វិគីភីឌា kmwiki https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter មេឌា ពិសេស ការពិភាក្សា អ្នកប្រើប្រាស់ ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់ វិគីភីឌា ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា ឯកសារ ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ មេឌាវិគី ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី ទំព័រគំរូ ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ ជំនួយ ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1770 335034 334886 2026-05-09T02:47:33Z CJKPro2026 50318 335034 wikitext text/x-wiki {{pp-move-indef}} {{pp-move-indef}} {{Infobox country |native_name = |conventional_long_name = ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា |image_flag = Flag of Cambodia.svg |flag_type = [[ទង់ជាតិកម្ពុជា|ទង់ជាតិ]] |image_coat = Royal arms of Cambodia.svg |symbol_type = [[ព្រះរាជសង្ហារកម្ពុជា|ព្រះសង្ហារ]] |image_map = Cambodia on the globe (Cambodia centered).svg |map_caption = ទីតាំងប្រទេសកម្ពុជា (ក្រហម) នៅលើភូគោល |national_motto = <br>[[File:CambodiaMotto.svg|160px]] <br> |national_anthem = <center>''[[នគររាជ]]'' </center> <center>[[File:United States Navy Band - Nοkοreach.ogg]]</center> |languages_type = ភាសាផ្លូវការ<br/>{{nobold|និង ភាសាជាតិ}} |languages = [[ភាសាខ្មែរ]] |languages2_type = [[w: Official script|អក្សរផ្លូវការ]] |languages2 = [[អក្សរខ្មែរ]] |usual_languages = [[ភាសាខ្មែរ]] និង[[ភាសាបារាំង]] |national_flower = [[រំដួល]] |ethnic_groups = {{unbulleted list | ៩៥.៦% [[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]] | ២.៤% [[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម្ប៍]] | ១.៥% [[ជនជាតិចិន|ចិន]] | ០.២% [[ជនជាតិខ្មែរវៀតណាម|វៀតណាម]] | ០.៣% [[ក្រុមជនជាតិនៅកម្ពុជា|ក្រុមជនជាតិផ្សេងៗ]]<ref name="CSES2019">{{Cite web|url=http://nis.gov.kh/nis/CSES/Final%20Report%20of%20Cambodia%20Socio-Economic%20Survey%202019-20_EN.pdf|title=ការស្ទង់មតិសេដ្ឋកិច្ចសង្គមកម្ពុជាឆ្នាំ២០១៩–២០២០ (ភាសាអង់គ្លេស)|work=ក្រសួងផែនការ,|publisher=វិទ្យាស្ថានស្ថិតិជាតិ,|date=November 2018|accessdate=8 តុលា 2022|archivedate=2022-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221016033813/http://nis.gov.kh/nis/CSES/Final%20Report%20of%20Cambodia%20Socio-Economic%20Survey%202019-20_EN.pdf|url-status=dead}}</ref> }} |ethnic_groups_year = ២០១៩ |religion = {{unbulleted list | ៩៧.១% [[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ព្រះពុទ្ធសាសនា]] ([[សាសនារដ្ឋ]]) | ២.០% [[ជនជាតិខ្មែរអ៊ីស្លាម|ឥស្លាមសាសនា]] | ០.៣% [[ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅប្រទេសកម្ពុជា|គ្រិស្តសាសនា]] | ០.៥% [[សាសនានៅប្រទេសកម្ពុជា|សាសនាផ្សេងៗ]]<ref name="Census 2019">{{Cite report |url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf |title=(ភាសាអង់គ្លេស) ជំរឿនប្រជាជនទូទៅនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាឆ្នាំ ២០១៩ – របាយការណ៍ជាតិស្តីពីលទ្ធផលជំរឿនចុងក្រោយ |last=[[ក្រសួងផែនការ|ក្រសួងផែនការ]], វិទ្យាស្ថានស្ថិតិជាតិ |date=2020 |publisher=ក្រសួងផែនការ, វិទ្យាស្ថានស្ថិតិជាតិ |access-date=8 តុលា 2022 |archivedate=2022-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf |deadurl=yes }}</ref> }} |religion_year = ២០១៩ |capital_type = រាជធានី |capital = [[ភ្នំពេញ]] |coordinates = {{Coord|11|33|N|104|55|E|type:city|display=inline,title}} |largest_city = capital |government_type = [[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]][[ប្រព័ន្ធអាស្រ័យសភា|អាស្រ័យសភា]][[រដ្ឋឯកភូត|ឯកភូត]] |leader_title1 = [[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ]] |leader_name1 = [[នរោត្តម សីហមុនី]] |leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] |leader_name2 = [[ហ៊ុន ម៉ាណែត]] |leader_title3 = [[ព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា|ប្រធានព្រឹទ្ធសភា]] |leader_name3 = [[ហ៊ុន សែន]] |leader_title4 = [[រដ្ឋសភាកម្ពុជា|ប្រធានរដ្ឋសភា]] |leader_name4 = [[ឃួន សុដារី]] |legislature = [[សភាតំណាងរាស្ត្រកម្ពុជា|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] |upper_house = [[ព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា|ព្រឹទ្ធសភា]] |lower_house = [[រដ្ឋសភាកម្ពុជា|រដ្ឋសភា]] |sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|និម្មិតកម្ម]] |established_event2 = [[នគរភ្នំ]] |established_date2 = ៦៨–៥៥០ |established_event3 = [[នគរចេនឡា]] |established_date3 = ៥៥០–៨០២ |established_event4 = [[អាណាចក្រខ្មែរ]] |established_date4 = ៨០២–១៤៣១ |established_event5 = [[អាណានិគមបារាំង|អាណានិគមកិច្ចបារាំង]] |established_date5 = ១១ សីហា ១៨៦៣ |established_event6 = [[ពិធីបុណ្យឯករាជ្យជាតិកម្ពុជា|ប្រកាសឯករាជ្យ]] |established_date6 = ៩ វិច្ឆិកា ១៩៥៣ |established_event7 = [[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ឆ្នាំ១៩៩១|សន្ធិសញ្ញាទីក្រុងប៉ារីស]] |established_date7 = ២៣ តុលា ១៩៩១ |established_event8 = [[រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|រដ្ឋធម្មនុញ្ញបច្ចុប្បន្ន]] |established_date8 = ២៤ កញ្ញា ១៩៩៣ |area_rank = ទី៨៨ |area_magnitude = |area_km2 = ១៨១,០៣៥ |area_size = 1 E7 |percent_water = ២.៥ |population_estimate = {{IncreaseNeutral}}១៦,៧១៣,០១៥<ref>{{CIA World Factbook link|country=Cambodia|access-date=8 តុលា 2022|year=2022}}</ref> |population_estimate_year = ២០២២ |population_estimate_rank = ទី៧២ |population_density_km2 = ៨៧ |population_density_sq_mi = ២១១.៨ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = |GDP_PPP_year = ២០២២ |GDP_PPP = {{IncreaseNeutral}} ៨៧.៨៦៥&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ<ref name=imf2>{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/April/weo-report?c=522,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2021&ey=2023&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=(ភាសាអង់គ្លេស) ទិន្នន័យមូលដ្ឋាននៃទស្សនវិស័យលើសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក៖ ខែមេសា ឆ្នាំ ២០២២ – កម្ពុជា|publisher=មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ}}</ref> |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_per_capita = {{IncreaseNeutral}} ៥,៤៩៣ ដុល្លារ<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal = {{IncreaseNeutral}}២៨.០២០&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = ២០២២ |GDP_nominal_per_capita = {{IncreaseNeutral}}១,៧៥២ ដុល្លារ<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = |Gini = ៣៦.០ |Gini_ref = <ref>{{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/content/income-gini-coefficient |title=សប្បសិទ្ធិប្រាក់ចំណូលជីនី |publisher=ធនាគារពិភពលោក |website=hdr.undp.org, |accessdate=27 November 2020}}</ref> |Gini_category = <span style="color:#fc0;">មធ្យម</span> |Gini_year = ២០១៣ |HDI_year = ២០២១ |HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> |HDI = ០.៦០០ |HDI_ref = <ref>{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf |title=របាយការណ៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្សឆ្នាំ ២០២១/២០២២|publisher=កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ|date=8 September 2022|accessdate=៨ តុលា 2022}}</ref> |HDI_rank = ទី១៤៦ |HDI_category = <span style="color:#fc0;">មធ្យម</span> |currency = [[រៀល]] (៛) |currency_code = KHR |time_zone = [[ម៉ោងឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិន]] (ICT) |utc_offset = +០៧:០០ |drives_on = ស្ដាំ |cctld = [[.kh]] |iso3166code = KH |calling_code = [[លេខទូរសព្ទនៅកម្ពុជា|+៨៥៥]] |footnote1 = លុយ[[ដុល្លារ​អាមេរិក]]ត្រូវបានចាយជាញឹកញាប់ |wikidata = Q424 }} '''ប្រទេសកម្ពុជា''' ({{IPA-km|kɑmˈpuˈciə|IPA}}, {{IPA-km|កាំ'ពុ'ជា|Khmer}}) ដោយមានឈ្មោះ​ជាផ្លូវ​ការថា '''ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា''' គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅផ្នែកខាងត្បូងនៃ[[ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន]] ក្នុងតំបន់[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]។ ប្រទេសកម្ពុជាមានផ្ទៃក្រឡាសរុប ១៨១,០៣៥ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដោយមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេស[[ថៃ]]នៅភាគខាងលិចនិងពាយ័ព្យ ប្រទេស[[ឡាវ]]នៅភាគឦសាន្ត ប្រទេស[[វៀតណាម]]នៅភាគខាងកើត និង[[ឈូងសមុទ្រថៃ]]​នៅភាគនិរតី។ រាជធានី និងទីក្រុងធំបំផុតក្នុងប្រទេសគឺ [[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]។ ដោយមានប្រជាជន​ជាង ១៦ លាននាក់ កម្ពុជាស្ថិតក្នុងលំដាប់[[បញ្ជីរាយនាម ប្រទេសតាមចំនួនប្រជាជន|ទី៧២]]​ក្នុង​​លោក [[បញ្ជីរាយនាម ប្រទេសនៅអាស៊ីតាមចំនួនប្រជាជន|ទី២៧]]ក្នុង[[ទ្វីបអាស៊ី]] និងទី៧ក្នុង[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]។ ប្រជាជនជិតពាក់កណ្តាលប្រមូលផ្តុំកុះករនៅតំបន់វាលរាប ទំហំប្រហែល ១៤% នៃផ្ទៃសរុប។ សាសនាជាផ្លូវការ គឺ [[ព្រះពុទ្ធសាសនា]][[ថេរវាទ]] ដែលកាន់ដោយប្រជាជនប្រហែល ៩០%។ ជន​ជាតិ​ភាគ​តិច​ក្នុង​ប្រទេស​នេះ រួមមាន: ជនជាតិ[[ជនជាតិវៀតណាម|វៀតណាម]] [[ជនជាតិចិន|ចិន]] [[ជនជាតិចាម|ចាម]] និង​[[ខ្មែរលើ|កុលសម្ព័ន្ធភ្នំ]] ៣០ ជនជាតិផ្សេងៗ​ទៀត។  រាជធានី​ និង ទីក្រុង​ធំ​បំផុតគឺ ​[[ភ្នំពេញ]] ដែលជា​មជ្ឈមណ្ឌល​នយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច និង ​វប្បធម៌​នៃ​កម្ពុជា។ កម្ពុជាជា[[រដ្ឋឯកភាព]] ក្រោមរបប[[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]​ និង[[របបរដ្ឋសភា]][[ប្រជាធិបតេយ្យ]] ដែលមានព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហមុនី]] ជ្រើសតាំងដោយ[[ក្រុមប្រឹក្សារាជសម្បត្តិ]] ជា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ]]​ និងជា[[ប្រមុខរដ្ឋ|ព្រះប្រមុខរដ្ឋ]]។ ប្រមុខរាជរដ្ឋាភិបាល មាន[[ហ៊ុន សែន]] ជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ជាមេដឹកនាំដែលកាន់តំណែងយូរបំផុតនៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ ដែលបានដឹកនាំប្រទេសកម្ពុជាអស់រយៈពេលជាង ​៣០ ឆ្នាំមក​ហើយ។ ឯមេដឹកនាំចលនាប្រឆាំងនិងដែលមានប្រជាប្រិយបំផុតក្នុងសង្គមខ្មែរគឺ [[សម-រង្សុី]] ដែលធ្លាប់បានជាប់ជាតំណាងរាស្រ្តនៃនីតិកាលទី១ ឆ្នាំ១៩៩៣ មក។ ឈ្មោះបុរាណរបស់កម្ពុជាគឺ "កម្ពុជៈ" ([[ភាសាសំស្ក្រឹត|សំស្ក្រឹត]]: कंबुज)។<ref name="CHANDLER">David P. Chandler (1992) ''History of Cambodia''. Boulder, CO: Westview Press, ISBN 0813335116.</ref> នៅ​ឆ្នាំ​ ៨០២ ​នៃ ​គ.ស. ព្រះ​បាទ​[[ជយវម៌្មទី២]]​បាន​ប្រកាស​ព្រះ​អង្គ​ឯង​ជា​ព្រះ​មហាក្សត្រ ដែលយើងអាចសម្គាល់ឃើញនូវ​ការ​ចាប់កំណើត​នៃ​[[អាណាចក្រខ្មែរ|មហារាជាណាចក្រ​ខ្មែរ]]ដ៏រុងរឿង​អស់​រយៈពេល​ជាង​ ៦០០​ ប្លាយឆ្នាំ ហើយ​ព្រះ​មហាក្សត្រ​សោយ​រាជ្យ​បន្ត​បន្ទាប់ពីទ្រង់នោះ បានបន្ត​ត្រួតត្រាមួយ​ភាគធំ​នៃ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ និង​​ប្រមូលផ្ដុំ​អំណាច ព្រម​ទាំង​ភោគ​ទ្រព្យ​​ច្រើន​លើស​លប់ជាងគេ។ ព្រះ​[[រាជាណាចក្រឥណ្ឌូបនីយកម្ម]]​មួយនេះ​បាន​កសាង​ប្រាសាទ​បូជនីយដ្ឋាន​នានា ដូចជា​[[អង្គរវត្ត]] និង​បាន​សម្រួល​ដល់​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​[[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាព្រហ្មញ្ញ​]] ហើយនិង[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]​នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​មួយភាគធំ។ បន្ទាប់​ពី​ការ​ធ្លាក់សម័យ​[[អង្គរ]]​ទៅកណ្ដាប់ដៃនៃ[[នគរអយុធ្យា|អយុធ្យា]]​នៅ​សតវត្ស​ទី​១៥មក កម្ពុជា​បាន​ប្រែ​ក្លាយ​ជា​ប្រទេស​ចំណុះ​មួយ​នៅ​ចន្លោះ​ប្រទេស​ជិត​ខាង​របស់​ខ្លួន​រហូត​ដល់​ប្រទេស​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​អាណានិគមកិច្ច​ដោយ​ពួក​បារាំង​នៅ​ពាក់​កណ្ដាល​សតវត្ស​ទី​១៩។ កម្ពុជា​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​ពី​បារាំង​មក​វិញ​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៥៣។ [[សង្គ្រាមវៀតណាម]]បាន​រីក​រាល​ដាល​ដល់​កម្ពុជា ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​មាន​ការ​ងើប​ឡើង​របស់​ពួក​[[ខ្មែរក្រហម]] ដែល​ពួកនោះបាន​ដណ្ដើម​កាន់កាប់បាន​ទីក្រុងភ្នំពេញ​នៅ​ឆ្នាំ ​១៩៧៥ ហើយ​បាន​បន្ដ​[[ការប្រល័យពូជសាសន៍ខ្មែរ]] ចាប់​ពីឆ្នាំ ១៩៧៥-១៩៧៩ និង​ក្រោយ​មក​បាន​វាយ​ប្រយុទ្ធ​នឹង​ពួក​យួន​ដែល​នៅ​ពី​ក្រោយ​ខ្នង​របប​[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា]]​កំឡុង​សម័យ[[សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម]] (១៩៧៩-១៩៩១)។ បន្ត​បន្ទាប់​ពី[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស១៩៩១]] កម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​អភិបាលកិច្ច​មួយរយៈពេល​ខ្លី​ដោយក្រុម​[[អាជ្ញាធរអន្តរកាលសហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា|បេសកកម្មសហប្រជាជាតិ]] (១៩៩២-១៩៩៣) ក្រោយ​ពី​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ទៅ គេ​​ឃើញមានអ្នក​បោះ​ឆ្នោតប្រហែល ៩០%​ ​បាន​បោះ​ឆ្នោត​ ហើយអង្គការសហប្រជាជាតិ ក៏​បាន​ដកថយ​ចេញពីកម្ពុជាទៅវិញ។ [[ការប៉ះទង្គិចគ្នា១៩៩៧នៅកម្ពុជា|រដ្ឋប្រហារឆ្នាំ១៩៩៧]] បាន​ធ្វើឱ្យលោក[[ហ៊ុន សែន]] និង [[គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា]]របស់លោក ស្ថិតនៅក្នុងអំណាចរហូតដល់ឆ្នាំ២០១៧ សព្វថ្ងៃនេះ។ កម្ពុជា​បាន​ងើប​មុខ​ឡើង​វិញ​ប៉ុន្មានឆ្នាំ​ក្រោយ​មក​ក្នុង​មណ្ឌល​នៃ​ឥទ្ធិពល​[[សង្គមនិយម]] ជា​[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា]]​រហូត​ដល់​ឆ្នាំ​ ១៩៩៣។ បន្ទាប់​ពី​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​នៃ​គម្លាត​ឆ្ងាយ ប្រជាជាតិ​ដែល​ត្រូវ​បាន​បំផ្លិច​បំផ្លាញ​ដោយ​សារ​សង្គ្រាមមួយនេះ បាន​បង្រួប​បង្រួម​គ្នាឡើង​វិញ​ក្រោម​របប​រាជាធិបតេយ្យ​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៩៣ និង​បាន​ស្គាល់នូវ​ការ​រីក​ចម្រើន​យ៉ាង​លឿន​ក្នុង​វិស័យ​សេដ្ឋកិច្ច និង​[[ធនធានមនុស្ស]] ដែល​ពេល​នោះកំពុង​តែ​រស់រានឡើង​វិញក្រោយ​ពី​ប៉ុន្មាន​ទសវត្ស​នៃ​[[ខ្មែរក្រហម|សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណី]]​មក។ កម្ពុជា​ធ្លាប់​មាន​កំណត់ត្រា​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​កំណត់ត្រា​សេដ្ឋកិច្ច​ដ៏​ល្អ​បំផុត​នៅ​អាស៊ី ជាមួយ​នឹង​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ជា​មធ្យម ៦,០% ក្នុងរយៈ​ពេល​ ១០ ​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​នេះ។ វិស័យ​វាយនភណ្ឌ កសិកម្ម សំណង់ សម្លៀកបំពាក់ និង ​ទេសចរណ៍​ដ៏​ខ្លាំងក្លា​បាន​នាំ​ឱ្យ​មាន​ការ​បណ្ដាក់​ទុន​បរទេស និង​ការ​ដោះដូរ​ពាណិជ្ជកម្ម​អន្តរជាតិ។<ref>[http://www.phnompenhpost.com/index.php/2011051849188/Business/cambodia-to-outgrow-ldc-status-by-2020.html Cambodia to outgrow LDC status by 2020 | Business | The Phnom Penh Post – Cambodia's Newspaper of Record] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110521094658/http://www.phnompenhpost.com/index.php/2011051849188/Business/cambodia-to-outgrow-ldc-status-by-2020.html |date=2011-05-21 }}. The Phnom Penh Post (May 18, 2011). Retrieved on June 20, 2011.</ref> នៅ​ឆ្នាំ​២០០៥ ស្រទាប់​រ៉ែប្រេង និង​ឧស្ម័ន​ធម្មជាតិ​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​ខាង​ក្រោម​ទឹក​ក្នុង​ទឹក​ដី​កម្ពុជា និង​គ្រានោះដែរ​និស្សារណកម្ម​ពាណិជ្ជកម្មនឹង​ចាប់ផ្ដើម​ក្នុង​ឆ្នាំ ​២០១៣ ចំណូល​ប្រេង​ទាំងមូល​អាច​ជះ​ឥទ្ធិពល​ដល់​សេដ្ឋកិច្ច​កម្ពុជា​យ៉ាង​ខ្លាំង។<ref>{{cite news|title=ចំណូលប្រេងមិនដូចគ្នារហូត២០១៣: ក្រសួង|author=ឯក-ម៉ាដ្រា|date=១៩មករា ២០០៧|agency=រ៉យតឺរ|url=http://cambotoday.blogspot.com/2009/06/oil-revenue-not-likely-until-2013.html|accessdate=ថ្ងៃ ១៩ធ្នូ ២០១១|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118093421/http://cambotoday.blogspot.com/2009/06/oil-revenue-not-likely-until-2013.html|archivedate=2012-01-18|url-status=live}}</ref> ទោះបីមានការរីកចម្រើនខាងសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងណាក្ដី ពេលតែមួយក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ នោះដែរ [[លិបិក្រមអភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស]] (លអម) ចាត់ថ្នាក់កម្ពុជាក្នុងចំណាត់ថ្នាក់[[បញ្ជីប្រទេសតាមលិបិក្រមអភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស|ទី១៣៨]] (រួមជាមួយ [[លាវ]]) ក្នុងលក្ខខណ្ឌនៃការអភិវឌ្ឍមនុស្សចង្អុលបង្ហាញថាកម្ពុជាមានការរីកចម្រើនពីមធ្យមមកទាបមកទល់​សព្វថ្ងៃនេះ។<ref name="UNDP">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2013/|title= The 2013 Human Development Report – "The Rise of the South: Human Progress in a Diverse World"|publisher=[[Human Development Report|HDRO (Human Development Report Office)]] [[United Nations Development Programme]]|pages=144–147|accessdate=2 March 2013}}</ref> ==ឈ្មោះ==<!--linked--> '''{{main|ឈ្មោះនៃកម្ពុជា}}''' ឈ្មោះផ្លូវការនៃប្រទេសនេះជាភាសាខ្មែរគឺ '''ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា''' ជារឿយៗត្រូវបានគេកាត់ខ្លីថា'''កម្ពុជា'''។ តាមគ្រាមភាសា ខ្មែរភាគច្រើនតែងហៅប្រទេសរបស់ខ្លួនថា '''ស្រុកខ្មែរ''' ដែលមានន័យថា ''ដែនដីនៃពួកខ្មែរ'' រឺ តាមការប្រើប្រាស់ទម្រង់មិនសូវផ្លូវការមួយទៀត ''ប្រទេសកម្ពុជា'' ។ បើតាមវចនានុក្រមសម្ដេចសង្ឃរាជ[[ជួន ណាត|ជួន-ណាត]]បានពិពណ៌នាថា ពាក្យ​នេះ​ជា​ឈ្មោះ​នៃ ប្រទេស​ខ្មែរ​យើង យើង​ហៅ​ប្រទេស​របស់​យើង​ថា កម្ពុជ​រដ្ឋ ក៏​បាន ថា កម្ពុជ​ប្រទេស ក៏​បាន, ថា ប្រទេស​កម្ពុជា ក៏​បាន ថា ប្រទេស[[​ខ្មែរ]] ក៏​បាន ថា ខេមរ​ប្រទេស ក៏​បាន ថា [[ខេមរៈ|ខេមរ]]​រដ្ឋ ក៏​បាន កាល​ណា​បើ​កវី​ជាតិ​យើង​ត្រូវ​ការ​ប្រើ​ក្នុង​[[កាព្យ]] ឬ​ក្នុង​ការ​តែង​សេចក្ដី​ជា​ពាក្យ​រាយ​ខ្លះ យើង​អាច​ហៅ​ប្រទេស​យើង​បាន​តាម​ត្រូវ​ការ ប៉ុន្តែ​ពាក្យ​ប្រើ​ក្នុង​ផ្លូវ​ការ យើង​សរសេរ យើង​ហៅ កម្ពុជ​រដ្ឋ ឬ ប្រទេស​កម្ពុជា; ឯ​ជន​បរទេស គេ​ហៅ​តាម​យើង​ដែរ​ក៏​មាន គេ​ហៅ​តាម​ការ​សន្មតិ​របស់​គេ​ក៏​មាន ដូច​ជា​បារាំងសែស គេ​ហៅ​ប្រទេស​យើង​ថា​ ''Cambodge'', អង្គ្លេស ហៅ​ថា ''Cambodia'', អ្នក​បរទេស​ខ្លះ​ទៀត​ហៅ​ថា ''Cambodja'', ខ្លះ​ហៅ ''Kambuja'' ។ល។ ពាក្យនេះទំនងយកពីឈ្មោះរបស់រដ្ឋមួយដែលនៅឥណ្ឌាទ្វីប គឺរដ្ឋ[[កម្ពោជ]]កាលនៅជំនាន់ពុទ្ធកាលដូចប្រទេស[[ថៃ|សៀម]]កាលពីមុនក៏ធ្លាប់មានឈ្មោះថា[[អយុធ្យា]]ដែរ បើតាមពាក្យកម្ពោជនេះក្នុងវចនានុក្រមសម្ដេចសង្ឃដដែលមានន័យដូចតទៅ៖ ឈ្មោះ​រដ្ឋ​មួយ​ក្នុង​ជម្ពូទ្វីប (ឥណ្ឌា សម័យ​បច្ចុប្បន្ន) ជា​រដ្ឋ​រាប់​ឈ្មោះ​ចូល​ក្នុង​ចំនួន​ឈ្មោះ​រដ្ឋ​ទាំង ២១ គឺ ''[[កុរុ]], [[សក្កៈ]], [[កោសល]], [[មគធៈ]], [[អង្គៈ]], [[សិវិ]], [[កលិង្គៈ]], [[អវន្តិ]], [[បញ្ចាលៈ]], [[វជី]], [[គន្ធារៈ]], [[ចេតិយៈ]], [[វង្គៈ]], [[វិទេហៈ]], [[កម្ពោជ]], [[មទ្ទៈ]] ឬ [[មទ្រៈ]], [[ភគ្គៈ]], [[សីហឡៈ]], [[កស្មិរ]], [[កាសី]], [[បណ្ឌវៈ]]''។ រដ្ឋ​ទាំង ២១ ដែល​មាន​ឈ្មោះ​យ៉ាង​នេះ ចំពោះ​តែ​ក្នុង​បុរាណ​សម័យ​នា [[ជម្ពូ​ទ្វីប]] ([[ឥណ្ឌា]]), លុះ​ចំណេរ​កាល​ត​ៗ​មក​ដរាប​ដល់​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន ក៏​ក្លាយ​ជា​ឈ្មោះ​ផ្សេង​ៗ ទៅ​វិញ​ដោយ​ច្រើន, រដ្ឋ​ខ្លះ​ក៏​ជា​ឈ្មោះ​ដើម​ដដែល ដូច​ក្នុង​សម័យ​បុរាណ​ព្រេង​នាយ និង ក្នុង​សម័យ​នៃ​ព្រះ​សក្យមុនី​គោតម​សម្មាសម្ពុទ្ធ សឹង​មាន​ឈ្មោះ​ប្រាកដ​ក្នុង​គម្គីរ​[[ពុទ្ធសាសនា|ព្រះពុទ្ធសាសនា​]]រាល់​តែ​គម្ពីរ​សាស្រ្តា​របស់​ខ្មែរ​យើង ។ កម្ពុជាត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថា "Cambodia" ជាភាសាអង់គ្លេស និង "Cambodge"/"Kamboj" ជាភាសាបារាំង។ កម្ពុជា កាន់តែត្រូវបានគេស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយដោយពួកលោកខាងកើត និង Cambodia ត្រូវបានគេស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយដោយពួកលោកខាងលិច។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == '''{{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ}}''' ===បុរេប្រវត្តិ=== '''{{Main|បុព្វប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ}}''' [[File:Ewer from Cambodia, Angkorian era, 12th century, glazed stoneware, HAA.JPG|thumb|left|200px|គ្រឿងថ្មរលោងដែលចុះកាល​បរិច្ឆេទត្រឡប់ទៅសតវត្សទី១២។]] [[File:Bayon Angkor Relief1.jpg|thumb|200px|កងទ័ព[[អាណាចក្រខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅខាងឆ្វេងកំពុង​ធ្វើដំណើរទៅធ្វើសង្គ្រាមតទល់នឹង[[ចាម្ប៉ា|ចាម]] ពីចម្លាក់លៀនលើប្រាសាទ[[បាយ័ន]]។]] [[បុរេប្រវតិ្តសាស្រ្ត]]នៅ[[ឥណ្ឌូចិន]]មានរយៈពេលប្រហែល ១០០០ ០០០ ឆ្នាំហើយ។ មនុស្សនៅពេលនោះធ្លាប់ជាពួកអ្នកប្រមាញ់ និង[[បរកជន]]។ [[បុរាណវត្ថុវិទ្យា]] គិតថាមនុស្សមុនគេបំផុតគឺជាពួកម៉ាឡេ តែឥណ្ឌូចិនបានទទួលមនុស្សដែលមកពីខាងជើង និងជាជាតិពន្ធុ[[ខែ្មរ]]។ មានភស្តុតាងស្ដួចស្ដើងចំពោះការកាន់កាប់របស់មនុស្សជំនាន់[[អតិកញ្ញៈ]] (Pleistocene) នៃកម្ពុជាសម័យបច្ចុប្បន្ន ដែលរួមមានឧបករណ៍ក្រួស[[ហនុមានខៀវ]] (quartz)និង[[ក្វាតហ៊្សីត]] ដែលបានរកឃើញក្នុងស្រែថ្នាក់ៗជាច្រើនតាមបណ្ដោយទន្លេមេគង្គ ក្នុង[[ខេត្តស្ទឹងត្រែង]] និង[[ខេត្តក្រចេះ|ក្រចេះ]] និងក្នុង[[ខេត្តកំពត]] ទោះបីជាយ៉ាងណាការចុះកាលបរិច្ឆេទរបស់ទាំងនោះមិនអាចយកជាការបានទេ។ <ref name=stark2004>{{Cite book|author=មៀរៀម-ស្តាខ|editor1-first=អៀន|editor1-last=ហ្គ្លឹវ៉ឺរ|editor2-first=ភិតថឺរ-អ៊ែស|editor2-last=បិលវូដ|title=អាស៊ីអាគ្នេយ៍: ចាប់ពីបុរេប្រវត្តិសាស្ត្រដល់ប្រវត្តិសាស្ត្រ|year=២០០៥|publisher=រ៉ោតឡឺច|isbn=978-0-415-39117-7|chapter=កម្ពុជាសម័យបុរេអង្គរនិងអង្គរ|chapter-url=http://www.anthropology.hawaii.edu/People/Faculty/Stark/pdfs/2004_PreAngkorian.pdf}}</ref> ភស្តុតាងបុរាណវិទ្យាតិចតួចខ្លះបង្ហាញឱ្យឃើញសហគមន៍នៃពួកអ្នកប្រមាញ់-អ្នកបេះផ្លែឈើ​បានតាំងលំនៅនៅកម្ពុជាកំឡុងជំនាន់​[[សវ៌កញ្ញៈ]] (Holocene): ស្ថានីយបុរាណវត្ថុវិទ្យាកម្ពុជាដ៏ចំណាស់បំផុតត្រូវគេគិតទុកថាជារូងភ្នំ''[[ល្អាងស្ពាន]]'' នៅ[[ខេត្តបាត់ដំបង]] ដែលត្រូវនឹងសម័យ[[ហ្វាប៊ីញ]]។ កំណាយក្នុងស្រទាប់ក្រោមដីបានផលិតនូវតំណបន្តនៃ[[វិទ្យុកាបូន]]មួយដែលចុះកាលបរិច្ឆេទថានៅឆ្នាំ ៦០០០ ម.គ.។<ref name=stark2004 /><ref>{{cite web|url=http://www.smartcambodia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=841%3Athe-second-prehistoric-archaeological-excavation-in-laang-spean-2009&catid=80&lang=en|title=កំណាយបុរាណវិទ្យាបុរេប្រវត្តិលើកទីពីរនៅល្អាងស្ពាន (២០០៩)|first=មិឆឹល|last=ធ្រែនណឹត|date=២០តុលា ២០០៩|accessdate=១៧វិច្ឆិកា ២០០៩|archivedate=2011-01-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110101174655/http://www.smartcambodia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=841%3Athe-second-prehistoric-archaeological-excavation-in-laang-spean-2009&catid=80&lang=en|url-status=dead}}</ref> ស្រទាប់ខាងលើនៅក្នុងស្ថានីយ៍ដដែលបានផ្ដល់នូវភស្តុតាងនៃអន្តរកាលរហូតដល់យុគ[[ថ្មរំលីង]] ដែលមានកុលាលភាជន៍ជាច្រើនដែលធ្វើពីដីដែលចុះកាលបរិច្ឆេទដំបូងគេបង្អស់នៅកម្ពុជា។<ref>{{cite web|url=http://www.smartcambodia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=840%3Athe-oldest-ceramic-in-cambodias-laang-spean-1966-68&catid=80&lang=en|title=កុលាលភាជន៍ចាស់បំផុតនៅល្អាងស្ពានកម្ពុជា (១៩៦៦-៦៨)|date=២០តុលា ២០០៩|accessdate=១៧វិច្ឆិកា ២០០៩|archivedate=2011-01-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110101163727/http://www.smartcambodia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=840%3Athe-oldest-ceramic-in-cambodias-laang-spean-1966-68&catid=80&lang=en|url-status=dead}}</ref> កំណត់ត្រាបុរាណវិទ្យាសម្រាប់សម័យនេះរវាងសវ៌កញ្ញៈ និង[[យុគដែក]]នៅមានកំណត់ដូចគ្នា។ ស្ថានីយ៍បុរេប្រវត្តិដទៃៗទៀតដែលមានកាលបរិច្ឆេទមិនច្បាស់លាស់មិនសូវច្រើនគឺ ''[[សំរោងសែន]]'' (មិនឆ្ងាយពីរាជធានី[[ឧដុង្គ]]បុរាណប៉ុន្មានទេ) ដែលការស៊ើបអង្កេតទីមួយបានចាប់ផ្ដើមនៅឆ្នាំ១៨៧៧<ref name=higham1989>{{Cite book|author=ឆាលឡឹស-ហាយអ៊ាំម|title=បុរាណវិទ្យានៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក|year=១៩៨៩|publisher=សារព័ត៌មានសាកលវិទ្យាល័យខាំប៊្រិជ|isbn=978-0-521-27525-5}}, ទំ.១២០</ref> និង''[[ភូមិស្នាយ]]'' នៅ[[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]ភាគខាងជើង។<ref>{{Cite journal|author=ដោហ្គហ៊្គាំលដ៏ជែ.ដាប់បលយូ.-អូរ៉ាយលី, អេនចឺឡឺ វ៉ន់ ដេន ឌ្រីស្ឆ៍, វឿន-វុទ្ធី |year=២០០៦|title=បុរាណវិទ្យា និង បុរាណសត្វវិទ្យានៃភូមិស្នាយ:ទីបញ្ចុះសពចុងបុរេប្រវត្តិនៅកម្ពុជាភាគពាយព្យ|volume=៤៦|issue=2|issn=0066-8435}}</ref> វត្ថុបុរាណបុរេប្រវត្តិសាស្ត្រនានាត្រូវបានរកឃើញជាញឹកញាប់កំឡុងសកម្មភាពជីកយករ៉ែនៅ[[រតនគីរី]]។<ref name=stark2004 /> ភស្តុតាងបុរេប្រវត្តិសាស្ត្រដែលគួរឱ្យចង់ដឹងចង់ឃើញបំផុតនៅកម្ពុជា យ៉ាងណានោះគឺ''[[បន្ទាយគូ (បុរាណវិទ្យា)|បន្ទាយគូ]]រាងមូល''ដោយឡែកៗត្រូវបានគេរុករកឃើញនៅទីដែលមាន[[ដីក្រហម]]ក្បែរ[[មេមត់]] និងនៅតំបន់ក្បែរខាងជិតវៀតណាមនៅចុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៥០។ មុខងារនិងអាយុកាលរបស់បន្ទាយគូទាំងនេះនៅតែត្រូវគេលើកយកមកពិភាក្សាដដែល ផ្ទុយទៅវិញបន្ទាយគូទាំងនោះមួយចំនួនប្រហែលជាមានអាយុកាលយ៉ាងហោចណាស់ក៏ចាប់តាំងពី​សហវត្សទី២ម.គ. ដែរ។<ref>{{cite web|url=http://memotcentre.org/Earthwork.html|title=ប្រវត្តិស្រាវជ្រាវ|publisher=មជ្ឈមណ្ឌលបុរាណវិទ្យាមេមត់|accessdate=៦កុម្ភៈ ២០០៩}}</ref><ref>{{Cite journal|author=ហ៊្គើដ-អាល់ប្រិឆ|year=២០០០|title=ដីលើករង្វង់មូលក្រែក៥២/៦២ ការស្រាវជ្រាវថ្មីលើបុរេប្រវត្តិកម្ពុជា|journal=នេត្រាទស្សន៍អាស៊ី|volume=៣៩|issue=១–២|issn=0066-8435|url=http://muse.jhu.edu/demo/asian_perspectives/v039/39.1albrecht.pdf|accessdate=១៥វិច្ឆិកា ២០០៩|author-separator=,|display-authors=1|author2=<Please add first missing authors to populate metadata.>|archive-date=2020-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200422173620/https://muse.jhu.edu/demo/asian_perspectives/v039/39.1albrecht.pdf|dead-url=yes}}</ref> ព្រឹត្តិការណ៍ស្នូលក្នុងបុរេប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជាគឺធ្លាប់មានការហូរចូលមកយឺតៗនៃពួកអ្នក​ដាំដុះស្រូវលើកទីមួយចាប់ពីភាគខាងជើង ដែលបានចាប់ផ្ដើមនៅចុងសហវត្សទី៣ម.គ.។<ref name=higham2001pre>{{Cite book|author=ឆាលឡឹស-ហាយអ៊ាំម|title=អរិយធម៌អង្គរ|year=២០០១|publisher=ភ្វីនិច្ស|isbn=978-1-84212-584-7|url=http://books.google.com/?id=_oZ52cuX8s4C|date=2002-01}}, ទំព.១៣–២២</ref> ដែកត្រូវបានគេយកមកប្រើការនៅប្រហែលឆ្នាំ ៥០០ ម.គ. ដែលមានភស្តុតាងគាំទ្រមកពី[[ខ្ពង់រាបគោរាជ]] (កូរ៉ាត) នៅប្រទេសថៃសម័យទំនើប។ នៅកម្ពុជា ការតាំងលំនៅរស់នៅនៃយុគដែកមួយចំនួនត្រូវបានគេរកឃើញនៅខាងក្រោមប្រាសាទ[[បក្សីចាំក្រុង]] និងប្រាសាទសម័យអង្គរដទៃទៀត កាលណោះដែរ បន្ទាយគូមួយចំនួន ក៏ត្រូវបានរកឃើញនៅខាងក្រោម''ល្វា'' (Lovea) ពីរបីសហាតិមាត្រ (គីឡូម៉ែត្រ) ខាងជើងឆៀងខាងលិចនៃអង្គរ។ ការបញ្ចុះសព ដែលសម្បូរច្រើនជាងអ្វីដែលគេបានរកឃើញ ផ្ដល់ជាសក្ខីភាពអំពីការរីកចម្រើននៃការប្រើប្រាស់ចំណីអាហារ និងការជួញដូរ (ទោះបីជានៅចម្ងាយដ៏ឆ្ងាយ: នៅសតវត្សទី៤ម.គ. ទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មជាមួយឥណ្ឌាត្រូវបានដំណើរការរួចទៅហើយ) និងអត្ថិភាពនៃរចនាសម្ព័ន្ធសង្គម និងអង្គការចាត់តាំងការងារ។<ref name=higham2001pre /> ===សម័យបុរេអង្គរ និង សម័យអង្គរ=== '''{{Main|នគរភ្នំ|នគរចេនឡា|អាណាចក្រខ្មែរ}}''' {{Multiple image | align = right | direction = vertical | width = 210 | image1 = Angkor Wat.jpg | caption1 = <center> [[អង្គរវត្ត]] </center> | image2 = Bayon Angkor frontal.jpg | caption2 = <center> ព្រះភក្ត្រនៃ[[ព្រះពោធិសត្វ]][[អវលោកេស្វរៈ]]​នៅ[[ប្រាសាទបាយ័ន]] </center> | image3 = | caption3 = }} [[ឯកសារ:Map-of-southeast-asia 900 CE km.PNG|ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px| '''ក្រហម''': អធិ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]]] សតវត្សទី១​នៃ[[គ.ស.]]មានមនុស្សជាច្រើនមកពី[[ប្រទេសឥណ្ឌា]]ដែលបានមកតាំងលំនៅ។ ពួកគេបាននាំមកនូវសាសនា វប្បធម៌ ភាសា។ល។ [[អរិយធម៌]]របស់ប្រទេសកម្ពុជាបានកកើតឡើង តាំងពីសតវត្សទីមួយ ក្នុងសម័យ[[ជាតិខេមរា]] មកម្ល៉េះ។ កំឡុងសតវត្សទី៣ ទី៤ និងទី៥ [[មហាឥណ្ឌា|ពួករដ្ឋឥណ្ឌានីយកម្ម]]នៃ[[នគរភ្នំ|នគរវ្នំ]] និងរដ្ឋបន្តពីនគរវ្នំ [[ចេនឡា]] ដែលគឺជារដ្ឋមួយមានទឹកដីនៅកម្ពុជាសម័យបច្ចុប្បន្ន និងវៀតណាមភាគនិរតីសព្វថ្ងៃនេះ។ អស់រយៈពេលជាង ២០០០ ឆ្នាំ កម្ពុជាបានស្រូបយកឥទ្ធិពលពី[[ឥណ្ឌា]] ហើយបានបន្តជះឥទ្ធិពលនេះទៅក្នុងអរិយធម៌អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដទៃទៀតដែលបច្ចុប្បន្ននេះរួមមានប្រទេសថៃ និង លាវ។<ref name="BRIT">Britannica.com. [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/90520/Cambodia History of Cambodia.]. Retrieved July 25, 2006.</ref> តិចតួចណាស់ ត្រូវបានគេស្គាល់អំពីអង្គនយោបាយមួយចំនួន យ៉ាងណាមិញ ពង្សាវតារចិន និងកំណត់ត្រាសួយសារអាករបានវែកញែកអំពីអង្គនយោបាយទាំងនោះ។ អង្គនយោបាយទាំងប៉ុន្មាននោះត្រូវបានគេគិតថាជាទឹកដីនៃនគរវ្នំដែលបានកាន់កាប់កំពង់ផែមួយ ត្រូវបានគេស្គាល់តាមរយៈអ្នកភូមិសាស្ត្រអេឡិចសង់ទ្រី លោក[[ខ្លោឌ្យូស អាពូទលេមី|ខ្លោឌ្យូស-អាពូទលេមី]]ថា ''[[អូរកែវ|កត្តិគរៈ]]''។ពង្សាវតារទាំងនេះរ៉ាយរ៉ាប់ថាបន្ទាប់ពីព្រះបាទ[[ជ័យវម៌្មទី១]]ចូលទិវង្គតនៅប្រហែលឆ្នាំ ៦៩០ ចលាចលបានកើតឡើងដែលបង្កឱ្យមានការបែងចែកនគរទៅជាចេនឡាគោក និងចេនឡាទឹក ត្រូវបានគ្រប់គ្រងយ៉ាងសេរីដោយពួកព្រះអង្គម្ចាស់ដែលមានអំណាចទន់ខ្សោយក្រោមវិជិតរាជ្យរបស់[[ជ្វា]]។ [[អាណាចក្រខ្មែរ|អធិរាជាណាចក្រខ្មែរ]]បានធំធាត់ឡើងចេញពីការបន្សល់ទុកទាំងប៉ុន្មានពីចេនឡា ហើយបានប្រែកាន់តែរឹងមាំឡើងនៅឆ្នាំ ៨០២ នៅពេលដែលព្រះបាទ[[ជ័យវម៌្មទី២]] (បានសោយរាជ្យ ប.៧៩០-៨៥០) បានប្រកាសឯករាជ្យពី[[ជ្វា]]និងប្រកាសព្រះអង្គឯងជា[[ទេវរាជ]]។ ព្រះអង្គនិងពួកអ្នកដង្ហែតាមព្រះអង្គបានបង្កើតលទ្ធិ[[ទេវរាជ]] និងបានចាប់ផ្ដើមការសញ្ជ័យជាបន្តបន្ទាប់ ហើយបានបង្កើតនូវអធិរាជាណាចក្រមួយដែលធ្លាប់រុងរឿងក្នុងតំបន់ចាប់ពីសតវត្សទី៩ដល់ទី១៥។<ref>{{cite web|url=http://www.art-and-archaeology.com/seasia/ppenh/khmer01.html |title=ផែនទីចក្រភពខ្មែរ |publisher=សិល្បៈ-និង-បុរាណវិទ្យា.ខម |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០}}</ref> ក្បែរៗសតវត្សទី១៣ ពួកព្រះសង្ឃមកពី[[ស្រីលង្កា]]បាននាំ[[ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ|ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]]មកកាន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។<ref>{{cite web |url=http://asia.msu.edu/seasia/Cambodia/religion.html |title=បង្អួចមើលអាស៊ី |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070521010839/http://asia.msu.edu/seasia/Cambodia/religion.html |archivedate=2007-05-21 |access-date=2012-09-02 |url-status=dead }}</ref> សាសនានេះបានរីកសាយភាយនិងនៅទីបំផុតបានជំនួសកន្លែងព្រហ្មញ្ញសាសនា និងពុទ្ធសាសនាមហាយានជាសាសនាមានប្រជាប្រិយនៅសម័យអង្គរ។ {{Multiple image | align = right | direction = vertical | width = 180 | image1 = JayavarmanVII.JPG | caption1 = <center> [[ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី៧ត]] </center> | image2 = Apsara relief.jpg | caption2 = <center> រូបភាពតូច </center> | image3 = | caption3 = }} អធិរាជាណាចក្រខ្មែរគឺជាអធិរាជាណាចក្រដ៏ធំបំផុតរបស់អាស៊ីអាគ្នេយ៍កំឡុងសតវត្សទី១២។ មជ្ឈមណ្ឌលនៃអំណាចរបស់អធិរាជាណាចក្រនេះគឺ[[អង្គរ]] ជាទីដែលរាជធានីបន្តបន្ទាប់ត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុងសម័យកាលដែលចក្រភពនេះឈានដល់​ចំណុចកំពូល។ នៅឆ្នាំ ២០០៧ ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវអន្តរជាតិមួយប្រើរូបថតផ្កាយរណបនិងបច្ចេកទេសទំនើបផ្សេងៗបានសន្និដ្ឋានថា​អង្គរធ្លាប់ជាទីក្រុងបុរេឧស្សាហកម្ម​ធំបំផុតក្នុងលោកដែលមានផ្ទៃក្រឡាក្រុងលាត​សន្ធឹង ១៨៥០,៣៥ សហាតិមាត្រការ៉េ (គីឡូម៉ែត្រការ៉េ)។<ref>{{cite web|url=http://www.pnas.org/content/104/36/14277.full |title=ការប្រព្រឹត្តទៅនៃបណ្ឌិតសភាវិទ្យាសាស្ត្រជាតិនៃសហរដ្ឋអាមរិក: ផែនទីបុរាណវិទ្យាទូលំទូលាយនៃសំណង់តាំងនៅនៃបុរេឧស្សាហកម្មដ៏ធំបំផុតរបស់ពិភពលោកនៅអង្គរ កម្ពុជា |publisher=Pnas.org |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០}}</ref> ទីក្រុងនេះ អាចទ្រទ្រង់បាននូវអត្រាប្រជាជនរហូតដល់ចំនួនមួយលាននាក់<ref>[https://web.archive.org/web/20080923054500/http://www.independent.co.uk/news/world/asia/metropolis-angkor-the-worlds-first-megacity-461623.html Metropolis: Angkor, the world's first mega-city], The Independent, August 15, 2007</ref> ហើយ[[អង្គរវត្ត]] ជាប្រាសាទបែបសាសនាមួយដ៏ល្បីល្បាញ និងគង់វង្សយូរល្អបំផុតនៅក្នុងស្ថានីយ៍នោះ នៅតែប្រើជាវត្ថុរំលឹកដល់អតីតកាលរបស់កម្ពុជាជាមហាអំណាចតំបន់ដ៏សំខាន់មួយ។ ទោះបីជា [[អាណាចក្រ]]ខ្មែរបាន ចុះអន់ថយឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនក៏ដោយ ក៏[[អង្គរវត្ត]]គឺជានិមិត្តរូបមួយសំខាន់ បំផុតដើម្បីជាសាក្សី នៃសាវតារបស់ប្រទេស លើផ្ទៃតំបន់។ ក្រោយពីការវាយលុកដណ្តើមទឹកដីជាបន្តបន្ទាប់ [[សៀម]]បានកាន់កាប់[[អង្គរ]] ហើយអង្គរបានត្រូវគេបោះបង់ចោលនៅឆ្នាំ ១៤៣២។ ចក្រភពនេះ ទោះបីជាមានឱនភាពក៏ដោយ ក៏នៅតែជាកម្លាំងសំខាន់ក្នុងតំបន់រហូតដល់ការធ្លាក់ចុះរបស់ខ្លួននៅសតវត្សទី១៥។ ===សម័យក្រោយអង្គរ=== '''{{Main|យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា}}''' បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមជាបន្តបន្ទាប់ជាមួយនគរជិតខាង[[នគរអយុធ្យា]] នៅឆ្នាំ១៤៣២ ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរបានធ្វើការផ្លាស់ប្តូររាជធានីចាកឆ្ងាយពីអង្គរ គឺដោយសារតែការថមថយខាងបរិស្ថាន និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធត្រូវបានខូចខាតនៅតំបន់អង្គរ។<ref name="Chan">[[ឌែវិដផ. ឈែនដ្លឺរ|ឈែនដ្លឺរ ដាវិដផ.]] "ស្រុកនិងប្រជាជនកម្ពុជា"។ ១៩៩១។ ហបផឺខាលលិនស៍។ ញូវយ៉ក ញូវយ៉ក។ ទំ.៧៧</ref><ref>[http://www.signonsandiego.com/news/world/20040613-0915-fallenangkor.html Scientists dig and fly over Angkor in search of answers to golden city's fall], The Associated Press, June 13, 2004</ref> ប្រទេសកម្ពុជាបានឈានចូលយុគសម័យក្រោយអង្គរ ឬ អ្នកប្រវត្តិវិទូហៅថា '''សម័យកណ្តាល'''។ នៅឆ្នាំ១៥២៥ រាជវាំងត្រូវបានរើទៅ[[លង្វែក]] នគរនេះបានស្វះស្វែងឱ្យមានភាពរុងរឿងឡើងវិញតាមរយៈការជួញដូរតាមសមុទ្រ។ ពួកអ្នកដំណើរ[[ព័រទុយហ្គាល់]] និងអេស្ប៉ាញបានពិពណ៌នាទីក្រុងនេះថាជាទីកន្លែងមួយនៃភោគទ្រព្យសម្បូរបែបនិង[[ការជួញដូរបរទេស]]។ ការខិតខំធ្វើឱ្យដូចដើមវិញក្នុងមួយរយៈពេលខ្លី យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏សង្គ្រាមជាច្រើនបានបន្តជាមួយអយុធ្យានិងពួកយួន ជាហេតុធ្វើឱ្យបាត់បង់ទឹកដីបន្ថែមទៀត ហើយលង្វែកក៏ត្រូវបានសញ្ជ័យនិងកម្ទេចដោយព្រះបាទ[[នរេសូរ]]មហាវីរក្សត្រនៃអយុធ្យាក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៤។ រាជធានីខ្មែរថ្មីត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅ[[ឧដុង្គ]]ខាងត្បូងលង្វែកនៅឆ្នាំ ១៦១៨ ក៏ប៉ុន្តែពួកក្សត្រនៃរាជធានីនេះអាចរស់រានបានលុះត្រាតែស្ថិតក្នុងទំនាក់ទំនងជា[[ប្រទេសចំណុះ]]ម្ដងជាមួយ​ពួកសៀមនិងម្ដងជាមួយយួនអស់រយៈពេលបីសតវត្ស ក្រោយមកទៀតមាន សម័យស្ដារឡើងវិញមួយរយៈកាលខ្លី ដែលមានឯករាជភាពតិចតួចនិងមិនស្ថិតស្ថេរ។ ក្នុងសតវត្សទីដប់ប្រាំបួន ការដណ្ដើមគ្នាសាជាថ្មីរវាងសៀម និងយួនដើម្បីគ្រប់គ្រងកម្ពុជាជាហេតុនាំឱ្យមានសម័យកាលមួយ ដែលពេលនោះពួកមន្ត្រីរាជការយួនបានប៉ុនប៉ងបង្ខំឱ្យ[[ខ្មែរ]]កាន់ទំនៀមទម្លាប់របស់យួន។ហេតុនេះបាននាំឱ្យមានការបះបោរជាច្រើនប្រឆាំងនឹងពួកយួន និងអំពាវនាវរកជំនួយពីសៀម។ [[សង្គ្រាមសៀម-យួន (១៨៤១-១៨៤៥)]] ([[សមរភូមិដើមពោធិ៍បីដើម]]) បានបញ្ចប់ជាមួយកិច្ចព្រមព្រៀងមួយដែលដាក់ប្រទេសនេះក្រោម[[អធិរាជភាព]]រួមគ្នា។ រឿងនេះបន្ទាប់មកទៀតបាននាំឱ្យមានការចុះហត្ថលេខាសន្ធិសញ្ញាមួយឱ្យមាន[[កម្ពុជាសម័យអាណានិគមបារាំង|​ការការពាររបស់បារាំងនៅកម្ពុជា]]ដោយព្រះបាទ[[នរោត្តម]]។ ===អាណានិគមកិច្ចបារាំង=== [[ឯកសារ:King Norodom.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|200px]] [[ឯកសារ:Prince Sisawat.jpg|right|ឆ្វេង|រូបភាពតូច|200px]] [[File:Indochine française (1913).jpg|thumb|right|180px|ផែនទីសហភាពឥណ្ឌូចិន]] [[ឯកសារ:Shrine outside Wat Phnom.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|200px]] កម្ពុជា ស្ថិតនៅក្រោម[[អាណាព្យាបាល]] [[បារាំង]] ជិតមួយរយឆ្នាំ គឺពីឆ្នាំ ១៨៦៣ ដល់ ឆ្នាំ ១៩៥៣ ដែលបានគ្រប់គ្រងជាផ្នែកមួយនៃ [[អាណានិគម]][[បារាំង]]នៅ[[ឥណ្ឌូចិន]]។ នៅឆ្នាំ ១៨៦៣ ព្រះបាទ[[នរោត្តម]] ដែលត្រូវបានលើកឱ្យឡើងសោយរាជ្យដោយសៀម<ref name="CHANDLER">{{Cite book| last = ឈែនដ្លឺរ | first = ដ.ផ. | author-link = ឌែវិដភី. ឈែនដ្លឺរ | title = ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា (រ.ទី២) | publisher=វ៉ិសវ្យូប៉្រិស | year = ១៩៩៣ | location = បោលដឺរ, ខូឡូរ៉ាដូ }}</ref> បានស្វះស្វែងការការពារពីបារាំងក្រៅពីសៀម និងយួនបន្ទាប់ពីភាពតានតឹងបានរីកធំឡើងរវាងអ្នកជិតខាងទាំងពីរ។ នៅឆ្នាំ ១៨៦៧ ស្ដេចសៀមបានចុះហត្ថលេខាសន្ធិសញ្ញាមួយជាមួយបារាំង បានលះបង់[[អធិរាជភាព]]លើកម្ពុជាដើម្បីទទួលបានការត្រួតត្រា[[ចង្វាតព្រះដំបង|ខេត្តបាត់ដំបង]] និង[[ចង្វាតសៀមរដ្ឋ|សៀមរាប]] ហើយជាផ្លូវការក៏បានក្លាយជាប៉ែកនៃប្រទេសសៀម។ ខេត្តទាំងប៉ុន្មាននេះត្រូវបានប្រគល់ត្រឡប់មកឱ្យកម្ពុជាវិញដោយសន្ធិសញ្ញាព្រំដែនមួយរវាងបារាំង និងថៃក្នុងឆ្នាំ ១៩០៦។ កម្ពុជាបានបន្តស្ថិតក្រោម[[កម្ពុជាសម័យអាណានិគមបារាំង|អាណាព្យបាលបារាំង]]ចាប់ពីឆ្នាំ ១៨៦៣ ដល់ ១៩៥៣ ដោយបានត្រួតត្រារដ្ឋបាលជាប៉ែកនៃអាណានិគម[[សហភាពឥណ្ឌូចិន]] ទោះបីយ៉ាងណាក៏ដោយ [[ការត្រួតត្រារបស់ជប៉ុននៅកម្ពុជា|ក៏ត្រូវបានកាន់កាប់ដោយចក្រពត្តិជប៉ុន]]ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៤១ ដល់ ១៩៤៥ ផងដែរ។<ref name="Kamm" /> រវាងឆ្នាំ ១៨៧៤ និង ១៩៦២ អត្រាប្រជាជនសរុបបានកើនឡើងចាប់ពីប្រហែល ៩៤៦០០០ ដល់ ៥,៧&nbsp; លាននាក់។<ref name="Population">"[http://countrystudies.us/cambodia/40.htm ប្រជាជន-កម្ពុជា]"។ [[បណ្ដាល័យសិក្សាការប្រទេសសមាជ]]។</ref> បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់ព្រះបាទនរោត្តមនៅឆ្នាំ ១៩០៤ បារាំងបានរៀបចំការជ្រើសរើសព្រះមហាក្សត្រ ហើយព្រះស៊ីសុវត្ថិ ព្រះភាតារបស់ព្រះនរោត្តម ត្រូវបានជំនួសរាជបល្ល័ង្ក។ រាជបល្ល័ង្កនេះបានទំនេរនៅឆ្នាំ ១៩៤១ ដោយការសោយទិវង្គតនៃព្រះមុនីវង្ស រាជបុត្ររបស់ព្រះស៊ីសុវត្ថិ ហើយបារាំងបានមើលរំលងព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះ[[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស|មុនីវង្ស]] គឺព្រះ[[ស៊ីសុវត្ថិ មុន្នីរ៉េត|មុន្នីរ៉េត]] ដោយដឹងថាទ្រង់មានព្រះទ័យឯករាជ្យពីបារាំងពេក។ ជំនួសមកវិញ ព្រះ[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]] គឺព្រះនត្តាខាងមាតានៃព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិត្រូវបានលើកឱ្យឡើងសោយរាជ្យបន្ត។ ពួកបារាំងបានគិតថាព្រះសីហនុវ័យក្មេងអាចនឹងងាយស្រួលគ្រប់គ្រង។<ref name="Kamm">{{Cite book| last = ឃែម | first = ហឹនរី | author-link = ហឹនរី ឃែម | title = កម្ពុជា: របាយការណ៍ពីដែនដីមានជំងឺ | url = http://books.google.com/?id=wtBkD5CoIMkC&printsec=frontcover&dq=Cambodia+Report+from+a+Stricken+Land#v=onepage&q= | publisher=អាខេដផាប់ប៊្លីឝ៊ិង | year = ១៩៩៨ | location = ញូវយ៉ក | page = ២៧ | isbn = 1-55970-433-0}}</ref> ពួកគេបានយល់ខុសហើយ យ៉ាងណាមិញ នៅក្រោមរជ្ជកាលនៃព្រះបាទនរោត្តម-សីហនុ ក្រោយពីការកាន់កាប់របស់[[ជប៉ុន]] ក្នុងរយៈកាលសង្គ្រាម ១៩៤១- ១៩៤៥ កម្ពុជាបានទទួលបានឯករាជ្យពីបារាំងនៅថ្ងៃ ៩ វិច្ឆិកា ១៩៥៣ ហើយកាន់របប[[រាជាធិបតេយ្យ]]អាស្រ័យ[[រដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] ដឹកនាំ ដោយ[[នរោត្តម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម-សីហនុ]]។<ref name="Kamm" /> ===ឯករាជ្យ និង សង្គ្រាមវៀតណាម=== កម្ពុជាធ្លាប់កាន់របបរាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះបាទនរោត្តម-សីហនុ។ នៅពេលនោះ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន]]ត្រូវបានគេប្រគល់ឯករាជ្យឱ្យ កម្ពុជាខកចិត្តក្នុងការទទួលបានមកវិញនូវការគ្រប់គ្រងលើ[[ដីសណ្ដមេគង្គ]]ដែលវាត្រូវបានសម្រេចប្រគល់ឱ្យទៅ[[វៀតណាម]]។ ជាអតីតប៉ែកនៃអធិរាជាណាចក្រខ្មែរ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយពួកយួនតាំងពីឆ្នាំ ១៦៩៨ ព្រះបាទ[[ជ័យជេដ្ឋាទី២]]បានអនុញ្ញាតឱ្យយួនតាំងទីលំនៅក្នុងតំបន់នោះរាប់ទសវត្សមុន​យូរមកហើយ។<ref name=autogenerated1>{{Cite book| last = ឃែម | first = ហឹនរី | author-link = ហឹនរី ឃែម | title = របាយណ៍កម្ពុជាពីដែនដីមានជំងឺ | publisher=អាខេដផាប់ប៊្លិសឝ៊ិង | year = ១៩៩៨ | location = ញូវយ៉ក | page = ២៣| isbn = 1-55970-507-8 }}</ref> រឿងនេះបន្សល់ទុកនៅចំណុចជាប់គាំងខាងការទូតដែលមានជនជាតិខ្មែរជាងមួយលាននាក់ ([[ខ្មែរក្រោម]]) នៅតែរស់នៅក្នុងតំបន់នេះ។ ខ្មែរក្រហមបានប៉ុនប៉ងលុកលុយជាច្រើនលើកដើម្បីយកទឹកដីនេះត្រឡប់មកវិញដែលក្នុងនោះ ដោយឡែក បាននាំឱ្យមានការលុកលុយឈ្លានពានរបស់វៀតណាមមកលើកម្ពុជា និងការដណ្ដើមអំណាចពីខ្មែរក្រហមមកវិញ។ នៅឆ្នាំ ១៩៥៥ ព្រះសីហនុបានដាក់រាជ្យឱ្យទៅព្រះបិតារបស់ទ្រង់ដើម្បីចូលរួមក្នុងឆាក[[នយោបាយ]] ហើយត្រូវបានគេជ្រើសតាំងជានាយករដ្ឋមន្ត្រី។ នៅថ្ងៃសោយទិង្គតរបស់បិតាទ្រង់នៅឆ្នាំ ១៩៦០ ព្រះសីហនុក៏បានក្លាយជាប្រមុខរដ្ឋម្ដងទៀត ដែលយកគោរម្យងារជា '''សម្ដេច'''។ ពេលដែល[[សង្គ្រាមវៀតណាម]]បានរីករាលដាលឡើង ព្រះសីហនុបានអនុវត្តគោលនយោបាយ[[ប្រទេសអព្យាក្រឹត្យ|អព្យាក្រឹត្យភាព]]ជា ផ្លូវការនៅក្នុង[[សង្គ្រាមត្រជាក់]] ទោះបីយ៉ាងណា ក៏ទ្រង់ត្រូវបានគេគិតជាសាមញ្ញថាមានព្រះទ័យប្រណីដល់បុព្វហេតុកុម្មុយនិស្ត។ ព្រះសីហនុបានអនុញ្ញាតឱ្យពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាមប្រើប្រាស់ទឹកដីកម្ពុជា ជាទីលាក់ខ្លួននិងច្រកផ្គត់ផ្គង់សម្រាប់កងទ័ពរបស់ពួកគេ និងជំនួយផ្សេងៗដល់កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរបស់ពួកគេប្រយុទ្ធប្រឆាំងនៅវៀតណាមខាងត្បូង។ គោលនយោបាយនេះត្រូវបានគេយល់ថាជាការធ្វើឱ្យអាក់អន់ចិត្តដល់ប្រជាជនខ្មែរជាច្រើន។ នៅខែ ធ្នូ ១៩៦៧ អ្នកសារព័ត៌មានវ៉ាឝ៊ិងតោនប៉ុស្ត៍ ស្ទែនលី-កាណូវត្រូវបាននិយាយប្រាប់ដោយព្រះសីហនុថា បើសិនជាស.រ.ចង់ទម្លាក់គ្រាប់បែកលើទីលាក់ខ្លួនកុម្មុយនិស្តយួន ទ្រង់នឹងមិនបដិសេធទេ លុះត្រាតែមានប្រជាជនខ្មែរស្លាប់ទើបទ្រង់មិនយល់ព្រម។ <ref>Washington Post, December 29, 1967</ref> សារដដែលត្រូវបាននាំទៅដល់អ្នកនាំការរបស់ប្រធានាធិបតីស.រ.ចនសុន លោកឆិសស្តឺរ-ប៊លនៅខែ មករា ១៩៦៨។<ref>Stephen J. Morris "Why Vietnam Invaded Cambodia.". (Stanford University Press. 1999). p. 44</ref> ដូច្នេះស.រ.មិនមានចិត្តពិតប្រាកដដើម្បីផ្ដួលរំលំព្រះសីហនុទេ។ យ៉ាងណាមិញពួកសមាជិករដ្ឋាភិបាលនិងកងទ័ព ដែលបានអាក់អន់ចិត្តនឹងរបៀបដឹកនាំរបស់ព្រះសីហនុ ក៏ដូចជាការងាកចេញរបស់ទ្រង់ឆ្ងាយពីសហរដ្ឋ បានធ្វើឱ្យមានការជម្រុញចិត្តដើម្បីផ្ដួលរំលំទ្រង់ដដែល។ ពេលដែលកំពុងធ្វើទស្សនកិច្ចនៅប៉ីជិងក្នុងឆ្នាំ ១៩៧០ ព្រះសីហនុត្រូវ[[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជា១៩៧០|បានបណ្ដេញចេញពីតំណែងដោយរដ្ឋប្រហារយោធា]]ដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រី​លោកឧត្តមសេនីយ៍[[លន់ ណុល|លន់-ណុល]]និង​ព្រះអង្គម្ចាស់[[ស៊ីសុវត្ថិ សិរិមតៈ|ស៊ីសុវត្ថិ-សិរិមតៈ]]។ គ្មានភស្តុតាងនៃតួនាទីស.រ.ណាមួយក្នុងរដ្ឋប្រហារនេះទេ។ យ៉ាងណាមិញ ភ្លាមនោះ រដ្ឋប្រហារនេះត្រូវបានសម្រេចរួចរាល់ហើយនូវរបបថ្មីនេះ ដែលភ្លាមៗបានទាមទារឱ្យពួកកម្មុយនិស្តយួនចាកចេញពីកម្ពុជា ការនេះទទួលបានការគាំទ្រខាងនយោបាយដោយសហរដ្ឋ។ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងនិងវៀតកុង អស់សង្ឃឹមនឹងការគ្មានកន្លែងលាក់ខ្លួននិងខ្សែបណ្ដាញផ្គត់ផ្គង់ពីវៀតណាមខាងជើង រំពេចនោះ ក៏បានផ្ដើមការវាយប្រហារប្រដាប់អាវុធជាច្រើនលើកលើរដ្ឋាភិបាលថ្មី។ ព្រះមហាក្សត្របានជម្រុញឱ្យពួកអ្នកដង្ហែតាមព្រះអង្គឱ្យជួយដើម្បីផ្ដួលរំលំរដ្ឋាភិបាលថ្មី ដោយបង្កឱ្យមានការផ្ដើមនៃ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណី]]<ref name="SIHNK">{{Cite book| last = សីហនុ | first = នរោត្តម | authorlink = នរោត្តម សីហនុ | title = សង្គ្រាមរបស់ខ្ញុំជាមួយសេអ៊ីអា កំណត់ប្រវត្តិសម្ដេចនរោត្តម-សីហនុពេលដែលបានទាក់ទងនឹងវាលផ្វ្រេដ-បឺចចឹត | publisher=សៀវភៅភែនទិអន | year = ១៩៧៣| isbn = 0-394-48543-2}}</ref> ភ្លាមៗ ពួកបះបោរ[[ខ្មែរក្រហម]]ចាប់ផ្ដើមប្រើប្រាស់ព្រះអង្គដើម្បីទទួលបានការគាំទ្រ។ យ៉ាងណាមិញចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៧០ រហូតដល់ ដើមឆ្នាំ ១៩៧២ ការប៉ះទង្គិចរបស់កម្ពុជាគឺជាការប៉ះទង្គិចធំរវាងរដ្ឋាភិបាល និងកងទ័ពកម្ពុជា និងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធនៃវៀតណាមខាងជើង។ ពេលនោះពួកគេបានដណ្ដើមបានការកាន់កាប់លើទឹកដីកម្ពុជា ហើយពួកកុម្មុយនិស្តយួនបានដាក់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនយោបាយថ្មីមួយ ដែលនៅទីបំផុតត្រូវបានត្រួតត្រាដោយពួកកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា ឥឡូវ យើងហៅថាខ្មែរក្រហម។<ref>Stephen J. Morris "Why Vietnam Invaded Cambodia. (Stanford University Press. 1999). pp. 48–51</ref> ដូច្នេះ ពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាមបានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការលើកស្ទួយខ្មែរក្រហម។ [[File:Mao Sihanouk.jpg|thumb|240px|right|[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]] និង[[ម៉ៅ សេទុង|ម៉ៅ-សេទុង]]នៅឆ្នាំ ១៩៥៦]] ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៦៩ និង ១៩៧៣ កងកម្លាំង[[វៀតណាមខាងត្បូង|សាធារណរដ្ឋវៀតណាម]] និងកងកម្លាំងស.រ.[[ការទម្លាក់គ្រាប់បែកយុទ្ធសាស្ត្រ|បានទម្លាក់គ្រាប់បែក]]និង[[យុទ្ធនាការកម្ពុជា|បានលុកលុយកម្ពុជាមួយរយៈ]]ក្នុងកិច្ចប្រឹងប្រែងមួយដើម្បីរំខានដល់[[វៀតកុង]] និងខ្មែរក្រហម។<ref name="SIDESHOW">{{Cite book |last = ឝខ្រស |first = វិល្លៀម |authorlink = វិល្លៀម ឝខ្រស |title = បញ្ហាតូចតាច: ឃិស្ស៊ិងហ្គឺរ, និច្សុន និងវិនាសកម្មកម្ពុជា |publisher=ថាច់ស្តូន |year = ១៩៨៧ |location = សហរដ្ឋ |isbn = 0-7012-0944-5}}</ref> ខ្មែរពីរលាននាក់ ភាគខ្លះបានក្លាយជា[[ជនភៀសខ្លួន]]ដោយសង្គ្រាមនិងដោយនគរបាលភេរវនិយមនៃពួកខ្មែរក្រហម និងបានរត់ភៀសខ្លួនទៅកាន់ភ្នំពេញ។ មានការប៉ាន់ស្មានថា ខ្មែរមួយចំនួនបានស្លាប់កំឡុងយុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកទ្រង់ទ្រាយធំ ស្របពេលនោះ គេបានមើលឃើញនូវផលប៉ះពាល់នៃការទម្លាក់គ្រាប់បែក។ កងទ័ពអាកាសទីប្រាំពីរស.រ.បានលើកឡើងថាការទម្លាក់គ្រាប់បែកបានទប់ស្កាត់ការធ្លាក់នៃភ្នំពេញនៅឆ្នាំ ១៩៧៣ ដោយសម្លាប់ ១៦០០០​ នាក់ក្នុងចំណោម​យុទ្ធជនខ្មែរក្រហម ២៥៥០០ នាក់ដែលកំពុងតែឡោមព័ទ្ធទីក្រុងរដ្ឋធានី។<ref>Shawcross, ''Sideshow'' p. 298.</ref> យ៉ាងណាមិញ អ្នកសារព័ត៌មាន[[វិល្លៀម ឝខ្រស|វិល្លៀម-ឝខ្រស]]និងពួកអ្នកឯកទេសអំពីកម្ពុជា លោក[[មិលថឹន អសស្ប៊ាន់|មិលថឹន-អសស្ប៊ាន់]] [[ឌែវីដភី ឈែនដ្លឺរ|ឌែវីដភី-ឈែនដ្លឺរ]] និង[[បិន ខៀរណឹន|បិន-ខៀរណឹន]]បានលើកឡើងថាការទម្លាក់គ្រាប់បែកបានរុញច្រានឱ្យពួកកសិករចូលរួមនឹងខ្មែរក្រហម​ទៅវិញទេ។<ref>e.g. Chandler, David P. ''Pacific Affairs'', vol. 56, no. 2, Summer 1983, p. 295.</ref> អ្នកឯកទេសកម្ពុជាលោកខ្រេខ-អិឆឆឹសឹនបានលើកឡើងថាខ្មែរក្រហម''នឹងឈ្នះយ៉ាងណាក្ដី'' បើទោះបីជាគ្មានអន្តរាគមន៍ស.រ. ក៏មានការជម្រុញឱ្យមានការកេណ្ឌកងទ័ពដដែល។<ref>Etcheson, Craig, ''The Rise and Demise of Democratic Kampuchea'', Westview Press, 1984, p. 97</ref>អ្នកការទូត[[សហរដ្ឋ|អាមេរិក]] លោក[[ធិម៉ឹទី ម៉ៃកល ខានី|ធិម៉ឹទីម.-ខានី]]បានលើកឡើងថាហេតុផលប្រាំយ៉ាងដែលជាហេតុអោយ[[ប៉ុល ពត|ប៉ុល-ពត]]បានឈ្នះសង្គ្រាមគឺ: ការគាំទ្រពីព្រះ[[សីហនុ]] ការផ្គត់ផ្គង់ដ៏ច្រើនសន្ធឹកនៃជំនួយយោធាពីវៀតណាមខាងជើង អំពើពុករលួយរបស់រដ្ឋាភិបាល ការផ្ដាច់ជំនួយអាកាសរបស់ស.រ.បន្ទាប់ពីវាត់ថឺរហ្គេត និងការប្ដេជ្ញាចិត្តនៃពួកកុម្មុយនិស្តខ្មែរ។ គ្មានមួយណាចំណោមគំនិតរបស់លោក ដែលថាការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់ស.រ.ធ្វើឱ្យរបបនេះដួលរលំឡើយ។<ref>http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/461/8/09_chapter3.pdf</ref> ===សាធារណរដ្ឋខ្មែរ (១៩៧០-១៩៧៥)=== '''{{Main|សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីកម្ពុជា}}''' [[File:Norodom Sihanouk (c. 1952, colourized).jpg|right|thumb|200px|[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]] ជាតួអង្គលេចត្រដែតក្នុងឆាកនយោបាយ​កម្ពុជាអស់រយៈពេលកន្លះសតវត្ស​មកហើយ។]] ពេលដែលកំពុងធ្វើទស្សនកិច្ចនៅឆ្នាំ ១៩៧០ ព្រះសីហនុត្រូវ[[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជា១៩៧០|បានបណ្ដេញចេញពីតំណែងដោយរដ្ឋប្រហារយោធា]]ដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រី​ឧត្តមសេនីយ៍[[លន់ ណុល|លន់-ណុល]] និង ព្រះអង្គម្ចាស់[[ស៊ីសុវត្ថិ សិរិមតៈ|ស៊ីសុវត្ថិ-សិរិមតៈ]]។ ស.រ.គាំទ្រដល់រដ្ឋប្រហារនេះនៅតែគ្មានភស្តុតាងបញ្ជាក់។<ref>Clymer, K. J., ''The United States and Cambodia'', Routledge, 2004, p.22</ref> យ៉ាងណាមិញ ភ្លាមៗរដ្ឋប្រហារនេះបានបញ្ចប់រួចស្រេច របបថ្មីនេះបានទាមទារមួយរំពេចថាឱ្យពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាមចាកចេញពីកម្ពុជា ដែលទទួលបានការគាំទ្រខាងនយោបាយពីសហរដ្ឋ។ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើង និង វៀតកុងអស់ផ្លូវថានឹងមានកន្លែងលាក់ខ្លួន និង ខ្សែបណ្ដាញផ្គត់ផ្គង់ពីវៀតណាមខាងជើង ភ្លាមនោះដែរក៏បានផ្ដើមការវាយប្រហារប្រដាប់អាវុធទៅលើរដ្ឋាភិបាលថ្មីនេះ។ ព្រះមហាក្សត្របានជម្រុញអ្នកដង្ហែតាមទ្រង់ឱ្យជួយក្នុងការផ្ដួលរំលំរដ្ឋាភិបាលថ្មីនេះ ដែលបង្ខំឱ្យមានការផ្ដើមនៃ[[សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីកម្ពុជា|សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណី]]។<ref name="SIHNK"/> ភ្លាមៗ ពួកបះបោរ[[ខ្មែរក្រហម]]បានចាប់ផ្ដើមប្រើប្រាស់ព្រះអង្គដើម្បីទទួលបានការគាំទ្រ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៧០ រហូតដល់ដើមឆ្នាំ ១៩៧២ ការប៉ះទង្គិចគ្នារបស់កម្ពុជាគឺជារឿងធំមួយរវាងរដ្ឋាភិបាល កងទ័ពកម្ពុជា និង កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធវៀតណាមខាងជើង។ ពេលនោះ ពួកគេទទួលបានការត្រួតត្រាលើទឹកដីកម្ពុជា ពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាមបានដាក់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនយោបាយថ្មីមួយ ដែលនៅទីបំផុតបានត្រួតត្រាដោយពួកកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា ដែលឥឡូវនេះ យើងហៅថាខ្មែរក្រហម។<ref>Stephen J. Morris (1999) ''Why Vietnam Invaded Cambodia'', Stanford University Press, pp. 48–51, ISBN 0804730490.</ref> រវាងឆ្នាំ ១៩៦៩ និង ១៩៧៣ កងកម្លាំង[[វៀតណាមខាងត្បូង|សាធារណរដ្ឋវៀតណាម]] និងស.រ. [[ប្រតិបត្តិការបញ្ជី|បានទម្លាក់គ្រាប់បែក]]លើប្រទេសកម្ពុជាក្នុងកិច្ចប្រឹងប្រែងរារាំងទប់ស្កាត់ពួក[[វៀតកុង]] និង ពួកខ្មែរក្រហម។ ឯកសារមួយចំនួនដែលធ្លាយចេញពីបណ្ណសារដ្ឋានសូវៀតក្រោយឆ្នាំ ១៩៩១ បានឱ្យដឹងថាវៀតណាមខាងជើងប៉ុនប៉ងលុកលុយកម្ពុជានៅឆ្នាំ ១៩៧០ ដែលត្រូវបានផ្ដើមចេញដោយសំណើយ៉ាងច្បាស់នៃ​ពួកខ្មែរក្រហម និងត្រូវបានចរចាដោយមនុស្សថ្នាក់ទីពីរក្រោមបង្គាប់ (បងធំទីពីរ) របស់[[ប៉ុល ពត|ប៉ុល-ពត]] គឺ [[នួន ជា|នួន-ជា]]។<ref>Dmitry Mosyakov (2004) [http://www.yale.edu/gsp/publications/Mosyakov.doc "The Khmer Rouge and the Vietnamese Communists: A History of Their Relations as Told in the Soviet Archives,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130309074636/http://www.yale.edu/gsp/publications/Mosyakov.doc |date=2013-03-09 }} in Susan E. Cook, ed., ''Genocide in Cambodia and Rwanda'', Yale Genocide Studies Program Monograph Series No. 1, pp. 54 ff.: "In April–May 1970, many North Vietnamese forces entered Cambodia in response to the call for help addressed to Vietnam not by Pol Pot, but by his deputy Nuon Chea. Nguyen Co Thach recalls: "Nuon Chea has asked for help and we have liberated five provinces of Cambodia in ten days.""</ref> កងក.វ.ជ.បានរាតត្បាតទីតាំងកងទ័ពកម្ពុជាពេលដែល[[បក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា]] (ប.ក.ក.) បានពង្រីកការវាយប្រហារទ្រង់ទ្រាយតូចរបស់ខ្លួនលើខ្សែបណ្ដាញគមនាគមន៍។ ជាការឆ្លើយតបទៅនឹងការឈ្លានពានរបស់វៀតណាមខាងជើង ប្រធានាធិបតីស.រ.[[រីឆាដ និច្សុន|រីឆាដ-និច្សុន]]បានប្រកាសឱ្យកងកម្លាំងស.រ. និង វៀតណាមខាងត្បូងចូលកម្ពុជាក្នុងយុទ្ធនាការមួយបំណងវាយកម្ទេចតំបន់មូលដ្ឋានក.វ.ជ.នៅកម្ពុជា (សូមមើល[[ការឈ្លានពានកម្ពុជា]])។<ref>Philip Short (2004) ''Pol Pot: Anatomy of a Nightmare'', Henry Holt & Co.: New York, p. 204, ISBN 0805080066.</ref> ទោះបីជាចំនួនគ្រឿងបរិក្ខាដ៏ច្រើនសន្ធឹកត្រូវបានរឹបអូស រឺបំផ្លាញដោយកងកម្លាំងស.រ.និងវៀតណាមខាងត្បូងក៏ដោយ ក៏ទីដែលមានកងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងបានបង្វែរទៅកន្លែងផ្សេងរួចអស់ទៅហើយ។ [[File:B-5222.jpg|thumb|យន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកB-៥២​ស្ថិតលើ​ប្រទេសកម្ពុជាកំឡុង[[ប្រតិបត្តិការបញ្ជី]]។]] ពួកមេដឹកនាំសាធារណរដ្ឋខ្មែរត្រូវបានរង្គោះរង្គើដោយការបែកបាក់គ្នាចំណោមតួអង្គសំខាន់ៗបី: លន់-ណុល ព្រះភាតាអយ្យកោមួយរបស់ព្រះសីហនុ ទ្រង់[[សិរិមតៈ]] និងអ្នកដឹកនាំសភាជាតិ[[អ៊ិន តាំង|អ៊ិន-តាំ]]។ លន់-ណុលបានស្ថិតនៅក្នុងអំណាចមួយចំនួនដោយសារតែគ្មាននរណាម្នាក់ចំណោមអ្នកផ្សេងត្រូវ​បានដាក់ឱ្យជំនួសកន្លែងលោក។ នៅឆ្នាំ ១៩៧២ រដ្ឋធម្មនុញ្ញត្រូវបានអនុម័តឡើង សភាតំណាងរាស្ត្រក៏បានបោះឆ្នោត ហើយលន់-ណុលបានក្លាយជាប្រធានាធិបតី។ ប៉ុន្តែការបែកបាក់ បញ្ហាការផ្លាស់ប្ដូងកងទ័ពមួយចំនួន ៣០ ០០០ នាក់ទៅជាកងកម្លាំងប្រយុទ្ធជាតិក្នុងចំណោមមនុស្សច្រើនជាង ២០០០០០ នាក់ និង ការរីករាលដាលអំពើពុករលួយបានធ្វើឱ្យចុះខ្សោយរដ្ឋបាលសាធារណៈ និងកងទ័ព។ កុបកម្មកុម្មុយនិស្តនៅខាងក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបានបន្តធំឡើង ដែលកុបកម្មនេះត្រូវបានជួយដោយគ្រឿងផ្គត់ផ្គង់ និងយោធាពីវៀតណាមខាងជើង។ ប៉ុល-ពត និង [[អៀង សារី|អៀង-សារី]] បានអះអាងភាពលើសលុបនៃពួកកុម្មុយនិស្តដែលបានបំពាក់បំប៉នដោយយួន ភាគច្រើននៃអ្នកទាំងនោះត្រូវបានគេធ្វើបន្សុទ្ធកម្ម។ នៅក្នុងពេលដដែល កងកម្លាំង[[បក្សកម្មុយនិស្តកម្ពុជា|ប.ក.ក.]]កាន់តែខ្លាំងឡើងៗនិងកាន់តែមានភាពឯករាជ្យពីមេយួនរបស់ខ្លួន។ នៅឆ្នាំ ១៩៧៣ [[បក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា|ប.ក.ក.]]បានប្រយុទ្ធគ្នាក្នុងសមរភូមិប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងរដ្ឋាភិបាលដែលមានជំនួយកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងតិចតួច រឺ គ្មានទាល់តែសោះ ហើយពួកគេបានគ្រប់គ្រងស្ទើរតែ ៦០% នៃទឹកដីកម្ពុជា និង ប្រជាជន ២៥%។ រដ្ឋាភិបាលបានធ្វើការប៉ុនប៉ងមិនបានសម្រេចបីលើកដើម្បីចូលទៅកាន់ការចរចាជាមួយពួកកុបករ ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ ១៩៧៤ ពួកប.ក.ក.កំពុងតែបានប្រតិបត្តិការយ៉ាងទូលំទូលាយជាកងពលធំជាច្រើនកង និងកងកម្លាំងប្រយុទ្ធក.វ.ជ.ខ្លះបានរំកិលចូលទៅក្នុងវៀតណាមខាងត្បូងរួចហើយ។ ការត្រួតត្រារបស់លន់-ណុលត្រូវបានកាត់បន្ថយទៅជាបរិពន្ធភូមិតូចៗជុំវិញទីក្រុងនានានិង​ផ្លូវដឹកជញ្ជូនសំខាន់ៗ។ ជនភៀសសឹកច្រើនជាង ២ លាននាក់បានរស់នៅក្នុងទីក្រុង[[ភ្នំពេញ]] និង បណ្ដាទីក្រុងដទៃៗទៀត។ នៅថ្ងៃចូលឆ្នាំថ្មី១៩៧៥ កងទ័ពកុម្មុយនិស្តបានចាប់ផ្ដើមការវាយលុកដែលក្នុងនោះមានរយៈពេល ១១៧ ថ្ងៃនៃការប្រយុទ្ធក្នុងសង្គ្រាមយ៉ាងស្វិតស្វាញបំផុត ផ្ដួលរំលំរបបសាធារណរដ្ឋខ្មែរ។ ការវាយប្រហារដំណាលៗគ្នាជុំវិញបរិមាត្រភ្នំពេញបានធ្វើឱ្យកងកម្លាំងសាធារណរដ្ឋយល់បានថា ពេលនោះកង[[បក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា|ប.ក.ក.]]ដទៃទៀតបានលុកលុយរាតត្បាតមូលដ្ឋានតាំងបន្ទាយដែលត្រួតត្រាផ្លូវផ្គត់ផ្គង់ទៅវិញទៅមកនៅតាម​ទន្លេមេគង្គក្រោមដ៏សំខាន់អស់ហើយ។ ការដឹកជញ្ជូនអាវុធយុទ្ធភណ្ឌនិងស្រូវអង្ករតាមអាកាសដែលផ្ដល់ដោយស.រ. បានបញ្ចប់នៅពេលសមាជច្រានចោលនូវជំនួយបន្ថែមដល់កម្ពុជា។ រដ្ឋាភិបាលលន់-ណុលនៅភ្នំពេញបានចុះចាញ់នៅថ្ងៃ ១៧ មេសា ១៩៧៥ ត្រឹមតែប៉ុន្មាន(៥)ថ្ងៃ បន្ទាប់ពីបេសកកម្មស.រ.បានដកថយចេញពីកម្ពុជា។<ref>Philip Short (2004) ''Pol Pot: Anatomy of a Nightmare'', Henry Holt & Co.: New York, p. 4, ISBN 0805080066.</ref> ===របបខ្មែរក្រហម=== '''{{Main|កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|ខ្មែរក្រហម}}''' ពេលដែលសង្គ្រាមវៀតណាមបានបញ្ចប់ របាយការណ៍[[យូសេដ]]ដែលព្រាងទុកមួយបានកត់សម្គាល់ថាប្រទេសនេះបានប្រឈមនឹងការអត់ឃ្លាននៅឆ្នាំ ១៩៧៥ រួមជាមួយនោះ ៧៥% នៃសត្វសម្រាប់អូសទាញរបស់ប្រទេសបានបំផ្លិចបំផ្លាញ និងថាការដាំដុះស្រូវសម្រាប់ការប្រមូលផលលើកក្រោយនឹងត្រូវបានធ្វើដោយ''ពលកម្មយ៉ាង​លំបាកលំបិនដោយប្រជាជន ហើយនិងទទួលអាហារមិនគ្រប់គ្រាន់''។ របាយការណ៍នេះបានព្យាករថា <blockquote>''"ដោយគ្មានអាហារមកពីខាងក្រៅបានច្រើន និងជំនួយគ្រឿងបរិក្ខា នឹងធ្វើឱ្យមានការអត់ឃ្លានរីករាលដាលចន្លោះពីឥឡូវនិងខែ កុម្ភៈក្រោយ&nbsp;... ពលកម្មទាសករ និងអត្រានៃការអត់ឃ្លានរបស់ប្រជាជននៃប្រទេសជាតិពាក់កណ្ដាល (ប្រហែលធ្ងន់ធ្ងរបំផុតក្នុងចំណោមអ្នកទាំងនោះដែលបានគាំទ្ររបបសាធារណរដ្ឋនេះ) នឹងក្លាយជាការចៀសមិនរួចដ៏អាក្រក់សម្រាប់ឆ្នាំនេះ ហើយការអត់អាហារ និងរងទុក្ខវេទនា ជាទូទៅនឹងអូសបន្លាយជាងពីរ រឺ បីឆ្នាំបន្ទាប់ មុនពេលកម្ពុជាអាចទទួលបានផលស្រូវគ្រប់គ្រាន់ដោយខ្លួនឯង"''។<ref>Shawcross, ''Sideshow'' pp. 374–375.</ref></blockquote> [[File:Flag of Democratic Kampuchea.svg|thumb|200px|left|ទង់[[ខ្មែរក្រហម]]និង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ]]]] ក្រោយការឡើងកាន់អំណាច ដោយរដ្ឋាភិបាល[[លន់ ណុល|លន់-ណុល]] [[សហរដ្ឋអាមេរិក]] បានទម្លាក់គ្រាប់បែក មកលើប្រទេសកម្ពុជាតាមកន្លែងដែលសង្ស័យថាជាកន្លែងលាក់ខ្លួនរបស់ពួក [[វៀតកុង]]។ ខ្មែរក្រហមបានឈានជើងមកដល់ភ្នំពេញ និងដណ្ដើមបានអំណាចនៅឆ្នាំ ១៩៧៥។ របបនេះ បានដឹកនាំដោយ[[ប៉ុល ពត|ប៉ុល-ពត]] បានផ្លាស់ប្ដូរឈ្មោះជាផ្លូវការនៃប្រទេសទៅជា[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ]]។ របបនេះបានយកគំរូខ្លួនតាមចិនម៉ៅនិយមសម័យមហាលោតផ្លោះ។ របបនេះភ្លាមបានជម្លៀសប្រជាជនចេញពីទីក្រុង និងបានបញ្ជូនប្រជាជនទាំងស្រុងតាមរយៈការធ្វើដំណើរដោយបង្ខំទៅតាមគម្រោងការធ្វើការនៅជនបទ។ ពួកគេបានព្យាយាមកសាងកសិកម្មប្រទេសនេះឡើងវិញលើគំរូនៃសតវត្សទី១១ ដោយបានបដិសេធចោលវេជ្ជសាស្ត្រលោកខាងលិច និងបានបំផ្លិចបំផ្លាញវត្តអារាម បណ្ណាល័យ និងអ្វីៗដែលបានចាត់ទុកថាជារបស់លោកខាងលិច។ យ៉ាងហោចណាស់ខ្មែរមួយលាននាក់ ក្រៅពីប្រជាជនសរុប ៨ លាននាក់ បានស្លាប់ដោយសារការប្រហារជីវិត ការធ្វើការហួសកំណត់ ការអត់ឃ្លាន និងជំងឺ។<ref name="kaplan"/> ការប៉ាន់ស្មានថាតើប្រជាជនប៉ុន្មានត្រូវបានសម្លាប់ដោយរបបខ្មែរក្រហមចាប់ពីចន្លោះប្រហែលពីមួយ​ទៅបីលាននាក់ តួលេខដែលបានអះអាងជាទូទៅបំផុតគឺពីរលាននាក់ (ប្រហែលមួយភាគបីនៃប្រជាជន)។<ref>Shawcross, William, ''The Quality of Mercy: Cambodia, Holocaust and Modern Conscience'', Touchstone, 1985, pp. 115–116.</ref><ref>Vickery, Michael, Correspondence, ''Bulletin of Concerned Asian Scholars'', vol. 20, no. 1, January–March 1988, p. 73.</ref> សម័យនេះបានផ្តល់ឱ្យមានការលើកឡើងពាក្យ [[វាលពិឃាត]] និងគុក[[ទួលស្លែង]]បានក្លាយជាកន្លែងគេដឹងលឺគ្រប់គ្នាដោយសារប្រវត្តិនៃការសម្លាប់ដ៏ច្រើនក្នុងរបបនេះ។ រាប់រយពាន់នាក់បានរត់គេចខ្លួនឆ្លងកាត់ព្រំដែនចូលទៅកាន់ថៃជិតខាង។ របបនេះបានកំណត់គោលដៅតម្រង់ដោយគ្មានសមមាត្រ[[ក្រុមជនជាតិនៅកម្ពុជា|ក្រុមជនជាតិភាគតិច]]។ ពួកឥស្លាម[[ចាម]]បានរងទុក្ខដោយសារបន្សុទ្ធកម្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដែលមានចំនួនច្រើនស្មើនឹងពាក់កណ្ដាលនៃ​អត្រាប្រជាជនរបស់ខ្លួនត្រូវបានប្រល័យជីវិត។<ref>[https://web.archive.org/web/20081011031122/http://www.genocidewatch.org/aboutgenocide/stantoncambodianlaw.htm The Cambodian Genocide and International Law], By Dr. Gregory H. Stanton, Presented February 22, 1992 at Yale Law School</ref> នៅចុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៦០ ជនជាតិ[[ចិនឯនាយសមុទ្រ|ចិន]]ប្រមាណ ៤២៥០០០ នាក់ បានរស់នៅកម្ពុជា ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ ១៩៨៤ ដោយសារតែការសម្លាប់របស់ខ្មែរក្រហម និងដោយសារតែនិរប្រវេសន្ត មានត្រឹមតែជនជាតិចិន ៦១៤០០ នាក់ទេ ដែលនៅសេសសល់ក្នុងប្រទេសនេះ។<ref>[http://countrystudies.us/cambodia/45.htm កម្ពុជា ពួកចិន]។ [[បណ្ណាល័យសិក្សាការប្រទេសសមាជ]]។</ref> បិតុភូមិនិវត្តន៍ដោយបង្ខំនៅឆ្នាំ ១៩៧០ និងមរណភាពកំឡុងសម័យខ្មែរក្រហមប្រជាជន[[យួនកម្ពុជា|យួន]]នៅកម្ពុជាចាប់ពីចន្លោះ ២៥០០០០ និង ៣០០០០០ នាក់នៅឆ្នាំ ១៩៦៩ នៅសល់ត្រឹម ៥៦០០០ នាក់ តាមរយៈការរាយការណ៍​នៅឆ្នាំ ១៩៨៤។<ref name="Population" /> យ៉ាងណាក៏ដោយភាគច្រើនបំផុតនៃជនរងគ្រោះដោយរបបខ្មែរក្រហមគឺមិនមែនពួកជនជាតិភាគតិចទេ ក៏ប៉ុន្តែជាជនជាតិខ្មែរផ្ទាល់តែម្ដង។ ពួកអ្នកមានមុខវិជ្ជាជីវៈ ដូចជាពួកវេជ្ជបណ្ឌិត មេធាវី និង គ្រូបង្រៀន ក៏ត្រូវបានគេកំណត់គោលដៅដែរ។ តាមរយៈលោក[[រ៉បឺត ឌែវិដ ខាបភ្លែន|រ៉បឺតឌ.-ខាបភ្លែន]] ''ពួកអ្នកពាក់វ៉ែនតាក៏ស្មើនឹងស្លាប់ដូច[[បំណះលឿង|ផ្កាយលឿង]]''ដែរ ពួកគេមើលទៅដូចជាមានសញ្ញានៃបញ្ញវន្តនិយម។<ref name="kaplan">Kaplan, Robert D., ''The Ends of the Earth'', Vintage, 1996, p. 406.</ref> ===ការកាន់កាប់របស់វៀតណាម និង សម័យអន្តរកាល=== '''{{Main|កម្ពុជាសម័យទំនើប}}''' [[File:Choeungek1.jpg|thumb|right|200px|[[ជើងឯក]]]] នៅ ខែ វិច្ឆិកា ១៩៧៨ កងទ័ពវៀតណាម[[សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម|បានលុកលុយកម្ពុជា]]ជាការឆ្លើយតបនឹងការវាយឆ្មក់តាមព្រំដែនដោយពួកខ្មែរក្រហម ហើយបន្តកាន់កាប់ប្រទេសកម្ពុជារហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៨៩។<ref name="CGG">CambodianGenocide.org.[https://web.archive.org/web/20060723024823/http://www.cambodiangenocide.org/genocide.htm ''A Brief History of the Cambodian Genocide''.]. Retrieved July 25, 2006.</ref> [[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា]] (ស.ប.ក.) ជារដ្ឋ[[ប្លុកខាងកើត|អាយ៉ងសូវៀត]]ដែលបានដឹកនាំដោយបក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនកម្ពុជា គណបក្សមួយដែលបានបង្កើតដោយពួកវៀតណាមក្នុងឆ្នាំ ១៩៥១ និងបានដឹកនាំដោយក្រុមខ្មែរក្រហមដែលពួកគេបានរត់ចេញពីកម្ពុជាដើម្បីចៀសវាងការធ្វើបន្សុទ្ធកម្ម​ដោយប៉ុល-ពត និង តាម៉ុក។<ref>Stephen J. Morris "Why Vietnam Invaded Cambodia." (Stanford University Press. 1999). p. 220</ref> រដ្ឋនេះត្រូវបានសង្កេតមើលទាំងស្រុងដោយកងទ័ពវៀតណាមកំពុងកាន់កាប់ និងក្រោមការដឹកនាំដោយឯកអគ្គរដ្ឋទូតវៀតណាមនៅភ្នំពេញ។ សព្វាវុធរបស់រដ្ឋបានមកពីវៀតណាម និង សហភាពសូវៀត។ ជាការផ្ទុយទៅវិញនឹងរដ្ឋដែលបង្កើតថ្មីនេះ រដ្ឋាភិបាលមួយកំពុងនិរទេសដែលសំដៅលើ[[រដ្ឋាភិបាលចម្រុះកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ]] (រ.ច.ក.ប.) បង្កើតនៅឆ្នាំ ១៩៨១ ចេញពីភាគីបី។ រដ្ឋាភិបាលនេះបានផ្សំឡើងដោយពួកខ្មែរក្រហម ក្រុមរាជានិយមដឹកនាំដោយព្រះសីហនុ និង[[រណសិរ្សរំដោះជាតិប្រជាជនខ្មែរ]] ដែលដឹកនាំដោយសម្ដេចសឺន-សាន។ សារតាំងរបស់រដ្ឋាភិបាលនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយអង្គការសហប្រជាជាតិ។ អ្នកតំណាងខ្មែរក្រហមនៅស.