://president.am/en/constitution-2015/|title=Constitution of Armenia - Library - the President of the Republic of Armenia|language=en|publisher=Армения президенті}}&lt;/ref&gt; Арменияның парламенттік жүйесі себебінен президент тек салтанатты рөлге ие. Елдегі нағыз билік [[Армения премьер-министрі]]не тиесілі.

Армения президенті өкілеттігіне 2022 жылғы 13 наурыздан бергі [[Ваагн Гарникович Хачатурян|Ваагн Хачатурян]] ие.

Президенттің резиденциясы — Еревандағы [[Президент сарайы (Ереван)|Президент сарайы]]. Президенттің айлығы — 15 873 600 [[армян драмы]].&lt;ref name=salary /&gt;

== Президенттер тізімі ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! №
! Есімі&lt;br /&gt;{{small|(Өмір жылдары)}}
! width=&quot;100px&quot; | Портреті
! Сайланды
! Өкілеттігін бастады
! Өкілеттігін аяқтады
! class=unsortable| Өкілеттігі
! Билік түрі
! Партиясы
|-
! rowspan=2 style=&quot;background:#FFC601; color:black;&quot;| 1
| rowspan=2| {{sortname|Левон Акопович|Тер-Петросян}}&lt;br /&gt;{{small|(1945–)}}
| rowspan=2| [[File:Левон Тер-Петросян.jpg|100px]]
| [[Армениядағы президент сайлауы (1991)|1991]]
| 11 қараша 1991
| 11 қараша 1996
| rowspan=2| 6 жыл,&lt;br&gt;84 күн
| rowspan=7| Атқарушы билік басшысы
| rowspan=2| [[Армян жалпыұлттық қозғалысы]]
|-
| [[Армениядағы президент сайлауы (1996)|1996]]
| 11 қараша 1996
| 3 ақпан&lt;br /&gt;1998&lt;br /&gt;{{small|([[Отставка]])}}
|-
! rowspan=3 style=&quot;background:#CDCDCD; color:black;&quot;| 2
| rowspan=3| {{sortname|Роберт Седракович|Кочарян}}&lt;br /&gt;{{small|(1954–)}}
| rowspan=3| [[File:Robert Kocharyan official portrait.jpg|100px]]
| —
| 3 ақпан 1998
| 9 сәуір 1998
| rowspan=3| 10 жыл, 66 күн
| rowspan=3| [[Партиясыз]]
|-
| [[Армениядағы президент сайлауы (1998)|1998]]
| 9 сәуір 1998
| 9 сәуір 2003
|-
| [[Армениядағы президент сайлауы (2003)|2003]]
| 9 сәуір 2003 
| 9 сәуір 2008
|-
! rowspan=2 style=&quot;background:#D2691E; color:white;&quot;| 3
| rowspan=2| {{sortname|Серж Азатович|Саргсян}}&lt;br /&gt;{{small|(1954–)}}
| rowspan=2| [[File:Serzh Sargsyan official portrait.jpg|100px]]
| [[Армениядағы президент сайлауы (2008)|2008]]
| 9 сәуір 2008
| 9 сәуір 2013
| rowspan=2| 10 жыл
| rowspan=2| [[Армения Республикалық партиясы|Республикалық партия]]
|-
| [[Армениядағы президент сайлауы (2013)|2013]]
| 9 сәуір 2013
| 9 сәуір 2018
|-
! style=&quot;background:#CDCDCD; color:black;&quot;| 4
| {{sortname|Армен Варданович|Саркисян}}&lt;br /&gt;{{small|(1953–)}}
| [[File:President of the Republic of Armenia Armen Sarkissian.jpg|100px]]
| [[Армениядағы президент сайлауы (2018)|2018]]
| 9 сәуір 2018
| 1 ақпан&lt;br /&gt;2022&lt;br /&gt;{{small|(Отставка)}}
| 3 жыл, 298 күн
| rowspan=3| Мемлекет өкілі,&lt;br&gt;[[Армения Конституциясы|Конституция]] кепілі,&lt;br&gt;салтанатты басшы
| [[Партиясыз]]
|-
! style=&quot;background:#5169B1; color:white;&quot;| –
| {{sortname|Ален Робертович|Симонян}}&lt;br /&gt;{{small|(1980–)}}
| [[File:Alen Simonyan official portrait.jpg|100px]]
| —
| 1 ақпан 2022
| 13 наурыз 2022
| {{ayd|2022|02|01|2022|03|13}}
| [[Азаматтық келісім (партия)|Азаматтық келісім]]
|-
! style=&quot;background:#CDCDCD; color:black;&quot;| 5
| {{sortname|Ваагн Гарникович|Хачатурян}}&lt;br /&gt;{{small|(1959–)}}
| [[File:President of the Republic of Armenia Vahagn Khachaturyan 2.jpg|100px]]
| [[Армениядағы президент сайлауы (2022)|2022]]
| 13 наурыз 2022
| [[Қазіргі қызметтегі мемлекет және үкімет басшылары|Қазіргісі]]
| 
| [[Партиясыз]]
|}