ប. ជួន-ប្រសិទ្ធិត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ ប៉ុន្តែលោកត្រូវបានគេឱ្យធ្វើការក្នុងការពិគ្រោះយោបល់ជាមួយពួកអ្នកតំណាងភាគីខ្មែរមិនមែន​កុម្មុយនិស្ត។<ref>{{cite web|url=http://www.yale.edu/cgp/thiounn.html |title=សាកលវិទ្យាល័យយ៉េល, '&#39;http://www.yale.edu/cgp/thiounn.html'&#39;; បានចូលនៅថ្ងៃ ៧មេសា ២០១០ |publisher=Yale.edu |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០}}</ref><ref>{{cite web|url=http://disarmament.un.org/Library.nsf/d7ae8ea134b27b838525755c00537cf2/f5b3eb8b58ae67c7852575a100632a27/$FILE/A-40-PV69.pdf |title=សហប្រជាជាតិ, '&#39;http://disarmament.un.org/Library.nsf/d7ae8ea134b27b838525755c00537cf2/f5b3eb8b58ae67c7852575a100632a27/$FILE/A-40-PV69.pdf'&#39;; បានចូលនៅថ្ងៃ ៧មេសា ២០១០ |format=ទ.ឯ.ខ. |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០}}</ref> ពេញមួយទសវត្សឆ្នាំ ១៩៨០ រ.ច.ក.ប. បានផ្គត់ផ្គង់ដោយចិន ថៃ សហរដ្ឋ<ref>{{cite web |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-9267713.html |title=វញ្ចនោបាយខ្មែរ។ (ជំនួយស.រ.ដល់ខ្មែរក្រហម) |publisher=Encyclopedia.com |date=១៣សីហា ១៩៩០ |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០ |archivedate=2012-09-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120901163258/http://www.highbeam.com/doc/1G1-9267713.html |url-status=dead }}</ref> និងសហរាជាណាចក្រ<ref>{{cite web|url=http://tvnz.co.nz/view/tvnz_smartphone_story_skin/123740 |title=TVNZ Interview with ex SAS operative |publisher=Tvnz.co.nz |date=១៣សីហា ២០០២ |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cato.org/pubs/pas/pa074.html |title=ជំនួយស.រ.ដល់ពួកអ្នកបះបោរប្រឆាំងកុម្មុយនិស្ត: ''លទ្ធិរីហ៊្គែន'' និង គ្រោះថ្នាក់របស់វា|publisher=Cato.org |date=២៤មិថុនា ១៩៨៦ |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០}}</ref> ដែលបានគ្រប់គ្រងប៉ែកខ្លះនៃប្រទេស បានវាយយកទឹកដីខ្លះដែលមិននៅក្រោមការត្រួតត្រារបស់ខ្លួន។ ការបដិសេធដកទ័ពថយពីកម្ពុជារបស់វៀតណាមបាននាំឱ្យមានការដាក់[[ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ច]]<ref>{{cite news|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1584/is_n3_v3/ai_11875348/ |title=ការលើកការហ៊ុំព័ទ្ធសេដ្ឋកិច្ចស.រ.ប្រឆាំងកម្ពុជា |publisher=Findarticles.com |date=២០មករា ១៩៩២ |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០|archiveurl=http://archive.is/B7wO|archivedate=2012-05-26}}</ref> ដោយស.រ. និងសម្ព័ន្ធមិត្ត ធ្វើឱ្យការស្ដារឡើងវិញពិតជាមិនអាចធ្វើទៅរួចឡើយ និងទុកឱ្យប្រទេសនេះលិចលង់យ៉ាងខ្លាំង។ [[File:King Norodom Sihanouk's funeral procession 01.jpg|thumb|200px|ការដង្ហែព្រះសពព្រះមហាវីរក្សត្រ​[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]]។]] [[កម្ពុជាសម័យទំនើប#កិច្ចប្រឹងប្រែងសន្តិភាពនិងការបោះឆ្នោតសេរី|កិច្ចប្រឹងប្រែងសន្តិភាព]]បានចាប់ផ្ដើមនៅប៉ារីសនៅឆ្នាំ ១៩៨៩ ក្រោមរបប[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា#អន្តរកាល: រដ្ឋកម្ពុជា (១៩៨៩-១៩៩៣)|រដ្ឋកម្ពុជា]] ដោយបានសម្រេចរួចរាល់ក្នុងរយៈពេលពីរឆ្នាំក្រោយមក នៅខែ តុលា ១៩៩១ ក្នុងកិច្ចផ្សះផ្សាសន្តិភាពគ្នាទៅវិញទៅមក។ ស.ប.ត្រូវបានគេផ្ដល់អំណាចដើម្បីអនុវត្តឱ្យមានបទឈប់បាញ់ និងដោះស្រាយជាមួយពួកជនភៀសខ្លួននិងការដកហូតអាវុធដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា​[[អាជ្ញាធរអន្តរកាលសហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា]] (អ៊ុនតាក់)។<ref name="USDOS3">US Department of State. [http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2732.htm Country Profile of Cambodia.]. Retrieved July 26, 2006.</ref> នៅឆ្នាំ ១៩៩៣ ព្រះ[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]]ត្រូវបានសោយរាជ្យជា[[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]]ឡើងវិញ ក៏ប៉ុន្តែអំណាចទាំងអស់ស្ថិតក្នុងកណ្ដាប់ដៃនៃរដ្ឋាភិបាលដែលបានបង្កើតឡើងបន្ទាប់ពីការបោះឆ្នោត​ដែលបានជួយដោយអ៊ុនតាក់។ ស្ថេរភាពបានកើតឡើងបន្តបន្ទាប់ពីការប៉ះទង្គិចគ្នាបានកក្រើកឡើងនៅឆ្នាំ ១៩៩៧ ដោយរដ្ឋប្រហារដឹកនាំដោយសហនាយករដ្ឋមន្ត្រីលោកហ៊ុន-សែនប្រឆាំងនឹងភាគីមិនមែនកុម្មុយនិស្ត​ក្នុងរដ្ឋាភិបាល។<ref name="97COUP">ក.ស.ខ.ស.ម.ស.ប. កម្ពុជា {{PDFlink|[http://web.archive.org/web/20070627054853/http://cambodia.ohchr.org/Documents/Statements%20and%20Speeches/English/40.pdf]|១០,៣&nbsp;គ.ប.}}</ref> ភាគច្រើននៃពួកអ្នកនយោបាយមិនមែនកុម្មុយនិស្តត្រូវបានសម្លាប់ដោយកងកម្លាំងរបស់ហ៊ុន-សែន។ ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ កិច្ចប្រឹងប្រែងការស្ដារឡើងវិញបានកាន់តែប្រសើរឡើង និងនាំទៅដល់ស្ថេរភាពនយោបាយភាគខ្លះ តាមរយៈការទប់ស្កាត់ដោយរបបប្រជាធិបតេយ្យ​[[ប្រព័ន្ធពហុបក្ស|សេរីពហុបក្ស]]ក្រោមរបប​[[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]។<ref name="CIA2009">CIA – The World Factbook. [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html ''Cambodia''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229001224/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html |date=2010-12-29 }}. Retrieved September 13, 2009.</ref> នៅខែ កក្កដា ២០១០ [[ឌុច|កាំង-ហ្គេកអ៊ាវ]]ជាសមាជិកពួកខ្មែរក្រហមទីមួយដែលបានរកឃើញថាមានកំហុសក្នុង[[ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម]] និង[[ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ]]ក្នុងតួនាទីរបស់គាត់ជាអតីតអ្នកបញ្ជាការនៃជំរុំប្រល័យពូជសាសន៍ស-២១។ គាត់ត្រូវបានគេកាត់ទោសដាក់គុកអស់មួយជីវិត។<ref name="BBC">BBC News. [http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-10757320 ''Khmer Rouge prison chief Duch found guilty''.]. Retrieved October 11, 2010.</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2012/02/03/world/asia/cambodia-duch-appeal/index.html|title= Leader of Khmer Rouge torture prison gets life sentence|work=CNN|date=February 3, 2012}}</ref> យ៉ាងណាមិញ លោកហ៊ុន-សែនបានប្រឆាំងនឹងការជំនុំជម្រះបើកទូលាយរហូតដល់អតីតឃាតកខ្មែរក្រហម​ជាច្រើនណាម្នាក់ទៀតឡើយ។<ref>[http://www.voanews.com/english/news/Cambodian-Premier-says-No-More-Khmer-Rouge-Trials-105873293.html Cambodian Premier says No More Khmer Rouge Trials | News | English<!-- Bot generated title -->]</ref> លោកនិយាយថានេះគឺដោយសារតែលោកចង់ជៀសវាងអស្ថេរភាពនយោបាយ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ វាប្រហែលទំនងណាស់ដោយសារតែជាទូទៅនៃអតីតខ្មែរក្រហមបានកាន់តំណែងថ្នាក់កំពូលបំផុតក្នុង​រចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋាភិបាលថ្នាក់ជាតិនិង​ដែនដីរបស់កម្ពុជា។{{Citation needed|date=កុម្ភៈ ២០១២}} === ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ១៩៩៣-បច្ចុប្បន្ន === [[ឯកសារ:US Navy 101025-N-6770T-204 U.S. Navy Cmdr. Joseph Keenan, right, commanding officer of the guided-missile frigate USS Crommelin (FFG 37).jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|200px]] ក្រោយពីការមិនចុះសម្រុងរវាងពីរ [[ទស្សវត្ស]] និងការបំផ្លិចបំផ្លាញ [[វប្បធម៌]] [[សេដ្ឋកិច្ច]] [[សង្គម]] និង [[នយោបាយ]]នៅកម្ពុជាមក ការស្តារ[[ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ]]បានចាប់ផ្តើមឡើងវិញ ស្របពេលជាមួយនឹងលំនឹង[[នយោបាយ]] បានវិលត្រឡប់ជាបណ្តើរៗ។ [[លិទ្ធិ]][[ប្រជាធិបតេយ្យ]]បានរង្គោះរង្គើនៅឆ្នាំ ១៩៩៧ ដោយសារការវិវាទក្នុងជួររដ្ឋាភិបាល។ == នយោបាយ == '''{{Main|នយោបាយនៅកម្ពុជា|បញ្ជីគណបក្សនយោបាយនៅកម្ពុជា}}'''{{Multiple image|align=right|caption_align=center|image1=King Norodom Sihamoni (2019).jpg|width1=138|caption1=ព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមនាថ [[នរោត្តម សីហមុនី]] ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន|image2=Hun Manet (2022).jpg|width2=138|caption2=សម្ដេចមហាបវរធិបតី [[ហ៊ុន ម៉ាណែត]] នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន}} តាមរយៈរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាឆ្នាំ ១៩៩៣ ប្រទេសកម្ពុជាប្រកាន់របបប្រជាធិបតេយ្យ រាជានិយម សេរីពហុបក្ស អាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ រួមមាន អំណាចធំៗបួន ៖ [[អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ]] [[អំណាចនីតិបញ្ញត្តិ]] [[អំណាចតុលាការ]] និង [[អំណាចសារព័ត៌មាន]]។ អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ ជាអំណាចអនុវត្តច្បាប់, អំណាចនីតិបញ្ញត្តិ ជាអំណាចអនុម័ត/រៀបចំច្បាប់, អំណាចតុលាការ ជាអំណាចវិនិច្ឆ័យបុគ្គលតាមច្បាប់, អំណាចសារព័ត៌មាន​ ជាអំណាចបញ្ចេញមតិ។ អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ ស្ថិតនៅក្រោមការអនុវត្ត របស់រដ្ឋាភិបាល ដែលមាននាយករដ្ឋមន្ត្រីមួយរូប ជាអ្នកដឹកនាំរដ្ឋាភិបាល សេរីពហុបក្ស។​ រដ្ឋាភិបាលរួមមានរដ្ឋមន្ត្រីគ្រប់ក្រសួង និងឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី ច្រើនរូប។ នាយករដ្ឋមន្ត្រី ត្រូវបានតែងតាំងដោយព្រះមហាក្សត្រ និង ដោយមានការផ្តល់យោបល់/ឯកភាពពីរដ្ឋសភា។ នាយករដ្ឋមន្ត្រី និង គ្រប់មន្ត្រីក្រសួងក្រោមឱវាទ មានតួនាទីអនុវត្តច្បាប់ (នីតិប្រតិបត្តិ) ដោយចេញជាក្រឹត្យ អនុក្រឹត្យផ្សេងៗ ដើម្បីឲ្យបុគ្គលគ្រប់រូបអនុវត្តតាម។ អំណាចនីតិបញ្ញត្តិ ស្ថិតនៅក្រោមការអនុវត្ត របស់រដ្ឋសភា​ និង ព្រឹទ្ធសភា។ ស្ថាប័នទាំងពីរនេះ មានតួនាទីពិនិត្យ និងសម្រេចអនុម័តច្បាប់ និង តាមដានរដ្ឋាភិបាល ក្នុងការអនុវត្តច្បាប់ ។ រដ្ឋសភា មានសិទ្ធិកោះហៅ នាយករដ្ឋមន្ត្រី និង រដ្ឋមន្ត្រីគ្រប់ក្រសួង មកបង្ហាញមុខនៅរដ្ឋសភា ដើម្បីឆ្លើយសំណួររបស់តំណាងរាស្រ្ត ជាសមាជិករបស់រដ្ឋសភា។ អំណាចតុលាការ ឋិតនៅក្រោមការអនុវត្ត របស់អង្គចៅក្រម។ អង្គចៅក្រម តែងតាំងដោយព្រះមហាក្សត្រ។ អង្គចៅក្រម មានតួនាទីកាត់ក្តីគ្រប់បុគ្គលតាមច្បាប់ ក្នុងនោះកាត់ក្តីទាំងនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងរដ្ឋមន្ត្រីទៀតផង។ អំណាចសារព័ត៌មាន​ ជាអំណាចរបស់មហាជន ឋិតនៅក្រោមស្ថាប័នបណ្តាញព័ត៌មាន ក្នុងនោះមាន វិទ្យុ ទូរទស្សន៍ កាសែត ទស្សនាវដ្តី ព្រឹត្តិបត្រព័ត៌មាន ...។ ស្ថាប័ននេះមានភារកិច្ចតាមឃ្លាំមើល គ្រប់សកម្មភាពរបស់អំណាចទាំងបីខាងលើ ដើម្បីជាទុនកែតម្រង់ឲ្យដើរតាមគន្លងច្បាប់ដែលបានចែង។ [[ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់]] ព្រះអង្គម្ចាស់[[នរោត្តម សីហមុនី|នរោត្តម-សីហមុនី]] ត្រូវបានជ្រើសតាំងឡើងនៅថ្ងៃទី ១៤ តុលា ២០០៤ ដោយសមាជិក៩រូបនៃ[[ក្រុមប្រឹក្សារាជបល្ល័ង្គ]]ក្រោយពីការដាក់រាជ្យយ៉ាងទាន់ហន់របស់អតីត ព្រះមហាក្សត្រព្រះបាទ [[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]] មួយសប្ដាហ៍មុន។ [[ព្រះបាទនរោត្តមសីហមុនី]]ត្រូវបានសម្រេច ឱ្យឡើងគ្រងរាជ្យ នៅទីក្រុង [[ភ្នំពេញ]] ថ្ងែទី ២៩ តុលា។ មហាក្សត្រជានិមិត្តរូបជាតិ និង ឯកភាពជាតិ ហើយទ្រង់នឹងមិនចូលរួម ក្នុងឆាកនយោបាយឡើយ។ ព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហមុនី|នរោត្តមសីហមុនី]] បានហ្វឹកហាត់ [[របាំបុរាណខ្មែរ]] និង នៅលីវ។ ប៊ីប៊ីស៊ី (BBC) បានរាយការណ៍ថាអំពើពុករលួយនៅតែបន្តក្នុងឆាកនយោបាយកម្ពុជាពីជំនួយ អន្តរជាតិ ដោយផ្ទេរបញ្ជូនដោយខុសច្បាប់ចូលក្នុងគណនីឯកជន។ អំពើពុករលួយក៏បានជះឥទ្ធិពលយ៉ាង ខ្លាំងក្លាទៅលើការបាត់បង់ចំណូលរបស់ប្រជាជនផងដែរ។ ===រដ្ឋាភិបាល=== [[File:Cambodge - Roi et mère.JPG|200px|thumb|ព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហមុនី|នរោត្តម-សីហមុនី]]​ជាមួយនិង[[ព្រះវររាជមាតា]]​[[នរោត្តម មុនីនាថ សីហនុ|នរោត្តម-មុនីនាថ]]]] [[File:Sam Rainsy (cropped).jpg|thumb|right|200px|[[សម រង្ស៊ី|សម-រង្ស៊ី]] មេដឹកនាំ[[គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ|បក្សប្រឆាំង]]ដែលមាន​ទំនោរប្រជាធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជា និងជាគូប្រជែងនយោបាយ​នឹងហ៊ុន-សែន។]]<!-- Deleted image removed: [[File:Sam-Rainsy-CNRP-leader.png|thumb|right|200px|[[Sam Rainsy]], leader of Cambodia's pro-democratic [[Cambodian National Rescue Party|opposition]] and Hun Sen's political rival.]] --> រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាធ្លាប់ត្រូវបានបរិយាយដោយនាយកសាខានៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍របស់អង្គការ​ឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស លោកដេវីដ-រ៉ូបឺត្ស៍ថា ជា''រដ្ឋទីផ្សារសេរីបែបកុម្មុយនិស្តយ៉ាងស្រពិចស្រពិលដែលមានរដ្ឋាភិបាលចម្រុះតាមបែបផ្ដាច់​ការពាក់ព័ន្ធគ្នាកំពុងតែគ្រប់គ្រងពីលើរបបប្រជាធិបតេយ្យ​ស្ទើរភ្លើង''។<ref>Political Transition in Cambodia 1991-1999, by David W. Roberts, Curzon Publishers, 2001</ref> ហ៊ុន-សែនបានសច្ចាថានឹងកាន់អំណាចរហូតដល់លោកអាយុ ៧៤ ឆ្នាំ។ លោកគឺជាអតីតសមាជិកខ្មែរក្រហមដែលបានរត់ចោលជួរ។ រដ្ឋាភិបាលរបស់លោកត្រូវបានគេចោទប្រកាន់ជាញឹកញាប់ដោយការមិនអើពើពីសិទ្ធិមនុស្ស និងការគាបសង្កត់លើ​និន្នាការនយោបាយខុសគ្នា។ បន្ទាប់ពីលទ្ធផលបោះឆ្នោត២០១៣ ចេញមក មានការប្រកែកដោយបក្សប្រឆាំង ពួកបាតុករបានរងរបួសនិងត្រូវស្លាប់ក្នុងការតវ៉ាប្រឆាំងជាច្រើននៅក្នុងរាជធានី ពួកបាតុករ ២០០០០ នាក់ ដែលបានរាយការណ៍ថាបានប្រមូលផ្ដុំគ្នា ហើយមានការប៉ះទង្គិចគ្នាខ្លះជាមួយនគរបាលបង្ក្រាបបាតុកម្ម។ <ref>{{Cite web |url=http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/cambodia-protest-clashes/814406.html |title=Retrieved September-16-2013 |access-date=2013-10-29 |archivedate=2013-09-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130926161920/http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/cambodia-protest-clashes/814406.html |url-status=dead }}</ref> មកពីសាវតារអ្នកស្រែចម្ការខ្សត់ខ្សោយ ហ៊ុន-សែនទើបតែអាយុ ៣៣ ឆ្នាំទេ នៅពេលលោកបានកាន់អំណាចនៅឆ្នាំ ១៩៨៥ ហើយឥឡូវស្ថិតនៅក្នុងក្រុមពួក[[ជនផ្ដាច់ការ]]មិនគួរឱ្យចង់រាប់រកដូចជា [[រ៉ូបឺត មូហ្គាបេ|រ៉ូបឺត-មូហ្គាបេ]]របស់ស៊ីមបាវ៉េ និង[[នុរស៊ុលតន ណសហ្សរបយីវ|នុរស៊ុលតន-ណសហ្សរបយីវ]]នៃ[[កាហ្សាក់ស្ថាន]]'។<ref>[http://www.reuters.com/article/2013/09/18/us-cambodia-hunsen-analysis-idUSBRE98H04K20130918 Retrieved September-19-2013]</ref> [[File:Norodom king of Cambodia.jpg|thumb|right|200px|ព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហមុនី|នរោត្តម-សីហមុនី]]]] នយោបាយថ្នាក់ជាតិនៅកម្ពុជាប្រព្រឹត្តទៅក្នុងក្របខណ្ឌរដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់ជាតិនៅឆ្នាំ ១៩៩៣។ រដ្ឋាភិបាលនេះកាន់របប[[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]ដែលបានដំណើរការជា​[[ប្រជាធិបតេយ្យអ្នកតំណាង]][[ប្រជាធិបតេយ្យអាស្រ័យសភា|អាស្រ័យសភា]]។ [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា]] គឺជាតំណែងមួយដែលបានកាន់ដោយ[[ហ៊ុន សែន|ហ៊ុន-សែន]]តាំងពីឆ្នាំ ១៩៨៥ គឺជា[[ប្រមុខរដ្ឋាភិបាល]] ដែល[[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] (ថ្មីៗ[[នរោត្តម សីហមុនី|នរោត្តម-សីហមុនី]]) គឺជា[[ប្រមុខរដ្ឋ]]។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីត្រូវបានតែងតាំងដោយព្រះមហាក្សត្រ តាមការប្រឹក្សានិងរួមជាមួយការយល់ស្របដោយ[[រដ្ឋសភាកម្ពុជា|រដ្ឋសភា]]។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីនិងអ្នកដែលត្រូវគេតែងតាំងជារដ្ឋមន្ត្រីអនុវត្ត[[អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ]] គ្រានោះដែល[[អំណាចនីតិបញ្ញត្តិ]]ត្រូវបានចែករំលែកដោយនីតិប្រតិបត្តិ និងសភាតំណាងរាស្ត្រកម្ពុជា[[ទ្វីសភា]] ដែលក្នុងនោះមានវិមានជាន់ទាប ''រដ្ឋសភា'' និង វិមានជាន់ខ្ពស់ ''ព្រឹទ្ធសភា''។ សមាជិកនៃ[[រដ្ឋសភាកម្ពុជា|រដ្ឋសភា]]មាន ១២៣ អាសនៈត្រូវបានជ្រើសតាំងតាមរយៈប្រព័ន្ធ[[តំណាងសមាមាត្រ|បោះឆ្នោតសមាមាត្រ]] និងដំណើរការរយៈពេលអតិបរមាប្រាំៗឆ្នាំម្ដង។ ព្រឹទ្ធសភាមាន ៦១ អាសនៈ ពីរក្នុងចំណោមអាសនៈនោះត្រូវបានតែងតាំងដោយព្រះមហាក្សត្រ និងពីរទៀតដោយរដ្ឋសភា និងនៅសល់បានជ្រើសតាំងដោយសមាជិក[[ក្រុមប្រឹក្សាឃុំ-សង្កាត់]]ពី ២៥ [[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្ត-រាជធានីកម្ពុជា]]។ ព្រឹទ្ធសមាជិកបម្រើការរយៈកាលប្រាំមួយឆ្នាំម្ដង។ នៅថ្ងៃ ១៤ តុលា ២០០៤ ព្រះមហាក្សត្រ[[នរោត្តម សីហមុនី|នរោត្តម-សីហមុនី]]ត្រូវបានជ្រើសរើសដោយក្រុមប្រឹក្សារាជបល្ល័ង្កដែលមានសមាជិកពិសេស​ប្រាំបួនរូប បែបបទនៃដំណើរការជ្រើសរើសត្រូវបានប្រារព្ធធ្វើឡើងភ្លាមៗ បន្ទាប់ពីការដាក់រាជ្យនៃព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]]បានមួយសប្ដាហ៍។ ការជ្រើសរើសព្រះសីហមុនីត្រូវបានយល់ស្របដោយលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ហ៊ុន សែន|ហ៊ុន-សែន]]និងអ្នកនាំពាក្យ​រដ្ឋសភាព្រះអង្គម្ចាស់[[នរោត្តម រណឫទ្ធិ|នរោត្តម-រណឫទ្ធិ]] (ព្រះភាតារួមបិតា និងជាឧត្តមក្រុមប្រឹក្សារបស់ព្រះមហាក្សត្រ) គឺជាសមាជិកពីររូបនៃក្រុមប្រឹក្សារាជបល្ល័ង្ក។ ព្រះអង្គត្រូវបានលើកឱ្យឡើងសោយរាជ្យនៅភ្នំពេញនៅថ្ងៃ ២៩ តុលា ២០០៤។ [[គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា]] (គ.ប.ក.) គឺជាគណបក្សដឹកនាំដ៏សំខាន់នៅកម្ពុជា។ គ.ប.ក.កាន់កាប់សភាជាន់ទាប និងជាន់ខ្ពស់នៃសភាតំណាងរាស្ត្រ ដែលមាន ៧៣ អាសនៈក្នុងរដ្ឋសភា និង ៤៣ អាសនៈក្នុងព្រឹទ្ធសភា។ [[គណបក្សសមរង្ស៊ី|គណបក្សប្រឆាំងសមរង្ស៊ី]]គឺជាគណបក្សធំទីពីរនៅកម្ពុជាមាន ២៦ អាសនៈក្នុងរដ្ឋសភា និង ២ អាសនៈក្នុងព្រឹទ្ធសភា។ តែនៅពេលនេះបក្សប្រឆាំងនេះបានរួបរួមជាមួយ[[គណបក្សសិទ្ធិមនុស្ស]]ហើយក្លាយជា[[គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ]] (គ.ស.ជ.) ដែលមានកៅអី ២៩ ក្នុងរដ្ឋសភា និង ១១ ក្នុងព្រឹទ្ធសភា។ [[File:Hue Sen 1 (cropped).jpg|thumb|right|200px|អតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ហ៊ុន សែន|ហ៊ុន-សែន]] បច្ចុប្បន្នលោកមានតួនាទីជាប្រធានព្រឹទ្ធសភា ។]] លោកហ៊ុន-សែន និងរដ្ឋាភិបាលរបស់លោកបានជួបប្រទះភាពចម្រូងចម្រាស់ជាច្រើន។ លោកហ៊ុន-សែនធ្លាប់ជាអតីតមេបញ្ជាការខ្មែរក្រហមដែលដើមឡើយត្រូវបានប្រគល់តំណែង​ដោយពួកវៀតណាម និង បន្ទាប់មកពួកវៀតណាមបានចាកចេញពីប្រទេសនេះ ដោយស្ថិតក្នុងតំណែង[[បុរសខ្លាំង (នយោបាយ)|បុរសខ្លាំង]]របស់លោកតាមរយៈអំពើហិង្សា និងការសង្កត់សង្កិននៅពេលណាចាំបាច់។<ref name=HRWAdams>[http://www.hrw.org/news/2012/05/31/10000-days-hun-sen Adams, Brad, ''10,000 Days of Hun Sen'', International Herald Tribune, reprinted by Human Rights Watch.org]</ref> នៅឆ្នាំ ១៩៩៧ ដោយការខ្លាចអំណាចនៃសហនាយករដ្ឋមន្ត្រីរបស់លោក ព្រះអង្គម្ចាស់[[នរោត្តម រណឫទ្ធិ|នរោត្តម-រណឫទ្ធិ]]កើនឡើង លោកហ៊ុនបានផ្ដើម[[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជា១៩៩៧|រដ្ឋប្រហារ]]មួយ តាមរយៈការប្រើប្រាស់កងទ័ពដើម្បីកម្ចាត់ព្រះអង្គម្ចាស់រណឫទ្ធិ និង ពួកអ្នកដង្ហែតាមទ្រង់ចេញ។ ព្រះអង្គម្ចាស់រណឫទ្ធិត្រូវបានបណ្ដេញចេញពីតំណែង និងបានភៀសព្រះកាយទៅប៉ារីស គ្រានោះពួកអ្នកប្រឆាំងហ៊ុន-សែនត្រូវបានចាប់ខ្លួន ធ្វើទារុណកម្ម និងអ្នកខ្លះទៀតត្រូវបានសម្លាប់ចោលភ្លាមៗមួយរំពេច។<ref name=HRWAdams/><ref>[http://www.hartford-hwp.com/archives/54/060.html An open letter from Amnesty International]</ref> ដោយសារគំនាបខាងនយោបាយ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាត្រូវបានគេចោទប្រកាន់អំពីអំពើពុករលួយក្នុងការលក់ដូរដីធ្លីក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំទៅអោយ​វិនិយោគិនបរទេសដែលបណ្ដាលឱ្យមាន​ការបណ្ដេញចេញពួកអ្នកភូមិរាប់ពាន់នាក់<ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2008/apr/26/cambodia Adrian Levy and Cathy Scott-Clark, ''Country for Sale'', The Guardian, 25 April 2008]</ref> ដូចគ្នាដែរក៏មានការទទួលសំណូកសូកប៉ាន់ចំពោះការដោះដូរដើម្បីផ្ដល់សិទ្ធិធ្វើអាជីវកម្មលើ​ភោគទ្រព្យប្រេងកាត និងធនធានរ៉ែរបស់កម្ពុជាផងដែរ។<ref>{{Cite web |url=http://www.globalwitness.org/library/country-sale |title=Global Witness.org |access-date=2012-09-04 |archivedate=2013-03-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130306234201/http://www.globalwitness.org/library/country-sale |url-status=dead }}</ref> កម្ពុជាតែងតែត្រូវគេចុះបញ្ជីជារដ្ឋាភិបាលមួយក្នុងចំណោមរដ្ឋាភិបាលពុករលួយបំផុតក្នុងលោក។<ref>[http://www.asianewsnet.net/home/news.php?sec=1&id=24490 Coverage of Transparency International's Corruption Report by ''Rasmei Kampuchea Daily'' carried on Asia News Network, 2 December 2011]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.ibtimes.com/articles/128461/20110330/corruption-australia-signapore-china-cambodia-philippines-hong-kong-based-political-economic-risk-co.htm |title=Perrin, C.J., ''International Business Times'', 30 March 2011 |access-date=4 កញ្ញា 2012 |archivedate=3 មេសា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110403225719/http://www.ibtimes.com/articles/128461/20110330/corruption-australia-signapore-china-cambodia-philippines-hong-kong-based-political-economic-risk-co.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.transparency.org/country#KHM |title=Transparency International's latest index |access-date=2012-09-04 |archivedate=2020-05-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200512190640/https://www.transparency.org/country#KHM |url-status=dead }}</ref> អង្គការ[[លើកលែងទោសអន្តរជាតិ]]ថ្មីៗនេះបានទទួលស្គាល់[[អ្នកទោសមនសិកា]]ម្នាក់នៅក្នុងប្រទេសនេះ: គឺសកម្មជនទាមទារសិទ្ធិដីធ្លីអាយុ ២៩ ឆ្នាំ [[យ៉ោម បុប្ផា|យ៉ោម-បុប្ផា]]។<ref name=yorm>{{cite web |url=http://www.amnesty.org/en/news/convictions-activists-cambodia-demonstrates-dire-state-justice-2012-12-27 |title=ការផ្ដន្ទាទោសពួកសកម្មជននៅកម្ពុជាបង្ហាញនូវស្ថានភាពយុត្តិធម៌គួរឱ្យភ័យខ្លាច |date=២៧ ធ្នូ ២០១២ |publisher=លើកលែងទោសអន្តរជាតិ |accessdate=២ មករា ២០១៣ |archivedate=2013-09-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130911070531/http://www.amnesty.org/en/news/convictions-activists-cambodia-demonstrates-dire-state-justice-2012-12-27 |deadurl=no |url-status=dead }}</ref> ពួកអ្នកយកព័ត៌មានកំពុងផ្ដោតលើការតវ៉ាលើលទ្ធផលបោះឆ្នោតដែលមិនចុះសម្រុងគ្នានៅភ្នំពេញនៅថ្ងៃ ២២ កញ្ញា ២០១៣ បាននិយាយថាពួកគេត្រូវវាយប្រហារដោយចេតនាដោយនគរបាលនិងមនុស្សដែលស្លៀកពាក់ធម្មតា ជាមួយចំពាម និងកាំភ្លើងគ្រាប់ឃ្លី។ ការវាយប្រហារប្រឆាំងនឹងប្រធានក្លិបប៉្រិសអូវ៉ឺស៊ីនៅកម្ពុជា រិក-វ៉ាឡិនហ៊្សូអេឡា ត្រូវបានគេថតបានជាវីដេអូ។ អំពើហិង្សាចូលមកចំពេលមានភាពតានតឹងនយោបាយដោយបក្សប្រឆាំងធ្វើពហិការមិនចូល​ប្រជុំ[[សភា]]ដោយសារមិនសុខចិត្តចំពោះ​ការបន្លំសន្លឹកឆ្នោត។ អ្នករាយការណ៍ប្រាំពីរនាក់បានរងរបួសតិចតួចដែលកាលណោះពួកបាតុករខ្មែរពីរនាក់ត្រូវបានបាញ់ដោយ​គ្រាប់ចំពាម និងត្រូវបានបញ្ជូនចូលមន្ទីរពេទ្យ។ <ref>[http://www.abc.net.au/news/2013-09-24/an-cambodia-attacks-reax/4978738 Retrieved September-25-2013]</ref> === រចនាសម័្ពន្ធអំណាច === រចនាសម្ព័ន្ធនៅព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មាន៖ * [[ព្រះមហាក្សត្រ]] ជានិមិត្តរូបតំណាងប្រទេស * [[រដ្ឋសភា]] និង [[ព្រឹទ្ធសភា]] ទទួល អំណាចនីតិបញ្ញត្តិ (មានតួនាទីអនុម័ត[[ច្បាប់]]) * [[រដ្ឋាភិបាល]] ទទួល អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ​ (ព្រាងច្បាប់ និងអនុវត្តច្បាប់ ដែលបានសម្រេចយល់ព្រម ដោយរដ្ឋសភា និង ព្រឹទ្ធសភា) * [[តុលាការ]] ទទួល [[អំណាចតុលាការ]] (ផ្អែកតាមច្បាប់ និងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដើម្បីកាត់សេចក្តី។ តុលាការមាន អំណាចឯករាជ្យ) ===យោធា=== '''{{Main|កងយោធពលខេមរភូមិន្ទ}}''' [[File:US_Navy_110227-N-9950J-210_Royal_Cambodian_Navy_officers_observe_flight_quarters_during_a_ship_tour_aboard_the_forward-deployed_amphibious_assault.jpg|thumb|left|200px|នាយទាហានកងទ័ពជើងទឹក​កម្ពុជាអង្កេតបញ្ជាការដ្ឋានជើង​ហោះហើរកំឡុង[[សមយុទ្ធយោធា|សមយុទ្ធដែន​សមុទ្រកម្ពុជា-ស.រ.២០១១]]។]] [[កងទ័ពជើងគោក]] [[កងទ័ពជើងទឹកកម្ពុជា]] [[កងទ័ពអាកាសកម្ពុជា]] និង[[កងរាជអាវុធហត្ថកម្ពុជា|កងរាជអាវុធហត្ថ]] រួមគ្នាបង្កើតបានជា[[យោធាកម្ពុជា|កងយោធពលខេមរភូមិន្ទ]] ក្រោមបញ្ជាការនៃ[[ក្រសួងការពារជាតិ (កម្ពុជា)|ក្រសួងការពារជាតិ]] ដែលមាន[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា]]ជាអធិបតី។ ព្រះករុណាព្រះបាទសម្ដេចនរោត្តម-សីហមុនីជាមេបញ្ជាការកំពូលនៃកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ (ក.យ.ខ.ភ.) និងឯកឧត្តម​ឧត្តមសេនីយ៍​ ប៉ុល-សារឿន​កាន់​តំណែង​ជា​[[អគ្គមេបញ្ជាការ]]។ ការដាក់បញ្ចូលរចនាសម្ព័ន្ធបញ្ជាការសាឡើងវិញនៅដើមឆ្នាំ ២០០០គឺជាការចាប់ផ្ដើមដ៏សំខាន់ដើម្បីរៀបចំកងទ័ពកម្ពុជាសាជាថ្មី។ ដូចនេះយើង បានឃើញថាក្រសួងការពារជាតិបានបង្កើតឱ្យមានអគ្គនាយកដ្ឋានចំណុះបីដែលទទួលខុសត្រូវចំពោះ ការដឹកនាំភស្តុភារ និង ​ហិរញ្ញវត្ថុ, សេវាកម្មសម្ភារៈ និង បច្ចេកទេស, និង សេវាកម្មការពារជាតិមួយចំនួនឱ្យស្ថិតក្រោមទីបញ្ជាការដ្ឋានជាន់ខ្ពស់ (ប.ជ.)។ រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិគឺលោកឧត្តមសេនីយ៍[[ទៀ បាញ់|ទៀ-បាញ់]]បានបម្រើការជារដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិតាំងពីឆ្នាំ ១៩៧៩។ រដ្ឋលេខាធិការក្រសួងការពារជាតិគឺ​[[ចាយ សាំងយុន|ចាយ-សាំងយុន]] និង [[ប៉ោ ប៊ុនស៊្រឺ|ប៉ោ-ប៊ុនស៊្រឺ]]។ អគ្គមេបញ្ជាការថ្មីនៃក.យ.ខ.ភ. ត្រូវបានជំនួសដោយលោកឧត្តមសេនីយ៍[[ប៉ុល សារឿន|ប៉ុល-សារឿន]] ដែលជាអ្នកស្មោះត្រង់នឹងលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីហ៊ុន-សែនជាយូរមកហើយ។ [[មេបញ្ជាការ|មេបញ្ជាការកងទ័ព]]គឺលោកឧត្តមសេនីយ៍[[មាស សុភា|មាស-សុភា]] និង [[នាយអគ្គសេនាធិការកងទ័ព (កម្ពុជា)|នាយ]]សេនាធិការ​ចម្រុះ គឺលោក ជា-សារ៉ាន់។ នៅឆ្នាំ ២០១០ កងយោធពលខេមរភូមិន្ទមាននាយទាហានប្រហែល ២១០០០០ នាក់។ ចំណាយលើកងទ័ពរបស់កម្ពុជាសរុបតាងឱ្យ ៣% នៃផ.ស.ស.ជាតិ។ កងរាជអាវុធហត្ថកម្ពុជាសរុបច្រើនជាង ៧០០០ នាក់។ កិច្ចការរដ្ឋប្បវេណីរបស់ខ្លួនរួមមានការផ្ដល់សន្តិសុខ និង សុវត្ថិភាពសាធារណៈ ដើម្បីស៊ើបអង្កេត និង ទប់ស្កាត់បទឧក្រិដ្ឋដែលបានរៀបចំឡើងដោយ ភេរវកម្ម និងក្រុមហិង្សាផ្សេងៗ ដើម្បីការពារកម្មសិទ្ធិរដ្ឋ និង សាធារណៈ ដើម្បីជួយ និងសង្គ្រោះពួកអសេនិកជន និងជាកម្លាំងសង្គ្រោះបន្ទាន់ផ្សេងៗក្នុងករណី គ្រោះធម្មជាតិ ចលាចលក្នុងស្រុក និងការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធ។ ===ទំនាក់ទំនងការបរទេស=== '''{{Main|ទំនាក់ទំនងការបរទេសកម្ពុជា}}''' [[File:Dmitry Medvedev with ambassadors 18 October 2010-2.jpeg|thumb|right|ឯកអគ្គរាជទូតថៃ-វណ្ណាបង្ហាញសារតាំង​របស់លោកដល់លោកប្រធានាធិបតី​[[ឌ្មីតទ្រី អាណាតូលីវិច មីដឌ្វីឌិវ|ឌ្មីតទ្រី-មីដឌ្វីឌិវ]]នៅ ថ្ងៃ ១៨ តុលា ២០១០។]] [[File:Hillary Clinton and Hor Namhong.jpg|thumb|right|រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស​[[ហោ ណាំហុង|ហោ-ណាំហុង]]ជួប​ជាមួយរដ្ឋលេខាធិការស.រ.ហឹលឡឺរី ឃ្លិនថឹននៅ[[បុរីញូវយ៉ក]]នៅឆ្នាំ ២០០៩។]] [[File:Secretary of Defense Leon E. Panetta, left, meets with Cambodian Minister of National Defence Gen. Tea Banh, right, during the Association of Southeast Asian Nations defense ministers meeting in Siem Reap, Camb 121116-D-BW835-026.jpg|thumb|200px|right|រដ្ឋលេខាធិការការពារជាតិស.រ.[[លីអន ផឹនឹត្តា|លីអន-ផឹនឹត្តា]] និងរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិ[[ទៀ បាញ់|ទៀ-បាញ់]]នៅ​ក្នុងជំនួប​រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិ[[អាស៊ាន]]។]] ទំនាក់ទំនងការបរទេសកម្ពុជាត្រូវបានទទួលបន្ទុកដោយ[[ក្រសួងការបរទេសនិងសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ (កម្ពុជា)|ក្រសួងការបរទេស]]ក្រោមការដឹកនាំរបស់ ឯ.ឧ.[[ហោ ណាំហុង|ហោ-ណាំហុង]]។ កម្ពុជាជាសមាជិកនៃ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]តាំង​ពី ​ថ្ងៃ​ទី ១៤ ធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៥៥​ មក​ម្ល៉េះ ហើយក៏ជាសមាជិកនៃ[[ធនាគារពិភពលោក]] និង[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]]ដែរ។ ជាសមាជិកមួយនៃ[[ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី]] (ធ.អ.អ.) ហើយក៏​ជា​សមាជិក​អាស៊ាន​នៅ​ ថ្ងៃទី ៣០ ខែ មេសា ឆ្នាំ ១៩៩៩ ផងដែរ និងបានចូលរួម[[អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក|អ.ព.ព.]]នៅថ្ងៃ ១៣ តុលា ២០០៤។ នៅឆ្នាំ ២០០៥ កម្ពុជាបានចូលរួម[[កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីខាងកើត]]ដែលសម្ភោធនៅម៉ាឡេស៊ី។ ថ្ងៃ ២៣ វិច្ឆិកា ២០០៩ កម្ពុជាបានដាក់បញ្ចូលសមាជិកភាពរបស់ខ្លួនវិញទៅក្នុង[[ទីភ្នាក់ងារថាមពលបរមាណូអន្តរជាតិ]] (ភ.ថ.ប.អ.)។<ref>{{cite web|author= |url=http://www.iaea.org |title=ទីភ្នាក់ងារថាមពលបរមាណូអន្តរជាតិ |publisher=ភ.ថ.ប.អ. |date= |accessdate=២០១២-០៦-០៧}}</ref> កម្ពុជាដំបូងបានក្លាយជាសមាជិកនៃភ.ថ.ប.អ.នៅ ថ្ងៃ ៦ កុម្ភៈ ១៩៥៨ ក៏ប៉ុន្តែបានដកខ្លួនចេញពីសមាជិកភាពវិញនៅ ថ្ងៃ ២៦ មីនា ២០០៣។<ref>[http://ola.iaea.org/FactSheets/CountryDetails.asp?country=KH Cambodia and IAEA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070612062249/http://ola.iaea.org/factSheets/CountryDetails.asp?country=KH |date=2007-06-12 }}. Ola.iaea.org. Retrieved on June 20, 2011.</ref> កម្ពុជាបានបង្កើត[[ទំនាក់ទំនងការទូត]]ជាមួយប្រទេសជាច្រើន រដ្ឋាភិបាលបានរាយការណ៍ថាមានស្ថានទូតម្ភៃនៅក្នុងប្រទេស<ref>រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា។{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/country.foreign_embassy.html |title=ស្ថានទូតបរទេស |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070212040416/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/country.foreign_embassy.html |archivedate=2007-02-12 |access-date=2012-09-04 |url-status=dead }}</ref> រួមមានប្រទេសជិតខាងនៅអាស៊ី ហើយប្រទេសទាំងនោះជាប្រទេសក្នុងចំណោមប្រទេសដើរតួសំខាន់កំឡុងកិច្ចចរចាសន្តិភាពក្រុងប៉ារីស រួមមាន ស.រ. អូស្ត្រាលី កាណាដា ចិន សហភាពអឺរ៉ុប (ស.អ.) ជប៉ុន និងរុស្ស៊ី<ref>ខាត់ថារីន អ៊ី ដាលពីណូ និងដាវិដ ជី ធិមបឺរមែន។ "{{cite web |url=http://www.asiasociety.org/publications/cambodia_policy.html |title=អនាគតនយោបាយរបស់កម្ពុជា: វិបត្តិគោលនយោបាយស.រ. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051028015243/http://www.asiasociety.org/publications/cambodia_policy.html |archivedate=2005-10-28 |access-date=2012-09-04 |url-status=dead }}", ''សង្គមអាស៊ី,'' ២៦មីនា ១៩៩៨។</ref> ព្រមទាំងស្ថានទូតនៃប្រទេសជិតខាង២០ទៀតនៅអាស៊ី ​រួមមាន សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតលាវ សាធារណរដ្ឋកូរ៉េខាងត្បូង សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកូរ៉េខាងជើង និងព្រះរាជាណាចក្រថៃ។ ជាលទ្ធផលនៃទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិរបស់ខ្លួន អង្គការសប្បុរសធម៌ផ្សេងៗបានជួយបំពេញតម្រូវការកង្វះខាតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ សង្គម សេដ្ឋកិច្ច និង [[វិស្វកម្មអសេនិក|អសេនិក]]។ ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ ទំនាក់ទំនងទ្វេភាគីរវាងសហរដ្ឋ និង កម្ពុជាត្រូវបានពង្រឹង។ ស.រ.ជួយដល់កិច្ចប្រឹងប្រែងនៅកម្ពុជាដើម្បីប្រឆាំងនឹងភេរវកម្ម កសាងស្ថាប័នប្រជាធិបតេយ្យ លើកកម្ពស់សិទ្ធិមនុស្ស លើកស្ទួយការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច លុបបំបាត់អំពើពុករលួយ ដើម្បីបំពេញទំនួលខុសត្រូវតាមលទ្ធភាពយ៉ាងពេញដៃពេញជើងបំផុតរបស់អាមេរិកដែលខ្លួនបាន​ខកខានចាប់ពីសម័យ[[សង្គ្រាមវៀតណាម]] និងនាំមកនូវយុត្តិធម៌ចំពោះបញ្ហាទាំងប៉ុន្មានដើម្បីឆ្លើយតបភាគច្រើនចំពោះការរំលោភបំពាន​ច្បាប់សិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិដែលបានប្រព្រឹត្តទៅ​ក្រោមរបប[[ខ្មែរក្រហម]]។ ចំណាប់អារម្មណ៍ភូមិសាស្ត្រនយោបាយចិននៅកម្ពុជាបានផ្លាស់ប្ដូរគួរឱ្យកត់សម្គាល់ស្របពេលនឹង​ការបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមត្រជាក់។ ប្រទេសចិនបានជះឥទ្ធិពលជាច្រើន រួមមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទជាមួយអតីតព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]] ពួកសមាជិករដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាជើងចាស់ និងសហគមន៍ជនជាតិចិននៅកម្ពុជា។ មានការដោះដូរថ្នាក់កំពូលជានិច្ចរវាងប្រទេសទាំងពីរ។ ជប៉ុនជាអ្នកបរិច្ចាគដ៏សំខាន់មួយចំពោះការធ្វើឱ្យប្រសើរ និងការកសាងឡើងវិញដោយមូលហេតុបេសកកម្ម[[អាជ្ញាធរអន្តរកាលសហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា|អាជ្ញាធរអន្តរកាលស.ប. (អ៊ុនតាក់)]] និង ការបោះឆ្នោតនៅឆ្នាំ ១៩៩៣ ដែលលេចធ្លោខ្លាំងជាងគេ។ ជប៉ុនបានផ្ដល់ ១,២១ កោដិ$ស.រ. នៅក្នុងជំនួយអភិវឌ្ឍន៍ឯនាយសមុទ្រ (ជ.អ.ន.) កំឡុងពេលនោះចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩២ និងនៅតែជាប្រទេសម្ចាស់ជំនួយកំពូលរបស់កម្ពុជាដដែល។ គ្រានោះដែរ ការបែកបាក់ជាតិប្រកបដោយហិង្សានៅទសវត្សឆ្នាំ ១៩៧០ និង ៨០ បានកន្លងផុតទៅ [[ជម្លោះព្រំដែន]]ជាច្រើនរវាងកម្ពុជា និង ប្រទេសជិតខាងរបស់ខ្លួននៅតែមានដដែល។ គ្មានកិច្ចព្រមព្រៀងចំពោះកោះឆ្ងាយៗពីច្រាំង និងប៉ែកនានានៃព្រំដែនជាប់វៀតណាម និងមិនបានកំណត់[[ព្រំដែនសមុទ្រ]] និង តំបន់ព្រំដែននានាជាប់ថៃឡើយ។ ទាំងកងទ័ពកម្ពុជា និង ថៃបានប៉ះទង្គិចគ្នាតាមព្រំដែនដីគោកជាយថាហេតុនៅក្បែរ[[ប្រាសាទព្រះវិហារ]] ដែលនាំទៅដល់ការខូចទំនាក់ទំនងគ្នា។ [[តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ]]នៅឆ្នាំ ១៩៦២ បានប្រគល់ប្រាសាទនេះទៅឱ្យកម្ពុជា ប៉ុន្តែនៅតែមិនច្បាស់ចំពោះការកំណត់ទឹកដីនៅតំបន់ជុំវិញប្រាសាទនោះ។ ប្រទេសទាំងពីរបានបន្ទោសគ្នាទៅវិញទៅមកចំពោះការចាប់ផ្ដើមការបាញ់ប្រហារមុនគេ និង បដិសេធការឈ្លានពានចូលទឹកដីគ្នារៀងៗខ្លួន។ === ជម្លោះ​អន្តរជាតិ === ទន្ទឹមនឹងពេលដែលសង្គ្រាមស៊ីវិលជាងពីរទសវត្សបានកន្លងផុតទៅ ជម្លោះព្រំដែនរវាងកម្ពុជា និង ប្រទេសជិតខាងនៅតែបន្ត ដូចជាការបាត់បង់កោះមួយចំនួន និង​ព្រំប្រទល់ខ្លះទៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម និង ព្រំប្រទល់ដែនសមុទ្រមិនច្បាស់លាស់ និងតំបន់ព្រំដែនខាងប្រទេសថៃ។ ខែ មករា ២០០៣ [[កុប្បកម្មក្រុងភ្នំពេញ|កុប្បកម្មក្នុងក្រុងភ្នំពេញ]] បានកើតឡើងក្រោយពីមានពាក្យចចាមអារាមស្តីពីយោបល់ របស់តារាស្រីថៃ[[ស៊ុវណាន់ ខុងយិង|ស៊ុវណាន់-ខុងយិង]] លើ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]បានផ្សព្វផ្សាយលើ កាសែតក្នុងស្រុកឈ្មោះ [[រស្មីអង្គរ]] និងការលើកឡើងបន្ថែមទៀតដោយ[[ហ៊ុន សែន|នាយករដ្ឋមន្ត្រីហ៊ុនសែន]]។ រដ្ឋាភិបាល[[ថៃ]] បានបញ្ជូន យន្តហោះ យោធាដើម្បីជម្លៀសជនជាតិថៃពីកម្ពុជា​ និងបិទច្រកព្រំដែនរវាងប្រទេសទាំងពីរ នៅពេលដែលមាន [[បាតុកម្ម]] នៅក្រៅស្ថានទូតកម្ពុជាឯទីក្រុង[[បាងកក]]។​ ព្រំដែនត្រូវបានបើកឱ្យ ដំណើរការឡើងវិញនៅថ្ងៃទី ២១ ខែ មីនា ក្រោយពីរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបាន​ចំណាយ ៦ លានដុល្លារ អាមេរិក ដើម្បីជាសំណងការខូចខាតស្ថានទូតថៃ និងយល់ព្រមសងការខូចខាតលើ[[អាជីវកម្ម]][[ឯកជន]]ថៃ។ === ចំណាត់ថ្នាក់អន្តរជាតិ === {| class="wikitable" |- ! អង្គការ !! ការស្ទាបស្ទង់ !! ចំណាត់ថ្នាក់ !! ពិន្ទុ |- | [[ធនាគារពិភពលោក]]|| [[លិបិក្រមការសម្រួលការធ្វើធុរកិច្ច]] (២០១២)|| ១៣៨ ក្នុង​ចំណោម ១៨៣ || ៧៥,៤% |- | [[តម្លាភាពអន្តរជាតិ]]|| [[លិបិក្រមការដឹងថាមានអំពើពុករលួយ]] (២០១២)|| ១៦៤ ក្នុង​ចំណោម ១៨៤|| ៨៩,១៣% |- | [[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]|| [[លិបិក្រមអភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស]] (២០១២)|| ១៣៩ ក្នុង​ចំណោម ១៨៤|| ៧៥,៥% |- | [[ក្រុមប្រឹក្សាមាសពិភពលោក]]|| [[ការបម្រុងមាស]] (២០១០)|| ៦៥ ក្នុង​ចំណោម ១១០|| ៦០% |- | [[អ្នករាយការណ៍គ្មានព្រំដែន]]|| [[លិបិក្រមសេរីភាពសារព័ត៌មានទូទាំងពិភពលោក]] (២០១២)|| ១១៧ ក្នុង​ចំណោម ១៧៩|| ៦៥,៣% |- | [[មូលនិធិកេរ្តិ៍មរតក]]|| [[លិបិក្រមសេរីភាពសេដ្ឋកិច្ច]] (២០១២)|| ១០២ ក្នុង​ចំណោម ១៧៩|| ៥៧% |- | [[របាយការណ៍ការប្រកួតប្រជែងសកល]]|| [[វេទិកាសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក]] (២០១២)|| ៩៧ ក្នុង​ចំណោម ១៤២|| ៦៨,៣% |- | [[លិបិក្រមសន្តិភាពសកល]]|| [[វិទ្យាស្ថានសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យានិងសន្តិភាព]] (២០១២)|| ១០៨ ក្នុង​ចំណោម ១៤២|| ៦៨,៣% |- | [[អង្គការសហប្រជាជាតិ|សហប្រជាជាតិ]]|| [[លិបិក្រមការអប់រំ]](២០១២)|| ១៣២ ក្នុង​ចំណោម ១៧៩|| ៧៣,៧% |} == ភូមិសាស្ត្រ == '''{{Main|ភូមិសាស្ត្រកម្ពុជា}}''' [[File:Dongrakfrommawidaeng1.jpg|thumb|300px|left|[[ជួរភ្នំដងរែក|ភ្នំដងរែក]]នៅភាគខាងជើងកម្ពុជា]] [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|thumb|right|ទឹកធ្លាក់នៅ[[ភ្នំគូលែន]]]] ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាមានទីតាំងស្ថិតនៅភូមិភាគ[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]] ខាងត្បូង[[ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន]]។ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាជាប្រទេសទី៨ បើគិតពីផ្ទៃដី ១៨១០៣៥ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ក្នុងចំណោមប្រទេសទាំង១០​។ ទីតាំងភូមិសាស្ដ្រនេះ បានផ្តល់នូវទំនាក់ទំនង យ៉ាងងាយស្រួល ក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ចទេសចរណ៍ ជាមួយប្រទេសជិតខាងនិង លើពិភពលោក។ កម្ពុជាមានក្រឡាផ្ទៃ ១៨១០៣៥ សហាតិមាត្រការ៉េ (គីឡូម៉ែត្រការ៉េ) (៦៩៨៩៨&nbsp;ម៉ាយ&nbsp;ការ៉េ) និងសណ្ដូកទាំងមូលចូលក្នុងតំបន់និវត្តន៍ រវាងរយៈទទឹង[[ខ្សែស្របខាងជើងទី១០|ជ១០°]]និង[[ខ្សែស្របខាងជើងទី១៥|១៥°]] និងរយៈបណ្ដោយ[[ខ្សែវណ្ឌខាងកើតទី១០២|ក១០២°]]និង[[ខ្សែវណ្ឌខាងកើតទី១០៨|១០៨°]]។ [[កូអរដោនេ]][[ភូមិសាស្ដ្រ]]នេះ បញ្ជាក់ឲ្យឃើញច្បាស់ថា ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ត្រូពិច គឺ ក្តៅហើយសើម ម្យ៉ាងទៀត ស្ថិតនៅក្នុង តំបន់[[អាស៊ីមូសុង]]គឺ សម្បូរភ្លៀង ដែលជាតំបន់មាន លក្ខណៈល្អប្រសើរ ដល់ការលូតលាស់នៃរុក្ខជាតិ និងដំណាំគ្រប់ប្រភេទ។ ដោយយោងទៅលើលក្ខណៈ ទាំងអស់នេះហើយ បានធ្វើឲ្យប្រទេសយើង មានលក្ខណៈល្អក្នុងការអភិវឌ្ឍលើ វិស័យទេសចរណ៍ជាតិ ព្រោះជាតំបន់ទទួលឥទ្ធិពលក្តៅស្ទើរពេញមួយឆ្នាំ។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនទល់នឹងថៃនៅភាគខាងជើងនិងខាងលិច ៨០០ គ.ម និងលាវនៅភាគខាងកើតឆៀងខាងជើង ៥៤១ គ.ម និង [[វៀតណាម]]នៅភាគខាងកើត និងខាងកើតឆៀងខាងត្បូង ១២២៨ គ.ម។ វាមានខ្សែច្រាំងសមុទ្រ ៤៤៣ សហាតិមាត្រ (គីឡូម៉ែត្រ) (២៧៥&nbsp;ម៉ាយ) តាមបណ្ដោយ[[ឈូងសមុទ្រថៃ]]។ # '''ព្រំប្រទល់ប្រទេស៖''' ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មានព្រំប្រទល់ប្រវែង ២៦០០ គ.ម គឺព្រំប្រទល់ដីគោក ៥ភាគ៦ និង [[ឆ្នេរសមុទ្រ]]មាន ១ភាគ៦។ ## '''ព្រំប្រទល់ដីគោក៖''' ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មានព្រំប្រទល់ ខាងជើងជាប់[[លាវ|សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតលាវ]] ខាងកើតនិងភាគខាងត្បូងជាប់ជាមួយ សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម និង ខាងលិចជាមួយព្រះរាជាណាចក្រថៃ ដែលសុទ្ធជាប្រទេស បានចុះកិច្ចព្រមព្រៀង ធ្វើកិច្ចសហប្រតិបត្តិការខាង នយោបាយ និងអភិវឌ្ឍន៍ប្រទេសជាតិ។ ## '''ព្រំប្រទល់សមុទ្រ៖''' ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មានទីតាំងជាប់សមុទ្រ ដោយមានឆ្នេរ ៤៤០ គីឡូម៉ែត្រ ជាយទ្វីបទូលាយ និង សមុទ្រត្រូពិច ជម្រៅមធ្យមសម្បូរជលផល គ្រប់បែបយ៉ាង ងាយស្រួលដល់ការធ្វីអាជីវកម្មនេសាទសមុទ្រ ចិញ្ចឹមសត្វសមុទ្រ និង ជាកន្លែងទេសចរណ៍ដ៏ល្អប្រណិត លាយឡំជាមួយខ្សាច់ពណ៌ស ប្រកបដោយ ខ្យល់អាកាសបរិសុទ្ធ។ # '''ទ្រង់ទ្រាយ និង​ទំហំ៖''' ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មានទំហំ ១៨១០៣៥ គ.ម^២ មានរាងចតុពហុកោណស្ទើរជ្រុង ដែលមានចំណុចកណ្តាលនៅ [[ខេត្តកំពង់ធំ]] ដោយមានប្រវែងពី ជើងទៅត្បូង ​៤៤០ គ.ម ពីលិចទៅកើត ៥៦០ គ.ម ។ ទំហំទ្រង់ទ្រាយនេះពុំបង្កើតឲ្យមានការលំបាក ដល់ការអភិវឌ្ឍ លើវិស័យទេសចរណ៍ទេ ជាពិសេសគឺមាន ភាពងាយស្រួលក្នុងការធ្វើដំណើររបស់ភ្ញៀវទេសចរណ៍។ ក្រៅពីនេះ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ពុំដែលបានទទួលនូវ[[គ្រោះធម្មជាតិ]]ធំៗ ណាមួយទេ ដូចជា [[បន្ទុះភ្នំភ្លើង]] ការ[[រញ្ជួយដី]]។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ប្រទេសយើង ស្ថិតនៅក្រៅ[[មណ្ឌលខ្យល់ព្យុះ]]ទៀតផង។ ទេសភាពកម្ពុជាត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយវាលទំនាបកណ្ដាលដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយដីខ្ពស់ និងភ្នំទាបៗនិងរួមមាន[[បឹងទន្លេសាប]] និងការលាតសន្ធឹងនៃ[[ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ]]ខ្ពស់ៗ។ ការលាតសន្ធឹងទៅខាងក្រៅចាប់ពីតំបន់កណ្ដាលនេះគឺជាវាលទំនាបចន្លោះៗ ដែលមានព្រៃឈើស្ដើង និងកើនកម្ពស់ឡើងចាប់ពីប្រហែល ២០០ មាត្រ លើកម្រិតទឹកសមុទ្រ។ ទៅខាងជើងវាលទំនាបកម្ពុជាទល់នឹងចំណោតថ្មភក់ ដែលបង្កើតនូវចំណោតថ្មទល់មុខគ្នាទៅភាគខាងត្បូងដែលសន្ធឹងច្រើនជាង ៣២០ សហាតិមាត្រ ( គីឡូម៉ែត្រ) ចាប់ពីខាងលិចទៅខាងកើត និងងើបឡើងទល់ទៅលើវាលទំនាបដល់កម្ពស់ពី ១៨០ ទៅ ៥៥០ មាត្រ (ម៉ែត្រ)។ ចំណោតនេះកំណត់នូវព្រំដែនខាងត្បូងនៃ[[ជួរភ្នំដងរែក]]។ លំហូរទៅខាងត្បូងឆ្លងកាត់តំបន់ខាងកើតប្រទេសនេះគឺទន្លេមេគង្គ ដែលមានប្រភពមកពី[[ខ្ពង់រាបទីបេ]] ជាផ្លូវទឹកដ៏សំខាន់ហូរកាត់ [[ខេត្តស្ទឹងត្រែង]] [[ខេត្តក្រចេះ]] [[ខេត្តកំពង់ចាម]] [[ខេត្តកណ្តាល]] និង [[ខេត្តព្រៃវែង]] មកបំពេញឱ្យ [[ទន្លេសាប]] និង [[បឹងទន្លេសាប]] ដែលជាប្រភព [[មច្ឆា]]ជាតិមិនចេះរីងស្ងួតរបស់កម្ពុជាដែលប្រជាជនកម្ពុជាពឹងផ្អែកសម្រាប់ទទួលទាននឹងប្រកបរបរ​អាជីវកម្មដើម្បីជួយផ្គត់ផ្គង់គ្រួសារ។ ភាគខាងកើតនៃមេគង្គ វាលទំនាបចន្លោះៗផុសឡើងបន្តិចម្ដងៗជាមួយដែនដីខ្ពស់ភាគខាងកើត ជាតំបន់ដែលសម្បូរដោយព្រៃភ្នំនិងខ្ពង់រាបខ្ពស់ៗដែលលាតចូលទៅក្នុងប្រទេសលាវ និងវៀតណាម។ ៧៥% នៃផ្ទៃដីស្ថិត នៅរយៈកំពស់តិចជាង ១០០ ម លើនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ​ លើកលែងតែប្រជុំភ្នំក្រវាញ (រយៈកំពស់ខ្ពស់ជាងគេ ១៨១៣ ម) និងប្រជុំភ្នំដំរី (៥០០- ១០០ ម) ក៏ដូចជាតំបន់ខ្ពង់រាបខាងជើងនៃ ជួរភ្នំដងរែក (ជាមធ្យម ៥០០ ម) តាមបណ្តោយពំ្រដែនជាប់តំបន់ឦសានប្រទេសថៃ។ នៅភាគខាងលិចឆៀងខាងត្បូង បណ្ដុំដែនដីលើពីរផ្សេងគ្នានៃកម្ពុជា គឺ[[ជួរភ្នំក្រវាញ]] និង[[ភ្នំដំរី|ជួរភ្នំដំរី]] បង្កើតតំបន់ដែនដីខ្ពស់មួយផ្សេងទៀតដែលគ្របដណ្ដប់ភាគច្រើននៃតំបន់ដែនដីរវាងបឹងទន្លេសាប និង[[ឈូងសមុទ្រថៃ]]។ ក្នុងតំបន់ដាច់ស្រយាលនិងគ្មានមនុស្សនៅដ៏ធំនេះ [[ភ្នំឱរ៉ាល់]] គឺជាកំពូលភ្នំខ្ពស់បំផុតរបស់កម្ពុជា ងើបឡើងដល់កម្ពស់ ១៨១៣ មាត្រ រឺ ម៉ែត្រ។ តំបន់ច្រាំងសមុទ្រភាគខាងត្បូងដែលជាប់នឹងឈូងសមុទ្រថៃគឺជាចម្រៀកដែនដីខ្ពស់ចង្អៀតមួយ ដែលបានគ្របដណ្ដប់ដោយព្រៃឈើដ៏ច្រើននិងមានមនុស្សរស់នៅរាយប៉ាយ ដែលនៅឃ្លាតឆ្ងាយពីវាលទំនាបកណ្ដាលតាមដែនដីខ្ពស់ៗនៅខាងលិចឆៀងខាងត្បូង។ ភូមិសាស្ត្រប្រទេសកម្ពុជាមានរាងជាបាតខ្ទះ លក្ខណៈពិសេសភូមិសាស្ត្រប្លែកបំផុតគឺជំនន់នៃបឹងទន្លេសាប ដែលវាស់ទៅប្រហែល ២៥៩០ សហាតិមាត្រការ៉េ (គីឡូម៉ែត្រការ៉េ) កំឡុងរដូវប្រាំង និងរីកឡើងប្រហែល ២៤៦០៥ សហាតិមាត្រការ៉េ រឺ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ កំឡុងរដូវវស្សា។ នេះបាននាំឱ្យមានមនុស្សរស់នៅដ៏ច្រើននៅវាលទំនាប ដែលត្រូវទុកសម្រាប់ការដាំដុះស្រូវឡើងទឹក ជាដែនដីបេះដូងនៃកម្ពុជា។ ភាគច្រើននៃតំបន់នេះត្រូវបានគេកំណត់ជាតំបន់អភិរក្ស[[កម្មវិធីមនុស្សនិងជីវមណ្ឌល|ជីវមណ្ឌល]]។ 3. ''' សណ្ឋានដី៖''' ដោយយោងទៅតាមលក្ខណៈទូទៅនៃ [[សណ្ឋានដី]]នៃ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មានផ្ទៃផតកណ្តាល ជា[[ទំនាប]] ហើយព័ទ្ធជុំវិញដោយភ្នំ និង[[ខ្ពង់រាប]] និង ទិសនិរតីជាតំបន់[[ឈូងសមុទ្រ]]។ ម៉្យាងទៀត ដោយយោងទៅតាម គោលការអភិវឌ្ឍន៍ តំបន់ទេសចរណ៍ គេបានចែកប្រទេសកម្ពុជា ជា៤ ផ្នែកធំៗ គឺ៖ ## '''តំបន់វាលរាប៖''' [[តំបន់វាលរាប]] មានក្រលាផ្ទៃ ២៥០៦៩ គ.ម^២ មានប្រជាជនរស់នៅសរុប ៥៨៩៨៣០៥ នាក់ និង​ ដង់ស៊ីតេ ប្រជាជនក្នុងតំបន់នេះគឺ ២៣៥ នាក់ ក្នុង ១ គ.ម^២(ជំរឿនឆ្នាំ ១៩៩៨) ដែលក្នុងនោះមាន[[ស្រុក]]-[[ក្រុង]]-[[ខណ្ឌ]] ចំនួន៦៣ [[ឃុំ]]-[[សង្កាត់]] ចំនួន ៧០០ និងភូមិចំនួន ៦៤១៤។ តំបន់នេះ រួមមាន រាជធានី[[ភ្នំពេញ]] [[ខេត្តកណ្តាល]] [[ខេត្តកំពង់ចាម]] [[ខេត្តស្វាយរៀង]] [[ខេត្តព្រៃវែង]] និង [[ខេត្តតាកែវ]] ។ តំបន់វាលរាប ជាតំបន់ដែលមានប្រជាជនរស់នៅចម្រុះ ច្រើន[[ជាតិសាសន៍]] ក្រៅពីខ្មែរ មានជនជាតិ[[ចិន]] [[វៀតណាម]] [[ចាម]] [[ថៃ]] [[ឡាវ]] និង​ ក្រុម[[ជនជាតិស្បែកស]]ដែលមានតិចតួច។ ចំនែក[[ជនជាតិភាគតិច]] មានរស់នៅក្នុងស្រុក ពញាក្រែក មេមត់ ក្នុងខេត្តកំពង់ចាម ជនជាតិទាំងនោះ​ រួមមានជនជាតិ[[កួយ]] និង [[ស្ទៀង]]។ ## '''តំបន់បឹងទន្លេសាប៖''' [[តំបន់បឹងទន្លេសាប]] មាន[[ក្រលាផ្ទៃ]] ៦៧៦៦៨ គ.ម^២ មានប្រជាជនរស់នៅសរុប ៣៥០៥៤៤៨ នាក់ និង ដង់ស៊ីតេប្រជាជន ៥៧ គ.ម^២(ជំរឿនឆ្នាំ ១៩៩៨) ដែលក្នុងនោះមានស្រុក-ក្រុង-ខណ្ឌ ចំនួន ៦០ ឃុំ-សង្កាត់ ៤៨៨ [[ភូមិ]]ចំនួន ៤០៤១ ។ តំបន់នេះរួមមាន [[ខេត្តកំពង់ធំ]] [[ខេត្តសៀមរាប]] [[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]] [[ខេត្តបាត់ដំបង]] [[ខេត្តប៉ៃលិន]] [[ខេត្តពោធិសាត់]] និង​ [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] ។ នៅតំបន់បឹងទន្លេសាប ក្រៅពីជនជាតិភាគតិច ដែលរស់នៅតាមតំបន់ភ្នំ ដូចជា [[ស្អួច]] [[ស្ទៀង]] និង​ សំរែ ជាដើម។ ## '''តំបន់ឆ្នេរសមុទ្រ៖''' តំបន់ឆ្នេរសមុទ្រមានក្រលាផ្ទៃ ១៧២៣៧ គ.ម^២ មានប្រជាជនរស់នៅចំនួន ៨៤៤៨៦១ នាក់ និង ដង់ស៊ីតេ ប្រជាជន ៤៩ នាក់ ក្នុង ១ គ.ម^២(ជំរឿនឆ្នាំ ១៩៩៨) ដែលក្នុងនោះមានស្រុក-ក្រុង-ខណ្ឌ ចំនួន ២១ ឃុំ-សង្កាត់ ចំនួន ១៥២ និងភូមិចំនួន ៧០៥។ តំបន់នេះរួមមាន [[ខេត្តព្រះសីហនុ]] [[ខេត្តកំពត]] [[ខេត្តកោះកុង]] [[ខេត្តកែប]]។ ខេត្តទាំង ៤ នេះ មានទីតាំងជាប់នឹងសមុទ្រកម្ពុជា ដែលមានប្រវែង ៤៤០ គ.ម។ តំបន់ឆ្នេរសមុទ្រកម្ពុជា គឺត្រូវបានកំណត់យក [[ខេត្តព្រះសីហនុ]] ជាចំនុចកណ្តាល ដែលមានចំងាចម្ងាយ ២៣២ គ.ម ពីរាជធានី[[ភ្នំពេញ]]។ នៅតំបន់នេះគេសង្កេតឃើញ មានជនជាតិខ្មែរចំនួន ៨០% ក្រៅពីនេះ មានជនជាតិ ឥស្លាម វៀតណាម ចិន ថៃ និង ជនជាតិភាគតិចដូចជា ជនជាតិស្អួច។ ប្រជាជនភាគច្រើន មានជីវភាពធូធារក្នុងការប្រកបរបរ [[កសិកម្ម]] និង [[នេសាទ]]។ នៅតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រ សណ្ឋានដីមានលក្ខណៈ ជាខ្ពង់រាប​ វាលរាប និង ឆ្នេរសមុទ្រ និង ឈូងសមុទ្រ។ ដីតំបន់នេះមានលក្ខណៈជាដីខ្សាច់ច្រើន។ តំបន់នេះអាចប្រកបរបរដាំ ដំណាំដូងប្រេង កៅស៊ូ ដូង ម្រេច ទុរេន។ល។ ជាពិសេស តំបន់នេះសម្បូរ ទៅដោយ ដើម[[កោងកាង]]ជាច្រើនប្រភេទ។ ក្រៅពីលក្ខណៈ ទាំងអស់នេះ គេសង្កេតឃើញមាន[[កោះ]]ចំនួន ៦០។ ក្នុងនោះ នៅ [[ខេត្តកោះកុង]] មាន ២៣ [[ខេត្តកំពត]] មាន២ [[ខេត្តព្រះសីហនុ]] មាន២២ និង[[ខេត្តកែប]]មាន ១៣។ ក្នុងចំណោម ប្រវែងឆ្នេរសមុទ្រសរុប ៤៤០ គ.ម ខេត្តកោះកុង មានប្រវែង ២៣៧ គ.ម ខេត្តកំពត មានប្រវែង ៦៧គ.ម ក្រុងព្រះសីហនុ មានប្រវែង ១១០គ.ម និង ក្រុងកែប មានប្រវែង ២៦ គ.ម ។ ឈូងសមុទ្រកម្ពុជាមាន ជម្រៅពុំសូវជ្រៅប៉ុន្មានទេ ហើយមានបាតរាវស្មើ។ ជម្រៅទឹកជាមធ្យម ៥០ ម៉ែត្រ ជម្រៅគិតជា អតិបរមាមិនលើស​ពី ៨១ ម៉ែត្រ ទេ។ ឈូងសមុទ្រនេះ ខណ្ឌប្រទេសកម្ពុជា ជាពីរ[[ឧបទ្វីបម៉ាឡាកា]] ។ [[តំបន់ឆ្នេរ]] មានផ្ទៃដី ១៧២៣៧ គ.ម^២ ខេត្តកែបមាន ៣៣៦ គ.ម^២ ខេត្តកំពតមាន ៤៨៧៣ គ.ម^២ និង ខេត្តកោះកុង មាន ១១១៦០ គ.ម^២ ។ ## '''[[តំបន់ភ្នំ]] និង ខ្ពង់រាប៖''' តំបន់ភ្នំ និង ខ្ពង់រាបមានក្រលាផ្ទៃ ៦៨០៦១ គ.ម^២ មានប្រជាជនរស់នៅចំនួន ១១៨៩០៤២ នាក់ និង ដង់ស៊ីតេប្រជាជន ១៧ គ.ម^២ (ជំរឿនឆ្នាំ ១៩៩៨) ដែលក្នុងនោះមានស្រុក-ក្រុង-ខណ្ឌចំនួន ៣៩ ឃុំ-សង្កាត់ចំនួន ២៨៣ និងភូមិចំនួន ២២៤៦។ តំបន់នេះរួមមាន [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] [[ខេត្តព្រះវិហារ]] [[ខេត្តក្រចេះ]] [[ខេត្តស្ទឹងត្រែង]] [[ខេត្តរតនគិរី]] និង[[ខេត្តមណ្ឌលគីរី]]។ ប្រជាជនដែលមាននៅក្នុងតំបន់ខ្ពង់រាប និង​ភ្នំ ក្រៅពីជនជាតិខ្មែរ លាវ ចិន ថៃ វៀតណាម នៅមាន ជនជាតិភាគតិចមានចំនួន ១៨ក្រុមទៀតៈ ជនជាតិ [[ព្នង]] [[ស្ទៀង]] [[ក្រោល]] [[រអួង]] [[ទំពូន]] [[ថ្មូន]] [[ប្រ៊ូវ]] [[ស្មិល]] [[គួយ]] [[អានោង]] [[ចារាយ]] [[គ្រឹង]] [[រដែរ]] [[ខា]] [[ស្អួច]] [[កាចក់]] [[កាវ៉ែត]] និង [[លុន]]។ ក្នុងចំណោម ជនជាតិទាំងអស់នោះ ជនជាតិព្នងមានចំនួន ច្រើនជាងគេ គឺ ៤៥% នៃជនជាតិទាំងអស់។<ref>ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ តំបន់ទេសចរណ៍នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាត្រង់ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត និង លក្ខណៈទូទៅ ដោយលោក [[កែវ ភួង]]</ref> === អាកាសធាតុ === '''{{Main|អាកាសធាតុកម្ពុជា}}''' [[File:Malaysian Sun Bear.jpg|thumb|200px|right|ខ្លាឃ្មុំព្រះអាទិត្យ]] អាកាសធាតុកម្ពុជា ក៏ដូចជានៅទូទាំងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដែរ ត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយខ្យល់[[មូសុង]] ដែលគេស្គាល់ថាក្ដៅហើយសើមនៅតំបន់និវត្តន៍ ពីព្រោះតែភាពដោយឡែកគ្នានៃរដូវកាលដែលបានកត់សម្គាល់ខុសគ្នា។ កម្ពុជាមានសីតុណ្ហភាពរវាងពី {{convert|21|to|35|°C|°F|1}} និងមានលំអានជាមូសុងនិវត្តន៍។ មូសុងនិរតីបក់ចូលទៅដីគោកដែលនាំមកនូវខ្យល់ផ្ទុកដោយសំណើមពី[[ឈូងសមុទ្រថៃ]]និង​[[មហាសមុទ្រឥណ្ឌា]]ចាប់ពីខែ ឧសភា ដល់ខែ តុលា។ មូសុងឦសាននាំមកនូវរដូវប្រាំង ដែលបន្តចាប់ពីខែ វិច្ឆិកា ដល់ខែ មីនា។ ប្រទេសនេះឆ្លងកាត់ការធ្លាក់ភ្លៀងយ៉ាងច្រើនបំផុតចាប់ពីខែ កញ្ញា ដល់ខែ តុលា ជាមួយកំឡុងរដូវប្រាំងដែលផ្ដើមឡើងចាប់ពីខែ មករា ដល់​ខែ កុម្ភៈ។ សីតុណ្ហភាពមធ្យមអតិបរមា គឺចន្លោះពី ២៥,៥ អង្សាសេ ទៅ ២៩,៥ អង្សាសេ(ក្តៅជាងគេ គឺ[[ខែមេសា]]) និងសីតុណ្ហភាពមធ្យមអប្បបរមា គឺនៅចន្លោះ ពី ២៤ អង្សាសេ ទៅ ២៦,៥ អង្សាសេ (ត្រជាក់ជាងគេនៅ[[ខែធ្នូ]])។ សីតុណ្ហភាពនេះ មានការប្រែប្រួលខ្លះ ទៅតាមតំបន់ ដូចជា នៅតំបន់ភ្នំ និងខ្ពង់រាប (ភ្នំបូកគោ សីតុណ្ហភាពមធ្យមគឺ ២០ អង្សាសេ)។ កម្ពុជាមានរដូវពីរផ្សេងគ្នា។ រដូវវស្សា ដែលចាប់ផ្ដើមពីខែ ឧសភា ដល់ខែ តុលា អាចឃើញថាសីតុណ្ហភាពធ្លាក់ចុះដល់{{convert|22|°C|1}}និងត្រូវបាននាំមកជាទូទៅជាមួយភាពសើមខ្ពស់។ រដូវប្រាំងបន្តចាប់ពីខែ វិច្ឆិកា ដល់ខែ មេសា នៅពេលនោះសីតុណ្ហភាពអាចកើនឡើងរហូតដល់{{convert|40|°C}}ក្បែរខែ មេសា។ ទឹកជំនន់ដ៏មហន្តរាយបានកើតឡើងនៅឆ្នាំ ២០០១ និងម្ដងទៀតនៅឆ្នាំ ២០០២ ដែលកម្រិតទឹកជំនន់ខ្លះស្ទើរតែរាល់ឆ្នាំ។ យោងតាមប្រភពពី គេហទំព័រ <ref>[http://www.weather.com អាកាសធាតុ ប្រទេសកម្ពុជា នៅទី[[ក្រុង ភ្នំពេញ]] បង្ហាញដូចតារាង ខាងក្រោម]</ref>អាកាសធាតុនៅទី[[រាជធានីភ្នំពេញ]] តាមប្រភពពីគេហទំព័រ <ref>[http://www.weather.com] </ref>៖ {{អាកាសធាតុប្រទេសកម្ពុជា}} ===បរិស្ថានវិទ្យា=== '''{{Main|ជីវិតសត្វព្រៃកម្ពុជា}}''' [[File:Macaques dans le parc dAngkor Vat (6931909635).jpg|thumb|[[ស្វា]]នៅ[[អង្គរ]]]] កម្ពុជាមានរុក្ខជាតិនិងសត្វព្រៃជាច្រើនប្រភេទប្លែកៗ។ មាន[[ថនិកសត្វ]] ២១២ ប្រភេទ បក្សី ៥៣៦ ប្រភេទ [[ល្មូន]] ២៤០ ប្រភេទ និងត្រីទឹកសាប ៣៥០ ប្រភេទ (បរិវេណបឹងទន្លេសាប) និងត្រីសមុទ្រ ៤៣៥ ប្រភេទ។ ភាគច្រើននៃជីវៈចម្រុះមាននៅជុំវិញបឹងទន្លេសាប់និងជីវមណ្ឌលជុំវិញ។<ref>[https://web.archive.org/web/20110728131701/http://www.tsbr-ed.org/english/online_catalogue/textual_detail.asp?ref=141 Tonle Sap Biosphere Reserve: perspective 2000], Mekong River Commission (MRC), 1 March 2003.</ref> [[ទីបម្រុងជីវៈចម្រុះបឹងទន្លេសាប]]គឺជាបាតុភូតបរិស្ថានវិទ្យាតែមួយនៅជុំវិញបឹងទន្លេសាប។ វាព័ទ្ធជុំវិញបឹងនិងខេត្តទាំងប្រាំបួន: [[ខេត្តកំពង់ធំ|កំពង់ធំ]] [[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]] [[ខេត្តបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]] [[ខេត្តពោធិ៍សាត់|ពោធិ៍សាត់]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|កំពង់ឆ្នាំង]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ|បន្ទាយមានជ័យ]] [[ប៉ៃលិន]] [[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ|ឧត្តរមានជ័យ]] និង[[ខេត្តព្រះវិហារ|ព្រះវិហារ]]។ នៅឆ្នាំ ១៩៩៧ បឹងត្រូវបានដាក់ចូលដោយជោគជ័យជាទីបម្រុង[[ជីវមណ្ឌល]][[យូណេស្កូ]]។<ref>[http://www.unesco.org/mab/doc/brs/BRlist2008.pdf Complete list of biosphere reserves]. Publication Date: 3 November 2008, retrieved from UNESCO website, 29 December 2008.</ref> ទីជម្រកសំខាន់ៗផ្សេងទៀតរួមមានព្រៃប្រាំងនៃ[[ខេត្តមណ្ឌលគីរី]] និង [[ខេត្តរតនគិរី|រតនគិរី]] និងបរិស្ថានប្រព័ន្ធ[[ជួរភ្នំក្រវាញ]] ដែលរួមមាន[[ឧទ្យានជាតិមុនីវង្យបូកគោ|ឧទ្យានជាតិបូកគោ]] [[ឧទ្យានជាតិបុទុមសាគរ|ឧទ្យានជាតិបទុមសាគរ]] និង ភ្នំឱរ៉ាល់ និងដែនជម្រកសត្វព្រៃភ្នំសំកុស។ [[មូលនិធិទូទាំងពិភពលោកដើម្បីធម្មជាតិ]]ទទួលស្គាល់[[បរិស្ថានតំបន់លើគោក]]ផ្សេងប្រាំមួយនៅកម្ពុជា – [[ព្រៃទឹកភ្លៀងជួរភ្នំក្រវាញ]] [[ព្រៃប្រាំងឥណ្ឌូចិនភាគកណ្ដាល]] [[ព្រៃប្រាំងខៀវស្រងាត់ឥណ្ឌូចិនភាគអាគ្នេយ៍]] [[ព្រៃទឹកភ្លៀងភ្នំអណ្ណាមខាងត្បូង]] [[ព្រៃរនាមបឹងទន្លេសាប]] និង[[ព្រៃរនាមវាលភក់បឹងទន្លេសាប-មេគង្គ]]។<ref>Eric Wikramanayake, Eric Dinerstein, Colby J. Loucks ''et al.'' (2002). Terrestrial Ecoregions of the Indo-Pacific: a Conservation Assessment. Island Press; Washington, DC, ISBN 1559639237.</ref> អត្រានៃ[[ការកាប់ព្រៃឈើនៅកម្ពុជា]]គឺអត្រាមួយខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងពិភពលោក។ ព្រៃកាលពីមុនរបស់កម្ពុជាគ្របដណ្ដប់ចាប់ពីជាង ៧០% ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៩ បានធ្លាក់មកត្រឹមតែ ៣,១% នៅឆ្នាំ ២០០៧។ ជាសរុប កម្ពុជាបានបាត់បង់ {{convert|25000|km2|sqmi|-2}} នៃព្រៃរវាងឆ្នាំ ១៩៩០ និង ២០០៥—{{convert|3340|km2|sqmi|0|abbr=on}} ដែលក្នុងនោះធ្លាប់ជាព្រៃកាលពីមុន។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០០៧ ព្រៃឈើតិចជាង {{convert|3220|km2|sqmi|0|abbr=on}} នៃព្រៃកាលពីមុនៗនៅសល់រួមជាមួយផលវិបាកនេះ [[ភាពគង់វង្ស]]នៃដែនជម្រកព្រៃឈើអនាគតនៅកម្ពុជាគឺស្ថិតនៅក្រោមការគំរាមកំហែងយ៉ាងខ្លាំង ជាមួយពួកអ្នកកាប់ព្រៃខុសច្បាប់កំពុងតែរកចំណូលបាន។<ref>{{cite web |url=http://www.planetark.org/dailynewsstory.cfm/newsid/20049/story.htm |title=ការកាប់ឈើគំរាមកំហែងឱ្យមានសោកនាដកម្មនៅកម្ពុជា – ស.ប. |publisher=Planet Ark |date=៦ មីនា ២០០៣ |accessdate=២៧ មិថុនា ២០១០ |archivedate=2013-10-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014012856/http://www.planetark.org/dailynewsstory.cfm/newsid/20049/story.htm |url-status=dead }}</ref> [[File:Grus antigone Luc viatour.jpg|thumb|200px|right|[[ក្រៀលស្រៈ]]]] ===បំណែងចែករដ្ឋបាល=== '''{{Main|បំណែងចែករដ្ឋបាលកម្ពុជា}}''' '''''រាជធានី''''' និង'''''ខេត្ត''''' នៃកម្ពុជាគឺជាបំណែងចែករដ្ឋបាលថ្នាក់ដំបូង។ កម្ពុជាត្រូវបានបែងចែកទៅជា ២៥ [[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្ត-រាជធានី]]។ ស្រុក ក្រុង និង ខណ្ឌគឺជាបំណែងចែករដ្ឋបាលកម្ពុជាថ្នាក់ទីពីរ។ តាមច្បាប់​ស្ដីពី​ការ​គ្រប់គ្រង​រាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ ដែល​​រដ្ឋសភា​បាន​អនុម័ត ហើយព្រះមហាក្សត្របានទ្រង់ចេញព្រះរាជក្រម​ប្រកាស​ឱ្យ​ប្រើ កាលពី​ពេល​ថ្មី​ៗ ប្រទេស​កម្ពុជា ត្រូវ​បាន​ចែក​ជា​រាជធានី និង​ខេត្ត​។ រាជធានី​ចែក​ចេញ​ជា​ខណ្ឌ ខណ្ឌ​ចែក​ជា​សង្កាត់​។ ខេត្ត​ចែក​ចេញ​ជា ស្រុក និង​ក្រុង ដែល​ស្រុក​ចែក​ជា​ឃុំ និងសង្កាត់ ហើយ​ក្រុង​ចែក​ជា​សង្កាត់​។ ជា​លទ្ធផល​នៃ​ច្បាប់​នេះ មាន​ដូចជា ៖ # ផ្លាស់ប្ដូរ​ឈ្មោះ​ក្រុង​ចំនួន​ ៣ មក​ជា​ខេត្ត​រួម​មាន ៖ [[ខេត្តព្រះសីហនុ]] [[ខេត្ត​កែប]] និង​[[ខេត្តប៉ៃលិន]]​។ # បង្កើត​ក្រុង​ថ្នាក់​ស្មើ​ស្រុក​ចំនួន ​៣ គឺ ៖ [[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]​នៃ​[[ខេត្ត​បន្ទាយមានជ័យ]] [[ក្រុងសួង]]​នៃ​[[ខេត្ត​កំពង់ចាម]] [[ក្រុងបាវិត]]​នៃ​[[ខេត្តស្វាយរៀង]]​។ # ធ្វើការ​ផ្លាស់ប្ដូរ​ទីរួមខេត្ត​មក​ជា​ក្រុង និង​បង្កើត​ស្រុក ខណ្ឌ​ថ្មី ព្រមទាំង​បង្កើត​ក្រុង​ដែល​បំបែក​ពី​ស្រុក ទីប្រជុំជន ខេត្ត​ចំនួន ​៥ ក្នុង​នោះ​មាន ៖ [[ស្រុករុក្ខគិរី]]​នៃ​[[ខេត្ត​បាត់ដំបង]] ដែល​បំបែក​ពី​[[ស្រុកមោងឫស្សី]], [[ខណ្ឌសែនសុខ]]​នៃ​[[រាជធានី​ភ្នំពេញ]] ដែល​បំបែក​ចេញពី​[[ខណ្ឌឫស្សីកែវ]], [[ក្រុង​ព្រៃវែង]] បំបែក​ចេញ​ពី​[[ស្រុកកំពង់លាវ]]​នៃ​[[ខេត្តព្រៃវែង]] និង​បាន​ប្ដូរ​ឈ្មោះ​ស្រុក​ព្រៃវែង ទៅ​ជា​[[ស្រុក​ស្វាយអន្ទរ]]​នៃ​ខេត្ត​ព្រៃវែង​វិញ, [[ក្រុង​ក្រចេះ]] បំបែក​ពី​ស្រុក​ក្រចេះ និង​បាន​ប្ដូរ​ឈ្មោះ​ស្រុក​ក្រចេះ ទៅ​ជា[[​ស្រុកចិត្របុរី​]]នៃ​ខេត្ត​ក្រចេះ​វិញ, [[ក្រុង​ព្រះវិហារ]] បំបែក​ពី​ស្រុក​ត្បែងមានជ័យ​នៃ​[[ខេត្តព្រះវិហារ]] និង​[[ក្រុង​កំពត]] បាន​ប្ដូរ​ឈ្មោះ​មក​ពី​ស្រុក​កំពង់បាយ​នៃ​[[ខេត្ត​កំពត]] ហើយ​ស្រុក​កំពត​ក៏​ត្រូវ​បាន​ប្ដូរ​ឈ្មោះ​ទៅ​ជា​[[ស្រុក​ទឹកឈូ]]​វិញ​។ បច្ចុប្បន្ននេះដូចជាមានថែមស្រុកថ្មីមួយទៀតនៅខេត្តព្រៃវែង គឺ[[ស្រុកពោធិរៀង]]។ #'''ខេត្ត​ត្បូង​ឃ្មុំ''' ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​យោង​តាម​ព្រះ​រាជ​ក្រឹត្យ នស/រកត/១២០៣/១៤៤៥ ដែល​ធ្វើ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ​៣១ ខែ ​ធ្នូ ឆ្នាំ​ ២០១៣ ហើយ​ត្រូវ​បាន​ចេញ​ប្រកាស​នៅ​ដើម​ខែ​ មករា ឆ្នាំ​ ២០១៤ ។ ខេត្ត​នេះ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​កាត់​យក​ក្រុង​ចំនួន ១ និង​ស្រុក​ចំនួន ៦ ពី​ខេត្ត​[[កំពង់ចាម]]គឺ ក្រុង[[ក្រុងសួង|សួង]] ស្រុក​[[ស្រុកត្បូងឃ្មុំ|ត្បូងឃ្មុំ]] ស្រុក[[ស្រុកអូររាំងឪ|​អូររាំងឪ]] ស្រុក[[ស្រុកក្រូចឆ្មារ|​ក្រូចឆ្មារ]] ស្រុក​[[ស្រុកតំបែរ|តំបែរ]] ស្រុក​[[ស្រុកពញាក្រែក|ពញាក្រែក]] និង​ស្រុក​[[ស្រុកមេមត់|មេមត់]] ។ <ref>ព្រះ​រាជក្រឹត្យ​លេខ នស/រកត/០២០៣/១៤៤៥, http://www.sithi.org/admin/upload/law/2014_01_09_RDE_New_Province_TbongKhmom.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305041121/http://www.sithi.org/admin/upload/law/2014_01_09_RDE_New_Province_TbongKhmom.pdf |date=2016-03-05 }}</ref> ខេត្តត្រូវបានបែងចែកជាបន្តបន្ទាប់ទៅជា ១៥៩ ស្រុក ២៦ ក្រុង ៩ ខណ្ឌ ១៤១៧ ឃុំ និងសង្កាត់ ២០៤។ [[ស្រុក]] [[ក្រុង]] និង[[ខណ្ឌ]]ជាត្រឡប់ត្រូវបានបែងចែកបន្ថែមទៅជា '''''ឃុំ''''' និង '''''សង្កាត់''''' ក្រៅពីស្រុកទៅ ក្រុង និងខណ្ឌបែងចែកជាបន្តមានតែសង្កាត់ទេគ្មាន[[ឃុំ]]ទេ បន្ទាប់មកឃុំនិង[[សង្កាត់]]បែងចែកទៀតជាភូមិ ហើយភូមិត្រូវបែងចែកជា[[ក្រុម]]ប៉ុន្តែមិនផ្លូវការទេ។ [[ឯកសារ:ផែនទីប្រទេសកម្ពុជា ២៥ ខេត្ត-រាជធានី.svg|alt=ផែនទីអតីត ២៤ ខេត្ត-រាជធានី|ស្តាំ|468x468ភីកសែល|ផែនទីប្រទេសកម្ពុជា ២៥ ខេត្ត-រាជធានី]] **** {| style="background:none;" cellspacing="2px" | {| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:90%;" |- style="font-size:100%; text-align:right;" ! style="width:20px;"| លេខ !! style="width:90px;"| ខេត្ត-រាជធានី !! style="width:90px;"| ធានី-ទីរួមខេត្ត !! style="width:85px;"| ផ្ទៃក្រឡា (គម^២)!! style="width:85px;"| ប្រជាជន |- | ១ || [[ខេត្តកណ្ដាល|កណ្ដាល]] || [[ក្រុងតាខ្មៅ|តាខ្មៅ]] || style="text-align:right"|៣,៥៦៨|| style="text-align:right"|១,២៦៥,៨០៥ |- | ២ || [[ខេត្តកែប|កែប]] || [[ក្រុងកែប|កែប]] || style="text-align:right"|៣៣៦|| style="text-align:right"|៤០,២០៨ |- | ៣ || [[ខេត្តកំពង់ចាម|កំពង់ចាម]] || [[ក្រុង​កំពង់ចាម|កំពង់ចាម]]|| style="text-align:right" |៩,៧៩៩|| style="text-align:right"|១,៦៨០,៦៩៤ |- | ៤ || [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|កំពង់ឆ្នាំង]] || [[ក្រុងកំពង់ឆ្នាំង|កំពង់ឆ្នាំង]] || style="text-align:right"|៥,៥២១|| style="text-align:right"|៤៧២,៦១៦ |- | ៥ || [[ខេត្តកំពង់ធំ|កំពង់ធំ]] || [[ក្រុងកំពង់ធំ|កំពង់ធំ]] ||style="text-align:right"|១៣,៨១៤|| style="text-align:right"|៧០៨,៣៩៨ |- | ៦ || [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ|កំពង់ស្ពឺ]] || [[ក្រុងច្បារមន|ច្បារមន]] || style="text-align:right"|៧០១៧|| style="text-align:right"|៧១៦,៥១៧ |- | ៧ || [[ខេត្តកំពត|កំពត]] || [[ក្រុងកំពត|កំពត]] || style="text-align:right"|៤៨៧៣|| style="text-align:right"|៥៨៥,១១០ |- | ៨ || [[ខេត្តកោះកុង|កោះកុង]] || [[ខេមរភូមិន្ទ (ក្រុង)|ខេមរភូមិន្ទ]]|| style="text-align:right" |១១,១៦០|| style="text-align:right"|១៣៩,៧២២ |- | ៩ || [[ខេត្តក្រចេះ|ក្រចេះ]] || [[ក្រចេះ (ក្រុង)|ក្រចេះ]]|| style="text-align:right" |១១,០៩៤|| style="text-align:right"|៣១៨,៥២៣ |- | ១០ || [[ខេត្តតាកែវ|តាកែវ]] || [[ក្រុងដូនកែវ|ដូនកែវ]] || style="text-align:right"|៣,៥៦៣|| style="text-align:right"|៨៤៣,៩៣១ |- | ១១ || [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ|បន្ទាយមានជ័យ]] || [[សិរីសោភ័ណ]] || style="text-align:right"|៦,៦៧៩|| style="text-align:right"|៦៧៨,០៣៣ |- | ១២ || [[ខេត្តបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]] || [[បាត់ដំបង]] || style="text-align:right"|១១,៧០២|| style="text-align:right"|១,០៣៦,៥២៣ |- | ១៣ || [[ខេត្តប៉ៃលិន|ប៉ៃលិន]] || [[ប៉ៃលិន]] || style="text-align:right"|៨០៣|| style="text-align:right"|៧០,៤៨២ |- | ១៤ || [[ខេត្តពោធិ៍សាត់|ពោធិ៍សាត់]] || [[ក្រុងពោធិ៍សាត់|ពោធិ៍សាត់]] || style="text-align:right"|១២,៦៩២|| style="text-align:right"|៣៩៧,១០៧ |- | ១៥ || [[ខេត្តព្រៃវែង|ព្រៃវែង]] || [[ព្រៃវែង (ក្រុង)|ព្រៃវែង]]|| style="text-align:right" |៤,៨៨៣|| style="text-align:right"|៩៤៧,៣៥៧ |- | ១៦ || [[ខេត្តព្រះវិហារ|ព្រះវិហារ]] || [[ត្បែងមានជ័យ]]|| style="text-align:right" |១៣,៧៨៨|| style="text-align:right"|១៧០,៨៥២ |- | ១៧ || [[ខេត្តព្រះសីហនុ|ព្រះសីហនុ]] || [[ក្រុងព្រះសីហនុ|ព្រះសីហនុ]] || style="text-align:right"|៨៦៨|| style="text-align:right"|១៩៩,៩០២ |- | ១៨ || [[ភ្នំពេញ]] || [[ភ្នំពេញ]] || style="text-align:right"|៧៥៨|| style="text-align:right"|២,២៣៤,៥៦៦ |- | ១៩ || [[ខេត្តមណ្ឌលគីរី|មណ្ឌលគីរី]] || [[ក្រុងសែនមនោរម្យ|សែនមនោរម្យ]] || style="text-align:right"|១៤,២៨៨|| style="text-align:right"|៦០,៨១១ |- | ២០ || [[ខេត្តរតនគីរី|រតនគីរី]] || [[ក្រុងបានលុង|បានលុង]] || style="text-align:right"|១០,៧៨២|| style="text-align:right"|១៤៩,៩៩៧ |- | ២១ || [[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]] || [[ក្រុងសៀមរាប|សៀមរាប]] || style="text-align:right"|១០,២២៩|| style="text-align:right"|៨៩៦,៣០៩ |- | ២២ || [[ខេត្តស្ទឹងត្រែង|ស្ទឹងត្រែង]] || [[ក្រុងស្ទឹងត្រែង|ស្ទឹងត្រែង]] || style="text-align:right"|១១,០៩២|| style="text-align:right"|១១១,៧៣៤ |- | ២៣ || [[ខេត្តស្វាយរៀង|ស្វាយរៀង]] || [[ក្រុងស្វាយរៀង|ស្វាយរៀង]] || style="text-align:right"|២,៩៦៦|| style="text-align:right"|៤៨២,៧៨៥ |- | ២៤ || [[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ|ឧត្តរមានជ័យ]] || [[ក្រុងសំរោង|សំរោង]] || style="text-align:right"|៦,១៥៨|| style="text-align:right"|១៨៥,៤៤៣ |- | ២៥ || [[ខេត្តត្បូងឃ្មុំ|ត្បូងឃ្មុំ]] || [[ក្រុងត្បូងឃ្មុំ|ត្បូងឃ្មុំ]]|| style="text-align:right"||| style="text-align:right"| |} |} == សេដ្ឋកិច្ច == '''{{Main|សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា|ផ្សារមូលបត្រកម្ពុជា}}''' [[File:Cambodia, Trends in the Human Development Index 1970-2010.png|thumb|left|កម្ពុជា ទំនោរក្នុងលិបិក្រមអភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស១៩៧០-២០១០]] {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 320 | image1 = 1000 Cambodian Riels - 2016.jpg | image2 = Cambodia 20000 riel 2017 avers.jpg | image3 = 50000 riel reverse.jpg | image4 = 20000 riel 2008 reverse.jpg | image5 = | footer = ក្រដាសប្រាក់ ''[[រៀល|រៀលកម្ពុជា]]'' | align = | direction = | alt1 = | caption1 = | caption2 = }} ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាប្រើប្រាស់ប្រាក់ '''[[រៀល|រៀលកម្ពុជា]]''' ជារូបិយប័ណ្ណជាតិរបស់ខ្លួន។ ទោះបីជាមានការរីកចម្រើនថ្មីៗនេះក៏ដោយ ក៏សេដ្ឋកិច្ច​ប្រទេសកម្ពុជានៅតែរងឥទ្ធិពលអាក្រក់ពីសង្គ្រាមស៊ីវិល ជម្លោះផ្ទៃក្នុង និងអំពើពុករលួយ។ ចំណូលបានកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័ស តែនៅមានកម្រិត ទាបនៅឡើយបើប្រៀបធៀបជាមួយប្រទេសជិតខាងក្នុងតំបន់។ ​ដៃគូសេដ្ឋកិច្ចសំខាន់ៗ សម្រាប់ការនាំចេញរួមមាន សហរដ្ឋអាមេរិច សិង្ហបុរី ជប៉ុន ថៃ ចិន ឥណ្ឌូណេស៊ី និង ម៉ាឡេស៊ី។ [[ឯកសារ:Skyline of Phnom Penh.jpg|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល|ជើងមេឃនៃ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]] ជាមួយនឹងទិដ្ឋភាពពីលើអាកាសនៃ[[ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា|ព្រះបរមរាជវាំង]] និង [[សារមន្ទីរជាតិ]] ។]] កម្ពុជាជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រជាជាតិដែលក្រីក្របំផុតលើ[[ពិភពលោក]]។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៩​ ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប របស់កម្ពុជា គឺ ៣១០០ លានដុល្លារ ដែលគិតក្នុងមនុស្សម្នាក់ៗ ២៧០ ដុល្លារ ពោលគឺស្ថិតក្នុងចំណោមប្រទេសដែលមាន អត្រាទាបបំផុតក្នុងលោក។ មុនពេលធ្លាក់ចូលកុ្នងជម្លោះស៊ីវិលនាឆ្នាំ១៩៧០ កម្ពុជាខ្វះខាតនូវការរីកចម្រើនខាងឧស្សាហកម្ម ដោយសារកម្លាំងពលកម្មភាគច្រើនស្ថិតក្នុងវិស័យកសិកម្ម។ តែកម្ពុជាអាចទ្រទ្រង់ខ្លួនឯងនូវស្បៀង[[អាហារ]] និងបាននាំចេញនូវផលិតផលស្រូវលើស ទៀតផង ទោះជា[[ទិន្នផល]]ទាប និងការប្រមូលផលបានតែមួយដងក្នុងមួយឆ្នាំក៏ដោយ ក៏កម្ពុជាបាននាំចេញជារៀងរាល់ឆ្នាំនូវ[[អង្ករ]]រាប់រយពាន់[[តោន]]ដែរ។ [[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុង|សង្រ្គាមស៊ីវិល]]ពីឆ្នាំ ១៩៧០- ១៩៧៥ របបខែ្មរក្រហមពីឆ្នាំ ១៩៧៥ - ១៩៧៩ និង[[សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម]]ពីឆ្នាំ ១៩៧៨- ១៩៧៩ បានបំផ្លាញសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ នៅអំឡុងឆ្នាំ១៩៧៤ កាលពីសម័យសង្រ្គាម អង្ករត្រូវបាននាំចូលពីខាងក្រៅ ផលិតផល[[ធញ្ញជាតិ]]របស់កម្ពុជា ពីមុនមានអំណោយផលដល់ការនាំចេញ ផលិតផល[[កៅស៊ូ]]ក៏បានធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុក។ ភាពវឹកវរផៃ្ទក្នុងបាន ធ្វើអោយប៉ះពាល់ដល់ [[ឧស្សាហកម្មកែច្នៃ]]របស់កម្ពុជា ដែលនៅកេ្មងខ្ចីនៅឡើយ និងបានបំផ្លាញយ៉ាងខ្លាំងដល់ប្រព័ន្ធ[[ផ្លូវគោក]] និង[[ផ្លូវដែក]] ។ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៥ របបថ្មី[[ខ្មែរក្រហម]]បានធ្វើ[[ជាតូបនីយកម្ម]] នូវរាល់មធ្យោបាយផលិតក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លុយនិងកម្មសិទ្ធិឯកជនត្រូវបានលុបបំបាត់ ហើយកសិកម្មក៏ត្រូវធ្វើ[[សហករូបនីយកម្ម]] កម្មសិទ្ធផ្ទាល់ខ្លួន ត្រូវបានបំលែងជារបស់មនុស្សមួយ ក្រុមដែលតំណាងអោយរដ្ឋ។ ផែនការ៤ឆ្នាំរបស់ខែ្មរក្រហម ដែលជាឯកសារមហាលោតផ្លោះមហាអស្ចារ្យ ដែលបានព្រាងក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦ បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីការ ធ្វើស្រូវច្រើនរដូវ និងការពង្រីកអាយបានធំទូលាយនូវ[[ប្រព័ន្ធធារាសាស្រ្ត]]។ គម្រោងផែនការនេះ មានបំណងបង្កើនចំណូល ដែលបានមកពីការនាំចេញអង្ករនិងផលិតផលផេ្សងទៀត និងដើម្បីប្រើប្រាស់ចំណូល នេះក្នុងការទិញគឿ្រងចក្រ ដែលប្រើប្រាស់សម្រាប់បម្រើ ដល់វិស័យ[[ឧស្សាហូបនីយកម្ម]]នៅក្នុងប្រទេស។ គម្រោងផែនការ៤ឆ្នាំនេះ ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយពុំបានពិចារណាអោយបានស៊ីជម្រៅ និងត្រូវបានបង្ខំអោយអនុវត្តយ៉ាងឃោរឃៅ និងពុំទទួលបានជោគជ័យឡើយ។ ផលិតផលស្រូវកើនឡើងតិចតួច តែមានមនុស្សរាប់រយពាន់នាក់បានស្លាប់រវាង ឆ្នាំ១៩៧៦-១៩៧៨ដោយកង្វះខាតចំណីអាហារ ធ្វើការហួសកម្លាំង និងជំងឺដង្កាត់​ដែលពុំបានយកចិត្តទុកដាក់ព្យាបាលនិងពិនិត្យរោគវិនិច្ឆ័យខុស ពួកខែ្មរក្រហម បានប្រហារជីវិតមនុស្សរាប់រយពាន់នាក់ ដោយចោទពួកគេថាជា[[សត្រូវ]]របស់អង្គការ​។ អំពើឃោរឃៅ របស់របបខែ្មរ ក្រហមបានសម្លាប់ រង្គាលកម្លាំងពលកម្ម កម្ពុជាយ៉ាងច្រើន។ បន្ទាប់ពីរបបខែ្មរក្រហមត្រូវដួលរលំក្នុងដើមឆ្នាំ១៩៧៩មក រដ្ឋាភិបាលបានបើកទូលាយលើវិស័យកសិកម្ម ប្រជាជនកម្ពុជារាប់លាននាក់ បានប្រកបរបរការងារជាកសិករបែបគ្រួសារ។ ក្នុងអំឡុងពាក់កណា្តលទសវត្ស៩០​ទើបកម្ពុជាអាចមានផលិតផលអង្ករគ្រប់គ្រាន់ សម្រាប់ទ្រទ្រង់ខ្លួនឯងផងនិងចាប់ផ្តើមនាំចេញខ្លះផង​។ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ប្រទេសបានកែលំអបន្តិចម្តងៗក្នុងឆ្នាំ៩០ ដោយមួយភាគធំផែ្អកលើជំនួយបរទេស។ តែវិស័យផេ្សងៗទៀតរបស់សេដ្ឋកិច្ចមិនទាន់បានរីកចម្រើននៅឡើយទេ។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៥ សេដ្ឋកិច្ចប្រទេសទាំងមូលមានកម្រិតត្រឹមពី៤០-៥០ ភាគរយប៉ុណ្ណោះ បើបៀ្របធៀបទៅនឹងមុនឆ្នាំ១៩៧០ សម្រាប់អ្នកមកទស្សនានៅប្រទេសកម្ពុជា ភាពក្រីក្រត្រូវបានបិទបាំងដោយសារភាពរីកចម្រើនដែលគេមើលឃើញនៅ[[ភ្នំពេញ]]។<ref>{{Cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql2/egov/khmer/country.economy.html |title=រាជរដ្ឋាភិបាលនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា៖សេដ្ឋកិច្ច |access-date=2008-02-25 |archivedate=2008-02-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080217061620/http://www.cambodia.gov.kh/unisql2/egov/khmer/country.economy.html |url-status=dead }}</ref> [[ឯកសារ:Phnom Penh train station.jpg|រូបភាពតូច|[[ធនាគារកាណាឌីយ៉ា|ប៉មOCIC]]​ ទីស្នាក់ការផ្សារមូលបត្រកម្ពុជាបណ្ដោះអាសន្ន ជាមួយ[[អគារវឌ្ឍនៈ កាពីតាល|អគារវឌ្ឍន]]ដែលធ្លាប់ជាអគារខ្ពស់បំផុតនៅ[[ភ្នំពេញ]] មើលពីស្ថានីយ៍រថភ្លើង ។]] នៅឆ្នាំ២០១១ ប្រាក់ចំណូលម្នាក់ៗរបស់កម្ពុជាក្នុងយុគភាពអំណាចការទិញគឺ២៤៧០$ និង១០៤០$ជាមធ្យមក្នុងមនុស្សម្នាក់ៗ។ ប្រាក់ចំណូលក្នុងម្នាក់ៗរបស់កម្ពុជាកំពុងកើនឡើងយ៉ាងលឿនប៉ុន្តែ[[ភាពក្រីក្រនិងអ.ក.រ.នៅកម្ពុជា|នៅទាប]]នៅឡើយ បើប្រៀបធៀបនឹងប្រទេសដទៃទៀតក្នុងតំបន់។ ក្រុមគ្រួសារជនបទភាគច្រើនបំផុតពឹងផ្អែកលើកសិកម្មនិងអនុវិស័យដែលទាក់ទងនឹងវិស័យនេះ។ ស្រូវអង្ករ ត្រី ឈើ កាត់ដេរ និងកៅស៊ូគឺជាទំនិញនាំចេញសំខាន់របស់កម្ពុជា។ [[វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវស្រូវអន្តរជាតិ]] (វ.ស.ស.អ. រឺ IRRI) បានដាក់បញ្ចូលឡើងវិញច្រើនជាងវិវិធភាពស្រូវតាមបែបប្រពៃណី៧៥០ទៅក្នុងកម្ពុជាតាមរយៈធនាគារស្រូវរបស់ខ្លួននៅ[[ហ្វីលីពីន|ភ្វីលីពីន]]។<ref>Jahn 2006,[https://web.archive.org/web/20080819194125/http://www.irri.org/publications/today/pdfs/6-2/RiceToday%206-2.pdf 2007]</ref> វិវិធភាពទាំងនេះត្រូវបានប្រមូលនៅទសវត្ស១៩៦០។ [[ឯកសារ:SKYLINE.OF.PHNOM.PENH.OLYMPIC.jpg|រូបភាពតូច|220x220ភីកសែល|ទិដ្ឋភាពការសាងសង់អគារថ្មីៗនៅរាជធានីភ្នំពេញ និងទីស្នាក់ការធនាគារមេគង្គ(ខាងឆ្វេង)។]] ផ្អែកលើអ្នកសេដ្ឋវិទូ ម.រ.អ.: [[កំណើនផសសជាមធ្យមប្រចាំឆ្នាំ]]សម្រាប់សម័យកាល២០០១-២០១០គឺមាន៧,៧%ធ្វើឱ្យប្រទេសនេះក្លាយជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសកំពូលទាំងដប់របស់ពិភពលោកដែលមានកំណើនផសសជាមធ្យមប្រចាំឆ្នាំ​ខ្ពស់បំផុត។ ទេសចរណ៍ធ្លាប់ជាឧស្សាហកម្មដែលមានកំណើនលឿនបំផុតរបស់កម្ពុជា ជាមួយនិងដំណល់ដែលកើនឡើងពី២១៩០០០ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៧ទៅជាង២លាននៅឆ្នាំ២០០៧។ ក្នុងឆ្នាំ២០០៤ អតិផរណាធ្លាប់មាន១,៧%និងការនាំចេញ១,៦&nbsp;រយកោដិ$ស.រ.។ ចិនគឺជាប្រភពនៃ[[វិនិយោគទុនផ្ទាល់បរទេស]]ធំបំផុតរបស់កម្ពុជា។ ចិនបានធ្វើផែនការចំណាយ៨&nbsp;រយកោដិ$ ក្នុងគម្រោងការ៣៦០ក្នុងប្រាំពីរខែដំបូងនៃឆ្នាំ២០១១។ ចិនក៏ជាប្រភពជំនួយបរទេសដ៏ធំបំផុតដែរ ដែលផ្ដល់ជំនួយប្រហែល៦០០&nbsp;លាន$នៅឆ្នាំ២០០៧ និង២៦០&nbsp;លាន$នៅឆ្នាំ២០០៨។ ធនាគារជាតិកម្ពុជាគឺជាធនាគារកណ្ដាលនៃព្រះរាជាណាចក្រនេះហើយផ្ដល់ការត្រួតពិនិត្យនិយ័តកម្មលើវិស័យធនាគាររបស់ប្រទេស​និងទទួលខុសត្រូវតាមផ្នែកសម្រាប់ការបង្កើន[[វិនិយោគទុនផ្ទាល់បរទេស]]នៅក្នុងប្រទេស។ រវាងឆ្នាំ២០១០ និង ២០១២ ចំនួននៃធនាគារដែលបានធ្វើនិយ័តកម្មនិងស្ថាប័នចុល្ល-ហិរញ្ញវត្ថុដែលបានកើនឡើងចាប់តាំងពី៣១អង្គភាពគ្របដណ្ដប់លើស្ថាប័ន៧០​ដោយឡែកៗគ្នាក្រោមបន្ទាត់កំណើនក្នុងវិស័យធនាគារនិងហិរញ្ញវត្ថុកម្ពុជា។ នៅឆ្នាំ២០១២ ការិយាល័យឥណទានកម្ពុជាត្រូវបានបង្កើតឡើងជាមួយការត្រួតពិនិត្យនិយ័តកម្មដោយផ្ទាល់ដោយធនគារជាតិកម្ពុជា។<ref>{{Cite web |url=http://www.creditbureaucambodia.com/about-us/credit-bureau-cambodiacom.html |title=CBC's Mission |access-date=2012-09-06 |archivedate=2013-06-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130613093221/http://www.creditbureaucambodia.com/about-us/credit-bureau-cambodiacom.html |url-status=dead }}</ref> ការិយាល័យឥណទានបង្កើនឡើងនូវតម្លាភាពនិងស្ថេរភាពនៅក្នុងវិស័យធនាគារកម្ពុជា ពេលនោះដែរ ធនាគារទាំងអស់និងក្រុមហ៊ុនចុល្ល-ហិរញ្ញវត្ថុបច្ចុប្បន្នតម្រូវតាមច្បាប់ឱ្យរាយការណ៍ភាពជាក់ស្ដែងនិងតួលេខទៀងទាត់ទាក់ទងនឹង​ការប្រព្រឹត្តទៅនូវកម្ចីក្នុងប្រទេស។ មួយក្នុងចំណោមការប្រឈមធំបំផុតរបស់កម្ពុជាជាក់ស្ដែងគឺប្រជាជនដែលមានវ័យចាស់ៗជាធម្មតាខ្វះការអប់រំ ជាពិសេសនៅទីជនបទ ដែលរងទុក្ខវេទនាពីកង្វះហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធគោល។ ការភ័យខ្លាចអំពីស្ថេរភាពនយោបាយនិងអំពើពុករលួយក្នុងរដ្ឋាភិបាលបានបន្តុចបង្អាក់វិនិយោគទុនបរទេសនិងពន្យារជំនួយបរទេស ទោះបីមានជំនួយសំខាន់ៗពីពួកម្ចាស់អំណោយទ្វេភាគីនិងពហុភាគីក៏ដោយ។ ម្ចាស់អំណោយបានសន្យាផ្ដល់៥០៤&nbsp;លាន$ ដល់ប្រទេសនេះនៅឆ្នាំ២០០៤<ref name="CIACB">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html CIA FactBook.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229001224/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html |date=2010-12-29 }}. Retrieved September 9, 2006.</ref> កាលណោះ[[ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី]]តែឯងបានផ្ដល់៨៥០&nbsp;លាន$ជាកម្ចី ផ្ដល់ និងជំនួយបច្ចេកទេស។ <ref name=ADB>[http://www.adb.org/Documents/Fact_Sheets/CAM.asp A Fact Sheet: Cambodia and ADB] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070404015954/http://www.adb.org/Documents/Fact_Sheets/CAM.asp |date=2007-04-04 }}, Asian Development Bank. Retrieved September 9, 2006.</ref> ===ទេសចរណ៍=== [[File:Baray rice paddies.jpg|thumb|200px|right|វាលស្រែនៅ[[ស្រុកបារាយណ៍|បារាយណ៍]] [[ខេត្តកំពង់ធំ|កំពង់ធំ]]]] [[File:Battambang Provinz 01.jpg|thumb|កសិករកំពុងច្រូតស្រូវនៅ[[ខេត្តបាត់ដំបង]]]] ឧស្សាហកម្មទេសចរណ៍គឺជាប្រភពធំបំផុតទីពីរនៃ[[រូបិយវត្ថុរឹង]]របស់ប្រទេសនេះបន្ទាប់ពីឧស្សាហកម្មវាយនភណ្ឌ។<ref name="USDOS3"/> រវាងខែមករា និង ធ្នូ ឆ្នាំ២០០៧ ការមកដល់ពួកអ្នកទេសចរ២,០&nbsp;លាននាក់ ដែលមានកំណើន១៨,៥%លើសកាលពីពេលដូចគ្នាក្នុងឆ្នាំ២០០៦។ ភាគច្រើនបំផុត (៥១%) បានឆ្លងកាត់ខេត្ត[[សៀមរាប]] ក្រៅពីនោះ (៤៩%) ឆ្លងកាត់ភ្នំពេញនិងគោលដៅផ្សេងៗទៀត។<ref name="CAGOV">Ministry of Tourism. . Retrieved December 29, 2008.</ref> គោលដៅទេសចរណ៍ផ្សេងៗទៀត​រួមមាន[[ក្រុងព្រះសីហនុ]]នៅខាងកើតឆៀងខាងត្បូងដែលមានរមណីយដ្ឋានឆ្នេរជាទីពេញនិយមជាច្រើននិងតំបន់នេះស្ថិតនៅក្បែរ[[ក្រុងកំពត|កំពត]]និង[[កែប]]​រួមមាន​[[ស្ថានីយភ្នំបូកគោ]]។ ទេសចរបានកើនឡើងជាបន្តបន្ទាប់រាល់ឆ្នាំក្នុងពេលមានស្ថេរភាព បើប្រៀបធៀបចាប់តាំងពីការបោះឆ្នោត[[អ៊ុនតាក់]]១៩៩៣ នៅឆ្នាំ១៩៩៣ធ្លាប់មានទេសចរអន្តរជាតិ ១១៨ ១៨៣នាក់ និងនៅឆ្នាំ២០០៩មានទេសចរអន្តរជាតិចំនួន ២ ១៦១​ ៥៧៧នាក់។<ref>{{Cite web |url=http://www.cambodia-tourism.org/download/Cambodia_Touris_Statistics_2010.pdf |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=2012-09-06 |archivedate=2011-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110304011512/http://www.cambodia-tourism.org/download/Cambodia_Touris_Statistics_2010.pdf |url-status=dead }}</ref> ភាគច្រើនបំផុតនៃពួកអ្នកទេសចរគឺជនជាតិ ជប៉ុន ចិន ភ្វីលីពីន អាមេរិក កូរ៉េខាងត្បូង និង បារាំង របាយការណ៍បាននិយាយ បន្ថែមថាឧស្សាហកម្មនេះបានរកប្រាក់ចំណូល ១៤០០&nbsp;លានដុល្លារស.រ.មួយភាគក្នុងឆ្នាំ២០០៧ ដោយគិតទៅស្ទើរតែដប់ភាគរយនៃផលិតផលជាតិសរុបរបស់ព្រះរាជាណាចក្រនេះ។<ref>[http://www.sokhahotels.com/ Sokha Hotels & Resorts | Official Site | Cambodia Hotels]. Sokhahotels.com. Retrieved on June 20, 2011.</ref> សារព័ត៌មានភាសាចិនជៀនហួប្រចាំថ្ងៃបានវាយតម្លៃជាផ្លូវការថាកម្ពុជានឹងមានដំណល់ទេសចរបរទេសបីលាននាក់នៅ​ឆ្នាំ២០១០និង​ប្រាំលាននាក់នៅឆ្នាំ២០១៥។ ទេសចរណ៍គឺជាឧស្សាហកម្មមួយក្នុងចំណោមឧស្សាហកម្មគោលដែលកើនឡើងបីដងរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។ ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រ អង្គរវត្ត នៅខេត្ត[[សៀមរាប]] ឆ្នេរសមុទ្រ នៅព្រះសីហនុ និងទីក្រុងរាជធានីភ្នំពេញគឺជាទីទាក់ទាញសំខាន់សម្រាប់ពួកទេសចរបរទេស។<ref>[http://news.xinhuanet.com/english/2008-01/07/content_7377419.htm Foreign tourist arrivals in Cambodia to increase by 20% on annual basis _English_Xinhua]. News.xinhuanet.com (January 7, 2008). Retrieved on June 20, 2011.</ref> ឧស្សាហកម្មវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍របស់កម្ពុជាប្រើមនុស្សភាគច្រើនដែលរស់នៅក្បែរទីកន្លែងចំណាប់អារម្មណ៍សំខាន់ៗ។ ជាក់ស្ដែង ចំនួនវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ដែលផលិតឡើងមិនគ្រប់គ្រាន់ទៅនឹងចំនួនទេសចរកើនឡើងឡើយ ហើយផលិតផលភាគច្រើនដែលលក់ទៅឱ្យពួកអ្នកទេសចរ នៅតាមទីផ្សារនានាត្រូវបានគេនាំចូលពី ចិន ថៃ និង វៀតណាម។<ref>{{cite web|url=http://www.aha-kh.com/ |title=សមាគមជនពិការអង្គស.ព.អ. &#124; ស្ថានីយ៍ផ្លូវការ |publisher=Aha-kh.com |date= |accessdate=១៥ មីនា ២០១៣}}</ref> វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍មួយចំនួនដែលផលិតក្នុងស្រុករួមមាន: * [[ក្រមា]] * ស្នាដៃដីដុត * សាប៊ូដុំ ទៀន គ្រឿងទេស <ref>{{cite web |url=http://www.senteursdangkor.com/html/en/our_products.php/ |title=Senteur d'Angkor &#124; ស្ថានីយ៍ផ្លូវការ |publisher=Senteursdangkor.com |accessdate=១៥ មីនា ២០១៣ |archivedate=2013-05-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130504161246/http://www.senteursdangkor.com/html/en/our_products.php/ |url-status=dead }}</ref> * ចម្លាក់ឈើ គ្រឿងម្រ័ក្សណ៍ខ្មុក គ្រឿងលាបពណ៌ប្រាក់ <ref>{{cite web |url=http://www.artisansdangkor.com/shop/en/ |title=Artisan d'Angkor &#124; ស្ថានីយ៍ផ្លូវការ |publisher=Artisansdangkor.com |accessdate=១៥ មីនា ២០១៣ |archivedate=2013-03-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130301230616/http://www.artisansdangkor.com/shop/en/ |url-status=dead }}</ref> * ដបលាបថ្នាំមានច្រកស្រា-ស ===វប្បកម្ម=== {| class="wikitable" |- ! ការពិពណ៌នា !! ការស្ទាបស្ទង់!! ចំណាត់ថ្នាក់ !! ពិភពលោក |- | អ្នកផលិត[[ល្មុត]]កំពូលទាំង១០ (២០០៧) || [[អង្គការស្បៀងអាហារនិងកសិកម្ម]]|| ១០ (តោនរង្វាស់រង្វាល់មួយពាន់) || ១,១៦០ (តោនរង្វាស់រង្វាល់មួយពាន់) |- | អ្នកផលិត[[ស្រូវ]]កំពូលទាំង១២ (២០១០)|| [[អង្គការស្បៀងអាហារនិងកសិកម្ម]]|| ៨,២ (តោនរង្វាស់រង្វាល់មួយលាន)|| |- |} {{wide image|Buddhist monks in front of the Angkor Wat.jpg|600px|<center> ទិដ្ឋភាព[[អង្គរវត្ត]]នៅ[[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]]។ អង្គរវត្តសព្វថ្ងៃនេះគឺជាចំណាប់អារម្មណ៍ទេសចរដ៏សំខាន់របស់កម្ពុជានិងក៏ត្រូវបានទៅលេងទស្សនាដោយពួក​អ្នកទេសចរជាច្រើនមកពីជុំវិញពិភពលោក។ </center>}} ==ប្រជាសាស្ត្រ== '''{{Main|ប្រជាសាស្ត្រកម្ពុជា|ក្រុមជនជាតិនៅកម្ពុជា|សាសនានៅកម្ពុជា}}''' [[ឯកសារ:Cambodia couple (10678542994).jpg|រូបភាពតូច|ប្ដីប្រពន្ធមួយគូនៅខេត្តកោះកុង]] ប្រជាពលរដ្ឋ ៨៥% ជាអ្នកធ្វើស្រែចម្ការ។ បើគិតមកដល់់ឆ្នាំ ២០០៧ ចំនួនប្រជាជនកម្ពុជា មានប្រហែល១៤ លាននាក់​(ភេទប្រុស ៦ ៣៤៨ ១១២ និងភេទស្រី ៦ ៧៥១ ៣៦០​)​ តាមរយៈជំរឿនប្រជារាស្រ្តនៅឆ្នាំ២០០០។ * ៩៥%គឺជាជាតិពន្ធុខ្មែរ។ * ​៥%គឺជាជាតិពន្ធុដទៃទៀតដូចជា ចិន យួន ចាម ...។ តាមការប៉ាន់ស្មានប្រជាជនប្រមាណ ៨៥% ទៅ៩០% រស់នៅទីជនបទ។ ដូចជានៅឆ្នាំ២០១០ កម្ពុជាមានប្រជាជន ១៤ ៨០៥ ៣៥៨នាក់តាមការប៉ាន់ស្មាន។ កៅសិបភាគរយនៃប្រជាជនកម្ពុជាមានដើមកំណើត[[ខ្មែរ (ជនជាតិ)|ខ្មែរ]]និងនិយាយ[[ភាសាខ្មែរ]] ដែលជាភាសាផ្លូវការរបស់ប្រទេសនេះ។ ប្រជាជនរបស់កម្ពុជាមានភាពស្រដៀងគ្នាតិចតួច។ ជនជាតិភាគតិចរបស់ប្រទេសនេះមានចំនួន៥% រួមមាន[[យួន]] (២ ២០០ ០០០នាក់) [[ចិនកម្ពុជា|ចិន]] (១ ១៨០ ០០០នាក់) [[ចាម]] (៣១៧ ០០០នាក់) ភូមា និង[[ខ្មែរលើ]] (៥៥០ ០០០នាក់)។<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html |title=ភ.ស.ក. – សៀវភៅការពិតពិភពលោក |publisher=Cia.gov |accessdate=២១ធ្នូ ២០១០ |archivedate=2010-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101229001224/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html |url-status=dead }}</ref> {{failed verification|date=មិថុនា ២០១២}} អត្រាកំណើតរបស់ប្រទេសនេះគឺ២៥,៤ក្នុងចំណោម១០០០នាក់។ អត្រា[[កំណើនប្រជាជន]]របស់ប្រទេសគឺ១,៧០% គួរឱ្យកត់សំគាល់ខ្ពស់ជាងអត្រាប្រជាជននៅថៃ កូរ៉េខាងត្បូង និងឥណ្ឌា។<ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html?countryName=Cambodia&countryCode=cb&regionCode=eas&rank=57#cb |title=CIA – The World Factbook<!-- Bot generated title --> |access-date=2012-09-06 |archivedate=2018-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181013004443/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html?countryName=Cambodia&countryCode=cb&regionCode=eas&rank=57#cb |url-status=dead }}</ref> សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីនិងផលវិបាករបស់សង្គ្រាមនេះបានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់គួរឱ្យកត់សំគាល់ដល់ប្រជាជនកម្ពុជា ប្រជាជន៥០%ទាំងនោះគឺជាក្មេងអាយុជាង២២ឆ្នាំ។ អត្រាស្ត្រីភេទមាន១,០៤ទល់នឹងបុរសភេទ កម្ពុជាមានអត្រាភេទល្អៀងទៅខាងស្ត្រីភេទដែលជាអត្រាច្រើនបំផុតក្នុងមហាអនុតំបន់មេគង្គ។<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2018.html |title=ភ.ស.ក. សៀវភៅការពិតពិភពលោក |publisher=Cia.gov |accessdate=២១ធ្នូ ២០១០ |archivedate=2013-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131016065003/https://www.cia.gov/library//publications/the-world-factbook/fields/2018.html |url-status=dead }}</ref> ក្នុងអត្រាប្រជាជនកម្ពុជាជាង៦៥ អត្រាស្ត្រីភេទទល់នឹងបុរសភេទគឺ១,៦:១។<ref name="CIACB"/> ប្រជាជនកម្ពុជាបង្អាញនូវលក្ខណៈពិសេសសំខាន់ៗជាច្រើន។ ទី១ដោយសារការកើនឡើងពួកក្មេងៗយ៉ាងឆាប់រហ័សក្រោយឆ្នាំ១៩៧៩ ចំនួនប្រជាជនវ័យកេ្មងមានយ៉ាងហោចណាស់ ពាក់កណ្តាលមានអាយុក្រោម១៨ឆ្នាំនៃអាយុសព្វថៃ្ងនេះ។ ទី២ សមាមាត្រចំនួននារីជាមួយប្រជាជនពេញវ័យគឺខ្ពស់ រហូតដល់ទៅ៥០%នៃប្រជាជន ដែលមានអាយុ១៨ឆ្នាំ ឬក៏ភាគច្រើនជាស្រ្តី។ ជាលទ្ធផលនៃសង្រ្គាមចំនួនសមាមាត្រ ខ្ពស់គួរសមនៃស្រ្តីនៅផ្ទះយ៉ាងហោចណាស់២៥% យោងទៅតាមយូនីសេហ្វ។ ប្រជាជនកម្ពុជា និង[[ឡាវ]] ត្រូវបានគេមើលឃើញថាមានចំនួនតិច ប្រៀបទៅនឹងចំនួនប្រជាជនវៀតណាម និងថៃ និងតាមរយៈ ដង់ស៊ីតេប្រជាជនជាមធ្យមនៅក្នុងប្រទេសតិចជាងគេ គឺតិចជាងខ្លាំងនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម។ តំបន់ប្រជាជនរស់នៅយ៉ាងច្រើននៅក្នុង ប្រទេសកម្ពុជាមិនមានច្រើនដូចជាការប្រមូលផ្តុំនៃប្រជាជនដែលគេបានរក ឃើញនៅតាមដងទនេ្លក្រហម និងទនេ្លមេគង្គក្នុងប្រទេសវៀតណាមទេ។ ប្រជាជនកម្ពុជាមានចំនួន ១២ ៤៩១ ៥០១នាក់(ការប៉ាន់ស្មានក្នុងឆ្នាំ២០០១)។ ប្រជាជនកើនឡើងប្រហែលចំនួន២,៣% ក្នុងមួយឆ្នាំ ជាប្រទេសមួយ ដែលមាន អត្រាកំណើនខ្ពស់។ ដង់ស៊ីតេប្រជាជនគឺ ៦៩ នាក់ក្នុងមួយគីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលប្រមូលផ្តុំនៅតាមតំបន់ទំនាបកណ្តាល។ តំបន់ភ្នំនៃប្រទេស មានជំងឺគ្រុនចាញ់ដែលធ្វើអោយ ប្រជាជនរស់នៅតំបន់នោះមាន ចំនួនតិចហើយមិនមានទឹកគ្រប់គ្រាន់ នៅខេត្តភាគខាងជើង អំឡុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៧០ ក្រោម របបឃោរឃៅខែ្មរក្រហម ទីក្រុងរបស់ប្រទេសកម្ពុជាទាំងអស់គ្មានប្រជាជនរស់នៅ ហើយលំនៅដ្ឋានទាំងឡាយត្រូវបានគេបោះបង់ចោល។<ref>{{Cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql2/egov/khmer/country.population.html |title=រាជរដ្ឋាភិបាលនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា៖ប្រជាជនកម្ពុជា |access-date=2008-02-25 |archivedate=2008-02-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080217061630/http://www.cambodia.gov.kh/unisql2/egov/khmer/country.population.html |url-status=dead }}</ref> {{ទីក្រុងធំៗបំផុតកម្ពុជា}} ===ភាសា=== '''{{Main|ភាសាខ្មែរ}}''' {{multiple image | perrow = 3 | total_width = 500 | image1 = Khmer script in school.jpg | image2 = Lolei (5).JPG | image3 = Khmer inscription within the Angkor Wat.jpg | image4 = | image5 = | footer = ភាសាខ្មែរ ពីឆ្វេងទៅស្តាំ: ផ្ទាំងរូបភាពសរសេរព្យញ្ជនៈអក្សរខ្មែរទាំង ៣៣ តួ នៅសាលាមួយក្នុងខេត្តបាត់ដំបង ។, សិលាចារឹកអក្សរខ្មែរ នៅ[[ប្រាសាទលលៃ]], សិលាចារឹកខ្មែរក្នុង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] | align = | direction = | alt1 = | caption1 = | caption2 = }} ភាសាខ្មែរគឺជាសមាជិកមួយនៃអំបូររង[[ខ្មែរ-មន]]នៃក្រុម[[ភាសាទក្សិណអាស៊ី]]។ បារាំង កាលពីមុនគឺជាភាសារបស់រដ្ឋាភិបាលនៅ[[ឥណ្ឌូចិន]] នៅតែត្រូវនិយាយដោយប្រជាជនខ្មែរដែលមានវ័យចំណាស់ភាគច្រើន។ ភាសាខែ្មរមានអ្នកប្រើចំនួនជាង ៩៥%ក្នុងចំណោមប្រជាជន។ រីឯភាសាបារាំងជាភាសាទី២ ក៏ត្រូវបានគេនិយាយផងដែរ តែភាគច្រើនចាស់ៗជាអ្នកប្រើប្រាស់។ បារាំងជាភាសាស្ពានមួយដើម្បីសិក្សានៅសាលានិងសាកលវិទ្យាល័យមួយចំនួនដែលត្រូវបានផ្ដល់មូលនិធិដោយរដ្ឋាភិបាលបារាំង។ [[បារាំងបែបខ្មែរ (ភាសាវិទ្យា)|បារាំងបែបខ្មែរ]] ជាភាសាដែលសេសសល់កាលពីអតីតអាណានិគមរបស់ប្រទេសនេះ ហើយក៏ជាគ្រាមភាសាមួយដែលត្រូវបានគេជួបប្រទះនៅកម្ពុជានិងជួនកាលបានប្រើប្រាស់នៅក្នុងរដ្ឋាភិបាល ជាពិសេសនៅក្នុងតុលាការ។<ref>[http://news.xinhuanet.com/english2010/culture/2010-06/30/c_13377375.htm U.S. helps English program for poor Cambodian students]. News.xinhuanet.com (June 30, 2010). Retrieved on June 20, 2011.</ref> ក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សថ្មីៗនេះ ជនកម្ពុជាវ័យក្មេងៗភាគច្រើន ដែលពួកគេទាំងនោះនៅក្នុងថ្នាក់់ធុរកិច្ចពេញចិត្តការរៀនជាភាសាអង់គ្លេស។ ក្នុងទីក្រុងសំខាន់ៗនិងមជ្ឈមណ្ឌលទេសចរណ៍នានា អង់គ្លេសគឺត្រូវបាននិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយនិងបានបង្រៀននៅក្នុងសាលាមួយចំនួនភាគច្រើនពីព្រោះដោយសារតែចំនួនដ៏ច្រើន​លើសលប់នៃពួកអ្នកទេសចរ​មកពីប្រទេសនានានិយាយភាសាអង់គ្លេស។ ទោះបីជាស្ថិតនៅឯជនបទយ៉ាងណាក៏ពិតមែនក្ដី ក៏ប្រជាជនវ័យក្មេងៗភាគច្រើនបំផុតយ៉ាងហោចណាស់ក៏ចេះនិយាយអង់គ្លេសតិចតួចដែរ ទំនងត្រូវបានបង្រៀនជាញឹកញយដោយ[[ព្រះសង្ឃ]]នៅក្នុង[[វត្ត]]អារាមក្នុងតំបន់ ដែលជាកន្លែងក្មេងជាច្រើនត្រូវបានអប់រំបណ្ដុះបណ្ដាល។ ===សាសនា=== [[File:Monks at Angkor.jpg|250px|left|thumb|[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]គឺជាសាសនាផ្លូវការរបស់កម្ពុជា។]] [[ឯកសារ:Cambodia 11th C - Buddha sheltered by naga IMG 9608 Museum of Asian Civilisation.jpg|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល|[[ព្រះពុទ្ធ]]កំពុងសមាធិប្រក់នាគនាសតវត្សទី១១។]] [[ព្រះពុទ្ធសាសនា]][[ថេរវាទ]]គឺជាសាសនាផ្លូវការរបស់កម្ពុជា ដែលត្រូវបានកាន់ដោយប្រជាជន៩៥%។ ប្រពៃណីពុទ្ធសាសនាថេរវាទរីកសាយភាយនិងរឹងមាំគ្រប់បណ្ដាខេត្តទាំងអស់ ដែលមានវត្តអារាមចំនួន៤៣៩២តាមការប៉ាន់ស្មានទូទាំងប្រទេសនេះ។<ref>[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2010/148861.htm Cambodia<!-- Bot generated title -->]</ref> ជនជាតិខ្មែរមួយភាគធំគឺជាពុទ្ធសាសនិក និងមានសមាគមស្និទនឹងព្រះពុទ្ធសាសនា ប្រពៃណីវប្បធម៌ និងជីវិតប្រចាំថ្ងៃជាច្រើន។ ការប្រកាន់ខ្ជាប់ចំពោះព្រះពុទ្ធសាសនាជាទូទៅត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាស្នូលនៃអត្តសញ្ញាណជនជាតិនិងវប្បធម៌របស់ប្រទេសនេះ។ សាសនានៅកម្ពុជា រួមមាន ព្រះពុទ្ធសាសនា ត្រូវបានគាបសង្កត់ដោយពួកខ្មែរក្រហមកំឡុងចុងទសវត្ស១៩៧០ ក៏ប៉ុន្តែក៏ចាប់មានវិញតាមរយៈការស្ដារឱ្យដូចដើមវិញដែរ។ ឥស្លាមគឺជាសាសនានៃពួក[[ចាម]]ភាគច្រើននិងពួក[[ពួកម៉ាឡេ (ក្រុមជនជាតិ)|ម៉ាឡេ]]ភាគតិចនៅកម្ពុជា។ ភាគច្រើននៃពួកមូស៊្លីមគឺជាពួក[[ឥស្លាមសូនី|សូនី]]នៃសាលា[[ឝាផ្វែយ]]និងត្រូវបានគាំទ្រយ៉ាងខ្លាំងនៅ[[ខេត្តកំពង់ចាម]]។ ថ្មីៗនេះ មានពួកមូស៊្លីមជាង ៣០០ ០០០នាក់នៅក្នុងប្រទេស។ ប្រជាជនកម្ពុជាមួយភាគរយត្រូវបានគេកត់សំគាល់អត្តសញ្ញាណថាជាគ្រិស្តសាសនិក ខាងកាតូលិកដែលបង្កើតឡើងនូវក្រុមភាគច្រើនបំផុតបន្តបន្ទាប់មកគឺពួកប្រូតេស្តង់។ ថ្មីៗនេះមានពួកកាតូលិក២០០០នាក់នៅកម្ពុជាដែលតំណាងឱ្យ០,១៥%នៃប្រជាជនសរុប។ និកាយផ្សេងៗទៀតរួមមាន [[ពួកបាបទិស្ត៍]] [[សម្ព័ន្ធភាពគ្រិស្តសាសនិកនិងសាសនទូត]] [[ពួកពិធីនិយម]] [[ពួកសាក្សីព្រះយ៉េហូវ៉ា]] [[ពួកបញ្ញាសាសាវ័ក រឺ រួបរួម]] និង[[ព្រះវិហារយេស៊ូគ្រិស្តនៃពួកសន្តៈថ្ងៃចុងក្រោយ]]។ <ref name="USDOS">Bureau of Democracy, Human Rights, and Labour of the US Department of State. [http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2005/51507.htm ''International Religious Freedom Report 2005''.]. Retrieved July 24, 2006.</ref> [[ពុទ្ធសាសនាមហាយាន]]គឺជាសាសនាចិននិងយួនភាគច្រើនដែលរស់នៅកម្ពុជា។ ធាតុសំខាន់នៃការប្រតិបត្តិសាសនាផ្សេងៗដូចជា [[សាសនាប្រជាប្រិយចិន|វីរបុរស]]និងបុព្វការីជនអ្នកស្រុក [[ខុងជឺនិយម|សាសនាខុងជឺ]] និង[[សាសនាតាវ]]លាយឡំជាមួយពុទ្ធសាសនាចិនក៏ត្រូវបានគេបដិបត្តិដែរ។ {{bar box |title= សាសនានៅកម្ពុជា |titlebar=#ddd |left1=សាសនា |right1=ភាគរយ |float=right |bars= {{bar percent|ព្រះពុទ្ធ|orange|៩៦,៤}} {{bar percent|ឥស្លាម|green|២,១}} {{bar percent|គ្រិស្ត|blue|១,៣}} {{bar percent|ផ្សេងៗ|pink|០​,៣}} }} ===ការអប់រំ=== '''{{Main|ការអប់រំនៅកម្ពុជា}}''' [[ឯកសារ:School kids jumping in Cambodia (13578591625).jpg|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល|សិស្សានុសិស្សនៃសាលាបឋមសិក្សានៅ[[ខេត្តកំពត]]]] [[ក្រសួងអប់រំ យុវជន និង កីឡា (កម្ពុជា)|ក្រសួងអប់រំ យុវជន និង កីឡា]]ទទួលខុសត្រូវចំពោះការបង្កើតគោលនយោបាយជាតិនិងគោលមគ្គុទេសន៍សម្រាប់ការអប់រំនៅកម្ពុជា។ ប្រព័ន្ធអប់រំកម្ពុជាគឺត្រូវបានធ្វើវិមជ្ឈការយ៉ាងខ្លាំង ជាមួយរដ្ឋាភិបាលទាំងបីកម្រិត ថ្នាក់កណ្ដាល ខេត្ត និងស្រុកដែលទទួលខុសត្រូវចំពោះការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួន។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជាប្រកាសថាការអប់រំខានមិនបានដោយឥតគិតថ្លៃរយៈពេលប្រាំបួនឆ្នាំ ដែលធានាសិទ្ធិជាសកលដល់គុណភាពការអប់រំជាមូលដ្ឋានគ្រឹះ។ ក្នុងឆ្នាំ២០០៤ ការអប់រំត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថាប្រជាជន៧៣,៦%ចេះអាននិងសរសេរ (បុរស៨៤,៧% និងស្ត្រី៦៤,១%)។<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2103.html Central Intelligence Agency] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124171442/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2103.html |date=2016-11-24 }}. Cia.gov. Retrieved on June 20, 2011.</ref> អាយុយុវជនប្រុស (១៥-២៤ឆ្នាំ)មានអត្រាអក្ខរភាព៨៩%ប្រៀបធៀបនឹង៨៦%ចំពោះស្រីៗ។<ref>{{Cite web |url=http://www.unicef.org/infobycountry/cambodia_statistics.html |title=UNICEF – Cambodia – Statistics<!-- Bot generated title --> |access-date=2012-09-06 |archivedate=2013-04-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130402220546/http://www.unicef.org/infobycountry/cambodia_statistics.html |url-status=dead }}</ref> ប្រព័ន្ធអប់រំនៅកម្ពុជាបន្តប្រឈមនឹងការប្រឈមជាច្រើន ប៉ុន្តែកំឡុងពេលប៉ុន្មានឆ្នាំមុននេះ មានការរីកចម្រើនគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ជាពិសេសស្ថានភាពនៃការចុះឈ្មោះជាទៀងទាត់ ការណែនាំចាត់ចែងផ្អែកទៅលើកម្មវិធី និងកិច្ចអភិវឌ្ឍតាមក្របខណ្ឌគោលនយោបាយជួយដល់កុមារដែលមានវិបត្តិឱ្យទទួលបានលទ្ធភាពចូលទៅក្នុងការអប់រំ។<ref>[http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/EASTASIAPACIFICEXT/CAMBODIAEXTN/0,,contentMDK: 21016209~menuPK:293886~pagePK:1497618 ~piPK:217854~theSitePK:293856,00.html]{{dead link|date=មិថុនា ២០១១}}</ref> សាកលវិទ្យាល័យដែលបានអះអាងរបស់កម្ពុជាភាគច្រើន មួយចំនួនមានទីតាំងនៅភ្នំពេញ។ ជាប្រពៃណី ការអប់រំនៅកម្ពុជាត្រូវបានផ្ដល់ដោយវត្តអារាម ដូច្នេះការអប់រំដែលផ្ដល់ឱ្យភាគច្រើនមានតែសម្រាប់មនុស្សប្រុស<ref>.http://www.culturalprofiles.net/cambodia/Directories/Cambodia_Cultural_Profile/-36.html</ref> អំឡុងរបប[[ខ្មែរក្រហម]] ការអប់រំបានរងនូវការដើរថយក្រោយគួរឱ្យកត់សំគាល់។ ជាមួយការជាប់ទាក់ទងចំពោះដំណើរការសិក្សាចំណោមសិស្សសាលាបឋមសិក្សាកម្ពុជា ការស្រាវជ្រាវបានបង្ហាញថាអាកប្បកិរិយានិងជំនឿរបស់ម៉ែឪបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់។<ref>Eng, S. (2013). Cambodian Early Adolescents’ Academic Achievement The Role of Social Capital. The Journal of Early Adolescence, 33(3), 378-403.</ref> ជាក់ស្ដែង ការសិក្សាបានរកឃើញថាសមិទ្ធិផលការសិក្សាកាន់តែខ្សោយរបស់កូនៗមានការជាប់ពាក់ព័ន្ធជាមួយការប្រកាន់ជំនឿ​លើព្រេងវាសនាដ៏មុតមាំរបស់ឪពុកម្ដាយខ្លាំងពេក (ឧ. កម្លាំងមនុស្សមិនអាចផ្លាស់ប្ដូរព្រេងវាសនាបានទេ)។ ការសិក្សាបានរកឃើញបន្ថែមទៀតថា ''ចម្ងាយនៃការស្នាក់នៅ'' នៃឪពុកម្ដាយនៅក្នុងសហគមន៍ដែលក្នុងនោះ ពួកគាត់បានប្រមើលមើលសមិទ្ធិផលសិក្សាកូនៗរបស់ពួកគាត់កាន់តែល្អប្រសើរ។ សរុបទៅ ការសិក្សានេះបានចង្អុលបញ្ហាញចំពោះតួនាទីនៃមូលធនសង្គមក្នុងការស្ដែងចេញនិងការចូលទៅក្នុងការអប់រំ ក្នុងសង្គមខ្មែរដែលក្នុងនោះលក្ខណៈនិងជំនឿរបស់គ្រួសារគឺជាចំណុចកណ្ដាលចំពោះការស្វែងយល់។ ===សុខភាព=== '''{{Main|សុខភាពនៅកម្ពុជា}}''' [[ឯកសារ:Midwife was diagnosing for malaria a pregnant woman when visiting ANC at Promoy health center, Pursat province, 2014. Photo by Kharn Lina CAP-Malaria Cambodia (22759072679).jpg|រូបភាពតូច|ឆ្មបកម្ពុជាកំពុងធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យរកជំងឺគ្រុនចាញ់ស្ត្រីមានផ្ទៃពោះដោយយកចិត្តទុកដាក់នៅមណ្ឌលសុខភាពមួយក្នុងខេត្តពោធិសាត់]] គុណភាពសុខភាពនៅកម្ពុជាកំពុងតែលើកកម្ពស់។ ដូចគ្នាដែរក្នុងឆ្នាំ២០១០ [[ភាពរំពឹងនៃអាយុ]]គឺ៦០ឆ្នាំសម្រាប់បុរសនិង៦៥ឆ្នាំសម្រាប់ស្ត្រី ការចម្រើនដ៏សំខាន់ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៩ នៅពេលនោះភាពរំពឹងអាយុជាមធ្យមគឺ៤៩,៨ និង៤៦,៨រៀងគ្នា។<ref>[http://www.embassyofcambodia.org.nz/cambodia.htm Cambodia]. Embassyofcambodia.org.nz. Retrieved on June 20, 2011.</ref> តំហែទាំសុខភាពត្រូវបានផ្ដល់ដោយគ្រូពេទ្យជំនាញសាធារណៈនិងឯកជន ហើយការស្រាវជ្រាវបានរកឃើញថាជំនឿទុកចិត្តក្នុងការផ្ដល់សុខភាពគឺជាកត្តាគន្លឹះមួយក្នុងការបង្កើននូវការយល់ដឹងអំពីសេវាតំហែទាំ​សុខភាពនៅកម្ពុជា​តាមស្រុកស្រែជនបទ។<ref>{{cite journal|last=អូហ្សាវ៉ា|first=សាជិកុ|coauthors=ដាមៀន-វ៉ខខឺរ|title=ការប្រៀបធៀបទំនុកចិត្តជាសាធារណៈទល់នឹងពួកអ្នកផ្ដល់តំហែទាំសុខភាពនៅកម្ពុជាស្រុកស្រែចម្ការ|journal=ផែនការគោលនយោបាយសុខភាព|year=២០១១|volume=២៦|issue=ផ្គត់ផ្គ.១|pages=i២០ - i២៩|url=http://www.futurehealthsystems.org/publications/comparison-of-trust-in-public-vs-private-health-care-provide.html|accessdate=២៦ឧសភា ២០១២|archive-date=2012-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20121111133748/http://www.futurehealthsystems.org/publications/comparison-of-trust-in-public-vs-private-health-care-provide.html|dead-url=yes}}</ref> រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាធ្វើផែនការដើម្បីបង្កើនគុណភាពនៃតំហែទាំសុខភាពក្នុងប្រទេសដោយការលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងអំពី[[ហ៊ីវ]]/[[អេដស៍]] [[គ្រុនចាញ់]]និងជំងឺផ្សេងៗដទៃទៀត។ ការចំណាយរបស់រដ្ឋាភិបាលលើតំហែទាំសុខភាពត្រូវនឹង៥,៨%នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបរបស់កម្ពុជា (ផសស)។ [[អត្រាមរណភាពទារក]]របស់កម្ពុជាបានថយចុះចាប់ពី១១៥ក្នុងចំណោមកំណើតរស់១០០០នាក់នៅឆ្នាំ១៩៩៣ដល់៥៤​នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៩។ ក្នុងរយៈកាលដដែល អត្រាមរណភាពក្រោមប្រាំឆ្នាំបានថយចុះចាប់ពី១៨១ដល់១១៥ក្នុងចំណោមកំណើតរស់១០០០នាក់។<ref name="cambodiawho">{{cite web|url=http://www.who.int/countryfocus/cooperation_strategy/ccs_khm_en.pdf|title=យុទ្ធសាស្ត្រសហប្រតិបត្តិការប្រទេសអ.ស.ព.|format=ទ.ឯ.ខ.|publisher=អង្គការសុខភាពពិភពលោក|date=មេសា ២០០១|accessdate=២២មិថុនា ២០០៩}}</ref> ខេត្តដែលមានសុចនាករសុខភាពអាក្រក់បំផុត គឺ[[សុខភាពនៅខេត្តរតនគីរី|រតនគីរី]] កុមារ២២,៩%ស្លាប់មុនអាយុប្រាំឆ្នាំ។<ref>[http://www.methodfinder.com/wfpatlas/index.php?page=03&lang=e "ផែនទីមរណភាពកុមារនិងកង្វះអាហារូបត្ថម្ភជាតិ (លទ្ធផលអសន្តិសុខស្បៀងអាហារ)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010190629/http://www.methodfinder.com/wfpatlas/index.php?page=03&lang=e |date=2017-10-10 }}។ [[កម្មវិធីស្បៀងអាហារពិភពលោក]]ស.ប.។ បានមកថ្ងៃ៤ឧសភា ២០០៨។</ref> [[មូលនិធិសង្គ្រោះកុមារអន្តរជាតិសហប្រជាជាតិ|យូនីសេផ្វ]]បានកត់សំគាល់កម្ពុជា ជាប្រទេសដែលមាន[[មីនដី]]ច្រើនបំផុតទីបីក្នុងពិភពលោក<ref name="UNICEF">UNICEF. [http://www.unicef.org/sowc96/9ldmines.htm "The Legacy of Landmines"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141203025217/http://www.unicef.org/sowc96/9ldmines.htm |date=2014-12-03 }}. Retrieved July 25, 2006.</ref> ដែលកំណត់មរណភាពអសេនិកជនជាង៦០០០០នាក់និងរាប់ពាន់នាក់ទៀតបានពិការ រឺ របួសចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៧០ដោយសារតែមីនដីដែលមិនទាន់ផ្ទុះបានបន្សល់ទុកក្នុងដីនៅឯតំបន់ជនបទ។<ref name="PBSORG">PBS.org (July 25, 2003). [http://www.pbs.org/wnet/religionandethics/week647/cover.html ''Cambodia Land Mines''.]. Retrieved July 24, 2006.</ref> ជនរងគ្រោះភាគច្រើនគឺជាកុមារដែលឃ្វាលសត្វ រឺ លេងក្នុងវាលស្រែ។<ref name="UNICEF"/> មនុស្សពេញវ័យដែលរស់រានពីមីនដីជានិច្ចជាកាលតម្រូវឱ្យមាន[[ការកាត់អវយវៈ]]ដៃជើងមួយចំនួននិងត្រូវពឹងអាស្រ័យដោយ​ការសុំទានដើម្បីរស់។<ref name="PBSORG"/> យ៉ាងណាក្ដី ក៏ចំនួនស្លាប់ រឺរបួសដោយមីនដីបានថយចុះយ៉ាងខ្លាំង ចាប់ពី៨០០នាក់នៅឆ្នាំ២០០៥ រហូតមកដល់តិចជាង៤០០នាក់នៅឆ្នាំ២០០៦ និង២០៨នាក់នៅឆ្នាំ២០០៧ (៣៨នាក់បានស្លាប់និង១៧០នាក់រងរបួស)។<ref>{{cite web |url=http://lm.icbl.org/index.php/publications/display?url=lm/2007/cambodia.html |title=កម្ពុជា របាយការណ៍ត្រួតពិនិត្យមីនដី២០០៧ |publisher=Lm.icbl.org |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០ |archivedate=2023-04-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230428194152/http://archives.the-monitor.org/index.php/publications/display?url=lm/2007/cambodia.html |url-status=dead }}</ref> មានសហេតុភាពមីនក្នុងដី និង [[គ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះ]]ចំនួន២៧១ករណី បានកត់ត្រាដោយប្រព័ន្ធព័ត៌មានជនរងគ្រោះមីន/គ.ម.ផ.នៅកម្ពុជានៅឆ្នាំ២០០៨ ២៤៣នៅឆ្នាំ២០០៩ និង២៨៦នៅឆ្នាំ២០១០។ ការកើនឡើងនេះគឺដោយសារគ្រោះថ្នាក់ដោយមីនប្រឆាំងរថក្រោះពីរធំៗនៅឆ្នាំ២០១០–នៅខេត្តប៉ៃលិននៅខែឧសភា និងនៅខេត្តបាត់ដំបងនៅខែវិច្ឆិកា– ដែលក្នុងរវាងឧប្បត្តិហេតុទាំងនោះបានធ្វើឱ្យស្លាប់ រឺ រងរបួសមនុស្សចំនួន៣០នាក់។ មានសហេតុភាពសរុបចំនួន២១១ករណី នៅឆ្នាំ២០១១ ហើយស្ថិតិសម្រាប់ខែមករា–មិថុនា ២០១២ មានចំនួន១០៤ករណី។ ម្ភៃប្រាំពីរភាគរយនៃសហេតុភាពនៅឆ្នាំ២០១១–១២បានកើតឡើងនៅបាត់ដំបង។<ref>{{cite web |url=http://www.maginternational.org/cambodia |title=ក.ប.ម. កម្ពុជា |publisher=maginternational.org |accessdate=២២ តុលា ២០១២ |archivedate=2016-02-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160201110926/http://www.maginternational.org/cambodia/ |url-status=dead }}</ref> ==វប្បធម៌== '''{{Main|វប្បធម៌កម្ពុជា|កីឡានៅកម្ពុជា}}''' {{multiple image | perrow = 3 | total_width = 500 | image1 = Vorvong-Sorvong-tale-Pavie9.jpg | image2 = បុណ្យអុំទូក.jpg | image3 = Water festival in Phnom Penh 24.jpg | image4 = | image5 = | footer = វប្បធម៌ខ្មែរ ពីឆ្វេងទៅស្តាំ: រូបពិពណ៌នានៅសតវត្សទី១៩ រឿង[[អក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ|វរវង្ស និងសូរវង្ស]]។, ការប្រណាំងទូកក្នុងព្រះរាជពិធីបុណ្យអុំទូក នៅរាជធានីភ្នំពេញ, ព្រះរាជពិធីបុណ្យបណ្ដែតប្រទីបនៅមុខព្រះបរមរាជវាំង | align = | direction = | alt1 = | caption1 = | caption2 = }} [[ឯកសារ:Art and culture.JPG|thumb|righf|កូនកំលោះកាន់[[ដា (ដាវ)|ដាវ]] ចំណែកកូនក្រមុំស្លៀក[[ស្បៃ]] តាមទំនៀមអាពាហ៍ពិពាហ៍ខ្មែរដែលកាន់ [[រឿងព្រះថោងតោងស្បៃនាងនាគ]]]] [[ឯកសារ:sampeah.jpg|thumb|ការ[[សំពះ]] (ស្វាគមន៍ខ្មែរ)]] កត្តាផ្សេងៗដែលចូលរួមវិភាគទានដល់វប្បធម៌កម្ពុជារួមមាន[[ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]] [[ហិណ្ឌូសាសនា|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] [[វប្បធម៌បារាំង|អាណានិគមនិយមបារាំង]]និង[[សកលភាវូបនីយកម្ម|សកលភាវូបនីយកម្មទំនើប]]។ [[ក្រសួងវប្បធម៌ និង វិចិត្រសិល្បៈ (កម្ពុជា)|ក្រសួងវប្បធម៌ និង វិចិត្រសិល្បៈកម្ពុជា]]ទទួលខុសត្រូវចំពោះការជម្រុញនិងការអភិវឌ្ឍវប្បធម៌កម្ពុជា។ វប្បធម៌កម្ពុជាមិនត្រឹមតែរួមបញ្ចូលតែវប្បធម៌[[ខ្មែរក្រោម|ជនជាតិភាគតិចដែនដីក្រោម]]តែប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏រួមបញ្ចូលវប្បធម៌កុលសម្ព័ន្ធភ្នំផ្សេងៗទៀតដែលមានវប្បធម៌ចំនួន២០ ដែលគេស្គាល់ជាទូទៅថា[[ខ្មែរលើ]] ពាក្យមួយនេះត្រូវបានបង្កើតដោយព្រះ[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]]ដើម្បីជម្រុញឱ្យមានសាមគ្គីភាពរវាងពួកអ្នកដែនដីខ្ពស់ និងពួកអ្នកដែនដីទំនាប។ ប្រជាជនខ្មែរតាមជនបទស្លៀកពាក់[[ក្រមា]]ដែលជាទិដ្ឋភាពតែមួយគត់នៃ[[ការស្លៀកពាក់ខ្មែរ]]។ [[សំពះ]]គឺជាការគំនាប់តាមប្រពៃណីខ្មែរ រឺក៏ វិធីមួយដើម្បីបង្ហាញការគោរពដល់អ្នកដទៃ។ វប្បធម៌ខ្មែរ ដូចគ្នាដែរ បានរីកចម្រើននិងរីកសាយភាយដោយ[[អាណាចក្រខ្មែរ|អធិរាជាណាចក្រខ្មែរ]] រួមមានរចនាបថរបាំ ស្ថាបត្យកម្មនិងចម្លាក់ផ្សេងៗ ត្រូវបានដោះដូរគ្នាជាមួយលាវ និងថៃជិតខាងតាមរយៈប្រវត្តិសាស្ត្រ។ [[អង្គរវត្ត]]គឺជាឧទាហរណ៍គង់វង្សល្អបំផុតនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរចាប់ពីសម័យអង្គររួមជាមួយប្រាសាទផ្សេងៗដែលត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងនិងជុំវិញតំបន់នោះ។ តាមប្រពៃណី ប្រជាជនខ្មែរមានវិធីតែមួយគត់ដើម្បីកត់ត្រាព័ត៌មានគឺ[[ស្លឹករឹត]]។ សៀវភៅស្លឹករឹតកត់ត្រាវីរកថានៃប្រជាជនខ្មែរ រាមាយណៈ កំណើតនៃពុទ្ធសាសនា និងខ្សែសៀវភៅធម៌ផ្សេងៗទៀត។ ស្លឹកទាំងនឹងត្រូវបានថែរក្សាយ៉ាងល្អ និងបានរុំក្នុងសំពត់ ដើម្បីការពារពីសំណើមនិងអាកាសធាតុ។<ref>{{cite web |author=វៀតណាមណេត, ហាណូយ, វៀតណាម |url=http://english.vietnamnet.vn/travel/2008/09/805123/ |title=វៀតណាមណេត '&#39;http://english.vietnamnet.vn/travel/2008/09/805123/'&#39;; បានចូលនៅថ្ងៃ ៣១មករា ២០០៩ |publisher=អង់គ្លេស.វៀតណាមណេត.vn |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០ |archivedate=2008-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080924135657/http://english.vietnamnet.vn/travel/2008/09/805123/ |url-status=dead }}</ref> [[បុណ្យអុំទូក]] ជាការប្រកួតអុំទូកប្រចាំឆ្នាំ ដែលជាបុណ្យជាតិដែលប្រជាជនកម្ពុជាបានចូលរួមច្រើនបំផុត។ បានប្រារព្ធនៅចុងរដូវវស្សា នៅពេលដែលទន្លេមេគង្គចាប់ផ្ដើមស្រកត្រឡប់ទៅកម្រិតធម្មតាវិញដែលអនុញ្ញាតឱ្យ[[បឹងទន្លេសាប]]ហូរបញ្ច្រាស ប្រហែល១០%នៃប្រជាជនកម្ពុជាចូលរួមព្រឹត្តិការណ៍នេះរាល់ឆ្នាំដើម្បីលេងកីឡា ថ្លែងអំណរគុណដល់លោកខែ មើលកាំជ្រួច ហូបអាហារល្ងាច និងចូលរួមការប្រណាំងទូកក្នុងបរិយាកាសបែបកីឡា។<ref name="KMGOV">{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/news.view.html?doc_oid=@140%7C1%7C1 |title=ស្ថានបណ្ដាញរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា, ''បុណ្យអុំទូក អកអំបុក សំពះព្រះខែ''; បានចូលនៅថ្ងៃ ២៤កក្កដា ២០០៦ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011210454/http://cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/news.view.html?doc_oid=@140%7c1%7c1 |archivedate=2007-10-11 |access-date=2012-09-06 |url-status=dead }}</ref> ល្បែងប្រជាប្រិយរួមមាន[[ការជល់មាន់]] ការលេងនិងទាត់[[សី]] ដែលស្រដៀងនឹង[[បាល់ថង់]]។ ដោយផ្អែកលើប្រតិទិនសុរិយគតិឥណ្ឌាបុរាណ និងព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ [[ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ|ចូលឆ្នាំថ្មីខ្មែរ]]គឺជាថ្ងៃឈប់សម្រាកដ៏សំខាន់មួយដែលប្រារព្ធឡើងនៅខែមេសា។ តួអង្គសិល្បៈសម័យថ្មីរួមមានអ្នកចម្រៀង លោក[[ស៊ីន ស៊ីសាមុត|ស៊ីន-ស៊ីសាមុត]] និងអ្នកស្រី[[រស់ សេរីសុទ្ធា|រស់-សេរីសុទ្ធា]] (និងក្រោយមកទៀត[[ម៉េង កែវពេជ្រចិន្តា|ម៉េង-កែវពេជ្រចិន្ដា]]) ដែលបានបញ្ចូលស្ទីលតន្ត្រីថ្មីដល់ប្រទេសនេះ។ ===ក្បួនធ្វើម្ហូប=== '''{{Main|អាហារខ្មែរ|ក្បួនធ្វើម្ហូបខ្មែរ}}''' {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 220 | image1 = | image2 = | image3 = | image4 = Num Banh Chok.jpg | image5 = 2016 Phnom Penh, Amok trey (01).jpg | footer = ម្ហូបខ្មែរល្បីៗ ពីឆ្វេងទៅស្តាំ ពីលើចុះក្រោម: [[ការី]] (''សម្លការី''), (''[[ប្រហុក]]''), ''[[នំបញ្ចុក]]'', ''[[សម្លម្ជូរ]]'' និង ''[[អាម៉ុកត្រី]]'' | align = | direction = | alt1 = | caption1 = | caption2 = }} ស្រូវអង្ករគឺជាធញ្ញជាតិសំខាន់បំផុត ដូចជានៅក្នុងប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដទៃទៀតដែរ។ ត្រីបានមកពីទន្លេមេគង្គនិងបឹងទន្លេសាបជាផ្នែកមួយសំខាន់នៃរបបអាហារ។ ការផ្គត់ផ្គង់ត្រីនិងផលិតផលត្រីសម្រាប់អាហារនិងការជួញដូរនៅឆ្នាំ២០០០គឺ២០គីឡូក្រាមក្នុងម្នាក់ រឺ ២&nbsp;[[អ៊ែវ៉ឹរដឹផយហ្ស៍|អោន]]ក្នុងមួយថ្ងៃក្នុងមនុស្សម្នាក់។<ref name="EARTH">{{PDFlink|[http://earthtrends.wri.org/pdf_library/country_profiles/Coa_cou_116.pdf Earthtrends.org Cambodia Country Profile]}}</ref> ត្រីខ្លះអាចយកធ្វើជា[[ប្រហុក]]ដើម្បីទុកឱ្យបានយូរ។ [[ក្បួនធ្វើម្ហូបខ្មែរ]]រួមមានផ្លែឈើនិវត្តន៍ សម្ល និងប្រភេទនំបញ្ចុក។ គ្រឿងផ្សំសំខាន់ៗគឺ [[ក្រូចសើច]] [[ស្លឹកគ្រៃ]] [[ខ្ទឹមស]] [[ទឹកត្រី]] [[ទឹកស៊ីអ៊ីវ]] [[ការី]] [[អម្ពិល]] [[ខ្ញី]] [[ប្រេងខ្យង]] [[ខ្ទិះដូង]] និង [[ម្រេច]]។ អាហារដ៏ឆ្ងាញ់ពិសាមួយចំនួនដូចជា [[នំបញ្ចុក]] [[អាម៉ុក]] [[អាពីង]]។ ឥទ្ធិពលបារាំងលើក្បួនធ្វើម្ហូបខ្មែររួមមានការីក្រហមខ្មែរជាមួយនំប៉័ង[[បាហ្គឺត]]អាំង។ ចំណែកបាហ្គឺតដែលបានអាំងត្រូវបានគេជ្រលក់ក្នុងការីហើយញ៉ាំ។ ការីក្រហមខ្មែរក៏ត្រូវបានញ៉ាំជាមួយបាយនិង[[នំបញ្ចុកអង្ករ]]ដែរ។ ម្ហូបញ៉ាំពេលល្ងាចនៅខាងក្រៅដែលទំនងជាពេញនិយមបំផុត គឺ[[គុយទាវ]] ជាទឹករំងាស់សាច់ជ្រូក [[សម្លមី|សម្ល]][[មីអង្ករ]]ជាមួយនិង[[ខ្ទឹមលីង]] [[ស្លឹកខ្ទឹម]] ដែលដាក់ពីលើនូវ [[ប្រហិតសាច់គោ]] [[បង្គា]] [[ថ្លើមជ្រូក]] រឺ សាឡាត់។ ក្បួនធ្វើម្ហូបនេះមិនត្រូវបានគេដឹងច្បាស់លាស់ទេ បើប្រៀបធៀបនៅលើពិភពលោកផ្ទឹមនឹងប្រទេសជិតខាង ថៃ និង វៀតណាម។ ===កីឡា=== '''{{main|ពហុកីឡាដ្ឋានជាតិមរតកតេជោ}}''' [[សមាគមបាត់ទាត់|បាល់ទាត់]]គឺជាកីឡាមួយក្នុងចំណោមកីឡាដែលមានប្រជាប្រិយជាងគេ ទោះបីជាយ៉ាងណាវិជ្ជាជីវករខាងកីឡាបានរៀបចំកីឡាជាច្រើនអសកលនៅកម្ពុជាមិនដូចជានៅបណ្ដាប្រទេសលោកខាងលិចឡើយ ពីព្រោះដោយសារលក្ខខណ្ឌសេដ្ឋកិច្ច។ បាល់ទាត់ត្រូវបាននាំមកកម្ពុជាដោយពួកបារាំងនិងពេញនិយមដោយអ្នកនៅក្នុងស្រុក។<ref>[https://web.archive.org/web/20080626194544/http://www.aseanfootball.org/affiliates_02.asp ''AFF- The official site of the ASEAN Football Federation'']. Retrieved February 20, 2009.</ref> [[ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិកម្ពុជា]]បានត្រៀមគ្រប់គ្រង[[ពានអាស៊ី១៩៧២|ពានរង្វាន់អាស៊ី១៩៧២]]លើកទីបួន ក៏ប៉ុន្តែការរីកចម្រើនបានធ្លាក់ចុះចាប់តាំងពីសម័យសង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីមកម៉្លេះ។ កីឡាលោកខាងលិចដូចជាបាល់ទះ កាយវប្បកម្ម វាយកូនគោលវាល [[សហភាពបាល់អោប]] [[វាយគោលចូលឡូ]] និងបាល់បោះកំពុងទទួលបានប្រជាប្រិយភាព។ កីឡាក្នុងស្រុករួមមាន[[ទូកនាគ|ការប្រណាំងទូកប្រពៃណី]] [[ប្រណាំងក្របី]] [[ប្រដាល់សេរី]] [[ចំបាប់បុរាណខ្មែរ]] និង[[ល្បុក្កតោ]]។ កម្ពុជាដំបូងបានចូលរួមក្នុង[[កីឡាអូឡាំពិក]]កំឡុង[[កម្ពុជាក្នុងកីឡាអូឡាំពិករដូវក្ដៅ១៩៥៦|ល្បែងអូឡាំពិករដូវក្ដៅ១៩៥៦]]ដែលបញ្ជូន[[អ្នកជិះសេះនៅកីឡាអូឡាំពិករដូវក្ដៅ|ពួកអ្នកជិះសេះ]]។ កម្ពុជាក៏បានអញ្ជើញជាកិត្តិយសក្នុងល្បែង[[ល្បែងកម្លាំងបំផុសថ្មី|ល.ក.ប.ថ. រឺ GANEFO]] ឆ្លាស់គ្នានឹងល្បែងអូឡាំពិក នៅក្នុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៦០។ ===របាំ=== '''{{Main|របាំខ្មែរ|របាំនៅកម្ពុជា}}''' {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 300 | image1 = Angkor Wat - 050 Apsaras (8580603733).jpg | image2 = Danseuses kmer (2).JPG | image3 = Lakhon Khol Art painting.jpg | image4 = Cambodian dance Reamker.png | image5 = | footer = ទ្រនិចនាឡិកាពីឆ្វេងទៅស្តាំ ពីលើចុះក្រោម៖: រូបភាពឆ្លាក់របស់[[អប្សរា]]នៅ[[អង្គរវត្ត]], [[របាំអប្សរា]], [[រាមកេរ្តិ៍]], [[ល្ខោនខោល]], ល្ខោនខោលក្នុងរជ្ជកាល[[ព្រះបាទនរោត្តម]] | align = | direction = | alt1 = | caption1 = | caption2 = }} {{multiple image | perrow = 3 Vorvong-Sorvong-tale-Pavie9.jpg | total_width = 300 | image1 = Kmer Dance..JPG | image2 = Blessing Dance 7.jpg | image3 = | image4 = | image5 = | footer = ពីឆ្វេងទៅស្តាំ: ស្រីរបាំខ្មែរ។, របាំជូនពរ | align = | direction = | alt1 = | caption1 = | caption2 = }} របាំខ្មែរត្រូវបានបែងចែកទៅជាចំណាត់ថ្នាក់បីធំៗ: [[របាំបុរាណខ្មែរ]] [[របាំប្រជាប្រិយ]] និង[[របាំសង្គម]]។ ដើមកំណើតពិតប្រាកដនៃរបាំបុរាណខ្មែរត្រូវបានគេជជែកវែកញែក។ ពួកអ្នកប្រាជ្ញខ្មែរក្នុងស្រុកភាគច្រើនបំផុតទាញទម្រង់របាំសម័យត្រឡប់ទៅសម័យ[[អង្គរ]]វិញ ដែលមើលទៅមានភាពស្រដៀងៗគ្នាក្នុងចម្លាក់ប្រាសាទសម័យនោះ ពេលនោះដែរ អ្នកដទៃទៀតបានប្រកាន់ថាក្បាច់របាំខ្មែរសម័យទំនើបត្រូវបានរៀន (រឺ រៀនឡើងវិញ) ពីពួកអ្នករបាំរាជវាំងសៀមនៅក្នុងទសវត្សឆ្នាំ១៨០០។ របាំបុរាណខ្មែរគឺជាទម្រង់នៃសិល្បៈសំដែងដែលមានរបៀបត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងរាជវាំងកម្ពុជា សំដែងឡើងសម្រាប់ការកំសាន្តនិងគោលបំណង​ប្រារព្ធពិធីផ្សេងៗ។<ref name=UnescoDance>[http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?RL=00060 UNESCO Culture Sector - Intangible Heritage - 2003 Convention :<!-- Bot generated title -->]</ref> របាំទាំងនេះត្រូវបានសំដែងដោយបុរស និងស្ត្រីដែលបានហ្វឹកហាត់ខ្ពស់ប្រកបដោយសម្លៀកបំពាក់សាំញ៉ាំក្នុងទីសាធារណៈដើម្បីវិភាគទានដល់ការបន់ស្រន់ រឺ ដើម្បីសំដែងនូវរឿងរ៉ាវប្រពៃណី និងកំណាព្យវីរកថា ដូចជា[[រាមកេរ្តិ៍]] កំណែរឿង[[រាមាយណៈ]]របស់ខ្មែរ។ <ref name=Cravath1968>Cravath, Paul (1968). ''[http://www.jstor.org/pss/1124400 The Ritual Origins of the Classical Dance Drama of Cambodia]'', Asian Theatre Journal, Vol. 3, No. 2 (Autumn, 1986), pp.&nbsp;179–203</ref> ត្រូវបានគេស្គាល់ជាផ្លូវការថាជា[[របាំព្រះរាជទ្រព្យ]] របាំនេះត្រូវប្រគំឡើងដោយតន្ត្រីវង់ភ្លេងពិណពាទ្យដែលបន្ទរដោយអ្នកច្រៀងបន្ទរជាច្រើន។ របាំប្រជាប្រិយខ្មែរ ជានិច្ចជាកាលបានសំដែងដោយតន្ត្រី[[មហោរី]] ប្រារព្ធឡើងដោយក្រុមជនជាតិនិងវប្បធម៌ផ្សេងៗនៃកម្ពុជា។ របាំប្រជាប្រិយមានដើមកំណើតក្នុងភូមិស្រុកនានានិងបានសំដែងភាគច្រើនដោយពួកអ្នកស្រុកឱ្យពួកអ្នកស្រុកដូចគ្នាមើល។<ref name="FolkDance">[[សំ សំអាង|សំ-សំអាង]] & សំ-ចាន់ម៉ូលី; ១៩៨៧; [http://www.reninc.org/BOOKSHELF/Khmer_Folk_Dance_Sam.pdf របាំប្រជាប្រិយខ្មែរ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090920064320/http://www.reninc.org/BOOKSHELF/Khmer_Folk_Dance_Sam.pdf|date=2009-09-20}}; វិទ្យាស្ថានខេមរសិក្សា; ញូវីងតុន, ស៊ីធី; ISBN 0941785025</ref> ការសំដែងទាំងនេះត្រូវបានកែច្នៃតិចតួចនិងស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ ដែលពួក អ្នករបាំតែងតួជាពួកកុលសម្ព័ន្ធភ្នំ ពួក[[ចាម]] រឺពួកកសិករ។ ជាធម្មតា របាំនេះមានល្បឿនលឿនជាងរបាំបុរាណ របាំប្រជាប្រិយសំដែងនូវសាច់រឿង''មនុស្សសាមញ្ញ'' ដូចជាស្នេហា កំប្លែង រឺ ការទប់ស្កាត់ព្រលឹងបិសាច។<ref name=FolkDance/> ការរាំរែកក្នុងសង្គមត្រូវបានរាំដោយពួកភ្ញៀវនៅក្នុងពិធីលៀងសោយភោជ ពិធីជប់លៀង រឺ ការប្រជុំគ្នាក្នុងសង្គមក្រៅផ្លូវការផ្សេងៗ។ ការរាំរែកក្នុងសង្គមតាមប្រពៃណីខ្មែរគឺស្រដៀងៗនឹងអ្វីដែលមានក្នុងប្រទេសជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដទៃទៀតដែរ។ ឧទាហរណ៍រួមមាន[[រាំវង់]] និង[[រាំក្បាច់]]ក៏ដូចជា''[[សារ៉ាវ៉ាន់]] និង[[ឡាំលាវ]]'' (រាំលាវ)។ ការរាំរែកដែលមានប្រជាប្រិយបែបលោកខាងលិចសម័យទំនើបរួមមាន[[ឆាត់ៗឆា]] [[បូឡេរ៉ូ]] និង[[ម៉ាឌីសុន]]ក៏បានជះឥទ្ធិពលដល់ការរាំរែកក្នុងសង្គមខ្មែរដែរ។ ===តន្ត្រី=== '''{{Main|តន្ត្រីខ្មែរ}}''' តន្ត្រីខ្មែរបុរាណចុះកាលបរិច្ឆេទត្រឡប់ទៅក្នុងរង្វង់នៃសម័យ[[ចក្រភពខ្មែរ]]។<ref name=umbc>http://www.umbc.edu/eol/cambodia/histcmus.htm Sam-ang Sam</ref> ព្រះរាជរបាំដូចជា របាំ[[អប្សរា]]គឺជានិមិត្តរូបនៃវប្បធម៌ខ្មែរ ក៏ដូចជាវង់ភ្លេងមហោរីដែលជាវង់ភ្លេងអមទៅនឹងរបាំអស់ទាំងនោះ។ ទម្រង់តន្ត្រីស្រុកស្រែបន្ថែមពីនោះរួមមាន''[[ចាប៉ី]]'' និង''[[អាយ៉ៃ]]''។ កាលពីសម័យមុនសិល្បៈតន្ត្រីបែបនេះគឺមានការពេញនិយមនៅជំនាន់ចាស់ៗនិងជាញឹកញយសិល្បៈតន្ត្រីនេះសម្ដែងតែឯងដោយ​បុរសម្នាក់កេះ''ចាប៉ី'' (ហ៊្គីតាខ្មែរ) ចន្លោះកំណាព្យកាព្យឃ្លោងដែល[[ច្រៀងគ្មានភ្លេង]]។ ទំនុកច្រៀងរាល់ដងមានសាច់រឿងសីលធម៌ រឺសាសនា។ ''អាយ៉ៃ''ត្រូវបានសំដែងតែឯង រឺ ដោយបុរសម្នាក់ និងស្ត្រីម្នាក់ហើយជាធម្មតាសព្វដងមានរឿងកំប្លែងផង។ វាគឺជាទម្រង់នៃបទនិពន្ធទំនុកច្រៀង ដែលពោរពេញដោយឃ្លាមានន័យពីរយ៉ាងជាធម្មតា ត្រូវបានគេបង្កើតជានាដកថា រឺ កាព្យឥតព្រាងទុកភ្លាមៗទាំងស្រុង និងជា[[ការសប្បាយរបស់នរណាម្នាក់|មួយការបញ្ចេញបញ្ចូលពាក្យសម្ដី]]។ នៅពេលបានច្រៀងជាគូ ប្រុស រឺ ស្រីម្ដងម្នាក់ ដោយមាន''ការឆ្លើយឆ្លង''កាព្យ រឺពាក្យប្រដៅដែលចេញដោយភាគីម្ខាងទៀតដើម្បីឱ្យអ្នកម្ខាងទៀតដោះស្រាយ រួមជាមួយការបន្ទរដោយការលេងឧបករណ៍ភ្លេងខ្លីៗនៅចន្លោះកាព្យទាំងនោះ។ ''ភ្លេងការ''គឺជាឈុតនៃតន្ត្រីនិងចម្រៀងប្រពៃណីដែលបានលេងដើម្បីការកំសាន្ត និងជាការបន្ទរតាមសម្រាប់ផ្នែកនៃពិធីការផ្សេងៗជាច្រើនក្នុងពិធីមង្គលការខ្មែរដែលមានរយៈពេញមួយថ្ងៃតាមប្រពៃណី។ តន្ត្រីខ្មែរពេញនិយមត្រូវបានសំដែងឡើងជាមួយឧបករណ៍របែបលោកខាងលិច រឺក៏លាយឡំដោយឧបករណ៍បុរាណនិងលោកខាងលិច។ តន្ត្រីរាំរែកត្រូវបានតែងឡើងជាលក្ខណៈពិសេសសម្រាប់ការរាំរែកក្នុងសង្គម។ តន្ត្រីនៃអ្នកចម្រៀងបំពេរអារម្មណ៍លោក[[ស៊ីន សាមុត|ស៊ីន-ស៊ីសាមុត]]និងអ្នកស្រី[[រស់ សេរីសុទ្ធា|រស់-សេរីសុទ្ធា]]ចាប់តាំងពីទសវត្សឆ្នាំ១៩៦០ដល់ទសវត្សឆ្នាំ១៩៧០​ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាតន្ត្រីពេញនិយមតន្តី (ខ្លាស់ស៊ិក)របស់កម្ពុជា។ កំឡុងបដិវត្តន៍[[ខ្មែរក្រហម]]ពួកអ្នកចម្រៀងតន្តី (ខ្លាស់ស៊ិក)និងមានប្រជាប្រិយជាច្រើននៅទសវត្ស៦០និង៧០បានស្លាប់ដោយការប្រហារជីវិត ការអត់ឃ្លាន រឺ ការធ្វើការហួសកម្លាំង{{Citation needed|date=កញ្ញា ២០១០}} និងខ្សែអាត់ស្នាដៃដើមជាច្រើនពីសម័យនោះត្រូវបានបាត់បង់ រឺ បំផ្លាញ។ នៅទសវត្សឆ្នាំ១៩៨០ [[កែវ សារ៉ាត់|កែវ-សារ៉ាត់]] (ជនភៀសខ្លួនម្នាក់ដែលតាំងលំនៅនៅសហរដ្ឋ) និងពួកអ្នកដទៃទៀតបានបន្តកេរ្តិ៍ដំណែលនៃពួកអ្នកចម្រៀងតន្តី (ខ្លាស់ស៊ិក) ម្ដងម្កាលបានបង្កើតឡើងវិញនូវចម្រៀងពេញនិយមរបស់ពួកអ្នកចម្រៀងសម័យពីដើម។ ទសវត្ស៨០និង៩០ក៏បានឃើញការងើបឡើងនូវប្រជាប្រិយភាពនៃ''[[កន្ត្រឹម]]'' បែបបទតន្ត្រីនៃទម្រង់[[ខ្មែរភាគខាងជើង|ខ្មែរសូរិន្ទ]]ដោយប្រើប្រាស់ឧបករណ៍តន្ត្រីសម័យ។<ref>[http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/country/content.country/cambodia_527 Andrew McGraw, National Geographic]</ref> ===អន្តរជាល (អ៊ិនថឺរនែត)=== [[File:Khmer Painting at Wat Phnom.JPG|thumb|right|230px|គំនូរ''ព្រះវេស្សន្តរ''និងព្រះវង្សរបស់ទ្រង់​ដែលត្រូវបានបំបោះបង់ចោលក្នុងព្រៃ។]] ពេលដូចគ្នា កម្ពុជាបន្តរីកលូតលាស់ ធ្វើឱ្យមានការតភ្ជាប់ខ្លួនទៅនឹងពិភពលោក។ មានកន្លែងជាច្រើនមានការចូលដល់របស់អន្តរជាលដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានការប្រើប្រាស់ជាសាធារណៈ ដូចជាហាងកាផ្វេ រង្គសាល ភេសជ្ជដ្ឋាន ភោជនីយដ្ឋាន និងស្ថានីយសាំង។ [[និយតានិយតូបករណ៍|ម៉ូដឹម]][[ឈ្នាប់តំណសកល|យូអេសប៊ី]] និងសមត្ថភាពអន្តរជាលលើទូរសព្ទដៃឥឡូវអនុញ្ញាតឱ្យជនកម្ពុជាជាច្រើនភ្ជាប់ជាមួយពិភពខាងក្រៅ។ សេវាអន្តរជាលនៅតំបន់ទីក្រុងមេថោកជាងនៅតំបន់ជនបទ។ សេវាជាមូលដ្ឋានជាមួយល្បឿន៣មបៃ/វ ថ្លៃ១២$ក្នុងមួយខែបូកតម្លៃម៉ូដឹមជួល។<ref>[http://digi.com.kh/digi/net/home/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120811085631/http://digi.com.kh/digi/net/home/|date=2012-08-11}}. Digi. Retrieved on Jul 30, 2012.</ref> ការតម្លើងនិងឈ្នួលដឹកជញ្ជូននៅតំបន់ជនបទអាចលើសតម្លៃនេះ។ ការរីកចម្រើនថ្មីចំពោះបច្ចេកវិទ្យាការភ្ជាប់អន្តរជាលបានហុចជាលទ្ធផលឱ្យសេវានេះមានតម្លៃថោក។ ការចូលអន្តរជាលបានកើនឡើង បានធ្វើឱ្យមានតម្រូវការស្ថានបណ្ដាញផ្ដោតលើកម្ពុជាបន្ថែមទៀត។ ដោយសារអត្រានៃអក្ខរភាពនៅកម្ពុជា ការងើបឡើងបញ្ហាចោទ ថាតើស្ថានបណ្ដាញផ្ដោតលើកម្ពុជាទាំងនេះត្រូវតែសរសេរជាភាសាអង់គ្លេស រឺ ខ្មែរ។ អង់គ្លេសគឺជាភាសាគ្របដណ្ដប់មុនគេក្នុងអន្តរជាលនិងភាគច្រើននៃអ្នកប្រើប្រាស់អន្តរជាលនៅកម្ពុជាអាចយល់អង់គ្លេសបាន ប៉ុន្តែជាមួយការប្រើប្រាស់[[យូនីក្រម|យូនីកូដ]]ខ្មែរ ទីស្ថានទាំងនោះមានសមត្ថភាពដើម្បីផ្ដល់នូវកំណែប្រែជាភាសាខ្មែរ។ == ប្រព័ន្ធគមនាគមន៍ជាតិ == [[ឯកសារ:MapCambodiaByFussi.png|រូបភាពតូច|290x290ភីកសែល|ផែនទីបណ្ដាញផ្លូវគមនាគមន៍កម្ពុជា]] [[ឯកសារ:Major Road Phnom Pehn Cambodia.jpg|រូបភាពតូច|290x290ភីកសែល|ទិដ្ឋភាពចរាចរណ៍លើដងវីថីក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ។]] {{spaces|5}}ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាមានទំនាក់ទំនងក្នុងប្រទេសនិង​ក្រៅប្រទេសតាម ផ្លូវដី [[ផ្លូវទឹក]] [[ផ្លូវដែក]]និង[[ផ្លូវអាកាស]] ។ ផ្លូវ[[គមនាគមន៍]]ដែលសំខាន់ជាងគេគឺផ្លូវគោក (ផ្លូវថ្នល់) សំខាន់ទាំងសកម្មភាពនិងប្រវែង ។ {{spaces|5}}'''១''' '''ប្រព័ន្ធផ្លូវថ្នល់''' ៖ យោងតាមស្ថិតិមុនឆ្នាំ ១៩៧០ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាមានបណ្តាញផ្លូវគោកសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម៖ :* [[ផ្លូវជាតិលេខ១]]: ចេញពី[[ភ្នំពេញ]]ទៅ[[ក្រុងបាវិត|បាវិត]]កាត់តាម[[អ្នកលឿង]]និង[[ខេត្តស្វាយរៀង]] មានប្រវែង១៦៧ គ.ម ។ :* [[ផ្លូវជាតិលេខ២]]: ចេញពី[[ភ្នំពេញ]]ទៅ[[ភ្នំដិន]]កាត់តាម[[ក្រុងតាខ្មៅ]]និង[[ខេត្តតាកែវ]]មានប្រវែង១៣៧ គ.ម ។ :* [[ផ្លូវជាតិលេខ៣]]: ចេញពីភ្នំពេញទៅ[[ខេត្តព្រះសីហនុ]]កាត់តាម[[ខេត្តកំពត]]មានប្រវែង២៦០ គ.ម ។ :* [[ផ្លូវជាតិលេខ៤]]: ចេញពីភ្នំពេញទៅខេត្តព្រះសីហនុកាត់តាមខេត្តកំពង់ស្ពឺមានប្រវែង២៣២ គ.ម ។ :* [[ផ្លូវជាតិលេខ៥]]: ចេញពីភ្នំពេញទៅ[[អូរជ្រៅ]]កាត់តាម[[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] ខេត្ត[[ខេត្តពោធិ៍សាត់|ពោធិ៍សាត់]] [[ខេត្តបាត់ដំបង]]និង[[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]មានប្រវែង៤០៨ គ.ម ។ :* [[ផ្លូវជាតិលេខ៦]]: ចេញពី[[ព្រែកក្តាម]]ទៅខេត្ត[[បន្ទាយមានជ័យ]]កាត់តាមខេត្ត[[កំពង់ធំ]]និងខេត្តសៀមរាបមានប្រវែង ៣៨៦ គ.ម ។ :* [[ផ្លូវជាតិលេខ៧]]: ចេញពី[[ស្គន់]]ទៅ[[ខេត្តស្ទឹងត្រែង]]កាត់តាម[[ស្នួល]]មានប្រវែង ៥៤៣ គ.ម ។ [[ផ្លូវខេត្ត]]មានប្រវែង៣៦៧៥ គ.មដែលតភ្ជាប់ពីទីរួមខេត្តទៅទីប្រជុំជនស្រុកនានាក្នុងខេត្ត ។ ផ្លូវខេត្តកសាងឡើងនិងជួសជុលដោយថវិកា​ខេត្តផ្ទាល់ ។ ស្ពានគ្រប់ប្រភេទនៅតាម [[ផ្លូវជាតិ]]មានចំនួន៤០២៧កន្លែង ។ {{spaces|5}}'''២''' '''ប្រព័ន្ធផ្លូវដែក''' ៖ មុនឆ្នាំ១៩៧០ ការដឹកជញ្ជូនតាមផ្លូវដែកមានឈ្មោះថា [[រាជាយស្ម័យយានកម្ពុជា]] ។ ប្រវែងផ្លូវដែកមានប្រវែងសរុប៦៤៩ គ.មនិងទទឹង១ម៉ែត្រនិងមានស្ពានគ្រប់ប្រភេទប្រវែង ៩៩០គ.ម ។ ប្រព័ន្ធផ្លូវដែកមាន៖ ::* [[ភ្នំពេញ]] - [[ក្រុងប៉ោយប៉ែត|ប៉ោយប៉ែត]]ប្រវែង៣៨៦ គ.ម កសាងឆ្នាំ១៩២៧ ។ ::* ភ្នំពេញ - ក្រុង[[ក្រុងព្រះសីហនុ|ព្រះសីហនុ]]ប្រវែង២៦៤ គ.ម កសាងនៅឆ្នាំ១៩៥៨ ។ {{spaces|5}}'''៣''' '''ប្រព័ន្ធផ្លូវអាកាស''' ៖ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាមានអាកាសយានអន្តរជាតិពីរគឺ​[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ]]ដែលអាចទទួល​[[យន្តហោះ]]គ្រប់ប្រភេទឲ្យចុះចតបាន និង[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាបអង្គរ]]ដែលមានសកម្មភាពខ្លាំងក្លា ក្នុងការដឹកជញ្ជូនភ្ញៀវទេសចរណ៍ជាតិនិងអន្តរជាតិមកទស្សនា​[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរ]]និងប្រាសាទផ្សេងៗទៀតក្នុងខេត្តសៀមរាប ។ [[អាកាសយានដ្ឋាន]]ត្រូវបានរៀបចំនិងកែលំអដោយក្រុមហ៊ុនវិនិយោគបរទេសមក​ពីប្រទេស[[បារាំង]]។ ក្រៅពីនេះ ប្រទេសយើងមានអាកាសយានដ្ឋានក្នុងស្រុកចំនួន៦កន្លែងទៀតគឺនៅក្នុង ខេត្តព្រះសីហនុ ខេត្ត[[កោះកុង]] ខេត្ត[[បាត់ដំបង]] ខេត្ត[[ក្រចេះ]] ខេត្ត[[ស្ទឹងត្រែង]] ខេត្ត[[ខេត្តមណ្ឌលគិរី|មណ្ឌលគិរី]] និងខេត្ត[[ខេត្តរតនគិរី|រតនគិរី]]។ {{spaces|5}}'''៤''' '''ប្រព័ន្ធផ្លូវទឹក''' ៖ ដោយស្ថានភាពភូមិសាស្រ្តមានរាងបាតខ្ទះ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាសម្បូរទៅដោយផ្លូវទឹកណាស់ ។ គេបែងចែកផ្លូវទឹកនេះជាបីប្រព័ន្ធគឺ :# '''ប្រព័ន្ធ[[ទន្លេមេគង្គ]]''' ៖ប្រព័ន្ធទន្លេមេគង្គ រួមមាន[[ទន្លេមេគង្គលើ]] និង[[ទន្លេមេគង្គក្រោម]] (ពី[[ល្បាក់ខោន]]ដល់[[ក្អមសំណរ]]) និង ទន្លេ[[បាសាក់]]មានប្រវែង ១០០គ.មនិង[[ដៃទន្លេ]]ទាំងអស់របស់ទន្លេមេគង្គ។ ទន្លេមេគង្គមានប្រភពនៅ ខ្ពង់រាបទីបេ លើរយៈកំពស់ ៥០០០ម៉ែត្រ មានប្រវែងសរុប ៤២០០ គ.ម មានអាងទន្លេ ៨០០ ០០០គ.ម^២ ហូរកាត់ប្រទេស [[ឡាវ]] [[ភូមា]] [[ថៃ]] កម្ពុជា និង [[វៀតណាម]]។ ទន្លេមេគង្គកម្ពុជាមានប្រវែង ៥០០​គ.ម ចាប់ពី ល្បាក់ខោន (ព្រំប្រទល់ឡាវ កម្ពុជា) ដល់ព្រំដែន វៀតណាម កាត់តាមខេត្ត[[ស្ទឹងត្រែង]] ខេត្ត[[ក្រចេះ]] ខេត្តកំពង់ចាម ខេត្តកណ្តាល និងខេត្តព្រៃវែង។ :## '''[[របបទឹក]]''' ៖ របបទឹកទាក់ទាញនឹងអាកាសធាតុមូសុង។ [[រដូវទឹក ឡើង]]ចាប់ពីខែមិថុនា ទៅ ខែតុលា។ [[ធារទឹក]] [[រដូវវស្សា]] ៣៤ ០០០ ម^៣ ហើយក្នុងមួយ[[វិនាទី]] ស្មើ ២០ ដង នៃធារទឹក នៅ[[រដូវទឹកប្រាំង]]។ នៅ[[រដូវទឹកស្រក]] ចាប់ពីខែ[[វិច្ឆិកា]] ទៅ ខែ[[ឧសភា]] ស្របទៅនឹងតំបន់ ឈប់រលាយ និង[[មូសុងវស្សា]]ឈប់បក់។ :## '''[[ដៃទន្លេមេគង្គ]]''' ៖ដៃខាងស្តាំគឺ [[ទន្លេរពៅ]]ស្ថិតនៅខាងស្តាំដៃតាមព្រំដែនឡាវ។ ដៃទន្លេមេគង្គខាងធ្វេងមាន [[ទន្លេសាន]] [[ទន្លេស្រែគង្គ|ទន្លេសេកុង]] [[ទន្លេស្រែពក]] [[ព្រែកគ្រៀង]] [[ព្រែកកាំពី]] [[ព្រែកឆ្លូង]] និង [[ទន្លេតូច]] (១០០គ.ម)។ :# '''ប្រព័ន្ធទន្លេសាប''' ៖ ប្រព័ន្ធទន្លេសាបរួមមាន [[ទន្លេសាប]] និង [[បឹងទន្លេសាប]]។ ទន្លេសាប គិតចាប់ ពី ភ្នំពេញទៅ [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|កំពង់ឆ្នាំង]] មានប្រវែង ១០០ គ.ម និង បឹងទន្លេសាប មានបណ្តោយ ១៥០ គ.ម ទទឹង ៣២ គ.ម ហើយចែកចេញជាបីផ្នែកគឺ:[[បឹងធំ]](មានបណ្តោយ ៧៥គ.ម ទទឹង ៣២គ.ម) [[បឹងតូច]](មានបណ្តោយ ៣៥គ.ម ទទឹង ២៨គ.ម) និង[[វាលភក់]](ចាប់ពីឆ្នុកទ្រូទៅ កំពង់ឆ្នាំង ផ្នែកនេះសម្បូរ[[កូនកោះ]]ណាស់) ។ :## '''របបទឹក''' ៖ នៅរដូវវទឹកឡើងចាប់ពីខែ[[មិថុនា]]ទៅ [[តុលា]]ទឹក ហូរចូលបឹងទន្លេសាបតាមទិសភ្នំពេញទៅកំពង់ឆ្នាំង ។ កំពស់ទឹកជ្រៅបំផុត គឺ១៤ម៉ែត្រ ចំណែកផ្ទៃទឹករីកដល់ ១០ ០០០គ.ម^២។ នៅរដូវទឹកសម្រក ចាប់ពីខែវិច្ឆិកាទៅ ខែឧសភាជម្រៅទឹកបឹងទន្លេសាប ជាអប្បបរមាពី ០,៨ ទៅ ២ម៉ែត្រ ទឹកហូរចេញពី បឹងទន្លេសាប តាមទិសកំពង់ឆ្នាំង-ភ្នំពេញ។ ទឹកមានផ្ទៃក្រលា ៣០០០គ^២។ បាតុភូតចំលែកនេះ គឺហូរចេញហូរចូល បណ្តាលមកពីទឹកជំនន់នៃទន្លេមេគង្គ មាននីវ៉ូខ្ពស់ជាង ទឹកទន្លេសាប ម្យ៉ាងទៀតទឹកបឹងទន្លេសាបមាន រយៈកំពស់ទាបជាងដងទន្លេមេគង្គ។ :## '''ដៃសំខាន់ៗនៃបឹងទន្លេសាប''' ៖ នៅផ្នែកត្រើយខាងកើតមាន [[ស្ទឹងត្រែង]] [[ស្ទឹងសៀមរាប]] [[ស្ទឹងជីក្រែង]] [[ស្ទឹងស្ទោង]] [[ស្ទឹងសែន]]។ នៅផ្នែកត្រើយខាងលិចមាន[[ស្ទឹងសិរីសោភ័ណ]] [[ស្ទឹងមង្គលបុរី]] [[ស្ទឹងសង្កែ]] [[ស្ទឹងមោង]] ([[ដូនទ្រី]]) [[ស្ទឹងស្វាយដូនកែវ]] [[ស្ទឹងពោធិ៍សាត់]] និង[[ស្ទឹងបរិបូរណ៍]]។ :## '''ដៃសំខាន់ៗនៃទន្លេសាប''' ៖ នៅត្រើយខាងកើតមាន[[ស្ទឹងខ្យា]] [[ស្ទឹងជីនិត]] [[ស្ទឹងតាំងក្រសាំង]] និង[[ស្ទឹងស្លាប]]។ នៅត្រើយខាងលិចមាន [[ស្ទឹងជ្រៃបាក់]] [[ស្ទឹងគ្រៀវ]](ឧត្តុង្គ)។ :# '''ប្រព័ន្ធនៅតាមឈូងសមុទ្រ''' ៖ ផ្លូវទឹកនៅតាមសមុទ្រច្រើនជាផ្លូវទឹកខ្លីៗ ដែលហូរពី[[ភ្នំក្រវាញ]] ចាក់ទៅក្នុងឈូងសមុទ្រដែលមានរបបទឹក ដូចទឹកជ្រោះគឺ ហូរយ៉ាងខ្លាំង និង បង្កើតឲ្យមានទឹកជំនន់ ក្នុងរយៈពេលខ្លីនៅ រដូវវស្សា។ របបទឹកមានទំនាក់ទំនង ទៅនឹងរបប[[ខ្យល់មូសុង]] ។ ដោយហេតុនេះមានស្ទឹងខ្លះរីងស្ងួតនៅ [[រដូវប្រាំង]]។ ផ្លូវទឹកសំខាន់ៗ នៅតំបន់ឆ្នេរ រួមមាន [[ស្ទឹងមេទឹក]] [[ស្ទឹងជាយអារែក]] [[ព្រែកតាគី]] [[ព្រែកជីផាត]] [[ព្រែកកំពង់តាសោម]] [[ស្ទឹងកំពត]] និង [[ស្ទឹងទូកមាស]]។ :* '''[[កំពងផែ]]'''៖ កំពង់ផែធំៗ នៅព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាមានពីរគឺ [[កំពង់ផែក្រុងភ្នំពេញ]] និង​ [[កំពង់ផែក្រុងព្រះសីហនុ]] ដែលជា ប្រភេទ[[កំពង់ផែអន្តរជាតិ]] ដ៏មានសារៈសំខាន់បំផុត សម្រាប់ចរាចរណ៍ទំនិញ និងអ្នកទេសចរ។ កំពង់ផែភ្នំពេញ រួមមាន[[ផែថ្ម]] មានប្រវែង ១៨៤ម៉ែត្រ និង[[ផែបណ្តែតទឹក]]មាន ប្រវែង ១៩៦ម៉ែត្រ។ ជម្រៅទឹកនៅរដូវវស្សា ៥,៨ម៉ែត្រ និងរដូវប្រាំង ៤,២ម៉ែត្រ។ កំពង់ផែក្រុងព្រះសីហនុ ស្ថិតនៅចម្ងាយ ២២៦ គ.មពីភ្នំពេញ តាមផ្លូវជាតិលេខ ៤ និង ២៦៣គ.ម ពីភ្នំពេញតាមផ្លូវរថភ្លើង។ កំពង់ផែនេះសាងសង់នៅឆ្នាំ ១៩៥៤ ហើយបើកឲ្យប្រើប្រាស់នៅឆ្នាំ ១៩៦០។ កំពង់ផែនេះមានបណ្តោយ ៣៥០ម៉ែត្រ និងទទឹង ២៨ម៉ែត្រ។<ref>ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ តំបន់ទេសចរណ៍នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាត្រង់[[ប្រព័ន្ធគមនាគមន៍ជាតិ]] ដោយលោក [[កែវ ភួង]]</ref> ==ដំណឹកជញ្ជូន== '''{{Main|ដំណឹកជញ្ជូននៅកម្ពុជា}}''' [[File:Road 4 to Sihanouk.JPG|thumb|220px|left|ផ្លូវជាតិលេខ៤]] [[File:Siem reap airport.JPG|thumb|220px|right|[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិអង្គរ|ព្រលានយន្តហោះអន្តរជាតិសៀមរាប]]]] សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីនិងការមិនខ្វល់ខ្វាយបានបំផ្លាញយ៉ាងខ្លាំងនូវប្រព័ន្ធដឹកជញ្ជូនរបស់កម្ពុជា ក៏ប៉ុន្តែជាមួយជំនួយនិងគ្រឿងបរិក្ខាមកពីប្រទេសនានា កម្ពុជាកំពុងតែដំឡើងផ្លូវធំសំខាន់ៗជាច្រើនដល់កម្រិតមាត្រដ្ឋានអន្តរជាតិនិងភាគច្រើនត្រូវបានពង្រីកឱ្យធំចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០៦។ ផ្លូវសំខាន់ៗសព្វថ្ងៃភាគច្រើនត្រូវបានគេក្រាលរួចហើយ។ កម្ពុជាមានផ្លូវដែកពីរខ្សែ សរុបទៅប្រហែល ៦១២គីឡូម៉ែត្រ(សហាតិមាត្រ) (៣៨០&nbsp;ម៉ាយ)នៃផ្លូវខ្នាតទទឹងមួយ&nbsp;ម៉ែត្រ&nbsp;តែមួយគត់។<ref name=CamRail>{{cite news | title=ផ្លូវដែកកម្ពុជាត្រូវបានធ្វើអោយមានកម្លាំងវិញនៅឆ្នាំ២០១៣ | url=http://www.railwaygazette.com/nc/news/single-view/view/cambodian-railway-to-be-revived-by-2013.html | work=[[រ៉េលវ៉េយហ្គាហ្សេតអ៊ីនថឺណាស់ស្យឹនណល]] | date=២០០៩-១២-១៦ | accessdate=៩មិថុនា ២០១២ | archive-date=2011-04-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110401003014/http://www.railwaygazette.com/nc/news/single-view/view/cambodian-railway-to-be-revived-by-2013.html | url-status=dead }}</ref> ខ្សែនេះរត់ពីរាជធានីទៅកាន់ព្រះសីហនុលើច្រាំងសមុទ្រខាងត្បូង និងពីភ្នំពេញទៅ[[សិរីសោភ័ណ]] (ទោះបីយ៉ាងណាជារឿយៗរថភ្លើងរត់ឆ្ងាយត្រឹមតែ[[បាត់ដំបង]]ប៉ុណ្ណោះ)។ ដូចគ្នាក្នុងឆ្នាំ១៩៨៧ រទេះភ្លើងមានអ្នកដំណើរតែម្នាក់គត់ក្នុងមួយអាទិត្យបានដំណើរការចន្លោះរវាងភ្នំពេញនិងបាត់ដំបង ក៏ប៉ុន្តែគម្រោង១៤១លាន$មួយត្រូវបានផ្ដល់មូលនិធិភាគច្រើនបំផុតដោយ[[ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី]] ត្រូវចាប់ផ្ដើមឡើងដើម្បីធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធផ្លូវដែកដែលអស់កម្លាំងមានកម្លាំងឡើងវិញដែលនឹង''(ប្រជាប់)កម្ពុជាជាមួយមជ្ឈមណ្ឌលឧស្សាហកម្មនិង​ដឹកជញ្ជូនសំខាន់ៗនៅឯបាងកក និងទីក្រុងហូជីមិញ''។<ref name=CamRail/> ម្យ៉ាងទៀត សរសៃឈាមចរាចរណ៍អន្តរខេត្តសំខាន់ៗភ្ជាប់ភ្នំពេញជាមួយព្រះសីហនុ ដោយការចាក់បំពេញផ្ទៃផ្លូវខូចកាលពីមុនជាមួយបេតុង/ក្រាលកៅស៊ូសាជាថ្មីវិញ ហើយការដាក់ឱ្យដំណើរការឆ្លងកាត់ទន្លេសំខាន់ទាំង៥តាមមធ្យោបាយស្ពានបានតភ្ជាប់ភ្នំពេញជាអចិន្ត្រៃយ៍ជាមួយ[[ក្រុងកោះកុង|កោះកុង]] ដោយហេតុនេះហើយទើបគ្មានផ្លូវកាត់ផ្ដាច់ចូលទៅកាន់ថៃជិតខាងនិងប្រព័ន្ធផ្លូវធំទូលាយរបស់ប្រទេសឡើយ។ អត្រាគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍របស់កម្ពុជាគឺជាអត្រាខ្ពស់បើតាមមាត្រដ្ឋានពិភពលោក។ នៅឆ្នាំ២០០៤ ចំននួននៃមរណភាពតាមដងផ្លូវក្នុងយានយន្ត ១០ ០០០គ្រឿងនៅកម្ពុជាមានអត្រាខ្ពស់ជាងក្នុងពិភពលោកអភិវឌ្ឍន៍ដប់ដង និងចំនួនមរណភាពតាមដងផ្លូវបានកើនឡើងទ្វេដងក្នុងរយៈកាលប៉ុន្មានបីឆ្នាំមុននេះ។<ref>[http://www.who.int/violence_injury_prevention/road_traffic/5year_strategy/en/travis_annualreport_execsum.pdf Cambodia Road Traffic Accident and Victim Information System]. (PDF) . Retrieved on June 20, 2011.