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Армения президенттері}}
[[Санат:Армения президенттері| *]]
[[Санат:Президенттер тізімі|Армения]]
[[Санат:Армения мемлекеттік құрылымы]]
[[Санат:Армения тізімдері]]</text>
      <sha1>041sr1e0y9hlexv4oyokyco3j0ccohv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Армения тізімдері</title>
    <ns>14</ns>
    <id>790088</id>
    <revision>
      <id>3692907</id>
      <timestamp>2026-11-07T10:41:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Армения| ]] [[Санат:Елдер бойынша тізімдер|Армения]] [[Санат:Еуропа елдері бойынша тізімдер|Армения]] [[Санат:Азия елдері бойынша тізімдер|Армения]]</comment>
      <origin>3692907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="276" sha1="ov4m50wsmo5jcvqc9svp7e1xstqhk4a" xml:space="preserve">[[Санат:Армения| ]]
[[Санат:Елдер бойынша тізімдер|Армения]]
[[Санат:Еуропа елдері бойынша тізімдер|Армения]]
[[Санат:Азия елдері бойынша тізімдер|Армения]]</text>
      <sha1>ov4m50wsmo5jcvqc9svp7e1xstqhk4a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Армения мемлекеттік құрылымы</title>
    <ns>14</ns>
    <id>790089</id>
    <revision>
      <id>3692910</id>
      <timestamp>2026-11-07T10:45:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Басты мақала|Армения үкіметі}} [[Санат:Елдер бойынша мемлекеттік құрылым|Армения]] [[Санат:Армения саясаты]]</comment>
      <origin>3692910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="196" sha1="0sw4z2gw2zmvs6y29zcemtfqlv965d4" xml:space="preserve">{{Басты мақала|Армения үкіметі}}
[[Санат:Елдер бойынша мемлекеттік құрылым|Армения]]
[[Санат:Армения саясаты]]</text>
      <sha1>0sw4z2gw2zmvs6y29zcemtfqlv965d4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Армения президенттері</title>
    <ns>10</ns>
    <id>790090</id>
    <revision>
      <id>3692912</id>
      <timestamp>2026-11-07T10:50:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Навигациялық кесте  |аты                       = Армения президенттері  |state                     = {{{state&lt;includeonly&gt;|collapsed&lt;/includeonly&gt;}}}  |тақырып                   = [[Список глав Армении|Президенты Армении]]  |сурет                     = [[Сурет:Flag of Armenia.svg|50px]]  |сурет2                    = [[Сурет:Coat of arms of Armenia.svg|30px]]    |бөл...</comment>
      <origin>3692912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1735" sha1="jgjwh37f51hqyzstr1z01ouug8d9hg3" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
 |аты                       = Армения президенттері
 |state                     = {{{state&lt;includeonly&gt;|collapsed&lt;/includeonly&gt;}}}
 |тақырып                   = [[Список глав Армении|Президенты Армении]]
 |сурет                     = [[Сурет:Flag of Armenia.svg|50px]]
 |сурет2                    = [[Сурет:Coat of arms of Armenia.svg|30px]] 

 |бөлім1      = [[Президенттік республика]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(1991–2018)&lt;/small&gt;
 |тізім1      = {{ublist
| [[Левон Акопович Тер-Петросян|Левон Тер-Петросян]] &lt;small&gt;(1991–1998)&lt;/small&gt;
| [[Роберт Седракович Кочарян|Роберт Кочарян]] &lt;small&gt;(1998–2008)&lt;/small&gt;
| [[Серж Азатович Саргсян|Серж Саргсян]] &lt;small&gt;(2008–2018)&lt;/small&gt;
}}
 |бөлім2      = [[Парламенттік республика]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(2018 жылдан)&lt;/small&gt;
 |тізім2      = {{ublist
| [[Армен Варданович Саркисян|Армен Саркисян]] &lt;small&gt;(2018–2022)&lt;/small&gt;
| [[Ален Робертович Симонян|Ален Симонян]] &lt;small&gt;(2022, {{м.а.}})&lt;/small&gt;
| [[Ваагн Гарникович Хачатурян|Ваагн Хачатурян]] &lt;small&gt;(2022 жылдан)&lt;/small&gt;
}}

}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Армения саясаты]]
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Елдер бойынша президенттер|Армения]]
&lt;/noinclude&gt;{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Санат:Армения президенттері]]}}</text>
      <sha1>jgjwh37f51hqyzstr1z01ouug8d9hg3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3692913</id>
      <parentid>3692912</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T10:51:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3692913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1757" sha1="l48svtyl587ad3x7imnoa9hpjtrvp1p" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
 |аты                       = Армения президенттері
 |state                     = {{{state&lt;includeonly&gt;|collapsed&lt;/includeonly&gt;}}}
 |тақырып                   = [[Армения басшыларының тізімі|Армения президенттері]]
 |сурет                     = [[Сурет:Flag of Armenia.svg|50px]]
 |сурет2                    = [[Сурет:Coat of arms of Armenia.svg|30px]] 

 |бөлім1      = [[Президенттік республика]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(1991–2018)&lt;/small&gt;
 |тізім1      = {{ublist
| [[Левон Акопович Тер-Петросян|Левон Тер-Петросян]] &lt;small&gt;(1991–1998)&lt;/small&gt;
| [[Роберт Седракович Кочарян|Роберт Кочарян]] &lt;small&gt;(1998–2008)&lt;/small&gt;
| [[Серж Азатович Саргсян|Серж Саргсян]] &lt;small&gt;(2008–2018)&lt;/small&gt;
}}
 |бөлім2      = [[Парламенттік республика]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(2018 жылдан)&lt;/small&gt;
 |тізім2      = {{ublist
| [[Армен Варданович Саркисян|Армен Саркисян]] &lt;small&gt;(2018–2022)&lt;/small&gt;
| [[Ален Робертович Симонян|Ален Симонян]] &lt;small&gt;(2022, {{м.а.}})&lt;/small&gt;
| [[Ваагн Гарникович Хачатурян|Ваагн Хачатурян]] &lt;small&gt;(2022 жылдан)&lt;/small&gt;
}}

}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Армения саясаты]]
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Елдер бойынша президенттер|Армения]]
&lt;/noinclude&gt;{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Санат:Армения президенттері]]}}</text>
      <sha1>l48svtyl587ad3x7imnoa9hpjtrvp1p</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>