</ref> [[File:Cambodia Angkor Air Airbus A321 Simon.jpg|thumb|220px|right|យន្តហោះក្រុងA៣២១របស់[[កម្ពុជាអង្គរអ៊ែរ]]។]] ផ្លូវទឹកខាងក្នុងដីគោកដ៏ធំទូលាយរបស់ប្រទេសនេះមានសារៈសំខាន់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រខាងវិស័យពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ។ ទន្លេ[[មេគង្គ]]និងទន្លេ[[សាប]] ដៃរបស់វាជាច្រើន និងទន្លេសាបបានផ្ដល់នូវផ្លូវជាច្រើនដែលមានប្រវែងលាតសន្ធឹង រួមមាន ៣ ៧០០សហាតិមាត្រ(គីឡូម៉ែត្រ) (២៣០០&nbsp;ម៉ាយ) អាចធ្វើនាវាចរណ៍ពេញមួយឆ្នាំដោយការបើកកាណូត ០,៦មាត្រ (២&nbsp;ft) និង ២៨២សហាតិមាត្រ ផ្សេងទៀត (១៧៥&nbsp;ម៉ាយ) អាចធ្វើនាវាចរណ៍ដោយការបើកកាណូត១,៨មាត្រ (៦&nbsp;ft)។<ref name="CNTRYDTA">{{cite web|url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-2187.html |title=CountryData.com |publisher=CountryData.com |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០}}</ref> កម្ពុជាមានកំពង់ផែសំខាន់ពីរគឺ ភ្នំពេញ និងព្រះសីហនុ និងកំពង់ផែនីមួយៗមានកំពង់ផែតូចៗប្រាំទៀត។ ភ្នំពេញ ស្ថិតនៅចំណុចប្រសព្វនៃ[[ទន្លេបាសាក់]] មេគង្គ និងទន្លេសាប គឺជា[[កំពង់ផែទន្លេ]]តែមួយគត់ដែលមានសមត្ថភាពក្នុងការទទួលនាវា៨០០០តោនកំឡុងរដូវវស្សា និងនាវា៥០០០តោនកំឡុងរដូវប្រាំង។ ជាមួយនិងសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចដែលកំពុងកើនឡើងធ្វើឱ្យឈានដល់កំណើនឡើងនៃការប្រើប្រាស់ឡាននិងម៉ូតូ ទោះបីជាយ៉ាងណាកង់នៅតែមានចំនួនលើសលប់ដដែល។<ref>"Picking Up Speed: As Cambodia's Traffic Levels Increase, So Too Does the Road ''Death Toll''", ''The Cambodia Daily'', Saturday, March 9–10, 2002."</ref> "ស៊ីក្លូ" (ជារបស់ដែលបន្សល់ពីបារាំង) រឺ [[ស៊ីក្លូធាក់]] ជាមធ្យោបាយបន្ថែមមួយទៀតជាធម្មតាត្រូវបានជិះដោយអ្នកទេសចរ។ ប្រភេទស៊ីក្លូនេះមានតែមួយគត់នៅកម្ពុជាក្នុងនោះអ្នកធាក់គឺស្ថិតនៅពីក្រោយកន្លែងអង្គុយអ្នកជិះ ដែលផ្ទុយគ្នានឹងស៊ីក្លូធាក់នៅក្នុងប្រទេសជិតខាងដែលអ្នកធាក់នៅពីមុខនិង''អូសទាញ''រទេះ។ ប្រទេសនេះមានព្រលានយន្តហោះពាណិជ្ជកម្មបួន។ [[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ (ពោធិ៍ចិនតុង)]]នៅភ្នំពេញជាអាកាសយានដ្ឋានធំបំផុតទីពីរនៅកម្ពុជា។ [[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិអង្គរ|ព្រលានយន្តហោះអន្តរជាតិអង្គរសៀមរាប]]គឺជាព្រលានយន្តហោះធំជាងគេបំផុតនិងដំណើរការជើងហោះហើរអន្តរជាតិច្រើនបំផុតចេញ​និងចូលប្រទេសកម្ពុជា។ ព្រលានយន្តហោះដទៃៗផ្សេងទៀតស្ថិតនៅ[[កំពង់សោម|ព្រះសីហនុ]]និង[[ខេត្តបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]]។ {{clear}} == មើលបន្ថែម == {{Commons&cat|Cambodia|Cambodia}} * [[វិបត្តិជនភៀសខ្លួនឥណ្ឌូចិន]] * [[បញ្ជីរាយនាមប្រទេស]] * [[ប្រទេស]] {{portal|ភូមិសាស្ត្រ|<!--Eurasia-->|អាស៊ី|អាស៊ីអាគ្នេយ៍|<!--ASEAN-->|កម្ពុជា}} * [[ចំណុចត្រួសៗកម្ពុជា]] * [[លិបិក្រមអត្ថបទទាក់ទងកម្ពុជា]] * <!-- [[Bibliography of Cambodia]] --> * {{Books-inline|កម្ពុជា}} *[[មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា]] * {{wikipedia books link|កម្ពុជា}} {{clear}} == ឯកសារយោង == {{reflist|1}} * ​​​ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដើមសតវត្ស៍ទី២១ ​ចេញផ្សាយលើកទី១។cks។២០០៥ ដោយ​លោកដេវីឌ-ឈែនដ្លឺរ។ * Cambodia in the Early 21st Century, Published and Printed by MBNi nd Promo-Khmer under the Ausplices of the Royal Government of Cambodia. * [http://www.gosiemreap.com​ GoSiemReap.Com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180807141201/http://gosiemreap.com/ |date=2018-08-07 }} - ស្ថានបណ្ដាញស្តីអំពីព័ត៌មានទេសចរណ៍នៃប្រទេសកម្ពុជាមិនគិតកម្រៃ ==តំណភ្ជាប់ក្រៅ== {{Sister project links}} ;រដ្ឋាភិបាល * [http://www.norodomsihanouk.info/ ព្រះមហាក្សត្រនៃកម្ពុជា ព្រះនរោត្តម-សីហនុ] ស្ថានបណ្ដាញផ្លូវការនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រនរោត្តម-សីហនុ{{Fr}} * {{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/home.frame.html |title=Cambodia.gov.kh |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061005044434/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/home.view.html |archivedate=2006-10-05 |access-date=2012-09-20 |url-status=dead }} ស្ថានបណ្ដាញរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាផ្លូវការ (កំណែអង់គ្លេស) * [http://www.mfaic.gov.kh/ Ministry of Foreign Affairs and International Cooperation] * [http://www.mot.gov.kh/ Ministry of Tourism] * [http://evisa.mfaic.gov.kh/ Cambodia e-Visa, Applying Travel Visa Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140728202347/http://evisa.mfaic.gov.kh/ |date=2014-07-28 }} * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-c/cambodia.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514220128/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-c/cambodia.html |date=2011-05-14 }} '''សង្គមអសេនិក''' * [http://adhoc-cambodia.org/ Cambodian Human Rights and Development Association (ADHOC)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101230020740/http://www.adhoc-cambodia.org/ |date=2010-12-30 }} * [http://www.cchrcambodia.org/ Cambodian Center for Human Rights (CCHR)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210322174010/http://www.cchrcambodia.org/ |date=2021-03-22 }} * [http://www.licadho-cambodia.org/ Cambodian League for the Promotion and Defense of Human Rights (LICADHO)] * [http://report.globalintegrity.org/Cambodia/2008 Global Integrity Report: Cambodia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090503024545/http://report.globalintegrity.org/Cambodia/2008/ |date=2009-05-03 }} Cambodia Integrity Scorecard and Country Report * [http://www.actioniec.org/ Action IEC Working For Cambodian Community Education Through Media and Culture]{{Dead link|date=មេសា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&year=2011&country=8009 Freedom in the World 2011: Cambodia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111023143655/http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&year=2011&country=8009 |date=2011-10-23 }} *[http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=251&year=2011&country=8009 Freedom of the Press 2011: Cambodia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120107104436/http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=251&year=2011&country=8009 |date=2012-01-07 }} ; ព័ត៌មានទូទៅ * {{CIA World Factbook link|cb|កម្ពុជា}} * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/cambodia.htm Cambodia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080703234535/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/cambodia.htm |date=2008-07-03 }} from ''UCB Libraries GovPubs'' * {{dmoz|Regional/Asia/Cambodia}} * [http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-13006539 បុព្វេកសារកម្ពុជា]ពី [[ព័ត៌មានសាជីវកម្មផ្សព្វផ្សាយប៊្រីតថេន|ព័ត៌មានស.ផ.ប.]] * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/90520/Cambodia កម្ពុជា]នៅក្នុង''[[ប្រជុំវិជ្ជាប៊្រីតថេន]]'' * {{Wikiatlas|កម្ពុជា}} * {{Wikivoyage|Cambodia}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=KH ទំនាយការអភិវឌ្ឍជាគន្លឹះរបស់កម្ពុជា]ពី[[អនាគតអន្តរជាតិ]] == ទំព័រភ្ជាប់ផ្សេងៗ == {{កម្ពុជា}} {{Navboxes |title = អត្ថបទទាក់ទងនឹងកម្ពុជា |list = {{Navboxes |title = [[File:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}}កន្លែងភូមិសាស្ត្រ |list = {{Countries of Asia}} {{ប្រទេសនិងទឹកដីនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍}} }} {{Navboxes |title = សមាជិកភាពនិងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ |list = {{ចំណងទាក់ទងកម្ពុជា}} {{ASEAN}} {{ជំនួបកំពូលអាស៊ីខាងកើត}} {{La Francophonie|state=collapsed}} {{Monarchies|state=collapsed}} }} {{តួអង្គជាតិ}} }} {{Portal bar|កម្ពុជា}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ីអាគ្នេយ៏​]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍តិចតួច]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកអាស៊ាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការអន្តរជាតិនៃក្រុមប្រទេសនិយាយភាសាបារាំង]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះរាជាណាចក្រ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋនិយមព្រះពុទ្ធសាសនា]] {{ប្រទេសនៅទ្វីបអាស៊ី}} {{អត្ថបទពិសេស}} 4dlvpe888pnsq3cnhkdd8thhygdp0xk 335037 335034 2026-05-09T03:27:43Z CJKPro2026 50318 335037 wikitext text/x-wiki {{pp-move-indef}} {{pp-move-indef}} {{Infobox country |native_name = |conventional_long_name = ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា |image_flag = Flag of Cambodia.svg |flag_type = [[ទង់ជាតិកម្ពុជា|ទង់ជាតិ]] |image_coat = Royal arms of Cambodia.svg |symbol_type = [[ព្រះរាជសង្ហារកម្ពុជា|ព្រះសង្ហារ]] |image_map = Cambodia on the globe (Cambodia centered).svg |map_caption = ទីតាំងប្រទេសកម្ពុជា (ក្រហម) នៅលើភូគោល |national_motto = <br>[[File:CambodiaMotto.svg|160px]] <br> |national_anthem = <center>''[[នគររាជ]]'' </center> <center>[[File:United States Navy Band - Nokoreach.ogg]]</center> |languages_type = ភាសាផ្លូវការ<br/>{{nobold|និង ភាសាជាតិ}} |languages = [[ភាសាខ្មែរ]] |languages2_type = [[w: Official script|អក្សរផ្លូវការ]] |languages2 = [[អក្សរខ្មែរ]] |usual_languages = [[ភាសាខ្មែរ]] និង[[ភាសាបារាំង]] |national_flower = [[រំដួល]] |ethnic_groups = {{unbulleted list | ៩៥.៦% [[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]] | ២.៤% [[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម្ប៍]] | ១.៥% [[ជនជាតិចិន|ចិន]] | ០.២% [[ជនជាតិខ្មែរវៀតណាម|វៀតណាម]] | ០.៣% [[ក្រុមជនជាតិនៅកម្ពុជា|ក្រុមជនជាតិផ្សេងៗ]]<ref name="CSES2019">{{Cite web|url=http://nis.gov.kh/nis/CSES/Final%20Report%20of%20Cambodia%20Socio-Economic%20Survey%202019-20_EN.pdf|title=ការស្ទង់មតិសេដ្ឋកិច្ចសង្គមកម្ពុជាឆ្នាំ២០១៩–២០២០ (ភាសាអង់គ្លេស)|work=ក្រសួងផែនការ,|publisher=វិទ្យាស្ថានស្ថិតិជាតិ,|date=November 2018|accessdate=8 តុលា 2022|archivedate=2022-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221016033813/http://nis.gov.kh/nis/CSES/Final%20Report%20of%20Cambodia%20Socio-Economic%20Survey%202019-20_EN.pdf|url-status=dead}}</ref> }} |ethnic_groups_year = ២០១៩ |religion = {{unbulleted list | ៩៧.១% [[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ព្រះពុទ្ធសាសនា]] ([[សាសនារដ្ឋ]]) | ២.០% [[ជនជាតិខ្មែរអ៊ីស្លាម|ឥស្លាមសាសនា]] | ០.៣% [[ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅប្រទេសកម្ពុជា|គ្រិស្តសាសនា]] | ០.៥% [[សាសនានៅប្រទេសកម្ពុជា|សាសនាផ្សេងៗ]]<ref name="Census 2019">{{Cite report |url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf |title=(ភាសាអង់គ្លេស) ជំរឿនប្រជាជនទូទៅនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាឆ្នាំ ២០១៩ – របាយការណ៍ជាតិស្តីពីលទ្ធផលជំរឿនចុងក្រោយ |last=[[ក្រសួងផែនការ|ក្រសួងផែនការ]], វិទ្យាស្ថានស្ថិតិជាតិ |date=2020 |publisher=ក្រសួងផែនការ, វិទ្យាស្ថានស្ថិតិជាតិ |access-date=8 តុលា 2022 |archivedate=2022-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf |deadurl=yes }}</ref> }} |religion_year = ២០១៩ |capital_type = រាជធានី |capital = [[ភ្នំពេញ]] |coordinates = {{Coord|11|33|N|104|55|E|type:city|display=inline,title}} |largest_city = capital |government_type = [[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]][[ប្រព័ន្ធអាស្រ័យសភា|អាស្រ័យសភា]][[រដ្ឋឯកភូត|ឯកភូត]] |leader_title1 = [[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ]] |leader_name1 = [[នរោត្តម សីហមុនី]] |leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] |leader_name2 = [[ហ៊ុន ម៉ាណែត]] |leader_title3 = [[ព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា|ប្រធានព្រឹទ្ធសភា]] |leader_name3 = [[ហ៊ុន សែន]] |leader_title4 = [[រដ្ឋសភាកម្ពុជា|ប្រធានរដ្ឋសភា]] |leader_name4 = [[ឃួន សុដារី]] |legislature = [[សភាតំណាងរាស្ត្រកម្ពុជា|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] |upper_house = [[ព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា|ព្រឹទ្ធសភា]] |lower_house = [[រដ្ឋសភាកម្ពុជា|រដ្ឋសភា]] |sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|និម្មិតកម្ម]] |established_event2 = [[នគរភ្នំ]] |established_date2 = ៦៨–៥៥០ |established_event3 = [[នគរចេនឡា]] |established_date3 = ៥៥០–៨០២ |established_event4 = [[អាណាចក្រខ្មែរ]] |established_date4 = ៨០២–១៤៣១ |established_event5 = [[អាណានិគមបារាំង|អាណានិគមកិច្ចបារាំង]] |established_date5 = ១១ សីហា ១៨៦៣ |established_event6 = [[ពិធីបុណ្យឯករាជ្យជាតិកម្ពុជា|ប្រកាសឯករាជ្យ]] |established_date6 = ៩ វិច្ឆិកា ១៩៥៣ |established_event7 = [[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ឆ្នាំ១៩៩១|សន្ធិសញ្ញាទីក្រុងប៉ារីស]] |established_date7 = ២៣ តុលា ១៩៩១ |established_event8 = [[រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|រដ្ឋធម្មនុញ្ញបច្ចុប្បន្ន]] |established_date8 = ២៤ កញ្ញា ១៩៩៣ |area_rank = ទី៨៨ |area_magnitude = |area_km2 = ១៨១,០៣៥ |area_size = 1 E7 |percent_water = ២.៥ |population_estimate = {{IncreaseNeutral}}១៦,៧១៣,០១៥<ref>{{CIA World Factbook link|country=Cambodia|access-date=8 តុលា 2022|year=2022}}</ref> |population_estimate_year = ២០២២ |population_estimate_rank = ទី៧២ |population_density_km2 = ៨៧ |population_density_sq_mi = ២១១.៨ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = |GDP_PPP_year = ២០២២ |GDP_PPP = {{IncreaseNeutral}} ៨៧.៨៦៥&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ<ref name=imf2>{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/April/weo-report?c=522,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2021&ey=2023&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=(ភាសាអង់គ្លេស) ទិន្នន័យមូលដ្ឋាននៃទស្សនវិស័យលើសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក៖ ខែមេសា ឆ្នាំ ២០២២ – កម្ពុជា|publisher=មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ}}</ref> |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_per_capita = {{IncreaseNeutral}} ៥,៤៩៣ ដុល្លារ<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal = {{IncreaseNeutral}}២៨.០២០&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = ២០២២ |GDP_nominal_per_capita = {{IncreaseNeutral}}១,៧៥២ ដុល្លារ<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = |Gini = ៣៦.០ |Gini_ref = <ref>{{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/content/income-gini-coefficient |title=សប្បសិទ្ធិប្រាក់ចំណូលជីនី |publisher=ធនាគារពិភពលោក |website=hdr.undp.org, |accessdate=27 November 2020}}</ref> |Gini_category = <span style="color:#fc0;">មធ្យម</span> |Gini_year = ២០១៣ |HDI_year = ២០២១ |HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> |HDI = ០.៦០០ |HDI_ref = <ref>{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf |title=របាយការណ៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្សឆ្នាំ ២០២១/២០២២|publisher=កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ|date=8 September 2022|accessdate=៨ តុលា 2022}}</ref> |HDI_rank = ទី១៤៦ |HDI_category = <span style="color:#fc0;">មធ្យម</span> |currency = [[រៀល]] (៛) |currency_code = KHR |time_zone = [[ម៉ោងឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិន]] (ICT) |utc_offset = +០៧:០០ |drives_on = ស្ដាំ |cctld = [[.kh]] |iso3166code = KH |calling_code = [[លេខទូរសព្ទនៅកម្ពុជា|+៨៥៥]] |footnote1 = លុយ[[ដុល្លារ​អាមេរិក]]ត្រូវបានចាយជាញឹកញាប់ |wikidata = Q424 }} '''ប្រទេសកម្ពុជា''' ({{IPA-km|kɑmˈpuˈciə|IPA}}, {{IPA-km|កាំ'ពុ'ជា|Khmer}}) ដោយមានឈ្មោះ​ជាផ្លូវ​ការថា '''ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា''' គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅផ្នែកខាងត្បូងនៃ[[ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន]] ក្នុងតំបន់[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]។ ប្រទេសកម្ពុជាមានផ្ទៃក្រឡាសរុប ១៨១,០៣៥ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដោយមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេស[[ថៃ]]នៅភាគខាងលិចនិងពាយ័ព្យ ប្រទេស[[ឡាវ]]នៅភាគឦសាន្ត ប្រទេស[[វៀតណាម]]នៅភាគខាងកើត និង[[ឈូងសមុទ្រថៃ]]​នៅភាគនិរតី។ រាជធានី និងទីក្រុងធំបំផុតក្នុងប្រទេសគឺ [[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]។ ដោយមានប្រជាជន​ជាង ១៦ លាននាក់ កម្ពុជាស្ថិតក្នុងលំដាប់[[បញ្ជីរាយនាម ប្រទេសតាមចំនួនប្រជាជន|ទី៧២]]​ក្នុង​​លោក [[បញ្ជីរាយនាម ប្រទេសនៅអាស៊ីតាមចំនួនប្រជាជន|ទី២៧]]ក្នុង[[ទ្វីបអាស៊ី]] និងទី៧ក្នុង[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]។ ប្រជាជនជិតពាក់កណ្តាលប្រមូលផ្តុំកុះករនៅតំបន់វាលរាប ទំហំប្រហែល ១៤% នៃផ្ទៃសរុប។ សាសនាជាផ្លូវការ គឺ [[ព្រះពុទ្ធសាសនា]][[ថេរវាទ]] ដែលកាន់ដោយប្រជាជនប្រហែល ៩០%។ ជន​ជាតិ​ភាគ​តិច​ក្នុង​ប្រទេស​នេះ រួមមាន: ជនជាតិ[[ជនជាតិវៀតណាម|វៀតណាម]] [[ជនជាតិចិន|ចិន]] [[ជនជាតិចាម|ចាម]] និង​[[ខ្មែរលើ|កុលសម្ព័ន្ធភ្នំ]] ៣០ ជនជាតិផ្សេងៗ​ទៀត។  រាជធានី​ និង ទីក្រុង​ធំ​បំផុតគឺ ​[[ភ្នំពេញ]] ដែលជា​មជ្ឈមណ្ឌល​នយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច និង ​វប្បធម៌​នៃ​កម្ពុជា។ កម្ពុជាជា[[រដ្ឋឯកភាព]] ក្រោមរបប[[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]​ និង[[របបរដ្ឋសភា]][[ប្រជាធិបតេយ្យ]] ដែលមានព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហមុនី]] ជ្រើសតាំងដោយ[[ក្រុមប្រឹក្សារាជសម្បត្តិ]] ជា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ]]​ និងជា[[ប្រមុខរដ្ឋ|ព្រះប្រមុខរដ្ឋ]]។ ប្រមុខរាជរដ្ឋាភិបាល មាន[[ហ៊ុន សែន]] ជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ជាមេដឹកនាំដែលកាន់តំណែងយូរបំផុតនៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ ដែលបានដឹកនាំប្រទេសកម្ពុជាអស់រយៈពេលជាង ​៣០ ឆ្នាំមក​ហើយ។ ឯមេដឹកនាំចលនាប្រឆាំងនិងដែលមានប្រជាប្រិយបំផុតក្នុងសង្គមខ្មែរគឺ [[សម-រង្សុី]] ដែលធ្លាប់បានជាប់ជាតំណាងរាស្រ្តនៃនីតិកាលទី១ ឆ្នាំ១៩៩៣ មក។ ឈ្មោះបុរាណរបស់កម្ពុជាគឺ "កម្ពុជៈ" ([[ភាសាសំស្ក្រឹត|សំស្ក្រឹត]]: कंबुज)។<ref name="CHANDLER">David P. Chandler (1992) ''History of Cambodia''. Boulder, CO: Westview Press, ISBN 0813335116.</ref> នៅ​ឆ្នាំ​ ៨០២ ​នៃ ​គ.ស. ព្រះ​បាទ​[[ជយវម៌្មទី២]]​បាន​ប្រកាស​ព្រះ​អង្គ​ឯង​ជា​ព្រះ​មហាក្សត្រ ដែលយើងអាចសម្គាល់ឃើញនូវ​ការ​ចាប់កំណើត​នៃ​[[អាណាចក្រខ្មែរ|មហារាជាណាចក្រ​ខ្មែរ]]ដ៏រុងរឿង​អស់​រយៈពេល​ជាង​ ៦០០​ ប្លាយឆ្នាំ ហើយ​ព្រះ​មហាក្សត្រ​សោយ​រាជ្យ​បន្ត​បន្ទាប់ពីទ្រង់នោះ បានបន្ត​ត្រួតត្រាមួយ​ភាគធំ​នៃ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ និង​​ប្រមូលផ្ដុំ​អំណាច ព្រម​ទាំង​ភោគ​ទ្រព្យ​​ច្រើន​លើស​លប់ជាងគេ។ ព្រះ​[[រាជាណាចក្រឥណ្ឌូបនីយកម្ម]]​មួយនេះ​បាន​កសាង​ប្រាសាទ​បូជនីយដ្ឋាន​នានា ដូចជា​[[អង្គរវត្ត]] និង​បាន​សម្រួល​ដល់​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​[[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាព្រហ្មញ្ញ​]] ហើយនិង[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]​នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​មួយភាគធំ។ បន្ទាប់​ពី​ការ​ធ្លាក់សម័យ​[[អង្គរ]]​ទៅកណ្ដាប់ដៃនៃ[[នគរអយុធ្យា|អយុធ្យា]]​នៅ​សតវត្ស​ទី​១៥មក កម្ពុជា​បាន​ប្រែ​ក្លាយ​ជា​ប្រទេស​ចំណុះ​មួយ​នៅ​ចន្លោះ​ប្រទេស​ជិត​ខាង​របស់​ខ្លួន​រហូត​ដល់​ប្រទេស​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​អាណានិគមកិច្ច​ដោយ​ពួក​បារាំង​នៅ​ពាក់​កណ្ដាល​សតវត្ស​ទី​១៩។ កម្ពុជា​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​ពី​បារាំង​មក​វិញ​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៥៣។ [[សង្គ្រាមវៀតណាម]]បាន​រីក​រាល​ដាល​ដល់​កម្ពុជា ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​មាន​ការ​ងើប​ឡើង​របស់​ពួក​[[ខ្មែរក្រហម]] ដែល​ពួកនោះបាន​ដណ្ដើម​កាន់កាប់បាន​ទីក្រុងភ្នំពេញ​នៅ​ឆ្នាំ ​១៩៧៥ ហើយ​បាន​បន្ដ​[[ការប្រល័យពូជសាសន៍ខ្មែរ]] ចាប់​ពីឆ្នាំ ១៩៧៥-១៩៧៩ និង​ក្រោយ​មក​បាន​វាយ​ប្រយុទ្ធ​នឹង​ពួក​យួន​ដែល​នៅ​ពី​ក្រោយ​ខ្នង​របប​[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា]]​កំឡុង​សម័យ[[សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម]] (១៩៧៩-១៩៩១)។ បន្ត​បន្ទាប់​ពី[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស១៩៩១]] កម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​អភិបាលកិច្ច​មួយរយៈពេល​ខ្លី​ដោយក្រុម​[[អាជ្ញាធរអន្តរកាលសហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា|បេសកកម្មសហប្រជាជាតិ]] (១៩៩២-១៩៩៣) ក្រោយ​ពី​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ទៅ គេ​​ឃើញមានអ្នក​បោះ​ឆ្នោតប្រហែល ៩០%​ ​បាន​បោះ​ឆ្នោត​ ហើយអង្គការសហប្រជាជាតិ ក៏​បាន​ដកថយ​ចេញពីកម្ពុជាទៅវិញ។ [[ការប៉ះទង្គិចគ្នា១៩៩៧នៅកម្ពុជា|រដ្ឋប្រហារឆ្នាំ១៩៩៧]] បាន​ធ្វើឱ្យលោក[[ហ៊ុន សែន]] និង [[គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា]]របស់លោក ស្ថិតនៅក្នុងអំណាចរហូតដល់ឆ្នាំ២០១៧ សព្វថ្ងៃនេះ។ កម្ពុជា​បាន​ងើប​មុខ​ឡើង​វិញ​ប៉ុន្មានឆ្នាំ​ក្រោយ​មក​ក្នុង​មណ្ឌល​នៃ​ឥទ្ធិពល​[[សង្គមនិយម]] ជា​[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា]]​រហូត​ដល់​ឆ្នាំ​ ១៩៩៣។ បន្ទាប់​ពី​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​នៃ​គម្លាត​ឆ្ងាយ ប្រជាជាតិ​ដែល​ត្រូវ​បាន​បំផ្លិច​បំផ្លាញ​ដោយ​សារ​សង្គ្រាមមួយនេះ បាន​បង្រួប​បង្រួម​គ្នាឡើង​វិញ​ក្រោម​របប​រាជាធិបតេយ្យ​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៩៣ និង​បាន​ស្គាល់នូវ​ការ​រីក​ចម្រើន​យ៉ាង​លឿន​ក្នុង​វិស័យ​សេដ្ឋកិច្ច និង​[[ធនធានមនុស្ស]] ដែល​ពេល​នោះកំពុង​តែ​រស់រានឡើង​វិញក្រោយ​ពី​ប៉ុន្មាន​ទសវត្ស​នៃ​[[ខ្មែរក្រហម|សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណី]]​មក។ កម្ពុជា​ធ្លាប់​មាន​កំណត់ត្រា​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​កំណត់ត្រា​សេដ្ឋកិច្ច​ដ៏​ល្អ​បំផុត​នៅ​អាស៊ី ជាមួយ​នឹង​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ជា​មធ្យម ៦,០% ក្នុងរយៈ​ពេល​ ១០ ​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​នេះ។ វិស័យ​វាយនភណ្ឌ កសិកម្ម សំណង់ សម្លៀកបំពាក់ និង ​ទេសចរណ៍​ដ៏​ខ្លាំងក្លា​បាន​នាំ​ឱ្យ​មាន​ការ​បណ្ដាក់​ទុន​បរទេស និង​ការ​ដោះដូរ​ពាណិជ្ជកម្ម​អន្តរជាតិ។<ref>[http://www.phnompenhpost.com/index.php/2011051849188/Business/cambodia-to-outgrow-ldc-status-by-2020.html Cambodia to outgrow LDC status by 2020 | Business | The Phnom Penh Post – Cambodia's Newspaper of Record] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110521094658/http://www.phnompenhpost.com/index.php/2011051849188/Business/cambodia-to-outgrow-ldc-status-by-2020.html |date=2011-05-21 }}. The Phnom Penh Post (May 18, 2011). Retrieved on June 20, 2011.</ref> នៅ​ឆ្នាំ​២០០៥ ស្រទាប់​រ៉ែប្រេង និង​ឧស្ម័ន​ធម្មជាតិ​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​ខាង​ក្រោម​ទឹក​ក្នុង​ទឹក​ដី​កម្ពុជា និង​គ្រានោះដែរ​និស្សារណកម្ម​ពាណិជ្ជកម្មនឹង​ចាប់ផ្ដើម​ក្នុង​ឆ្នាំ ​២០១៣ ចំណូល​ប្រេង​ទាំងមូល​អាច​ជះ​ឥទ្ធិពល​ដល់​សេដ្ឋកិច្ច​កម្ពុជា​យ៉ាង​ខ្លាំង។<ref>{{cite news|title=ចំណូលប្រេងមិនដូចគ្នារហូត២០១៣: ក្រសួង|author=ឯក-ម៉ាដ្រា|date=១៩មករា ២០០៧|agency=រ៉យតឺរ|url=http://cambotoday.blogspot.com/2009/06/oil-revenue-not-likely-until-2013.html|accessdate=ថ្ងៃ ១៩ធ្នូ ២០១១|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118093421/http://cambotoday.blogspot.com/2009/06/oil-revenue-not-likely-until-2013.html|archivedate=2012-01-18|url-status=live}}</ref> ទោះបីមានការរីកចម្រើនខាងសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងណាក្ដី ពេលតែមួយក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ នោះដែរ [[លិបិក្រមអភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស]] (លអម) ចាត់ថ្នាក់កម្ពុជាក្នុងចំណាត់ថ្នាក់[[បញ្ជីប្រទេសតាមលិបិក្រមអភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស|ទី១៣៨]] (រួមជាមួយ [[លាវ]]) ក្នុងលក្ខខណ្ឌនៃការអភិវឌ្ឍមនុស្សចង្អុលបង្ហាញថាកម្ពុជាមានការរីកចម្រើនពីមធ្យមមកទាបមកទល់​សព្វថ្ងៃនេះ។<ref name="UNDP">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2013/|title= The 2013 Human Development Report – "The Rise of the South: Human Progress in a Diverse World"|publisher=[[Human Development Report|HDRO (Human Development Report Office)]] [[United Nations Development Programme]]|pages=144–147|accessdate=2 March 2013}}</ref> ==ឈ្មោះ==<!--linked--> '''{{main|ឈ្មោះនៃកម្ពុជា}}''' ឈ្មោះផ្លូវការនៃប្រទេសនេះជាភាសាខ្មែរគឺ '''ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា''' ជារឿយៗត្រូវបានគេកាត់ខ្លីថា'''កម្ពុជា'''។ តាមគ្រាមភាសា ខ្មែរភាគច្រើនតែងហៅប្រទេសរបស់ខ្លួនថា '''ស្រុកខ្មែរ''' ដែលមានន័យថា ''ដែនដីនៃពួកខ្មែរ'' រឺ តាមការប្រើប្រាស់ទម្រង់មិនសូវផ្លូវការមួយទៀត ''ប្រទេសកម្ពុជា'' ។ បើតាមវចនានុក្រមសម្ដេចសង្ឃរាជ[[ជួន ណាត|ជួន-ណាត]]បានពិពណ៌នាថា ពាក្យ​នេះ​ជា​ឈ្មោះ​នៃ ប្រទេស​ខ្មែរ​យើង យើង​ហៅ​ប្រទេស​របស់​យើង​ថា កម្ពុជ​រដ្ឋ ក៏​បាន ថា កម្ពុជ​ប្រទេស ក៏​បាន, ថា ប្រទេស​កម្ពុជា ក៏​បាន ថា ប្រទេស[[​ខ្មែរ]] ក៏​បាន ថា ខេមរ​ប្រទេស ក៏​បាន ថា [[ខេមរៈ|ខេមរ]]​រដ្ឋ ក៏​បាន កាល​ណា​បើ​កវី​ជាតិ​យើង​ត្រូវ​ការ​ប្រើ​ក្នុង​[[កាព្យ]] ឬ​ក្នុង​ការ​តែង​សេចក្ដី​ជា​ពាក្យ​រាយ​ខ្លះ យើង​អាច​ហៅ​ប្រទេស​យើង​បាន​តាម​ត្រូវ​ការ ប៉ុន្តែ​ពាក្យ​ប្រើ​ក្នុង​ផ្លូវ​ការ យើង​សរសេរ យើង​ហៅ កម្ពុជ​រដ្ឋ ឬ ប្រទេស​កម្ពុជា; ឯ​ជន​បរទេស គេ​ហៅ​តាម​យើង​ដែរ​ក៏​មាន គេ​ហៅ​តាម​ការ​សន្មតិ​របស់​គេ​ក៏​មាន ដូច​ជា​បារាំងសែស គេ​ហៅ​ប្រទេស​យើង​ថា​ ''Cambodge'', អង្គ្លេស ហៅ​ថា ''Cambodia'', អ្នក​បរទេស​ខ្លះ​ទៀត​ហៅ​ថា ''Cambodja'', ខ្លះ​ហៅ ''Kambuja'' ។ល។ ពាក្យនេះទំនងយកពីឈ្មោះរបស់រដ្ឋមួយដែលនៅឥណ្ឌាទ្វីប គឺរដ្ឋ[[កម្ពោជ]]កាលនៅជំនាន់ពុទ្ធកាលដូចប្រទេស[[ថៃ|សៀម]]កាលពីមុនក៏ធ្លាប់មានឈ្មោះថា[[អយុធ្យា]]ដែរ បើតាមពាក្យកម្ពោជនេះក្នុងវចនានុក្រមសម្ដេចសង្ឃដដែលមានន័យដូចតទៅ៖ ឈ្មោះ​រដ្ឋ​មួយ​ក្នុង​ជម្ពូទ្វីប (ឥណ្ឌា សម័យ​បច្ចុប្បន្ន) ជា​រដ្ឋ​រាប់​ឈ្មោះ​ចូល​ក្នុង​ចំនួន​ឈ្មោះ​រដ្ឋ​ទាំង ២១ គឺ ''[[កុរុ]], [[សក្កៈ]], [[កោសល]], [[មគធៈ]], [[អង្គៈ]], [[សិវិ]], [[កលិង្គៈ]], [[អវន្តិ]], [[បញ្ចាលៈ]], [[វជី]], [[គន្ធារៈ]], [[ចេតិយៈ]], [[វង្គៈ]], [[វិទេហៈ]], [[កម្ពោជ]], [[មទ្ទៈ]] ឬ [[មទ្រៈ]], [[ភគ្គៈ]], [[សីហឡៈ]], [[កស្មិរ]], [[កាសី]], [[បណ្ឌវៈ]]''។ រដ្ឋ​ទាំង ២១ ដែល​មាន​ឈ្មោះ​យ៉ាង​នេះ ចំពោះ​តែ​ក្នុង​បុរាណ​សម័យ​នា [[ជម្ពូ​ទ្វីប]] ([[ឥណ្ឌា]]), លុះ​ចំណេរ​កាល​ត​ៗ​មក​ដរាប​ដល់​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន ក៏​ក្លាយ​ជា​ឈ្មោះ​ផ្សេង​ៗ ទៅ​វិញ​ដោយ​ច្រើន, រដ្ឋ​ខ្លះ​ក៏​ជា​ឈ្មោះ​ដើម​ដដែល ដូច​ក្នុង​សម័យ​បុរាណ​ព្រេង​នាយ និង ក្នុង​សម័យ​នៃ​ព្រះ​សក្យមុនី​គោតម​សម្មាសម្ពុទ្ធ សឹង​មាន​ឈ្មោះ​ប្រាកដ​ក្នុង​គម្គីរ​[[ពុទ្ធសាសនា|ព្រះពុទ្ធសាសនា​]]រាល់​តែ​គម្ពីរ​សាស្រ្តា​របស់​ខ្មែរ​យើង ។ កម្ពុជាត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថា "Cambodia" ជាភាសាអង់គ្លេស និង "Cambodge"/"Kamboj" ជាភាសាបារាំង។ កម្ពុជា កាន់តែត្រូវបានគេស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយដោយពួកលោកខាងកើត និង Cambodia ត្រូវបានគេស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយដោយពួកលោកខាងលិច។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == '''{{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ}}''' ===បុរេប្រវត្តិ=== '''{{Main|បុព្វប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ}}''' [[File:Ewer from Cambodia, Angkorian era, 12th century, glazed stoneware, HAA.JPG|thumb|left|200px|គ្រឿងថ្មរលោងដែលចុះកាល​បរិច្ឆេទត្រឡប់ទៅសតវត្សទី១២។]] [[File:Bayon Angkor Relief1.jpg|thumb|200px|កងទ័ព[[អាណាចក្រខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅខាងឆ្វេងកំពុង​ធ្វើដំណើរទៅធ្វើសង្គ្រាមតទល់នឹង[[ចាម្ប៉ា|ចាម]] ពីចម្លាក់លៀនលើប្រាសាទ[[បាយ័ន]]។]] [[បុរេប្រវតិ្តសាស្រ្ត]]នៅ[[ឥណ្ឌូចិន]]មានរយៈពេលប្រហែល ១០០០ ០០០ ឆ្នាំហើយ។ មនុស្សនៅពេលនោះធ្លាប់ជាពួកអ្នកប្រមាញ់ និង[[បរកជន]]។ [[បុរាណវត្ថុវិទ្យា]] គិតថាមនុស្សមុនគេបំផុតគឺជាពួកម៉ាឡេ តែឥណ្ឌូចិនបានទទួលមនុស្សដែលមកពីខាងជើង និងជាជាតិពន្ធុ[[ខែ្មរ]]។ មានភស្តុតាងស្ដួចស្ដើងចំពោះការកាន់កាប់របស់មនុស្សជំនាន់[[អតិកញ្ញៈ]] (Pleistocene) នៃកម្ពុជាសម័យបច្ចុប្បន្ន ដែលរួមមានឧបករណ៍ក្រួស[[ហនុមានខៀវ]] (quartz)និង[[ក្វាតហ៊្សីត]] ដែលបានរកឃើញក្នុងស្រែថ្នាក់ៗជាច្រើនតាមបណ្ដោយទន្លេមេគង្គ ក្នុង[[ខេត្តស្ទឹងត្រែង]] និង[[ខេត្តក្រចេះ|ក្រចេះ]] និងក្នុង[[ខេត្តកំពត]] ទោះបីជាយ៉ាងណាការចុះកាលបរិច្ឆេទរបស់ទាំងនោះមិនអាចយកជាការបានទេ។ <ref name=stark2004>{{Cite book|author=មៀរៀម-ស្តាខ|editor1-first=អៀន|editor1-last=ហ្គ្លឹវ៉ឺរ|editor2-first=ភិតថឺរ-អ៊ែស|editor2-last=បិលវូដ|title=អាស៊ីអាគ្នេយ៍: ចាប់ពីបុរេប្រវត្តិសាស្ត្រដល់ប្រវត្តិសាស្ត្រ|year=២០០៥|publisher=រ៉ោតឡឺច|isbn=978-0-415-39117-7|chapter=កម្ពុជាសម័យបុរេអង្គរនិងអង្គរ|chapter-url=http://www.anthropology.hawaii.edu/People/Faculty/Stark/pdfs/2004_PreAngkorian.pdf}}</ref> ភស្តុតាងបុរាណវិទ្យាតិចតួចខ្លះបង្ហាញឱ្យឃើញសហគមន៍នៃពួកអ្នកប្រមាញ់-អ្នកបេះផ្លែឈើ​បានតាំងលំនៅនៅកម្ពុជាកំឡុងជំនាន់​[[សវ៌កញ្ញៈ]] (Holocene): ស្ថានីយបុរាណវត្ថុវិទ្យាកម្ពុជាដ៏ចំណាស់បំផុតត្រូវគេគិតទុកថាជារូងភ្នំ''[[ល្អាងស្ពាន]]'' នៅ[[ខេត្តបាត់ដំបង]] ដែលត្រូវនឹងសម័យ[[ហ្វាប៊ីញ]]។ កំណាយក្នុងស្រទាប់ក្រោមដីបានផលិតនូវតំណបន្តនៃ[[វិទ្យុកាបូន]]មួយដែលចុះកាលបរិច្ឆេទថានៅឆ្នាំ ៦០០០ ម.គ.។<ref name=stark2004 /><ref>{{cite web|url=http://www.smartcambodia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=841%3Athe-second-prehistoric-archaeological-excavation-in-laang-spean-2009&catid=80&lang=en|title=កំណាយបុរាណវិទ្យាបុរេប្រវត្តិលើកទីពីរនៅល្អាងស្ពាន (២០០៩)|first=មិឆឹល|last=ធ្រែនណឹត|date=២០តុលា ២០០៩|accessdate=១៧វិច្ឆិកា ២០០៩|archivedate=2011-01-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110101174655/http://www.smartcambodia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=841%3Athe-second-prehistoric-archaeological-excavation-in-laang-spean-2009&catid=80&lang=en|url-status=dead}}</ref> ស្រទាប់ខាងលើនៅក្នុងស្ថានីយ៍ដដែលបានផ្ដល់នូវភស្តុតាងនៃអន្តរកាលរហូតដល់យុគ[[ថ្មរំលីង]] ដែលមានកុលាលភាជន៍ជាច្រើនដែលធ្វើពីដីដែលចុះកាលបរិច្ឆេទដំបូងគេបង្អស់នៅកម្ពុជា។<ref>{{cite web|url=http://www.smartcambodia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=840%3Athe-oldest-ceramic-in-cambodias-laang-spean-1966-68&catid=80&lang=en|title=កុលាលភាជន៍ចាស់បំផុតនៅល្អាងស្ពានកម្ពុជា (១៩៦៦-៦៨)|date=២០តុលា ២០០៩|accessdate=១៧វិច្ឆិកា ២០០៩|archivedate=2011-01-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110101163727/http://www.smartcambodia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=840%3Athe-oldest-ceramic-in-cambodias-laang-spean-1966-68&catid=80&lang=en|url-status=dead}}</ref> កំណត់ត្រាបុរាណវិទ្យាសម្រាប់សម័យនេះរវាងសវ៌កញ្ញៈ និង[[យុគដែក]]នៅមានកំណត់ដូចគ្នា។ ស្ថានីយ៍បុរេប្រវត្តិដទៃៗទៀតដែលមានកាលបរិច្ឆេទមិនច្បាស់លាស់មិនសូវច្រើនគឺ ''[[សំរោងសែន]]'' (មិនឆ្ងាយពីរាជធានី[[ឧដុង្គ]]បុរាណប៉ុន្មានទេ) ដែលការស៊ើបអង្កេតទីមួយបានចាប់ផ្ដើមនៅឆ្នាំ១៨៧៧<ref name=higham1989>{{Cite book|author=ឆាលឡឹស-ហាយអ៊ាំម|title=បុរាណវិទ្យានៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក|year=១៩៨៩|publisher=សារព័ត៌មានសាកលវិទ្យាល័យខាំប៊្រិជ|isbn=978-0-521-27525-5}}, ទំ.១២០</ref> និង''[[ភូមិស្នាយ]]'' នៅ[[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]ភាគខាងជើង។<ref>{{Cite journal|author=ដោហ្គហ៊្គាំលដ៏ជែ.ដាប់បលយូ.-អូរ៉ាយលី, អេនចឺឡឺ វ៉ន់ ដេន ឌ្រីស្ឆ៍, វឿន-វុទ្ធី |year=២០០៦|title=បុរាណវិទ្យា និង បុរាណសត្វវិទ្យានៃភូមិស្នាយ:ទីបញ្ចុះសពចុងបុរេប្រវត្តិនៅកម្ពុជាភាគពាយព្យ|volume=៤៦|issue=2|issn=0066-8435}}</ref> វត្ថុបុរាណបុរេប្រវត្តិសាស្ត្រនានាត្រូវបានរកឃើញជាញឹកញាប់កំឡុងសកម្មភាពជីកយករ៉ែនៅ[[រតនគីរី]]។<ref name=stark2004 /> ភស្តុតាងបុរេប្រវត្តិសាស្ត្រដែលគួរឱ្យចង់ដឹងចង់ឃើញបំផុតនៅកម្ពុជា យ៉ាងណានោះគឺ''[[បន្ទាយគូ (បុរាណវិទ្យា)|បន្ទាយគូ]]រាងមូល''ដោយឡែកៗត្រូវបានគេរុករកឃើញនៅទីដែលមាន[[ដីក្រហម]]ក្បែរ[[មេមត់]] និងនៅតំបន់ក្បែរខាងជិតវៀតណាមនៅចុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៥០។ មុខងារនិងអាយុកាលរបស់បន្ទាយគូទាំងនេះនៅតែត្រូវគេលើកយកមកពិភាក្សាដដែល ផ្ទុយទៅវិញបន្ទាយគូទាំងនោះមួយចំនួនប្រហែលជាមានអាយុកាលយ៉ាងហោចណាស់ក៏ចាប់តាំងពី​សហវត្សទី២ម.គ. ដែរ។<ref>{{cite web|url=http://memotcentre.org/Earthwork.html|title=ប្រវត្តិស្រាវជ្រាវ|publisher=មជ្ឈមណ្ឌលបុរាណវិទ្យាមេមត់|accessdate=៦កុម្ភៈ ២០០៩}}</ref><ref>{{Cite journal|author=ហ៊្គើដ-អាល់ប្រិឆ|year=២០០០|title=ដីលើករង្វង់មូលក្រែក៥២/៦២ ការស្រាវជ្រាវថ្មីលើបុរេប្រវត្តិកម្ពុជា|journal=នេត្រាទស្សន៍អាស៊ី|volume=៣៩|issue=១–២|issn=0066-8435|url=http://muse.jhu.edu/demo/asian_perspectives/v039/39.1albrecht.pdf|accessdate=១៥វិច្ឆិកា ២០០៩|author-separator=,|display-authors=1|author2=<Please add first missing authors to populate metadata.>|archive-date=2020-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200422173620/https://muse.jhu.edu/demo/asian_perspectives/v039/39.1albrecht.pdf|dead-url=yes}}</ref> ព្រឹត្តិការណ៍ស្នូលក្នុងបុរេប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជាគឺធ្លាប់មានការហូរចូលមកយឺតៗនៃពួកអ្នក​ដាំដុះស្រូវលើកទីមួយចាប់ពីភាគខាងជើង ដែលបានចាប់ផ្ដើមនៅចុងសហវត្សទី៣ម.គ.។<ref name=higham2001pre>{{Cite book|author=ឆាលឡឹស-ហាយអ៊ាំម|title=អរិយធម៌អង្គរ|year=២០០១|publisher=ភ្វីនិច្ស|isbn=978-1-84212-584-7|url=http://books.google.com/?id=_oZ52cuX8s4C|date=2002-01}}, ទំព.១៣–២២</ref> ដែកត្រូវបានគេយកមកប្រើការនៅប្រហែលឆ្នាំ ៥០០ ម.គ. ដែលមានភស្តុតាងគាំទ្រមកពី[[ខ្ពង់រាបគោរាជ]] (កូរ៉ាត) នៅប្រទេសថៃសម័យទំនើប។ នៅកម្ពុជា ការតាំងលំនៅរស់នៅនៃយុគដែកមួយចំនួនត្រូវបានគេរកឃើញនៅខាងក្រោមប្រាសាទ[[បក្សីចាំក្រុង]] និងប្រាសាទសម័យអង្គរដទៃទៀត កាលណោះដែរ បន្ទាយគូមួយចំនួន ក៏ត្រូវបានរកឃើញនៅខាងក្រោម''ល្វា'' (Lovea) ពីរបីសហាតិមាត្រ (គីឡូម៉ែត្រ) ខាងជើងឆៀងខាងលិចនៃអង្គរ។ ការបញ្ចុះសព ដែលសម្បូរច្រើនជាងអ្វីដែលគេបានរកឃើញ ផ្ដល់ជាសក្ខីភាពអំពីការរីកចម្រើននៃការប្រើប្រាស់ចំណីអាហារ និងការជួញដូរ (ទោះបីជានៅចម្ងាយដ៏ឆ្ងាយ: នៅសតវត្សទី៤ម.គ. ទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មជាមួយឥណ្ឌាត្រូវបានដំណើរការរួចទៅហើយ) និងអត្ថិភាពនៃរចនាសម្ព័ន្ធសង្គម និងអង្គការចាត់តាំងការងារ។<ref name=higham2001pre /> ===សម័យបុរេអង្គរ និង សម័យអង្គរ=== '''{{Main|នគរភ្នំ|នគរចេនឡា|អាណាចក្រខ្មែរ}}''' {{Multiple image | align = right | direction = vertical | width = 210 | image1 = Angkor Wat.jpg | caption1 = <center> [[អង្គរវត្ត]] </center> | image2 = Bayon Angkor frontal.jpg | caption2 = <center> ព្រះភក្ត្រនៃ[[ព្រះពោធិសត្វ]][[អវលោកេស្វរៈ]]​នៅ[[ប្រាសាទបាយ័ន]] </center> | image3 = | caption3 = }} [[ឯកសារ:Map-of-southeast-asia 900 CE km.PNG|ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px| '''ក្រហម''': អធិ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]]] សតវត្សទី១​នៃ[[គ.ស.]]មានមនុស្សជាច្រើនមកពី[[ប្រទេសឥណ្ឌា]]ដែលបានមកតាំងលំនៅ។ ពួកគេបាននាំមកនូវសាសនា វប្បធម៌ ភាសា។ល។ [[អរិយធម៌]]របស់ប្រទេសកម្ពុជាបានកកើតឡើង តាំងពីសតវត្សទីមួយ ក្នុងសម័យ[[ជាតិខេមរា]] មកម្ល៉េះ។ កំឡុងសតវត្សទី៣ ទី៤ និងទី៥ [[មហាឥណ្ឌា|ពួករដ្ឋឥណ្ឌានីយកម្ម]]នៃ[[នគរភ្នំ|នគរវ្នំ]] និងរដ្ឋបន្តពីនគរវ្នំ [[ចេនឡា]] ដែលគឺជារដ្ឋមួយមានទឹកដីនៅកម្ពុជាសម័យបច្ចុប្បន្ន និងវៀតណាមភាគនិរតីសព្វថ្ងៃនេះ។ អស់រយៈពេលជាង ២០០០ ឆ្នាំ កម្ពុជាបានស្រូបយកឥទ្ធិពលពី[[ឥណ្ឌា]] ហើយបានបន្តជះឥទ្ធិពលនេះទៅក្នុងអរិយធម៌អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដទៃទៀតដែលបច្ចុប្បន្ននេះរួមមានប្រទេសថៃ និង លាវ។<ref name="BRIT">Britannica.com. [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/90520/Cambodia History of Cambodia.]. Retrieved July 25, 2006.</ref> តិចតួចណាស់ ត្រូវបានគេស្គាល់អំពីអង្គនយោបាយមួយចំនួន យ៉ាងណាមិញ ពង្សាវតារចិន និងកំណត់ត្រាសួយសារអាករបានវែកញែកអំពីអង្គនយោបាយទាំងនោះ។ អង្គនយោបាយទាំងប៉ុន្មាននោះត្រូវបានគេគិតថាជាទឹកដីនៃនគរវ្នំដែលបានកាន់កាប់កំពង់ផែមួយ ត្រូវបានគេស្គាល់តាមរយៈអ្នកភូមិសាស្ត្រអេឡិចសង់ទ្រី លោក[[ខ្លោឌ្យូស អាពូទលេមី|ខ្លោឌ្យូស-អាពូទលេមី]]ថា ''[[អូរកែវ|កត្តិគរៈ]]''។ពង្សាវតារទាំងនេះរ៉ាយរ៉ាប់ថាបន្ទាប់ពីព្រះបាទ[[ជ័យវម៌្មទី១]]ចូលទិវង្គតនៅប្រហែលឆ្នាំ ៦៩០ ចលាចលបានកើតឡើងដែលបង្កឱ្យមានការបែងចែកនគរទៅជាចេនឡាគោក និងចេនឡាទឹក ត្រូវបានគ្រប់គ្រងយ៉ាងសេរីដោយពួកព្រះអង្គម្ចាស់ដែលមានអំណាចទន់ខ្សោយក្រោមវិជិតរាជ្យរបស់[[ជ្វា]]។ [[អាណាចក្រខ្មែរ|អធិរាជាណាចក្រខ្មែរ]]បានធំធាត់ឡើងចេញពីការបន្សល់ទុកទាំងប៉ុន្មានពីចេនឡា ហើយបានប្រែកាន់តែរឹងមាំឡើងនៅឆ្នាំ ៨០២ នៅពេលដែលព្រះបាទ[[ជ័យវម៌្មទី២]] (បានសោយរាជ្យ ប.៧៩០-៨៥០) បានប្រកាសឯករាជ្យពី[[ជ្វា]]និងប្រកាសព្រះអង្គឯងជា[[ទេវរាជ]]។ ព្រះអង្គនិងពួកអ្នកដង្ហែតាមព្រះអង្គបានបង្កើតលទ្ធិ[[ទេវរាជ]] និងបានចាប់ផ្ដើមការសញ្ជ័យជាបន្តបន្ទាប់ ហើយបានបង្កើតនូវអធិរាជាណាចក្រមួយដែលធ្លាប់រុងរឿងក្នុងតំបន់ចាប់ពីសតវត្សទី៩ដល់ទី១៥។<ref>{{cite web|url=http://www.art-and-archaeology.com/seasia/ppenh/khmer01.html |title=ផែនទីចក្រភពខ្មែរ |publisher=សិល្បៈ-និង-បុរាណវិទ្យា.ខម |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០}}</ref> ក្បែរៗសតវត្សទី១៣ ពួកព្រះសង្ឃមកពី[[ស្រីលង្កា]]បាននាំ[[ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ|ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]]មកកាន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។<ref>{{cite web |url=http://asia.msu.edu/seasia/Cambodia/religion.html |title=បង្អួចមើលអាស៊ី |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070521010839/http://asia.msu.edu/seasia/Cambodia/religion.html |archivedate=2007-05-21 |access-date=2012-09-02 |url-status=dead }}</ref> សាសនានេះបានរីកសាយភាយនិងនៅទីបំផុតបានជំនួសកន្លែងព្រហ្មញ្ញសាសនា និងពុទ្ធសាសនាមហាយានជាសាសនាមានប្រជាប្រិយនៅសម័យអង្គរ។ {{Multiple image | align = right | direction = vertical | width = 180 | image1 = JayavarmanVII.JPG | caption1 = <center> [[ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី៧ត]] </center> | image2 = Apsara relief.jpg | caption2 = <center> រូបភាពតូច </center> | image3 = | caption3 = }} អធិរាជាណាចក្រខ្មែរគឺជាអធិរាជាណាចក្រដ៏ធំបំផុតរបស់អាស៊ីអាគ្នេយ៍កំឡុងសតវត្សទី១២។ មជ្ឈមណ្ឌលនៃអំណាចរបស់អធិរាជាណាចក្រនេះគឺ[[អង្គរ]] ជាទីដែលរាជធានីបន្តបន្ទាប់ត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុងសម័យកាលដែលចក្រភពនេះឈានដល់​ចំណុចកំពូល។ នៅឆ្នាំ ២០០៧ ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវអន្តរជាតិមួយប្រើរូបថតផ្កាយរណបនិងបច្ចេកទេសទំនើបផ្សេងៗបានសន្និដ្ឋានថា​អង្គរធ្លាប់ជាទីក្រុងបុរេឧស្សាហកម្ម​ធំបំផុតក្នុងលោកដែលមានផ្ទៃក្រឡាក្រុងលាត​សន្ធឹង ១៨៥០,៣៥ សហាតិមាត្រការ៉េ (គីឡូម៉ែត្រការ៉េ)។<ref>{{cite web|url=http://www.pnas.org/content/104/36/14277.full |title=ការប្រព្រឹត្តទៅនៃបណ្ឌិតសភាវិទ្យាសាស្ត្រជាតិនៃសហរដ្ឋអាមរិក: ផែនទីបុរាណវិទ្យាទូលំទូលាយនៃសំណង់តាំងនៅនៃបុរេឧស្សាហកម្មដ៏ធំបំផុតរបស់ពិភពលោកនៅអង្គរ កម្ពុជា |publisher=Pnas.org |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០}}</ref> ទីក្រុងនេះ អាចទ្រទ្រង់បាននូវអត្រាប្រជាជនរហូតដល់ចំនួនមួយលាននាក់<ref>[https://web.archive.org/web/20080923054500/http://www.independent.co.uk/news/world/asia/metropolis-angkor-the-worlds-first-megacity-461623.html Metropolis: Angkor, the world's first mega-city], The Independent, August 15, 2007</ref> ហើយ[[អង្គរវត្ត]] ជាប្រាសាទបែបសាសនាមួយដ៏ល្បីល្បាញ និងគង់វង្សយូរល្អបំផុតនៅក្នុងស្ថានីយ៍នោះ នៅតែប្រើជាវត្ថុរំលឹកដល់អតីតកាលរបស់កម្ពុជាជាមហាអំណាចតំបន់ដ៏សំខាន់មួយ។ ទោះបីជា [[អាណាចក្រ]]ខ្មែរបាន ចុះអន់ថយឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនក៏ដោយ ក៏[[អង្គរវត្ត]]គឺជានិមិត្តរូបមួយសំខាន់ បំផុតដើម្បីជាសាក្សី នៃសាវតារបស់ប្រទេស លើផ្ទៃតំបន់។ ក្រោយពីការវាយលុកដណ្តើមទឹកដីជាបន្តបន្ទាប់ [[សៀម]]បានកាន់កាប់[[អង្គរ]] ហើយអង្គរបានត្រូវគេបោះបង់ចោលនៅឆ្នាំ ១៤៣២។ ចក្រភពនេះ ទោះបីជាមានឱនភាពក៏ដោយ ក៏នៅតែជាកម្លាំងសំខាន់ក្នុងតំបន់រហូតដល់ការធ្លាក់ចុះរបស់ខ្លួននៅសតវត្សទី១៥។ ===សម័យក្រោយអង្គរ=== '''{{Main|យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា}}''' បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមជាបន្តបន្ទាប់ជាមួយនគរជិតខាង[[នគរអយុធ្យា]] នៅឆ្នាំ១៤៣២ ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរបានធ្វើការផ្លាស់ប្តូររាជធានីចាកឆ្ងាយពីអង្គរ គឺដោយសារតែការថមថយខាងបរិស្ថាន និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធត្រូវបានខូចខាតនៅតំបន់អង្គរ។<ref name="Chan">[[ឌែវិដផ. ឈែនដ្លឺរ|ឈែនដ្លឺរ ដាវិដផ.]] "ស្រុកនិងប្រជាជនកម្ពុជា"។ ១៩៩១។ ហបផឺខាលលិនស៍។ ញូវយ៉ក ញូវយ៉ក។ ទំ.៧៧</ref><ref>[http://www.signonsandiego.com/news/world/20040613-0915-fallenangkor.html Scientists dig and fly over Angkor in search of answers to golden city's fall], The Associated Press, June 13, 2004</ref> ប្រទេសកម្ពុជាបានឈានចូលយុគសម័យក្រោយអង្គរ ឬ អ្នកប្រវត្តិវិទូហៅថា '''សម័យកណ្តាល'''។ នៅឆ្នាំ១៥២៥ រាជវាំងត្រូវបានរើទៅ[[លង្វែក]] នគរនេះបានស្វះស្វែងឱ្យមានភាពរុងរឿងឡើងវិញតាមរយៈការជួញដូរតាមសមុទ្រ។ ពួកអ្នកដំណើរ[[ព័រទុយហ្គាល់]] និងអេស្ប៉ាញបានពិពណ៌នាទីក្រុងនេះថាជាទីកន្លែងមួយនៃភោគទ្រព្យសម្បូរបែបនិង[[ការជួញដូរបរទេស]]។ ការខិតខំធ្វើឱ្យដូចដើមវិញក្នុងមួយរយៈពេលខ្លី យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏សង្គ្រាមជាច្រើនបានបន្តជាមួយអយុធ្យានិងពួកយួន ជាហេតុធ្វើឱ្យបាត់បង់ទឹកដីបន្ថែមទៀត ហើយលង្វែកក៏ត្រូវបានសញ្ជ័យនិងកម្ទេចដោយព្រះបាទ[[នរេសូរ]]មហាវីរក្សត្រនៃអយុធ្យាក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៤។ រាជធានីខ្មែរថ្មីត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅ[[ឧដុង្គ]]ខាងត្បូងលង្វែកនៅឆ្នាំ ១៦១៨ ក៏ប៉ុន្តែពួកក្សត្រនៃរាជធានីនេះអាចរស់រានបានលុះត្រាតែស្ថិតក្នុងទំនាក់ទំនងជា[[ប្រទេសចំណុះ]]ម្ដងជាមួយ​ពួកសៀមនិងម្ដងជាមួយយួនអស់រយៈពេលបីសតវត្ស ក្រោយមកទៀតមាន សម័យស្ដារឡើងវិញមួយរយៈកាលខ្លី ដែលមានឯករាជភាពតិចតួចនិងមិនស្ថិតស្ថេរ។ ក្នុងសតវត្សទីដប់ប្រាំបួន ការដណ្ដើមគ្នាសាជាថ្មីរវាងសៀម និងយួនដើម្បីគ្រប់គ្រងកម្ពុជាជាហេតុនាំឱ្យមានសម័យកាលមួយ ដែលពេលនោះពួកមន្ត្រីរាជការយួនបានប៉ុនប៉ងបង្ខំឱ្យ[[ខ្មែរ]]កាន់ទំនៀមទម្លាប់របស់យួន។ហេតុនេះបាននាំឱ្យមានការបះបោរជាច្រើនប្រឆាំងនឹងពួកយួន និងអំពាវនាវរកជំនួយពីសៀម។ [[សង្គ្រាមសៀម-យួន (១៨៤១-១៨៤៥)]] ([[សមរភូមិដើមពោធិ៍បីដើម]]) បានបញ្ចប់ជាមួយកិច្ចព្រមព្រៀងមួយដែលដាក់ប្រទេសនេះក្រោម[[អធិរាជភាព]]រួមគ្នា។ រឿងនេះបន្ទាប់មកទៀតបាននាំឱ្យមានការចុះហត្ថលេខាសន្ធិសញ្ញាមួយឱ្យមាន[[កម្ពុជាសម័យអាណានិគមបារាំង|​ការការពាររបស់បារាំងនៅកម្ពុជា]]ដោយព្រះបាទ[[នរោត្តម]]។ ===អាណានិគមកិច្ចបារាំង=== [[ឯកសារ:King Norodom.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|200px]] [[ឯកសារ:Prince Sisawat.jpg|right|ឆ្វេង|រូបភាពតូច|200px]] [[File:Indochine française (1913).jpg|thumb|right|180px|ផែនទីសហភាពឥណ្ឌូចិន]] [[ឯកសារ:Shrine outside Wat Phnom.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|200px]] កម្ពុជា ស្ថិតនៅក្រោម[[អាណាព្យាបាល]] [[បារាំង]] ជិតមួយរយឆ្នាំ គឺពីឆ្នាំ ១៨៦៣ ដល់ ឆ្នាំ ១៩៥៣ ដែលបានគ្រប់គ្រងជាផ្នែកមួយនៃ [[អាណានិគម]][[បារាំង]]នៅ[[ឥណ្ឌូចិន]]។ នៅឆ្នាំ ១៨៦៣ ព្រះបាទ[[នរោត្តម]] ដែលត្រូវបានលើកឱ្យឡើងសោយរាជ្យដោយសៀម<ref name="CHANDLER">{{Cite book| last = ឈែនដ្លឺរ | first = ដ.ផ. | author-link = ឌែវិដភី. ឈែនដ្លឺរ | title = ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា (រ.ទី២) | publisher=វ៉ិសវ្យូប៉្រិស | year = ១៩៩៣ | location = បោលដឺរ, ខូឡូរ៉ាដូ }}</ref> បានស្វះស្វែងការការពារពីបារាំងក្រៅពីសៀម និងយួនបន្ទាប់ពីភាពតានតឹងបានរីកធំឡើងរវាងអ្នកជិតខាងទាំងពីរ។ នៅឆ្នាំ ១៨៦៧ ស្ដេចសៀមបានចុះហត្ថលេខាសន្ធិសញ្ញាមួយជាមួយបារាំង បានលះបង់[[អធិរាជភាព]]លើកម្ពុជាដើម្បីទទួលបានការត្រួតត្រា[[ចង្វាតព្រះដំបង|ខេត្តបាត់ដំបង]] និង[[ចង្វាតសៀមរដ្ឋ|សៀមរាប]] ហើយជាផ្លូវការក៏បានក្លាយជាប៉ែកនៃប្រទេសសៀម។ ខេត្តទាំងប៉ុន្មាននេះត្រូវបានប្រគល់ត្រឡប់មកឱ្យកម្ពុជាវិញដោយសន្ធិសញ្ញាព្រំដែនមួយរវាងបារាំង និងថៃក្នុងឆ្នាំ ១៩០៦។ កម្ពុជាបានបន្តស្ថិតក្រោម[[កម្ពុជាសម័យអាណានិគមបារាំង|អាណាព្យបាលបារាំង]]ចាប់ពីឆ្នាំ ១៨៦៣ ដល់ ១៩៥៣ ដោយបានត្រួតត្រារដ្ឋបាលជាប៉ែកនៃអាណានិគម[[សហភាពឥណ្ឌូចិន]] ទោះបីយ៉ាងណាក៏ដោយ [[ការត្រួតត្រារបស់ជប៉ុននៅកម្ពុជា|ក៏ត្រូវបានកាន់កាប់ដោយចក្រពត្តិជប៉ុន]]ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៤១ ដល់ ១៩៤៥ ផងដែរ។<ref name="Kamm" /> រវាងឆ្នាំ ១៨៧៤ និង ១៩៦២ អត្រាប្រជាជនសរុបបានកើនឡើងចាប់ពីប្រហែល ៩៤៦០០០ ដល់ ៥,៧&nbsp; លាននាក់។<ref name="Population">"[http://countrystudies.us/cambodia/40.htm ប្រជាជន-កម្ពុជា]"។ [[បណ្ដាល័យសិក្សាការប្រទេសសមាជ]]។</ref> បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់ព្រះបាទនរោត្តមនៅឆ្នាំ ១៩០៤ បារាំងបានរៀបចំការជ្រើសរើសព្រះមហាក្សត្រ ហើយព្រះស៊ីសុវត្ថិ ព្រះភាតារបស់ព្រះនរោត្តម ត្រូវបានជំនួសរាជបល្ល័ង្ក។ រាជបល្ល័ង្កនេះបានទំនេរនៅឆ្នាំ ១៩៤១ ដោយការសោយទិវង្គតនៃព្រះមុនីវង្ស រាជបុត្ររបស់ព្រះស៊ីសុវត្ថិ ហើយបារាំងបានមើលរំលងព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះ[[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស|មុនីវង្ស]] គឺព្រះ[[ស៊ីសុវត្ថិ មុន្នីរ៉េត|មុន្នីរ៉េត]] ដោយដឹងថាទ្រង់មានព្រះទ័យឯករាជ្យពីបារាំងពេក។ ជំនួសមកវិញ ព្រះ[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]] គឺព្រះនត្តាខាងមាតានៃព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិត្រូវបានលើកឱ្យឡើងសោយរាជ្យបន្ត។ ពួកបារាំងបានគិតថាព្រះសីហនុវ័យក្មេងអាចនឹងងាយស្រួលគ្រប់គ្រង។<ref name="Kamm">{{Cite book| last = ឃែម | first = ហឹនរី | author-link = ហឹនរី ឃែម | title = កម្ពុជា: របាយការណ៍ពីដែនដីមានជំងឺ | url = http://books.google.com/?id=wtBkD5CoIMkC&printsec=frontcover&dq=Cambodia+Report+from+a+Stricken+Land#v=onepage&q= | publisher=អាខេដផាប់ប៊្លីឝ៊ិង | year = ១៩៩៨ | location = ញូវយ៉ក | page = ២៧ | isbn = 1-55970-433-0}}</ref> ពួកគេបានយល់ខុសហើយ យ៉ាងណាមិញ នៅក្រោមរជ្ជកាលនៃព្រះបាទនរោត្តម-សីហនុ ក្រោយពីការកាន់កាប់របស់[[ជប៉ុន]] ក្នុងរយៈកាលសង្គ្រាម ១៩៤១- ១៩៤៥ កម្ពុជាបានទទួលបានឯករាជ្យពីបារាំងនៅថ្ងៃ ៩ វិច្ឆិកា ១៩៥៣ ហើយកាន់របប[[រាជាធិបតេយ្យ]]អាស្រ័យ[[រដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] ដឹកនាំ ដោយ[[នរោត្តម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម-សីហនុ]]។<ref name="Kamm" /> ===ឯករាជ្យ និង សង្គ្រាមវៀតណាម=== កម្ពុជាធ្លាប់កាន់របបរាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះបាទនរោត្តម-សីហនុ។ នៅពេលនោះ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន]]ត្រូវបានគេប្រគល់ឯករាជ្យឱ្យ កម្ពុជាខកចិត្តក្នុងការទទួលបានមកវិញនូវការគ្រប់គ្រងលើ[[ដីសណ្ដមេគង្គ]]ដែលវាត្រូវបានសម្រេចប្រគល់ឱ្យទៅ[[វៀតណាម]]។ ជាអតីតប៉ែកនៃអធិរាជាណាចក្រខ្មែរ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយពួកយួនតាំងពីឆ្នាំ ១៦៩៨ ព្រះបាទ[[ជ័យជេដ្ឋាទី២]]បានអនុញ្ញាតឱ្យយួនតាំងទីលំនៅក្នុងតំបន់នោះរាប់ទសវត្សមុន​យូរមកហើយ។<ref name=autogenerated1>{{Cite book| last = ឃែម | first = ហឹនរី | author-link = ហឹនរី ឃែម | title = របាយណ៍កម្ពុជាពីដែនដីមានជំងឺ | publisher=អាខេដផាប់ប៊្លិសឝ៊ិង | year = ១៩៩៨ | location = ញូវយ៉ក | page = ២៣| isbn = 1-55970-507-8 }}</ref> រឿងនេះបន្សល់ទុកនៅចំណុចជាប់គាំងខាងការទូតដែលមានជនជាតិខ្មែរជាងមួយលាននាក់ ([[ខ្មែរក្រោម]]) នៅតែរស់នៅក្នុងតំបន់នេះ។ ខ្មែរក្រហមបានប៉ុនប៉ងលុកលុយជាច្រើនលើកដើម្បីយកទឹកដីនេះត្រឡប់មកវិញដែលក្នុងនោះ ដោយឡែក បាននាំឱ្យមានការលុកលុយឈ្លានពានរបស់វៀតណាមមកលើកម្ពុជា និងការដណ្ដើមអំណាចពីខ្មែរក្រហមមកវិញ។ នៅឆ្នាំ ១៩៥៥ ព្រះសីហនុបានដាក់រាជ្យឱ្យទៅព្រះបិតារបស់ទ្រង់ដើម្បីចូលរួមក្នុងឆាក[[នយោបាយ]] ហើយត្រូវបានគេជ្រើសតាំងជានាយករដ្ឋមន្ត្រី។ នៅថ្ងៃសោយទិង្គតរបស់បិតាទ្រង់នៅឆ្នាំ ១៩៦០ ព្រះសីហនុក៏បានក្លាយជាប្រមុខរដ្ឋម្ដងទៀត ដែលយកគោរម្យងារជា '''សម្ដេច'''។ ពេលដែល[[សង្គ្រាមវៀតណាម]]បានរីករាលដាលឡើង ព្រះសីហនុបានអនុវត្តគោលនយោបាយ[[ប្រទេសអព្យាក្រឹត្យ|អព្យាក្រឹត្យភាព]]ជា ផ្លូវការនៅក្នុង[[សង្គ្រាមត្រជាក់]] ទោះបីយ៉ាងណា ក៏ទ្រង់ត្រូវបានគេគិតជាសាមញ្ញថាមានព្រះទ័យប្រណីដល់បុព្វហេតុកុម្មុយនិស្ត។ ព្រះសីហនុបានអនុញ្ញាតឱ្យពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាមប្រើប្រាស់ទឹកដីកម្ពុជា ជាទីលាក់ខ្លួននិងច្រកផ្គត់ផ្គង់សម្រាប់កងទ័ពរបស់ពួកគេ និងជំនួយផ្សេងៗដល់កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរបស់ពួកគេប្រយុទ្ធប្រឆាំងនៅវៀតណាមខាងត្បូង។ គោលនយោបាយនេះត្រូវបានគេយល់ថាជាការធ្វើឱ្យអាក់អន់ចិត្តដល់ប្រជាជនខ្មែរជាច្រើន។ នៅខែ ធ្នូ ១៩៦៧ អ្នកសារព័ត៌មានវ៉ាឝ៊ិងតោនប៉ុស្ត៍ ស្ទែនលី-កាណូវត្រូវបាននិយាយប្រាប់ដោយព្រះសីហនុថា បើសិនជាស.រ.ចង់ទម្លាក់គ្រាប់បែកលើទីលាក់ខ្លួនកុម្មុយនិស្តយួន ទ្រង់នឹងមិនបដិសេធទេ លុះត្រាតែមានប្រជាជនខ្មែរស្លាប់ទើបទ្រង់មិនយល់ព្រម។ <ref>Washington Post, December 29, 1967</ref> សារដដែលត្រូវបាននាំទៅដល់អ្នកនាំការរបស់ប្រធានាធិបតីស.រ.ចនសុន លោកឆិសស្តឺរ-ប៊លនៅខែ មករា ១៩៦៨។<ref>Stephen J. Morris "Why Vietnam Invaded Cambodia.". (Stanford University Press. 1999). p. 44</ref> ដូច្នេះស.រ.មិនមានចិត្តពិតប្រាកដដើម្បីផ្ដួលរំលំព្រះសីហនុទេ។ យ៉ាងណាមិញពួកសមាជិករដ្ឋាភិបាលនិងកងទ័ព ដែលបានអាក់អន់ចិត្តនឹងរបៀបដឹកនាំរបស់ព្រះសីហនុ ក៏ដូចជាការងាកចេញរបស់ទ្រង់ឆ្ងាយពីសហរដ្ឋ បានធ្វើឱ្យមានការជម្រុញចិត្តដើម្បីផ្ដួលរំលំទ្រង់ដដែល។ ពេលដែលកំពុងធ្វើទស្សនកិច្ចនៅប៉ីជិងក្នុងឆ្នាំ ១៩៧០ ព្រះសីហនុត្រូវ[[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជា១៩៧០|បានបណ្ដេញចេញពីតំណែងដោយរដ្ឋប្រហារយោធា]]ដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រី​លោកឧត្តមសេនីយ៍[[លន់ ណុល|លន់-ណុល]]និង​ព្រះអង្គម្ចាស់[[ស៊ីសុវត្ថិ សិរិមតៈ|ស៊ីសុវត្ថិ-សិរិមតៈ]]។ គ្មានភស្តុតាងនៃតួនាទីស.រ.ណាមួយក្នុងរដ្ឋប្រហារនេះទេ។ យ៉ាងណាមិញ ភ្លាមនោះ រដ្ឋប្រហារនេះត្រូវបានសម្រេចរួចរាល់ហើយនូវរបបថ្មីនេះ ដែលភ្លាមៗបានទាមទារឱ្យពួកកម្មុយនិស្តយួនចាកចេញពីកម្ពុជា ការនេះទទួលបានការគាំទ្រខាងនយោបាយដោយសហរដ្ឋ។ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងនិងវៀតកុង អស់សង្ឃឹមនឹងការគ្មានកន្លែងលាក់ខ្លួននិងខ្សែបណ្ដាញផ្គត់ផ្គង់ពីវៀតណាមខាងជើង រំពេចនោះ ក៏បានផ្ដើមការវាយប្រហារប្រដាប់អាវុធជាច្រើនលើកលើរដ្ឋាភិបាលថ្មី។ ព្រះមហាក្សត្របានជម្រុញឱ្យពួកអ្នកដង្ហែតាមព្រះអង្គឱ្យជួយដើម្បីផ្ដួលរំលំរដ្ឋាភិបាលថ្មី ដោយបង្កឱ្យមានការផ្ដើមនៃ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណី]]<ref name="SIHNK">{{Cite book| last = សីហនុ | first = នរោត្តម | authorlink = នរោត្តម សីហនុ | title = សង្គ្រាមរបស់ខ្ញុំជាមួយសេអ៊ីអា កំណត់ប្រវត្តិសម្ដេចនរោត្តម-សីហនុពេលដែលបានទាក់ទងនឹងវាលផ្វ្រេដ-បឺចចឹត | publisher=សៀវភៅភែនទិអន | year = ១៩៧៣| isbn = 0-394-48543-2}}</ref> ភ្លាមៗ ពួកបះបោរ[[ខ្មែរក្រហម]]ចាប់ផ្ដើមប្រើប្រាស់ព្រះអង្គដើម្បីទទួលបានការគាំទ្រ។ យ៉ាងណាមិញចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៧០ រហូតដល់ ដើមឆ្នាំ ១៩៧២ ការប៉ះទង្គិចរបស់កម្ពុជាគឺជាការប៉ះទង្គិចធំរវាងរដ្ឋាភិបាល និងកងទ័ពកម្ពុជា និងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធនៃវៀតណាមខាងជើង។ ពេលនោះពួកគេបានដណ្ដើមបានការកាន់កាប់លើទឹកដីកម្ពុជា ហើយពួកកុម្មុយនិស្តយួនបានដាក់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនយោបាយថ្មីមួយ ដែលនៅទីបំផុតត្រូវបានត្រួតត្រាដោយពួកកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា ឥឡូវ យើងហៅថាខ្មែរក្រហម។<ref>Stephen J. Morris "Why Vietnam Invaded Cambodia. (Stanford University Press. 1999). pp. 48–51</ref> ដូច្នេះ ពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាមបានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការលើកស្ទួយខ្មែរក្រហម។ [[File:Mao Sihanouk.jpg|thumb|240px|right|[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]] និង[[ម៉ៅ សេទុង|ម៉ៅ-សេទុង]]នៅឆ្នាំ ១៩៥៦]] ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៦៩ និង ១៩៧៣ កងកម្លាំង[[វៀតណាមខាងត្បូង|សាធារណរដ្ឋវៀតណាម]] និងកងកម្លាំងស.រ.[[ការទម្លាក់គ្រាប់បែកយុទ្ធសាស្ត្រ|បានទម្លាក់គ្រាប់បែក]]និង[[យុទ្ធនាការកម្ពុជា|បានលុកលុយកម្ពុជាមួយរយៈ]]ក្នុងកិច្ចប្រឹងប្រែងមួយដើម្បីរំខានដល់[[វៀតកុង]] និងខ្មែរក្រហម។<ref name="SIDESHOW">{{Cite book |last = ឝខ្រស |first = វិល្លៀម |authorlink = វិល្លៀម ឝខ្រស |title = បញ្ហាតូចតាច: ឃិស្ស៊ិងហ្គឺរ, និច្សុន និងវិនាសកម្មកម្ពុជា |publisher=ថាច់ស្តូន |year = ១៩៨៧ |location = សហរដ្ឋ |isbn = 0-7012-0944-5}}</ref> ខ្មែរពីរលាននាក់ ភាគខ្លះបានក្លាយជា[[ជនភៀសខ្លួន]]ដោយសង្គ្រាមនិងដោយនគរបាលភេរវនិយមនៃពួកខ្មែរក្រហម និងបានរត់ភៀសខ្លួនទៅកាន់ភ្នំពេញ។ មានការប៉ាន់ស្មានថា ខ្មែរមួយចំនួនបានស្លាប់កំឡុងយុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកទ្រង់ទ្រាយធំ ស្របពេលនោះ គេបានមើលឃើញនូវផលប៉ះពាល់នៃការទម្លាក់គ្រាប់បែក។ កងទ័ពអាកាសទីប្រាំពីរស.រ.បានលើកឡើងថាការទម្លាក់គ្រាប់បែកបានទប់ស្កាត់ការធ្លាក់នៃភ្នំពេញនៅឆ្នាំ ១៩៧៣ ដោយសម្លាប់ ១៦០០០​ នាក់ក្នុងចំណោម​យុទ្ធជនខ្មែរក្រហម ២៥៥០០ នាក់ដែលកំពុងតែឡោមព័ទ្ធទីក្រុងរដ្ឋធានី។<ref>Shawcross, ''Sideshow'' p. 298.</ref> យ៉ាងណាមិញ អ្នកសារព័ត៌មាន[[វិល្លៀម ឝខ្រស|វិល្លៀម-ឝខ្រស]]និងពួកអ្នកឯកទេសអំពីកម្ពុជា លោក[[មិលថឹន អសស្ប៊ាន់|មិលថឹន-អសស្ប៊ាន់]] [[ឌែវីដភី ឈែនដ្លឺរ|ឌែវីដភី-ឈែនដ្លឺរ]] និង[[បិន ខៀរណឹន|បិន-ខៀរណឹន]]បានលើកឡើងថាការទម្លាក់គ្រាប់បែកបានរុញច្រានឱ្យពួកកសិករចូលរួមនឹងខ្មែរក្រហម​ទៅវិញទេ។<ref>e.g. Chandler, David P. ''Pacific Affairs'', vol. 56, no. 2, Summer 1983, p. 295.</ref> អ្នកឯកទេសកម្ពុជាលោកខ្រេខ-អិឆឆឹសឹនបានលើកឡើងថាខ្មែរក្រហម''នឹងឈ្នះយ៉ាងណាក្ដី'' បើទោះបីជាគ្មានអន្តរាគមន៍ស.រ. ក៏មានការជម្រុញឱ្យមានការកេណ្ឌកងទ័ពដដែល។<ref>Etcheson, Craig, ''The Rise and Demise of Democratic Kampuchea'', Westview Press, 1984, p. 97</ref>អ្នកការទូត[[សហរដ្ឋ|អាមេរិក]] លោក[[ធិម៉ឹទី ម៉ៃកល ខានី|ធិម៉ឹទីម.-ខានី]]បានលើកឡើងថាហេតុផលប្រាំយ៉ាងដែលជាហេតុអោយ[[ប៉ុល ពត|ប៉ុល-ពត]]បានឈ្នះសង្គ្រាមគឺ: ការគាំទ្រពីព្រះ[[សីហនុ]] ការផ្គត់ផ្គង់ដ៏ច្រើនសន្ធឹកនៃជំនួយយោធាពីវៀតណាមខាងជើង អំពើពុករលួយរបស់រដ្ឋាភិបាល ការផ្ដាច់ជំនួយអាកាសរបស់ស.រ.បន្ទាប់ពីវាត់ថឺរហ្គេត និងការប្ដេជ្ញាចិត្តនៃពួកកុម្មុយនិស្តខ្មែរ។ គ្មានមួយណាចំណោមគំនិតរបស់លោក ដែលថាការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់ស.រ.ធ្វើឱ្យរបបនេះដួលរលំឡើយ។<ref>http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/461/8/09_chapter3.pdf</ref> ===សាធារណរដ្ឋខ្មែរ (១៩៧០-១៩៧៥)=== '''{{Main|សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីកម្ពុជា}}''' [[File:Norodom Sihanouk (c. 1952, colourized).jpg|right|thumb|200px|[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]] ជាតួអង្គលេចត្រដែតក្នុងឆាកនយោបាយ​កម្ពុជាអស់រយៈពេលកន្លះសតវត្ស​មកហើយ។]] ពេលដែលកំពុងធ្វើទស្សនកិច្ចនៅឆ្នាំ ១៩៧០ ព្រះសីហនុត្រូវ[[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជា១៩៧០|បានបណ្ដេញចេញពីតំណែងដោយរដ្ឋប្រហារយោធា]]ដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រី​ឧត្តមសេនីយ៍[[លន់ ណុល|លន់-ណុល]] និង ព្រះអង្គម្ចាស់[[ស៊ីសុវត្ថិ សិរិមតៈ|ស៊ីសុវត្ថិ-សិរិមតៈ]]។ ស.រ.គាំទ្រដល់រដ្ឋប្រហារនេះនៅតែគ្មានភស្តុតាងបញ្ជាក់។<ref>Clymer, K. J., ''The United States and Cambodia'', Routledge, 2004, p.22</ref> យ៉ាងណាមិញ ភ្លាមៗរដ្ឋប្រហារនេះបានបញ្ចប់រួចស្រេច របបថ្មីនេះបានទាមទារមួយរំពេចថាឱ្យពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាមចាកចេញពីកម្ពុជា ដែលទទួលបានការគាំទ្រខាងនយោបាយពីសហរដ្ឋ។ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើង និង វៀតកុងអស់ផ្លូវថានឹងមានកន្លែងលាក់ខ្លួន និង ខ្សែបណ្ដាញផ្គត់ផ្គង់ពីវៀតណាមខាងជើង ភ្លាមនោះដែរក៏បានផ្ដើមការវាយប្រហារប្រដាប់អាវុធទៅលើរដ្ឋាភិបាលថ្មីនេះ។ ព្រះមហាក្សត្របានជម្រុញអ្នកដង្ហែតាមទ្រង់ឱ្យជួយក្នុងការផ្ដួលរំលំរដ្ឋាភិបាលថ្មីនេះ ដែលបង្ខំឱ្យមានការផ្ដើមនៃ[[សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីកម្ពុជា|សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណី]]។<ref name="SIHNK"/> ភ្លាមៗ ពួកបះបោរ[[ខ្មែរក្រហម]]បានចាប់ផ្ដើមប្រើប្រាស់ព្រះអង្គដើម្បីទទួលបានការគាំទ្រ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៧០ រហូតដល់ដើមឆ្នាំ ១៩៧២ ការប៉ះទង្គិចគ្នារបស់កម្ពុជាគឺជារឿងធំមួយរវាងរដ្ឋាភិបាល កងទ័ពកម្ពុជា និង កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធវៀតណាមខាងជើង។ ពេលនោះ ពួកគេទទួលបានការត្រួតត្រាលើទឹកដីកម្ពុជា ពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាមបានដាក់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនយោបាយថ្មីមួយ ដែលនៅទីបំផុតបានត្រួតត្រាដោយពួកកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា ដែលឥឡូវនេះ យើងហៅថាខ្មែរក្រហម។<ref>Stephen J. Morris (1999) ''Why Vietnam Invaded Cambodia'', Stanford University Press, pp. 48–51, ISBN 0804730490.</ref> រវាងឆ្នាំ ១៩៦៩ និង ១៩៧៣ កងកម្លាំង[[វៀតណាមខាងត្បូង|សាធារណរដ្ឋវៀតណាម]] និងស.រ. [[ប្រតិបត្តិការបញ្ជី|បានទម្លាក់គ្រាប់បែក]]លើប្រទេសកម្ពុជាក្នុងកិច្ចប្រឹងប្រែងរារាំងទប់ស្កាត់ពួក[[វៀតកុង]] និង ពួកខ្មែរក្រហម។ ឯកសារមួយចំនួនដែលធ្លាយចេញពីបណ្ណសារដ្ឋានសូវៀតក្រោយឆ្នាំ ១៩៩១ បានឱ្យដឹងថាវៀតណាមខាងជើងប៉ុនប៉ងលុកលុយកម្ពុជានៅឆ្នាំ ១៩៧០ ដែលត្រូវបានផ្ដើមចេញដោយសំណើយ៉ាងច្បាស់នៃ​ពួកខ្មែរក្រហម និងត្រូវបានចរចាដោយមនុស្សថ្នាក់ទីពីរក្រោមបង្គាប់ (បងធំទីពីរ) របស់[[ប៉ុល ពត|ប៉ុល-ពត]] គឺ [[នួន ជា|នួន-ជា]]។<ref>Dmitry Mosyakov (2004) [http://www.yale.edu/gsp/publications/Mosyakov.doc "The Khmer Rouge and the Vietnamese Communists: A History of Their Relations as Told in the Soviet Archives,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130309074636/http://www.yale.edu/gsp/publications/Mosyakov.doc |date=2013-03-09 }} in Susan E. Cook, ed., ''Genocide in Cambodia and Rwanda'', Yale Genocide Studies Program Monograph Series No. 1, pp. 54 ff.: "In April–May 1970, many North Vietnamese forces entered Cambodia in response to the call for help addressed to Vietnam not by Pol Pot, but by his deputy Nuon Chea. Nguyen Co Thach recalls: "Nuon Chea has asked for help and we have liberated five provinces of Cambodia in ten days.""</ref> កងក.វ.ជ.បានរាតត្បាតទីតាំងកងទ័ពកម្ពុជាពេលដែល[[បក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា]] (ប.ក.ក.) បានពង្រីកការវាយប្រហារទ្រង់ទ្រាយតូចរបស់ខ្លួនលើខ្សែបណ្ដាញគមនាគមន៍។ ជាការឆ្លើយតបទៅនឹងការឈ្លានពានរបស់វៀតណាមខាងជើង ប្រធានាធិបតីស.រ.[[រីឆាដ និច្សុន|រីឆាដ-និច្សុន]]បានប្រកាសឱ្យកងកម្លាំងស.រ. និង វៀតណាមខាងត្បូងចូលកម្ពុជាក្នុងយុទ្ធនាការមួយបំណងវាយកម្ទេចតំបន់មូលដ្ឋានក.វ.ជ.នៅកម្ពុជា (សូមមើល[[ការឈ្លានពានកម្ពុជា]])។<ref>Philip Short (2004) ''Pol Pot: Anatomy of a Nightmare'', Henry Holt & Co.: New York, p. 204, ISBN 0805080066.</ref> ទោះបីជាចំនួនគ្រឿងបរិក្ខាដ៏ច្រើនសន្ធឹកត្រូវបានរឹបអូស រឺបំផ្លាញដោយកងកម្លាំងស.រ.និងវៀតណាមខាងត្បូងក៏ដោយ ក៏ទីដែលមានកងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងបានបង្វែរទៅកន្លែងផ្សេងរួចអស់ទៅហើយ។ [[File:B-5222.jpg|thumb|យន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកB-៥២​ស្ថិតលើ​ប្រទេសកម្ពុជាកំឡុង[[ប្រតិបត្តិការបញ្ជី]]។]] ពួកមេដឹកនាំសាធារណរដ្ឋខ្មែរត្រូវបានរង្គោះរង្គើដោយការបែកបាក់គ្នាចំណោមតួអង្គសំខាន់ៗបី: លន់-ណុល ព្រះភាតាអយ្យកោមួយរបស់ព្រះសីហនុ ទ្រង់[[សិរិមតៈ]] និងអ្នកដឹកនាំសភាជាតិ[[អ៊ិន តាំង|អ៊ិន-តាំ]]។ លន់-ណុលបានស្ថិតនៅក្នុងអំណាចមួយចំនួនដោយសារតែគ្មាននរណាម្នាក់ចំណោមអ្នកផ្សេងត្រូវ​បានដាក់ឱ្យជំនួសកន្លែងលោក។ នៅឆ្នាំ ១៩៧២ រដ្ឋធម្មនុញ្ញត្រូវបានអនុម័តឡើង សភាតំណាងរាស្ត្រក៏បានបោះឆ្នោត ហើយលន់-ណុលបានក្លាយជាប្រធានាធិបតី។ ប៉ុន្តែការបែកបាក់ បញ្ហាការផ្លាស់ប្ដូងកងទ័ពមួយចំនួន ៣០ ០០០ នាក់ទៅជាកងកម្លាំងប្រយុទ្ធជាតិក្នុងចំណោមមនុស្សច្រើនជាង ២០០០០០ នាក់ និង ការរីករាលដាលអំពើពុករលួយបានធ្វើឱ្យចុះខ្សោយរដ្ឋបាលសាធារណៈ និងកងទ័ព។ កុបកម្មកុម្មុយនិស្តនៅខាងក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបានបន្តធំឡើង ដែលកុបកម្មនេះត្រូវបានជួយដោយគ្រឿងផ្គត់ផ្គង់ និងយោធាពីវៀតណាមខាងជើង។ ប៉ុល-ពត និង [[អៀង សារី|អៀង-សារី]] បានអះអាងភាពលើសលុបនៃពួកកុម្មុយនិស្តដែលបានបំពាក់បំប៉នដោយយួន ភាគច្រើននៃអ្នកទាំងនោះត្រូវបានគេធ្វើបន្សុទ្ធកម្ម។ នៅក្នុងពេលដដែល កងកម្លាំង[[បក្សកម្មុយនិស្តកម្ពុជា|ប.ក.ក.]]កាន់តែខ្លាំងឡើងៗនិងកាន់តែមានភាពឯករាជ្យពីមេយួនរបស់ខ្លួន។ នៅឆ្នាំ ១៩៧៣ [[បក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា|ប.ក.ក.]]បានប្រយុទ្ធគ្នាក្នុងសមរភូមិប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងរដ្ឋាភិបាលដែលមានជំនួយកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងតិចតួច រឺ គ្មានទាល់តែសោះ ហើយពួកគេបានគ្រប់គ្រងស្ទើរតែ ៦០% នៃទឹកដីកម្ពុជា និង ប្រជាជន ២៥%។ រដ្ឋាភិបាលបានធ្វើការប៉ុនប៉ងមិនបានសម្រេចបីលើកដើម្បីចូលទៅកាន់ការចរចាជាមួយពួកកុបករ ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ ១៩៧៤ ពួកប.ក.ក.កំពុងតែបានប្រតិបត្តិការយ៉ាងទូលំទូលាយជាកងពលធំជាច្រើនកង និងកងកម្លាំងប្រយុទ្ធក.វ.ជ.ខ្លះបានរំកិលចូលទៅក្នុងវៀតណាមខាងត្បូងរួចហើយ។ ការត្រួតត្រារបស់លន់-ណុលត្រូវបានកាត់បន្ថយទៅជាបរិពន្ធភូមិតូចៗជុំវិញទីក្រុងនានានិង​ផ្លូវដឹកជញ្ជូនសំខាន់ៗ។ ជនភៀសសឹកច្រើនជាង ២ លាននាក់បានរស់នៅក្នុងទីក្រុង[[ភ្នំពេញ]] និង បណ្ដាទីក្រុងដទៃៗទៀត។ នៅថ្ងៃចូលឆ្នាំថ្មី១៩៧៥ កងទ័ពកុម្មុយនិស្តបានចាប់ផ្ដើមការវាយលុកដែលក្នុងនោះមានរយៈពេល ១១៧ ថ្ងៃនៃការប្រយុទ្ធក្នុងសង្គ្រាមយ៉ាងស្វិតស្វាញបំផុត ផ្ដួលរំលំរបបសាធារណរដ្ឋខ្មែរ។ ការវាយប្រហារដំណាលៗគ្នាជុំវិញបរិមាត្រភ្នំពេញបានធ្វើឱ្យកងកម្លាំងសាធារណរដ្ឋយល់បានថា ពេលនោះកង[[បក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា|ប.ក.ក.]]ដទៃទៀតបានលុកលុយរាតត្បាតមូលដ្ឋានតាំងបន្ទាយដែលត្រួតត្រាផ្លូវផ្គត់ផ្គង់ទៅវិញទៅមកនៅតាម​ទន្លេមេគង្គក្រោមដ៏សំខាន់អស់ហើយ។ ការដឹកជញ្ជូនអាវុធយុទ្ធភណ្ឌនិងស្រូវអង្ករតាមអាកាសដែលផ្ដល់ដោយស.រ. បានបញ្ចប់នៅពេលសមាជច្រានចោលនូវជំនួយបន្ថែមដល់កម្ពុជា។ រដ្ឋាភិបាលលន់-ណុលនៅភ្នំពេញបានចុះចាញ់នៅថ្ងៃ ១៧ មេសា ១៩៧៥ ត្រឹមតែប៉ុន្មាន(៥)ថ្ងៃ បន្ទាប់ពីបេសកកម្មស.រ.បានដកថយចេញពីកម្ពុជា។<ref>Philip Short (2004) ''Pol Pot: Anatomy of a Nightmare'', Henry Holt & Co.: New York, p. 4, ISBN 0805080066.</ref> ===របបខ្មែរក្រហម=== '''{{Main|កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|ខ្មែរក្រហម}}''' ពេលដែលសង្គ្រាមវៀតណាមបានបញ្ចប់ របាយការណ៍[[យូសេដ]]ដែលព្រាងទុកមួយបានកត់សម្គាល់ថាប្រទេសនេះបានប្រឈមនឹងការអត់ឃ្លាននៅឆ្នាំ ១៩៧៥ រួមជាមួយនោះ ៧៥% នៃសត្វសម្រាប់អូសទាញរបស់ប្រទេសបានបំផ្លិចបំផ្លាញ និងថាការដាំដុះស្រូវសម្រាប់ការប្រមូលផលលើកក្រោយនឹងត្រូវបានធ្វើដោយ''ពលកម្មយ៉ាង​លំបាកលំបិនដោយប្រជាជន ហើយនិងទទួលអាហារមិនគ្រប់គ្រាន់''។ របាយការណ៍នេះបានព្យាករថា <blockquote>''"ដោយគ្មានអាហារមកពីខាងក្រៅបានច្រើន និងជំនួយគ្រឿងបរិក្ខា នឹងធ្វើឱ្យមានការអត់ឃ្លានរីករាលដាលចន្លោះពីឥឡូវនិងខែ កុម្ភៈក្រោយ&nbsp;... ពលកម្មទាសករ និងអត្រានៃការអត់ឃ្លានរបស់ប្រជាជននៃប្រទេសជាតិពាក់កណ្ដាល (ប្រហែលធ្ងន់ធ្ងរបំផុតក្នុងចំណោមអ្នកទាំងនោះដែលបានគាំទ្ររបបសាធារណរដ្ឋនេះ) នឹងក្លាយជាការចៀសមិនរួចដ៏អាក្រក់សម្រាប់ឆ្នាំនេះ ហើយការអត់អាហារ និងរងទុក្ខវេទនា ជាទូទៅនឹងអូសបន្លាយជាងពីរ រឺ បីឆ្នាំបន្ទាប់ មុនពេលកម្ពុជាអាចទទួលបានផលស្រូវគ្រប់គ្រាន់ដោយខ្លួនឯង"''។<ref>Shawcross, ''Sideshow'' pp. 374–375.</ref></blockquote> [[File:Flag of Democratic Kampuchea.svg|thumb|200px|left|ទង់[[ខ្មែរក្រហម]]និង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ]]]] ក្រោយការឡើងកាន់អំណាច ដោយរដ្ឋាភិបាល[[លន់ ណុល|លន់-ណុល]] [[សហរដ្ឋអាមេរិក]] បានទម្លាក់គ្រាប់បែក មកលើប្រទេសកម្ពុជាតាមកន្លែងដែលសង្ស័យថាជាកន្លែងលាក់ខ្លួនរបស់ពួក [[វៀតកុង]]។ ខ្មែរក្រហមបានឈានជើងមកដល់ភ្នំពេញ និងដណ្ដើមបានអំណាចនៅឆ្នាំ ១៩៧៥។ របបនេះ បានដឹកនាំដោយ[[ប៉ុល ពត|ប៉ុល-ពត]] បានផ្លាស់ប្ដូរឈ្មោះជាផ្លូវការនៃប្រទេសទៅជា[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ]]។ របបនេះបានយកគំរូខ្លួនតាមចិនម៉ៅនិយមសម័យមហាលោតផ្លោះ។ របបនេះភ្លាមបានជម្លៀសប្រជាជនចេញពីទីក្រុង និងបានបញ្ជូនប្រជាជនទាំងស្រុងតាមរយៈការធ្វើដំណើរដោយបង្ខំទៅតាមគម្រោងការធ្វើការនៅជនបទ។ ពួកគេបានព្យាយាមកសាងកសិកម្មប្រទេសនេះឡើងវិញលើគំរូនៃសតវត្សទី១១ ដោយបានបដិសេធចោលវេជ្ជសាស្ត្រលោកខាងលិច និងបានបំផ្លិចបំផ្លាញវត្តអារាម បណ្ណាល័យ និងអ្វីៗដែលបានចាត់ទុកថាជារបស់លោកខាងលិច។ យ៉ាងហោចណាស់ខ្មែរមួយលាននាក់ ក្រៅពីប្រជាជនសរុប ៨ លាននាក់ បានស្លាប់ដោយសារការប្រហារជីវិត ការធ្វើការហួសកំណត់ ការអត់ឃ្លាន និងជំងឺ។<ref name="kaplan"/> ការប៉ាន់ស្មានថាតើប្រជាជនប៉ុន្មានត្រូវបានសម្លាប់ដោយរបបខ្មែរក្រហមចាប់ពីចន្លោះប្រហែលពីមួយ​ទៅបីលាននាក់ តួលេខដែលបានអះអាងជាទូទៅបំផុតគឺពីរលាននាក់ (ប្រហែលមួយភាគបីនៃប្រជាជន)។<ref>Shawcross, William, ''The Quality of Mercy: Cambodia, Holocaust and Modern Conscience'', Touchstone, 1985, pp. 115–116.</ref><ref>Vickery, Michael, Correspondence, ''Bulletin of Concerned Asian Scholars'', vol. 20, no. 1, January–March 1988, p. 73.</ref> សម័យនេះបានផ្តល់ឱ្យមានការលើកឡើងពាក្យ [[វាលពិឃាត]] និងគុក[[ទួលស្លែង]]បានក្លាយជាកន្លែងគេដឹងលឺគ្រប់គ្នាដោយសារប្រវត្តិនៃការសម្លាប់ដ៏ច្រើនក្នុងរបបនេះ។ រាប់រយពាន់នាក់បានរត់គេចខ្លួនឆ្លងកាត់ព្រំដែនចូលទៅកាន់ថៃជិតខាង។ របបនេះបានកំណត់គោលដៅតម្រង់ដោយគ្មានសមមាត្រ[[ក្រុមជនជាតិនៅកម្ពុជា|ក្រុមជនជាតិភាគតិច]]។ ពួកឥស្លាម[[ចាម]]បានរងទុក្ខដោយសារបន្សុទ្ធកម្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដែលមានចំនួនច្រើនស្មើនឹងពាក់កណ្ដាលនៃ​អត្រាប្រជាជនរបស់ខ្លួនត្រូវបានប្រល័យជីវិត។<ref>[https://web.archive.org/web/20081011031122/http://www.genocidewatch.org/aboutgenocide/stantoncambodianlaw.htm The Cambodian Genocide and International Law], By Dr. Gregory H. Stanton, Presented February 22, 1992 at Yale Law School</ref> នៅចុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៦០ ជនជាតិ[[ចិនឯនាយសមុទ្រ|ចិន]]ប្រមាណ ៤២៥០០០ នាក់ បានរស់នៅកម្ពុជា ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ ១៩៨៤ ដោយសារតែការសម្លាប់របស់ខ្មែរក្រហម និងដោយសារតែនិរប្រវេសន្ត មានត្រឹមតែជនជាតិចិន ៦១៤០០ នាក់ទេ ដែលនៅសេសសល់ក្នុងប្រទេសនេះ។<ref>[http://countrystudies.us/cambodia/45.htm កម្ពុជា ពួកចិន]។ [[បណ្ណាល័យសិក្សាការប្រទេសសមាជ]]។</ref> បិតុភូមិនិវត្តន៍ដោយបង្ខំនៅឆ្នាំ ១៩៧០ និងមរណភាពកំឡុងសម័យខ្មែរក្រហមប្រជាជន[[យួនកម្ពុជា|យួន]]នៅកម្ពុជាចាប់ពីចន្លោះ ២៥០០០០ និង ៣០០០០០ នាក់នៅឆ្នាំ ១៩៦៩ នៅសល់ត្រឹម ៥៦០០០ នាក់ តាមរយៈការរាយការណ៍​នៅឆ្នាំ ១៩៨៤។<ref name="Population" /> យ៉ាងណាក៏ដោយភាគច្រើនបំផុតនៃជនរងគ្រោះដោយរបបខ្មែរក្រហមគឺមិនមែនពួកជនជាតិភាគតិចទេ ក៏ប៉ុន្តែជាជនជាតិខ្មែរផ្ទាល់តែម្ដង។ ពួកអ្នកមានមុខវិជ្ជាជីវៈ ដូចជាពួកវេជ្ជបណ្ឌិត មេធាវី និង គ្រូបង្រៀន ក៏ត្រូវបានគេកំណត់គោលដៅដែរ។ តាមរយៈលោក[[រ៉បឺត ឌែវិដ ខាបភ្លែន|រ៉បឺតឌ.-ខាបភ្លែន]] ''ពួកអ្នកពាក់វ៉ែនតាក៏ស្មើនឹងស្លាប់ដូច[[បំណះលឿង|ផ្កាយលឿង]]''ដែរ ពួកគេមើលទៅដូចជាមានសញ្ញានៃបញ្ញវន្តនិយម។<ref name="kaplan">Kaplan, Robert D., ''The Ends of the Earth'', Vintage, 1996, p. 406.</ref> ===ការកាន់កាប់របស់វៀតណាម និង សម័យអន្តរកាល=== '''{{Main|កម្ពុជាសម័យទំនើប}}''' [[File:Choeungek1.jpg|thumb|right|200px|[[ជើងឯក]]]] នៅ ខែ វិច្ឆិកា ១៩៧៨ កងទ័ពវៀតណាម[[សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម|បានលុកលុយកម្ពុជា]]ជាការឆ្លើយតបនឹងការវាយឆ្មក់តាមព្រំដែនដោយពួកខ្មែរក្រហម ហើយបន្តកាន់កាប់ប្រទេសកម្ពុជារហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៨៩។<ref name="CGG">CambodianGenocide.org.[https://web.archive.org/web/20060723024823/http://www.cambodiangenocide.org/genocide.htm ''A Brief History of the Cambodian Genocide''.]. Retrieved July 25, 2006.</ref> [[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា]] (ស.ប.ក.) ជារដ្ឋ[[ប្លុកខាងកើត|អាយ៉ងសូវៀត]]ដែលបានដឹកនាំដោយបក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនកម្ពុជា គណបក្សមួយដែលបានបង្កើតដោយពួកវៀតណាមក្នុងឆ្នាំ ១៩៥១ និងបានដឹកនាំដោយក្រុមខ្មែរក្រហមដែលពួកគេបានរត់ចេញពីកម្ពុជាដើម្បីចៀសវាងការធ្វើបន្សុទ្ធកម្ម​ដោយប៉ុល-ពត និង តាម៉ុក។<ref>Stephen J. Morris "Why Vietnam Invaded Cambodia." (Stanford University Press. 1999). p. 220</ref> រដ្ឋនេះត្រូវបានសង្កេតមើលទាំងស្រុងដោយកងទ័ពវៀតណាមកំពុងកាន់កាប់ និងក្រោមការដឹកនាំដោយឯកអគ្គរដ្ឋទូតវៀតណាមនៅភ្នំពេញ។ សព្វាវុធរបស់រដ្ឋបានមកពីវៀតណាម និង សហភាពសូវៀត។ ជាការផ្ទុយទៅវិញនឹងរដ្ឋដែលបង្កើតថ្មីនេះ រដ្ឋាភិបាលមួយកំពុងនិរទេសដែលសំដៅលើ[[រដ្ឋាភិបាលចម្រុះកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ]] (រ.ច.ក.ប.) បង្កើតនៅឆ្នាំ ១៩៨១ ចេញពីភាគីបី។ រដ្ឋាភិបាលនេះបានផ្សំឡើងដោយពួកខ្មែរក្រហម ក្រុមរាជានិយមដឹកនាំដោយព្រះសីហនុ និង[[រណសិរ្សរំដោះជាតិប្រជាជនខ្មែរ]] ដែលដឹកនាំដោយសម្ដេចសឺន-សាន។ សារតាំងរបស់រដ្ឋាភិបាលនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយអង្គការសហប្រជាជាតិ។ អ្នកតំណាងខ្មែរក្រហមនៅស.ប. ជួន-ប្រសិទ្ធិត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ ប៉ុន្តែលោកត្រូវបានគេឱ្យធ្វើការក្នុងការពិគ្រោះយោបល់ជាមួយពួកអ្នកតំណាងភាគីខ្មែរមិនមែន​កុម្មុយនិស្ត។<ref>{{cite web|url=http://www.yale.edu/cgp/thiounn.html |title=សាកលវិទ្យាល័យយ៉េល, '&#39;http://www.yale.edu/cgp/thiounn.html'&#39;; បានចូលនៅថ្ងៃ ៧មេសា ២០១០ |publisher=Yale.edu |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០}}</ref><ref>{{cite web|url=http://disarmament.un.org/Library.nsf/d7ae8ea134b27b838525755c00537cf2/f5b3eb8b58ae67c7852575a100632a27/$FILE/A-40-PV69.pdf |title=សហប្រជាជាតិ, '&#39;http://disarmament.un.org/Library.nsf/d7ae8ea134b27b838525755c00537cf2/f5b3eb8b58ae67c7852575a100632a27/$FILE/A-40-PV69.pdf'&#39;; បានចូលនៅថ្ងៃ ៧មេសា ២០១០ |format=ទ.ឯ.ខ. |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០}}</ref> ពេញមួយទសវត្សឆ្នាំ ១៩៨០ រ.ច.ក.ប. បានផ្គត់ផ្គង់ដោយចិន ថៃ សហរដ្ឋ<ref>{{cite web |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-9267713.html |title=វញ្ចនោបាយខ្មែរ។ (ជំនួយស.រ.ដល់ខ្មែរក្រហម) |publisher=Encyclopedia.com |date=១៣សីហា ១៩៩០ |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០ |archivedate=2012-09-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120901163258/http://www.highbeam.com/doc/1G1-9267713.html |url-status=dead }}</ref> និងសហរាជាណាចក្រ<ref>{{cite web|url=http://tvnz.co.nz/view/tvnz_smartphone_story_skin/123740 |title=TVNZ Interview with ex SAS operative |publisher=Tvnz.co.nz |date=១៣សីហា ២០០២ |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cato.org/pubs/pas/pa074.html |title=ជំនួយស.រ.ដល់ពួកអ្នកបះបោរប្រឆាំងកុម្មុយនិស្ត: ''លទ្ធិរីហ៊្គែន'' និង គ្រោះថ្នាក់របស់វា|publisher=Cato.org |date=២៤មិថុនា ១៩៨៦ |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០}}</ref> ដែលបានគ្រប់គ្រងប៉ែកខ្លះនៃប្រទេស បានវាយយកទឹកដីខ្លះដែលមិននៅក្រោមការត្រួតត្រារបស់ខ្លួន។ ការបដិសេធដកទ័ពថយពីកម្ពុជារបស់វៀតណាមបាននាំឱ្យមានការដាក់[[ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ច]]<ref>{{cite news|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1584/is_n3_v3/ai_11875348/ |title=ការលើកការហ៊ុំព័ទ្ធសេដ្ឋកិច្ចស.រ.ប្រឆាំងកម្ពុជា |publisher=Findarticles.com |date=២០មករា ១៩៩២ |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០|archiveurl=http://archive.is/B7wO|archivedate=2012-05-26}}</ref> ដោយស.រ. និងសម្ព័ន្ធមិត្ត ធ្វើឱ្យការស្ដារឡើងវិញពិតជាមិនអាចធ្វើទៅរួចឡើយ និងទុកឱ្យប្រទេសនេះលិចលង់យ៉ាងខ្លាំង។ [[File:King Norodom Sihanouk's funeral procession 01.jpg|thumb|200px|ការដង្ហែព្រះសពព្រះមហាវីរក្សត្រ​[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]]។]] [[កម្ពុជាសម័យទំនើប#កិច្ចប្រឹងប្រែងសន្តិភាពនិងការបោះឆ្នោតសេរី|កិច្ចប្រឹងប្រែងសន្តិភាព]]បានចាប់ផ្ដើមនៅប៉ារីសនៅឆ្នាំ ១៩៨៩ ក្រោមរបប[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា#អន្តរកាល: រដ្ឋកម្ពុជា (១៩៨៩-១៩៩៣)|រដ្ឋកម្ពុជា]] ដោយបានសម្រេចរួចរាល់ក្នុងរយៈពេលពីរឆ្នាំក្រោយមក នៅខែ តុលា ១៩៩១ ក្នុងកិច្ចផ្សះផ្សាសន្តិភាពគ្នាទៅវិញទៅមក។ ស.ប.ត្រូវបានគេផ្ដល់អំណាចដើម្បីអនុវត្តឱ្យមានបទឈប់បាញ់ និងដោះស្រាយជាមួយពួកជនភៀសខ្លួននិងការដកហូតអាវុធដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា​[[អាជ្ញាធរអន្តរកាលសហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា]] (អ៊ុនតាក់)។<ref name="USDOS3">US Department of State. [http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2732.htm Country Profile of Cambodia.]. Retrieved July 26, 2006.</ref> នៅឆ្នាំ ១៩៩៣ ព្រះ[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]]ត្រូវបានសោយរាជ្យជា[[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]]ឡើងវិញ ក៏ប៉ុន្តែអំណាចទាំងអស់ស្ថិតក្នុងកណ្ដាប់ដៃនៃរដ្ឋាភិបាលដែលបានបង្កើតឡើងបន្ទាប់ពីការបោះឆ្នោត​ដែលបានជួយដោយអ៊ុនតាក់។ ស្ថេរភាពបានកើតឡើងបន្តបន្ទាប់ពីការប៉ះទង្គិចគ្នាបានកក្រើកឡើងនៅឆ្នាំ ១៩៩៧ ដោយរដ្ឋប្រហារដឹកនាំដោយសហនាយករដ្ឋមន្ត្រីលោកហ៊ុន-សែនប្រឆាំងនឹងភាគីមិនមែនកុម្មុយនិស្ត​ក្នុងរដ្ឋាភិបាល។<ref name="97COUP">ក.ស.ខ.ស.ម.ស.ប. កម្ពុជា {{PDFlink|[http://web.archive.org/web/20070627054853/http://cambodia.ohchr.org/Documents/Statements%20and%20Speeches/English/40.pdf]|១០,៣&nbsp;គ.ប.}}</ref> ភាគច្រើននៃពួកអ្នកនយោបាយមិនមែនកុម្មុយនិស្តត្រូវបានសម្លាប់ដោយកងកម្លាំងរបស់ហ៊ុន-សែន។ ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ កិច្ចប្រឹងប្រែងការស្ដារឡើងវិញបានកាន់តែប្រសើរឡើង និងនាំទៅដល់ស្ថេរភាពនយោបាយភាគខ្លះ តាមរយៈការទប់ស្កាត់ដោយរបបប្រជាធិបតេយ្យ​[[ប្រព័ន្ធពហុបក្ស|សេរីពហុបក្ស]]ក្រោមរបប​[[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]។<ref name="CIA2009">CIA – The World Factbook. [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html ''Cambodia''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229001224/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html |date=2010-12-29 }}. Retrieved September 13, 2009.</ref> នៅខែ កក្កដា ២០១០ [[ឌុច|កាំង-ហ្គេកអ៊ាវ]]ជាសមាជិកពួកខ្មែរក្រហមទីមួយដែលបានរកឃើញថាមានកំហុសក្នុង[[ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម]] និង[[ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ]]ក្នុងតួនាទីរបស់គាត់ជាអតីតអ្នកបញ្ជាការនៃជំរុំប្រល័យពូជសាសន៍ស-២១។ គាត់ត្រូវបានគេកាត់ទោសដាក់គុកអស់មួយជីវិត។<ref name="BBC">BBC News. [http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-10757320 ''Khmer Rouge prison chief Duch found guilty''.]. Retrieved October 11, 2010.</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2012/02/03/world/asia/cambodia-duch-appeal/index.html|title= Leader of Khmer Rouge torture prison gets life sentence|work=CNN|date=February 3, 2012}}</ref> យ៉ាងណាមិញ លោកហ៊ុន-សែនបានប្រឆាំងនឹងការជំនុំជម្រះបើកទូលាយរហូតដល់អតីតឃាតកខ្មែរក្រហម​ជាច្រើនណាម្នាក់ទៀតឡើយ។<ref>[http://www.voanews.com/english/news/Cambodian-Premier-says-No-More-Khmer-Rouge-Trials-105873293.html Cambodian Premier says No More Khmer Rouge Trials | News | English<!-- Bot generated title -->]</ref> លោកនិយាយថានេះគឺដោយសារតែលោកចង់ជៀសវាងអស្ថេរភាពនយោបាយ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ វាប្រហែលទំនងណាស់ដោយសារតែជាទូទៅនៃអតីតខ្មែរក្រហមបានកាន់តំណែងថ្នាក់កំពូលបំផុតក្នុង​រចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋាភិបាលថ្នាក់ជាតិនិង​ដែនដីរបស់កម្ពុជា។{{Citation needed|date=កុម្ភៈ ២០១២}} === ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ១៩៩៣-បច្ចុប្បន្ន === [[ឯកសារ:US Navy 101025-N-6770T-204 U.S. Navy Cmdr. Joseph Keenan, right, commanding officer of the guided-missile frigate USS Crommelin (FFG 37).jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|200px]] ក្រោយពីការមិនចុះសម្រុងរវាងពីរ [[ទស្សវត្ស]] និងការបំផ្លិចបំផ្លាញ [[វប្បធម៌]] [[សេដ្ឋកិច្ច]] [[សង្គម]] និង [[នយោបាយ]]នៅកម្ពុជាមក ការស្តារ[[ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ]]បានចាប់ផ្តើមឡើងវិញ ស្របពេលជាមួយនឹងលំនឹង[[នយោបាយ]] បានវិលត្រឡប់ជាបណ្តើរៗ។ [[លិទ្ធិ]][[ប្រជាធិបតេយ្យ]]បានរង្គោះរង្គើនៅឆ្នាំ ១៩៩៧ ដោយសារការវិវាទក្នុងជួររដ្ឋាភិបាល។ == នយោបាយ == '''{{Main|នយោបាយនៅកម្ពុជា|បញ្ជីគណបក្សនយោបាយនៅកម្ពុជា}}'''{{Multiple image|align=right|caption_align=center|image1=King Norodom Sihamoni (2019).jpg|width1=138|caption1=ព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមនាថ [[នរោត្តម សីហមុនី]] ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន|image2=Hun Manet (2022).jpg|width2=138|caption2=សម្ដេចមហាបវរធិបតី [[ហ៊ុន ម៉ាណែត]] នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន}} តាមរយៈរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាឆ្នាំ ១៩៩៣ ប្រទេសកម្ពុជាប្រកាន់របបប្រជាធិបតេយ្យ រាជានិយម សេរីពហុបក្ស អាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ រួមមាន អំណាចធំៗបួន ៖ [[អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ]] [[អំណាចនីតិបញ្ញត្តិ]] [[អំណាចតុលាការ]] និង [[អំណាចសារព័ត៌មាន]]។ អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ ជាអំណាចអនុវត្តច្បាប់, អំណាចនីតិបញ្ញត្តិ ជាអំណាចអនុម័ត/រៀបចំច្បាប់, អំណាចតុលាការ ជាអំណាចវិនិច្ឆ័យបុគ្គលតាមច្បាប់, អំណាចសារព័ត៌មាន​ ជាអំណាចបញ្ចេញមតិ។ អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ ស្ថិតនៅក្រោមការអនុវត្ត របស់រដ្ឋាភិបាល ដែលមាននាយករដ្ឋមន្ត្រីមួយរូប ជាអ្នកដឹកនាំរដ្ឋាភិបាល សេរីពហុបក្ស។​ រដ្ឋាភិបាលរួមមានរដ្ឋមន្ត្រីគ្រប់ក្រសួង និងឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី ច្រើនរូប។ នាយករដ្ឋមន្ត្រី ត្រូវបានតែងតាំងដោយព្រះមហាក្សត្រ និង ដោយមានការផ្តល់យោបល់/ឯកភាពពីរដ្ឋសភា។ នាយករដ្ឋមន្ត្រី និង គ្រប់មន្ត្រីក្រសួងក្រោមឱវាទ មានតួនាទីអនុវត្តច្បាប់ (នីតិប្រតិបត្តិ) ដោយចេញជាក្រឹត្យ អនុក្រឹត្យផ្សេងៗ ដើម្បីឲ្យបុគ្គលគ្រប់រូបអនុវត្តតាម។ អំណាចនីតិបញ្ញត្តិ ស្ថិតនៅក្រោមការអនុវត្ត របស់រដ្ឋសភា​ និង ព្រឹទ្ធសភា។ ស្ថាប័នទាំងពីរនេះ មានតួនាទីពិនិត្យ និងសម្រេចអនុម័តច្បាប់ និង តាមដានរដ្ឋាភិបាល ក្នុងការអនុវត្តច្បាប់ ។ រដ្ឋសភា មានសិទ្ធិកោះហៅ នាយករដ្ឋមន្ត្រី និង រដ្ឋមន្ត្រីគ្រប់ក្រសួង មកបង្ហាញមុខនៅរដ្ឋសភា ដើម្បីឆ្លើយសំណួររបស់តំណាងរាស្រ្ត ជាសមាជិករបស់រដ្ឋសភា។ អំណាចតុលាការ ឋិតនៅក្រោមការអនុវត្ត របស់អង្គចៅក្រម។ អង្គចៅក្រម តែងតាំងដោយព្រះមហាក្សត្រ។ អង្គចៅក្រម មានតួនាទីកាត់ក្តីគ្រប់បុគ្គលតាមច្បាប់ ក្នុងនោះកាត់ក្តីទាំងនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងរដ្ឋមន្ត្រីទៀតផង។ អំណាចសារព័ត៌មាន​ ជាអំណាចរបស់មហាជន ឋិតនៅក្រោមស្ថាប័នបណ្តាញព័ត៌មាន ក្នុងនោះមាន វិទ្យុ ទូរទស្សន៍ កាសែត ទស្សនាវដ្តី ព្រឹត្តិបត្រព័ត៌មាន ...។ ស្ថាប័ននេះមានភារកិច្ចតាមឃ្លាំមើល គ្រប់សកម្មភាពរបស់អំណាចទាំងបីខាងលើ ដើម្បីជាទុនកែតម្រង់ឲ្យដើរតាមគន្លងច្បាប់ដែលបានចែង។ [[ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់]] ព្រះអង្គម្ចាស់[[នរោត្តម សីហមុនី|នរោត្តម-សីហមុនី]] ត្រូវបានជ្រើសតាំងឡើងនៅថ្ងៃទី ១៤ តុលា ២០០៤ ដោយសមាជិក៩រូបនៃ[[ក្រុមប្រឹក្សារាជបល្ល័ង្គ]]ក្រោយពីការដាក់រាជ្យយ៉ាងទាន់ហន់របស់អតីត ព្រះមហាក្សត្រព្រះបាទ [[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]] មួយសប្ដាហ៍មុន។ [[ព្រះបាទនរោត្តមសីហមុនី]]ត្រូវបានសម្រេច ឱ្យឡើងគ្រងរាជ្យ នៅទីក្រុង [[ភ្នំពេញ]] ថ្ងែទី ២៩ តុលា។ មហាក្សត្រជានិមិត្តរូបជាតិ និង ឯកភាពជាតិ ហើយទ្រង់នឹងមិនចូលរួម ក្នុងឆាកនយោបាយឡើយ។ ព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហមុនី|នរោត្តមសីហមុនី]] បានហ្វឹកហាត់ [[របាំបុរាណខ្មែរ]] និង នៅលីវ។ ប៊ីប៊ីស៊ី (BBC) បានរាយការណ៍ថាអំពើពុករលួយនៅតែបន្តក្នុងឆាកនយោបាយកម្ពុជាពីជំនួយ អន្តរជាតិ ដោយផ្ទេរបញ្ជូនដោយខុសច្បាប់ចូលក្នុងគណនីឯកជន។ អំពើពុករលួយក៏បានជះឥទ្ធិពលយ៉ាង ខ្លាំងក្លាទៅលើការបាត់បង់ចំណូលរបស់ប្រជាជនផងដែរ។ ===រដ្ឋាភិបាល=== [[File:Cambodge - Roi et mère.JPG|200px|thumb|ព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហមុនី|នរោត្តម-សីហមុនី]]​ជាមួយនិង[[ព្រះវររាជមាតា]]​[[នរោត្តម មុនីនាថ សីហនុ|នរោត្តម-មុនីនាថ]]]] [[File:Sam Rainsy (cropped).jpg|thumb|right|200px|[[សម រង្ស៊ី|សម-រង្ស៊ី]] មេដឹកនាំ[[គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ|បក្សប្រឆាំង]]ដែលមាន​ទំនោរប្រជាធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជា និងជាគូប្រជែងនយោបាយ​នឹងហ៊ុន-សែន។]]<!-- Deleted image removed: [[File:Sam-Rainsy-CNRP-leader.png|thumb|right|200px|[[Sam Rainsy]], leader of Cambodia's pro-democratic [[Cambodian National Rescue Party|opposition]] and Hun Sen's political rival.]] --> រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាធ្លាប់ត្រូវបានបរិយាយដោយនាយកសាខានៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍របស់អង្គការ​ឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស លោកដេវីដ-រ៉ូបឺត្ស៍ថា ជា''រដ្ឋទីផ្សារសេរីបែបកុម្មុយនិស្តយ៉ាងស្រពិចស្រពិលដែលមានរដ្ឋាភិបាលចម្រុះតាមបែបផ្ដាច់​ការពាក់ព័ន្ធគ្នាកំពុងតែគ្រប់គ្រងពីលើរបបប្រជាធិបតេយ្យ​ស្ទើរភ្លើង''។<ref>Political Transition in Cambodia 1991-1999, by David W. Roberts, Curzon Publishers, 2001</ref> ហ៊ុន-សែនបានសច្ចាថានឹងកាន់អំណាចរហូតដល់លោកអាយុ ៧៤ ឆ្នាំ។ លោកគឺជាអតីតសមាជិកខ្មែរក្រហមដែលបានរត់ចោលជួរ។ រដ្ឋាភិបាលរបស់លោកត្រូវបានគេចោទប្រកាន់ជាញឹកញាប់ដោយការមិនអើពើពីសិទ្ធិមនុស្ស និងការគាបសង្កត់លើ​និន្នាការនយោបាយខុសគ្នា។ បន្ទាប់ពីលទ្ធផលបោះឆ្នោត២០១៣ ចេញមក មានការប្រកែកដោយបក្សប្រឆាំង ពួកបាតុករបានរងរបួសនិងត្រូវស្លាប់ក្នុងការតវ៉ាប្រឆាំងជាច្រើននៅក្នុងរាជធានី ពួកបាតុករ ២០០០០ នាក់ ដែលបានរាយការណ៍ថាបានប្រមូលផ្ដុំគ្នា ហើយមានការប៉ះទង្គិចគ្នាខ្លះជាមួយនគរបាលបង្ក្រាបបាតុកម្ម។ <ref>{{Cite web |url=http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/cambodia-protest-clashes/814406.html |title=Retrieved September-16-2013 |access-date=2013-10-29 |archivedate=2013-09-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130926161920/http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/cambodia-protest-clashes/814406.html |url-status=dead }}</ref> មកពីសាវតារអ្នកស្រែចម្ការខ្សត់ខ្សោយ ហ៊ុន-សែនទើបតែអាយុ ៣៣ ឆ្នាំទេ នៅពេលលោកបានកាន់អំណាចនៅឆ្នាំ ១៩៨៥ ហើយឥឡូវស្ថិតនៅក្នុងក្រុមពួក[[ជនផ្ដាច់ការ]]មិនគួរឱ្យចង់រាប់រកដូចជា [[រ៉ូបឺត មូហ្គាបេ|រ៉ូបឺត-មូហ្គាបេ]]របស់ស៊ីមបាវ៉េ និង[[នុរស៊ុលតន ណសហ្សរបយីវ|នុរស៊ុលតន-ណសហ្សរបយីវ]]នៃ[[កាហ្សាក់ស្ថាន]]'។<ref>[http://www.reuters.com/article/2013/09/18/us-cambodia-hunsen-analysis-idUSBRE98H04K20130918 Retrieved September-19-2013]</ref> [[File:Norodom king of Cambodia.jpg|thumb|right|200px|ព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហមុនី|នរោត្តម-សីហមុនី]]]] នយោបាយថ្នាក់ជាតិនៅកម្ពុជាប្រព្រឹត្តទៅក្នុងក្របខណ្ឌរដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់ជាតិនៅឆ្នាំ ១៩៩៣។ រដ្ឋាភិបាលនេះកាន់របប[[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]ដែលបានដំណើរការជា​[[ប្រជាធិបតេយ្យអ្នកតំណាង]][[ប្រជាធិបតេយ្យអាស្រ័យសភា|អាស្រ័យសភា]]។ [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា]] គឺជាតំណែងមួយដែលបានកាន់ដោយ[[ហ៊ុន សែន|ហ៊ុន-សែន]]តាំងពីឆ្នាំ ១៩៨៥ គឺជា[[ប្រមុខរដ្ឋាភិបាល]] ដែល[[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] (ថ្មីៗ[[នរោត្តម សីហមុនី|នរោត្តម-សីហមុនី]]) គឺជា[[ប្រមុខរដ្ឋ]]។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីត្រូវបានតែងតាំងដោយព្រះមហាក្សត្រ តាមការប្រឹក្សានិងរួមជាមួយការយល់ស្របដោយ[[រដ្ឋសភាកម្ពុជា|រដ្ឋសភា]]។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីនិងអ្នកដែលត្រូវគេតែងតាំងជារដ្ឋមន្ត្រីអនុវត្ត[[អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ]] គ្រានោះដែល[[អំណាចនីតិបញ្ញត្តិ]]ត្រូវបានចែករំលែកដោយនីតិប្រតិបត្តិ និងសភាតំណាងរាស្ត្រកម្ពុជា[[ទ្វីសភា]] ដែលក្នុងនោះមានវិមានជាន់ទាប ''រដ្ឋសភា'' និង វិមានជាន់ខ្ពស់ ''ព្រឹទ្ធសភា''។ សមាជិកនៃ[[រដ្ឋសភាកម្ពុជា|រដ្ឋសភា]]មាន ១២៣ អាសនៈត្រូវបានជ្រើសតាំងតាមរយៈប្រព័ន្ធ[[តំណាងសមាមាត្រ|បោះឆ្នោតសមាមាត្រ]] និងដំណើរការរយៈពេលអតិបរមាប្រាំៗឆ្នាំម្ដង។ ព្រឹទ្ធសភាមាន ៦១ អាសនៈ ពីរក្នុងចំណោមអាសនៈនោះត្រូវបានតែងតាំងដោយព្រះមហាក្សត្រ និងពីរទៀតដោយរដ្ឋសភា និងនៅសល់បានជ្រើសតាំងដោយសមាជិក[[ក្រុមប្រឹក្សាឃុំ-សង្កាត់]]ពី ២៥ [[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្ត-រាជធានីកម្ពុជា]]។ ព្រឹទ្ធសមាជិកបម្រើការរយៈកាលប្រាំមួយឆ្នាំម្ដង។ នៅថ្ងៃ ១៤ តុលា ២០០៤ ព្រះមហាក្សត្រ[[នរោត្តម សីហមុនី|នរោត្តម-សីហមុនី]]ត្រូវបានជ្រើសរើសដោយក្រុមប្រឹក្សារាជបល្ល័ង្កដែលមានសមាជិកពិសេស​ប្រាំបួនរូប បែបបទនៃដំណើរការជ្រើសរើសត្រូវបានប្រារព្ធធ្វើឡើងភ្លាមៗ បន្ទាប់ពីការដាក់រាជ្យនៃព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]]បានមួយសប្ដាហ៍។ ការជ្រើសរើសព្រះសីហមុនីត្រូវបានយល់ស្របដោយលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ហ៊ុន សែន|ហ៊ុន-សែន]]និងអ្នកនាំពាក្យ​រដ្ឋសភាព្រះអង្គម្ចាស់[[នរោត្តម រណឫទ្ធិ|នរោត្តម-រណឫទ្ធិ]] (ព្រះភាតារួមបិតា និងជាឧត្តមក្រុមប្រឹក្សារបស់ព្រះមហាក្សត្រ) គឺជាសមាជិកពីររូបនៃក្រុមប្រឹក្សារាជបល្ល័ង្ក។ ព្រះអង្គត្រូវបានលើកឱ្យឡើងសោយរាជ្យនៅភ្នំពេញនៅថ្ងៃ ២៩ តុលា ២០០៤។ [[គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា]] (គ.ប.ក.) គឺជាគណបក្សដឹកនាំដ៏សំខាន់នៅកម្ពុជា។ គ.ប.ក.កាន់កាប់សភាជាន់ទាប និងជាន់ខ្ពស់នៃសភាតំណាងរាស្ត្រ ដែលមាន ៧៣ អាសនៈក្នុងរដ្ឋសភា និង ៤៣ អាសនៈក្នុងព្រឹទ្ធសភា។ [[គណបក្សសមរង្ស៊ី|គណបក្សប្រឆាំងសមរង្ស៊ី]]គឺជាគណបក្សធំទីពីរនៅកម្ពុជាមាន ២៦ អាសនៈក្នុងរដ្ឋសភា និង ២ អាសនៈក្នុងព្រឹទ្ធសភា។ តែនៅពេលនេះបក្សប្រឆាំងនេះបានរួបរួមជាមួយ[[គណបក្សសិទ្ធិមនុស្ស]]ហើយក្លាយជា[[គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ]] (គ.ស.ជ.) ដែលមានកៅអី ២៩ ក្នុងរដ្ឋសភា និង ១១ ក្នុងព្រឹទ្ធសភា។ [[File:Hue Sen 1 (cropped).jpg|thumb|right|200px|អតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ហ៊ុន សែន|ហ៊ុន-សែន]] បច្ចុប្បន្នលោកមានតួនាទីជាប្រធានព្រឹទ្ធសភា ។]] លោកហ៊ុន-សែន និងរដ្ឋាភិបាលរបស់លោកបានជួបប្រទះភាពចម្រូងចម្រាស់ជាច្រើន។ លោកហ៊ុន-សែនធ្លាប់ជាអតីតមេបញ្ជាការខ្មែរក្រហមដែលដើមឡើយត្រូវបានប្រគល់តំណែង​ដោយពួកវៀតណាម និង បន្ទាប់មកពួកវៀតណាមបានចាកចេញពីប្រទេសនេះ ដោយស្ថិតក្នុងតំណែង[[បុរសខ្លាំង (នយោបាយ)|បុរសខ្លាំង]]របស់លោកតាមរយៈអំពើហិង្សា និងការសង្កត់សង្កិននៅពេលណាចាំបាច់។<ref name=HRWAdams>[http://www.hrw.org/news/2012/05/31/10000-days-hun-sen Adams, Brad, ''10,000 Days of Hun Sen'', International Herald Tribune, reprinted by Human Rights Watch.org]</ref> នៅឆ្នាំ ១៩៩៧ ដោយការខ្លាចអំណាចនៃសហនាយករដ្ឋមន្ត្រីរបស់លោក ព្រះអង្គម្ចាស់[[នរោត្តម រណឫទ្ធិ|នរោត្តម-រណឫទ្ធិ]]កើនឡើង លោកហ៊ុនបានផ្ដើម[[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជា១៩៩៧|រដ្ឋប្រហារ]]មួយ តាមរយៈការប្រើប្រាស់កងទ័ពដើម្បីកម្ចាត់ព្រះអង្គម្ចាស់រណឫទ្ធិ និង ពួកអ្នកដង្ហែតាមទ្រង់ចេញ។ ព្រះអង្គម្ចាស់រណឫទ្ធិត្រូវបានបណ្ដេញចេញពីតំណែង និងបានភៀសព្រះកាយទៅប៉ារីស គ្រានោះពួកអ្នកប្រឆាំងហ៊ុន-សែនត្រូវបានចាប់ខ្លួន ធ្វើទារុណកម្ម និងអ្នកខ្លះទៀតត្រូវបានសម្លាប់ចោលភ្លាមៗមួយរំពេច។<ref name=HRWAdams/><ref>[http://www.hartford-hwp.com/archives/54/060.html An open letter from Amnesty International]</ref> ដោយសារគំនាបខាងនយោបាយ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាត្រូវបានគេចោទប្រកាន់អំពីអំពើពុករលួយក្នុងការលក់ដូរដីធ្លីក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំទៅអោយ​វិនិយោគិនបរទេសដែលបណ្ដាលឱ្យមាន​ការបណ្ដេញចេញពួកអ្នកភូមិរាប់ពាន់នាក់<ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2008/apr/26/cambodia Adrian Levy and Cathy Scott-Clark, ''Country for Sale'', The Guardian, 25 April 2008]</ref> ដូចគ្នាដែរក៏មានការទទួលសំណូកសូកប៉ាន់ចំពោះការដោះដូរដើម្បីផ្ដល់សិទ្ធិធ្វើអាជីវកម្មលើ​ភោគទ្រព្យប្រេងកាត និងធនធានរ៉ែរបស់កម្ពុជាផងដែរ។<ref>{{Cite web |url=http://www.globalwitness.org/library/country-sale |title=Global Witness.org |access-date=2012-09-04 |archivedate=2013-03-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130306234201/http://www.globalwitness.org/library/country-sale |url-status=dead }}</ref> កម្ពុជាតែងតែត្រូវគេចុះបញ្ជីជារដ្ឋាភិបាលមួយក្នុងចំណោមរដ្ឋាភិបាលពុករលួយបំផុតក្នុងលោក។<ref>[http://www.asianewsnet.net/home/news.php?sec=1&id=24490 Coverage of Transparency International's Corruption Report by ''Rasmei Kampuchea Daily'' carried on Asia News Network, 2 December 2011]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.ibtimes.com/articles/128461/20110330/corruption-australia-signapore-china-cambodia-philippines-hong-kong-based-political-economic-risk-co.htm |title=Perrin, C.J., ''International Business Times'', 30 March 2011 |access-date=4 កញ្ញា 2012 |archivedate=3 មេសា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110403225719/http://www.ibtimes.com/articles/128461/20110330/corruption-australia-signapore-china-cambodia-philippines-hong-kong-based-political-economic-risk-co.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.transparency.org/country#KHM |title=Transparency International's latest index |access-date=2012-09-04 |archivedate=2020-05-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200512190640/https://www.transparency.org/country#KHM |url-status=dead }}</ref> អង្គការ[[លើកលែងទោសអន្តរជាតិ]]ថ្មីៗនេះបានទទួលស្គាល់[[អ្នកទោសមនសិកា]]ម្នាក់នៅក្នុងប្រទេសនេះ: គឺសកម្មជនទាមទារសិទ្ធិដីធ្លីអាយុ ២៩ ឆ្នាំ [[យ៉ោម បុប្ផា|យ៉ោម-បុប្ផា]]។<ref name=yorm>{{cite web |url=http://www.amnesty.org/en/news/convictions-activists-cambodia-demonstrates-dire-state-justice-2012-12-27 |title=ការផ្ដន្ទាទោសពួកសកម្មជននៅកម្ពុជាបង្ហាញនូវស្ថានភាពយុត្តិធម៌គួរឱ្យភ័យខ្លាច |date=២៧ ធ្នូ ២០១២ |publisher=លើកលែងទោសអន្តរជាតិ |accessdate=២ មករា ២០១៣ |archivedate=2013-09-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130911070531/http://www.amnesty.org/en/news/convictions-activists-cambodia-demonstrates-dire-state-justice-2012-12-27 |deadurl=no |url-status=dead }}</ref> ពួកអ្នកយកព័ត៌មានកំពុងផ្ដោតលើការតវ៉ាលើលទ្ធផលបោះឆ្នោតដែលមិនចុះសម្រុងគ្នានៅភ្នំពេញនៅថ្ងៃ ២២ កញ្ញា ២០១៣ បាននិយាយថាពួកគេត្រូវវាយប្រហារដោយចេតនាដោយនគរបាលនិងមនុស្សដែលស្លៀកពាក់ធម្មតា ជាមួយចំពាម និងកាំភ្លើងគ្រាប់ឃ្លី។ ការវាយប្រហារប្រឆាំងនឹងប្រធានក្លិបប៉្រិសអូវ៉ឺស៊ីនៅកម្ពុជា រិក-វ៉ាឡិនហ៊្សូអេឡា ត្រូវបានគេថតបានជាវីដេអូ។ អំពើហិង្សាចូលមកចំពេលមានភាពតានតឹងនយោបាយដោយបក្សប្រឆាំងធ្វើពហិការមិនចូល​ប្រជុំ[[សភា]]ដោយសារមិនសុខចិត្តចំពោះ​ការបន្លំសន្លឹកឆ្នោត។ អ្នករាយការណ៍ប្រាំពីរនាក់បានរងរបួសតិចតួចដែលកាលណោះពួកបាតុករខ្មែរពីរនាក់ត្រូវបានបាញ់ដោយ​គ្រាប់ចំពាម និងត្រូវបានបញ្ជូនចូលមន្ទីរពេទ្យ។ <ref>[http://www.abc.net.au/news/2013-09-24/an-cambodia-attacks-reax/4978738 Retrieved September-25-2013]</ref> === រចនាសម័្ពន្ធអំណាច === រចនាសម្ព័ន្ធនៅព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មាន៖ * [[ព្រះមហាក្សត្រ]] ជានិមិត្តរូបតំណាងប្រទេស * [[រដ្ឋសភា]] និង [[ព្រឹទ្ធសភា]] ទទួល អំណាចនីតិបញ្ញត្តិ (មានតួនាទីអនុម័ត[[ច្បាប់]]) * [[រដ្ឋាភិបាល]] ទទួល អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ​ (ព្រាងច្បាប់ និងអនុវត្តច្បាប់ ដែលបានសម្រេចយល់ព្រម ដោយរដ្ឋសភា និង ព្រឹទ្ធសភា) * [[តុលាការ]] ទទួល [[អំណាចតុលាការ]] (ផ្អែកតាមច្បាប់ និងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដើម្បីកាត់សេចក្តី។ តុលាការមាន អំណាចឯករាជ្យ) ===យោធា=== '''{{Main|កងយោធពលខេមរភូមិន្ទ}}''' [[File:US_Navy_110227-N-9950J-210_Royal_Cambodian_Navy_officers_observe_flight_quarters_during_a_ship_tour_aboard_the_forward-deployed_amphibious_assault.jpg|thumb|left|200px|នាយទាហានកងទ័ពជើងទឹក​កម្ពុជាអង្កេតបញ្ជាការដ្ឋានជើង​ហោះហើរកំឡុង[[សមយុទ្ធយោធា|សមយុទ្ធដែន​សមុទ្រកម្ពុជា-ស.រ.២០១១]]។]] [[កងទ័ពជើងគោក]] [[កងទ័ពជើងទឹកកម្ពុជា]] [[កងទ័ពអាកាសកម្ពុជា]] និង[[កងរាជអាវុធហត្ថកម្ពុជា|កងរាជអាវុធហត្ថ]] រួមគ្នាបង្កើតបានជា[[យោធាកម្ពុជា|កងយោធពលខេមរភូមិន្ទ]] ក្រោមបញ្ជាការនៃ[[ក្រសួងការពារជាតិ (កម្ពុជា)|ក្រសួងការពារជាតិ]] ដែលមាន[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា]]ជាអធិបតី។ ព្រះករុណាព្រះបាទសម្ដេចនរោត្តម-សីហមុនីជាមេបញ្ជាការកំពូលនៃកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ (ក.យ.ខ.ភ.) និងឯកឧត្តម​ឧត្តមសេនីយ៍​ ប៉ុល-សារឿន​កាន់​តំណែង​ជា​[[អគ្គមេបញ្ជាការ]]។ ការដាក់បញ្ចូលរចនាសម្ព័ន្ធបញ្ជាការសាឡើងវិញនៅដើមឆ្នាំ ២០០០គឺជាការចាប់ផ្ដើមដ៏សំខាន់ដើម្បីរៀបចំកងទ័ពកម្ពុជាសាជាថ្មី។ ដូចនេះយើង បានឃើញថាក្រសួងការពារជាតិបានបង្កើតឱ្យមានអគ្គនាយកដ្ឋានចំណុះបីដែលទទួលខុសត្រូវចំពោះ ការដឹកនាំភស្តុភារ និង ​ហិរញ្ញវត្ថុ, សេវាកម្មសម្ភារៈ និង បច្ចេកទេស, និង សេវាកម្មការពារជាតិមួយចំនួនឱ្យស្ថិតក្រោមទីបញ្ជាការដ្ឋានជាន់ខ្ពស់ (ប.ជ.)។ រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិគឺលោកឧត្តមសេនីយ៍[[ទៀ បាញ់|ទៀ-បាញ់]]បានបម្រើការជារដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិតាំងពីឆ្នាំ ១៩៧៩។ រដ្ឋលេខាធិការក្រសួងការពារជាតិគឺ​[[ចាយ សាំងយុន|ចាយ-សាំងយុន]] និង [[ប៉ោ ប៊ុនស៊្រឺ|ប៉ោ-ប៊ុនស៊្រឺ]]។ អគ្គមេបញ្ជាការថ្មីនៃក.យ.ខ.ភ. ត្រូវបានជំនួសដោយលោកឧត្តមសេនីយ៍[[ប៉ុល សារឿន|ប៉ុល-សារឿន]] ដែលជាអ្នកស្មោះត្រង់នឹងលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីហ៊ុន-សែនជាយូរមកហើយ។ [[មេបញ្ជាការ|មេបញ្ជាការកងទ័ព]]គឺលោកឧត្តមសេនីយ៍[[មាស សុភា|មាស-សុភា]] និង [[នាយអគ្គសេនាធិការកងទ័ព (កម្ពុជា)|នាយ]]សេនាធិការ​ចម្រុះ គឺលោក ជា-សារ៉ាន់។ នៅឆ្នាំ ២០១០ កងយោធពលខេមរភូមិន្ទមាននាយទាហានប្រហែល ២១០០០០ នាក់។ ចំណាយលើកងទ័ពរបស់កម្ពុជាសរុបតាងឱ្យ ៣% នៃផ.ស.ស.ជាតិ។ កងរាជអាវុធហត្ថកម្ពុជាសរុបច្រើនជាង ៧០០០ នាក់។ កិច្ចការរដ្ឋប្បវេណីរបស់ខ្លួនរួមមានការផ្ដល់សន្តិសុខ និង សុវត្ថិភាពសាធារណៈ ដើម្បីស៊ើបអង្កេត និង ទប់ស្កាត់បទឧក្រិដ្ឋដែលបានរៀបចំឡើងដោយ ភេរវកម្ម និងក្រុមហិង្សាផ្សេងៗ ដើម្បីការពារកម្មសិទ្ធិរដ្ឋ និង សាធារណៈ ដើម្បីជួយ និងសង្គ្រោះពួកអសេនិកជន និងជាកម្លាំងសង្គ្រោះបន្ទាន់ផ្សេងៗក្នុងករណី គ្រោះធម្មជាតិ ចលាចលក្នុងស្រុក និងការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធ។ ===ទំនាក់ទំនងការបរទេស=== '''{{Main|ទំនាក់ទំនងការបរទេសកម្ពុជា}}''' [[File:Dmitry Medvedev with ambassadors 18 October 2010-2.jpeg|thumb|right|ឯកអគ្គរាជទូតថៃ-វណ្ណាបង្ហាញសារតាំង​របស់លោកដល់លោកប្រធានាធិបតី​[[ឌ្មីតទ្រី អាណាតូលីវិច មីដឌ្វីឌិវ|ឌ្មីតទ្រី-មីដឌ្វីឌិវ]]នៅ ថ្ងៃ ១៨ តុលា ២០១០។]] [[File:Hillary Clinton and Hor Namhong.jpg|thumb|right|រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស​[[ហោ ណាំហុង|ហោ-ណាំហុង]]ជួប​ជាមួយរដ្ឋលេខាធិការស.រ.ហឹលឡឺរី ឃ្លិនថឹននៅ[[បុរីញូវយ៉ក]]នៅឆ្នាំ ២០០៩។]] [[File:Secretary of Defense Leon E. Panetta, left, meets with Cambodian Minister of National Defence Gen. Tea Banh, right, during the Association of Southeast Asian Nations defense ministers meeting in Siem Reap, Camb 121116-D-BW835-026.jpg|thumb|200px|right|រដ្ឋលេខាធិការការពារជាតិស.រ.[[លីអន ផឹនឹត្តា|លីអន-ផឹនឹត្តា]] និងរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិ[[ទៀ បាញ់|ទៀ-បាញ់]]នៅ​ក្នុងជំនួប​រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិ[[អាស៊ាន]]។]] ទំនាក់ទំនងការបរទេសកម្ពុជាត្រូវបានទទួលបន្ទុកដោយ[[ក្រសួងការបរទេសនិងសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ (កម្ពុជា)|ក្រសួងការបរទេស]]ក្រោមការដឹកនាំរបស់ ឯ.ឧ.[[ហោ ណាំហុង|ហោ-ណាំហុង]]។ កម្ពុជាជាសមាជិកនៃ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]តាំង​ពី ​ថ្ងៃ​ទី ១៤ ធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៥៥​ មក​ម្ល៉េះ ហើយក៏ជាសមាជិកនៃ[[ធនាគារពិភពលោក]] និង[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]]ដែរ។ ជាសមាជិកមួយនៃ[[ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី]] (ធ.អ.អ.) ហើយក៏​ជា​សមាជិក​អាស៊ាន​នៅ​ ថ្ងៃទី ៣០ ខែ មេសា ឆ្នាំ ១៩៩៩ ផងដែរ និងបានចូលរួម[[អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក|អ.ព.ព.]]នៅថ្ងៃ ១៣ តុលា ២០០៤។ នៅឆ្នាំ ២០០៥ កម្ពុជាបានចូលរួម[[កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីខាងកើត]]ដែលសម្ភោធនៅម៉ាឡេស៊ី។ ថ្ងៃ ២៣ វិច្ឆិកា ២០០៩ កម្ពុជាបានដាក់បញ្ចូលសមាជិកភាពរបស់ខ្លួនវិញទៅក្នុង[[ទីភ្នាក់ងារថាមពលបរមាណូអន្តរជាតិ]] (ភ.ថ.ប.អ.)។<ref>{{cite web|author= |url=http://www.iaea.org |title=ទីភ្នាក់ងារថាមពលបរមាណូអន្តរជាតិ |publisher=ភ.ថ.ប.អ. |date= |accessdate=២០១២-០៦-០៧}}</ref> កម្ពុជាដំបូងបានក្លាយជាសមាជិកនៃភ.ថ.ប.អ.នៅ ថ្ងៃ ៦ កុម្ភៈ ១៩៥៨ ក៏ប៉ុន្តែបានដកខ្លួនចេញពីសមាជិកភាពវិញនៅ ថ្ងៃ ២៦ មីនា ២០០៣។<ref>[http://ola.iaea.org/FactSheets/CountryDetails.asp?country=KH Cambodia and IAEA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070612062249/http://ola.iaea.org/factSheets/CountryDetails.asp?country=KH |date=2007-06-12 }}. Ola.iaea.org. Retrieved on June 20, 2011.</ref> កម្ពុជាបានបង្កើត[[ទំនាក់ទំនងការទូត]]ជាមួយប្រទេសជាច្រើន រដ្ឋាភិបាលបានរាយការណ៍ថាមានស្ថានទូតម្ភៃនៅក្នុងប្រទេស<ref>រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា។{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/country.foreign_embassy.html |title=ស្ថានទូតបរទេស |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070212040416/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/country.foreign_embassy.html |archivedate=2007-02-12 |access-date=2012-09-04 |url-status=dead }}</ref> រួមមានប្រទេសជិតខាងនៅអាស៊ី ហើយប្រទេសទាំងនោះជាប្រទេសក្នុងចំណោមប្រទេសដើរតួសំខាន់កំឡុងកិច្ចចរចាសន្តិភាពក្រុងប៉ារីស រួមមាន ស.រ. អូស្ត្រាលី កាណាដា ចិន សហភាពអឺរ៉ុប (ស.អ.) ជប៉ុន និងរុស្ស៊ី<ref>ខាត់ថារីន អ៊ី ដាលពីណូ និងដាវិដ ជី ធិមបឺរមែន។ "{{cite web |url=http://www.asiasociety.org/publications/cambodia_policy.html |title=អនាគតនយោបាយរបស់កម្ពុជា: វិបត្តិគោលនយោបាយស.រ. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051028015243/http://www.asiasociety.org/publications/cambodia_policy.html |archivedate=2005-10-28 |access-date=2012-09-04 |url-status=dead }}", ''សង្គមអាស៊ី,'' ២៦មីនា ១៩៩៨។</ref> ព្រមទាំងស្ថានទូតនៃប្រទេសជិតខាង២០ទៀតនៅអាស៊ី ​រួមមាន សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតលាវ សាធារណរដ្ឋកូរ៉េខាងត្បូង សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកូរ៉េខាងជើង និងព្រះរាជាណាចក្រថៃ។ ជាលទ្ធផលនៃទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិរបស់ខ្លួន អង្គការសប្បុរសធម៌ផ្សេងៗបានជួយបំពេញតម្រូវការកង្វះខាតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ សង្គម សេដ្ឋកិច្ច និង [[វិស្វកម្មអសេនិក|អសេនិក]]។ ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ ទំនាក់ទំនងទ្វេភាគីរវាងសហរដ្ឋ និង កម្ពុជាត្រូវបានពង្រឹង។ ស.រ.ជួយដល់កិច្ចប្រឹងប្រែងនៅកម្ពុជាដើម្បីប្រឆាំងនឹងភេរវកម្ម កសាងស្ថាប័នប្រជាធិបតេយ្យ លើកកម្ពស់សិទ្ធិមនុស្ស លើកស្ទួយការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច លុបបំបាត់អំពើពុករលួយ ដើម្បីបំពេញទំនួលខុសត្រូវតាមលទ្ធភាពយ៉ាងពេញដៃពេញជើងបំផុតរបស់អាមេរិកដែលខ្លួនបាន​ខកខានចាប់ពីសម័យ[[សង្គ្រាមវៀតណាម]] និងនាំមកនូវយុត្តិធម៌ចំពោះបញ្ហាទាំងប៉ុន្មានដើម្បីឆ្លើយតបភាគច្រើនចំពោះការរំលោភបំពាន​ច្បាប់សិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិដែលបានប្រព្រឹត្តទៅ​ក្រោមរបប[[ខ្មែរក្រហម]]។ ចំណាប់អារម្មណ៍ភូមិសាស្ត្រនយោបាយចិននៅកម្ពុជាបានផ្លាស់ប្ដូរគួរឱ្យកត់សម្គាល់ស្របពេលនឹង​ការបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមត្រជាក់។ ប្រទេសចិនបានជះឥទ្ធិពលជាច្រើន រួមមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទជាមួយអតីតព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]] ពួកសមាជិករដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាជើងចាស់ និងសហគមន៍ជនជាតិចិននៅកម្ពុជា។ មានការដោះដូរថ្នាក់កំពូលជានិច្ចរវាងប្រទេសទាំងពីរ។ ជប៉ុនជាអ្នកបរិច្ចាគដ៏សំខាន់មួយចំពោះការធ្វើឱ្យប្រសើរ និងការកសាងឡើងវិញដោយមូលហេតុបេសកកម្ម[[អាជ្ញាធរអន្តរកាលសហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា|អាជ្ញាធរអន្តរកាលស.ប. (អ៊ុនតាក់)]] និង ការបោះឆ្នោតនៅឆ្នាំ ១៩៩៣ ដែលលេចធ្លោខ្លាំងជាងគេ។ ជប៉ុនបានផ្ដល់ ១,២១ កោដិ$ស.រ. នៅក្នុងជំនួយអភិវឌ្ឍន៍ឯនាយសមុទ្រ (ជ.អ.ន.) កំឡុងពេលនោះចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩២ និងនៅតែជាប្រទេសម្ចាស់ជំនួយកំពូលរបស់កម្ពុជាដដែល។ គ្រានោះដែរ ការបែកបាក់ជាតិប្រកបដោយហិង្សានៅទសវត្សឆ្នាំ ១៩៧០ និង ៨០ បានកន្លងផុតទៅ [[ជម្លោះព្រំដែន]]ជាច្រើនរវាងកម្ពុជា និង ប្រទេសជិតខាងរបស់ខ្លួននៅតែមានដដែល។ គ្មានកិច្ចព្រមព្រៀងចំពោះកោះឆ្ងាយៗពីច្រាំង និងប៉ែកនានានៃព្រំដែនជាប់វៀតណាម និងមិនបានកំណត់[[ព្រំដែនសមុទ្រ]] និង តំបន់ព្រំដែននានាជាប់ថៃឡើយ។ ទាំងកងទ័ពកម្ពុជា និង ថៃបានប៉ះទង្គិចគ្នាតាមព្រំដែនដីគោកជាយថាហេតុនៅក្បែរ[[ប្រាសាទព្រះវិហារ]] ដែលនាំទៅដល់ការខូចទំនាក់ទំនងគ្នា។ [[តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ]]នៅឆ្នាំ ១៩៦២ បានប្រគល់ប្រាសាទនេះទៅឱ្យកម្ពុជា ប៉ុន្តែនៅតែមិនច្បាស់ចំពោះការកំណត់ទឹកដីនៅតំបន់ជុំវិញប្រាសាទនោះ។ ប្រទេសទាំងពីរបានបន្ទោសគ្នាទៅវិញទៅមកចំពោះការចាប់ផ្ដើមការបាញ់ប្រហារមុនគេ និង បដិសេធការឈ្លានពានចូលទឹកដីគ្នារៀងៗខ្លួន។ === ជម្លោះ​អន្តរជាតិ === ទន្ទឹមនឹងពេលដែលសង្គ្រាមស៊ីវិលជាងពីរទសវត្សបានកន្លងផុតទៅ ជម្លោះព្រំដែនរវាងកម្ពុជា និង ប្រទេសជិតខាងនៅតែបន្ត ដូចជាការបាត់បង់កោះមួយចំនួន និង​ព្រំប្រទល់ខ្លះទៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម និង ព្រំប្រទល់ដែនសមុទ្រមិនច្បាស់លាស់ និងតំបន់ព្រំដែនខាងប្រទេសថៃ។ ខែ មករា ២០០៣ [[កុប្បកម្មក្រុងភ្នំពេញ|កុប្បកម្មក្នុងក្រុងភ្នំពេញ]] បានកើតឡើងក្រោយពីមានពាក្យចចាមអារាមស្តីពីយោបល់ របស់តារាស្រីថៃ[[ស៊ុវណាន់ ខុងយិង|ស៊ុវណាន់-ខុងយិង]] លើ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]បានផ្សព្វផ្សាយលើ កាសែតក្នុងស្រុកឈ្មោះ [[រស្មីអង្គរ]] និងការលើកឡើងបន្ថែមទៀតដោយ[[ហ៊ុន សែន|នាយករដ្ឋមន្ត្រីហ៊ុនសែន]]។ រដ្ឋាភិបាល[[ថៃ]] បានបញ្ជូន យន្តហោះ យោធាដើម្បីជម្លៀសជនជាតិថៃពីកម្ពុជា​ និងបិទច្រកព្រំដែនរវាងប្រទេសទាំងពីរ នៅពេលដែលមាន [[បាតុកម្ម]] នៅក្រៅស្ថានទូតកម្ពុជាឯទីក្រុង[[បាងកក]]។​ ព្រំដែនត្រូវបានបើកឱ្យ ដំណើរការឡើងវិញនៅថ្ងៃទី ២១ ខែ មីនា ក្រោយពីរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបាន​ចំណាយ ៦ លានដុល្លារ អាមេរិក ដើម្បីជាសំណងការខូចខាតស្ថានទូតថៃ និងយល់ព្រមសងការខូចខាតលើ[[អាជីវកម្ម]][[ឯកជន]]ថៃ។ === ចំណាត់ថ្នាក់អន្តរជាតិ === {| class="wikitable" |- ! អង្គការ !! ការស្ទាបស្ទង់ !! ចំណាត់ថ្នាក់ !! ពិន្ទុ |- | [[ធនាគារពិភពលោក]]|| [[លិបិក្រមការសម្រួលការធ្វើធុរកិច្ច]] (២០១២)|| ១៣៨ ក្នុង​ចំណោម ១៨៣ || ៧៥,៤% |- | [[តម្លាភាពអន្តរជាតិ]]|| [[លិបិក្រមការដឹងថាមានអំពើពុករលួយ]] (២០១២)|| ១៦៤ ក្នុង​ចំណោម ១៨៤|| ៨៩,១៣% |- | [[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]|| [[លិបិក្រមអភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស]] (២០១២)|| ១៣៩ ក្នុង​ចំណោម ១៨៤|| ៧៥,៥% |- | [[ក្រុមប្រឹក្សាមាសពិភពលោក]]|| [[ការបម្រុងមាស]] (២០១០)|| ៦៥ ក្នុង​ចំណោម ១១០|| ៦០% |- | [[អ្នករាយការណ៍គ្មានព្រំដែន]]|| [[លិបិក្រមសេរីភាពសារព័ត៌មានទូទាំងពិភពលោក]] (២០១២)|| ១១៧ ក្នុង​ចំណោម ១៧៩|| ៦៥,៣% |- | [[មូលនិធិកេរ្តិ៍មរតក]]|| [[លិបិក្រមសេរីភាពសេដ្ឋកិច្ច]] (២០១២)|| ១០២ ក្នុង​ចំណោម ១៧៩|| ៥៧% |- | [[របាយការណ៍ការប្រកួតប្រជែងសកល]]|| [[វេទិកាសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក]] (២០១២)|| ៩៧ ក្នុង​ចំណោម ១៤២|| ៦៨,៣% |- | [[លិបិក្រមសន្តិភាពសកល]]|| [[វិទ្យាស្ថានសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យានិងសន្តិភាព]] (២០១២)|| ១០៨ ក្នុង​ចំណោម ១៤២|| ៦៨,៣% |- | [[អង្គការសហប្រជាជាតិ|សហប្រជាជាតិ]]|| [[លិបិក្រមការអប់រំ]](២០១២)|| ១៣២ ក្នុង​ចំណោម ១៧៩|| ៧៣,៧% |} == ភូមិសាស្ត្រ == '''{{Main|ភូមិសាស្ត្រកម្ពុជា}}''' [[File:Dongrakfrommawidaeng1.jpg|thumb|300px|left|[[ជួរភ្នំដងរែក|ភ្នំដងរែក]]នៅភាគខាងជើងកម្ពុជា]] [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|thumb|right|ទឹកធ្លាក់នៅ[[ភ្នំគូលែន]]]] ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាមានទីតាំងស្ថិតនៅភូមិភាគ[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]] ខាងត្បូង[[ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន]]។ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាជាប្រទេសទី៨ បើគិតពីផ្ទៃដី ១៨១០៣៥ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ក្នុងចំណោមប្រទេសទាំង១០​។ ទីតាំងភូមិសាស្ដ្រនេះ បានផ្តល់នូវទំនាក់ទំនង យ៉ាងងាយស្រួល ក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ចទេសចរណ៍ ជាមួយប្រទេសជិតខាងនិង លើពិភពលោក។ កម្ពុជាមានក្រឡាផ្ទៃ ១៨១០៣៥ សហាតិមាត្រការ៉េ (គីឡូម៉ែត្រការ៉េ) (៦៩៨៩៨&nbsp;ម៉ាយ&nbsp;ការ៉េ) និងសណ្ដូកទាំងមូលចូលក្នុងតំបន់និវត្តន៍ រវាងរយៈទទឹង[[ខ្សែស្របខាងជើងទី១០|ជ១០°]]និង[[ខ្សែស្របខាងជើងទី១៥|១៥°]] និងរយៈបណ្ដោយ[[ខ្សែវណ្ឌខាងកើតទី១០២|ក១០២°]]និង[[ខ្សែវណ្ឌខាងកើតទី១០៨|១០៨°]]។ [[កូអរដោនេ]][[ភូមិសាស្ដ្រ]]នេះ បញ្ជាក់ឲ្យឃើញច្បាស់ថា ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ត្រូពិច គឺ ក្តៅហើយសើម ម្យ៉ាងទៀត ស្ថិតនៅក្នុង តំបន់[[អាស៊ីមូសុង]]គឺ សម្បូរភ្លៀង ដែលជាតំបន់មាន លក្ខណៈល្អប្រសើរ ដល់ការលូតលាស់នៃរុក្ខជាតិ និងដំណាំគ្រប់ប្រភេទ។ ដោយយោងទៅលើលក្ខណៈ ទាំងអស់នេះហើយ បានធ្វើឲ្យប្រទេសយើង មានលក្ខណៈល្អក្នុងការអភិវឌ្ឍលើ វិស័យទេសចរណ៍ជាតិ ព្រោះជាតំបន់ទទួលឥទ្ធិពលក្តៅស្ទើរពេញមួយឆ្នាំ។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនទល់នឹងថៃនៅភាគខាងជើងនិងខាងលិច ៨០០ គ.ម និងលាវនៅភាគខាងកើតឆៀងខាងជើង ៥៤១ គ.ម និង [[វៀតណាម]]នៅភាគខាងកើត និងខាងកើតឆៀងខាងត្បូង ១២២៨ គ.ម។ វាមានខ្សែច្រាំងសមុទ្រ ៤៤៣ សហាតិមាត្រ (គីឡូម៉ែត្រ) (២៧៥&nbsp;ម៉ាយ) តាមបណ្ដោយ[[ឈូងសមុទ្រថៃ]]។ # '''ព្រំប្រទល់ប្រទេស៖''' ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មានព្រំប្រទល់ប្រវែង ២៦០០ គ.ម គឺព្រំប្រទល់ដីគោក ៥ភាគ៦ និង [[ឆ្នេរសមុទ្រ]]មាន ១ភាគ៦។ ## '''ព្រំប្រទល់ដីគោក៖''' ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មានព្រំប្រទល់ ខាងជើងជាប់[[លាវ|សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតលាវ]] ខាងកើតនិងភាគខាងត្បូងជាប់ជាមួយ សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម និង ខាងលិចជាមួយព្រះរាជាណាចក្រថៃ ដែលសុទ្ធជាប្រទេស បានចុះកិច្ចព្រមព្រៀង ធ្វើកិច្ចសហប្រតិបត្តិការខាង នយោបាយ និងអភិវឌ្ឍន៍ប្រទេសជាតិ។ ## '''ព្រំប្រទល់សមុទ្រ៖''' ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មានទីតាំងជាប់សមុទ្រ ដោយមានឆ្នេរ ៤៤០ គីឡូម៉ែត្រ ជាយទ្វីបទូលាយ និង សមុទ្រត្រូពិច ជម្រៅមធ្យមសម្បូរជលផល គ្រប់បែបយ៉ាង ងាយស្រួលដល់ការធ្វីអាជីវកម្មនេសាទសមុទ្រ ចិញ្ចឹមសត្វសមុទ្រ និង ជាកន្លែងទេសចរណ៍ដ៏ល្អប្រណិត លាយឡំជាមួយខ្សាច់ពណ៌ស ប្រកបដោយ ខ្យល់អាកាសបរិសុទ្ធ។ # '''ទ្រង់ទ្រាយ និង​ទំហំ៖''' ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មានទំហំ ១៨១០៣៥ គ.ម^២ មានរាងចតុពហុកោណស្ទើរជ្រុង ដែលមានចំណុចកណ្តាលនៅ [[ខេត្តកំពង់ធំ]] ដោយមានប្រវែងពី ជើងទៅត្បូង ​៤៤០ គ.ម ពីលិចទៅកើត ៥៦០ គ.ម ។ ទំហំទ្រង់ទ្រាយនេះពុំបង្កើតឲ្យមានការលំបាក ដល់ការអភិវឌ្ឍ លើវិស័យទេសចរណ៍ទេ ជាពិសេសគឺមាន ភាពងាយស្រួលក្នុងការធ្វើដំណើររបស់ភ្ញៀវទេសចរណ៍។ ក្រៅពីនេះ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ពុំដែលបានទទួលនូវ[[គ្រោះធម្មជាតិ]]ធំៗ ណាមួយទេ ដូចជា [[បន្ទុះភ្នំភ្លើង]] ការ[[រញ្ជួយដី]]។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ប្រទេសយើង ស្ថិតនៅក្រៅ[[មណ្ឌលខ្យល់ព្យុះ]]ទៀតផង។ ទេសភាពកម្ពុជាត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយវាលទំនាបកណ្ដាលដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយដីខ្ពស់ និងភ្នំទាបៗនិងរួមមាន[[បឹងទន្លេសាប]] និងការលាតសន្ធឹងនៃ[[ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ]]ខ្ពស់ៗ។ ការលាតសន្ធឹងទៅខាងក្រៅចាប់ពីតំបន់កណ្ដាលនេះគឺជាវាលទំនាបចន្លោះៗ ដែលមានព្រៃឈើស្ដើង និងកើនកម្ពស់ឡើងចាប់ពីប្រហែល ២០០ មាត្រ លើកម្រិតទឹកសមុទ្រ។ ទៅខាងជើងវាលទំនាបកម្ពុជាទល់នឹងចំណោតថ្មភក់ ដែលបង្កើតនូវចំណោតថ្មទល់មុខគ្នាទៅភាគខាងត្បូងដែលសន្ធឹងច្រើនជាង ៣២០ សហាតិមាត្រ ( គីឡូម៉ែត្រ) ចាប់ពីខាងលិចទៅខាងកើត និងងើបឡើងទល់ទៅលើវាលទំនាបដល់កម្ពស់ពី ១៨០ ទៅ ៥៥០ មាត្រ (ម៉ែត្រ)។ ចំណោតនេះកំណត់នូវព្រំដែនខាងត្បូងនៃ[[ជួរភ្នំដងរែក]]។ លំហូរទៅខាងត្បូងឆ្លងកាត់តំបន់ខាងកើតប្រទេសនេះគឺទន្លេមេគង្គ ដែលមានប្រភពមកពី[[ខ្ពង់រាបទីបេ]] ជាផ្លូវទឹកដ៏សំខាន់ហូរកាត់ [[ខេត្តស្ទឹងត្រែង]] [[ខេត្តក្រចេះ]] [[ខេត្តកំពង់ចាម]] [[ខេត្តកណ្តាល]] និង [[ខេត្តព្រៃវែង]] មកបំពេញឱ្យ [[ទន្លេសាប]] និង [[បឹងទន្លេសាប]] ដែលជាប្រភព [[មច្ឆា]]ជាតិមិនចេះរីងស្ងួតរបស់កម្ពុជាដែលប្រជាជនកម្ពុជាពឹងផ្អែកសម្រាប់ទទួលទាននឹងប្រកបរបរ​អាជីវកម្មដើម្បីជួយផ្គត់ផ្គង់គ្រួសារ។ ភាគខាងកើតនៃមេគង្គ វាលទំនាបចន្លោះៗផុសឡើងបន្តិចម្ដងៗជាមួយដែនដីខ្ពស់ភាគខាងកើត ជាតំបន់ដែលសម្បូរដោយព្រៃភ្នំនិងខ្ពង់រាបខ្ពស់ៗដែលលាតចូលទៅក្នុងប្រទេសលាវ និងវៀតណាម។ ៧៥% នៃផ្ទៃដីស្ថិត នៅរយៈកំពស់តិចជាង ១០០ ម លើនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ​ លើកលែងតែប្រជុំភ្នំក្រវាញ (រយៈកំពស់ខ្ពស់ជាងគេ ១៨១៣ ម) និងប្រជុំភ្នំដំរី (៥០០- ១០០ ម) ក៏ដូចជាតំបន់ខ្ពង់រាបខាងជើងនៃ ជួរភ្នំដងរែក (ជាមធ្យម ៥០០ ម) តាមបណ្តោយពំ្រដែនជាប់តំបន់ឦសានប្រទេសថៃ។ នៅភាគខាងលិចឆៀងខាងត្បូង បណ្ដុំដែនដីលើពីរផ្សេងគ្នានៃកម្ពុជា គឺ[[ជួរភ្នំក្រវាញ]] និង[[ភ្នំដំរី|ជួរភ្នំដំរី]] បង្កើតតំបន់ដែនដីខ្ពស់មួយផ្សេងទៀតដែលគ្របដណ្ដប់ភាគច្រើននៃតំបន់ដែនដីរវាងបឹងទន្លេសាប និង[[ឈូងសមុទ្រថៃ]]។ ក្នុងតំបន់ដាច់ស្រយាលនិងគ្មានមនុស្សនៅដ៏ធំនេះ [[ភ្នំឱរ៉ាល់]] គឺជាកំពូលភ្នំខ្ពស់បំផុតរបស់កម្ពុជា ងើបឡើងដល់កម្ពស់ ១៨១៣ មាត្រ រឺ ម៉ែត្រ។ តំបន់ច្រាំងសមុទ្រភាគខាងត្បូងដែលជាប់នឹងឈូងសមុទ្រថៃគឺជាចម្រៀកដែនដីខ្ពស់ចង្អៀតមួយ ដែលបានគ្របដណ្ដប់ដោយព្រៃឈើដ៏ច្រើននិងមានមនុស្សរស់នៅរាយប៉ាយ ដែលនៅឃ្លាតឆ្ងាយពីវាលទំនាបកណ្ដាលតាមដែនដីខ្ពស់ៗនៅខាងលិចឆៀងខាងត្បូង។ ភូមិសាស្ត្រប្រទេសកម្ពុជាមានរាងជាបាតខ្ទះ លក្ខណៈពិសេសភូមិសាស្ត្រប្លែកបំផុតគឺជំនន់នៃបឹងទន្លេសាប ដែលវាស់ទៅប្រហែល ២៥៩០ សហាតិមាត្រការ៉េ (គីឡូម៉ែត្រការ៉េ) កំឡុងរដូវប្រាំង និងរីកឡើងប្រហែល ២៤៦០៥ សហាតិមាត្រការ៉េ រឺ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ កំឡុងរដូវវស្សា។ នេះបាននាំឱ្យមានមនុស្សរស់នៅដ៏ច្រើននៅវាលទំនាប ដែលត្រូវទុកសម្រាប់ការដាំដុះស្រូវឡើងទឹក ជាដែនដីបេះដូងនៃកម្ពុជា។ ភាគច្រើននៃតំបន់នេះត្រូវបានគេកំណត់ជាតំបន់អភិរក្ស[[កម្មវិធីមនុស្សនិងជីវមណ្ឌល|ជីវមណ្ឌល]]។ 3. ''' សណ្ឋានដី៖''' ដោយយោងទៅតាមលក្ខណៈទូទៅនៃ [[សណ្ឋានដី]]នៃ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មានផ្ទៃផតកណ្តាល ជា[[ទំនាប]] ហើយព័ទ្ធជុំវិញដោយភ្នំ និង[[ខ្ពង់រាប]] និង ទិសនិរតីជាតំបន់[[ឈូងសមុទ្រ]]។ ម៉្យាងទៀត ដោយយោងទៅតាម គោលការអភិវឌ្ឍន៍ តំបន់ទេសចរណ៍ គេបានចែកប្រទេសកម្ពុជា ជា៤ ផ្នែកធំៗ គឺ៖ ## '''តំបន់វាលរាប៖''' [[តំបន់វាលរាប]] មានក្រលាផ្ទៃ ២៥០៦៩ គ.ម^២ មានប្រជាជនរស់នៅសរុប ៥៨៩៨៣០៥ នាក់ និង​ ដង់ស៊ីតេ ប្រជាជនក្នុងតំបន់នេះគឺ ២៣៥ នាក់ ក្នុង ១ គ.ម^២(ជំរឿនឆ្នាំ ១៩៩៨) ដែលក្នុងនោះមាន[[ស្រុក]]-[[ក្រុង]]-[[ខណ្ឌ]] ចំនួន៦៣ [[ឃុំ]]-[[សង្កាត់]] ចំនួន ៧០០ និងភូមិចំនួន ៦៤១៤។ តំបន់នេះ រួមមាន រាជធានី[[ភ្នំពេញ]] [[ខេត្តកណ្តាល]] [[ខេត្តកំពង់ចាម]] [[ខេត្តស្វាយរៀង]] [[ខេត្តព្រៃវែង]] និង [[ខេត្តតាកែវ]] ។ តំបន់វាលរាប ជាតំបន់ដែលមានប្រជាជនរស់នៅចម្រុះ ច្រើន[[ជាតិសាសន៍]] ក្រៅពីខ្មែរ មានជនជាតិ[[ចិន]] [[វៀតណាម]] [[ចាម]] [[ថៃ]] [[ឡាវ]] និង​ ក្រុម[[ជនជាតិស្បែកស]]ដែលមានតិចតួច។ ចំនែក[[ជនជាតិភាគតិច]] មានរស់នៅក្នុងស្រុក ពញាក្រែក មេមត់ ក្នុងខេត្តកំពង់ចាម ជនជាតិទាំងនោះ​ រួមមានជនជាតិ[[កួយ]] និង [[ស្ទៀង]]។ ## '''តំបន់បឹងទន្លេសាប៖''' [[តំបន់បឹងទន្លេសាប]] មាន[[ក្រលាផ្ទៃ]] ៦៧៦៦៨ គ.ម^២ មានប្រជាជនរស់នៅសរុប ៣៥០៥៤៤៨ នាក់ និង ដង់ស៊ីតេប្រជាជន ៥៧ គ.ម^២(ជំរឿនឆ្នាំ ១៩៩៨) ដែលក្នុងនោះមានស្រុក-ក្រុង-ខណ្ឌ ចំនួន ៦០ ឃុំ-សង្កាត់ ៤៨៨ [[ភូមិ]]ចំនួន ៤០៤១ ។ តំបន់នេះរួមមាន [[ខេត្តកំពង់ធំ]] [[ខេត្តសៀមរាប]] [[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]] [[ខេត្តបាត់ដំបង]] [[ខេត្តប៉ៃលិន]] [[ខេត្តពោធិសាត់]] និង​ [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] ។ នៅតំបន់បឹងទន្លេសាប ក្រៅពីជនជាតិភាគតិច ដែលរស់នៅតាមតំបន់ភ្នំ ដូចជា [[ស្អួច]] [[ស្ទៀង]] និង​ សំរែ ជាដើម។ ## '''តំបន់ឆ្នេរសមុទ្រ៖''' តំបន់ឆ្នេរសមុទ្រមានក្រលាផ្ទៃ ១៧២៣៧ គ.ម^២ មានប្រជាជនរស់នៅចំនួន ៨៤៤៨៦១ នាក់ និង ដង់ស៊ីតេ ប្រជាជន ៤៩ នាក់ ក្នុង ១ គ.ម^២(ជំរឿនឆ្នាំ ១៩៩៨) ដែលក្នុងនោះមានស្រុក-ក្រុង-ខណ្ឌ ចំនួន ២១ ឃុំ-សង្កាត់ ចំនួន ១៥២ និងភូមិចំនួន ៧០៥។ តំបន់នេះរួមមាន [[ខេត្តព្រះសីហនុ]] [[ខេត្តកំពត]] [[ខេត្តកោះកុង]] [[ខេត្តកែប]]។ ខេត្តទាំង ៤ នេះ មានទីតាំងជាប់នឹងសមុទ្រកម្ពុជា ដែលមានប្រវែង ៤៤០ គ.ម។ តំបន់ឆ្នេរសមុទ្រកម្ពុជា គឺត្រូវបានកំណត់យក [[ខេត្តព្រះសីហនុ]] ជាចំនុចកណ្តាល ដែលមានចំងាចម្ងាយ ២៣២ គ.ម ពីរាជធានី[[ភ្នំពេញ]]។ នៅតំបន់នេះគេសង្កេតឃើញ មានជនជាតិខ្មែរចំនួន ៨០% ក្រៅពីនេះ មានជនជាតិ ឥស្លាម វៀតណាម ចិន ថៃ និង ជនជាតិភាគតិចដូចជា ជនជាតិស្អួច។ ប្រជាជនភាគច្រើន មានជីវភាពធូធារក្នុងការប្រកបរបរ [[កសិកម្ម]] និង [[នេសាទ]]។ នៅតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រ សណ្ឋានដីមានលក្ខណៈ ជាខ្ពង់រាប​ វាលរាប និង ឆ្នេរសមុទ្រ និង ឈូងសមុទ្រ។ ដីតំបន់នេះមានលក្ខណៈជាដីខ្សាច់ច្រើន។ តំបន់នេះអាចប្រកបរបរដាំ ដំណាំដូងប្រេង កៅស៊ូ ដូង ម្រេច ទុរេន។ល។ ជាពិសេស តំបន់នេះសម្បូរ ទៅដោយ ដើម[[កោងកាង]]ជាច្រើនប្រភេទ។ ក្រៅពីលក្ខណៈ ទាំងអស់នេះ គេសង្កេតឃើញមាន[[កោះ]]ចំនួន ៦០។ ក្នុងនោះ នៅ [[ខេត្តកោះកុង]] មាន ២៣ [[ខេត្តកំពត]] មាន២ [[ខេត្តព្រះសីហនុ]] មាន២២ និង[[ខេត្តកែប]]មាន ១៣។ ក្នុងចំណោម ប្រវែងឆ្នេរសមុទ្រសរុប ៤៤០ គ.ម ខេត្តកោះកុង មានប្រវែង ២៣៧ គ.ម ខេត្តកំពត មានប្រវែង ៦៧គ.ម ក្រុងព្រះសីហនុ មានប្រវែង ១១០គ.ម និង ក្រុងកែប មានប្រវែង ២៦ គ.ម ។ ឈូងសមុទ្រកម្ពុជាមាន ជម្រៅពុំសូវជ្រៅប៉ុន្មានទេ ហើយមានបាតរាវស្មើ។ ជម្រៅទឹកជាមធ្យម ៥០ ម៉ែត្រ ជម្រៅគិតជា អតិបរមាមិនលើស​ពី ៨១ ម៉ែត្រ ទេ។ ឈូងសមុទ្រនេះ ខណ្ឌប្រទេសកម្ពុជា ជាពីរ[[ឧបទ្វីបម៉ាឡាកា]] ។ [[តំបន់ឆ្នេរ]] មានផ្ទៃដី ១៧២៣៧ គ.ម^២ ខេត្តកែបមាន ៣៣៦ គ.ម^២ ខេត្តកំពតមាន ៤៨៧៣ គ.ម^២ និង ខេត្តកោះកុង មាន ១១១៦០ គ.ម^២ ។ ## '''[[តំបន់ភ្នំ]] និង ខ្ពង់រាប៖''' តំបន់ភ្នំ និង ខ្ពង់រាបមានក្រលាផ្ទៃ ៦៨០៦១ គ.ម^២ មានប្រជាជនរស់នៅចំនួន ១១៨៩០៤២ នាក់ និង ដង់ស៊ីតេប្រជាជន ១៧ គ.ម^២ (ជំរឿនឆ្នាំ ១៩៩៨) ដែលក្នុងនោះមានស្រុក-ក្រុង-ខណ្ឌចំនួន ៣៩ ឃុំ-សង្កាត់ចំនួន ២៨៣ និងភូមិចំនួន ២២៤៦។ តំបន់នេះរួមមាន [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] [[ខេត្តព្រះវិហារ]] [[ខេត្តក្រចេះ]] [[ខេត្តស្ទឹងត្រែង]] [[ខេត្តរតនគិរី]] និង[[ខេត្តមណ្ឌលគីរី]]។ ប្រជាជនដែលមាននៅក្នុងតំបន់ខ្ពង់រាប និង​ភ្នំ ក្រៅពីជនជាតិខ្មែរ លាវ ចិន ថៃ វៀតណាម នៅមាន ជនជាតិភាគតិចមានចំនួន ១៨ក្រុមទៀតៈ ជនជាតិ [[ព្នង]] [[ស្ទៀង]] [[ក្រោល]] [[រអួង]] [[ទំពូន]] [[ថ្មូន]] [[ប្រ៊ូវ]] [[ស្មិល]] [[គួយ]] [[អានោង]] [[ចារាយ]] [[គ្រឹង]] [[រដែរ]] [[ខា]] [[ស្អួច]] [[កាចក់]] [[កាវ៉ែត]] និង [[លុន]]។ ក្នុងចំណោម ជនជាតិទាំងអស់នោះ ជនជាតិព្នងមានចំនួន ច្រើនជាងគេ គឺ ៤៥% នៃជនជាតិទាំងអស់។<ref>ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ តំបន់ទេសចរណ៍នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាត្រង់ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត និង លក្ខណៈទូទៅ ដោយលោក [[កែវ ភួង]]</ref> === អាកាសធាតុ === '''{{Main|អាកាសធាតុកម្ពុជា}}''' [[File:Malaysian Sun Bear.jpg|thumb|200px|right|ខ្លាឃ្មុំព្រះអាទិត្យ]] អាកាសធាតុកម្ពុជា ក៏ដូចជានៅទូទាំងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដែរ ត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយខ្យល់[[មូសុង]] ដែលគេស្គាល់ថាក្ដៅហើយសើមនៅតំបន់និវត្តន៍ ពីព្រោះតែភាពដោយឡែកគ្នានៃរដូវកាលដែលបានកត់សម្គាល់ខុសគ្នា។ កម្ពុជាមានសីតុណ្ហភាពរវាងពី {{convert|21|to|35|°C|°F|1}} និងមានលំអានជាមូសុងនិវត្តន៍។ មូសុងនិរតីបក់ចូលទៅដីគោកដែលនាំមកនូវខ្យល់ផ្ទុកដោយសំណើមពី[[ឈូងសមុទ្រថៃ]]និង​[[មហាសមុទ្រឥណ្ឌា]]ចាប់ពីខែ ឧសភា ដល់ខែ តុលា។ មូសុងឦសាននាំមកនូវរដូវប្រាំង ដែលបន្តចាប់ពីខែ វិច្ឆិកា ដល់ខែ មីនា។ ប្រទេសនេះឆ្លងកាត់ការធ្លាក់ភ្លៀងយ៉ាងច្រើនបំផុតចាប់ពីខែ កញ្ញា ដល់ខែ តុលា ជាមួយកំឡុងរដូវប្រាំងដែលផ្ដើមឡើងចាប់ពីខែ មករា ដល់​ខែ កុម្ភៈ។ សីតុណ្ហភាពមធ្យមអតិបរមា គឺចន្លោះពី ២៥,៥ អង្សាសេ ទៅ ២៩,៥ អង្សាសេ(ក្តៅជាងគេ គឺ[[ខែមេសា]]) និងសីតុណ្ហភាពមធ្យមអប្បបរមា គឺនៅចន្លោះ ពី ២៤ អង្សាសេ ទៅ ២៦,៥ អង្សាសេ (ត្រជាក់ជាងគេនៅ[[ខែធ្នូ]])។ សីតុណ្ហភាពនេះ មានការប្រែប្រួលខ្លះ ទៅតាមតំបន់ ដូចជា នៅតំបន់ភ្នំ និងខ្ពង់រាប (ភ្នំបូកគោ សីតុណ្ហភាពមធ្យមគឺ ២០ អង្សាសេ)។ កម្ពុជាមានរដូវពីរផ្សេងគ្នា។ រដូវវស្សា ដែលចាប់ផ្ដើមពីខែ ឧសភា ដល់ខែ តុលា អាចឃើញថាសីតុណ្ហភាពធ្លាក់ចុះដល់{{convert|22|°C|1}}និងត្រូវបាននាំមកជាទូទៅជាមួយភាពសើមខ្ពស់។ រដូវប្រាំងបន្តចាប់ពីខែ វិច្ឆិកា ដល់ខែ មេសា នៅពេលនោះសីតុណ្ហភាពអាចកើនឡើងរហូតដល់{{convert|40|°C}}ក្បែរខែ មេសា។ ទឹកជំនន់ដ៏មហន្តរាយបានកើតឡើងនៅឆ្នាំ ២០០១ និងម្ដងទៀតនៅឆ្នាំ ២០០២ ដែលកម្រិតទឹកជំនន់ខ្លះស្ទើរតែរាល់ឆ្នាំ។ យោងតាមប្រភពពី គេហទំព័រ <ref>[http://www.weather.com អាកាសធាតុ ប្រទេសកម្ពុជា នៅទី[[ក្រុង ភ្នំពេញ]] បង្ហាញដូចតារាង ខាងក្រោម]</ref>អាកាសធាតុនៅទី[[រាជធានីភ្នំពេញ]] តាមប្រភពពីគេហទំព័រ <ref>[http://www.weather.com] </ref>៖ {{អាកាសធាតុប្រទេសកម្ពុជា}} ===បរិស្ថានវិទ្យា=== '''{{Main|ជីវិតសត្វព្រៃកម្ពុជា}}''' [[File:Macaques dans le parc dAngkor Vat (6931909635).jpg|thumb|[[ស្វា]]នៅ[[អង្គរ]]]] កម្ពុជាមានរុក្ខជាតិនិងសត្វព្រៃជាច្រើនប្រភេទប្លែកៗ។ មាន[[ថនិកសត្វ]] ២១២ ប្រភេទ បក្សី ៥៣៦ ប្រភេទ [[ល្មូន]] ២៤០ ប្រភេទ និងត្រីទឹកសាប ៣៥០ ប្រភេទ (បរិវេណបឹងទន្លេសាប) និងត្រីសមុទ្រ ៤៣៥ ប្រភេទ។ ភាគច្រើននៃជីវៈចម្រុះមាននៅជុំវិញបឹងទន្លេសាប់និងជីវមណ្ឌលជុំវិញ។<ref>[https://web.archive.org/web/20110728131701/http://www.tsbr-ed.org/english/online_catalogue/textual_detail.asp?ref=141 Tonle Sap Biosphere Reserve: perspective 2000], Mekong River Commission (MRC), 1 March 2003.</ref> [[ទីបម្រុងជីវៈចម្រុះបឹងទន្លេសាប]]គឺជាបាតុភូតបរិស្ថានវិទ្យាតែមួយនៅជុំវិញបឹងទន្លេសាប។ វាព័ទ្ធជុំវិញបឹងនិងខេត្តទាំងប្រាំបួន: [[ខេត្តកំពង់ធំ|កំពង់ធំ]] [[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]] [[ខេត្តបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]] [[ខេត្តពោធិ៍សាត់|ពោធិ៍សាត់]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|កំពង់ឆ្នាំង]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ|បន្ទាយមានជ័យ]] [[ប៉ៃលិន]] [[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ|ឧត្តរមានជ័យ]] និង[[ខេត្តព្រះវិហារ|ព្រះវិហារ]]។ នៅឆ្នាំ ១៩៩៧ បឹងត្រូវបានដាក់ចូលដោយជោគជ័យជាទីបម្រុង[[ជីវមណ្ឌល]][[យូណេស្កូ]]។<ref>[http://www.unesco.org/mab/doc/brs/BRlist2008.pdf Complete list of biosphere reserves]. Publication Date: 3 November 2008, retrieved from UNESCO website, 29 December 2008.</ref> ទីជម្រកសំខាន់ៗផ្សេងទៀតរួមមានព្រៃប្រាំងនៃ[[ខេត្តមណ្ឌលគីរី]] និង [[ខេត្តរតនគិរី|រតនគិរី]] និងបរិស្ថានប្រព័ន្ធ[[ជួរភ្នំក្រវាញ]] ដែលរួមមាន[[ឧទ្យានជាតិមុនីវង្យបូកគោ|ឧទ្យានជាតិបូកគោ]] [[ឧទ្យានជាតិបុទុមសាគរ|ឧទ្យានជាតិបទុមសាគរ]] និង ភ្នំឱរ៉ាល់ និងដែនជម្រកសត្វព្រៃភ្នំសំកុស។ [[មូលនិធិទូទាំងពិភពលោកដើម្បីធម្មជាតិ]]ទទួលស្គាល់[[បរិស្ថានតំបន់លើគោក]]ផ្សេងប្រាំមួយនៅកម្ពុជា – [[ព្រៃទឹកភ្លៀងជួរភ្នំក្រវាញ]] [[ព្រៃប្រាំងឥណ្ឌូចិនភាគកណ្ដាល]] [[ព្រៃប្រាំងខៀវស្រងាត់ឥណ្ឌូចិនភាគអាគ្នេយ៍]] [[ព្រៃទឹកភ្លៀងភ្នំអណ្ណាមខាងត្បូង]] [[ព្រៃរនាមបឹងទន្លេសាប]] និង[[ព្រៃរនាមវាលភក់បឹងទន្លេសាប-មេគង្គ]]។<ref>Eric Wikramanayake, Eric Dinerstein, Colby J. Loucks ''et al.'' (2002). Terrestrial Ecoregions of the Indo-Pacific: a Conservation Assessment. Island Press; Washington, DC, ISBN 1559639237.</ref> អត្រានៃ[[ការកាប់ព្រៃឈើនៅកម្ពុជា]]គឺអត្រាមួយខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងពិភពលោក។ ព្រៃកាលពីមុនរបស់កម្ពុជាគ្របដណ្ដប់ចាប់ពីជាង ៧០% ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៩ បានធ្លាក់មកត្រឹមតែ ៣,១% នៅឆ្នាំ ២០០៧។ ជាសរុប កម្ពុជាបានបាត់បង់ {{convert|25000|km2|sqmi|-2}} នៃព្រៃរវាងឆ្នាំ ១៩៩០ និង ២០០៥—{{convert|3340|km2|sqmi|0|abbr=on}} ដែលក្នុងនោះធ្លាប់ជាព្រៃកាលពីមុន។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០០៧ ព្រៃឈើតិចជាង {{convert|3220|km2|sqmi|0|abbr=on}} នៃព្រៃកាលពីមុនៗនៅសល់រួមជាមួយផលវិបាកនេះ [[ភាពគង់វង្ស]]នៃដែនជម្រកព្រៃឈើអនាគតនៅកម្ពុជាគឺស្ថិតនៅក្រោមការគំរាមកំហែងយ៉ាងខ្លាំង ជាមួយពួកអ្នកកាប់ព្រៃខុសច្បាប់កំពុងតែរកចំណូលបាន។<ref>{{cite web |url=http://www.planetark.org/dailynewsstory.cfm/newsid/20049/story.htm |title=ការកាប់ឈើគំរាមកំហែងឱ្យមានសោកនាដកម្មនៅកម្ពុជា – ស.ប. |publisher=Planet Ark |date=៦ មីនា ២០០៣ |accessdate=២៧ មិថុនា ២០១០ |archivedate=2013-10-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014012856/http://www.planetark.org/dailynewsstory.cfm/newsid/20049/story.htm |url-status=dead }}</ref> [[File:Grus antigone Luc viatour.jpg|thumb|200px|right|[[ក្រៀលស្រៈ]]]] ===បំណែងចែករដ្ឋបាល=== '''{{Main|បំណែងចែករដ្ឋបាលកម្ពុជា}}''' '''''រាជធានី''''' និង'''''ខេត្ត''''' នៃកម្ពុជាគឺជាបំណែងចែករដ្ឋបាលថ្នាក់ដំបូង។ កម្ពុជាត្រូវបានបែងចែកទៅជា ២៥ [[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្ត-រាជធានី]]។ ស្រុក ក្រុង និង ខណ្ឌគឺជាបំណែងចែករដ្ឋបាលកម្ពុជាថ្នាក់ទីពីរ។ តាមច្បាប់​ស្ដីពី​ការ​គ្រប់គ្រង​រាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ ដែល​​រដ្ឋសភា​បាន​អនុម័ត ហើយព្រះមហាក្សត្របានទ្រង់ចេញព្រះរាជក្រម​ប្រកាស​ឱ្យ​ប្រើ កាលពី​ពេល​ថ្មី​ៗ ប្រទេស​កម្ពុជា ត្រូវ​បាន​ចែក​ជា​រាជធានី និង​ខេត្ត​។ រាជធានី​ចែក​ចេញ​ជា​ខណ្ឌ ខណ្ឌ​ចែក​ជា​សង្កាត់​។ ខេត្ត​ចែក​ចេញ​ជា ស្រុក និង​ក្រុង ដែល​ស្រុក​ចែក​ជា​ឃុំ និងសង្កាត់ ហើយ​ក្រុង​ចែក​ជា​សង្កាត់​។ ជា​លទ្ធផល​នៃ​ច្បាប់​នេះ មាន​ដូចជា ៖ # ផ្លាស់ប្ដូរ​ឈ្មោះ​ក្រុង​ចំនួន​ ៣ មក​ជា​ខេត្ត​រួម​មាន ៖ [[ខេត្តព្រះសីហនុ]] [[ខេត្ត​កែប]] និង​[[ខេត្តប៉ៃលិន]]​។ # បង្កើត​ក្រុង​ថ្នាក់​ស្មើ​ស្រុក​ចំនួន ​៣ គឺ ៖ [[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]​នៃ​[[ខេត្ត​បន្ទាយមានជ័យ]] [[ក្រុងសួង]]​នៃ​[[ខេត្ត​កំពង់ចាម]] [[ក្រុងបាវិត]]​នៃ​[[ខេត្តស្វាយរៀង]]​។ # ធ្វើការ​ផ្លាស់ប្ដូរ​ទីរួមខេត្ត​មក​ជា​ក្រុង និង​បង្កើត​ស្រុក ខណ្ឌ​ថ្មី ព្រមទាំង​បង្កើត​ក្រុង​ដែល​បំបែក​ពី​ស្រុក ទីប្រជុំជន ខេត្ត​ចំនួន ​៥ ក្នុង​នោះ​មាន ៖ [[ស្រុករុក្ខគិរី]]​នៃ​[[ខេត្ត​បាត់ដំបង]] ដែល​បំបែក​ពី​[[ស្រុកមោងឫស្សី]], [[ខណ្ឌសែនសុខ]]​នៃ​[[រាជធានី​ភ្នំពេញ]] ដែល​បំបែក​ចេញពី​[[ខណ្ឌឫស្សីកែវ]], [[ក្រុង​ព្រៃវែង]] បំបែក​ចេញ​ពី​[[ស្រុកកំពង់លាវ]]​នៃ​[[ខេត្តព្រៃវែង]] និង​បាន​ប្ដូរ​ឈ្មោះ​ស្រុក​ព្រៃវែង ទៅ​ជា​[[ស្រុក​ស្វាយអន្ទរ]]​នៃ​ខេត្ត​ព្រៃវែង​វិញ, [[ក្រុង​ក្រចេះ]] បំបែក​ពី​ស្រុក​ក្រចេះ និង​បាន​ប្ដូរ​ឈ្មោះ​ស្រុក​ក្រចេះ ទៅ​ជា[[​ស្រុកចិត្របុរី​]]នៃ​ខេត្ត​ក្រចេះ​វិញ, [[ក្រុង​ព្រះវិហារ]] បំបែក​ពី​ស្រុក​ត្បែងមានជ័យ​នៃ​[[ខេត្តព្រះវិហារ]] និង​[[ក្រុង​កំពត]] បាន​ប្ដូរ​ឈ្មោះ​មក​ពី​ស្រុក​កំពង់បាយ​នៃ​[[ខេត្ត​កំពត]] ហើយ​ស្រុក​កំពត​ក៏​ត្រូវ​បាន​ប្ដូរ​ឈ្មោះ​ទៅ​ជា​[[ស្រុក​ទឹកឈូ]]​វិញ​។ បច្ចុប្បន្ននេះដូចជាមានថែមស្រុកថ្មីមួយទៀតនៅខេត្តព្រៃវែង គឺ[[ស្រុកពោធិរៀង]]។ #'''ខេត្ត​ត្បូង​ឃ្មុំ''' ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​យោង​តាម​ព្រះ​រាជ​ក្រឹត្យ នស/រកត/១២០៣/១៤៤៥ ដែល​ធ្វើ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ​៣១ ខែ ​ធ្នូ ឆ្នាំ​ ២០១៣ ហើយ​ត្រូវ​បាន​ចេញ​ប្រកាស​នៅ​ដើម​ខែ​ មករា ឆ្នាំ​ ២០១៤ ។ ខេត្ត​នេះ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​កាត់​យក​ក្រុង​ចំនួន ១ និង​ស្រុក​ចំនួន ៦ ពី​ខេត្ត​[[កំពង់ចាម]]គឺ ក្រុង[[ក្រុងសួង|សួង]] ស្រុក​[[ស្រុកត្បូងឃ្មុំ|ត្បូងឃ្មុំ]] ស្រុក[[ស្រុកអូររាំងឪ|​អូររាំងឪ]] ស្រុក[[ស្រុកក្រូចឆ្មារ|​ក្រូចឆ្មារ]] ស្រុក​[[ស្រុកតំបែរ|តំបែរ]] ស្រុក​[[ស្រុកពញាក្រែក|ពញាក្រែក]] និង​ស្រុក​[[ស្រុកមេមត់|មេមត់]] ។ <ref>ព្រះ​រាជក្រឹត្យ​លេខ នស/រកត/០២០៣/១៤៤៥, http://www.sithi.org/admin/upload/law/2014_01_09_RDE_New_Province_TbongKhmom.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305041121/http://www.sithi.org/admin/upload/law/2014_01_09_RDE_New_Province_TbongKhmom.pdf |date=2016-03-05 }}</ref> ខេត្តត្រូវបានបែងចែកជាបន្តបន្ទាប់ទៅជា ១៥៩ ស្រុក ២៦ ក្រុង ៩ ខណ្ឌ ១៤១៧ ឃុំ និងសង្កាត់ ២០៤។ [[ស្រុក]] [[ក្រុង]] និង[[ខណ្ឌ]]ជាត្រឡប់ត្រូវបានបែងចែកបន្ថែមទៅជា '''''ឃុំ''''' និង '''''សង្កាត់''''' ក្រៅពីស្រុកទៅ ក្រុង និងខណ្ឌបែងចែកជាបន្តមានតែសង្កាត់ទេគ្មាន[[ឃុំ]]ទេ បន្ទាប់មកឃុំនិង[[សង្កាត់]]បែងចែកទៀតជាភូមិ ហើយភូមិត្រូវបែងចែកជា[[ក្រុម]]ប៉ុន្តែមិនផ្លូវការទេ។ [[ឯកសារ:ផែនទីប្រទេសកម្ពុជា ២៥ ខេត្ត-រាជធានី.svg|alt=ផែនទីអតីត ២៤ ខេត្ត-រាជធានី|ស្តាំ|468x468ភីកសែល|ផែនទីប្រទេសកម្ពុជា ២៥ ខេត្ត-រាជធានី]] **** {| style="background:none;" cellspacing="2px" | {| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:90%;" |- style="font-size:100%; text-align:right;" ! style="width:20px;"| លេខ !! style="width:90px;"| ខេត្ត-រាជធានី !! style="width:90px;"| ធានី-ទីរួមខេត្ត !! style="width:85px;"| ផ្ទៃក្រឡា (គម^២)!! style="width:85px;"| ប្រជាជន |- | ១ || [[ខេត្តកណ្ដាល|កណ្ដាល]] || [[ក្រុងតាខ្មៅ|តាខ្មៅ]] || style="text-align:right"|៣,៥៦៨|| style="text-align:right"|១,២៦៥,៨០៥ |- | ២ || [[ខេត្តកែប|កែប]] || [[ក្រុងកែប|កែប]] || style="text-align:right"|៣៣៦|| style="text-align:right"|៤០,២០៨ |- | ៣ || [[ខេត្តកំពង់ចាម|កំពង់ចាម]] || [[ក្រុង​កំពង់ចាម|កំពង់ចាម]]|| style="text-align:right" |៩,៧៩៩|| style="text-align:right"|១,៦៨០,៦៩៤ |- | ៤ || [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|កំពង់ឆ្នាំង]] || [[ក្រុងកំពង់ឆ្នាំង|កំពង់ឆ្នាំង]] || style="text-align:right"|៥,៥២១|| style="text-align:right"|៤៧២,៦១៦ |- | ៥ || [[ខេត្តកំពង់ធំ|កំពង់ធំ]] || [[ក្រុងកំពង់ធំ|កំពង់ធំ]] ||style="text-align:right"|១៣,៨១៤|| style="text-align:right"|៧០៨,៣៩៨ |- | ៦ || [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ|កំពង់ស្ពឺ]] || [[ក្រុងច្បារមន|ច្បារមន]] || style="text-align:right"|៧០១៧|| style="text-align:right"|៧១៦,៥១៧ |- | ៧ || [[ខេត្តកំពត|កំពត]] || [[ក្រុងកំពត|កំពត]] || style="text-align:right"|៤៨៧៣|| style="text-align:right"|៥៨៥,១១០ |- | ៨ || [[ខេត្តកោះកុង|កោះកុង]] || [[ខេមរភូមិន្ទ (ក្រុង)|ខេមរភូមិន្ទ]]|| style="text-align:right" |១១,១៦០|| style="text-align:right"|១៣៩,៧២២ |- | ៩ || [[ខេត្តក្រចេះ|ក្រចេះ]] || [[ក្រចេះ (ក្រុង)|ក្រចេះ]]|| style="text-align:right" |១១,០៩៤|| style="text-align:right"|៣១៨,៥២៣ |- | ១០ || [[ខេត្តតាកែវ|តាកែវ]] || [[ក្រុងដូនកែវ|ដូនកែវ]] || style="text-align:right"|៣,៥៦៣|| style="text-align:right"|៨៤៣,៩៣១ |- | ១១ || [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ|បន្ទាយមានជ័យ]] || [[សិរីសោភ័ណ]] || style="text-align:right"|៦,៦៧៩|| style="text-align:right"|៦៧៨,០៣៣ |- | ១២ || [[ខេត្តបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]] || [[បាត់ដំបង]] || style="text-align:right"|១១,៧០២|| style="text-align:right"|១,០៣៦,៥២៣ |- | ១៣ || [[ខេត្តប៉ៃលិន|ប៉ៃលិន]] || [[ប៉ៃលិន]] || style="text-align:right"|៨០៣|| style="text-align:right"|៧០,៤៨២ |- | ១៤ || [[ខេត្តពោធិ៍សាត់|ពោធិ៍សាត់]] || [[ក្រុងពោធិ៍សាត់|ពោធិ៍សាត់]] || style="text-align:right"|១២,៦៩២|| style="text-align:right"|៣៩៧,១០៧ |- | ១៥ || [[ខេត្តព្រៃវែង|ព្រៃវែង]] || [[ព្រៃវែង (ក្រុង)|ព្រៃវែង]]|| style="text-align:right" |៤,៨៨៣|| style="text-align:right"|៩៤៧,៣៥៧ |- | ១៦ || [[ខេត្តព្រះវិហារ|ព្រះវិហារ]] || [[ត្បែងមានជ័យ]]|| style="text-align:right" |១៣,៧៨៨|| style="text-align:right"|១៧០,៨៥២ |- | ១៧ || [[ខេត្តព្រះសីហនុ|ព្រះសីហនុ]] || [[ក្រុងព្រះសីហនុ|ព្រះសីហនុ]] || style="text-align:right"|៨៦៨|| style="text-align:right"|១៩៩,៩០២ |- | ១៨ || [[ភ្នំពេញ]] || [[ភ្នំពេញ]] || style="text-align:right"|៧៥៨|| style="text-align:right"|២,២៣៤,៥៦៦ |- | ១៩ || [[ខេត្តមណ្ឌលគីរី|មណ្ឌលគីរី]] || [[ក្រុងសែនមនោរម្យ|សែនមនោរម្យ]] || style="text-align:right"|១៤,២៨៨|| style="text-align:right"|៦០,៨១១ |- | ២០ || [[ខេត្តរតនគីរី|រតនគីរី]] || [[ក្រុងបានលុង|បានលុង]] || style="text-align:right"|១០,៧៨២|| style="text-align:right"|១៤៩,៩៩៧ |- | ២១ || [[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]] || [[ក្រុងសៀមរាប|សៀមរាប]] || style="text-align:right"|១០,២២៩|| style="text-align:right"|៨៩៦,៣០៩ |- | ២២ || [[ខេត្តស្ទឹងត្រែង|ស្ទឹងត្រែង]] || [[ក្រុងស្ទឹងត្រែង|ស្ទឹងត្រែង]] || style="text-align:right"|១១,០៩២|| style="text-align:right"|១១១,៧៣៤ |- | ២៣ || [[ខេត្តស្វាយរៀង|ស្វាយរៀង]] || [[ក្រុងស្វាយរៀង|ស្វាយរៀង]] || style="text-align:right"|២,៩៦៦|| style="text-align:right"|៤៨២,៧៨៥ |- | ២៤ || [[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ|ឧត្តរមានជ័យ]] || [[ក្រុងសំរោង|សំរោង]] || style="text-align:right"|៦,១៥៨|| style="text-align:right"|១៨៥,៤៤៣ |- | ២៥ || [[ខេត្តត្បូងឃ្មុំ|ត្បូងឃ្មុំ]] || [[ក្រុងត្បូងឃ្មុំ|ត្បូងឃ្មុំ]]|| style="text-align:right"||| style="text-align:right"| |} |} == សេដ្ឋកិច្ច == '''{{Main|សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា|ផ្សារមូលបត្រកម្ពុជា}}''' [[File:Cambodia, Trends in the Human Development Index 1970-2010.png|thumb|left|កម្ពុជា ទំនោរក្នុងលិបិក្រមអភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស១៩៧០-២០១០]] {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 320 | image1 = 1000 Cambodian Riels - 2016.jpg | image2 = Cambodia 20000 riel 2017 avers.jpg | image3 = 50000 riel reverse.jpg | image4 = 20000 riel 2008 reverse.jpg | image5 = | footer = ក្រដាសប្រាក់ ''[[រៀល|រៀលកម្ពុជា]]'' | align = | direction = | alt1 = | caption1 = | caption2 = }} ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាប្រើប្រាស់ប្រាក់ '''[[រៀល|រៀលកម្ពុជា]]''' ជារូបិយប័ណ្ណជាតិរបស់ខ្លួន។ ទោះបីជាមានការរីកចម្រើនថ្មីៗនេះក៏ដោយ ក៏សេដ្ឋកិច្ច​ប្រទេសកម្ពុជានៅតែរងឥទ្ធិពលអាក្រក់ពីសង្គ្រាមស៊ីវិល ជម្លោះផ្ទៃក្នុង និងអំពើពុករលួយ។ ចំណូលបានកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័ស តែនៅមានកម្រិត ទាបនៅឡើយបើប្រៀបធៀបជាមួយប្រទេសជិតខាងក្នុងតំបន់។ ​ដៃគូសេដ្ឋកិច្ចសំខាន់ៗ សម្រាប់ការនាំចេញរួមមាន សហរដ្ឋអាមេរិច សិង្ហបុរី ជប៉ុន ថៃ ចិន ឥណ្ឌូណេស៊ី និង ម៉ាឡេស៊ី។ [[ឯកសារ:Skyline of Phnom Penh.jpg|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល|ជើងមេឃនៃ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]] ជាមួយនឹងទិដ្ឋភាពពីលើអាកាសនៃ[[ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា|ព្រះបរមរាជវាំង]] និង [[សារមន្ទីរជាតិ]] ។]] កម្ពុជាជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រជាជាតិដែលក្រីក្របំផុតលើ[[ពិភពលោក]]។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៩​ ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប របស់កម្ពុជា គឺ ៣១០០ លានដុល្លារ ដែលគិតក្នុងមនុស្សម្នាក់ៗ ២៧០ ដុល្លារ ពោលគឺស្ថិតក្នុងចំណោមប្រទេសដែលមាន អត្រាទាបបំផុតក្នុងលោក។ មុនពេលធ្លាក់ចូលកុ្នងជម្លោះស៊ីវិលនាឆ្នាំ១៩៧០ កម្ពុជាខ្វះខាតនូវការរីកចម្រើនខាងឧស្សាហកម្ម ដោយសារកម្លាំងពលកម្មភាគច្រើនស្ថិតក្នុងវិស័យកសិកម្ម។ តែកម្ពុជាអាចទ្រទ្រង់ខ្លួនឯងនូវស្បៀង[[អាហារ]] និងបាននាំចេញនូវផលិតផលស្រូវលើស ទៀតផង ទោះជា[[ទិន្នផល]]ទាប និងការប្រមូលផលបានតែមួយដងក្នុងមួយឆ្នាំក៏ដោយ ក៏កម្ពុជាបាននាំចេញជារៀងរាល់ឆ្នាំនូវ[[អង្ករ]]រាប់រយពាន់[[តោន]]ដែរ។ [[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុង|សង្រ្គាមស៊ីវិល]]ពីឆ្នាំ ១៩៧០- ១៩៧៥ របបខែ្មរក្រហមពីឆ្នាំ ១៩៧៥ - ១៩៧៩ និង[[សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម]]ពីឆ្នាំ ១៩៧៨- ១៩៧៩ បានបំផ្លាញសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ នៅអំឡុងឆ្នាំ១៩៧៤ កាលពីសម័យសង្រ្គាម អង្ករត្រូវបាននាំចូលពីខាងក្រៅ ផលិតផល[[ធញ្ញជាតិ]]របស់កម្ពុជា ពីមុនមានអំណោយផលដល់ការនាំចេញ ផលិតផល[[កៅស៊ូ]]ក៏បានធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុក។ ភាពវឹកវរផៃ្ទក្នុងបាន ធ្វើអោយប៉ះពាល់ដល់ [[ឧស្សាហកម្មកែច្នៃ]]របស់កម្ពុជា ដែលនៅកេ្មងខ្ចីនៅឡើយ និងបានបំផ្លាញយ៉ាងខ្លាំងដល់ប្រព័ន្ធ[[ផ្លូវគោក]] និង[[ផ្លូវដែក]] ។ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៥ របបថ្មី[[ខ្មែរក្រហម]]បានធ្វើ[[ជាតូបនីយកម្ម]] នូវរាល់មធ្យោបាយផលិតក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លុយនិងកម្មសិទ្ធិឯកជនត្រូវបានលុបបំបាត់ ហើយកសិកម្មក៏ត្រូវធ្វើ[[សហករូបនីយកម្ម]] កម្មសិទ្ធផ្ទាល់ខ្លួន ត្រូវបានបំលែងជារបស់មនុស្សមួយ ក្រុមដែលតំណាងអោយរដ្ឋ។ ផែនការ៤ឆ្នាំរបស់ខែ្មរក្រហម ដែលជាឯកសារមហាលោតផ្លោះមហាអស្ចារ្យ ដែលបានព្រាងក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦ បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីការ ធ្វើស្រូវច្រើនរដូវ និងការពង្រីកអាយបានធំទូលាយនូវ[[ប្រព័ន្ធធារាសាស្រ្ត]]។ គម្រោងផែនការនេះ មានបំណងបង្កើនចំណូល ដែលបានមកពីការនាំចេញអង្ករនិងផលិតផលផេ្សងទៀត និងដើម្បីប្រើប្រាស់ចំណូល នេះក្នុងការទិញគឿ្រងចក្រ ដែលប្រើប្រាស់សម្រាប់បម្រើ ដល់វិស័យ[[ឧស្សាហូបនីយកម្ម]]នៅក្នុងប្រទេស។ គម្រោងផែនការ៤ឆ្នាំនេះ ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយពុំបានពិចារណាអោយបានស៊ីជម្រៅ និងត្រូវបានបង្ខំអោយអនុវត្តយ៉ាងឃោរឃៅ និងពុំទទួលបានជោគជ័យឡើយ។ ផលិតផលស្រូវកើនឡើងតិចតួច តែមានមនុស្សរាប់រយពាន់នាក់បានស្លាប់រវាង ឆ្នាំ១៩៧៦-១៩៧៨ដោយកង្វះខាតចំណីអាហារ ធ្វើការហួសកម្លាំង និងជំងឺដង្កាត់​ដែលពុំបានយកចិត្តទុកដាក់ព្យាបាលនិងពិនិត្យរោគវិនិច្ឆ័យខុស ពួកខែ្មរក្រហម បានប្រហារជីវិតមនុស្សរាប់រយពាន់នាក់ ដោយចោទពួកគេថាជា[[សត្រូវ]]របស់អង្គការ​។ អំពើឃោរឃៅ របស់របបខែ្មរ ក្រហមបានសម្លាប់ រង្គាលកម្លាំងពលកម្ម កម្ពុជាយ៉ាងច្រើន។ បន្ទាប់ពីរបបខែ្មរក្រហមត្រូវដួលរលំក្នុងដើមឆ្នាំ១៩៧៩មក រដ្ឋាភិបាលបានបើកទូលាយលើវិស័យកសិកម្ម ប្រជាជនកម្ពុជារាប់លាននាក់ បានប្រកបរបរការងារជាកសិករបែបគ្រួសារ។ ក្នុងអំឡុងពាក់កណា្តលទសវត្ស៩០​ទើបកម្ពុជាអាចមានផលិតផលអង្ករគ្រប់គ្រាន់ សម្រាប់ទ្រទ្រង់ខ្លួនឯងផងនិងចាប់ផ្តើមនាំចេញខ្លះផង​។ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ប្រទេសបានកែលំអបន្តិចម្តងៗក្នុងឆ្នាំ៩០ ដោយមួយភាគធំផែ្អកលើជំនួយបរទេស។ តែវិស័យផេ្សងៗទៀតរបស់សេដ្ឋកិច្ចមិនទាន់បានរីកចម្រើននៅឡើយទេ។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៥ សេដ្ឋកិច្ចប្រទេសទាំងមូលមានកម្រិតត្រឹមពី៤០-៥០ ភាគរយប៉ុណ្ណោះ បើបៀ្របធៀបទៅនឹងមុនឆ្នាំ១៩៧០ សម្រាប់អ្នកមកទស្សនានៅប្រទេសកម្ពុជា ភាពក្រីក្រត្រូវបានបិទបាំងដោយសារភាពរីកចម្រើនដែលគេមើលឃើញនៅ[[ភ្នំពេញ]]។<ref>{{Cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql2/egov/khmer/country.economy.html |title=រាជរដ្ឋាភិបាលនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា៖សេដ្ឋកិច្ច |access-date=2008-02-25 |archivedate=2008-02-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080217061620/http://www.cambodia.gov.kh/unisql2/egov/khmer/country.economy.html |url-status=dead }}</ref> [[ឯកសារ:Phnom Penh train station.jpg|រូបភាពតូច|[[ធនាគារកាណាឌីយ៉ា|ប៉មOCIC]]​ ទីស្នាក់ការផ្សារមូលបត្រកម្ពុជាបណ្ដោះអាសន្ន ជាមួយ[[អគារវឌ្ឍនៈ កាពីតាល|អគារវឌ្ឍន]]ដែលធ្លាប់ជាអគារខ្ពស់បំផុតនៅ[[ភ្នំពេញ]] មើលពីស្ថានីយ៍រថភ្លើង ។]] នៅឆ្នាំ២០១១ ប្រាក់ចំណូលម្នាក់ៗរបស់កម្ពុជាក្នុងយុគភាពអំណាចការទិញគឺ២៤៧០$ និង១០៤០$ជាមធ្យមក្នុងមនុស្សម្នាក់ៗ។ ប្រាក់ចំណូលក្នុងម្នាក់ៗរបស់កម្ពុជាកំពុងកើនឡើងយ៉ាងលឿនប៉ុន្តែ[[ភាពក្រីក្រនិងអ.ក.រ.នៅកម្ពុជា|នៅទាប]]នៅឡើយ បើប្រៀបធៀបនឹងប្រទេសដទៃទៀតក្នុងតំបន់។ ក្រុមគ្រួសារជនបទភាគច្រើនបំផុតពឹងផ្អែកលើកសិកម្មនិងអនុវិស័យដែលទាក់ទងនឹងវិស័យនេះ។ ស្រូវអង្ករ ត្រី ឈើ កាត់ដេរ និងកៅស៊ូគឺជាទំនិញនាំចេញសំខាន់របស់កម្ពុជា។ [[វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវស្រូវអន្តរជាតិ]] (វ.ស.ស.អ. រឺ IRRI) បានដាក់បញ្ចូលឡើងវិញច្រើនជាងវិវិធភាពស្រូវតាមបែបប្រពៃណី៧៥០ទៅក្នុងកម្ពុជាតាមរយៈធនាគារស្រូវរបស់ខ្លួននៅ[[ហ្វីលីពីន|ភ្វីលីពីន]]។<ref>Jahn 2006,[https://web.archive.org/web/20080819194125/http://www.irri.org/publications/today/pdfs/6-2/RiceToday%206-2.pdf 2007]</ref> វិវិធភាពទាំងនេះត្រូវបានប្រមូលនៅទសវត្ស១៩៦០។ [[ឯកសារ:SKYLINE.OF.PHNOM.PENH.OLYMPIC.jpg|រូបភាពតូច|220x220ភីកសែល|ទិដ្ឋភាពការសាងសង់អគារថ្មីៗនៅរាជធានីភ្នំពេញ និងទីស្នាក់ការធនាគារមេគង្គ(ខាងឆ្វេង)។]] ផ្អែកលើអ្នកសេដ្ឋវិទូ ម.រ.អ.: [[កំណើនផសសជាមធ្យមប្រចាំឆ្នាំ]]សម្រាប់សម័យកាល២០០១-២០១០គឺមាន៧,៧%ធ្វើឱ្យប្រទេសនេះក្លាយជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសកំពូលទាំងដប់របស់ពិភពលោកដែលមានកំណើនផសសជាមធ្យមប្រចាំឆ្នាំ​ខ្ពស់បំផុត។ ទេសចរណ៍ធ្លាប់ជាឧស្សាហកម្មដែលមានកំណើនលឿនបំផុតរបស់កម្ពុជា ជាមួយនិងដំណល់ដែលកើនឡើងពី២១៩០០០ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៧ទៅជាង២លាននៅឆ្នាំ២០០៧។ ក្នុងឆ្នាំ២០០៤ អតិផរណាធ្លាប់មាន១,៧%និងការនាំចេញ១,៦&nbsp;រយកោដិ$ស.រ.។ ចិនគឺជាប្រភពនៃ[[វិនិយោគទុនផ្ទាល់បរទេស]]ធំបំផុតរបស់កម្ពុជា។ ចិនបានធ្វើផែនការចំណាយ៨&nbsp;រយកោដិ$ ក្នុងគម្រោងការ៣៦០ក្នុងប្រាំពីរខែដំបូងនៃឆ្នាំ២០១១។ ចិនក៏ជាប្រភពជំនួយបរទេសដ៏ធំបំផុតដែរ ដែលផ្ដល់ជំនួយប្រហែល៦០០&nbsp;លាន$នៅឆ្នាំ២០០៧ និង២៦០&nbsp;លាន$នៅឆ្នាំ២០០៨។ ធនាគារជាតិកម្ពុជាគឺជាធនាគារកណ្ដាលនៃព្រះរាជាណាចក្រនេះហើយផ្ដល់ការត្រួតពិនិត្យនិយ័តកម្មលើវិស័យធនាគាររបស់ប្រទេស​និងទទួលខុសត្រូវតាមផ្នែកសម្រាប់ការបង្កើន[[វិនិយោគទុនផ្ទាល់បរទេស]]នៅក្នុងប្រទេស។ រវាងឆ្នាំ២០១០ និង ២០១២ ចំនួននៃធនាគារដែលបានធ្វើនិយ័តកម្មនិងស្ថាប័នចុល្ល-ហិរញ្ញវត្ថុដែលបានកើនឡើងចាប់តាំងពី៣១អង្គភាពគ្របដណ្ដប់លើស្ថាប័ន៧០​ដោយឡែកៗគ្នាក្រោមបន្ទាត់កំណើនក្នុងវិស័យធនាគារនិងហិរញ្ញវត្ថុកម្ពុជា។ នៅឆ្នាំ២០១២ ការិយាល័យឥណទានកម្ពុជាត្រូវបានបង្កើតឡើងជាមួយការត្រួតពិនិត្យនិយ័តកម្មដោយផ្ទាល់ដោយធនគារជាតិកម្ពុជា។<ref>{{Cite web |url=http://www.creditbureaucambodia.com/about-us/credit-bureau-cambodiacom.html |title=CBC's Mission |access-date=2012-09-06 |archivedate=2013-06-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130613093221/http://www.creditbureaucambodia.com/about-us/credit-bureau-cambodiacom.html |url-status=dead }}</ref> ការិយាល័យឥណទានបង្កើនឡើងនូវតម្លាភាពនិងស្ថេរភាពនៅក្នុងវិស័យធនាគារកម្ពុជា ពេលនោះដែរ ធនាគារទាំងអស់និងក្រុមហ៊ុនចុល្ល-ហិរញ្ញវត្ថុបច្ចុប្បន្នតម្រូវតាមច្បាប់ឱ្យរាយការណ៍ភាពជាក់ស្ដែងនិងតួលេខទៀងទាត់ទាក់ទងនឹង​ការប្រព្រឹត្តទៅនូវកម្ចីក្នុងប្រទេស។ មួយក្នុងចំណោមការប្រឈមធំបំផុតរបស់កម្ពុជាជាក់ស្ដែងគឺប្រជាជនដែលមានវ័យចាស់ៗជាធម្មតាខ្វះការអប់រំ ជាពិសេសនៅទីជនបទ ដែលរងទុក្ខវេទនាពីកង្វះហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធគោល។ ការភ័យខ្លាចអំពីស្ថេរភាពនយោបាយនិងអំពើពុករលួយក្នុងរដ្ឋាភិបាលបានបន្តុចបង្អាក់វិនិយោគទុនបរទេសនិងពន្យារជំនួយបរទេស ទោះបីមានជំនួយសំខាន់ៗពីពួកម្ចាស់អំណោយទ្វេភាគីនិងពហុភាគីក៏ដោយ។ ម្ចាស់អំណោយបានសន្យាផ្ដល់៥០៤&nbsp;លាន$ ដល់ប្រទេសនេះនៅឆ្នាំ២០០៤<ref name="CIACB">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html CIA FactBook.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229001224/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html |date=2010-12-29 }}. Retrieved September 9, 2006.</ref> កាលណោះ[[ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី]]តែឯងបានផ្ដល់៨៥០&nbsp;លាន$ជាកម្ចី ផ្ដល់ និងជំនួយបច្ចេកទេស។ <ref name=ADB>[http://www.adb.org/Documents/Fact_Sheets/CAM.asp A Fact Sheet: Cambodia and ADB] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070404015954/http://www.adb.org/Documents/Fact_Sheets/CAM.asp |date=2007-04-04 }}, Asian Development Bank. Retrieved September 9, 2006.</ref> ===ទេសចរណ៍=== [[File:Baray rice paddies.jpg|thumb|200px|right|វាលស្រែនៅ[[ស្រុកបារាយណ៍|បារាយណ៍]] [[ខេត្តកំពង់ធំ|កំពង់ធំ]]]] [[File:Battambang Provinz 01.jpg|thumb|កសិករកំពុងច្រូតស្រូវនៅ[[ខេត្តបាត់ដំបង]]]] ឧស្សាហកម្មទេសចរណ៍គឺជាប្រភពធំបំផុតទីពីរនៃ[[រូបិយវត្ថុរឹង]]របស់ប្រទេសនេះបន្ទាប់ពីឧស្សាហកម្មវាយនភណ្ឌ។<ref name="USDOS3"/> រវាងខែមករា និង ធ្នូ ឆ្នាំ២០០៧ ការមកដល់ពួកអ្នកទេសចរ២,០&nbsp;លាននាក់ ដែលមានកំណើន១៨,៥%លើសកាលពីពេលដូចគ្នាក្នុងឆ្នាំ២០០៦។ ភាគច្រើនបំផុត (៥១%) បានឆ្លងកាត់ខេត្ត[[សៀមរាប]] ក្រៅពីនោះ (៤៩%) ឆ្លងកាត់ភ្នំពេញនិងគោលដៅផ្សេងៗទៀត។<ref name="CAGOV">Ministry of Tourism. . Retrieved December 29, 2008.</ref> គោលដៅទេសចរណ៍ផ្សេងៗទៀត​រួមមាន[[ក្រុងព្រះសីហនុ]]នៅខាងកើតឆៀងខាងត្បូងដែលមានរមណីយដ្ឋានឆ្នេរជាទីពេញនិយមជាច្រើននិងតំបន់នេះស្ថិតនៅក្បែរ[[ក្រុងកំពត|កំពត]]និង[[កែប]]​រួមមាន​[[ស្ថានីយភ្នំបូកគោ]]។ ទេសចរបានកើនឡើងជាបន្តបន្ទាប់រាល់ឆ្នាំក្នុងពេលមានស្ថេរភាព បើប្រៀបធៀបចាប់តាំងពីការបោះឆ្នោត[[អ៊ុនតាក់]]១៩៩៣ នៅឆ្នាំ១៩៩៣ធ្លាប់មានទេសចរអន្តរជាតិ ១១៨ ១៨៣នាក់ និងនៅឆ្នាំ២០០៩មានទេសចរអន្តរជាតិចំនួន ២ ១៦១​ ៥៧៧នាក់។<ref>{{Cite web |url=http://www.cambodia-tourism.org/download/Cambodia_Touris_Statistics_2010.pdf |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=2012-09-06 |archivedate=2011-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110304011512/http://www.cambodia-tourism.org/download/Cambodia_Touris_Statistics_2010.pdf |url-status=dead }}</ref> ភាគច្រើនបំផុតនៃពួកអ្នកទេសចរគឺជនជាតិ ជប៉ុន ចិន ភ្វីលីពីន អាមេរិក កូរ៉េខាងត្បូង និង បារាំង របាយការណ៍បាននិយាយ បន្ថែមថាឧស្សាហកម្មនេះបានរកប្រាក់ចំណូល ១៤០០&nbsp;លានដុល្លារស.រ.មួយភាគក្នុងឆ្នាំ២០០៧ ដោយគិតទៅស្ទើរតែដប់ភាគរយនៃផលិតផលជាតិសរុបរបស់ព្រះរាជាណាចក្រនេះ។<ref>[http://www.sokhahotels.com/ Sokha Hotels & Resorts | Official Site | Cambodia Hotels]. Sokhahotels.com. Retrieved on June 20, 2011.</ref> សារព័ត៌មានភាសាចិនជៀនហួប្រចាំថ្ងៃបានវាយតម្លៃជាផ្លូវការថាកម្ពុជានឹងមានដំណល់ទេសចរបរទេសបីលាននាក់នៅ​ឆ្នាំ២០១០និង​ប្រាំលាននាក់នៅឆ្នាំ២០១៥។ ទេសចរណ៍គឺជាឧស្សាហកម្មមួយក្នុងចំណោមឧស្សាហកម្មគោលដែលកើនឡើងបីដងរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។ ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រ អង្គរវត្ត នៅខេត្ត[[សៀមរាប]] ឆ្នេរសមុទ្រ នៅព្រះសីហនុ និងទីក្រុងរាជធានីភ្នំពេញគឺជាទីទាក់ទាញសំខាន់សម្រាប់ពួកទេសចរបរទេស។<ref>[http://news.xinhuanet.com/english/2008-01/07/content_7377419.htm Foreign tourist arrivals in Cambodia to increase by 20% on annual basis _English_Xinhua]. News.xinhuanet.com (January 7, 2008). Retrieved on June 20, 2011.</ref> ឧស្សាហកម្មវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍របស់កម្ពុជាប្រើមនុស្សភាគច្រើនដែលរស់នៅក្បែរទីកន្លែងចំណាប់អារម្មណ៍សំខាន់ៗ។ ជាក់ស្ដែង ចំនួនវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ដែលផលិតឡើងមិនគ្រប់គ្រាន់ទៅនឹងចំនួនទេសចរកើនឡើងឡើយ ហើយផលិតផលភាគច្រើនដែលលក់ទៅឱ្យពួកអ្នកទេសចរ នៅតាមទីផ្សារនានាត្រូវបានគេនាំចូលពី ចិន ថៃ និង វៀតណាម។<ref>{{cite web|url=http://www.aha-kh.com/ |title=សមាគមជនពិការអង្គស.ព.អ. &#124; ស្ថានីយ៍ផ្លូវការ |publisher=Aha-kh.com |date= |accessdate=១៥ មីនា ២០១៣}}</ref> វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍មួយចំនួនដែលផលិតក្នុងស្រុករួមមាន: * [[ក្រមា]] * ស្នាដៃដីដុត * សាប៊ូដុំ ទៀន គ្រឿងទេស <ref>{{cite web |url=http://www.senteursdangkor.com/html/en/our_products.php/ |title=Senteur d'Angkor &#124; ស្ថានីយ៍ផ្លូវការ |publisher=Senteursdangkor.com |accessdate=១៥ មីនា ២០១៣ |archivedate=2013-05-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130504161246/http://www.senteursdangkor.com/html/en/our_products.php/ |url-status=dead }}</ref> * ចម្លាក់ឈើ គ្រឿងម្រ័ក្សណ៍ខ្មុក គ្រឿងលាបពណ៌ប្រាក់ <ref>{{cite web |url=http://www.artisansdangkor.com/shop/en/ |title=Artisan d'Angkor &#124; ស្ថានីយ៍ផ្លូវការ |publisher=Artisansdangkor.com |accessdate=១៥ មីនា ២០១៣ |archivedate=2013-03-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130301230616/http://www.artisansdangkor.com/shop/en/ |url-status=dead }}</ref> * ដបលាបថ្នាំមានច្រកស្រា-ស ===វប្បកម្ម=== {| class="wikitable" |- ! ការពិពណ៌នា !! ការស្ទាបស្ទង់!! ចំណាត់ថ្នាក់ !! ពិភពលោក |- | អ្នកផលិត[[ល្មុត]]កំពូលទាំង១០ (២០០៧) || [[អង្គការស្បៀងអាហារនិងកសិកម្ម]]|| ១០ (តោនរង្វាស់រង្វាល់មួយពាន់) || ១,១៦០ (តោនរង្វាស់រង្វាល់មួយពាន់) |- | អ្នកផលិត[[ស្រូវ]]កំពូលទាំង១២ (២០១០)|| [[អង្គការស្បៀងអាហារនិងកសិកម្ម]]|| ៨,២ (តោនរង្វាស់រង្វាល់មួយលាន)|| |- |} {{wide image|Buddhist monks in front of the Angkor Wat.jpg|600px|<center> ទិដ្ឋភាព[[អង្គរវត្ត]]នៅ[[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]]។ អង្គរវត្តសព្វថ្ងៃនេះគឺជាចំណាប់អារម្មណ៍ទេសចរដ៏សំខាន់របស់កម្ពុជានិងក៏ត្រូវបានទៅលេងទស្សនាដោយពួក​អ្នកទេសចរជាច្រើនមកពីជុំវិញពិភពលោក។ </center>}} ==ប្រជាសាស្ត្រ== '''{{Main|ប្រជាសាស្ត្រកម្ពុជា|ក្រុមជនជាតិនៅកម្ពុជា|សាសនានៅកម្ពុជា}}''' [[ឯកសារ:Cambodia couple (10678542994).jpg|រូបភាពតូច|ប្ដីប្រពន្ធមួយគូនៅខេត្តកោះកុង]] ប្រជាពលរដ្ឋ ៨៥% ជាអ្នកធ្វើស្រែចម្ការ។ បើគិតមកដល់់ឆ្នាំ ២០០៧ ចំនួនប្រជាជនកម្ពុជា មានប្រហែល១៤ លាននាក់​(ភេទប្រុស ៦ ៣៤៨ ១១២ និងភេទស្រី ៦ ៧៥១ ៣៦០​)​ តាមរយៈជំរឿនប្រជារាស្រ្តនៅឆ្នាំ២០០០។ * ៩៥%គឺជាជាតិពន្ធុខ្មែរ។ * ​៥%គឺជាជាតិពន្ធុដទៃទៀតដូចជា ចិន យួន ចាម ...។ តាមការប៉ាន់ស្មានប្រជាជនប្រមាណ ៨៥% ទៅ៩០% រស់នៅទីជនបទ។ ដូចជានៅឆ្នាំ២០១០ កម្ពុជាមានប្រជាជន ១៤ ៨០៥ ៣៥៨នាក់តាមការប៉ាន់ស្មាន។ កៅសិបភាគរយនៃប្រជាជនកម្ពុជាមានដើមកំណើត[[ខ្មែរ (ជនជាតិ)|ខ្មែរ]]និងនិយាយ[[ភាសាខ្មែរ]] ដែលជាភាសាផ្លូវការរបស់ប្រទេសនេះ។ ប្រជាជនរបស់កម្ពុជាមានភាពស្រដៀងគ្នាតិចតួច។ ជនជាតិភាគតិចរបស់ប្រទេសនេះមានចំនួន៥% រួមមាន[[យួន]] (២ ២០០ ០០០នាក់) [[ចិនកម្ពុជា|ចិន]] (១ ១៨០ ០០០នាក់) [[ចាម]] (៣១៧ ០០០នាក់) ភូមា និង[[ខ្មែរលើ]] (៥៥០ ០០០នាក់)។<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html |title=ភ.ស.ក. – សៀវភៅការពិតពិភពលោក |publisher=Cia.gov |accessdate=២១ធ្នូ ២០១០ |archivedate=2010-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101229001224/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html |url-status=dead }}</ref> {{failed verification|date=មិថុនា ២០១២}} អត្រាកំណើតរបស់ប្រទេសនេះគឺ២៥,៤ក្នុងចំណោម១០០០នាក់។ អត្រា[[កំណើនប្រជាជន]]របស់ប្រទេសគឺ១,៧០% គួរឱ្យកត់សំគាល់ខ្ពស់ជាងអត្រាប្រជាជននៅថៃ កូរ៉េខាងត្បូង និងឥណ្ឌា។<ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html?countryName=Cambodia&countryCode=cb&regionCode=eas&rank=57#cb |title=CIA – The World Factbook<!-- Bot generated title --> |access-date=2012-09-06 |archivedate=2018-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181013004443/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html?countryName=Cambodia&countryCode=cb&regionCode=eas&rank=57#cb |url-status=dead }}</ref> សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីនិងផលវិបាករបស់សង្គ្រាមនេះបានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់គួរឱ្យកត់សំគាល់ដល់ប្រជាជនកម្ពុជា ប្រជាជន៥០%ទាំងនោះគឺជាក្មេងអាយុជាង២២ឆ្នាំ។ អត្រាស្ត្រីភេទមាន១,០៤ទល់នឹងបុរសភេទ កម្ពុជាមានអត្រាភេទល្អៀងទៅខាងស្ត្រីភេទដែលជាអត្រាច្រើនបំផុតក្នុងមហាអនុតំបន់មេគង្គ។<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2018.html |title=ភ.ស.ក. សៀវភៅការពិតពិភពលោក |publisher=Cia.gov |accessdate=២១ធ្នូ ២០១០ |archivedate=2013-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131016065003/https://www.cia.gov/library//publications/the-world-factbook/fields/2018.html |url-status=dead }}</ref> ក្នុងអត្រាប្រជាជនកម្ពុជាជាង៦៥ អត្រាស្ត្រីភេទទល់នឹងបុរសភេទគឺ១,៦:១។<ref name="CIACB"/> ប្រជាជនកម្ពុជាបង្អាញនូវលក្ខណៈពិសេសសំខាន់ៗជាច្រើន។ ទី១ដោយសារការកើនឡើងពួកក្មេងៗយ៉ាងឆាប់រហ័សក្រោយឆ្នាំ១៩៧៩ ចំនួនប្រជាជនវ័យកេ្មងមានយ៉ាងហោចណាស់ ពាក់កណ្តាលមានអាយុក្រោម១៨ឆ្នាំនៃអាយុសព្វថៃ្ងនេះ។ ទី២ សមាមាត្រចំនួននារីជាមួយប្រជាជនពេញវ័យគឺខ្ពស់ រហូតដល់ទៅ៥០%នៃប្រជាជន ដែលមានអាយុ១៨ឆ្នាំ ឬក៏ភាគច្រើនជាស្រ្តី។ ជាលទ្ធផលនៃសង្រ្គាមចំនួនសមាមាត្រ ខ្ពស់គួរសមនៃស្រ្តីនៅផ្ទះយ៉ាងហោចណាស់២៥% យោងទៅតាមយូនីសេហ្វ។ ប្រជាជនកម្ពុជា និង[[ឡាវ]] ត្រូវបានគេមើលឃើញថាមានចំនួនតិច ប្រៀបទៅនឹងចំនួនប្រជាជនវៀតណាម និងថៃ និងតាមរយៈ ដង់ស៊ីតេប្រជាជនជាមធ្យមនៅក្នុងប្រទេសតិចជាងគេ គឺតិចជាងខ្លាំងនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម។ តំបន់ប្រជាជនរស់នៅយ៉ាងច្រើននៅក្នុង ប្រទេសកម្ពុជាមិនមានច្រើនដូចជាការប្រមូលផ្តុំនៃប្រជាជនដែលគេបានរក ឃើញនៅតាមដងទនេ្លក្រហម និងទនេ្លមេគង្គក្នុងប្រទេសវៀតណាមទេ។ ប្រជាជនកម្ពុជាមានចំនួន ១២ ៤៩១ ៥០១នាក់(ការប៉ាន់ស្មានក្នុងឆ្នាំ២០០១)។ ប្រជាជនកើនឡើងប្រហែលចំនួន២,៣% ក្នុងមួយឆ្នាំ ជាប្រទេសមួយ ដែលមាន អត្រាកំណើនខ្ពស់។ ដង់ស៊ីតេប្រជាជនគឺ ៦៩ នាក់ក្នុងមួយគីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលប្រមូលផ្តុំនៅតាមតំបន់ទំនាបកណ្តាល។ តំបន់ភ្នំនៃប្រទេស មានជំងឺគ្រុនចាញ់ដែលធ្វើអោយ ប្រជាជនរស់នៅតំបន់នោះមាន ចំនួនតិចហើយមិនមានទឹកគ្រប់គ្រាន់ នៅខេត្តភាគខាងជើង អំឡុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៧០ ក្រោម របបឃោរឃៅខែ្មរក្រហម ទីក្រុងរបស់ប្រទេសកម្ពុជាទាំងអស់គ្មានប្រជាជនរស់នៅ ហើយលំនៅដ្ឋានទាំងឡាយត្រូវបានគេបោះបង់ចោល។<ref>{{Cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql2/egov/khmer/country.population.html |title=រាជរដ្ឋាភិបាលនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា៖ប្រជាជនកម្ពុជា |access-date=2008-02-25 |archivedate=2008-02-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080217061630/http://www.cambodia.gov.kh/unisql2/egov/khmer/country.population.html |url-status=dead }}</ref> {{ទីក្រុងធំៗបំផុតកម្ពុជា}} ===ភាសា=== '''{{Main|ភាសាខ្មែរ}}''' {{multiple image | perrow = 3 | total_width = 500 | image1 = Khmer script in school.jpg | image2 = Lolei (5).JPG | image3 = Khmer inscription within the Angkor Wat.jpg | image4 = | image5 = | footer = ភាសាខ្មែរ ពីឆ្វេងទៅស្តាំ: ផ្ទាំងរូបភាពសរសេរព្យញ្ជនៈអក្សរខ្មែរទាំង ៣៣ តួ នៅសាលាមួយក្នុងខេត្តបាត់ដំបង ។, សិលាចារឹកអក្សរខ្មែរ នៅ[[ប្រាសាទលលៃ]], សិលាចារឹកខ្មែរក្នុង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] | align = | direction = | alt1 = | caption1 = | caption2 = }} ភាសាខ្មែរគឺជាសមាជិកមួយនៃអំបូររង[[ខ្មែរ-មន]]នៃក្រុម[[ភាសាទក្សិណអាស៊ី]]។ បារាំង កាលពីមុនគឺជាភាសារបស់រដ្ឋាភិបាលនៅ[[ឥណ្ឌូចិន]] នៅតែត្រូវនិយាយដោយប្រជាជនខ្មែរដែលមានវ័យចំណាស់ភាគច្រើន។ ភាសាខែ្មរមានអ្នកប្រើចំនួនជាង ៩៥%ក្នុងចំណោមប្រជាជន។ រីឯភាសាបារាំងជាភាសាទី២ ក៏ត្រូវបានគេនិយាយផងដែរ តែភាគច្រើនចាស់ៗជាអ្នកប្រើប្រាស់។ បារាំងជាភាសាស្ពានមួយដើម្បីសិក្សានៅសាលានិងសាកលវិទ្យាល័យមួយចំនួនដែលត្រូវបានផ្ដល់មូលនិធិដោយរដ្ឋាភិបាលបារាំង។ [[បារាំងបែបខ្មែរ (ភាសាវិទ្យា)|បារាំងបែបខ្មែរ]] ជាភាសាដែលសេសសល់កាលពីអតីតអាណានិគមរបស់ប្រទេសនេះ ហើយក៏ជាគ្រាមភាសាមួយដែលត្រូវបានគេជួបប្រទះនៅកម្ពុជានិងជួនកាលបានប្រើប្រាស់នៅក្នុងរដ្ឋាភិបាល ជាពិសេសនៅក្នុងតុលាការ។<ref>[http://news.xinhuanet.com/english2010/culture/2010-06/30/c_13377375.htm U.S. helps English program for poor Cambodian students]. News.xinhuanet.com (June 30, 2010). Retrieved on June 20, 2011.</ref> ក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សថ្មីៗនេះ ជនកម្ពុជាវ័យក្មេងៗភាគច្រើន ដែលពួកគេទាំងនោះនៅក្នុងថ្នាក់់ធុរកិច្ចពេញចិត្តការរៀនជាភាសាអង់គ្លេស។ ក្នុងទីក្រុងសំខាន់ៗនិងមជ្ឈមណ្ឌលទេសចរណ៍នានា អង់គ្លេសគឺត្រូវបាននិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយនិងបានបង្រៀននៅក្នុងសាលាមួយចំនួនភាគច្រើនពីព្រោះដោយសារតែចំនួនដ៏ច្រើន​លើសលប់នៃពួកអ្នកទេសចរ​មកពីប្រទេសនានានិយាយភាសាអង់គ្លេស។ ទោះបីជាស្ថិតនៅឯជនបទយ៉ាងណាក៏ពិតមែនក្ដី ក៏ប្រជាជនវ័យក្មេងៗភាគច្រើនបំផុតយ៉ាងហោចណាស់ក៏ចេះនិយាយអង់គ្លេសតិចតួចដែរ ទំនងត្រូវបានបង្រៀនជាញឹកញយដោយ[[ព្រះសង្ឃ]]នៅក្នុង[[វត្ត]]អារាមក្នុងតំបន់ ដែលជាកន្លែងក្មេងជាច្រើនត្រូវបានអប់រំបណ្ដុះបណ្ដាល។ ===សាសនា=== [[File:Monks at Angkor.jpg|250px|left|thumb|[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]គឺជាសាសនាផ្លូវការរបស់កម្ពុជា។]] [[ឯកសារ:Cambodia 11th C - Buddha sheltered by naga IMG 9608 Museum of Asian Civilisation.jpg|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល|[[ព្រះពុទ្ធ]]កំពុងសមាធិប្រក់នាគនាសតវត្សទី១១។]] [[ព្រះពុទ្ធសាសនា]][[ថេរវាទ]]គឺជាសាសនាផ្លូវការរបស់កម្ពុជា ដែលត្រូវបានកាន់ដោយប្រជាជន៩៥%។ ប្រពៃណីពុទ្ធសាសនាថេរវាទរីកសាយភាយនិងរឹងមាំគ្រប់បណ្ដាខេត្តទាំងអស់ ដែលមានវត្តអារាមចំនួន៤៣៩២តាមការប៉ាន់ស្មានទូទាំងប្រទេសនេះ។<ref>[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2010/148861.htm Cambodia<!-- Bot generated title -->]</ref> ជនជាតិខ្មែរមួយភាគធំគឺជាពុទ្ធសាសនិក និងមានសមាគមស្និទនឹងព្រះពុទ្ធសាសនា ប្រពៃណីវប្បធម៌ និងជីវិតប្រចាំថ្ងៃជាច្រើន។ ការប្រកាន់ខ្ជាប់ចំពោះព្រះពុទ្ធសាសនាជាទូទៅត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាស្នូលនៃអត្តសញ្ញាណជនជាតិនិងវប្បធម៌របស់ប្រទេសនេះ។ សាសនានៅកម្ពុជា រួមមាន ព្រះពុទ្ធសាសនា ត្រូវបានគាបសង្កត់ដោយពួកខ្មែរក្រហមកំឡុងចុងទសវត្ស១៩៧០ ក៏ប៉ុន្តែក៏ចាប់មានវិញតាមរយៈការស្ដារឱ្យដូចដើមវិញដែរ។ ឥស្លាមគឺជាសាសនានៃពួក[[ចាម]]ភាគច្រើននិងពួក[[ពួកម៉ាឡេ (ក្រុមជនជាតិ)|ម៉ាឡេ]]ភាគតិចនៅកម្ពុជា។ ភាគច្រើននៃពួកមូស៊្លីមគឺជាពួក[[ឥស្លាមសូនី|សូនី]]នៃសាលា[[ឝាផ្វែយ]]និងត្រូវបានគាំទ្រយ៉ាងខ្លាំងនៅ[[ខេត្តកំពង់ចាម]]។ ថ្មីៗនេះ មានពួកមូស៊្លីមជាង ៣០០ ០០០នាក់នៅក្នុងប្រទេស។ ប្រជាជនកម្ពុជាមួយភាគរយត្រូវបានគេកត់សំគាល់អត្តសញ្ញាណថាជាគ្រិស្តសាសនិក ខាងកាតូលិកដែលបង្កើតឡើងនូវក្រុមភាគច្រើនបំផុតបន្តបន្ទាប់មកគឺពួកប្រូតេស្តង់។ ថ្មីៗនេះមានពួកកាតូលិក២០០០នាក់នៅកម្ពុជាដែលតំណាងឱ្យ០,១៥%នៃប្រជាជនសរុប។ និកាយផ្សេងៗទៀតរួមមាន [[ពួកបាបទិស្ត៍]] [[សម្ព័ន្ធភាពគ្រិស្តសាសនិកនិងសាសនទូត]] [[ពួកពិធីនិយម]] [[ពួកសាក្សីព្រះយ៉េហូវ៉ា]] [[ពួកបញ្ញាសាសាវ័ក រឺ រួបរួម]] និង[[ព្រះវិហារយេស៊ូគ្រិស្តនៃពួកសន្តៈថ្ងៃចុងក្រោយ]]។ <ref name="USDOS">Bureau of Democracy, Human Rights, and Labour of the US Department of State. [http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2005/51507.htm ''International Religious Freedom Report 2005''.]. Retrieved July 24, 2006.</ref> [[ពុទ្ធសាសនាមហាយាន]]គឺជាសាសនាចិននិងយួនភាគច្រើនដែលរស់នៅកម្ពុជា។ ធាតុសំខាន់នៃការប្រតិបត្តិសាសនាផ្សេងៗដូចជា [[សាសនាប្រជាប្រិយចិន|វីរបុរស]]និងបុព្វការីជនអ្នកស្រុក [[ខុងជឺនិយម|សាសនាខុងជឺ]] និង[[សាសនាតាវ]]លាយឡំជាមួយពុទ្ធសាសនាចិនក៏ត្រូវបានគេបដិបត្តិដែរ។ {{bar box |title= សាសនានៅកម្ពុជា |titlebar=#ddd |left1=សាសនា |right1=ភាគរយ |float=right |bars= {{bar percent|ព្រះពុទ្ធ|orange|៩៦,៤}} {{bar percent|ឥស្លាម|green|២,១}} {{bar percent|គ្រិស្ត|blue|១,៣}} {{bar percent|ផ្សេងៗ|pink|០​,៣}} }} ===ការអប់រំ=== '''{{Main|ការអប់រំនៅកម្ពុជា}}''' [[ឯកសារ:School kids jumping in Cambodia (13578591625).jpg|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល|សិស្សានុសិស្សនៃសាលាបឋមសិក្សានៅ[[ខេត្តកំពត]]]] [[ក្រសួងអប់រំ យុវជន និង កីឡា (កម្ពុជា)|ក្រសួងអប់រំ យុវជន និង កីឡា]]ទទួលខុសត្រូវចំពោះការបង្កើតគោលនយោបាយជាតិនិងគោលមគ្គុទេសន៍សម្រាប់ការអប់រំនៅកម្ពុជា។ ប្រព័ន្ធអប់រំកម្ពុជាគឺត្រូវបានធ្វើវិមជ្ឈការយ៉ាងខ្លាំង ជាមួយរដ្ឋាភិបាលទាំងបីកម្រិត ថ្នាក់កណ្ដាល ខេត្ត និងស្រុកដែលទទួលខុសត្រូវចំពោះការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួន។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជាប្រកាសថាការអប់រំខានមិនបានដោយឥតគិតថ្លៃរយៈពេលប្រាំបួនឆ្នាំ ដែលធានាសិទ្ធិជាសកលដល់គុណភាពការអប់រំជាមូលដ្ឋានគ្រឹះ។ ក្នុងឆ្នាំ២០០៤ ការអប់រំត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថាប្រជាជន៧៣,៦%ចេះអាននិងសរសេរ (បុរស៨៤,៧% និងស្ត្រី៦៤,១%)។<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2103.html Central Intelligence Agency] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124171442/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2103.html |date=2016-11-24 }}. Cia.gov. Retrieved on June 20, 2011.</ref> អាយុយុវជនប្រុស (១៥-២៤ឆ្នាំ)មានអត្រាអក្ខរភាព៨៩%ប្រៀបធៀបនឹង៨៦%ចំពោះស្រីៗ។<ref>{{Cite web |url=http://www.unicef.org/infobycountry/cambodia_statistics.html |title=UNICEF – Cambodia – Statistics<!-- Bot generated title --> |access-date=2012-09-06 |archivedate=2013-04-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130402220546/http://www.unicef.org/infobycountry/cambodia_statistics.html |url-status=dead }}</ref> ប្រព័ន្ធអប់រំនៅកម្ពុជាបន្តប្រឈមនឹងការប្រឈមជាច្រើន ប៉ុន្តែកំឡុងពេលប៉ុន្មានឆ្នាំមុននេះ មានការរីកចម្រើនគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ជាពិសេសស្ថានភាពនៃការចុះឈ្មោះជាទៀងទាត់ ការណែនាំចាត់ចែងផ្អែកទៅលើកម្មវិធី និងកិច្ចអភិវឌ្ឍតាមក្របខណ្ឌគោលនយោបាយជួយដល់កុមារដែលមានវិបត្តិឱ្យទទួលបានលទ្ធភាពចូលទៅក្នុងការអប់រំ។<ref>[http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/EASTASIAPACIFICEXT/CAMBODIAEXTN/0,,contentMDK: 21016209~menuPK:293886~pagePK:1497618 ~piPK:217854~theSitePK:293856,00.html]{{dead link|date=មិថុនា ២០១១}}</ref> សាកលវិទ្យាល័យដែលបានអះអាងរបស់កម្ពុជាភាគច្រើន មួយចំនួនមានទីតាំងនៅភ្នំពេញ។ ជាប្រពៃណី ការអប់រំនៅកម្ពុជាត្រូវបានផ្ដល់ដោយវត្តអារាម ដូច្នេះការអប់រំដែលផ្ដល់ឱ្យភាគច្រើនមានតែសម្រាប់មនុស្សប្រុស<ref>.http://www.culturalprofiles.net/cambodia/Directories/Cambodia_Cultural_Profile/-36.html</ref> អំឡុងរបប[[ខ្មែរក្រហម]] ការអប់រំបានរងនូវការដើរថយក្រោយគួរឱ្យកត់សំគាល់។ ជាមួយការជាប់ទាក់ទងចំពោះដំណើរការសិក្សាចំណោមសិស្សសាលាបឋមសិក្សាកម្ពុជា ការស្រាវជ្រាវបានបង្ហាញថាអាកប្បកិរិយានិងជំនឿរបស់ម៉ែឪបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់។<ref>Eng, S. (2013). Cambodian Early Adolescents’ Academic Achievement The Role of Social Capital. The Journal of Early Adolescence, 33(3), 378-403.</ref> ជាក់ស្ដែង ការសិក្សាបានរកឃើញថាសមិទ្ធិផលការសិក្សាកាន់តែខ្សោយរបស់កូនៗមានការជាប់ពាក់ព័ន្ធជាមួយការប្រកាន់ជំនឿ​លើព្រេងវាសនាដ៏មុតមាំរបស់ឪពុកម្ដាយខ្លាំងពេក (ឧ. កម្លាំងមនុស្សមិនអាចផ្លាស់ប្ដូរព្រេងវាសនាបានទេ)។ ការសិក្សាបានរកឃើញបន្ថែមទៀតថា ''ចម្ងាយនៃការស្នាក់នៅ'' នៃឪពុកម្ដាយនៅក្នុងសហគមន៍ដែលក្នុងនោះ ពួកគាត់បានប្រមើលមើលសមិទ្ធិផលសិក្សាកូនៗរបស់ពួកគាត់កាន់តែល្អប្រសើរ។ សរុបទៅ ការសិក្សានេះបានចង្អុលបញ្ហាញចំពោះតួនាទីនៃមូលធនសង្គមក្នុងការស្ដែងចេញនិងការចូលទៅក្នុងការអប់រំ ក្នុងសង្គមខ្មែរដែលក្នុងនោះលក្ខណៈនិងជំនឿរបស់គ្រួសារគឺជាចំណុចកណ្ដាលចំពោះការស្វែងយល់។ ===សុខភាព=== '''{{Main|សុខភាពនៅកម្ពុជា}}''' [[ឯកសារ:Midwife was diagnosing for malaria a pregnant woman when visiting ANC at Promoy health center, Pursat province, 2014. Photo by Kharn Lina CAP-Malaria Cambodia (22759072679).jpg|រូបភាពតូច|ឆ្មបកម្ពុជាកំពុងធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យរកជំងឺគ្រុនចាញ់ស្ត្រីមានផ្ទៃពោះដោយយកចិត្តទុកដាក់នៅមណ្ឌលសុខភាពមួយក្នុងខេត្តពោធិសាត់]] គុណភាពសុខភាពនៅកម្ពុជាកំពុងតែលើកកម្ពស់។ ដូចគ្នាដែរក្នុងឆ្នាំ២០១០ [[ភាពរំពឹងនៃអាយុ]]គឺ៦០ឆ្នាំសម្រាប់បុរសនិង៦៥ឆ្នាំសម្រាប់ស្ត្រី ការចម្រើនដ៏សំខាន់ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៩ នៅពេលនោះភាពរំពឹងអាយុជាមធ្យមគឺ៤៩,៨ និង៤៦,៨រៀងគ្នា។<ref>[http://www.embassyofcambodia.org.nz/cambodia.htm Cambodia]. Embassyofcambodia.org.nz. Retrieved on June 20, 2011.</ref> តំហែទាំសុខភាពត្រូវបានផ្ដល់ដោយគ្រូពេទ្យជំនាញសាធារណៈនិងឯកជន ហើយការស្រាវជ្រាវបានរកឃើញថាជំនឿទុកចិត្តក្នុងការផ្ដល់សុខភាពគឺជាកត្តាគន្លឹះមួយក្នុងការបង្កើននូវការយល់ដឹងអំពីសេវាតំហែទាំ​សុខភាពនៅកម្ពុជា​តាមស្រុកស្រែជនបទ។<ref>{{cite journal|last=អូហ្សាវ៉ា|first=សាជិកុ|coauthors=ដាមៀន-វ៉ខខឺរ|title=ការប្រៀបធៀបទំនុកចិត្តជាសាធារណៈទល់នឹងពួកអ្នកផ្ដល់តំហែទាំសុខភាពនៅកម្ពុជាស្រុកស្រែចម្ការ|journal=ផែនការគោលនយោបាយសុខភាព|year=២០១១|volume=២៦|issue=ផ្គត់ផ្គ.១|pages=i២០ - i២៩|url=http://www.futurehealthsystems.org/publications/comparison-of-trust-in-public-vs-private-health-care-provide.html|accessdate=២៦ឧសភា ២០១២|archive-date=2012-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20121111133748/http://www.futurehealthsystems.org/publications/comparison-of-trust-in-public-vs-private-health-care-provide.html|dead-url=yes}}</ref> រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាធ្វើផែនការដើម្បីបង្កើនគុណភាពនៃតំហែទាំសុខភាពក្នុងប្រទេសដោយការលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងអំពី[[ហ៊ីវ]]/[[អេដស៍]] [[គ្រុនចាញ់]]និងជំងឺផ្សេងៗដទៃទៀត។ ការចំណាយរបស់រដ្ឋាភិបាលលើតំហែទាំសុខភាពត្រូវនឹង៥,៨%នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបរបស់កម្ពុជា (ផសស)។ [[អត្រាមរណភាពទារក]]របស់កម្ពុជាបានថយចុះចាប់ពី១១៥ក្នុងចំណោមកំណើតរស់១០០០នាក់នៅឆ្នាំ១៩៩៣ដល់៥៤​នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៩។ ក្នុងរយៈកាលដដែល អត្រាមរណភាពក្រោមប្រាំឆ្នាំបានថយចុះចាប់ពី១៨១ដល់១១៥ក្នុងចំណោមកំណើតរស់១០០០នាក់។<ref name="cambodiawho">{{cite web|url=http://www.who.int/countryfocus/cooperation_strategy/ccs_khm_en.pdf|title=យុទ្ធសាស្ត្រសហប្រតិបត្តិការប្រទេសអ.ស.ព.|format=ទ.ឯ.ខ.|publisher=អង្គការសុខភាពពិភពលោក|date=មេសា ២០០១|accessdate=២២មិថុនា ២០០៩}}</ref> ខេត្តដែលមានសុចនាករសុខភាពអាក្រក់បំផុត គឺ[[សុខភាពនៅខេត្តរតនគីរី|រតនគីរី]] កុមារ២២,៩%ស្លាប់មុនអាយុប្រាំឆ្នាំ។<ref>[http://www.methodfinder.com/wfpatlas/index.php?page=03&lang=e "ផែនទីមរណភាពកុមារនិងកង្វះអាហារូបត្ថម្ភជាតិ (លទ្ធផលអសន្តិសុខស្បៀងអាហារ)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010190629/http://www.methodfinder.com/wfpatlas/index.php?page=03&lang=e |date=2017-10-10 }}។ [[កម្មវិធីស្បៀងអាហារពិភពលោក]]ស.ប.។ បានមកថ្ងៃ៤ឧសភា ២០០៨។</ref> [[មូលនិធិសង្គ្រោះកុមារអន្តរជាតិសហប្រជាជាតិ|យូនីសេផ្វ]]បានកត់សំគាល់កម្ពុជា ជាប្រទេសដែលមាន[[មីនដី]]ច្រើនបំផុតទីបីក្នុងពិភពលោក<ref name="UNICEF">UNICEF. [http://www.unicef.org/sowc96/9ldmines.htm "The Legacy of Landmines"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141203025217/http://www.unicef.org/sowc96/9ldmines.htm |date=2014-12-03 }}. Retrieved July 25, 2006.</ref> ដែលកំណត់មរណភាពអសេនិកជនជាង៦០០០០នាក់និងរាប់ពាន់នាក់ទៀតបានពិការ រឺ របួសចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៧០ដោយសារតែមីនដីដែលមិនទាន់ផ្ទុះបានបន្សល់ទុកក្នុងដីនៅឯតំបន់ជនបទ។<ref name="PBSORG">PBS.org (July 25, 2003). [http://www.pbs.org/wnet/religionandethics/week647/cover.html ''Cambodia Land Mines''.]. Retrieved July 24, 2006.</ref> ជនរងគ្រោះភាគច្រើនគឺជាកុមារដែលឃ្វាលសត្វ រឺ លេងក្នុងវាលស្រែ។<ref name="UNICEF"/> មនុស្សពេញវ័យដែលរស់រានពីមីនដីជានិច្ចជាកាលតម្រូវឱ្យមាន[[ការកាត់អវយវៈ]]ដៃជើងមួយចំនួននិងត្រូវពឹងអាស្រ័យដោយ​ការសុំទានដើម្បីរស់។<ref name="PBSORG"/> យ៉ាងណាក្ដី ក៏ចំនួនស្លាប់ រឺរបួសដោយមីនដីបានថយចុះយ៉ាងខ្លាំង ចាប់ពី៨០០នាក់នៅឆ្នាំ២០០៥ រហូតមកដល់តិចជាង៤០០នាក់នៅឆ្នាំ២០០៦ និង២០៨នាក់នៅឆ្នាំ២០០៧ (៣៨នាក់បានស្លាប់និង១៧០នាក់រងរបួស)។<ref>{{cite web |url=http://lm.icbl.org/index.php/publications/display?url=lm/2007/cambodia.html |title=កម្ពុជា របាយការណ៍ត្រួតពិនិត្យមីនដី២០០៧ |publisher=Lm.icbl.org |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០ |archivedate=2023-04-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230428194152/http://archives.the-monitor.org/index.php/publications/display?url=lm/2007/cambodia.html |url-status=dead }}</ref> មានសហេតុភាពមីនក្នុងដី និង [[គ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះ]]ចំនួន២៧១ករណី បានកត់ត្រាដោយប្រព័ន្ធព័ត៌មានជនរងគ្រោះមីន/គ.ម.ផ.នៅកម្ពុជានៅឆ្នាំ២០០៨ ២៤៣នៅឆ្នាំ២០០៩ និង២៨៦នៅឆ្នាំ២០១០។ ការកើនឡើងនេះគឺដោយសារគ្រោះថ្នាក់ដោយមីនប្រឆាំងរថក្រោះពីរធំៗនៅឆ្នាំ២០១០–នៅខេត្តប៉ៃលិននៅខែឧសភា និងនៅខេត្តបាត់ដំបងនៅខែវិច្ឆិកា– ដែលក្នុងរវាងឧប្បត្តិហេតុទាំងនោះបានធ្វើឱ្យស្លាប់ រឺ រងរបួសមនុស្សចំនួន៣០នាក់។ មានសហេតុភាពសរុបចំនួន២១១ករណី នៅឆ្នាំ២០១១ ហើយស្ថិតិសម្រាប់ខែមករា–មិថុនា ២០១២ មានចំនួន១០៤ករណី។ ម្ភៃប្រាំពីរភាគរយនៃសហេតុភាពនៅឆ្នាំ២០១១–១២បានកើតឡើងនៅបាត់ដំបង។<ref>{{cite web |url=http://www.maginternational.org/cambodia |title=ក.ប.ម. កម្ពុជា |publisher=maginternational.org |accessdate=២២ តុលា ២០១២ |archivedate=2016-02-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160201110926/http://www.maginternational.org/cambodia/ |url-status=dead }}</ref> ==វប្បធម៌== '''{{Main|វប្បធម៌កម្ពុជា|កីឡានៅកម្ពុជា}}''' {{multiple image | perrow = 3 | total_width = 500 | image1 = Vorvong-Sorvong-tale-Pavie9.jpg | image2 = បុណ្យអុំទូក.jpg | image3 = Water festival in Phnom Penh 24.jpg | image4 = | image5 = | footer = វប្បធម៌ខ្មែរ ពីឆ្វេងទៅស្តាំ: រូបពិពណ៌នានៅសតវត្សទី១៩ រឿង[[អក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ|វរវង្ស និងសូរវង្ស]]។, ការប្រណាំងទូកក្នុងព្រះរាជពិធីបុណ្យអុំទូក នៅរាជធានីភ្នំពេញ, ព្រះរាជពិធីបុណ្យបណ្ដែតប្រទីបនៅមុខព្រះបរមរាជវាំង | align = | direction = | alt1 = | caption1 = | caption2 = }} [[ឯកសារ:Art and culture.JPG|thumb|righf|កូនកំលោះកាន់[[ដា (ដាវ)|ដាវ]] ចំណែកកូនក្រមុំស្លៀក[[ស្បៃ]] តាមទំនៀមអាពាហ៍ពិពាហ៍ខ្មែរដែលកាន់ [[រឿងព្រះថោងតោងស្បៃនាងនាគ]]]] [[ឯកសារ:sampeah.jpg|thumb|ការ[[សំពះ]] (ស្វាគមន៍ខ្មែរ)]] កត្តាផ្សេងៗដែលចូលរួមវិភាគទានដល់វប្បធម៌កម្ពុជារួមមាន[[ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]] [[ហិណ្ឌូសាសនា|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] [[វប្បធម៌បារាំង|អាណានិគមនិយមបារាំង]]និង[[សកលភាវូបនីយកម្ម|សកលភាវូបនីយកម្មទំនើប]]។ [[ក្រសួងវប្បធម៌ និង វិចិត្រសិល្បៈ (កម្ពុជា)|ក្រសួងវប្បធម៌ និង វិចិត្រសិល្បៈកម្ពុជា]]ទទួលខុសត្រូវចំពោះការជម្រុញនិងការអភិវឌ្ឍវប្បធម៌កម្ពុជា។ វប្បធម៌កម្ពុជាមិនត្រឹមតែរួមបញ្ចូលតែវប្បធម៌[[ខ្មែរក្រោម|ជនជាតិភាគតិចដែនដីក្រោម]]តែប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏រួមបញ្ចូលវប្បធម៌កុលសម្ព័ន្ធភ្នំផ្សេងៗទៀតដែលមានវប្បធម៌ចំនួន២០ ដែលគេស្គាល់ជាទូទៅថា[[ខ្មែរលើ]] ពាក្យមួយនេះត្រូវបានបង្កើតដោយព្រះ[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]]ដើម្បីជម្រុញឱ្យមានសាមគ្គីភាពរវាងពួកអ្នកដែនដីខ្ពស់ និងពួកអ្នកដែនដីទំនាប។ ប្រជាជនខ្មែរតាមជនបទស្លៀកពាក់[[ក្រមា]]ដែលជាទិដ្ឋភាពតែមួយគត់នៃ[[ការស្លៀកពាក់ខ្មែរ]]។ [[សំពះ]]គឺជាការគំនាប់តាមប្រពៃណីខ្មែរ រឺក៏ វិធីមួយដើម្បីបង្ហាញការគោរពដល់អ្នកដទៃ។ វប្បធម៌ខ្មែរ ដូចគ្នាដែរ បានរីកចម្រើននិងរីកសាយភាយដោយ[[អាណាចក្រខ្មែរ|អធិរាជាណាចក្រខ្មែរ]] រួមមានរចនាបថរបាំ ស្ថាបត្យកម្មនិងចម្លាក់ផ្សេងៗ ត្រូវបានដោះដូរគ្នាជាមួយលាវ និងថៃជិតខាងតាមរយៈប្រវត្តិសាស្ត្រ។ [[អង្គរវត្ត]]គឺជាឧទាហរណ៍គង់វង្សល្អបំផុតនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរចាប់ពីសម័យអង្គររួមជាមួយប្រាសាទផ្សេងៗដែលត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងនិងជុំវិញតំបន់នោះ។ តាមប្រពៃណី ប្រជាជនខ្មែរមានវិធីតែមួយគត់ដើម្បីកត់ត្រាព័ត៌មានគឺ[[ស្លឹករឹត]]។ សៀវភៅស្លឹករឹតកត់ត្រាវីរកថានៃប្រជាជនខ្មែរ រាមាយណៈ កំណើតនៃពុទ្ធសាសនា និងខ្សែសៀវភៅធម៌ផ្សេងៗទៀត។ ស្លឹកទាំងនឹងត្រូវបានថែរក្សាយ៉ាងល្អ និងបានរុំក្នុងសំពត់ ដើម្បីការពារពីសំណើមនិងអាកាសធាតុ។<ref>{{cite web |author=វៀតណាមណេត, ហាណូយ, វៀតណាម |url=http://english.vietnamnet.vn/travel/2008/09/805123/ |title=វៀតណាមណេត '&#39;http://english.vietnamnet.vn/travel/2008/09/805123/'&#39;; បានចូលនៅថ្ងៃ ៣១មករា ២០០៩ |publisher=អង់គ្លេស.វៀតណាមណេត.vn |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០ |archivedate=2008-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080924135657/http://english.vietnamnet.vn/travel/2008/09/805123/ |url-status=dead }}</ref> [[បុណ្យអុំទូក]] ជាការប្រកួតអុំទូកប្រចាំឆ្នាំ ដែលជាបុណ្យជាតិដែលប្រជាជនកម្ពុជាបានចូលរួមច្រើនបំផុត។ បានប្រារព្ធនៅចុងរដូវវស្សា នៅពេលដែលទន្លេមេគង្គចាប់ផ្ដើមស្រកត្រឡប់ទៅកម្រិតធម្មតាវិញដែលអនុញ្ញាតឱ្យ[[បឹងទន្លេសាប]]ហូរបញ្ច្រាស ប្រហែល១០%នៃប្រជាជនកម្ពុជាចូលរួមព្រឹត្តិការណ៍នេះរាល់ឆ្នាំដើម្បីលេងកីឡា ថ្លែងអំណរគុណដល់លោកខែ មើលកាំជ្រួច ហូបអាហារល្ងាច និងចូលរួមការប្រណាំងទូកក្នុងបរិយាកាសបែបកីឡា។<ref name="KMGOV">{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/news.view.html?doc_oid=@140%7C1%7C1 |title=ស្ថានបណ្ដាញរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា, ''បុណ្យអុំទូក អកអំបុក សំពះព្រះខែ''; បានចូលនៅថ្ងៃ ២៤កក្កដា ២០០៦ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011210454/http://cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/news.view.html?doc_oid=@140%7c1%7c1 |archivedate=2007-10-11 |access-date=2012-09-06 |url-status=dead }}</ref> ល្បែងប្រជាប្រិយរួមមាន[[ការជល់មាន់]] ការលេងនិងទាត់[[សី]] ដែលស្រដៀងនឹង[[បាល់ថង់]]។ ដោយផ្អែកលើប្រតិទិនសុរិយគតិឥណ្ឌាបុរាណ និងព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ [[ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ|ចូលឆ្នាំថ្មីខ្មែរ]]គឺជាថ្ងៃឈប់សម្រាកដ៏សំខាន់មួយដែលប្រារព្ធឡើងនៅខែមេសា។ តួអង្គសិល្បៈសម័យថ្មីរួមមានអ្នកចម្រៀង លោក[[ស៊ីន ស៊ីសាមុត|ស៊ីន-ស៊ីសាមុត]] និងអ្នកស្រី[[រស់ សេរីសុទ្ធា|រស់-សេរីសុទ្ធា]] (និងក្រោយមកទៀត[[ម៉េង កែវពេជ្រចិន្តា|ម៉េង-កែវពេជ្រចិន្ដា]]) ដែលបានបញ្ចូលស្ទីលតន្ត្រីថ្មីដល់ប្រទេសនេះ។ ===ក្បួនធ្វើម្ហូប=== '''{{Main|អាហារខ្មែរ|ក្បួនធ្វើម្ហូបខ្មែរ}}''' {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 220 | image1 = | image2 = | image3 = | image4 = Num Banh Chok.jpg | image5 = 2016 Phnom Penh, Amok trey (01).jpg | footer = ម្ហូបខ្មែរល្បីៗ ពីឆ្វេងទៅស្តាំ ពីលើចុះក្រោម: [[ការី]] (''សម្លការី''), (''[[ប្រហុក]]''), ''[[នំបញ្ចុក]]'', ''[[សម្លម្ជូរ]]'' និង ''[[អាម៉ុកត្រី]]'' | align = | direction = | alt1 = | caption1 = | caption2 = }} ស្រូវអង្ករគឺជាធញ្ញជាតិសំខាន់បំផុត ដូចជានៅក្នុងប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដទៃទៀតដែរ។ ត្រីបានមកពីទន្លេមេគង្គនិងបឹងទន្លេសាបជាផ្នែកមួយសំខាន់នៃរបបអាហារ។ ការផ្គត់ផ្គង់ត្រីនិងផលិតផលត្រីសម្រាប់អាហារនិងការជួញដូរនៅឆ្នាំ២០០០គឺ២០គីឡូក្រាមក្នុងម្នាក់ រឺ ២&nbsp;[[អ៊ែវ៉ឹរដឹផយហ្ស៍|អោន]]ក្នុងមួយថ្ងៃក្នុងមនុស្សម្នាក់។<ref name="EARTH">{{PDFlink|[http://earthtrends.wri.org/pdf_library/country_profiles/Coa_cou_116.pdf Earthtrends.org Cambodia Country Profile]}}</ref> ត្រីខ្លះអាចយកធ្វើជា[[ប្រហុក]]ដើម្បីទុកឱ្យបានយូរ។ [[ក្បួនធ្វើម្ហូបខ្មែរ]]រួមមានផ្លែឈើនិវត្តន៍ សម្ល និងប្រភេទនំបញ្ចុក។ គ្រឿងផ្សំសំខាន់ៗគឺ [[ក្រូចសើច]] [[ស្លឹកគ្រៃ]] [[ខ្ទឹមស]] [[ទឹកត្រី]] [[ទឹកស៊ីអ៊ីវ]] [[ការី]] [[អម្ពិល]] [[ខ្ញី]] [[ប្រេងខ្យង]] [[ខ្ទិះដូង]] និង [[ម្រេច]]។ អាហារដ៏ឆ្ងាញ់ពិសាមួយចំនួនដូចជា [[នំបញ្ចុក]] [[អាម៉ុក]] [[អាពីង]]។ ឥទ្ធិពលបារាំងលើក្បួនធ្វើម្ហូបខ្មែររួមមានការីក្រហមខ្មែរជាមួយនំប៉័ង[[បាហ្គឺត]]អាំង។ ចំណែកបាហ្គឺតដែលបានអាំងត្រូវបានគេជ្រលក់ក្នុងការីហើយញ៉ាំ។ ការីក្រហមខ្មែរក៏ត្រូវបានញ៉ាំជាមួយបាយនិង[[នំបញ្ចុកអង្ករ]]ដែរ។ ម្ហូបញ៉ាំពេលល្ងាចនៅខាងក្រៅដែលទំនងជាពេញនិយមបំផុត គឺ[[គុយទាវ]] ជាទឹករំងាស់សាច់ជ្រូក [[សម្លមី|សម្ល]][[មីអង្ករ]]ជាមួយនិង[[ខ្ទឹមលីង]] [[ស្លឹកខ្ទឹម]] ដែលដាក់ពីលើនូវ [[ប្រហិតសាច់គោ]] [[បង្គា]] [[ថ្លើមជ្រូក]] រឺ សាឡាត់។ ក្បួនធ្វើម្ហូបនេះមិនត្រូវបានគេដឹងច្បាស់លាស់ទេ បើប្រៀបធៀបនៅលើពិភពលោកផ្ទឹមនឹងប្រទេសជិតខាង ថៃ និង វៀតណាម។ ===កីឡា=== '''{{main|ពហុកីឡាដ្ឋានជាតិមរតកតេជោ}}''' [[សមាគមបាត់ទាត់|បាល់ទាត់]]គឺជាកីឡាមួយក្នុងចំណោមកីឡាដែលមានប្រជាប្រិយជាងគេ ទោះបីជាយ៉ាងណាវិជ្ជាជីវករខាងកីឡាបានរៀបចំកីឡាជាច្រើនអសកលនៅកម្ពុជាមិនដូចជានៅបណ្ដាប្រទេសលោកខាងលិចឡើយ ពីព្រោះដោយសារលក្ខខណ្ឌសេដ្ឋកិច្ច។ បាល់ទាត់ត្រូវបាននាំមកកម្ពុជាដោយពួកបារាំងនិងពេញនិយមដោយអ្នកនៅក្នុងស្រុក។<ref>[https://web.archive.org/web/20080626194544/http://www.aseanfootball.org/affiliates_02.asp ''AFF- The official site of the ASEAN Football Federation'']. Retrieved February 20, 2009.</ref> [[ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិកម្ពុជា]]បានត្រៀមគ្រប់គ្រង[[ពានអាស៊ី១៩៧២|ពានរង្វាន់អាស៊ី១៩៧២]]លើកទីបួន ក៏ប៉ុន្តែការរីកចម្រើនបានធ្លាក់ចុះចាប់តាំងពីសម័យសង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីមកម៉្លេះ។ កីឡាលោកខាងលិចដូចជាបាល់ទះ កាយវប្បកម្ម វាយកូនគោលវាល [[សហភាពបាល់អោប]] [[វាយគោលចូលឡូ]] និងបាល់បោះកំពុងទទួលបានប្រជាប្រិយភាព។ កីឡាក្នុងស្រុករួមមាន[[ទូកនាគ|ការប្រណាំងទូកប្រពៃណី]] [[ប្រណាំងក្របី]] [[ប្រដាល់សេរី]] [[ចំបាប់បុរាណខ្មែរ]] និង[[ល្បុក្កតោ]]។ កម្ពុជាដំបូងបានចូលរួមក្នុង[[កីឡាអូឡាំពិក]]កំឡុង[[កម្ពុជាក្នុងកីឡាអូឡាំពិករដូវក្ដៅ១៩៥៦|ល្បែងអូឡាំពិករដូវក្ដៅ១៩៥៦]]ដែលបញ្ជូន[[អ្នកជិះសេះនៅកីឡាអូឡាំពិករដូវក្ដៅ|ពួកអ្នកជិះសេះ]]។ កម្ពុជាក៏បានអញ្ជើញជាកិត្តិយសក្នុងល្បែង[[ល្បែងកម្លាំងបំផុសថ្មី|ល.ក.ប.ថ. រឺ GANEFO]] ឆ្លាស់គ្នានឹងល្បែងអូឡាំពិក នៅក្នុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៦០។ ===របាំ=== '''{{Main|របាំខ្មែរ|របាំនៅកម្ពុជា}}''' {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 300 | image1 = Angkor Wat - 050 Apsaras (8580603733).jpg | image2 = Danseuses kmer (2).JPG | image3 = Lakhon Khol Art painting.jpg | image4 = Cambodian dance Reamker.png | image5 = | footer = ទ្រនិចនាឡិកាពីឆ្វេងទៅស្តាំ ពីលើចុះក្រោម៖: រូបភាពឆ្លាក់របស់[[អប្សរា]]នៅ[[អង្គរវត្ត]], [[របាំអប្សរា]], [[រាមកេរ្តិ៍]], [[ល្ខោនខោល]], ល្ខោនខោលក្នុងរជ្ជកាល[[ព្រះបាទនរោត្តម]] | align = | direction = | alt1 = | caption1 = | caption2 = }} {{multiple image | perrow = 3 Vorvong-Sorvong-tale-Pavie9.jpg | total_width = 300 | image1 = Kmer Dance..JPG | image2 = Blessing Dance 7.jpg | image3 = | image4 = | image5 = | footer = ពីឆ្វេងទៅស្តាំ: ស្រីរបាំខ្មែរ។, របាំជូនពរ | align = | direction = | alt1 = | caption1 = | caption2 = }} របាំខ្មែរត្រូវបានបែងចែកទៅជាចំណាត់ថ្នាក់បីធំៗ: [[របាំបុរាណខ្មែរ]] [[របាំប្រជាប្រិយ]] និង[[របាំសង្គម]]។ ដើមកំណើតពិតប្រាកដនៃរបាំបុរាណខ្មែរត្រូវបានគេជជែកវែកញែក។ ពួកអ្នកប្រាជ្ញខ្មែរក្នុងស្រុកភាគច្រើនបំផុតទាញទម្រង់របាំសម័យត្រឡប់ទៅសម័យ[[អង្គរ]]វិញ ដែលមើលទៅមានភាពស្រដៀងៗគ្នាក្នុងចម្លាក់ប្រាសាទសម័យនោះ ពេលនោះដែរ អ្នកដទៃទៀតបានប្រកាន់ថាក្បាច់របាំខ្មែរសម័យទំនើបត្រូវបានរៀន (រឺ រៀនឡើងវិញ) ពីពួកអ្នករបាំរាជវាំងសៀមនៅក្នុងទសវត្សឆ្នាំ១៨០០។ របាំបុរាណខ្មែរគឺជាទម្រង់នៃសិល្បៈសំដែងដែលមានរបៀបត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងរាជវាំងកម្ពុជា សំដែងឡើងសម្រាប់ការកំសាន្តនិងគោលបំណង​ប្រារព្ធពិធីផ្សេងៗ។<ref name=UnescoDance>[http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?RL=00060 UNESCO Culture Sector - Intangible Heritage - 2003 Convention :<!-- Bot generated title -->]</ref> របាំទាំងនេះត្រូវបានសំដែងដោយបុរស និងស្ត្រីដែលបានហ្វឹកហាត់ខ្ពស់ប្រកបដោយសម្លៀកបំពាក់សាំញ៉ាំក្នុងទីសាធារណៈដើម្បីវិភាគទានដល់ការបន់ស្រន់ រឺ ដើម្បីសំដែងនូវរឿងរ៉ាវប្រពៃណី និងកំណាព្យវីរកថា ដូចជា[[រាមកេរ្តិ៍]] កំណែរឿង[[រាមាយណៈ]]របស់ខ្មែរ។ <ref name=Cravath1968>Cravath, Paul (1968). ''[http://www.jstor.org/pss/1124400 The Ritual Origins of the Classical Dance Drama of Cambodia]'', Asian Theatre Journal, Vol. 3, No. 2 (Autumn, 1986), pp.&nbsp;179–203</ref> ត្រូវបានគេស្គាល់ជាផ្លូវការថាជា[[របាំព្រះរាជទ្រព្យ]] របាំនេះត្រូវប្រគំឡើងដោយតន្ត្រីវង់ភ្លេងពិណពាទ្យដែលបន្ទរដោយអ្នកច្រៀងបន្ទរជាច្រើន។ របាំប្រជាប្រិយខ្មែរ ជានិច្ចជាកាលបានសំដែងដោយតន្ត្រី[[មហោរី]] ប្រារព្ធឡើងដោយក្រុមជនជាតិនិងវប្បធម៌ផ្សេងៗនៃកម្ពុជា។ របាំប្រជាប្រិយមានដើមកំណើតក្នុងភូមិស្រុកនានានិងបានសំដែងភាគច្រើនដោយពួកអ្នកស្រុកឱ្យពួកអ្នកស្រុកដូចគ្នាមើល។<ref name="FolkDance">[[សំ សំអាង|សំ-សំអាង]] & សំ-ចាន់ម៉ូលី; ១៩៨៧; [http://www.reninc.org/BOOKSHELF/Khmer_Folk_Dance_Sam.pdf របាំប្រជាប្រិយខ្មែរ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090920064320/http://www.reninc.org/BOOKSHELF/Khmer_Folk_Dance_Sam.pdf|date=2009-09-20}}; វិទ្យាស្ថានខេមរសិក្សា; ញូវីងតុន, ស៊ីធី; ISBN 0941785025</ref> ការសំដែងទាំងនេះត្រូវបានកែច្នៃតិចតួចនិងស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ ដែលពួក អ្នករបាំតែងតួជាពួកកុលសម្ព័ន្ធភ្នំ ពួក[[ចាម]] រឺពួកកសិករ។ ជាធម្មតា របាំនេះមានល្បឿនលឿនជាងរបាំបុរាណ របាំប្រជាប្រិយសំដែងនូវសាច់រឿង''មនុស្សសាមញ្ញ'' ដូចជាស្នេហា កំប្លែង រឺ ការទប់ស្កាត់ព្រលឹងបិសាច។<ref name=FolkDance/> ការរាំរែកក្នុងសង្គមត្រូវបានរាំដោយពួកភ្ញៀវនៅក្នុងពិធីលៀងសោយភោជ ពិធីជប់លៀង រឺ ការប្រជុំគ្នាក្នុងសង្គមក្រៅផ្លូវការផ្សេងៗ។ ការរាំរែកក្នុងសង្គមតាមប្រពៃណីខ្មែរគឺស្រដៀងៗនឹងអ្វីដែលមានក្នុងប្រទេសជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដទៃទៀតដែរ។ ឧទាហរណ៍រួមមាន[[រាំវង់]] និង[[រាំក្បាច់]]ក៏ដូចជា''[[សារ៉ាវ៉ាន់]] និង[[ឡាំលាវ]]'' (រាំលាវ)។ ការរាំរែកដែលមានប្រជាប្រិយបែបលោកខាងលិចសម័យទំនើបរួមមាន[[ឆាត់ៗឆា]] [[បូឡេរ៉ូ]] និង[[ម៉ាឌីសុន]]ក៏បានជះឥទ្ធិពលដល់ការរាំរែកក្នុងសង្គមខ្មែរដែរ។ ===តន្ត្រី=== '''{{Main|តន្ត្រីខ្មែរ}}''' តន្ត្រីខ្មែរបុរាណចុះកាលបរិច្ឆេទត្រឡប់ទៅក្នុងរង្វង់នៃសម័យ[[ចក្រភពខ្មែរ]]។<ref name=umbc>http://www.umbc.edu/eol/cambodia/histcmus.htm Sam-ang Sam</ref> ព្រះរាជរបាំដូចជា របាំ[[អប្សរា]]គឺជានិមិត្តរូបនៃវប្បធម៌ខ្មែរ ក៏ដូចជាវង់ភ្លេងមហោរីដែលជាវង់ភ្លេងអមទៅនឹងរបាំអស់ទាំងនោះ។ ទម្រង់តន្ត្រីស្រុកស្រែបន្ថែមពីនោះរួមមាន''[[ចាប៉ី]]'' និង''[[អាយ៉ៃ]]''។ កាលពីសម័យមុនសិល្បៈតន្ត្រីបែបនេះគឺមានការពេញនិយមនៅជំនាន់ចាស់ៗនិងជាញឹកញយសិល្បៈតន្ត្រីនេះសម្ដែងតែឯងដោយ​បុរសម្នាក់កេះ''ចាប៉ី'' (ហ៊្គីតាខ្មែរ) ចន្លោះកំណាព្យកាព្យឃ្លោងដែល[[ច្រៀងគ្មានភ្លេង]]។ ទំនុកច្រៀងរាល់ដងមានសាច់រឿងសីលធម៌ រឺសាសនា។ ''អាយ៉ៃ''ត្រូវបានសំដែងតែឯង រឺ ដោយបុរសម្នាក់ និងស្ត្រីម្នាក់ហើយជាធម្មតាសព្វដងមានរឿងកំប្លែងផង។ វាគឺជាទម្រង់នៃបទនិពន្ធទំនុកច្រៀង ដែលពោរពេញដោយឃ្លាមានន័យពីរយ៉ាងជាធម្មតា ត្រូវបានគេបង្កើតជានាដកថា រឺ កាព្យឥតព្រាងទុកភ្លាមៗទាំងស្រុង និងជា[[ការសប្បាយរបស់នរណាម្នាក់|មួយការបញ្ចេញបញ្ចូលពាក្យសម្ដី]]។ នៅពេលបានច្រៀងជាគូ ប្រុស រឺ ស្រីម្ដងម្នាក់ ដោយមាន''ការឆ្លើយឆ្លង''កាព្យ រឺពាក្យប្រដៅដែលចេញដោយភាគីម្ខាងទៀតដើម្បីឱ្យអ្នកម្ខាងទៀតដោះស្រាយ រួមជាមួយការបន្ទរដោយការលេងឧបករណ៍ភ្លេងខ្លីៗនៅចន្លោះកាព្យទាំងនោះ។ ''ភ្លេងការ''គឺជាឈុតនៃតន្ត្រីនិងចម្រៀងប្រពៃណីដែលបានលេងដើម្បីការកំសាន្ត និងជាការបន្ទរតាមសម្រាប់ផ្នែកនៃពិធីការផ្សេងៗជាច្រើនក្នុងពិធីមង្គលការខ្មែរដែលមានរយៈពេញមួយថ្ងៃតាមប្រពៃណី។ តន្ត្រីខ្មែរពេញនិយមត្រូវបានសំដែងឡើងជាមួយឧបករណ៍របែបលោកខាងលិច រឺក៏លាយឡំដោយឧបករណ៍បុរាណនិងលោកខាងលិច។ តន្ត្រីរាំរែកត្រូវបានតែងឡើងជាលក្ខណៈពិសេសសម្រាប់ការរាំរែកក្នុងសង្គម។ តន្ត្រីនៃអ្នកចម្រៀងបំពេរអារម្មណ៍លោក[[ស៊ីន សាមុត|ស៊ីន-ស៊ីសាមុត]]និងអ្នកស្រី[[រស់ សេរីសុទ្ធា|រស់-សេរីសុទ្ធា]]ចាប់តាំងពីទសវត្សឆ្នាំ១៩៦០ដល់ទសវត្សឆ្នាំ១៩៧០​ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាតន្ត្រីពេញនិយមតន្តី (ខ្លាស់ស៊ិក)របស់កម្ពុជា។ កំឡុងបដិវត្តន៍[[ខ្មែរក្រហម]]ពួកអ្នកចម្រៀងតន្តី (ខ្លាស់ស៊ិក)និងមានប្រជាប្រិយជាច្រើននៅទសវត្ស៦០និង៧០បានស្លាប់ដោយការប្រហារជីវិត ការអត់ឃ្លាន រឺ ការធ្វើការហួសកម្លាំង{{Citation needed|date=កញ្ញា ២០១០}} និងខ្សែអាត់ស្នាដៃដើមជាច្រើនពីសម័យនោះត្រូវបានបាត់បង់ រឺ បំផ្លាញ។ នៅទសវត្សឆ្នាំ១៩៨០ [[កែវ សារ៉ាត់|កែវ-សារ៉ាត់]] (ជនភៀសខ្លួនម្នាក់ដែលតាំងលំនៅនៅសហរដ្ឋ) និងពួកអ្នកដទៃទៀតបានបន្តកេរ្តិ៍ដំណែលនៃពួកអ្នកចម្រៀងតន្តី (ខ្លាស់ស៊ិក) ម្ដងម្កាលបានបង្កើតឡើងវិញនូវចម្រៀងពេញនិយមរបស់ពួកអ្នកចម្រៀងសម័យពីដើម។ ទសវត្ស៨០និង៩០ក៏បានឃើញការងើបឡើងនូវប្រជាប្រិយភាពនៃ''[[កន្ត្រឹម]]'' បែបបទតន្ត្រីនៃទម្រង់[[ខ្មែរភាគខាងជើង|ខ្មែរសូរិន្ទ]]ដោយប្រើប្រាស់ឧបករណ៍តន្ត្រីសម័យ។<ref>[http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/country/content.country/cambodia_527 Andrew McGraw, National Geographic]</ref> ===អន្តរជាល (អ៊ិនថឺរនែត)=== [[File:Khmer Painting at Wat Phnom.JPG|thumb|right|230px|គំនូរ''ព្រះវេស្សន្តរ''និងព្រះវង្សរបស់ទ្រង់​ដែលត្រូវបានបំបោះបង់ចោលក្នុងព្រៃ។]] ពេលដូចគ្នា កម្ពុជាបន្តរីកលូតលាស់ ធ្វើឱ្យមានការតភ្ជាប់ខ្លួនទៅនឹងពិភពលោក។ មានកន្លែងជាច្រើនមានការចូលដល់របស់អន្តរជាលដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានការប្រើប្រាស់ជាសាធារណៈ ដូចជាហាងកាផ្វេ រង្គសាល ភេសជ្ជដ្ឋាន ភោជនីយដ្ឋាន និងស្ថានីយសាំង។ [[និយតានិយតូបករណ៍|ម៉ូដឹម]][[ឈ្នាប់តំណសកល|យូអេសប៊ី]] និងសមត្ថភាពអន្តរជាលលើទូរសព្ទដៃឥឡូវអនុញ្ញាតឱ្យជនកម្ពុជាជាច្រើនភ្ជាប់ជាមួយពិភពខាងក្រៅ។ សេវាអន្តរជាលនៅតំបន់ទីក្រុងមេថោកជាងនៅតំបន់ជនបទ។ សេវាជាមូលដ្ឋានជាមួយល្បឿន៣មបៃ/វ ថ្លៃ១២$ក្នុងមួយខែបូកតម្លៃម៉ូដឹមជួល។<ref>[http://digi.com.kh/digi/net/home/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120811085631/http://digi.com.kh/digi/net/home/|date=2012-08-11}}. Digi. Retrieved on Jul 30, 2012.</ref> ការតម្លើងនិងឈ្នួលដឹកជញ្ជូននៅតំបន់ជនបទអាចលើសតម្លៃនេះ។ ការរីកចម្រើនថ្មីចំពោះបច្ចេកវិទ្យាការភ្ជាប់អន្តរជាលបានហុចជាលទ្ធផលឱ្យសេវានេះមានតម្លៃថោក។ ការចូលអន្តរជាលបានកើនឡើង បានធ្វើឱ្យមានតម្រូវការស្ថានបណ្ដាញផ្ដោតលើកម្ពុជាបន្ថែមទៀត។ ដោយសារអត្រានៃអក្ខរភាពនៅកម្ពុជា ការងើបឡើងបញ្ហាចោទ ថាតើស្ថានបណ្ដាញផ្ដោតលើកម្ពុជាទាំងនេះត្រូវតែសរសេរជាភាសាអង់គ្លេស រឺ ខ្មែរ។ អង់គ្លេសគឺជាភាសាគ្របដណ្ដប់មុនគេក្នុងអន្តរជាលនិងភាគច្រើននៃអ្នកប្រើប្រាស់អន្តរជាលនៅកម្ពុជាអាចយល់អង់គ្លេសបាន ប៉ុន្តែជាមួយការប្រើប្រាស់[[យូនីក្រម|យូនីកូដ]]ខ្មែរ ទីស្ថានទាំងនោះមានសមត្ថភាពដើម្បីផ្ដល់នូវកំណែប្រែជាភាសាខ្មែរ។ == ប្រព័ន្ធគមនាគមន៍ជាតិ == [[ឯកសារ:MapCambodiaByFussi.png|រូបភាពតូច|290x290ភីកសែល|ផែនទីបណ្ដាញផ្លូវគមនាគមន៍កម្ពុជា]] [[ឯកសារ:Major Road Phnom Pehn Cambodia.jpg|រូបភាពតូច|290x290ភីកសែល|ទិដ្ឋភាពចរាចរណ៍លើដងវីថីក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ។]] {{spaces|5}}ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាមានទំនាក់ទំនងក្នុងប្រទេសនិង​ក្រៅប្រទេសតាម ផ្លូវដី [[ផ្លូវទឹក]] [[ផ្លូវដែក]]និង[[ផ្លូវអាកាស]] ។ ផ្លូវ[[គមនាគមន៍]]ដែលសំខាន់ជាងគេគឺផ្លូវគោក (ផ្លូវថ្នល់) សំខាន់ទាំងសកម្មភាពនិងប្រវែង ។ {{spaces|5}}'''១''' '''ប្រព័ន្ធផ្លូវថ្នល់''' ៖ យោងតាមស្ថិតិមុនឆ្នាំ ១៩៧០ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាមានបណ្តាញផ្លូវគោកសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម៖ :* [[ផ្លូវជាតិលេខ១]]: ចេញពី[[ភ្នំពេញ]]ទៅ[[ក្រុងបាវិត|បាវិត]]កាត់តាម[[អ្នកលឿង]]និង[[ខេត្តស្វាយរៀង]] មានប្រវែង១៦៧ គ.ម ។ :* [[ផ្លូវជាតិលេខ២]]: ចេញពី[[ភ្នំពេញ]]ទៅ[[ភ្នំដិន]]កាត់តាម[[ក្រុងតាខ្មៅ]]និង[[ខេត្តតាកែវ]]មានប្រវែង១៣៧ គ.ម ។ :* [[ផ្លូវជាតិលេខ៣]]: ចេញពីភ្នំពេញទៅ[[ខេត្តព្រះសីហនុ]]កាត់តាម[[ខេត្តកំពត]]មានប្រវែង២៦០ គ.ម ។ :* [[ផ្លូវជាតិលេខ៤]]: ចេញពីភ្នំពេញទៅខេត្តព្រះសីហនុកាត់តាមខេត្តកំពង់ស្ពឺមានប្រវែង២៣២ គ.ម ។ :* [[ផ្លូវជាតិលេខ៥]]: ចេញពីភ្នំពេញទៅ[[អូរជ្រៅ]]កាត់តាម[[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] ខេត្ត[[ខេត្តពោធិ៍សាត់|ពោធិ៍សាត់]] [[ខេត្តបាត់ដំបង]]និង[[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]មានប្រវែង៤០៨ គ.ម ។ :* [[ផ្លូវជាតិលេខ៦]]: ចេញពី[[ព្រែកក្តាម]]ទៅខេត្ត[[បន្ទាយមានជ័យ]]កាត់តាមខេត្ត[[កំពង់ធំ]]និងខេត្តសៀមរាបមានប្រវែង ៣៨៦ គ.ម ។ :* [[ផ្លូវជាតិលេខ៧]]: ចេញពី[[ស្គន់]]ទៅ[[ខេត្តស្ទឹងត្រែង]]កាត់តាម[[ស្នួល]]មានប្រវែង ៥៤៣ គ.ម ។ [[ផ្លូវខេត្ត]]មានប្រវែង៣៦៧៥ គ.មដែលតភ្ជាប់ពីទីរួមខេត្តទៅទីប្រជុំជនស្រុកនានាក្នុងខេត្ត ។ ផ្លូវខេត្តកសាងឡើងនិងជួសជុលដោយថវិកា​ខេត្តផ្ទាល់ ។ ស្ពានគ្រប់ប្រភេទនៅតាម [[ផ្លូវជាតិ]]មានចំនួន៤០២៧កន្លែង ។ {{spaces|5}}'''២''' '''ប្រព័ន្ធផ្លូវដែក''' ៖ មុនឆ្នាំ១៩៧០ ការដឹកជញ្ជូនតាមផ្លូវដែកមានឈ្មោះថា [[រាជាយស្ម័យយានកម្ពុជា]] ។ ប្រវែងផ្លូវដែកមានប្រវែងសរុប៦៤៩ គ.មនិងទទឹង១ម៉ែត្រនិងមានស្ពានគ្រប់ប្រភេទប្រវែង ៩៩០គ.ម ។ ប្រព័ន្ធផ្លូវដែកមាន៖ ::* [[ភ្នំពេញ]] - [[ក្រុងប៉ោយប៉ែត|ប៉ោយប៉ែត]]ប្រវែង៣៨៦ គ.ម កសាងឆ្នាំ១៩២៧ ។ ::* ភ្នំពេញ - ក្រុង[[ក្រុងព្រះសីហនុ|ព្រះសីហនុ]]ប្រវែង២៦៤ គ.ម កសាងនៅឆ្នាំ១៩៥៨ ។ {{spaces|5}}'''៣''' '''ប្រព័ន្ធផ្លូវអាកាស''' ៖ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាមានអាកាសយានអន្តរជាតិពីរគឺ​[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ]]ដែលអាចទទួល​[[យន្តហោះ]]គ្រប់ប្រភេទឲ្យចុះចតបាន និង[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាបអង្គរ]]ដែលមានសកម្មភាពខ្លាំងក្លា ក្នុងការដឹកជញ្ជូនភ្ញៀវទេសចរណ៍ជាតិនិងអន្តរជាតិមកទស្សនា​[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរ]]និងប្រាសាទផ្សេងៗទៀតក្នុងខេត្តសៀមរាប ។ [[អាកាសយានដ្ឋាន]]ត្រូវបានរៀបចំនិងកែលំអដោយក្រុមហ៊ុនវិនិយោគបរទេសមក​ពីប្រទេស[[បារាំង]]។ ក្រៅពីនេះ ប្រទេសយើងមានអាកាសយានដ្ឋានក្នុងស្រុកចំនួន៦កន្លែងទៀតគឺនៅក្នុង ខេត្តព្រះសីហនុ ខេត្ត[[កោះកុង]] ខេត្ត[[បាត់ដំបង]] ខេត្ត[[ក្រចេះ]] ខេត្ត[[ស្ទឹងត្រែង]] ខេត្ត[[ខេត្តមណ្ឌលគិរី|មណ្ឌលគិរី]] និងខេត្ត[[ខេត្តរតនគិរី|រតនគិរី]]។ {{spaces|5}}'''៤''' '''ប្រព័ន្ធផ្លូវទឹក''' ៖ ដោយស្ថានភាពភូមិសាស្រ្តមានរាងបាតខ្ទះ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាសម្បូរទៅដោយផ្លូវទឹកណាស់ ។ គេបែងចែកផ្លូវទឹកនេះជាបីប្រព័ន្ធគឺ :# '''ប្រព័ន្ធ[[ទន្លេមេគង្គ]]''' ៖ប្រព័ន្ធទន្លេមេគង្គ រួមមាន[[ទន្លេមេគង្គលើ]] និង[[ទន្លេមេគង្គក្រោម]] (ពី[[ល្បាក់ខោន]]ដល់[[ក្អមសំណរ]]) និង ទន្លេ[[បាសាក់]]មានប្រវែង ១០០គ.មនិង[[ដៃទន្លេ]]ទាំងអស់របស់ទន្លេមេគង្គ។ ទន្លេមេគង្គមានប្រភពនៅ ខ្ពង់រាបទីបេ លើរយៈកំពស់ ៥០០០ម៉ែត្រ មានប្រវែងសរុប ៤២០០ គ.ម មានអាងទន្លេ ៨០០ ០០០គ.ម^២ ហូរកាត់ប្រទេស [[ឡាវ]] [[ភូមា]] [[ថៃ]] កម្ពុជា និង [[វៀតណាម]]។ ទន្លេមេគង្គកម្ពុជាមានប្រវែង ៥០០​គ.ម ចាប់ពី ល្បាក់ខោន (ព្រំប្រទល់ឡាវ កម្ពុជា) ដល់ព្រំដែន វៀតណាម កាត់តាមខេត្ត[[ស្ទឹងត្រែង]] ខេត្ត[[ក្រចេះ]] ខេត្តកំពង់ចាម ខេត្តកណ្តាល និងខេត្តព្រៃវែង។ :## '''[[របបទឹក]]''' ៖ របបទឹកទាក់ទាញនឹងអាកាសធាតុមូសុង។ [[រដូវទឹក ឡើង]]ចាប់ពីខែមិថុនា ទៅ ខែតុលា។ [[ធារទឹក]] [[រដូវវស្សា]] ៣៤ ០០០ ម^៣ ហើយក្នុងមួយ[[វិនាទី]] ស្មើ ២០ ដង នៃធារទឹក នៅ[[រដូវទឹកប្រាំង]]។ នៅ[[រដូវទឹកស្រក]] ចាប់ពីខែ[[វិច្ឆិកា]] ទៅ ខែ[[ឧសភា]] ស្របទៅនឹងតំបន់ ឈប់រលាយ និង[[មូសុងវស្សា]]ឈប់បក់។ :## '''[[ដៃទន្លេមេគង្គ]]''' ៖ដៃខាងស្តាំគឺ [[ទន្លេរពៅ]]ស្ថិតនៅខាងស្តាំដៃតាមព្រំដែនឡាវ។ ដៃទន្លេមេគង្គខាងធ្វេងមាន [[ទន្លេសាន]] [[ទន្លេស្រែគង្គ|ទន្លេសេកុង]] [[ទន្លេស្រែពក]] [[ព្រែកគ្រៀង]] [[ព្រែកកាំពី]] [[ព្រែកឆ្លូង]] និង [[ទន្លេតូច]] (១០០គ.ម)។ :# '''ប្រព័ន្ធទន្លេសាប''' ៖ ប្រព័ន្ធទន្លេសាបរួមមាន [[ទន្លេសាប]] និង [[បឹងទន្លេសាប]]។ ទន្លេសាប គិតចាប់ ពី ភ្នំពេញទៅ [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|កំពង់ឆ្នាំង]] មានប្រវែង ១០០ គ.ម និង បឹងទន្លេសាប មានបណ្តោយ ១៥០ គ.ម ទទឹង ៣២ គ.ម ហើយចែកចេញជាបីផ្នែកគឺ:[[បឹងធំ]](មានបណ្តោយ ៧៥គ.ម ទទឹង ៣២គ.ម) [[បឹងតូច]](មានបណ្តោយ ៣៥គ.ម ទទឹង ២៨គ.ម) និង[[វាលភក់]](ចាប់ពីឆ្នុកទ្រូទៅ កំពង់ឆ្នាំង ផ្នែកនេះសម្បូរ[[កូនកោះ]]ណាស់) ។ :## '''របបទឹក''' ៖ នៅរដូវវទឹកឡើងចាប់ពីខែ[[មិថុនា]]ទៅ [[តុលា]]ទឹក ហូរចូលបឹងទន្លេសាបតាមទិសភ្នំពេញទៅកំពង់ឆ្នាំង ។ កំពស់ទឹកជ្រៅបំផុត គឺ១៤ម៉ែត្រ ចំណែកផ្ទៃទឹករីកដល់ ១០ ០០០គ.ម^២។ នៅរដូវទឹកសម្រក ចាប់ពីខែវិច្ឆិកាទៅ ខែឧសភាជម្រៅទឹកបឹងទន្លេសាប ជាអប្បបរមាពី ០,៨ ទៅ ២ម៉ែត្រ ទឹកហូរចេញពី បឹងទន្លេសាប តាមទិសកំពង់ឆ្នាំង-ភ្នំពេញ។ ទឹកមានផ្ទៃក្រលា ៣០០០គ^២។ បាតុភូតចំលែកនេះ គឺហូរចេញហូរចូល បណ្តាលមកពីទឹកជំនន់នៃទន្លេមេគង្គ មាននីវ៉ូខ្ពស់ជាង ទឹកទន្លេសាប ម្យ៉ាងទៀតទឹកបឹងទន្លេសាបមាន រយៈកំពស់ទាបជាងដងទន្លេមេគង្គ។ :## '''ដៃសំខាន់ៗនៃបឹងទន្លេសាប''' ៖ នៅផ្នែកត្រើយខាងកើតមាន [[ស្ទឹងត្រែង]] [[ស្ទឹងសៀមរាប]] [[ស្ទឹងជីក្រែង]] [[ស្ទឹងស្ទោង]] [[ស្ទឹងសែន]]។ នៅផ្នែកត្រើយខាងលិចមាន[[ស្ទឹងសិរីសោភ័ណ]] [[ស្ទឹងមង្គលបុរី]] [[ស្ទឹងសង្កែ]] [[ស្ទឹងមោង]] ([[ដូនទ្រី]]) [[ស្ទឹងស្វាយដូនកែវ]] [[ស្ទឹងពោធិ៍សាត់]] និង[[ស្ទឹងបរិបូរណ៍]]។ :## '''ដៃសំខាន់ៗនៃទន្លេសាប''' ៖ នៅត្រើយខាងកើតមាន[[ស្ទឹងខ្យា]] [[ស្ទឹងជីនិត]] [[ស្ទឹងតាំងក្រសាំង]] និង[[ស្ទឹងស្លាប]]។ នៅត្រើយខាងលិចមាន [[ស្ទឹងជ្រៃបាក់]] [[ស្ទឹងគ្រៀវ]](ឧត្តុង្គ)។ :# '''ប្រព័ន្ធនៅតាមឈូងសមុទ្រ''' ៖ ផ្លូវទឹកនៅតាមសមុទ្រច្រើនជាផ្លូវទឹកខ្លីៗ ដែលហូរពី[[ភ្នំក្រវាញ]] ចាក់ទៅក្នុងឈូងសមុទ្រដែលមានរបបទឹក ដូចទឹកជ្រោះគឺ ហូរយ៉ាងខ្លាំង និង បង្កើតឲ្យមានទឹកជំនន់ ក្នុងរយៈពេលខ្លីនៅ រដូវវស្សា។ របបទឹកមានទំនាក់ទំនង ទៅនឹងរបប[[ខ្យល់មូសុង]] ។ ដោយហេតុនេះមានស្ទឹងខ្លះរីងស្ងួតនៅ [[រដូវប្រាំង]]។ ផ្លូវទឹកសំខាន់ៗ នៅតំបន់ឆ្នេរ រួមមាន [[ស្ទឹងមេទឹក]] [[ស្ទឹងជាយអារែក]] [[ព្រែកតាគី]] [[ព្រែកជីផាត]] [[ព្រែកកំពង់តាសោម]] [[ស្ទឹងកំពត]] និង [[ស្ទឹងទូកមាស]]។ :* '''[[កំពងផែ]]'''៖ កំពង់ផែធំៗ នៅព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាមានពីរគឺ [[កំពង់ផែក្រុងភ្នំពេញ]] និង​ [[កំពង់ផែក្រុងព្រះសីហនុ]] ដែលជា ប្រភេទ[[កំពង់ផែអន្តរជាតិ]] ដ៏មានសារៈសំខាន់បំផុត សម្រាប់ចរាចរណ៍ទំនិញ និងអ្នកទេសចរ។ កំពង់ផែភ្នំពេញ រួមមាន[[ផែថ្ម]] មានប្រវែង ១៨៤ម៉ែត្រ និង[[ផែបណ្តែតទឹក]]មាន ប្រវែង ១៩៦ម៉ែត្រ។ ជម្រៅទឹកនៅរដូវវស្សា ៥,៨ម៉ែត្រ និងរដូវប្រាំង ៤,២ម៉ែត្រ។ កំពង់ផែក្រុងព្រះសីហនុ ស្ថិតនៅចម្ងាយ ២២៦ គ.មពីភ្នំពេញ តាមផ្លូវជាតិលេខ ៤ និង ២៦៣គ.ម ពីភ្នំពេញតាមផ្លូវរថភ្លើង។ កំពង់ផែនេះសាងសង់នៅឆ្នាំ ១៩៥៤ ហើយបើកឲ្យប្រើប្រាស់នៅឆ្នាំ ១៩៦០។ កំពង់ផែនេះមានបណ្តោយ ៣៥០ម៉ែត្រ និងទទឹង ២៨ម៉ែត្រ។<ref>ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ តំបន់ទេសចរណ៍នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាត្រង់[[ប្រព័ន្ធគមនាគមន៍ជាតិ]] ដោយលោក [[កែវ ភួង]]</ref> ==ដំណឹកជញ្ជូន== '''{{Main|ដំណឹកជញ្ជូននៅកម្ពុជា}}''' [[File:Road 4 to Sihanouk.JPG|thumb|220px|left|ផ្លូវជាតិលេខ៤]] [[File:Siem reap airport.JPG|thumb|220px|right|[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិអង្គរ|ព្រលានយន្តហោះអន្តរជាតិសៀមរាប]]]] សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីនិងការមិនខ្វល់ខ្វាយបានបំផ្លាញយ៉ាងខ្លាំងនូវប្រព័ន្ធដឹកជញ្ជូនរបស់កម្ពុជា ក៏ប៉ុន្តែជាមួយជំនួយនិងគ្រឿងបរិក្ខាមកពីប្រទេសនានា កម្ពុជាកំពុងតែដំឡើងផ្លូវធំសំខាន់ៗជាច្រើនដល់កម្រិតមាត្រដ្ឋានអន្តរជាតិនិងភាគច្រើនត្រូវបានពង្រីកឱ្យធំចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០៦។ ផ្លូវសំខាន់ៗសព្វថ្ងៃភាគច្រើនត្រូវបានគេក្រាលរួចហើយ។ កម្ពុជាមានផ្លូវដែកពីរខ្សែ សរុបទៅប្រហែល ៦១២គីឡូម៉ែត្រ(សហាតិមាត្រ) (៣៨០&nbsp;ម៉ាយ)នៃផ្លូវខ្នាតទទឹងមួយ&nbsp;ម៉ែត្រ&nbsp;តែមួយគត់។<ref name=CamRail>{{cite news | title=ផ្លូវដែកកម្ពុជាត្រូវបានធ្វើអោយមានកម្លាំងវិញនៅឆ្នាំ២០១៣ | url=http://www.railwaygazette.com/nc/news/single-view/view/cambodian-railway-to-be-revived-by-2013.html | work=[[រ៉េលវ៉េយហ្គាហ្សេតអ៊ីនថឺណាស់ស្យឹនណល]] | date=២០០៩-១២-១៦ | accessdate=៩មិថុនា ២០១២ | archive-date=2011-04-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110401003014/http://www.railwaygazette.com/nc/news/single-view/view/cambodian-railway-to-be-revived-by-2013.html | url-status=dead }}</ref> ខ្សែនេះរត់ពីរាជធានីទៅកាន់ព្រះសីហនុលើច្រាំងសមុទ្រខាងត្បូង និងពីភ្នំពេញទៅ[[សិរីសោភ័ណ]] (ទោះបីយ៉ាងណាជារឿយៗរថភ្លើងរត់ឆ្ងាយត្រឹមតែ[[បាត់ដំបង]]ប៉ុណ្ណោះ)។ ដូចគ្នាក្នុងឆ្នាំ១៩៨៧ រទេះភ្លើងមានអ្នកដំណើរតែម្នាក់គត់ក្នុងមួយអាទិត្យបានដំណើរការចន្លោះរវាងភ្នំពេញនិងបាត់ដំបង ក៏ប៉ុន្តែគម្រោង១៤១លាន$មួយត្រូវបានផ្ដល់មូលនិធិភាគច្រើនបំផុតដោយ[[ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី]] ត្រូវចាប់ផ្ដើមឡើងដើម្បីធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធផ្លូវដែកដែលអស់កម្លាំងមានកម្លាំងឡើងវិញដែលនឹង''(ប្រជាប់)កម្ពុជាជាមួយមជ្ឈមណ្ឌលឧស្សាហកម្មនិង​ដឹកជញ្ជូនសំខាន់ៗនៅឯបាងកក និងទីក្រុងហូជីមិញ''។<ref name=CamRail/> ម្យ៉ាងទៀត សរសៃឈាមចរាចរណ៍អន្តរខេត្តសំខាន់ៗភ្ជាប់ភ្នំពេញជាមួយព្រះសីហនុ ដោយការចាក់បំពេញផ្ទៃផ្លូវខូចកាលពីមុនជាមួយបេតុង/ក្រាលកៅស៊ូសាជាថ្មីវិញ ហើយការដាក់ឱ្យដំណើរការឆ្លងកាត់ទន្លេសំខាន់ទាំង៥តាមមធ្យោបាយស្ពានបានតភ្ជាប់ភ្នំពេញជាអចិន្ត្រៃយ៍ជាមួយ[[ក្រុងកោះកុង|កោះកុង]] ដោយហេតុនេះហើយទើបគ្មានផ្លូវកាត់ផ្ដាច់ចូលទៅកាន់ថៃជិតខាងនិងប្រព័ន្ធផ្លូវធំទូលាយរបស់ប្រទេសឡើយ។ អត្រាគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍របស់កម្ពុជាគឺជាអត្រាខ្ពស់បើតាមមាត្រដ្ឋានពិភពលោក។ នៅឆ្នាំ២០០៤ ចំននួននៃមរណភាពតាមដងផ្លូវក្នុងយានយន្ត ១០ ០០០គ្រឿងនៅកម្ពុជាមានអត្រាខ្ពស់ជាងក្នុងពិភពលោកអភិវឌ្ឍន៍ដប់ដង និងចំនួនមរណភាពតាមដងផ្លូវបានកើនឡើងទ្វេដងក្នុងរយៈកាលប៉ុន្មានបីឆ្នាំមុននេះ។<ref>[http://www.who.int/violence_injury_prevention/road_traffic/5year_strategy/en/travis_annualreport_execsum.pdf Cambodia Road Traffic Accident and Victim Information System]. (PDF) . Retrieved on June 20, 2011.</ref> [[File:Cambodia Angkor Air Airbus A321 Simon.jpg|thumb|220px|right|យន្តហោះក្រុងA៣២១របស់[[កម្ពុជាអង្គរអ៊ែរ]]។]] ផ្លូវទឹកខាងក្នុងដីគោកដ៏ធំទូលាយរបស់ប្រទេសនេះមានសារៈសំខាន់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រខាងវិស័យពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ។ ទន្លេ[[មេគង្គ]]និងទន្លេ[[សាប]] ដៃរបស់វាជាច្រើន និងទន្លេសាបបានផ្ដល់នូវផ្លូវជាច្រើនដែលមានប្រវែងលាតសន្ធឹង រួមមាន ៣ ៧០០សហាតិមាត្រ(គីឡូម៉ែត្រ) (២៣០០&nbsp;ម៉ាយ) អាចធ្វើនាវាចរណ៍ពេញមួយឆ្នាំដោយការបើកកាណូត ០,៦មាត្រ (២&nbsp;ft) និង ២៨២សហាតិមាត្រ ផ្សេងទៀត (១៧៥&nbsp;ម៉ាយ) អាចធ្វើនាវាចរណ៍ដោយការបើកកាណូត១,៨មាត្រ (៦&nbsp;ft)។<ref name="CNTRYDTA">{{cite web|url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-2187.html |title=CountryData.com |publisher=CountryData.com |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០}}</ref> កម្ពុជាមានកំពង់ផែសំខាន់ពីរគឺ ភ្នំពេញ និងព្រះសីហនុ និងកំពង់ផែនីមួយៗមានកំពង់ផែតូចៗប្រាំទៀត។ ភ្នំពេញ ស្ថិតនៅចំណុចប្រសព្វនៃ[[ទន្លេបាសាក់]] មេគង្គ និងទន្លេសាប គឺជា[[កំពង់ផែទន្លេ]]តែមួយគត់ដែលមានសមត្ថភាពក្នុងការទទួលនាវា៨០០០តោនកំឡុងរដូវវស្សា និងនាវា៥០០០តោនកំឡុងរដូវប្រាំង។ ជាមួយនិងសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចដែលកំពុងកើនឡើងធ្វើឱ្យឈានដល់កំណើនឡើងនៃការប្រើប្រាស់ឡាននិងម៉ូតូ ទោះបីជាយ៉ាងណាកង់នៅតែមានចំនួនលើសលប់ដដែល។<ref>"Picking Up Speed: As Cambodia's Traffic Levels Increase, So Too Does the Road ''Death Toll''", ''The Cambodia Daily'', Saturday, March 9–10, 2002."</ref> "ស៊ីក្លូ" (ជារបស់ដែលបន្សល់ពីបារាំង) រឺ [[ស៊ីក្លូធាក់]] ជាមធ្យោបាយបន្ថែមមួយទៀតជាធម្មតាត្រូវបានជិះដោយអ្នកទេសចរ។ ប្រភេទស៊ីក្លូនេះមានតែមួយគត់នៅកម្ពុជាក្នុងនោះអ្នកធាក់គឺស្ថិតនៅពីក្រោយកន្លែងអង្គុយអ្នកជិះ ដែលផ្ទុយគ្នានឹងស៊ីក្លូធាក់នៅក្នុងប្រទេសជិតខាងដែលអ្នកធាក់នៅពីមុខនិង''អូសទាញ''រទេះ។ ប្រទេសនេះមានព្រលានយន្តហោះពាណិជ្ជកម្មបួន។ [[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ (ពោធិ៍ចិនតុង)]]នៅភ្នំពេញជាអាកាសយានដ្ឋានធំបំផុតទីពីរនៅកម្ពុជា។ [[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិអង្គរ|ព្រលានយន្តហោះអន្តរជាតិអង្គរសៀមរាប]]គឺជាព្រលានយន្តហោះធំជាងគេបំផុតនិងដំណើរការជើងហោះហើរអន្តរជាតិច្រើនបំផុតចេញ​និងចូលប្រទេសកម្ពុជា។ ព្រលានយន្តហោះដទៃៗផ្សេងទៀតស្ថិតនៅ[[កំពង់សោម|ព្រះសីហនុ]]និង[[ខេត្តបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]]។ {{clear}} == មើលបន្ថែម == {{Commons&cat|Cambodia|Cambodia}} * [[វិបត្តិជនភៀសខ្លួនឥណ្ឌូចិន]] * [[បញ្ជីរាយនាមប្រទេស]] * [[ប្រទេស]] {{portal|ភូមិសាស្ត្រ|<!--Eurasia-->|អាស៊ី|អាស៊ីអាគ្នេយ៍|<!--ASEAN-->|កម្ពុជា}} * [[ចំណុចត្រួសៗកម្ពុជា]] * [[លិបិក្រមអត្ថបទទាក់ទងកម្ពុជា]] * <!-- [[Bibliography of Cambodia]] --> * {{Books-inline|កម្ពុជា}} *[[មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា]] * {{wikipedia books link|កម្ពុជា}} {{clear}} == ឯកសារយោង == {{reflist|1}} * ​​​ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដើមសតវត្ស៍ទី២១ ​ចេញផ្សាយលើកទី១។cks។២០០៥ ដោយ​លោកដេវីឌ-ឈែនដ្លឺរ។ * Cambodia in the Early 21st Century, Published and Printed by MBNi nd Promo-Khmer under the Ausplices of the Royal Government of Cambodia. * [http://www.gosiemreap.com​ GoSiemReap.Com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180807141201/http://gosiemreap.com/ |date=2018-08-07 }} - ស្ថានបណ្ដាញស្តីអំពីព័ត៌មានទេសចរណ៍នៃប្រទេសកម្ពុជាមិនគិតកម្រៃ ==តំណភ្ជាប់ក្រៅ== {{Sister project links}} ;រដ្ឋាភិបាល * [http://www.norodomsihanouk.info/ ព្រះមហាក្សត្រនៃកម្ពុជា ព្រះនរោត្តម-សីហនុ] ស្ថានបណ្ដាញផ្លូវការនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រនរោត្តម-សីហនុ{{Fr}} * {{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/home.frame.html |title=Cambodia.gov.kh |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061005044434/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/home.view.html |archivedate=2006-10-05 |access-date=2012-09-20 |url-status=dead }} ស្ថានបណ្ដាញរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាផ្លូវការ (កំណែអង់គ្លេស) * [http://www.mfaic.gov.kh/ Ministry of Foreign Affairs and International Cooperation] * [http://www.mot.gov.kh/ Ministry of Tourism] * [http://evisa.mfaic.gov.kh/ Cambodia e-Visa, Applying Travel Visa Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140728202347/http://evisa.mfaic.gov.kh/ |date=2014-07-28 }} * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-c/cambodia.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514220128/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-c/cambodia.html |date=2011-05-14 }} '''សង្គមអសេនិក''' * [http://adhoc-cambodia.org/ Cambodian Human Rights and Development Association (ADHOC)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101230020740/http://www.adhoc-cambodia.org/ |date=2010-12-30 }} * [http://www.cchrcambodia.org/ Cambodian Center for Human Rights (CCHR)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210322174010/http://www.cchrcambodia.org/ |date=2021-03-22 }} * [http://www.licadho-cambodia.org/ Cambodian League for the Promotion and Defense of Human Rights (LICADHO)] * [http://report.globalintegrity.org/Cambodia/2008 Global Integrity Report: Cambodia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090503024545/http://report.globalintegrity.org/Cambodia/2008/ |date=2009-05-03 }} Cambodia Integrity Scorecard and Country Report * [http://www.actioniec.org/ Action IEC Working For Cambodian Community Education Through Media and Culture]{{Dead link|date=មេសា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&year=2011&country=8009 Freedom in the World 2011: Cambodia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111023143655/http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&year=2011&country=8009 |date=2011-10-23 }} *[http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=251&year=2011&country=8009 Freedom of the Press 2011: Cambodia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120107104436/http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=251&year=2011&country=8009 |date=2012-01-07 }} ; ព័ត៌មានទូទៅ * {{CIA World Factbook link|cb|កម្ពុជា}} * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/cambodia.htm Cambodia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080703234535/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/cambodia.htm |date=2008-07-03 }} from ''UCB Libraries GovPubs'' * {{dmoz|Regional/Asia/Cambodia}} * [http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-13006539 បុព្វេកសារកម្ពុជា]ពី [[ព័ត៌មានសាជីវកម្មផ្សព្វផ្សាយប៊្រីតថេន|ព័ត៌មានស.ផ.ប.]] * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/90520/Cambodia កម្ពុជា]នៅក្នុង''[[ប្រជុំវិជ្ជាប៊្រីតថេន]]'' * {{Wikiatlas|កម្ពុជា}} * {{Wikivoyage|Cambodia}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=KH ទំនាយការអភិវឌ្ឍជាគន្លឹះរបស់កម្ពុជា]ពី[[អនាគតអន្តរជាតិ]] == ទំព័រភ្ជាប់ផ្សេងៗ == {{កម្ពុជា}} {{Navboxes |title = អត្ថបទទាក់ទងនឹងកម្ពុជា |list = {{Navboxes |title = [[File:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}}កន្លែងភូមិសាស្ត្រ |list = {{Countries of Asia}} {{ប្រទេសនិងទឹកដីនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍}} }} {{Navboxes |title = សមាជិកភាពនិងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ |list = {{ចំណងទាក់ទងកម្ពុជា}} {{ASEAN}} {{ជំនួបកំពូលអាស៊ីខាងកើត}} {{La Francophonie|state=collapsed}} {{Monarchies|state=collapsed}} }} {{តួអង្គជាតិ}} }} {{Portal bar|កម្ពុជា}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ីអាគ្នេយ៏​]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍តិចតួច]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកអាស៊ាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការអន្តរជាតិនៃក្រុមប្រទេសនិយាយភាសាបារាំង]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះរាជាណាចក្រ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋនិយមព្រះពុទ្ធសាសនា]] {{ប្រទេសនៅទ្វីបអាស៊ី}} {{អត្ថបទពិសេស}} 1135r2dionp210iqq4q13h71p0igi0b 0 1772 335036 334992 2026-05-09T02:48:42Z CJKPro2026 50318 335036 wikitext text/x-wiki '''នគររាជ''' គឺជាបទភ្លេងជាតិរបស់ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាដែលត្រូវបាននិពន្ធដោយ[[ជួន ណាត|ព្រះសង្ឃរាជជួនណាត]] បទចម្រៀងនេះត្រូវបានដាក់ឲ្យប្រើប្រាស់ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៤១ នៅពេលដែលប្រទេសកម្ពុជាស្ថិតនៅក្នុងអំឡុងសម័យអាណានិគមនិយមបារាំងរហូតដល់ទសវត្សន៍ឆ្នាំ១៩៧០ ជារួមគឺប្រទេសកម្ពុជាកំពុងតែផ្លាស់ប្ដូររបបតាមសម័យកាលនីមួយៗនិងកំពុងតែរីករាលដាលនូវភ្លើងសង្គ្រាមនៅក្នុងប្រទេស។ នៅឆ្នាំ១៩៩៣ បទនគររាជត្រូវបានគេដាក់ឲ្យប្រើប្រាស់ជាផ្លូវការរហូតដល់បច្ចុប្បន្ននេះ។{{Infobox anthem | title = នគររាជ | english_title = Royal Kingdom | image = Flag of Cambodia.svg | image_size = | prefix = | country = {{KHM}} | author = [[ជួន ណាត]] | lyrics_date = ១៩៥០ | composer = ហ្វ.ភឺរូឆូត / ជ.ជេគីល និង [[នរោត្ដម សុរាម្រិត]] | music_date = ១៩៣៩ | adopted = ១៩៤១ និង ១៩៩៣ | until = ១៩៧០-១៩៩៣ | sound = United States Navy Band - Nοkοreach.ogg | sound_title = Nokor Reach }} == '''បទនគររាជ​''' (ភាសា​អង់គ្លេស Royal Kingdom) គឺ​ជា​ចំរៀង​ជាតិ​នៃ​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។​ បទនគររាជ ត្រូវ​បាន​និពន្ធ​ដោយ​សម្ដេច​សង្ឃរាជ [[ជួន ណាត]] ។ ទំនុកភ្លេង និពន្ធដោយ៖ == == នគររាជ<ref>{{Cite web |url=http://www.tvk.gov.kh/Nokoreach+PongSavda.pdf |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=2008-04-03 |archivedate=2008-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081204100238/http://www.tvk.gov.kh/Nokoreach+PongSavda.pdf |url-status=dead }}</ref> == {| style="margin:auto; clear:both" |- | ១~ || សូមពួកទេព្តា || រក្សាមហាក្សត្រយើង |- | || ឲ្យបានរុងរឿង || ដោយជ័យមង្គល សិរីសួស្តី |- | || យើងខ្ញុំព្រះអង្គ || សូមជ្រកក្រោមម្លប់ ព្រះបារមី |- | || នៃព្រះនរបតី || វង្សក្សត្រាដែលសាងប្រាសាទថ្ម |- | || គ្រប់គ្រងដែនខ្មែរ || បុរាណថ្កើងថ្កាន ។ |- | |- | ២~ || ប្រាសាទសិលា || កំបាំងកណ្តាលព្រៃ |- | || គួរឲ្យស្រមៃ || នឹកដល់យសស័ក្តិ មហានគរ |- | || ជាតិខ្មែរដូចថ្ម || គង់វង្សនៅល្អ រឹងប៉ឹងជំហរ |- | || យើងសង្ឃឹមពរ || ភ័ព្វព្រេងសំណាងរបស់កម្ពុជា |- | || មហារដ្ឋកើតមាន || យូរអង្វែងហើយ ។ |- | | |- | ៣~ || គ្រប់វត្តអារាម || ឮតែសូរស័ព្ទធម៌ |- | || សូត្រដោយអំណរ || រំលឹកដល់គុណពុទ្ធសាសនា |- | || ចូរយើងជាអ្នក || ជឿជាក់ស្មោះស្ម័គ្រតាមបែបដូនតា |- | || គង់តែទេវត្តានឹង || ជួយជ្រោមជ្រែង ផ្គត់ផ្គង់ប្រយោជន៍ឲ្យ |- | || ដល់ប្រទេសខ្មែរ || ជាមហានគរ ។ |} == បទភ្លេង == {{listen|filename=Nokoreach.ogg|title=តន្ត្រីនិងសំលេង'''នគររាជ'''|description=|format=[[Ogg]]}} == អត្ថន័យ == *វគ្គទី១៖ ការបួងសួងដល់ទេព្តា សូមជួយថែរក្សាព្រះមហាក្សត្រខ្មែរប្រកបដោយបារមីខ្លាំងក្លា មាន[[ទសពិធរាជធម៌]]ដែលបានដឹកនាំកសាង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] និងគ្រប់គ្រងផែនដីខ្មែរតាំងពីបុរាណមកដោយរុងរឿង។ *វគ្គទី២៖ ប្រាសាទថ្មនៅកណ្តាលព្រៃ ធ្វើឲ្យយើងស្រមៃឃើញ[[សម័យមហានគរ]]ដ៏រុងរឿង។ ជនជាតិខ្មែរមានជំហររឹងមាំដូចថ្ម បានធានាភ័ព្វព្រេងសំណាងរបស់[[កម្ពុជា]]។ *វគ្គទី៣៖ ការរំលឹកគុណ[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]នៅគ្រប់ទីវត្តអារាម ដែលជួយឲ្យប្រទេសខ្មែរក្លាយជាមហានគរ តាំងពីសម័យដូនតារៀងរហូតមក បើយើងជឿជាក់ និងប្រតិបត្តិតាមដូនតា យើងនឹងថ្កុំថ្កើងរុងរឿងដូច[[សម័យមហានគរ]]។ == ​របៀបអានជាអក្សរ​ឡាតាំង == Som pouk tepda rak sa moha khsath yeung <br /> Oy ban roung roeung doy chey monkol srey soursdey<br /> Yeung Khnom preah ang som chrok Krom molup preah Baromey<br /> Ney preah Noropdey vong Khsattra del sang pra sat thm­r<br /> Kroup Kraung dèn Khmer borann thkoeung thkan. Prasath séla kombang kan dal prey<br /> Kuor oy sra­may noeuk do­l yuos sak Moha Nokor<br /> Cheat Khmer dauch Thmar kong vong n­y l­ar rung peung chom hor.<br /> Yeung sang Khim por pheap preng samnang robuos Kampuchea.<br /> Moha r­th koeut mien you ang veanh hey. Kroup vath aram lu tè so sap thoeur<br /> Sot doy am no rom lik koun poth sasna<br /> Chol yeung chea neak thioeur thiak smos smak tam bep donnta<br /> Kong tè thévoda nùng chuoy chrom chrèng phkot phkang pra yoch oy<br /> Dol prateah Khmer chea Moha Nokor == បកប្រែ​ជាភាសាអង់គ្លេស == វគ្គទីមួឃ<br /> God save the King<br /> Give him happiness and glory<br /> Us,servants of the king<br /> Wants to stay under your shade of glory<br /> Of those who built the temples of rock<br /> May rule the Khmer land high and renowned<br /> វគ្គទីពីរ<br /> Temples are hidden from us in the forest<br /> Remind us of the glory of empire <br /> The Khmer nation is like an eternal rock<br /> We hope bless<br /> The fate of Cambodia<br /> The great which lives very old.<br /> វគ្គទីបី<br /> Every pagodas heard with songs<br /> Reciting it to remember [[Buddhism]]<br /> Let us be faithful to our ancestors' belief<br /> Then, god will lavish his bounty To Khmer country, a great kingdom. == បកប្រែ​ជាភាសាបារាំង == Que le ciel protège notre Roi<br /> Et lui dispense le bonheur et la gloire.<br /> Qu'il règne sur nos coeurs et sur nos destinées,<br /> Celui qui, héritier des Souverains bâtisseurs,<br /> Gouverne le fier et vieux Royaume. Les temples dorment dans la forêt,<br /> Rappelant la grandeur du Moha Nokor.<br /> Comme le roc, la race khmère est éternelle,<br /> Ayons cofiance dans le sort du Campuchéa,<br /> L'Empire qui défie les années. Les chants montent dans les pagodes<br /> A la gloire de la Sainte foi Bouddhique.<br /> Soyons fidèles aux croyances de nos pères.<br /> Ainsi le ciel prodiguera-t-il tous ses bienfaits<br /> Au vieux pays khmer, le Moha Nokor. ---- == សូមមើលផងដែរ == *[[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] *[[ប្រទេសកម្ពុជា]] == មើលផងដែរ == * [[១៧មេសាជោគជ័យ]] (ភ្លេងជាតិនៃ[[របបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ]]) (1976–1979) * [[អត្តសញ្ញាណជាតិនៃកម្ពុជា]] * [[ទង់ជាតិកម្ពុជា]] * [[ព្រះឆាយាល័ក្ខកម្ពុជា]] * [[អង្គរវត្ត]] * [[ក្រមា]] * [[ដើមត្នោត]] * [[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា]] == ឯកសារយោង == {{Reflist}} == តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ == * [http://nationalanthems.me/cambodia-nokor-reach/ Cambodia: ''Nokor Reach'' - Audio of the national anthem of Cambodia, with information and lyrics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160620084953/http://www.nationalanthems.me/cambodia-nokor-reach/ |date=2016-06-20 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=yXeSI0U5wXA&feature=related Nokor Reach Instrumental VDO clip] on [[Youtube]] * [http://www.youtube.com/watch?v=cDq2qkTVdPw Nokor Reach with lyrics VDO clip] on [[Youtube]] {{Wikisource}} * [http://www.cambodianview.com/khmer-anthem.html Cambodian National Anthem] - The page "Cambodian View" includes a page about the anthem, which includes a vocal version of the anthem. {{Nationalanthemsofasia}} {{អត្តសញ្ញាណនៃកម្ពុជា}} [[Category:បទចម្រៀងកម្ពុជា]] [[ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសកម្ពុជា]] [[ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្លេងជាតិ]] [[ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្តសញ្ញាណជាតិនៃកម្ពុជា]] {{កម្ពុជា}}{{ភ្លេងជាតិរបស់អាស៊ី}}{{Cambodia-stub}} 0i62rmwn6orjrl6r7j7cwkywm5jqnog 335039 335036 2026-05-09T03:28:49Z CJKPro2026 50318 335039 wikitext text/x-wiki '''នគររាជ''' គឺជាបទភ្លេងជាតិរបស់ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាដែលត្រូវបាននិពន្ធដោយ[[ជួន ណាត|ព្រះសង្ឃរាជជួនណាត]] បទចម្រៀងនេះត្រូវបានដាក់ឲ្យប្រើប្រាស់ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៤១ នៅពេលដែលប្រទេសកម្ពុជាស្ថិតនៅក្នុងអំឡុងសម័យអាណានិគមនិយមបារាំងរហូតដល់ទសវត្សន៍ឆ្នាំ១៩៧០ ជារួមគឺប្រទេសកម្ពុជាកំពុងតែផ្លាស់ប្ដូររបបតាមសម័យកាលនីមួយៗនិងកំពុងតែរីករាលដាលនូវភ្លើងសង្គ្រាមនៅក្នុងប្រទេស។ នៅឆ្នាំ១៩៩៣ បទនគររាជត្រូវបានគេដាក់ឲ្យប្រើប្រាស់ជាផ្លូវការរហូតដល់បច្ចុប្បន្ននេះ។{{Infobox anthem | title = នគររាជ | english_title = Royal Kingdom | image = Flag of Cambodia.svg | image_size = | prefix = | country = {{KHM}} | author = [[ជួន ណាត]] | lyrics_date = ១៩៥០ | composer = ហ្វ.ភឺរូឆូត / ជ.ជេគីល និង [[នរោត្ដម សុរាម្រិត]] | music_date = ១៩៣៩ | adopted = ១៩៤១ និង ១៩៩៣ | until = ១៩៧០-១៩៩៣ | sound = United States Navy Band - Nokoreach.ogg | sound_title = Nokor Reach }} == '''បទនគររាជ​''' (ភាសា​អង់គ្លេស Royal Kingdom) គឺ​ជា​ចំរៀង​ជាតិ​នៃ​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។​ បទនគររាជ ត្រូវ​បាន​និពន្ធ​ដោយ​សម្ដេច​សង្ឃរាជ [[ជួន ណាត]] ។ ទំនុកភ្លេង និពន្ធដោយ៖ == == នគររាជ<ref>{{Cite web |url=http://www.tvk.gov.kh/Nokoreach+PongSavda.pdf |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=2008-04-03 |archivedate=2008-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081204100238/http://www.tvk.gov.kh/Nokoreach+PongSavda.pdf |url-status=dead }}</ref> == {| style="margin:auto; clear:both" |- | ១~ || សូមពួកទេព្តា || រក្សាមហាក្សត្រយើង |- | || ឲ្យបានរុងរឿង || ដោយជ័យមង្គល សិរីសួស្តី |- | || យើងខ្ញុំព្រះអង្គ || សូមជ្រកក្រោមម្លប់ ព្រះបារមី |- | || នៃព្រះនរបតី || វង្សក្សត្រាដែលសាងប្រាសាទថ្ម |- | || គ្រប់គ្រងដែនខ្មែរ || បុរាណថ្កើងថ្កាន ។ |- | |- | ២~ || ប្រាសាទសិលា || កំបាំងកណ្តាលព្រៃ |- | || គួរឲ្យស្រមៃ || នឹកដល់យសស័ក្តិ មហានគរ |- | || ជាតិខ្មែរដូចថ្ម || គង់វង្សនៅល្អ រឹងប៉ឹងជំហរ |- | || យើងសង្ឃឹមពរ || ភ័ព្វព្រេងសំណាងរបស់កម្ពុជា |- | || មហារដ្ឋកើតមាន || យូរអង្វែងហើយ ។ |- | | |- | ៣~ || គ្រប់វត្តអារាម || ឮតែសូរស័ព្ទធម៌ |- | || សូត្រដោយអំណរ || រំលឹកដល់គុណពុទ្ធសាសនា |- | || ចូរយើងជាអ្នក || ជឿជាក់ស្មោះស្ម័គ្រតាមបែបដូនតា |- | || គង់តែទេវត្តានឹង || ជួយជ្រោមជ្រែង ផ្គត់ផ្គង់ប្រយោជន៍ឲ្យ |- | || ដល់ប្រទេសខ្មែរ || ជាមហានគរ ។ |} == បទភ្លេង == {{listen|filename=Nokoreach.ogg|title=តន្ត្រីនិងសំលេង'''នគររាជ'''|description=|format=[[Ogg]]}} == អត្ថន័យ == *វគ្គទី១៖ ការបួងសួងដល់ទេព្តា សូមជួយថែរក្សាព្រះមហាក្សត្រខ្មែរប្រកបដោយបារមីខ្លាំងក្លា មាន[[ទសពិធរាជធម៌]]ដែលបានដឹកនាំកសាង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] និងគ្រប់គ្រងផែនដីខ្មែរតាំងពីបុរាណមកដោយរុងរឿង។ *វគ្គទី២៖ ប្រាសាទថ្មនៅកណ្តាលព្រៃ ធ្វើឲ្យយើងស្រមៃឃើញ[[សម័យមហានគរ]]ដ៏រុងរឿង។ ជនជាតិខ្មែរមានជំហររឹងមាំដូចថ្ម បានធានាភ័ព្វព្រេងសំណាងរបស់[[កម្ពុជា]]។ *វគ្គទី៣៖ ការរំលឹកគុណ[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]នៅគ្រប់ទីវត្តអារាម ដែលជួយឲ្យប្រទេសខ្មែរក្លាយជាមហានគរ តាំងពីសម័យដូនតារៀងរហូតមក បើយើងជឿជាក់ និងប្រតិបត្តិតាមដូនតា យើងនឹងថ្កុំថ្កើងរុងរឿងដូច[[សម័យមហានគរ]]។ == ​របៀបអានជាអក្សរ​ឡាតាំង == Som pouk tepda rak sa moha khsath yeung <br /> Oy ban roung roeung doy chey monkol srey soursdey<br /> Yeung Khnom preah ang som chrok Krom molup preah Baromey<br /> Ney preah Noropdey vong Khsattra del sang pra sat thm­r<br /> Kroup Kraung dèn Khmer borann thkoeung thkan. Prasath séla kombang kan dal prey<br /> Kuor oy sra­may noeuk do­l yuos sak Moha Nokor<br /> Cheat Khmer dauch Thmar kong vong n­y l­ar rung peung chom hor.<br /> Yeung sang Khim por pheap preng samnang robuos Kampuchea.<br /> Moha r­th koeut mien you ang veanh hey. Kroup vath aram lu tè so sap thoeur<br /> Sot doy am no rom lik koun poth sasna<br /> Chol yeung chea neak thioeur thiak smos smak tam bep donnta<br /> Kong tè thévoda nùng chuoy chrom chrèng phkot phkang pra yoch oy<br /> Dol prateah Khmer chea Moha Nokor == បកប្រែ​ជាភាសាអង់គ្លេស == វគ្គទីមួឃ<br /> God save the King<br /> Give him happiness and glory<br /> Us,servants of the king<br /> Wants to stay under your shade of glory<br /> Of those who built the temples of rock<br /> May rule the Khmer land high and renowned<br /> វគ្គទីពីរ<br /> Temples are hidden from us in the forest<br /> Remind us of the glory of empire <br /> The Khmer nation is like an eternal rock<br /> We hope bless<br /> The fate of Cambodia<br /> The great which lives very old.<br /> វគ្គទីបី<br /> Every pagodas heard with songs<br /> Reciting it to remember [[Buddhism]]<br /> Let us be faithful to our ancestors' belief<br /> Then, god will lavish his bounty To Khmer country, a great kingdom. == បកប្រែ​ជាភាសាបារាំង == Que le ciel protège notre Roi<br /> Et lui dispense le bonheur et la gloire.<br /> Qu'il règne sur nos coeurs et sur nos destinées,<br /> Celui qui, héritier des Souverains bâtisseurs,<br /> Gouverne le fier et vieux Royaume. Les temples dorment dans la forêt,<br /> Rappelant la grandeur du Moha Nokor.<br /> Comme le roc, la race khmère est éternelle,<br /> Ayons cofiance dans le sort du Campuchéa,<br /> L'Empire qui défie les années. Les chants montent dans les pagodes<br /> A la gloire de la Sainte foi Bouddhique.<br /> Soyons fidèles aux croyances de nos pères.<br /> Ainsi le ciel prodiguera-t-il tous ses bienfaits<br /> Au vieux pays khmer, le Moha Nokor. ---- == សូមមើលផងដែរ == *[[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] *[[ប្រទេសកម្ពុជា]] == មើលផងដែរ == * [[១៧មេសាជោគជ័យ]] (ភ្លេងជាតិនៃ[[របបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ]]) (1976–1979) * [[អត្តសញ្ញាណជាតិនៃកម្ពុជា]] * [[ទង់ជាតិកម្ពុជា]] * [[ព្រះឆាយាល័ក្ខកម្ពុជា]] * [[អង្គរវត្ត]] * [[ក្រមា]] * [[ដើមត្នោត]] * [[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា]] == ឯកសារយោង == {{Reflist}} == តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ == * [http://nationalanthems.me/cambodia-nokor-reach/ Cambodia: ''Nokor Reach'' - Audio of the national anthem of Cambodia, with information and lyrics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160620084953/http://www.nationalanthems.me/cambodia-nokor-reach/ |date=2016-06-20 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=yXeSI0U5wXA&feature=related Nokor Reach Instrumental VDO clip] on [[Youtube]] * [http://www.youtube.com/watch?v=cDq2qkTVdPw Nokor Reach with lyrics VDO clip] on [[Youtube]] {{Wikisource}} * [http://www.cambodianview.com/khmer-anthem.html Cambodian National Anthem] - The page "Cambodian View" includes a page about the anthem, which includes a vocal version of the anthem. {{Nationalanthemsofasia}} {{អត្តសញ្ញាណនៃកម្ពុជា}} [[Category:បទចម្រៀងកម្ពុជា]] [[ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសកម្ពុជា]] [[ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្លេងជាតិ]] [[ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្តសញ្ញាណជាតិនៃកម្ពុជា]] {{កម្ពុជា}}{{ភ្លេងជាតិរបស់អាស៊ី}}{{Cambodia-stub}} k3bvsn7gttrtcvw19ks8pq8k5w6918d 0 5402 335040 334827 2026-05-09T05:32:27Z ~2026-27909-76 50902 335040 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | latm = 45 | latNS = N | longd = 100 | longm = 29 | longEW = E | languages_type = [[អក្សរផ្លូវការ]] | languages2_type = | leader_name3 = | leader_name4 = | leader_name5 = | leader_name6 = | leader_name7 = | leader_name8 = | leader_name9 = | FR_total_population_estimate_year = | FR_foot = | FR_total_population_estimate = | FR_total_population_estimate_rank = | FR_metropole_population_estimate_rank = | conventional_long_name = ព្រះរាជាណាចក្រថៃ | native_name = {{nobold|ราชอาณาจักรไทย ([[ភាសាថៃ]])<br/>''រ៉ាឆាអាក់ណាចាក់ថៃ''}} | image_flag = Flag of Thailand.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិថៃ|ទង់ជាតិ]] | image_coat = Emblem of Thailand.svg | common_name = ថៃ | symbol_type = [[ត្រាផែនដី]] | national_motto = | national_anthem = ''[[ភ្លេងជាតិថៃ|เพลงชาติไทย]]''<br/>''ភ្លេងជាតិថៃ (ជាគ្រឿងភ្លេង)''<br/><center>[[File:Thai National Anthem - US Navy Band.ogg]]</center> | royal_anthem = ''[[សរសើរព្រះបារមី]]''<br/>''ព្រះរាជភ្លេង (ជាគ្រឿងភ្លេង)''<br/><center>[[File:Thai Royal Anthem - US Navy Band.ogg]]</center> | image_map = Thailand on the globe (Southeast Asia centered).svg | image_map_caption = ទីតាំងប្រទេសថៃ (ក្រហម) នៅលើភូគោល | capital_type = រាជធានី | capital = [[បាងកក]] | coordinates = {{Coord|13|45|N|100|29|E|type:city}} | largest_city = capital | latd = 13 | official_languages = [[ភាសាថៃ|ថៃ]]<ref name=CIA>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/th.html Thailand] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150703193043/https://www.cia.gov/Library/publications/the-world-factbook/geos/th.html |date=3 July 2015 }}, ''The World Factbook''.</ref><!--Thai is the official language. English is a non-official secondary language.--> | languages = [[អក្សរថៃ|ថៃ]] | ethnic_groups = {{unbulleted list | ៨៦% [[ជនជាតិថៃ|ថៃ]]<br />{{nowrap|&nbsp;–៣៩% [[ជនជាតិថៃ|សៀមកណ្តាល]]}}<br />{{nowrap|&nbsp;–២៨% [[ជនជាតិឦសាន|ឦសាន]]}}<br />{{nowrap|&nbsp;–១០% [[ជនជាតិសៀមខាងជើង|ឃុនមឿង]]}} <br />{{nowrap|&nbsp;–9% [[ជនជាតិថៃ|សៀមខាងត្បូង]]}} <br />{{nowrap|៣% [[ខ្មែរលើ|ខ្មែរ]]}} <br />{{nowrap|២% [[ជនជាតិថៃម៉ាឡេ|ម៉ាឡេ]]}} | ៩% [[ក្រុមជនជាតិនៅថៃ|ក្រុមជនជាតិចំនួន ៦៨ ក្រុមទៀត]] }} | ethnic_groups_ref = <ref name="Springer">{{cite journal |url=https://www.researchgate.net/publication/330368922 |author1=John Draper |author2=Joel Sawat Selway |title=A New Dataset on Horizontal Structural Ethnic Inequalities in Thailand in Order to Address Sustainable Development Goal 10 |journal=Social Indicators Research |page=284 |volume=141 |issue=4 |date=January 2019 |doi=10.1007/s11205-019-02065-4 |access-date=18 កញ្ញា 2021}}</ref> | ethnic_groups_year = ២០១៩ | religion_year = ២០១៨ | religion = {{plainlist| * ៩៣.៥% [[ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ថៃ|ព្រះពុទ្ធសាសនា]]<ref>Article 67:<br />"The State should support and protect Buddhism. In supporting and protecting Buddhism, [...] the State should promote and support education and dissemination of dharmic principles of Theravada Buddhism [...], and shall have measures and mechanisms to prevent Buddhism from being undermined in any form. The State should also encourage Buddhists to participate in implementing such measures or mechanisms."{{cite web|title=Constitution of the Kingdom of Thailand |url=http://www.constitutionnet.org/sites/default/files/2017-05/CONSTITUTION%2BOF%2BTHE%2BKINGDOM%2BOF%2BTHAILAND%2B%28B.E.%2B2560%2B%282017%29%29.pdf |website=constitutionnet.org|access-date=17 កុម្ភៈ 2022}}</ref> * ៥.៤% [[ឥស្លាមសាសនានៅថៃ|ឥស្លាមសាសនា]] * ១.១៣% [[គ្រិស្តសាសនានៅថៃ|គ្រិស្តសាសនា]] * ០.០២% [[ហិណ្ឌូសាសនានៅថៃ|ហិណ្ឌូសាសនា]] * ០.០០៣% គ្មានជំនឿសាសនា }} | religion_ref = <ref name="auto">{{cite web |url=http://statbbi.nso.go.th/nso/nso_center/project/table/files/S-soc-health/2561/000/00_S-soc-health_2561_000_000000_00100.xls |title=Population by religion, region and area, 2018 |publisher=NSO |access-date=17 កុម្ភៈ 2022 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210424172255/http://statbbi.nso.go.th/nso/nso_center/project/table/files/S-soc-health/2561/000/00_S-soc-health_2561_000_000000_00100.xls |archive-date=24 មេសា 2021 |archivedate=2021-04-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210424172255/http://statbbi.nso.go.th/nso/nso_center/project/table/files/S-soc-health/2561/000/00_S-soc-health_2561_000_000000_00100.xls }}</ref> | government_type = [[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ|រាជាធិបតេយ្យ​អាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] [[ឯកត្តរដ្ឋ]]ប្រកាន់[[ប្រព័ន្ធសភា|របបសភានិយម]] | leader_title1 = [[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រថៃ|ព្រះមហាក្សត្រ]] | leader_name1 = [[វជិរាលង្ករណ]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[អនុទិន ជាញវីរកូល]] | legislature = [[រដ្ឋសភាថៃ|រដ្ឋសភា]] | upper_house = [[វុឌ្ឍិសភាថៃ|វុឌ្ឍិសភា]] | lower_house = {{nowrap|[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (ថៃ)|សភាតំណាងរាស្ត្រ]]}} | established_event2 = [[អាណាចក្រសុខោទ័យ]] | sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ|និម្មិតកម្ម]] | established_event3 = [[អាណាចក្រអយុធ្យា]] | established_date2 = ១២៣៨–១៤៤៨ | established_event4 = [[អាណាចក្រធនបុរី]] | established_date3 = ១៣៥១–១៧៦៧ | established_event5 = [[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|សម័យក្រុងបាងកក]] | established_date4 = ១៧៦៨–១៧៨២ | established_event6 = {{nowrap|[[បដិវត្តន៍សៀមឆ្នាំ១៩៣២|រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]}} | established_date5 = ៦ មេសា ១៧៨២ | established_date6 = ២៤ មិថុនា ១៩៣២ | area_km2 = ៥១៣,១២០ | area_size = 1 E7 | area_rank = ទី៥០ | percent_water = {{nowrap|០.៤ (២,២៣០ គម{{smallsup|២}})}} | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} ៦៩,៩៥០,៨៥០<ref name="macro">{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/countries/THA/thailand/population|title = Thailand Population 1950-2021}}</ref> | population_census = ៦៤,៧៨៥,៩០៩<ref>(ជាភាសាថៃ) National Statistics Office, [http://popcensus.nso.go.th/doc/8-thailand%20census.doc "100th anniversary of population censuses in Thailand: Population and housing census 2010: 11th census of Thailand"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120712002347/http://popcensus.nso.go.th/doc/8-thailand%20census.doc |date=12 July 2012}}. popcensus.nso.go.th.</ref> | population_estimate_year = ២០២១ | population_estimate_rank = ទី២០ | population_census_year = ២០១០ | population_density_km2 = ១៣២.១ | population_density_rank = ទី៨៨ | GDP_PPP = {{increase}} ១.៤២៨ ទ្រីលានដុល្លារ<ref name=imf2>{{cite web|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2021/October/weo-report?c=578,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2021&ey=2022&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]]|access-date=17 កុម្ភៈ 2022}}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២២ | GDP_PPP_rank = ទី២២ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ២០,៣៧៨ ដុល្លារ<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៦៩ | GDP_nominal = {{increase}} ៥៨៥.៥៨៦ ពាន់លានដុល្លារ<ref name=imf2/> | GDP_nominal_year = ២០២២ | GDP_nominal_rank = ទី២៥ | GDP_nominal_per_capita = ៨,៣៥៦ ដុល្លារ<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី៨០ | Gini = ៣៤.៩ <!--number only--> | Gini_year = ២០១៩ | Gini_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |title=Gini Index |publisher=ធនាគារពិភពលោក |access-date=17 កុម្ភៈ 2022}}</ref> | Gini_rank = | HDI = ០.៧៧៧ <!--number only--> | HDI_year = ២០១៩ | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|title=Human Development Report 2020|publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]|date=15 December 2020|access-date=17 កុម្ភៈ 2022}}</ref> | HDI_rank = ទី៧៩ | currency = [[បាត]] (฿) | currency_code = THB | time_zone = | utc_offset = +៧ | utc_offset_DST = <!-- +N, where N is number of hours --> | DST_note = | time_zone_DST = | drives_on = ឆ្វេង | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅថៃ|+៦៦]] | cctld = {{unbulleted list |[[.th]] |[[.ไทย]]}} | area_magnitude = 1 E11 | itu_prefix = HS, E2 }} {{contains Thai text|compact=yes}} '''ប្រទេសថៃ''' ឬ '''ថៃ''' មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''ព្រះរាជាណាចក្រថៃ''' ([[ភាសាថៃ|ថៃ]]:ราชอาณาจักรไทย) ហៅ'''ប្រទេសសៀម''' ([[ភាសាថៃ|ថៃ]]:สยาม) ជាប្រទេសដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន]]នៃភូមិភាគ[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនខាងកើតជាប់នឹង[[ឡាវ|ប្រទេសឡាវ]] ខាងទិសអាគ្នេយ៍ជាប់នឺងប្រទេស[[កម្ពុជា]] ខាងត្បូងជាប់ប្រទេស[[ម៉ាឡេស៊ី]] និង[[ឈូងសមុទ្រថៃ]] ខាងលិចជាប់នឹងប្រទេស[[ភូមា]] និង[[សមុទ្រអង់ដាម៉ង់]] ហើយមាន[[ទន្លេមេគង្គ]]ធ្វើជាព្រំដែលក្នុងតំបន់ខ្លះ គ្រប់គ្រងដោយរបបប្រជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ នឹងមានមជ្ឈមណ្ឌលគ្រប់គ្រងរាជការផែនដីនៅក្រុង[[បាងកក]] និងមាន[[ចង្វាតនៃថៃ|ការបែងចែករដ្ឋបាលភូមិភាគចែកជា ៧៧ ខេត្ដ]]។ ប្រទេសថៃជាប់លំដាប់[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមក្រឡាផ្ទៃសរុប|ទី ៥០ ខាងផ្ទៃដី]]ដោយមានក្រឡាផ្ទៃសរុប ៥១៣,១១៥ គម^២ និងមាន[[បញ្ជីប្រទេសតាមចំនួនប្រជាជន|ប្រជាជនច្រើនលំដាប់ទី ២០ នៃពិភពលោក]]គឺមានប្រមាណ ៦៧ លាននាក់។ ថៃជាប្រទេសឧស្សាហកម្មថ្មី មានប្រាក់ចំណូលមូលដ្ឋានបានមកពីវិស័យឧស្សាហកម្មនិងសេវាកម្ម។ ថៃមានទីកន្លែងទេសចរណ៍ល្បីៗ ដូចជា ផាត់តាយ៉ា ភូកេត ក្រុងបាងកក និងឈៀងម៉ៃ ដែលបង្កើនប្រាក់ចំណូលឱ្យដល់ប្រទេសជាតិ។ ដូចគ្នានឹងការនាំចេញដែលមានដែលជាផ្នែកសំខាន់ក្នុងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច មានតម្លៃ ៣៣៤,០២៦ លាន[[ដុល្លារអាមេរិក|ដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក]] តាមការប៉ានប្រមាណនៅឆ្នាំ២០១០ សេដ្ឋកិច្ចថៃជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ៣០ ក្នុងពិភពលោក។ [[ជនជាតិតៃ]]បានធ្វើចំណាកស្រុកពីភាគនិរតីប្រទេសចិនមកកាន់ទឹកដីប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្ននៅអំឡុងសតវត្សទី១១។ អ្នកប្រវត្ដិសាស្រ្ដចាត់ទុកថា អាណាចក្រសុខោទ័យជាចំណុចចាប់ផ្ដើមនៃប្រវត្ដិសាស្រ្ដថៃដែលក្រោយមកបានធ្លាក់ក្រោយឥទ្ធិពលនៃអាណាចក្រអយុធ្យាដែលមានអំណាចជាង និងមានការទាក់ទងជាមួយជាតិបស្ចិមប្រទេស តែត្រូវបានធ្លាក់ចុះដុនដាបមួយរយៈដោយសារការពង្រីកអំណាចរបស់ភូមាចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៥១១ មុននឹងងើបឡើងវិញម្ដងទៀត​។ ពេលសម្ដេចព្រះចៅក្រុងធនបុរីទ្រង់ស្ថាបនា[[អាណាចក្រធនបុរី]] ហេតុការណ៍ច្របូកច្របល់នៅសម័យចុងអាណាចក្របាននាំប្រទេសថៃចូលដល់យុគសម័យរបស់[[រាជវង្សចក្រី]]នៃ[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|ក្រុងរតនកោសិន្រ្ទ]]។ នៅក្នុងអំឡុងដើមសម័យក្រុងរតនកោសិន្ទ្រ ប្រទេសថៃរងការវាយលុកពីប្រទេសជិតខាង តែក្រោយរជ្ជសម័យព្រះបាទសម្ដេចព្រះចមក្លៅចៅយូហួ ជនជាតិអឺរ៉ុបចាប់ផ្ដើមមានឥទ្ធិពលលើភូមិភាគនេះយ៉ាងខ្លាំង ដែលនាំទៅរកការធ្វើសន្ធិសញ្ញាជាច្រើន និងការបាត់បង់ទឹកដីក្នុងផ្នែកខ្លះ ធ្វើឱ្យថៃអាចចៀសផុតពីអាណានិគមកិច្ចពីសំណាក់ប្រទេសអឺរ៉ុបបាន។ ក្រោយមកក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ថៃបានចូលរួមជាមួយបក្សសម្ព័ន្ធមិត្ត ហើយក្នុងឆ្នាំ ១៩៣២ មានការធ្វើបដិវត្តប្ដូរពីរបបរាជានិយមផ្ដាច់ការមកជារបបប្រជាធិបតេយ្យ។ ថៃបានចូលរួមខាងបក្សសម្ព័ន្ធត្រីភាគីនៅក្នុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]]។ រហូតដល់អំឡុង[[សង្គ្រាមត្រជាក់]] ថៃបានចងសម្ព័ន្ធនយោបាយជាមួយអាមេរិក។ ពួកទាហានចូលមកមានឥទ្ធិពលក្នុងកិច្ចការនយោបាយថៃយ៉ាងខ្លាំងក្រោយបដិវត្ដថៃរាប់សិបឆ្នាំ ទាំងក្នុងពេលដែលមានរដ្ឋបាលស៊ីវិល និងចូលទៅរកសម័យលោកសេរីក្នុងពេលបច្ចុប្បន្នក្រោយការបោះឆ្នោតរើសនាយករដ្ឋមន្រ្តីថ្មីក្នុងឆ្នាំ២០២៥ គឺលោក[[អនុទិន ជាញវីរកូល]]ឡើងកាន់តំណែង។ ==និរុត្តិសាស្ត្រ== ពាក្យថា សៀម ជាពាក្យដែលបរទេសប្រើសម្រាប់ហៅអាណាចក្រអយុធ្យា ក្នុងកំលុងឆ្នាំគ.ស. ១៤៥៧ កាលពីដើមប្រទេសថៃខ្លួនឯងក៏ធ្លាប់ប្រើពាក្យថា សៀម រាប់តាំងពីរជ្ជកាលសម័យរបស់ព្រះបាទសម្ដេចព្រះចមក្លាវចៅយូហួមក ដោយប្រាកដឃើញមានការប្រើឈ្មោះច្បាស់លាស់ក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៨៥៦ តែជនជាតិថៃមិនធ្លាប់ហៅខ្លួនឯងថា “សៀម” ឬ “ជនជាតិសៀម”  ដូចពួកបរទេស ឬតាមឈ្មោះជាផ្លូវការក្នុងសម័យនោះឡើយ។ ចំណែកពាក្យថា “ជនជាតិថៃ” វិញ កំណត់ហេតុរបស់ឡាឡូបែបានកត់ត្រាទុកយ៉ាងច្បាស់ថា អ្នកស្រុកអយុធ្យាបានហៅខ្លួនឯងដូច្នេះមកជាយូរហើយ។ ក្រោយមកនៅថ្ងៃទី ២៤ មិថុនា ១៩៣៩ តាមប្រកាសរដ្ឋនិយម ច្បាប់ទី ១ នៅសម័យរដ្ឋាភិបាលលោកវិបុលសង្គ្រាម (ដែលប្រកាសឱ្យប្រើកាលពីថ្ងៃទី ២៤ មិថុនា ១៩៣៩) បានប្ដូរឈ្មោះប្រទេស និងសញ្ជាតិ​ពី “សៀម” មកជា “ថៃ” ដែលលោកវិបុលសង្គ្រាមមានចេតនាចង់បង្ហាញថាដែនដីនេះជារបស់ជនជាតិថៃ ពុំមែនជារបស់ជនជាតិណាផ្សេង តាមលទ្ធិជាតិនិយមក្នុងពេលនោះ ដោយមួយកំលុងពេលក្រោយមកបានប្ដូរមកជា “សៀម” នៅឆ្នាំគ.ស.  ១៩៤៥ តែក៏មានការប្ដូរមកជាថៃម្ដងទៀតក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៩៤៨ ដែលជាកំឡុងពេលដែលលោកវិបុលសង្គ្រាមធ្វើជានាយករដ្ឋមន្រ្ដី។ ការប្ដូរឈ្មោះលើកនេះនៅមានការប្ដូរពី “Siam” ក្នុងភាសាអង់គ្លេសនិងភាសាបារាំង មកជា “Thaïlande” ក្នុងភាសាបារាំង និង “Thailand” ក្នុងភាសាអង់គ្លេសរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយឈ្មោះសៀម នៅមានគេស្គាល់ជាទូទៅទាំងក្នុងនិងក្រៅប្រទេស។            == ប្រវត្ដិសាស្ដ្រ == {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ}} ====​​​សម័យបុរេប្រវត្ដិ==== [[ឯកសារ:Tai Migration.svg|រូបភាពតូច|ផែនទីបង្ហាញការរស់នៅភូមិសាស្ត្រនៃ គ្រួសារភាសាតៃ-ក្រដៃ ។ ព្រួញតំណាងឱ្យគំរូទូទៅនៃការធ្វើចំណាកស្រុកនៃ កុលសម្ព័ន្ធនិយាយតៃ តាមដងទន្លេ និងឆ្លងកាត់ខាងក្រោម។]] ប្រទេសថៃមានប្រវត្ដិសាស្រ្ដជាយូរមកហើយ ក្នុងសម័យអតីតកាល ទឹកដីដែលជាប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្នបានមានមនុស្សចូលមករស់នៅតាំងពីសម័យយុគថ្មរំលីង គឺប្រហែល ២០.០០០ ឆ្នាំមកហើយ។ ភូមិភាគនេះបានទទួលឥទ្ធិពលវប្បធម៌និងសាសនាពីឥណ្ឌា ចាប់តាំងពីអាណាចក្រហ្វូណន នៅកំលុងគ្រិស្ដសតវត្សទី១ តែចំពោះរដ្ឋរបស់ជនជាតិថៃវិញ តាមតំណាលយោនកបានកត់ត្រាថា ការស្ថាបនាអាណាចក្រថៃដំបូងកើតឡើងក្នុងកំឡុងឆ្នាំគ.ស ៨៥៧ ។ នៅសតវត្សរ៍ទី៧ និងទី ៨ ក្នុងភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសចិន ជនជាតិតៃឬថៃ បានបង្កើតរដ្ឋខ្លួនឯងមួយឈ្មោះថា '''ណាមជីវ ឬ ណានចាវ''' ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅខេត្តយូណាន ប្រទេសចិន បច្ចុប្បន្ន។ ជនជាតិនេះ ដំបូងឡើយប្រមូលផ្ដុំគ្នាជាក្រុមក្នុងអំណាចស្ដេចត្រាញ់តែមួយ ហើយតាំងទីលំនៅនៅទិសឧត្តរឆ្ងាយពីប្រទេសខ្មែរ។ មុនដំបូងពួកសៀម ឬ ថៃចុះមកតាំងទីលំនៅនៅភាគកណ្ដាលនៃ[[ទន្លេព្រះចៅយ៉ា|ទន្លេមេណាម]](ទន្លេចៅព្រះយ៉ាបច្ចុប្បន្ន) ដែលចន្លោះរដ្ឋទ្វារវតី និង រដ្ឋហរិបុញ្ជយ ហើយបានបង្កើតជាបុរីនិងរដ្ឋតូចៗឋិតនៅក្រោមស្តេចត្រាញ់ ។ នៅសតវត្សរ៍ទី១២ គេក៏ប្រទះឃើញពាក្យស្យាម (Syam) និងរូបចម្លាក់ជនជាតិសៀមនៅលើជញ្ជាំងថ្មនៃប្រាសាទអង្គរវត្ត ព្រមទាំងមានសេចក្តីនាមថា '''ស្យាម''' រួចបញ្ជាក់ថាជាពួកព្រៃ តាមឯកសារសិលាចារឹករបស់ចាមបានកត់សំគាល់ថា ពីមុនជនជាតិសៀមឬថៃស្ថិតនៅក្នុងជួរកងទ័ពខ្មែរក្នុងឋានៈជាទាសករ ឬ ជាឈ្លើយសឹក។<ref>ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅសិក្សាគោលថ្នាក់ទី១០ '''ការចុះខ្សោយនៅចុងសម័យអង្គរ''' ទំព័រទី១៦២</ref> នៅដើមសតវត្សរ៍ទី ១២ ជនជាតិសៀមឬថៃ បានរំកិលខ្លួនពីតំបន់យូណានចុះមកទិសខាងត្បូងបន្តិចម្តងៗ ការធ្វើទេសន្តប្រវេសន៍នៃជនជាតិសៀមនេះបណ្តាលមកពីចម្បាំងរវាងពួកម៉ុងហ្គោល និងចិននៅភាគខាងជើង ។ ពួកកង់សម្ព័ន្ធសៀមដែលគ្រប់គ្រងដោយស្ដេចត្រាញ់នាមមូគោង ស្ថិតនៅខាងជើងជិតភាម៉ូ បានដឹកនាំទ័ពវាយយកមឿងណៃឆ្នាំ១២២៣ អស្យានឆ្នាំ១២២៩ និងឈៀនសែន។ ទន្ទឹមទាំងនោះ ពួកសៀមដែលបានចេញពីប្រទេសដើមហើយមកតាំងទីលំនៅនៅសុខោទ័យនោះ ក៏បានធ្វើការបះបោរប្រឆាំងនឹងចៅហ្វាយខេត្តខ្មែរ។ ស្ដេចសៀមយកខេត្តសួគ៌ាលោក ដោយបានបណ្ដេញចៅហ្វាយខេត្តខ្មែរចេញ ហើយតាំងរាជជាណាចក្រមួយឡើង ។ <ref>ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅសិក្សាគោលថ្នាក់ទី៨ '''២.ប្រវត្តិជនជាតិសៀម និងការបង្កើតរដ្ឋ''' ទំព័រទី១៣៨ និងទី១៣៩ </ref> ==== អាណាចក្រសុខោទ័យ ==== {{Main|អាណាចក្រសុខោទ័យ}} [[ឯកសារ:4Y1A0508 Sukhothai (34384510751).jpg|រូបភាពតូច|វត្តស៊ីជុំ នៅ សុខោទ័យដែលធ្លាប់ជារាជធានីនៃនរគសុខោទ័យ]] ក្រោយការដួលរលំនៃចក្រពត្ដិខ្មែរក្នុងកំឡុងគ្រិស្ដសតវត្សទី១៣ ធ្វើឱ្យកើតមានរដ្ឋតូចៗ ជាច្រើន មានជាអាទិ សៀម មន និងម៉ាឡេ។ ជនជាតិសៀមដែលបានចេញពីប្រទេសកំណើតខ្លួនមកតាំងលំនៅក្នុងអាណាចក្រខ្មែរត្រង់សុខោទ័យ បានធ្វើការបះបោរប្រឆាំងនឹងចៅហ្វាយខេត្តខ្មែរបន្ទាប់មកបានវាយយកខេត្តខ្មែរ ដោយបណ្តេញចៅហ្វាយខេត្តខ្មែរចេញរួចតាំងអាណាចក្រសុខោទ័យឡើង។<ref>ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅសិក្សាគោលថ្នាក់ទី៨ '''២.ប្រវត្តិជនជាតិសៀម និងការបង្កើតរដ្ឋ''' ទំព័រ១៣៩</ref> អ្នកប្រវត្ដិសាស្រ្ដថៃចាប់ផ្ដើមរាប់យកសម័យអាណាចក្រសុខោទ័យ ចាប់ពីឆ្នាំគ.ស. ១២៣៨ ជាចំណុចចាប់ផ្ដើមនៃប្រវត្ដិសាស្រ្ដជាតិថៃ ដែលត្រូវនឹងសម័យរុងរឿងរបស់អាណាចក្រឡានណា និងអាណាចក្រឡានឆាង។ អាណាចក្រសុខោទ័យបានពង្រីកដែនដីបានយ៉ាងធំទូលាយក្នុងរជ្ជសម័យផឃុនរ៉ាមខាម់ហ៊ែងមហារាជ (ព្រះបាទរាមកំហែងមហារាជ) តែចាប់ផ្ដើមធ្លាក់ចុះអំណាចវិញក្រោយពេលដែលព្រះអង្គចូលទិវង្គត។ ការគោរពព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយថេរវាទបែបលង្កាវង្ស ធ្វើឱ្យអាណាចក្រសុខោទ័យចាប់ផ្ដើមមានការគ្រប់គ្រងបែបធម្មរាជា។ អាណាចក្រសុខោទ័យ គឺជានគរដំបូងរបស់ថៃ ដែលនៅតំបន់ជុំវិញទីក្រុងសុខោទ័យ ស្ថិតនៅភាគខាងជើងភាគកណ្តាលនៃប្រទេសថៃ។ នគរនេះមានកំណើតប្រហែលពីឆ្នាំ ១២៣៨ រហូតដល់ឆ្នាំ ១៤៣៨ ហើយត្រូវបានគេដឹងជាទូទៅថាជា“ នគរថៃដំបូង” នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រថៃនៅសតវត្សរ៍ទី ២០ ==== អាណាចក្រអយុយា ធនបុរី និងដើមសម័យរតនកោសិន្ទ្រ ==== {{Main|អាណាចក្រអយុធ្យា|អាណាចក្រធនបុរី|អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍}} [[ឯកសារ:Fra Mauro World Map detail South East Asian mainland.jpg|រូបភាពតូច|អយុធ្យាបង្ហាញនៅក្នុង[[ផែនទីផ្វ្រាម៉ាវរ៉ូ]]នៃពិភពលោក (រ.១៤៥០) ស្ថិតក្រោមឈ្មោះថា "Scierno" យកចេទទួលយកឥទ្ទិពលពីahr-I-Naw" មានន័យថា "ទីក្រុងថ្មី"]] [[ឯកសារ:Louis XIV et Ambassadeurs du Roi de Siam 1686 Jacques Leman.png|រូបភាពតូច|ឯកអគ្គរាជទូតសៀមបានបង្ហាញពីព្រះរាជសារស្តេចណារ៉េទៅព្រះរាជវាំងស្តេចល្វីសទី៦ នៅថ្ងៃទី១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៦៨៦]] នៅឆ្នាំ ១២៨៥ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះបាទរាមកំហែង កងទ័ពសៀមបានចេញពីខេត្តសុខោទ័យមកវាយដណ្តើមយកឆ្នេរទន្លេមេណាមដែលជាទឹកដីនៃអាណាចក្រខ្មែរ ។ ឆ្នាំ១៣៥០ ទឹកដីនេះក្លាយជាទឹកដីសៀមមានព្រំប្រទល់ជាប់ហ្លួងព្រះបាងមកទល់លពបុរី (លវោ) ព្រះបាទរាមាធិបតីទី ១ បានបញ្ជូលខេត្តខ្មែរមួយចំនួនជារបស់ខ្លួនហើយបានតាំងរាជធានីនៅក្រុងអយុធ្យា។<ref>ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅសិក្សាគោលថ្នាក់ទី៨ '''៣. រដ្ឋអយុធ្យា និង អរិយធម៌ខ្មែរ''' ទំព័រទី១៣៩</ref> ព្រះបាទអ៊ូថងទ្រង់បង្កើតអាណាចក្រអយុធ្យានៅក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៣៥០ មានការគ្រប់គ្របបែបទេវរាជា ដែលប្រតិបត្ដិតាមមូលដ្ឋាននៃសាសនាព្រាហ្មណ៍ ការចូលទន្ទ្រានសុខោទ័យជាបន្ដបន្ទាប់ធ្វើឱ្យអាណាចក្រសុខោទ័យក្លាយជានគរចំណុះរបស់អាណាចក្រអយុធ្យា។ ក្រោយមក ក្នុងរជ្ជសម័យរបស់សម្ដេចព្រះបរមត្រៃលោកនាថ ទ្រង់បានធ្វើបដិវត្ដរបបគ្រប់គ្រងថ្មី ដែលប្រការខ្លះត្រូវបានប្រើរហូតមកដល់រជ្ជសម័យរបស់ព្រះបាទសម្ដេចព្រះជុនឡាចមក្លៅចៅយូហួនៃអាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ។ ការវាយគ្រប់គ្រងម៉ាឡាកា (Melaka) របស់ពួកព័រទុយហ្គាល់ ក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៥១១ ត្រូវនឹងរជ្ជសម័យរបស់សម្ដេចព្រះបាទរាមាធិបតីទី ២ ធ្វើឱ្យអយុធ្យាចាប់ផ្ដើមមានទំនាក់ទំនងជាមួយពួកអឺរ៉ុប។ ក្នុងខណៈនោះដែររាជវង្សតងអ៊ូរបស់ភូមាចាប់ផ្ដើមមានអំណាចកាន់តែខ្លាំងឡើង រហូតមានការពង្រីកដែនដីមកដល់ក្រុងស្រីអយុធ្យា។ ក្នុងរជ្ជសម័យព្រះបាទតាបេងឆាក់វេទី និងព្រះបាទបុរេងណង មានការធ្វើសង្គ្រាមអូសបន្លាយរាប់សិបឆ្នាំ ធ្វើឱ្យអាណាចក្រអយុធ្យាក្លាយជានគរចំណុះរបស់អាណាចក្រតងអ៊ូក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៥៦៩។ សម្ដេចព្រះបាទនរេសួនមហារាជទ្រង់បានចំណាយពេល ១៥ ឆ្នាំដើម្បីដេញពួកភូមា និងពង្រឹងអំណាចរបស់អាណាចក្រអយុធ្យានៅតំបន់ទំនាបទន្លេមេណាមម្ដងទៀត។ ចាប់ពីពេលនោះមក ក្រុងស្រីអយុធ្យាបានក្លាយជាអាណាចក្ររុងរឿងដល់កម្រិតកំពូល ទំនាក់ទំនងអន្ដរជាតិរបស់អយុធ្យាមានការរីកចម្រើនណាស់ក្នុងរជ្ជសម័យសម្ដេចព្រះបាទនារាយណ៍មហារាជ ដែលមានការចងសម្ព័ន្ធការទូតជាមួយបារាំង ដាណឺម៉ាក និងអង់គ្លេស។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ឥទ្ធិពលដែលកាន់តែកើនឡើងរបស់ជនបរទេសក្នុងក្រុងស្រីអយុធ្យាធ្វើឱ្យព្រះបាទទេពរាជាប្រហារជីវិតខន់ស្ដេនទីន ហ្វលខន់ ទំនាស់ផ្ទៃក្នុងធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងរបស់អយុធ្យាជាមួយជនជាតិអឺរ៉ុបមានសភាពជូរចត់។ អាណាចក្រអយុធ្យាចាប់ផ្ដើមធ្លាក់ចុះអំណាចក្នុងកំលុងគ្រិស្ដសតវត្សទី១៩ សង្គ្រាមជាមួយរាជវង្សខងបង (អាឡងព្យា) បានធ្វើឱ្យអយុធ្យាក្លាយជានគរចំណុះរបស់ភូមាជាលើកទី ២ គឺក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៧៦៧។​ ក្នុងឆ្នាំជាមួយគ្នាដែរ ព្រះបាទតាកស៊ិនមហារាជបានប្រមូលកងទ័ពប្រយុទ្ធដើម្បីទាមទារឯករាជ្យ ហើយបានប្ដូររាជធានីមកឯក្រុងធនបុរី ដែលជារាជធានីរបស់ជនជាតិថៃក្នុងរយៈពេល ១៥ ឆ្នាំជាកំលុងពេលនៃការធ្វើសង្គ្រាមនិងទាមទារឯករាជ្យជាតិ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះពុទ្ធយ៉តហ្វាជុឡាលោក មហារាជ បឋមក្សត្រនៃរាជវង្សចក្រីបានស្ថាបនាក្រុងរតនកោសិន្ទ្រឡើងនៅថ្ងៃទី ៦ មេសា ឆ្នាំគ.ស. ១៧៨២ ។ ក្នុងកំលុងដើមសម័យរតនកោសិន្ទ្រ ថៃបានប្រឈមនឹងការវាយលុកពីប្រទេសដទៃ ជាច្រើនលើកច្រើនគ្រារហូតដល់សម័យរជ្ជកាលទី ៤ ។ ព្រះរាជនយោបាយរបស់ព្រះមហាក្សត្រក្នុងកំលុងពេលនោះគឺ ការពារខ្លួនឯងពីមហាអំណាចអាណានិគម តែក៏មានការគាំទ្រឱ្យមានការដាក់ទុនពីបរទេស ការទទួលយកវិទ្យាសាស្រ្ដបច្ចេកទេសពីលោកខាងលិច និងការសិក្សាបែបទាន់សម័យដែរ។ ===ការប្រឈមមុខជាមួយពួកបច្ចិមប្រទេស=== ក្នុងរជ្ជសម័យព្រះបាទសម្ដេចព្រះបាទចមក្លៅចៅយូហួ រជ្ជកាលទី ៤ សឺចន បៅរិង រាជទូតអង់គ្លេស បានចូលមកធ្វើសន្ធិសញ្ញាបៅរិង ដែលនាំឱ្យមានការធ្វើសន្ធិសញ្ញាជាមួយប្រទេសដទៃទៀត ក្នងលក្ខខណ្ឌស្រដៀងគ្នា ហើយក៏បាននាំមកនូវការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចក្នុងទីក្រុងបាងកកនិងពានិជ្ជកម្មអន្ដរជាតិ។ [[ឯកសារ:King Chulalongkorn and Tsar Nicholas II 1897.png|រូបភាពតូច]] ក្រោយមក ការរុករានរបស់ចក្រពត្ដិនិយម ធ្វើឱ្យសៀមបាត់បង់ទឹកដីឱ្យទៅបារាំង និងអង់គ្លេស ក្នុងរជ្ជសម័យព្រះបាទសម្ដេចព្រះជុនឡាចមក្លៅចៅយូហួ តែថ្វីបើមានគំនាបយ៉ាងខ្លាំងពីប្រទេសមហាអំណាច ក៏សៀមអាចរក្សាខ្លួនមិនឱ្យធ្លាក់ក្រោយអាណានិគមរបស់ពួកអឺរ៉ុប តែត្រូវទទួលឥទ្ធិពលពីលោកខាងលិច រហូតធ្វើឱ្យមានការធ្វើបដិវត្ដសង្គមនិងវប្បធម៌នាពេលក្រោយមក និងរក្សាឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនជារដ្ឋព្រំដែនរវាងមហាអំណាចអាណានិគមទាំងពីរ។ [[ឯកសារ:Map of French Indochina expansion.svg|រូបភាពតូច|ទឹកដីមួយចំនួនដែលធ្លាប់គ្រប់គ្រងដោយសៀមត្រូវប្រគល់ឱ្យឥណ្ឌូចិនវិញ]] ព្រះបាទមកុដ្ឋក្លៅចៅយូហួ រជ្ជកាលទី ៦ ទ្រង់មានព្រះរាជតម្រិះឱ្យប្រទេសសៀមចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ១ ដោយចូលជាមួយបក្សសម្ព័ន្ធមិត្ដធ្វើឱ្យប្រទេសសៀមត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាអន្ដរជាតិ នាំមកនូវការកែខៃសន្ធិសញ្ញាដែលមិនមានយុត្ដិធម៌ទាំងឡាយដើម្បីឱ្យជាតិមានអធិបតេយ្យពិតប្រាកដ តែទន្រាំនឹងទទួលបានជោគជ័យត្រូវចំណាយពេលរហូតដល់រជ្ជសម័យព្រះបាទសម្ដេចព្រះចៅយូហួអានន្ទមហិឌុល។ ===ការផ្លាស់ប្ដូររបបគ្រប់គ្រង=== ====សង្គ្រាមលោកលើកទី ២ និងសង្គ្រាមត្រជាក់==== ថ្ងៃទី ២៤ មិថុនា ឆ្នាំគ.ស. ១៩៣២ គណៈរាស្ដ្របានធ្វើបដិវត្ដផ្លាស់ប្ដូររបបគ្រប់គ្រងពីរបបរាជាធិបតេយ្យផ្ដាច់ការមកជារបបប្រជាធិបតេយ្យ ធ្វើឱ្យគណៈរាស្រ្ដចូលមកមានឥទ្ធិពលលើនយោបាយក្នុងប្រទេស។ នៅរវាងសម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ ប្រទេសថៃបានចុះឈ្មោះចូលធ្វើជាសម្ព័ន្ធមិត្ដយោធាជាមួយជប៉ុន ហើយប្រកាសសង្គ្រាមជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក និងអង់គ្លេស តែដោយសារប្រទេសខាងភាគីបក្សសម្ព័ន្ធមិត្ដទទួលស្គាល់ចលនាថៃសេរី ទើបប្រទេសថៃអាចរួចផុតពីស្ថានភាពជាប្រទេសអ្នកចាញ់សង្គ្រាម។ [[ឯកសារ:Siamese revolution of 1932.png|រូបភាពតូច|រដ្ឋប្រហារសៀមឆ្នាំ១៩៣២ បានផ្លាស់ប្ដូរប្រទេសថៃពីរបបរាជានិយមផ្តាច់ការមករាជានិយមអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] នៅក្នុងកំលុងពេលនៃសង្គ្រាមត្រជាក់ ប្រទេសថៃបានដំណើរការនយោបាយជាសម្ព័ន្ធមិត្ដជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយមាននយោបាយក្នុងការទប់ស្កាត់ការរីករាលដាលនៃរបបកុម្មុយនីស្ដនៅក្នុងភូមិភាគ ហើយបញ្ជូនទាហានទៅចូលរួមច្បាំងក្នុងសង្គ្រាមកូរ៉េ និងសង្គ្រាមវៀតណាម ក្រោយមកប្រទេសថៃបានជួបនឹងបញ្ហាការរីករាលដាលនៃចរន្ដកុម្មុនីស្ដក្នុងប្រទេស តែក្រោយមកបក្សកុម្មុយនីស្ដនៃប្រទេសទេសថៃបានធ្លាក់ចុះអំណាចរហូតមិនអាចប្រតិបត្ដិការចលនានយោបាយរបស់ខ្លួនបានទៀត សង្គ្រាមជាមួយពួកកុម្មុនីស្ដត្រូវបានបញ្ចប់ទាំងស្រុងនៅក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៩៨០។ === ការវិវត្ដន៍នៃរបបប្រជាធិបតេយ្យ === ក្រោយពេលមានការប្ដូររបបគ្រប់គ្រង គ.ស. ១៩៣២ ប្រទេសថៃនៅចាត់ទុកថា នៅក្រោមរបបយោធាផ្ដាច់ការអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្ស។ ការបោះឆ្នោតក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៩៧៣ ក្រោយហេតុការ ១៤ តុលា ជំរុញឱ្យមាននាយករដ្ឋមន្រ្ដីស៊ីវិលជាលើកដំបូង។ ក្នុងកំឡុងពេលនោះ ប្រទេសថៃជួបនឹងអស្ថេរភាពនយោបាយ ហើយមានការបន្ដអំណាចរដ្ឋបាលយោធាជាបន្ដបន្ទាប់ជាងដប់ដង តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ មានហេតុការណ៍ទាមទារលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសំខាន់ៗ ចំនួន ២ ដង គឺហេតុការណ៍ ៦ តុលា និងហេតុការណ៍ឧសភាទមិឡ ទើបធ្វើឱ្យលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅប្រទេសថៃមានស្ថេរភាពនិងកាន់តែល្អឡើង។ ក្នុងកំឡុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៩០ មានកើតវិបត្ដិហិរញ្ញវត្ថុអាស៊ី ឆ្នាំ ១៩៩៧ ធ្វើឱ្យថៃត្រូវខ្ចីលុយពីបរទេសយ៉ាងច្រើន។ លោកតាក់ស៊ីនស៊ីណាវ៉ាត្រាបានកាន់តំណែកនាយករដ្ឋមន្រ្ដីពីរអាណត្ដិជាប់ៗ គ្នា គាត់ជានាយករដ្ឋមន្រ្ដីដែលធ្វើឱ្យមានការឈ្លោះប្រកែកគ្នាច្រើនបំផុត ដោយបានដំណើរការនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចហើយទទួលបានភាពជោគជ័យច្រើនយ៉ាង តែក៏ធ្លាក់ក្នុងបទចោទប្រកាន់ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរដូចគ្នា។ ក្នុងកំឡុងពេលនេះឯងដែលធ្វើឱ្យកើតហេតុការណ៍នយោបាយឡើង ក្នុងឆ្នាំគ.ស. ២០០៦ មានរដ្ឋប្រហារផ្ដួលរំលំរដ្ឋាភិបាលតាក់ស៊ីន។ ការបោះឆ្នោតជាសាកលក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០០៧ ធ្វើឱ្យប្រទេសថៃត្រឡប់មករកបរិយាកាសប្រជាធិបតេយ្យដូចដើម។ [[ឯកសារ:UDD political protests, Red Shirts 2, Bangkok, Thailand.jpg|រូបភាពតូច|រណសិរ្ស​រួបរួម​ដើម្បី​ប្រជាធិបតេយ្យ​ប្រឆាំង​នឹង​របប​ផ្តាច់ការ ក្រុម​អាវ​ក្រហម​តវ៉ា​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១០]] វិបត្ដិនយោបាយនេះទាក់ទងនឹងក្រុមប្រជាជន ២ ក្រុមគឺ ក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្ដប្រជាជនដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ និងក្រុមចលនារួមប្រជាធិបតេយ្យប្រឆាំរបបផ្ដាច់ការថ្នាក់ជាតិ។ ក្រុមទី ១ បាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលតាក់ស៊ីន ជារហូតមក រហូតដល់រដ្ឋាភិបាលលោកសាម៉ាក់ស៊ុនថារ៉ាវេត និងរដ្ឋាភិបាលលោកស៊ុមឆាយវង់សាវ៉ាត ដោយមានបាតុកម្មធំក្នុងកំឡុងឆ្នាំគ.ស ២០០៨ ។ ចំណែកក្រុមទី២ បាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលលោកអភិសិទ្ធិវេចាជីវ៉ា រវាងឆ្នាំគ.ស. ២០០៩-២០១១ ដោយមានការធ្វើបាតុកម្ម មានការបាត់បង់ជីវិតមនុស្សដល់ទៅ ២ លើក ក្នុងឆ្នាំគ.ស. ២០០៩ និង ២០១០​ ។ នៅទីបំផុតមានការបោះឆ្នោតជាសាកលម្ដងទៀតក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០១១ លទ្ធផលគឺគណបក្សភឿថៃបានឈ្នះការបោះឆ្នោត និងជាអ្នកដឹកនាំរដ្ឋាភិបាល។ ==នយោបាយ== {{Main|នយោបាយនៅថៃ}} [[ឯកសារ:King Rama X official (crop).png|រូបភាពតូច|ព្រះមហាក្សត្រនៃប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្នគឺ[[មហាវិជ្ជរ៉ាឡុងកន]]]] ពីដើមប្រទេសថៃមានការគ្រប់គ្រងតាមបែបរាជាធិបតេយ្យផ្ដាច់ការ តាំងពីសម័យអាណាចក្រអយុធ្យារហូតមក ថែមទាំងមានការគ្រប់គ្រងក្នុងលក្ខណៈអំណាចប្រមូលផ្ដុំ តាំងពីរជ្ជសម័យរបស់ព្រះបាទសម្ដេចព្រះជុនឡាចមក្លៅចៅយូហួ លុះដល់ថ្ងៃទី ២៤ មិថុនា ១៩៣២ គណៈរាស្រ្ដបានធ្វើបដិវត្ដក្នុងរជ្ជសម័យព្រះបាទសម្ដេចព្រះប៉ុកក្លៅចៅយូហួ ហើយផ្លាស់ប្ដូររបបគ្រប់គ្រងមកជារបបប្រជាធិបតេយ្យរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។ បច្ចុប្បន្នប្រទេសថៃមានទម្រង់រដ្ឋជារាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងប្រើប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងបែបរបបប្រជាធិបតេយ្យបែបរដ្ឋសភា ឬដែលរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រថៃហៅជារួមថា របបប្រជាធិបតេយ្យដែលមានព្រះមហាក្សត្រទ្រង់ជាប្រមុខ។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញច្បាប់បច្ចុប្បន្នគឺ រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រថៃ ឆ្នាំគ.ស.  ២០០៧ ដែលជាច្បាប់ទី ១៨ ដែលកំណត់ទម្រង់អង្គការគ្រប់គ្រងអំណាចទាំង ៣ ផ្នែកដូចជា៖ *'''អំណាចនីតិបញ្ញាត្ដិ''' មានរដ្ឋសភាក្នុងប្រព័ន្ធសភា២ ដែលប្រកបដោយសភាតំណាងរាស្ដ្រ និងព្រឹទ្ធិសភា មានសមាជិករួមទាំងអស់ ៦៣០ រូប ជាអង្គការគ្រប់គ្រងអំណាច មានប្រធានសភាជាប្រមុខ។ សភាតំណាងរាស្ដ្រប្រកបដោយតំណាងរាស្រ្ដចំនួន ៥០០ រូប បានមកពីការបោះឆ្នោតបែបបែងចែកតំបន់ចំនួន ៣៧៥ រូប និងបានមកពីការជ្រើសតំាងចំនួន ១២៥ រូប នៅក្នុងតំណែងនៃអាណត្ដិ ៤ ឆ្នាំ។ ព្រឹទ្ធិសភាប្រកបដោយសមាជិកចំនួន ១៥០ រូប បានមកពីការបោះឆ្នោតមួយខេត្ដ ១រូប (រួមក្រុងបាងកកដែរ) និងបានមកពីការចាត់តាំង ៧៣ រូប ដោយមានគណៈកម្មការចាត់តាំងសមាជិកព្រឹទ្ធិសភា ៧ រូប នៅក្នុងអំណាចមួយអាណត្ដិ ៦ ឆ្នាំ ហើយមិនអាចធ្វើជាសមាជិកព្រឹទ្ធិសភាលើពី ១ អាណត្ដិបានឡើយ។ *'''អំណាចនីតិប្រតិបត្ដិ''' មាននាយករដ្ឋមន្រ្ដីដែលបានទទួលការតែងតាំងពីព្រះមហាក្សត្រតាមពាក្យក្រាបង្គំទូលរបស់ប្រធានរដ្ឋសភា និងគណៈរដ្ឋមន្រ្ដី ដែលព្រះមហាក្សត្រទ្រង់តែងតាំងតាមពាក្យក្រាបបង្គំទូលរបស់នាយករដ្ឋមន្រ្ដី ជាអង្គការគ្រប់គ្រងអំណាច នាយករដ្ឋមន្រ្ដីជាប្រមុខនៃអំណាច។ នាយករដ្ឋមន្ដ្រីកាន់អំណាចមួយអាណត្ដិ ៤ ឆ្នាំ តាមសភាតំណាងរាស្រ្ដ ហើយមិនអាចកាន់អំណាចជាប់គ្នាលើ ៨ ឆ្នាំបានទេ។ នាយករដ្ឋមន្រ្ដីមិនបានទទួលការជ្រើសតាំងដោយផ្ទាល់ពីប្រជាជន តែបានទទួលការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសពីសភាតំណាងរាស្រ្ដ។ គណៈរដ្ឋមន្រ្ដីប្រកបដោយនាយករដ្ឋមន្រ្ដី ១ រូប និងរដ្ឋមន្ដ្រីផ្សេងៗ ទៀតមិនលើស ៣៥ រូប។ *'''អំណាចតុលាការ''' មានប្រព័ន្ធសាលាក្ដី ដែលប្រកបដោយសាលាយុត្ដិធម៌ សាលារដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងសាលាគ្រប់គ្រង ជាអង្គការគ្រប់គ្រងអំណាច មានប្រធានសាលាដីកា ប្រធានសាលាធម្មនុញ្ញ និងប្រធានសាលាគ្រប់គ្រងកំពូល ជាប្រមុខក្នុងផ្នែករបស់ខ្លួន។ == សេដ្ឋកិច្ច== {{Main|សេដ្ឋកិច្ចថៃ}} [[ឯកសារ:Bangkok, Thailand, Aerial view.jpg|រូបភាពតូច|ទីក្រុងបាងកកជាមជ្ឈមមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេនៅប្រទេសថៃ]] ប្រទេសថៃមានសេដ្ឋកិច្ចបែបគួបផ្សំ​ មានប្រាក់ចំណូលមូលដ្ឋានមកពីឧស្សាហកម្ម ការនំាចេញទំនិញនិងសេវាកម្ម ទេសចរណ៍ សេវាកម្ម កសិកម្មនិងធនធានធម្មជាតិ។ ប្រទេសថៃជាប្រទេសដែលមានអត្រាការនាំចេញលំដាប់ទី២៤ នៃពិភពលោក និងមានអត្រាការនាំចូលលំដាប់ទី២៣ នៃពិភពលោក។ ផ្សារនាំចូលទំនិញថៃដែលសំខាន់ៗ មានដូចជា ជប៉ុន ចិន អាមេរិក ម៉ាលេស៊ី សហរដ្ឋអារ៉ាបអេមីរ៉េត សិង្ហបូរី តៃវ៉ាន់ កូរ៉េខាងត្បូង អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត និងឥណ្ឌូនេស៊ី។ ទិន្នន័យក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០០៩ ប្រទេសថៃនាំចេញទំនិញមានតម្លៃជាង ៤០៦ ៩៩០ លានបាត ដោយទំនិញនាំចេញសំខាន់មានដូចជា គ្រឿងចក្រ ១៤១៤០១ លានបាត អាហារ ៥២៣៣២ លានបាត ទំនិញឧស្សាហកម្ម ៤៥៩៥៩ លានបាត និងមានអត្រាតម្លៃទំនិញនាំចូល ២៨៥៩៦៥ លានបាត ដោយទំនិញនាំចូលសំខាន់មានដូចជា គ្រឿងចក្រ ១១៣៤២១ លានបាត ប្រេងនិងឥន្ធនៈ ៥០៨២៤ លានបាត និងសារធាតុគីមី ៤២៣៧៦ លានបាត មានតម្លៃការធ្វើពានិជ្ជកម្មប្រាក់សុទ្ធ ១២១០២៥ លានបាត។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ កម្លំាងពលកម្មភាគច្រើនរបស់ថៃគឺនៅខាងវិស័យកសិកម្ម ដោយមានស្រូវជាផលិតផលសេដ្ឋកិច្ចមូលដ្ឋានដែលសំខាន់បំផុតនៅក្នុងប្រទេស ហើយអាចចាត់ទុកបានថាជាប្រទេសដែលនាំចេញផលិតផលស្រូវច្រើនជាងគេនៅលើពិភពលោក ដោយអត្រាកំណត់ការនាំចេញមាន​ ៣៦% ក្នុងពិភពលោក ប្រទេសថៃមានផ្ទៃដីសមស្របសម្រាប់ដាំដុះជាង ២៧.២៥%  ដែលក្នុងចំនួននេះមាន ៥០% ប្រើសម្រាប់ដំាស្រូវ។ ចំណែកផលិតផលកសិកម្មផ្សេងៗ មានដូចជា កៅស៊ូ បន្លែ និងផ្លែឈើផ្សេងៗ រួមទាំងមានការចិញ្ចឹមបសុសត្វ ដូចជា មាន់ សត្វទឹកទាំងត្រីទឹកសាប ត្រីទឹកប្រៃក្នុងទ្រុង ការធ្វើស្រែបង្កង ការចិញ្ចឹមខ្យង រួមទាំងការនេសាទសមុទ្រ។ ដោយសារប្រទេសថៃសម្បូរទៅដោយពូជរុក្ខជាតិសម្រាប់ធ្វើអាហារពេញមួយឆ្នាំ ទើបមានឈ្មោះថាជាទីកន្លែងផលិតអាហារដ៏សំខាន់នៃពិភពលោក និងជាប្រទេសនាំចេញអាហារសំខាន់លំដាប់ទី៥ លើពិភពលោក។ [[ឯកសារ:MaeChan Thailand Rice-Farmer-01.jpg|រូបភាពតូច|កសិករកសិករច្រូតស្រូវដោយប្រើកណ្ដៀវ នៅឈៀងរ៉ាយ ប្រទេសថៃ]] ប្រទេសថៃត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាប្រទេសឧស្សាហកម្មថ្មីនៃពិភពលោក ធ្លាប់មានអត្រាលូតលាស់ខ្ពស់បំផុតខាងសេដ្ឋកិច្ចនៅក្នុងចន្លោះឆ្នាំគ.ស ១៩៨៥-១៩៩៦(អត្រាកំណើនជាមធ្យម ៩.៤%ក្នុងមួយឆ្នាំ)។ ទៅជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការលូតលាស់នេះបានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់តម្លៃប្រាក់បាតយ៉ាងគ្រោះថ្នាក់ ក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៩៩៧ ដែលជាឆ្នាំកើតវិបត្ដិហិរញ្ញវត្ថុនៅអាស៊ី សេដ្ឋកិច្ចថៃធ្លាក់ចុះនៅសល់ត្រឹម ១.៩% លោកនាយករដ្ឋមន្រី្ដឆាវលីតយ៉ុងឆាយុត បានប្រកាសភាពអាសន្នតម្លៃប្រាក់បាត ដែលធ្វើឱ្យតម្លៃប្រាក់បាតធ្លាក់ចុះទៅដល់​ ៥៦បាតក្នុង ១ ដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក។ មុនពេលដែលសេដ្ឋកិច្ចថៃចាប់ផ្ដើមងើបឡើងវិញម្ដងទៀតក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៩៩៩ ក្រោយពេលនោះ នៅចន្លោះឆ្នាំគ.ស ២០០២-២០០៤ ក្រោមនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្រ្ដីតាក់ស៊ីនស៊ីណាវ៉ាត្រា សេដ្ឋកិច្ចថៃបានរីកលូតលាស់ឡើងវិញជាង ៥-៧% ក្នុងមួយឆ្នាំ និង ៤-៥% ក្នុងមួយឆ្នាំ នៅចន្លោះឆ្នាំគ.ស ២០០៥-២០០៧ វិបត្ដិនយោបាយប្រទេសថៃបានធ្វើឱ្យមានផលប៉ះពាល់ដល់អត្រាការលូតលាស់សេដ្ឋកិច្ចរបស់ថៃ។ វិបត្ដិសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក និងការខ្វះស្ថេរភាពនយោបាយនៅតែជាឧបសក្គរារាំងការលូតលាស់សេដ្ឋកិច្ចរបស់ថៃ។ ===វិទ្យាសាស្រ្ដ និងបច្ចេកវិទ្យា=== មានការកំណត់ផែនការប្រើ​ និងអភិវឌ្ឍវិទ្យាសាស្រ្ដបច្ចេកទេស​ ចាប់តាំងពីមានផែនការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមថា្នក់ជាតិ រយៈកាលទី៥ (គ.ស ១៩៨២-១៩៨៦) មក តែក្នុងពេលនោះ នៅឃើញមានឧបសគ្គផែ្នកសមត្ថភាពក្នុងប្រទេសក្នុងផ្នែកវិទ្យាសាស្រ្ដបច្ចេកទេសមិនទាន់រឹងមាំ រហូតដល់ផែនការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គមថ្នាក់ជាតិរយៈកាលទី៦ (គ.ស ១៩៨៧-១៩៩១) ទើបបានរៀបចំផែនការអភិវឌ្ឍវិទ្យាសាស្រ្ដបច្ចេកទេសឱ្យក្លាយជា ១ ភាគ ១០ នៃផែនការ ដើម្បីអភិវឌ្ឍកម្រិតសមត្ថភាពផ្នែកការផលិតនិងកែច្នែទំនិញ។ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះចមក្លៅចៅយូហួទ្រង់បានទទួលព្រះនាមថាជា “ព្រះបិតានៃវិទ្យាសាស្រ្ដជាតិថៃ” តាមរយៈការដែលទ្រង់បានគណនាដំណើរសូរ្យគ្រាសពេញវង្ស ១៨ សីហា ១៨៦៨ យ៉ាងស្ទាត់ជំនាញ។ ថ្ងៃទី១៤ មេសា ១៩៨២ រដ្ឋាភិបាលថៃបានកំណត់យកថ្ងៃទី១៨ សីហារៀងរាល់ឆ្នាំជាទិវាវិទ្យាសាស្រ្ដជាតិថៃ។ បច្ចុប្បន្នប្រទេសថៃបានចូលមករួមចំណែកក្នុងការអភិវឌ្ឍប្រទេសថៃកាន់តែច្រើនឡើង ជាពិសេសក្នុងរឿងវេជ្ជសាស្រ្ដ គមនាគមន៍ ការសិក្សា និងការទំនាក់ទំនង ធ្វើឱ្យវិទ្យាសាស្រ្ដបច្ចេកទេសនៅប្រទេសថៃមានការរីកចម្រើនយ៉ាងលឿន។ ===ទំនាក់ទំនងអន្ដរជាតិ និងកិច្ចការយោធា=== [[ឯកសារ:Secretary Pompeo Meets With Thai Prime Minister Prayut Chan-o-cha (48437829066).jpg|រូបភាពតូច|រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិច ជួបជាមួយនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ ប្រយុទ្ធ ច័ន្ទ្រឱជា នៅទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ ឆ្នាំ២០១៩។ ]] បច្ចុប្បន្នប្រទេសថៃបានចូលមកមានឥទ្ធិពលកាន់តែខ្លាំងឡើងលើឆាកអន្ដរជាតិដោយបានចូលរួមចំណែកជាមួយអង្គការសហប្រជាជាតិនិងអង្គការក្នុងតំបន់។ ប្រទេសថៃជាសម្ព័ន្ធមិត្ដដ៏សំខាន់របស់អាមេរិក ហើយបានពង្រឹងទំនាក់ទំនងរវាងក្រុមប្រទេសសមាជិកអាស៊ាន ទាំងក្នុងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ពានិជ្ជកម្ម ធនាគារ នយោបាយ និងផ្នែកវប្បធម៌។ ក្រៅពីនេះ ប្រទេសថៃបានធ្វើកិច្ចសហប្រតិបត្ដិការជាមួយអង្គការក្នុងតំបន់ មានដូចជា អង្គការស្ថេរភាពនិងកិច្ចសហប្រតិបត្ដិការនៅអឺរ៉ុប​ ក្រៅពីនេះ ប្រទេសថៃធ្លាប់បានបញ្ជូនទាហានទៅចូលរួមក្នុងកងកម្លាំងអន្ដរជាតិនៅទីម័រខាងកើត អាហ្កានីស្ថាន អ៊ីរ៉ាក់ ប៊ូរុនឌី និងបច្ចុប្បន្ននៅដាហ៊្វូប្រទេសស៊ូដង់ តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសថៃនឹងប្រទេសជិតខាងនៅមានលក្ខណៈទន់ខ្សោយនៅឡើយ។ កងទ័ពថៃត្រូវបានបែងចែកចេញជា ៣ ប្រភេទ គឺ កងទ័ពជើងគោក កងទ័ពជើងទឹក និងកងទ័ពជើងអាកាស។ សព្វថ្ងៃនេះកងទ័ពថៃមានចំនួនសរុប ប្រមាណ ១០២៥៦៤០នាក់ និងមានកម្លាំងត្រៀមជាង ២០០០០០នាក់ ហើយមានកម្លាំងពាក់កណ្ដាលទាហានប្រចាំការប្រមាណ ១១៣៧០០នាក់ ។ ព្រះមហាក្សត្រថៃកាន់តំណែងជាអគ្គមេបញ្ជាការទ័ពដោយនីតិន័យ ដែលបច្ចុប្បន្នគឺព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមិន្រ្ទមហាភូមិពលអាឌុលយ៉ាដេត តែក្នុងកិច្ចប្រតិបត្ដិ កងទ័ពត្រូវនៅក្រោមការគ្រង់គ្រងរបស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ មានរដ្ឋមន្រ្ដីក្រសួងមហាផ្ទៃជាមេបញ្ជាការ និងនៅក្រោមការបង្គាប់បញ្ជារបស់កងបញ្ជាការកងទ័ពថៃ មានមេបញ្ជាការរបស់កងទ័ពថៃជាមេបញ្ជាការ នៅឆ្នាំគ.ស ២០១០ ក្រសួងមហាផ្ទៃបានប្រើទឹកប្រាក់សរុប ១៥៤០៣២៤៧៨៦០០បាត សម្រាប់ចំណាយក្នុងវិស័យនេះ។        រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រថៃ បញ្ញាត្ដិថាកិច្ចការពារប្រទេសជាតួនាទីរបស់ប្រជាជនថៃគ្រប់រូប ជនជាតិថៃទាំងអស់មានតួនាទីបម្រើរាជការយោធា។ កងទ័ពនឹងប្រមូលកេណ្ឌបុរសដែលបានអាយុឈានចូល ២១ ឆ្នាំ ដោយអាស្រ័យតាមព្រះរាជបញ្ញាត្ដិ បម្រើរាជការយោធា គ.ស ១៩៥៤ ដោយនឹងត្រូវហៅមកពិនិត្យឈាម ឬចូលបម្រើកងប្រចាំការ។ រយៈពេលធ្វើការហ្វឹកហាត់នៅចន្លោះពេលពី ៦ ខែទៅ ២ ឆ្នាំអាស្រ័យលើកម្រិតការសិក្សាវិទ្យាការទាហាន និងការស្ម័គ្រចូលធ្វើជាទាហានដោយបើអ្នកទទួលការពិនិត្យឈាមចប់ការសិក្សាមិនទាបជាងកម្រិតបរិញ្ញាបត្រ បើចាប់បានស្លាកពណ៌ក្រហម គឺត្រូវបម្រើរាជការ ១ ឆ្នំាពេញ បើស្ម័គ្រដោយមិនចាប់ស្លាក នឹងបម្រើរាជការត្រឹមតែ ៦ ខែ ជាដើម។ អ្នកដែលចាប់បានស្លាកពណ៌ខ្មៅ មិនបាច់ចូលបម្រើរាជការយោធា បើអ្នកសិក្សាវិទ្យាការទាហានបញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់ឆ្នាំទី១ នឹងត្រូវបម្រើរាជការ ១ ឆ្នាំពេញ បើបញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់ឆ្នាំទី២ នឹងត្រូវបម្រើរាជការ ៦ ខែ ហើយបើបញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់ឆ្នំាទី៣-៥ មិនត្រូវបានបញ្ជូលក្នុងកងប្រចាំការ តែអាចហៅថាពលបាន ក្នុងឋានៈជាទាហានកងជំនួយប្រភេទ១។ ចុងក្រោយ ខាងគេហទំព័រ GlobalFirepower បានចាត់លំដាប់ថ្នាក់ភាពរឹងមាំរបស់កងទ័ពថៃនៅក្នុងលំដាប់ទី១៩ លើពិភពលោក។ == ប្រជាសាស្ត្រ== {{Main|ប្រជាសាស្ត្រថៃ}} [[ឯកសារ:Siriraj Hospital,Bangkok.jpg|រូបភាពតូច|មន្ទីរពេទ្យសិរីរាជនៅទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ]] ស្ថិតិចំនួនប្រជាជនថៃមានភាពខុសគ្នាអាស្រ័យលើប្រភព។ តាមការប្រមាណរបស់ CIA The World Factbook កាលពីឆ្នំាគ.ស២០១០ ប្រជាជនថៃទាំងអស់ក្នុងប្រទេសមានប្រមាណ ៦៦៤០៤៦៨៨នាក់ ប្រកបដោយថៃសៀម ៧៥% ថៃខ្សែស្រឡាយចិន ១៤% ថៃខ្សែស្រឡាយម៉ាឡាយូ ៣% ។ ប្រទេសថៃជួបនឹងបញ្ហាអត្រាកំណើតទាបជាងមាត្រដ្ឋាន ដោយក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០០៨ អត្រាកំណើនរបស់ប្រជាជននៅត្រឹមកម្រិត ១.៥% ហើយមានទំនោរប្រុងនឹងធ្លាក់ចុះនៅត្រឹម ១.៤៥% ក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០២៥។ មូលហេតុមកពីមានអត្រាការពន្យាកំណើតខ្ពស់ ៨១% ក្នុងឆ្នំាគ.ស ២០០៨ បើប្រៀបធៀបនឹងអត្រាមរណៈដែលធ្លាក់ចុះក្នុងសតវត្សកន្លងមក ធ្វើឱ្យប្រទេសថៃនឹងមានប្រជាជនជាមនុស្សចាស់កាន់តែច្រើនឡើងក្នុងពេលអនាគត។ ប្រទេសថៃជាប្រទេសដែលមានភាពចម្រុះនៃជនជាតិ ដោយមានទាំងជនជាតិថៃ ថៃខ្សែស្រឡាយឡាវ ថៃខ្សែស្រឡាយមន ថៃខ្សែស្រឡាយខ្មែរ រួមទាំងជនជាតថៃខ្សែស្រឡាយចិន ថៃខ្សែស្រឡាយម៉ាឡាយូ ថៃខ្សែស្រឡាយជ្វា ជនជាតិចាម ជនជាតិវៀតណាម ជនជាតិភូមា និងជនជាតិថៃតំបន់ភ្នំជាតិពន្ធុផ្សេងៗ ដូចជា ការៀង លីស​ ម៉ុង កួយ ជាដើម។​ ក្នុងឆ្នាំkគ.ស ២០១០ តាមរយៈទិន្នន័យរបស់សភាជាតិ ប្រទេសថៃមានកម្លាំងពលកម្មបរទេសស្របច្បាប់ ១.៤លាននាក់ ដោយមានបន្ថែមទៀតស្មើដើមដែលនៅមិនទាន់បានចុះបញ្ជី។ តាមរយៈទិន្នន័យការភាសខ្លួនអន្ដរជាតិរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ បានបង្ហាញថា ក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០០៥ ប្រទេសថៃមានជនភាសខ្លួនចូលមករស់នៅចំនួន ១.០៥លាននាក់ ស្មើនឹង១.៦% នៃចំនួនប្រជាជនសរុប។ ប្រទេសថៃមានការបែងចែកជនជាតិ និងជាតិពន្ធុកម្រិតទាបពេលប្រៀបធៀបនឹងប្រទេសជិតខាង មានការគាំទ្រនយោបាយឥស្សរៈភាពនៃជនជាតិនីមួយៗ អ្នកជំនាញការបស្ចឹមប្រទេសបានកត់ត្រាទុកថា​ ប្រទេសថៃជា “សង្គមដែលមានគ្រោងសាងធូររលុង”។ ===សាសនា=== {{Main|សាសនានៅថៃ}} [[ឯកសារ:Wat Phra Kaew Bangkok42.jpg|រូបភាពតូច|ព្រះសង្ឃថៃនៅវត្តព្រះកែវ]] តាមរយៈការធ្វើជំរឿនប្រជាជនក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០១០ ប្រជាជនថៃជាពុទ្ធសាសនិកមាន ៩៣.៤% ដែលចាត់ទុកថាជាសាសនាប្រចាំជាតិរបស់ថៃដោយន័យប្រយោល ថ្វីបើថានៅមិនទាន់មាន​ការបញ្ញត្ដិក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រថៃនៅឡើយក៏ដោយ ទាំងអស់នេះចាត់ទុកបានថា ប្រទេសថៃមានអ្នកគោរពព្រះពុទ្ធសាសនាលំដាប់ខ្ពស់ដែរក្នុងពិភពលោក។ បន្ទាប់មកមានដូចជាសាសនាឥស្លាម មានអ្នកគោរពប្រមាណ​ ៥.២% ដែលភាគច្រើនអាស្រ័យនៅភូមិភាគខាងត្បូងផ្នែកខាងក្រោម ប្រជាជនក្នុងខេត្ដយ៉ាក់ឡា ប៉ាត់តានី ណារ៉ាធិវ៉ាត តំបន់ខ្លះនៃខេត្ដសុងក្លា និងខេត្ដឈុមផន ភាគច្រើនគោរពសាសនាឥស្លាម។ ក្រៅពីនេះនៅមានអ្នកគោរពសាសនាផ្សេងៗ ទៀត ដូចជា គ្រិស្ដ សិខ និងហិណ្ឌូ សរុបប្រមាណ ១.៤% ចំពោះសហគមន៍ជនជាតិជ្វីបវិញ មានប្រវត្ដិជាយូរមកហើយគឺតាំងពីគ្រិស្ដសតវត្សទី១៧ មកម្ល៉េះ។ ===ភាសា=== ប្រទេសថៃមានភាសាថៃជាភាសាផ្លូវការ និងជាភាសាសំខាន់ដែលប្រើសម្រាប់ទាក់ទងគ្នា សម្រាប់ការសិក្សា និងជាភាសានិយាយដែលប្រើជាទូទៅក្នុងប្រទេស ដោយប្រើអក្សរថៃជាទម្រង់មូលដ្ឋានក្នុងការសរសេរ ដែលប្រឌិតឡើងជាផ្លូវការនៅសម័យក្រុងសុខោទ័យដោយផឃុនរាមកំហែងមហារាជ។ ក្រៅអំពីភាសាថៃនៅភូមិភាគកណ្ដាល ភាសាថៃសំនៀងផ្សេងៗ នៅមានការប្រើសម្រាប់និយាយតាមភូមិភាគនីមួយៗ ដូចជា ភាសាថៃភូមិភាគខាងជើង ភាសាថៃភូមិភាគឥសាន និងភាសាថៃភូមិភាគខាងត្បូងជាដើម។ ក្រៅអំពីភាសាថៃ ក្នុងប្រទេសថៃនៅមានការប្រើភាសារបស់ក្រុមជនជាតិភាគតិច ដូចជា ភាសាចិនជាពិសេសសំនៀងតេជីវ ភាសាឡាវនៅភូមិភាគឥសានដែលជួនកាលគេហៅថាភាសាឡាវសំនៀងថៃ ភាសាម៉ាឡាយូប៉ាត់តានីនៅភូមិភាគខាងត្បូង។ ក្រៅពីនេះនៅមានភាសាផ្សេងៗ ទៀតដូចជា ភាសាកួយ ភាសាកាក់យ៉ាខាងកើត ភាសាផួន ភាសាថៃលឺ ភាសាថៃយ៉ៃ រួមទាំងភាសាដែលគេប្រើក្នុងជនជាតិតំបន់ភ្នំ ប្រកបដោយត្រកូលភាសាមន-ខ្មែរ ភាសាវៀតណាម និងភាសាឡាបរី ត្រកូលភាសាអូស្ដ្រូអាស៊ី ដូចជា ភាសាចាម ត្រកូលភាសាចិន-ទីបេ ដូចជា ភាសាម៉ុង ភាសាការៀង និងភាសាតៃផ្សេងៗ ដូចជាភាសាភូថៃ ភាសាសែក ជាដើម។ ភាសានិងអក្សរអង់គ្លេសមានបង្រៀនក្នុងសាលាចំណេះទូទៅនិងសាកលវិទ្យាល័យ តែចំនួនអ្នកដែលចេះភាសាអង់គ្លេសស្ទាត់ជំនាញក្នុងប្រទេសថៃនៅមានចំនួនតិចតួចណាស់ ហើយភាគច្រើននៅតាមតំបន់ទីក្រុង និងក្នុងគ្រួសារដែលមានការសិក្សាខ្ពស់តែប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងផ្នែកសមត្ថភាពនៃការប្រើភាសាអង់គ្លេស ប្រទេសថៃធ្លាប់នៅលំដាប់នាំមុខក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៩៩៧ តែនៅពាក់កណ្ដាលឆ្នាំគ.ស ២០០៦ ថៃបែរជាដើរក្រោយប្រទេសឡាវនិងប្រទេសវៀតណាម។ ===ការអប់រំ=== [[ឯកសារ:Thai students going to school.jpg|រូបភាពតូច|សិស្សានុសិស្សថៃកំពុងធ្វើដំណើរទៅសាលារៀន]] ការតម្រូវឱ្យប្រជាជនត្រូវទទួលការសិក្សាអប់រំនៅប្រទេសថៃមានតាំងពីឆ្នាំគ.ស ១៩២១ មកម្ល៉េះ។ រដ្ឋាភិបាលថៃត្រូវរៀបចំឱ្យមានការសិក្សាថ្នាក់មូលដ្ឋានដោយឥតគិតថ្លៃដល់ប្រជាជនក្នុងរយៈពេល ១២ ឆ្នាំ។ ចំណែកការសិក្សាបែបតម្រូវឱ្យប្រជាជនត្រូវទទួលការសិក្សាអប់រំនាពេលបច្ចុប្បន្នត្រូវបានកំណត់ត្រឹម ៩ ឆ្នាំ មានប្រព័ន្ធសាលារៀនដែលបានរៀបចំទុកមានចាប់តាំងពីកម្រិតមតេយ្យសិក្សា បឋមសិក្សា និងមធ្យមសិក្សាបឋមភូមិតាមលំដាប់ តែក្រោយពេលបញ្ចប់ការសិក្សាកម្រិតមធ្យមសិក្សាបឋមភូមិហើយអ្នកសិក្សាអាចជ្រើសរើសបានរវាងការសិក្សាបន្ដទៅមធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិ ឬជ្រើសរើសសិក្សាថ្នាក់មុខវិជ្ជាបច្ចេកទេស ឬអាចជ្រើសរើសសិក្សាបន្ដក្នុងស្ថាប័នទាហារ ឬប៉ូលីស។ ក្នុងការសិក្សាបន្ដថ្នាក់ឧត្ដមសិក្សានៅប្រទេសថៃ សិស្សក្នុងកម្រិតមធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិត្រូវឆ្លងកាត់ប្រព័ន្ធការទទួលបុគ្គលចូលសិក្សាបន្ដក្នុងកម្រិតឧត្ដមសិក្សា ដែលជាទូទៅត្រូវរៀនចប់ថ្នាក់ទី១២ ។ សាកលវិទ្យាល័យក្នុងប្រទេសថៃត្រូវបានទទួលស្គាល់ក្នុងកម្រិតសាកល មានដូចជា សាកលវិទ្យាល័យមហិឌុល និងសាកលវិទ្យាល័យជុឡាឡុងកន ដែលជាប់ជាសាកលវិទ្យាល័យល្អបំផុតនៅអាស៊ីពី QS Asian University Rankings 2011។ តែទោះជាយ៉ាងណា ក៏នៅមានការព្រួយបារម្ភលើកម្រិតបញ្ញារបស់យុវជនថៃ ដែលតាមរយៈការសិក្សារបស់កាសែតដឺណេសិនបានបញ្ចេញរបាយការណ៍ថា “ក្រមអនាម័យនិងក្រុមសុខភាពចិត្ដនឹងត្រូវទទួលអម្រែកលើសភាពឆ្លាតវៃដែលធ្លាក់ចុះ ក្រោយពេលបានរកឃើញថា កម្រិតបញ្ញាជាមធ្យមនៃក្រុមយុវជនមានទាបជាង ៨០” ។ វជរ ផនរណជេដ្ឋបានធ្វើសេចក្ដីរាយការក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០០៦ ថា “អត្រាមធ្យមនៃកម្រិតបញ្ញារបស់ក្មេងថៃនៅរវាងពី ៨៧-៨៨ ដែលស្ថិតនៅក្នុងកម្រិត “ទាបជាងស្ដង់ដា”  បើប្រៀបធៀបនឹងកម្រិតសាកល។ បញ្ហានៃការសិក្សាក្នុងប្រទេសថៃឃើញថា មានការនាំយកនូវវិទ្យាសាស្រ្ដបច្ចេកទេសមកប្រើក្នុងការរៀននិងបង្រៀននៅមានកំណត់។ == វប្បធម៌ == {{Main|វប្បធម៌ថៃ}} វប្បធម៌ថៃបានទទួលឥទ្ធិពលនៃវប្បធម៌ឥណ្ឌា ចិន ខ្មែរនិងដែនដីផ្នែកខ្លះនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍យ៉ាងខ្លាំង។ ពុទ្ធសាសនានិកាយថេរវាទ ដែលជាសាសនាដែលមានគេគោរពច្រើនបំផុតនៅប្រទេសថៃ ឈរនៅលើមូលដ្ឋានអត្ដសញ្ញាណនិងជំនឿរបស់ជនជាតិថៃសម័យថ្មី ធ្វើឱ្យព្រះពុទ្ធសាសនានៅប្រទេសថៃមានការអភិវឌ្ឍតាមកាលវេលា ដែលរួមទៅដល់ការរួមយកជំនឿក្នុងស្រុកដែលមកពីសាសនាហិណ្ឌូ ការគោរពខ្មោច និងការគោរពបូជាបុព្វបុរស។ ចំណែកឯពួកមុស្លីមភាគច្រើនរស់នៅភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសថៃ រួមទាំងជនជាតិចិនឯនាយសមុទ្រដែលចូកមកមានការរួមចំណែកសំខាន់នៅក្នុងសង្គមថៃ ជាពិសេសក្នុងតំបន់ទីក្រុងបាងកកនិងតំបន់ជិតខាង ដែលមានការសម្របខ្លួនចូលជាមួយសង្គមថៃបានយ៉ាងល្អ ធ្វើឱ្យក្រុមជនជាតិចិនបានមានតំណែកក្នុងអំណាចខាងសេដ្ឋកិច្ចនិងនយោបាយ។ វប្បធម៌ថៃមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងវប្បធម៌អាស៊ី ពោលគឺ មានការគោរពបុព្វបុរស ដែលជាការប្រតិបត្ដិតៗ គ្នាជាយូរមកហើយ។ ជនជាតិថៃតែងមានភាពជាម្ចាស់ផ្ទះនិងក្ដីករុណាយ៉ាងល្អ តែក៏មានអារម្មណ៍ក្នុងការបែងចែកវណ្ណៈយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដែរ។ ភាពចាស់ទុំជាផ្នត់គំនិតសំខាន់ម្យ៉ាងក្នុងវប្បធម៌ថៃ មនុស្សចាស់ត្រូវគ្រប់គ្រងមើលថែគ្រួសាររបស់ខ្លួនតាមទំនៀម ហើយប្អូនត្រូវចេះស្ដាប់បង្គាប់បង។ [[ឯកសារ:Thai wedding - conch water.jpg|រូបភាពតូច|សាច់ញាតិចាស់ចាក់ទឹកចេញពីស័ង្ខលើដៃកូនកំលោះ ក្នុង​ពិធី​មង្គល​ការ​នៅ​ប្រទេស​ថៃ។]] ការរាក់ទាក់តាមប្រពៃណីថៃគឺ ការសំពះ។ អ្នកអាយុតិចតែងតែជាអ្នករាក់ទាក់អ្នកអាយុច្រើនមុន ពេលជួបគ្នា ហើយមនុស្សចាស់សោតក៏នឹងរាក់ទាក់ត្រឡប់ទៅវិញក្នុងលក្ខណៈស្រដៀងៗ គ្នា។ ឋានៈនិងតំណែងក្នុងសង្គមក៏ជាផ្នែកមួយនៃការសម្រេចថាអ្នកណាគួរសំពះអ្នកណាមុន។ ការសំពះចាត់ទុកជាការផ្ដល់សេចក្ដីគោរពនិងការរាប់អាចចំពោះនរណាម្នាក់។ ===សិល្បៈ=== សិល្បៈគំនូរថៃ ជាលក្ខណៈឧត្ដមគតិ ជារូបដែលមាន ២ ករណី ដោយនាំយកវត្ថុនៅជិតទុកខាងក្រោមនៃរូប វត្ថុនៅឆ្ងាយទុកនៅខាងលើរូប ប្រើពណ៌បែបឯករង្គ គឺ​ ប្រើច្រើនពណ៌ តែមានពណ៌លេចធ្លោតែមួយ។ បដិមាកម្មថៃ កាលពីដើមជាងថៃធ្វើរូបបដិមាចំពោះតែវត្ថុសក្ដិសិទ្ធិ ដូចជា ព្រះពុទ្ធរូប ទេវរូប ដោយមានត្រកូលជាងផ្សេងៗ រាប់ចាប់តាំងពីសម័យសុខោទ័យហៅថា ត្រកូលជាងឈៀងសែន ត្រកូលជាងសុខោទ័យ អយុធ្យា និងរតនកោសិន្រ្ទ ដោយប្រើមាសសំរិទ្ធជាវត្ថុសំខាន់ក្នុងការធ្វើរូបបដិមា មុខដំបូងគេឆ្លាក់ដោយក្រមួនឃ្មុំ តុបតែងឱ្យល្អ រួចយកទៅចាក់ពុម្ពលោហៈ បើធៀបនឹងបដិមាធ្វើពីថ្មនៅយុគសម័យមុន បដិមាកម្មសំរិទ្ធមានលក្ខណៈស្រស់ស្អាតជាង។ ស្ថាបត្យកម្មថៃ មានបង្ហាញឱ្យឃើញនៅសម័យក្រោយ មកពីស្នាដៃស្ថាបត្យកម្មភាគច្រើនងាយខូចទ្រុឌទ្រោម ជាពិសេសសំណង់ធ្វើអំពីឈើ ពុំឃើញមានស្លាកស្នាមនៅសម័យបុរាណទេ។ ស្ថាបត្យកម្មថៃបង្ហាញឱ្យឃើញតាមរយៈផ្ទះថៃ វត្ដ វិហារ និងប្រាសាទរាជវាំង ដែលសុទ្ធតែសាងសង់ឡើងឱ្យសមស្របតាមលក្ខណៈអាកាសធាតុ និងការប្រើប្រាស់ជាក់ស្ដែង។   ==ភូមិសាស្ត្រ== ===ចង្វាត (ខេត្ត)=== {{ដើមចំបង|ចង្វាតនៃថៃ}}[[ឯកសារ:Thailand adm location map.svg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|351x351ភីកសែល|ផែនទីខេត្តនៃប្រទេសថៃ]] ប្រទេសថៃមាន ៧៥ ខេត្ត​ដែលគេហៅនៅភាសាថៃ ចាំងវ៉ាត់(จังหวัด) (សណ្ដាន​នៃ​ពាក្យ​នេះ មាន​ពាក្យ « ចង្វាត » ដែល​ខ្មែរ​ប្រើប្រាស់​ជា​ធម្មតា​នៅ​សម័យ​មុន​អង្គរ និង​អង្គរ សំរាប់​សំគាល់​សីមា ព្រំ​ប្រទល់ ឬ​ខ្សែ​ក្រវ៉ាត់​នៃ​ព្រំ​ប្រទល់​ដែន ដែល​ជា​កម្មសិទ្ធិ ឬ​ទឹក​ដី​ចំណុះ​របស់​ស្ថាប័ន​ណា​មួយ ឬ​មន្រ្តី​ណា​ម្នាក់ ។ ពាក្យ​នេះ យើង​ឈប់​ប្រើប្រាស់​នៅ​ក្នុង​ភាសា​យើង​ទៅ​ហើយ ប៉ុន្តែ​សៀម​បាន​ខ្ចី​យក​ទៅ​ប្រើ​រហូត​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ ដែល​មាន​ន័យ​សំគាល់ ដែនដី​រដ្ឋបាល​ថ្នាក់ « ខេត្ត » ។) <ref>សិលា​ចារឹក​ថ្មី ka 17 នៅ​ប្រាសាទ​អំពិល ខេត្ត ឧត្ដរមានជ័យ</ref>(จังหวัด) និងមានដែ ពីរទីក្រុងដែលជា ស្វ័យយន្តៈ [[ទីក្រុងបាងកក]]​ និង [[ទីក្រុងផាត់ថាយ៉ា]]។ ចង្វាតចែកទៅ [[ស្រុក]] (អាំភើ) និងស្រុកចែកទៅជា ឃុំ/អនុស្រុក (ដាំប៊ូន[តំបន់]) ។​ នៅឆ្នាំ២០០៦មាន ៨៧៧​សង្កាត់ (อำเภอ) និង ៥០ខេត្ត (ស្មើសង្កាត់ក្នុងខណ្ឌខ្មែរ) ទៀត នៅទីក្រុងបង់កក (เขต, ខេត្ត)។ មានដែ [[មាតុធានីរបស់បង់កក]] គឺជាតំបន់ជុំវិញទីក្រុងបង់កក​ ។ [[ឯកសារ:Thailand location relief map.svg|រូបភាពតូច|390x390ភីកសែល|សណ្ឋានដីប្រទេសថៃ]] ==== ភាគកណ្ដាល ==== # [[ខេត្តអាងទង]] # [[បាងកក|ទីក្រុងបាងកក]]​ (ក្រុងទេពមហានគរ) # [[ខេត្តពិចិត្រ]] (ខេត្តវិចិត្រ) # [[ខេត្តជ័យនាថ]] # [[ខេត្តកញ្ចនបុរី|ខេត្តកាណចាណាបុរី]] # [[ខេត្តលពបុរី]] (លពបុរី) # [[ខេត្តនគរនាយក]] # [[ខេត្តនគរបឋម]] # [[ខេត្តនន្ទបុរី]] # [[ខេត្តបទុមធានី]] # [[ខេត្តពេជ្របូរណ៍]] # [[ខេត្តអយុធ្យា]] # [[ខេត្តរាជបុរី]] # [[ខេត្តសមុទ្រប្រាការ]] # [[ខេត្តសមុទ្រសាគរ]] # [[ខេត្តសមុទ្រសង្គ្រាម]] # [[ខេត្តស្រះបុរី]] # [[ខេត្តសិង្ហបុរី]] # [[ខេត្តសុពណ៌បុរី]] (សុវណ្ណបុរី) # [[ខេត្តកំពែងពេជ្រ]] #[[ខេត្តឧទ័យធានី]] [[ឯកសារ:Grand Palace Chakri Mahaprasad.jpg|right|thumb|200px|[[ព្រះបរមមហារាជវាំង]] [[បាងកក]]]] [[ឯកសារ:Bangkok skytrain sunset.jpg|right|thumb|200px|ទេសភាពទីក្រុងបាងកក នាពេលរាត្រី]] [[ឯកសារ:Wat Pho, Bangkok, Tailandia, 2013-08-22, DD 02.jpg|រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល|[[វត្តព្រះជេតុពនវិមលមង្គលារាម]] ([[Wat Pho]]) [[ប្រទេសថៃ|បាងកក]] [[ប្រទេសថៃ]]]] [[ឯកសារ:วัดพระศรีรัตนศาสดาราม วัดพระแก้ว กรุงเทพมหานคร - Wat Phra Kaew, Temple of Emerald Buddha, Bangkok, Thailand.jpg|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល|[[វត្តព្រះកែវ]] នៅទីក្រុង[[បាងកក]]]] [[ឯកសារ:Wat Suthat, Bangkok.jpg|right|thumb|200px|[[វត្ត សូថាត់]] Wat Suthat បាងកក]] [[ឯកសារ:Democracy Monument Bangkok 001.JPG|right|thumb|200px|[[វិមានប្រជាធិបតេយ្យ]]]] ==== ភាគខាងកើត ==== # [[ខេត្តស្ទឹងជ្រៅ]] (ឆ្ជើងទ្រៅ) # [[ខេត្តច័ន្ទបុរី|ខេត្តចន្ទបុរី]] # [[ខេត្តធនបុរី]] (ជលបុរី) # [[ខេត្តប្រាចិនបុរី]] # [[ខេត្តរយ៉ង]] # [[ខេត្តស្រះកែវ]] # [[ខេត្តត្រាច|ខេត្តត្រាត]] ==== ភាគខាងជើង ==== # [[ខេត្តឈៀងម៉ៃ]] # [[ខេត្តឈៀងរ៉ាយ]] # [[ខេត្តកំពែងពេជ្រ]] (កំផែងពេជ្រ) # [[ខេត្តលំប៉ាង]] # [[ខេត្តលំពូន]] # [[ខេត្តម៉ែហងសន]] # [[ខេត្តនគរសួគ៌]] # [[ខេត្តណាន]] # [[ខេត្តព្យៅ]] # [[ខេត្តពេជ្របុរី]] # [[ខេត្តពិស្ណុលោក]] (វិស្ណុលោក) # [[ខេត្តព្រែ]] # [[ខេត្តសុខោទ័យ]] # [[ខេត្តតាក]] # [[ខេត្តឧត្តរឌិត្ថ]] ==== ភាគឦសាន ==== # [[ខេត្តអំណាចច្រើន]] # [[ខេត្តជ័យភូមិ]] # [[ខេត្តកាលសិន្ធុ]] # [[ខេត្តខនកែន]] # [[ខេត្តលើយ]] # [[ខេត្តមហាសារខាម]] # [[ខេត្តមុក្តាហារ]] # [[ខេត្តនគរភ្នំ]] # [[ខេត្តនគររាជ|ខេត្តនគររាជសីមា]] # ខេត្តហ្នងបួលំភូ # [[ខេត្តហ្នងគាយ]] # [[ខេត្តរយឯត]] # [[ខេត្តសកលនគរ]] # [[ខេត្តស៊ីសាកេត]] # [[ខេត្តសុរិន្ទ្រ]] # [[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]] # [[ខេត្តឧត្តរធានី]] # [[ខេត្តយសោធរ]] # [[ខេត្តបឹងកាល]] ==== ភាគខាងត្បូង ==== # [[ខេត្តជុម្ពរ]] # [[ខេត្តក្របី]] # [[ខេត្តនគរស្រីធម្មរាជ]] # [[ខេត្តនរាធិវាស]] # [[ខេត្តប៉ាត់តានី|ខេត្តប៉័ត្តានី]] (ប៉ាត់តានី, ប៉័ត្តាណី) # [[ខេត្តផាំងង៉ា]] # [[ខេត្តព័ទ្ទលុង]] # [[ខេត្តភូកេត]] # [[ខេត្តរនង]] # [[ខេត្តស្តូល]] # [[ខេត្តសង្ខលា|ខេត្តសងខ្លា]] # [[ខេត្តសុរាស្ត្រធានី]] # [[ខេត្តត្រាំង]] # [[ខេត្តយលា]] {| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" {{Largest cities|country=ថៃ|div_15=ខេត្តបទុមធានី{{!}}បទុមធានី|pop_10=120,045|city_11=ព័ទ្យា{{!}}ទីក្រុងផាត់ថាយ៉ា|div_11=ខេត្តជលបុរី{{!}}ជលបុរី|pop_11=117,371|city_12=នគរស្រីធម្មរាជ{{!}}ទេសបាលនគរនគរស្រីធម្មរាជ|div_12=ខេត្តនគរស្រីធម្មរាជ{{!}}នគរស្រីធម្មរាជ|pop_12=104,948|city_13=នគរសួគ៌{{!}}ទេសបាលនគរនគរសួគ៌|div_13=ខេត្តនគរសួគ៌{{!}}នគរសួគ៌|pop_13=84,122|city_14=ឡែមឆ្បាំង{{!}}ទេសបាលនគរឡែមឆ្បាំង|div_14=ខេត្តជលបុរី{{!}}ជលបុរី|pop_14=82,960|city_15=រង្សិត{{!}}ទេសបាលនគររង្សិត|pop_15=81,084|city_10=ខនកែន{{!}}ទេសបាលនគរខនកែន|city_16=ភូកេត{{!}}ទេសបាលនគរភូកេត|div_16=ខេត្តភូកេត{{!}}ភូកេត|pop_16=78,923|city_17=នគរបឋម{{!}}ទេសបាលនគរនគរបឋម|div_17=ខេត្តនគរបឋម{{!}}នគរបឋម|pop_17=77,651|city_18=ឧប្បលរាជធានី{{!}}ទេសបាលនគរឧប្បលរាជធានី|div_18=ខេត្តឧប្បលរាជធានី{{!}}ឧប្បលរាជធានី|pop_18=77,306|city_19=ឈៀងរ៉ាយ{{!}}ទេសបាលនគរឈៀងរ៉ាយ|div_19=ខេត្តឈៀងរ៉ាយ{{!}}ឈៀងរ៉ាយ|pop_19=74,226|city_20=ពិស្ណុលោក{{!}}ទេសបាលនគរពិស្ណុលោក|div_20=ខេត្តពិស្ណុលោក{{!}}ពិស្ណុលោក|div_10=ខេត្តខនកែន{{!}}ខនកែន|pop_9=130,114|kind=ធំ|city_4=រហាតយ៉ៃ{{!}}ទេសបាលនគរហាតយ៉ៃ|stat_ref={{citation needed|date=November 2021}}|div_name=ខេត្ត|city_1=បាងកក (អង្គការរដ្ឋាភិបាលក្នុងតំបន់){{!}}បាងកក|div_1=បាងកក|pop_1=5,686,646|img_1=View from Baiyoke Sky Hotel, Bangkok (7053110333) cropped.jpg|city_2=នន្ទបុរី{{!}}ទេសបាលនគរនន្ទបុរី|div_2=ខេត្តនន្ទបុរី{{!}}នន្ទបុរី|pop_2=255,793|img_2=Nonthaburi - Bangbuathong.jpg|city_3=ប៉ាកក្រេត{{!}}ទេសបាលនគរប៉ាកក្រេត|div_3=ខេត្តនន្ទបុរី{{!}}នន្ទបុរី|pop_3=189,258|img_3=Sunset at pakkred - panoramio.jpg|div_4=ខេត្តសង្ខលា{{!}}សង្ខលា|div_9=ខេត្តសុរាស្ត្រធានី{{!}}សុរាស្ត្រធានី|city_7=ឧត្តរធានី{{!}}ទេសបាលនគរឧត្តរធានី|city_9=សុរាស្ត្រធានី{{!}}ទេសបាលនគរសុរាស្ត្រធានី|pop_8=131,091|div_8=ខេត្តឈៀងម៉ៃ{{!}}ឈៀងម៉ៃ|city_8=ឈៀងម៉ៃ{{!}}ទេសបាលនគរឈៀងម៉ៃ|pop_7=131,192|div_7=ខេត្តឧត្តរធានី{{!}}ឧត្តរធានី|pop_6=131,286|pop_4=159,627|div_6=ខេត្តនគររាជសីមា{{!}}នគររាជសីមា|city_6=នគររាជសីមា{{!}}ទេសបាលនគរនគររាជសីមា|pop_5=132,172|div_5=ខេត្តជលបុរី{{!}}ជលបុរី|city_5=ចៅព្រះយាសុរស័ក្តិ{{!}}ទេសបាលនគរចៅព្រះយាសុរស័ក្តិ|img_4=Skyline of Hat Yai City, June 2012 by.jpg|pop_20=68,898}} <noinclude> == សូមមើលផងដែរ == * [[ភាសាថៃ]] * [[ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ]] == ឯកសារយោង == {{reflist}} == តំណភ្ជាប់ក្រៅ == * [http://en.wikivoyage.org/wiki/Thailand Wikivoyage - Thailand] {{en icon}} * [http://www2.tat.co.th/ Tourism Authority of Thailand] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090610055453/http://www.tat.co.th/ |date=2009-06-10 }} {{th icon}} {{Commons&cat|Thailand|Thailand|ថៃ}} {{Geographic location |Centre={{THA}} |North={{MYA}} {{LAO}} |Northeast={{LAO}} |East={{LAO}}<br>{{CAM}} |Southeast=[[ឈូងសមុទ្រថៃ]] |South= {{MAS}} |Southwest=[[សមុទ្រអង់ដាម៉ង់]] |West={{MYA}} |Northwest={{MYA}} }} {{ASEAN}} {{ប្រទេសនៅទ្វីបអាស៊ី}} {{ប្រទេសនិយាយភាសាម៉ាឡេ}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ថៃ| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះរាជាណាចក្រ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសឧស្សាហកម្មថ្មី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកអាស៊ាន]] 9l4tjfsffnsf6opn3iz5kw2fjxn736x 0 22156 335027 256366 2026-05-09T02:06:47Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 សុត្តន្ត សិរីហ្វុង បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ទីក្រុងរ៉ូម]] ទៅ [[រ៉ូម]] 256366 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:August_Fischer_-_Udsigt_over_Tiberen_mod_Engelsborg_og_Peterskirken_-_1895.png|រូបភាពតូច]] '''ទីក្រុងរ៉ូម'''គឺជាទីក្រុងមួយនៅក្នុងប្រទេសអ៊ីតាលី។​ ទីក្រុងរ៉ូមគឺជារាជធានីនៃ​ ប្រទេស[[អ៊ីតាលី]]​ ព្រមទាំងខែត្ត ឡាស៊ីអូ។ ទីក្រុងរ៉ូម មានប្រជាជន ២.៨លាននាក់រស់នៅក្នុង ១,២៨៥.៣ គីឡូម៉ែត្រការេ(៤៩៦.៣ sq mi), វាផងដែលគឹជាប្រទេសដែលធំជាងគេព្រមទាំងមានមនុស្សរស់នៅជាច្រើ​ន ហើយគឺជាទីក្រុងមួយដែលមានប្រជាជនច្រើនជាង មួយភាគបួន នៅក្នុងប្រទេសអឺរ៉ុបតែប្រជាជនរស់នៅក្នុងទីក្រុងមានកំហិតកំណត់។ រវាង ៣.២ និង ៣.៨ លាននាក់នៃប្រជាជនរស់នៅក្នុងទីក្រុងរ៉ូម​​ ព្រមទាំងតំបន់ ទីក្រុងធំៗ។ ការតាំងទីក្រុងនៅកណ្កាលភាគខាងលិចជាចំនែកមួយនៃឧបទ្វីបប្រទេស អ៊ីតាលី,ដែលមានទីបេនៅក្នុងតំបន់ឡាស៊ីអូនៃប្រទេសអ៊ីតាលី។​ រ៉ូមគឺជាទីក្រុងធំជាងគេបង្អស់,កវី និង អ្នកនិពន្ឋជនជាតិរ៉ូមបុរាណបានបញ្ជក់ប្រាប់អំពីសញ្ញាណ។ ប្រវត្ដិសាស្រ្ដទីក្រុងរ៉ូមគ្របដណ្ដប់លើជាងពីរនិងពាក់កណ្កាលមួយពាន់ឆ្នាំ,​តាំងពីមានការស្ថាបនានៅក្នុងឆ្នាំ ៧៥៣ BC។ វាគឺជាទីក្រុងមួយដែលចាស់បំផុតនៅក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុប។ នៅលើពិភពលោកទីក្រុងដែលចំនាស់ វាគឺជារាជធានីនៃទីក្រុងរបស់ព្រះរាជអាណាចក្ររ៉ូម៉ាំងដែលមានបន្ដមក, សាធារាណរដ្ឋរ៉ូម៉ាំង ហើយនឹង ចក្រភពរ៉ូម៉ាំង,ហើយគឺជាការគោរពដល់អរិយធម៏កំណើតនាឧបទ្វីបខាងលិច។ ចាប់តាំងពីសតវត្សន៍ទី​ ១ មកប្រទេសរ៉ូមបានក្ដោបក្ដាប់កិច្ចមួយដ៏ធំហើយនៅសតវត្សន៏ទី ៨ វាបានក្លាយទៅជារាជធានីនៃរដ្ឋ​ប៉ាប,រយះពេលចុងក្រោយរហូតដល់ ឆ្នាំ ១៨៧០។ នៅក្នុង ឆ្នាំ១៨២ឲ៧១ រ៉ូមបានក្លាយទៅជារាជធានីនៃព្រះរាជាណាចក្រនៃប្រទេសអ៊ីតាលី, ហើយនៅ ឆ្នាំ ១៩៤៦គឺជាសាធារាណះរដ្ឋប្រជាមានិតនៃប្រទេសអ៊ីតាលី។ បន្ទាប់ពីមានវ័យកណ្ដាល,រ៉ូមគឺបានអនុវត្ថន៏ច្បាប់ថ្មីដោយ​'''សម្ដេចប៉ាប​ អាឡិចសេនត្រាទី៦''' និង '''សម្ដេចប៉ាប លេអូទី១០''',​ ដែលបានបង្កើតចក្រភពថ្មីផ្លាស់ប្ដូរទីក្រុងទៅជាមជ្ឈមណ្ឌលធំៗនៅក្នុង​ប្រទេសអ៊ីតាលី។ វិចិត្រករ និង និម្មាបនិកល្បីៗ,ប្រាមាន(Bramante),បៀនីនី(Bernini),រាភៀល(Raphael) ដែលជាកន្លែងសំណាក់លំហែកាយនៅក្នុងរ៉ូម, ការនាំអោយវាមានសកម្មភាពជាថ្មី ហើយមាន[[ស្ថាបត្យករ]]យ៉ាងប្លែក។ ទីក្រុងរ៉ូមបានទទួលដំណែង ហ្គាដាប់ប៊ូលស៊ី នៅក្នុងាឆ្នាំ ២០១០ជាទីក្រុងបែតានៃពិភពលោក,​នៅក្នុងសតវត្សទី ២៨ សារះសំខាន់បំផុតគឺការរួបរួមទីក្រុងតែមួយ។ នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៧,រ៉ូមគឺជាទីក្រុងទី​​ឋ ១១ដែលមានការធ្វើទស្សនះកិច្ចច្រើននៅលើពិភពលោក , ការធ្វើទស្សនះកិច្ចលើកទី៣ នៅសហភាពអឺរ៉ុប,ហើយវាមានប្រជាប្រិយភាពទាក់ទាញបំផុតចំពោះអ្នកទស្សនានៅក្នុងប្រទេសអ៊ីតាលី។ ទីក្រុងមួយរបស់អឺរ៉ុប និងជាផ្នែកមួយនៃពិភពលោក ==ឯកសារយោង== {{reflist}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេស​អ៊ីតាលី]] sbotx74wvs1f9dnelfchqcstoxtskux 0 23271 335023 334989 2026-05-08T15:35:40Z TheRandomGoober 27248 /* សហរដ្ឋអាមេរិក */ 335023 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict |conflict = សង្គ្រាមវៀតណាម<br /><small>{{nobold|Chiến tranh Việt Nam}}</small> |partof = [[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិន]] និង [[សង្គ្រាមត្រជាក់]] |image ={{Multiple image | image1 = U.S. Army UH-1H Hueys insert ARVN troops at Khâm Đức, Vietnam, 12 July 1970 (79431435).jpg | caption1 = [[បិល្លUH-១ អ៊ីររ៉ឹខយ|ឧទ្ធម្ភាគចក្របិល្លUH-១H]]​ របស់អាមេរិកកំពុងទម្លាក់ទាហានវៀតណាមខាងត្បូង, ១៩៧០ | image2 = Pavnbattle.jpg | caption2 = ទាហាននៃ[[កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម|កងទ័ពវៀតណាមខាងជើង]]នៅក្នុងសមរភូមិប្រយុទ្ធ ប្រ. ១៩៦៦ | image3 = Hue Massacre Interment.jpg | caption3 = ការបញ្ចុះសពជនស៊ីវិលដែលបានស្លាប់ក្នុង[[ការសម្លាប់រង្គាលនោហ៊ូអេ|ព្រឹត្តិការណ៍សម្លាប់រង្គាលហ៊ូអេ]], ១៩៦៨ | image4 = Flame Thrower. Operation New Castle. - NARA - 532488.tif | caption4 = [[កងម៉ារីនសហរដ្ឋអាមេរិក|កងម៉ារីនអាមេរិក]]កំពុងប្រើប្រាស់[[កាំភ្លើងព្រួសភ្លើង]], ១៩៦៧ | image5 = A-4E Skyhawk of VA-56 drops bomb over Vietnam c1966.jpg | caption5 = យន្តហោះ [[ដោក្លាសអេ-៤ ស្កាយហក|អេ-៤ ស្កាយហក]] របស់អាមេរិកក្នុងប្រតិបត្តិការទម្លាក់គ្រាប់បែក, ១៩៦៦ | image6 = Saigon Execution.jpg | caption6 = ''[[ការប្រហារជីវិតសៃហ្គន]]''៖ ឧត្តមសេនីយ៍វៀតណាមខាងត្បូង លោក[[ង្វៀន ង៉ុកលាន់]]កំពុងបាញ់ប្រហារជីវិតមន្ត្រីយោធា[[វៀតកុង]] លោក[[ការប្រហារជីវិតសៃហ្គន|ង្វៀន វ៉ាន់លែម]]ក្នុងកំឡុង[[ការវាយលុកតេត|ប្រតិបត្តិការវាយលុកតេត]], ១៩៦៨ | width = 180 | perrow = 1/2/2/1 | border = infobox | total_width = 300 }} |date = ១ វិច្ឆិកា ១៩៥៥<ref group=A name="start date" />&nbsp;– ៣០ មេសា ១៨៧៥<br>(១៩ ឆ្នាំ, ៥ ខែ និង ២៩ ថ្ងៃ) |place = {{flatlist| * [[វៀតណាមខាងត្បូង]] * [[វៀតណាមខាងជើង]] * [[ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ|ឡាវ]] * [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)|កម្ពុជា]] * [[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]] * [[ឈូងសមុទ្រថៃ]] (សង្គ្រាមបានបែកចូលក្នុងប្រទេស[[ថៃ]] និង[[ចិន]]បន្តិចបន្តួច)}} |territory = {{bulleted list | ការបង្រួបបង្រួម[[វៀតណាមខាងជើង]] និង[[វៀតណាមខាងត្បូង|ខាងត្បូង]]ទៅជា​[[វៀតណាម|សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦ | ចិនចូលគ្រប់គ្រង[[ប្រជុំកោះប៉ារ៉ាស៊ែល]]}} |result = ជ័យជំនះ[[វៀតណាមខាងជើង]] |combatant1 = {{Plainlist}} * {{flagicon|វៀតណាមខាងជើង}} [[វៀតណាមខាងជើង]] * {{flagicon|សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង}} [[វៀតកុង]] និង [[រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្ដោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង|រ.ប.ប.]] * {{flagicon|Laos}} [[ប៉ៈថេតឡាវ]] * {{flagicon|Cambodia|1975}} [[ខ្មែរក្រហម]] * {{flagicon|Cambodia}} [[រាជរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិកម្ពុជា]] * {{flag|ចិន}} * {{flag|សហភាពសូវៀត|1955}} * {{flag|កូរ៉េខាងជើង|1948}} {{Endplainlist}} |combatant2 = {{Plainlist}} * {{flag|វៀតណាមខាងត្បូង}} * {{flag|សហរដ្ឋអាមេរិក}} * {{flag|កូរ៉េខាងត្បូង}} * {{flag|អូស្ត្រាលី}} * {{flag|នូវែលសេឡង់}} * {{flagicon|Laos|1952}} [[ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ|ឡាវ]] (ពីឆ្នាំ១៩៥៩) * {{flag|សាធារណរដ្ឋខ្មែរ}}​ * {{flag|ថៃ}} ​ * {{flag|ហ្វីលីពីន|1919}} * {{flag|តៃវ៉ាន់}}<ref>{{cite web|url=http://www.psywarrior.com/AlliesRepublicVietnam.html|title=ALLIES OF THE REPUBLIC OF VIETNAM |accessdate=24 September 2011 }}</ref> {{Endplainlist}} |strength2 = '''≈១,៤២០,០០០ (១៩៦៨)''' {{Plainlist}} * {{Flagdeco|វៀតណាមខាងត្បូង}} '''វៀតណាមខាងត្បូង'''៖<br />៨៥០,០០០ ១៩៦៨)<br />១,៥០០,០០០ (១៩៧៤–១៩៧៥)<ref>{{Cite book |last=Le Gro |first=William |url=https://history.army.mil/html/books/090/90-29/CMH_Pub_90-29.pdf |title=Vietnam from ceasefire to capitulation |publisher=US Army Center of Military History |year=1985 |isbn=978-1-4102-2542-9 |page=28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230202012033/https://history.army.mil/html/books/090/90-29/CMH_Pub_90-29.pdf|archive-date=February 2, 2023}}</ref> * {{Flagdeco|សហរដ្ឋ|1960}} '''សហរដ្ឋអាមេរិក'''៖<br />សរុប ២,៧០៩,៩១៨ បានបម្រើការក្នុងវៀតណាម<br />៥៤៣,៤០០០ (ចំនួនកំពូល, មេសា​ ១៩៦៩)<ref name=Tucker/>{{Rp|xlv}} * {{Flagdeco|កម្ពុជា|1970}} '''សាធារណរដ្ឋខ្មែរ'''៖<br />២០០,០០០ (១៩៧៣){{Citation needed|date=March 2026}} * {{Flagdeco|ឡាវ|1952}} '''ឡាវ'''៖<br />៧២,០០០ (កងទ័ព និងជីវពល[[ជនជាតិហ្មុង|ហ្មុង]])<ref>{{Cite web |title=The rise of Communism |url=http://www.footprinttravelguides.com/c/4999/the-rise-of-communism |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101117114707/http://footprinttravelguides.com/c/4999/the-rise-of-communism/ |archive-date=17 November 2010 |access-date=9 March 2026 |website=www.footprinttravelguides.com |archivedate=17 វិច្ឆិកា 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101117114707/http://footprinttravelguides.com/c/4999/the-rise-of-communism/ }}</ref><ref>{{Cite web |title=Hmong rebellion in Laos |url=http://members.ozemail.com.au/~yeulee/Topical/Hmong%20rebellion%20in%20Laos.html |access-date=9 March 2026 |website=Members.ozemail.com.au|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404230156/http://members.ozemail.com.au/~yeulee/Topical/Hmong%20rebellion%20in%20Laos.html|archive-date=April 4, 2023}}</ref> * {{Flagicon image|Flag of South Korea (1949–1984).svg}} '''កូរ៉េខាងត្បូង'''៖<br />៤៨,០០០ ក្នុងមួយឆ្នាំ (១៩៦៥–១៩៧៣ ដោយចំនួនសរុប ៣២០,០០០) * {{Flagdeco|ថៃ|1939}} '''ថៃ'''៖ ៣២,០០០ ក្នុងមួយឆ្នាំ (១៩៦៥–១៩៧៣)<br />(នៅវៀតណាម<ref>{{Cite web |title=Vietnam War Allied Troop Levels 1960–73 |url=http://www.americanwarlibrary.com/vietnam/vwatl.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160802134052/http://www.americanwarlibrary.com/vietnam/vwatl.htm |archive-date=2 August 2016 |access-date=9 March 2026 |archivedate=2 សីហា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160802134052/http://www.americanwarlibrary.com/vietnam/vwatl.htm }}, accessed 9 March 2026</ref> និងឡាវ){{Citation needed|date=March 2026}} * {{Flagdeco|អូស្ត្រាលី}} '''អូស្ត្រាលី'''៖ ៥០,១៩០ សរុប<br />(ចំនួនកំពូល៖ ៨,៣០០)<ref>{{Cite web |last1=Doyle |first1=Jeff |last2=Grey |first2=Jeffrey |last3=Pierce |first3=Peter |date=2002 |title=Australia's Vietnam War – A Select Chronology of Australian Involvement in the Vietnam War |url=https://researchonline.jcu.edu.au/14206/3/14206_Doyle_et_al_2002_Back_Pages.pdf |publisher=Texas A&M University Press|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221110165929/https://researchonline.jcu.edu.au/14206/3/14206_Doyle_et_al_2002_Back_Pages.pdf|archive-date=November 10, 2022}}</ref> * {{Flagdeco|នូវែលសេឡង់}} '''នូវែលសេឡង់'''៖ ចំនួនកំពូល៖ ៥៥២ ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨<ref name=Blackburn>{{cite book|last=Blackburn|first=Robert M.|title=Mercenaries and Lyndon Johnson's "More Flage": The Hiring of Korean, Filipino, and Thai Soldiers in the Vietnam War|publisher=McFarland|year=1994|isbn=0-89950-931-2}}</ref>{{rp|158}} * {{Flagdeco|ហ្វីលីពីន|1919}} '''ហ្វីលីពីន'''៖ ២,០៦១ {{Endplainlist}} |strength1 = '''≈៨៦០,០០០ (១៩៦៧)''' {{Plainlist}} * {{Flagdeco|វៀតណាមខាងជើង}} '''វៀតណាមខាងជើង'''៖<br />៦៩០,០០០ (រួមមាន [[កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម|កងទ័ពប្រជាជន]] និងវៀតកុងក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦){{Refn|group=ស|យោងទៅតាមប្រវត្តិសាស្ត្រផ្លូវការទីក្រុងហាណូយ វៀតកុងគឺជាស្ថាប័នមួយក្រោមកងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម។<ref>{{Harvnb|Military History Institute of Vietnam|2002|p=182}}. "By the end of 1966 the total strength of our armed forces was 690,000 soldiers."</ref>}} * {{Flagdeco|សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង}} '''វៀតកុង'''៖<br />~២០០,០០០ (ចំនួនប៉ាន់ស្មានឆ្នាំ១៩៦៨)<ref>{{Cite book |last1=Doyle |first1=Edward |title=The Vietnam Experience The North |last2=Lipsman |first2=Samuel |last3=Maitland |first3=Terence |publisher=Time Life Education |year=1986 |isbn=978-0-939526-21-5 |pages=45–49}}</ref> * {{Flagdeco|ចិន|1949}} '''ចិន'''៖<br />១៧០,០០០ (១៩៦៨)<br />សរុប ៣២០,០០០<ref name="Toledo Blade 320,000 Chinese troops">{{Cite news |date=16 May 1989 |title=China admits 320,000 troops fought in Vietnam |work=Toledo Blade |agency=Reuters |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1350&dat=19890516&id=HkRPAAAAIBAJ&pg=3769,1925460 |access-date=9 March 2026 |archive-date=2 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200702034430/https://news.google.com/newspapers?nid=1350&dat=19890516&id=HkRPAAAAIBAJ&pg=3769,1925460 |url-status=live }}</ref><ref name="Roy">{{Cite book |last=Roy |first=Denny |url=https://archive.org/details/chinasforeignrel0000royd/page/27 |title=China's Foreign Relations |publisher=Rowman & Littlefield |year=1998 |isbn=978-0-8476-9013-8 |page=[https://archive.org/details/chinasforeignrel0000royd/page/27 27]}}</ref><ref name="Womack">{{Cite book |last=Womack |first=Brantly |title=China and Vietnam |year=2006 |isbn=978-0-521-61834-2 |page=[{{GBurl|id=GaZvX2BzeegC|p=176}} 179]|publisher=Cambridge University Press }}</ref> * {{Flagdeco|កម្ពុជា|1975}} '''ខ្មែរក្រហម'''៖<br />៧០,០០០ (១៩៧២)<ref name="Tucker">{{Cite book |last=Tucker |first=Spencer C |title=The Encyclopedia of the Vietnam War: A Political, Social, and Military History |publisher=ABC-CLIO |year=2011 |isbn=978-1-85109-960-3}}</ref>{{Rp|376}} * {{Flagdeco|ឡាវ}} '''ប៉ៈថេតឡាវ''':<br />៤៨,០០០ (១៩៧០)<ref>{{Cite web |title=Area Handbook Series Laos |url=http://www.country-data.com/frd/cs/laos/la_glos.html#Lao |access-date=9 March 2026 |archive-date=7 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307033933/http://www.country-data.com/frd/cs/laos/la_glos.html#Lao |url-status=live }}</ref> * {{Flagdeco|សហភាពសូវៀត}} '''សហភាពសូវៀត'''៖ ~៣,០០០<ref>{{Cite book |last=O'Ballance |first=Edgar |title=Tracks of the bear: Soviet imprints in the seventies |publisher=Presidio |year=1982 |isbn=978-0-89141-133-8 |page=171}}</ref> * {{Flagdeco|កូរ៉េខាងជើង|1948}} '''កូរ៉េខាងជើង'''៖ ២០០<ref>{{Cite news |last=Pham Thi Thu Thuy |date=1 August 2013 |title=The colorful history of North Korea-Vietnam relations |work=[[NK News]] |url=https://www.nknews.org/2013/08/the-colorful-history-of-north-korea-vietnam-relations/ |access-date=9 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150424055821/http://www.nknews.org/2013/08/the-colorful-history-of-north-korea-vietnam-relations/|archive-date=April 24, 2015}}</ref> {{Endplainlist}} |commander2 = {{Plainlist}} * {{flagicon|វៀតណាមខាងត្បូង}} [[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] {{Assassinated|ការចាប់ខ្លួន និងឃាតកម្មលើង៉ូ ឌិញឌៀម}} * {{flagicon|វៀតណាមខាងត្បូង}} [[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]] * {{flagicon|វៀតណាមខាងត្បូង}} [[ង្វៀន កាវកី]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[ដ្វាយត៍ ឌី អាយសិនហោវើ]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[ចន ភ្វីតចឺរ៉ល្ដ ខេនណឹឌី|ចន ផ្វ. ខេនណឹឌី]] {{Assassinated|ឃាតកម្មចន ភ្វីតចឺរ៉ល្ដ ខេនណឹឌី}} * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[លីនដឹន បេន ចនសុន|លីនដឹន ប. ចនសុន]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[រីឆាដ និចសុន]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[រ៉ូបឺត ស៉្ទ្រេង មាំខណឺមែរ៉ា|រ៉ូបឺត​ មាំខណឺមែរ៉ា]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[មែលវីន ឡ៊ែរដ៍]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[វ៉ឹល្លៀម វ៉ិសស្មលែន្ត៍]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[ខ្រាយអឹន វ៉ឹល្លៀម អេប៊្រែមស៍|ខ្រាយអឹន អេប្រែមស៍]] * [[មេដឹកនាំនៃសង្គ្រាមវៀតណាម|...''និងមេដឹកនាំដទៃទៀត'']] {{Endplainlist}} |commander1 = {{Plainlist}} * {{flagicon|វៀតណាមខាងជើង}} [[ហូ ជីមិញ]] * {{flagicon|វៀតណាមខាងជើង}} [[ឡេ ស៊ួន]] * {{flagicon|វៀតណាមខាងជើង}} [[វ៉ក ង្វៀនសាប]] * {{flagicon|វៀតណាមខាងជើង}} [[ហ្វាម វ៉ាន់ដុង]] * {{flagicon|សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង}} [[ជិន វ៉ាន់ចា]] * [[មេដឹកនាំនៃសង្គ្រាមវៀតណាម|...''និងមេដឹកនាំដទៃទៀត'']] {{Endplainlist}} |casualties2 = {{Plainlist}} * '''{{Flagu|វៀតណាមខាងត្បូង}}'''៖<br />'''ស្លាប់៖'''<br/>១៩៥,០០០–៤៣០,០០០ (ស៊ីវិល)<ref name=Hirschman/><ref name="Lewy">{{Cite book |last=Lewy |first=Guenter |title=America in Vietnam |publisher=Oxford University Press |year=1978 |isbn=978-0-19-987423-1 |author-link=Guenter Lewy}}</ref>{{Rp|450–453}}{{sfn|Thayer|1985}}<br />៣១៣,០០០ (យោធិនសរុប)<ref name="Rummel">{{Citation |last=Rummel |first=R. J. |title=Vietnam Democide |url=http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.TAB6.1A.GIF |work=Freedom, Democracy, Peace; Power, Democide, and War, University of Hawaii System |year=1997 |format=GIF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230313125242/http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.TAB6.1A.GIF|archive-date=March 13, 2023}}</ref>(ក្នុងនោះមាន ២៥៤,២៥៦ នាក់ស្លាប់ក្នុងសមរភូមិ (រវាងឆ្នាំ១៩៦០ និងឆ្នាំ១៩៧៤)<ref name="Clarke">{{Cite book |last=Clarke |first=Jeffrey J. |title=United States Army in Vietnam: Advice and Support: The Final Years, 1965–1973 |publisher=Center of Military History, United States Army |year=1988 |quote=The Army of the Republic of Vietnam suffered 254,256 recorded combat deaths between 1960 and 1974, with the highest number of recorded deaths being in 1972, with 39,587 combat deaths}}</ref>{{Rp|275}}<br/>'''របួស៖''' ១,១៧០,០០០ (យោធិន)<ref name=Tucker/>{{Rp|}}<br />'''ចាប់ខ្លួន៖''' ≈១,០០០,០០០<ref>{{cite book |last1=Hosmer |first1=Stephen T. |last2=Jenkins |first2=Brian Michael |last3=Kellen |first3=Konrad |title=The Fall of South Vietnam: Statements by Vietnamese Military and Civilian Leaders |date=1978 |publisher=Rand |isbn=978-0-8330-0045-3 |oclc=855302546 |url=https://www.rand.org/pubs/reports/R2208.html }}{{page needed|date=May 2025}}</ref> * '''{{Flagu|សហរដ្ឋ|1960}}'''៖<br />៥៨,២៨១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="2new">{{Cite press release |title=2021 NAME ADDITIONS AND STATUS CHANGES ON THE VIETNAM VETERANS MEMORIAL |date=4 May 2021 |url=https://www.vvmf.org/News/2021-Name-Additions-and-Status-Changes-on-the-Vietnam-Veterans-Memorial/ |author=Vietnam Veterans Memorial Fund|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230429132111/https://www.vvmf.org/News/2021-Name-Additions-and-Status-Changes-on-the-Vietnam-Veterans-Memorial/|archive-date=April 29, 2023}}</ref> (៤៧,៤៣៤ ក្នុងសមរភូមិ)<ref>{{Citation |title=National Archives–Vietnam War US Military Fatal Casualties |date=15 August 2016 |url=https://www.archives.gov/research/military/vietnam-war/casualty-statistics#hostile |access-date=29 July 2020 |archive-date=26 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200526173917/https://www.archives.gov/research/military/vietnam-war/casualty-statistics#hostile |url-status=live }}</ref><ref>[https://www.archives.gov/research/military/vietnam-war/casualty-statistics#hostile "Vietnam War U.S. Military Fatal Casualty Statistics: HOSTILE OR NON-HOSTILE DEATH INDICATOR."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200526173917/https://www.archives.gov/research/military/vietnam-war/casualty-statistics#hostile |date=26 May 2020 }} US National Archives. 29 April 2008. Accessed 9 March 2026.</ref><br />៣០៣,៦៤៤ នាក់បានរងរបួស<ref name="USd&w" group="ស" /> * '''{{Flagu|ឡាវ|1952}}'''៖ ទាហានប្រមាណ​១៥,០០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite book |last1=Lomperis |first1=Timothy J. |title=From People's War to People's Rule: Insurgency, Intervention, and the Lessons of Vietnam |date=1996 |publisher=University of North Carolina Press |isbn=978-0-8078-2273-9 }}</ref> * '''{{Flagdeco|កម្ពុជា|1970}}''' '''សាធារណរដ្ឋខ្មែរ'''៖ គ្មានទិន្នន័យ * '''{{Flagicon image|Flag of South Korea (1949–1984).svg}}''' '''កូរ៉េខាងត្បូង'''៖ ៥,០៩៩ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត, ១០,៩៦២ នាក់បានរងរបួស និង ៤ នាក់បានបាត់ខ្លួន * '''{{Flagu|អូស្ត្រាលី}}'''៖ ៥២៦ បានបាត់បង់ជីវិត និង ៣,១២៩ នាក់បានរងរបួស<ref>{{cite web |url=https://www.dva.gov.au/news/latest-stories/remembering-those-who-served-in-the-vietnam-war |title=Remembering those who served in the Vietnam War |access-date=2026-03-09 |year=2025 |publisher=Australian Government - Department of Veterans' Affairs}}</ref><ref>{{Cite web |title=Australian casualties in the Vietnam War, 1962–72 |url=http://www.awm.gov.au/encyclopedia/vietnam/statistics |access-date=9 March 2026 |publisher=Australian War Memorial|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230214111653/https://www.awm.gov.au/articles/encyclopedia/vietnam/statistics|archive-date=February 14, 2023}}</ref> * '''{{Flagu|ថៃ|1939}}'''៖ ៣៥១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name=Tucker/>{{Rp|}} * '''{{Flagu|នូវែលសេឡង់}}'''៖ ៣៧ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite web |date=16 July 1965 |title=Overview of the war in Vietnam |url=http://vietnamwar.govt.nz/resources |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130726010609/http://vietnamwar.govt.nz/resources |archive-date=26 July 2013 |access-date=9 March 2026 |publisher=New Zealand and the Vietnam War |archivedate=26 កក្កដា 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130726010609/http://vietnamwar.govt.nz/resources }}</ref> * '''{{Flagu|តៃវ៉ាន់}}'''៖ ២៥ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite web |date=2 October 2013 |title=America Wasn't the Only Foreign Power in the Vietnam War |url=http://militaryhistorynow.com/2013/10/02/the-international-vietnam-war-the-other-world-powers-that-fought-in-south-east-asia/ |access-date=9 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230418045659/http://militaryhistorynow.com/2013/10/02/the-international-vietnam-war-the-other-world-powers-that-fought-in-south-east-asia/|archive-date=April 18, 2023}}</ref><br />១៧​ នាក់បានចាប់ខ្លួន<ref>{{cite news |id={{ProQuest|115866424}} |title=Vietnam Reds Said to Hold 17 From Taiwan as Spies |url=https://www.nytimes.com/1964/07/13/archives/vietnam-reds-said-to-hold-17-from-taiwan-as-spies.html |work=The New York Times |date=13 July 1964 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230307170856/https://www.nytimes.com/1964/07/13/archives/vietnam-reds-said-to-hold-17-from-taiwan-as-spies.html |archive-date=March 7, 2023 |url-access=subscription |url-status=live }}</ref> * '''{{flagdeco|ហ្វីលីពីន|1919}}''' '''ហ្វីលីពីន'''៖ ៩ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite book |last1=Larsen |first1=Stanley Robert |last2=Collins, Jr. |first2=James Lawton |title=Allied Participation in Vietnam |date=2005 |url=https://history.army.mil/Portals/143/Images/Publications/Publication%20By%20Title%20Images/A%20Titles%20PDF/CMH_Pub_90-5-1.pdf?ver=kNA54nobZmjnmnuA6dNRng%3d%3d }}</ref> ៦៤ នាក់បានរងរបួស<ref>{{Cite web |date=March 1970 |title=Asian Allies in Vietnam |url=http://175thengineers.homestead.com/Philcav.pdf |access-date=9 March 2026 |publisher=Embassy of South Vietnam|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230521032045/http://175thengineers.homestead.com/Philcav.pdf|archive-date=May 21, 2023}}</ref> {{Endplainlist}} '''ចំនួនយោធិនស្លាប់សរុប<br />៣៣៣,៦២៥ (១៩៦០–១៩៧៤) – ៣៩២,៣៦៩ (សរុប)'''<br />'''ចំនួនយោធិនរបួស៖<br />≈១,៣៤០,០០០+'''<ref name=Tucker/>{{Rp|}}<br />'''ចំនួនយោធិនចាប់ខ្លួនសរុប៖<br /> ១,០០០,០០០+ (ចំ.ប៉ា.ស្ម)''' |casualties1 = {{Plainlist}} * {{Flagdeco|វៀតណាមខាងជើង}}{{Flagdeco|សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង}} '''វៀតណាមខាងជើង និងវៀតកុង'''៖<br />'''ស្លាប់'''៖<br/>៣០,០០០–១៨២,០០០ (ស៊ីវិល)<ref name=Tucker/>{{Rp|176}}<ref name="Hirschman">{{cite journal |last1=Hirschman |first1=Charles |last2=Preston |first2=Samuel |last3=Loi |first3=Vu Manh |title=Vietnamese Casualties During the American War: A New Estimate |journal=Population and Development Review |date=1995 |volume=21 |issue=4 |pages=783–812 |doi=10.2307/2137774 |jstor=2137774 }}</ref><ref name=Lewy/>{{Rp|450–453}}<ref name=bfvietnam>{{Cite web |title=Battlefield:Vietnam – Timeline |url=http://www.pbs.org/battlefieldvietnam/timeline/index2.html |publisher=PBS|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604101618/http://www.pbs.org/battlefieldvietnam/timeline/index2.html|archive-date=June 4, 2023}}</ref><br />៨៤៩,០១៨ (យោធិនផ្អែកតាមប្រភពវៀតណាម ដោយក្នុងនោះ ១/៣ ជាអសេនិកជន)<ref name="Moyar, Mark" /><ref name="Chuyen">{{Cite web |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Chuyên đề 4 CÔNG TÁC TÌM KIẾM, QUY TẬP HÀI CỐT LIỆT SĨ TỪ NAY ĐẾN NĂM 2020 VÀ NHỮNG NĂM TIẾP THEO |url=http://datafile.chinhsachquandoi.gov.vn/Qu%E1%BA%A3n%20l%C3%BD%20ch%E1%BB%89%20%C4%91%E1%BA%A1o/Chuy%C3%AAn%20%C4%91%E1%BB%81%204.doc |access-date=9 March 2026 |website=Datafile.chinhsachquandoi.gov.vn|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404230151/http://datafile.chinhsachquandoi.gov.vn/Qu%E1%BA%A3n%20l%C3%BD%20ch%E1%BB%89%20%C4%91%E1%BA%A1o/Chuy%C3%AAn%20%C4%91%E1%BB%81%204.doc|archive-date=April 4, 2023}}</ref><ref name="VNMOD">{{Cite web |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ từ nay đến năm 2020 và những năn tiếp theo |trans-title=The work of searching and collecting the remains of martyrs from now to 2020 and the next |url=http://chinhsachquandoi.gov.vn/tinbai/309/Tap-huan-cong-tac-chinh-sach |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181217065036/http://chinhsachquandoi.gov.vn/tinbai/309/Tap-huan-cong-tac-chinh-sach |archive-date=17 December 2018 |access-date=9 March 2026 |publisher=[[ក្រសួងការពារជាតិ (វៀតណាម)|ក្រសួងការពារជាតិ]] រដ្ឋាភិបាលវៀតណាម |archivedate=17 ធ្នូ 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181217065036/http://chinhsachquandoi.gov.vn/tinbai/309/Tap-huan-cong-tac-chinh-sach }}</ref><br />៦៦៦,០០០–៩៥០,៧៦៥ (ចំនួនប៉ាន់ស្មានដោយ ស.រ.អ ១៩៦៤–១៩៧៤){{Refn|ចំនួនប៉ាន់ស្មាននេះអាចត្រូវបានរាប់លើសប្រមាណ ៣០% បើប្រៀននឹងតួលេខទាប<ref name=Hirschman/><ref name=Lewy/>{{Rp|450–453}}|name=USclaim|group=ស}}<ref name=Hirschman/><ref name=Lewy/>{{Rp|450–451}}<br />'''បាត់ខ្លួន'''៖ យោធិន ២៣២,០០០+ (តួលេខរបស់វៀតណាម)<ref name="Moyar, Mark">Moyar, Mark. "Triumph Regained: The Vietnam War, 1965–1968". Encounter Books, December 2022. Chapter 17 index: "Communists provided further corroboration of the proximity of their casualty figures to American figures in a postwar disclosure of total losses from 1960 to 1975. During that period, they stated, they lost 849,018 killed plus approximately 232,000 missing and 463,000 wounded. Casualties fluctuated considerably from year to year, but a degree of accuracy can be inferred from the fact that 500,000 was 59 percent of the 849,018 total and that 59 percent of the war's days had passed by the time of Fallaci's conversation with Giap. The killed in action figure comes from "Special Subject 4: The Work of Locating and Recovering the Remains of Martyrs From Now Until 2020 And Later Years, "downloaded from the Vietnamese government website datafile on 1 December 2017. The above figures on missing and wounded were calculated using Hanoi's declared casualty ratios for the period of 1945 to 1979, during which time the Communists incurred 1.1 million killed, 300,000 missing, and 600,000 wounded. Ho Khang, ed, ''Lich Su Khang Chien Chong My, Cuu Nuoc 1954–1975, Tap VIII: Toan Thang'' (Hanoi: Nha Xuat Ban Chinh Tri Quoc Gia, 2008), 463."</ref><ref>{{Cite web |last=Joseph Babcock |date=29 April 2019 |title=Lost Souls: The Search for Vietnam's 300,000 or More MIAs |url=https://pulitzercenter.org/stories/lost-souls-search-vietnams-300000-or-more-mias |access-date=9 March 2026 |website=Pulitzer Centre|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221110165934/https://pulitzercenter.org/stories/lost-souls-search-vietnams-300000-or-more-mias|archive-date=November 10, 2022}}</ref><br />'''របួស'''៖ យោធិន ៦០០,០០០+ បានរបួស<ref name="Hastings">{{Cite book |last=Hastings |first=Max |title=Vietnam an epic tragedy, 1945–1975 |publisher=Harper Collins |year=2018 |isbn=978-0-06-240567-8}}</ref>{{Rp|739}} * '''{{Flagdeco|កម្ពុជា|1975}}''' '''ខ្មែរក្រហម'''៖ គ្មានទិន្នន័យ * '''{{Flagicon|ឡាវ}}''' '''ប៉ៈថេតឡាវ'''៖ គ្មានទិន្នន័យ * '''{{Flagu|ចិន|1949}}'''៖ ~១,១០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ៤,២០០ នាក់បានរងរបួស<ref name=Womack/> * '''{{Flagu|សហភាពសូវៀត}}'''៖ ១៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite book |last1=James F. Dunnigan |title=Dirty Little Secrets of the Vietnam War: Military Information You're Not Supposed to Know |last2=Albert A. Nofi |publisher=Macmillan |year=2000 |isbn=978-0-312-25282-3 |author-link2=Albert A. Nofi}}</ref> * '''{{Flagu|កូរ៉េខាងជើង|1948}}'''៖ ១៤ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite news |date=31 March 2000 |title=North Korea fought in Vietnam War |work=BBC News Online |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/696970.stm |access-date=9 March 2026|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312063506/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/696970.stm|archive-date=March 12, 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/media/documents/publication/NKIDP_eDossier_2_North_Korean_Pilots_in_Vietnam_War.pdf|title=North Korean Pilots in the Skies over Vietnam|last=Pribbenow|first=Merle|publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars|date=November 2011|access-date=9 March 2026|page=1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230605173651/https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/media/documents/publication/NKIDP_eDossier_2_North_Korean_Pilots_in_Vietnam_War.pdf|archive-date=June 5, 2023}}</ref> '''ចំនួនស្លាប់/បាត់ខ្លួនយោធិនសរុប៖<br />≈១,១០០,០០០'''<br />'''ចំនួនយោធិនរបួសសរុប<br />≈៦០៤,២០០'''<br />(ដោយមិនរាប់ [[រាជរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិកម្ពុជា]]/[[ខ្មែរក្រហម]] និង[[ប៉ៈថេតឡាវ]]) {{Endplainlist}} |casualties3 = {{Plainlist}} * '''អសេនិកជនវៀតណាមស្លាប់'''៖ ៤០៥,០០០–២,០០០,០០០<ref name=Lewy/>{{Rp|450–453}}<ref name="Shenon">{{Cite news |last=Shenon |first=Philip |date=23 April 1995 |title=20 Years After Victory, Vietnamese Communists Ponder How to Celebrate |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1995/04/23/world/20-years-after-victory-vietnamese-communists-ponder-how-to-celebrate.html |access-date=24 February 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230527230912/https://www.nytimes.com/1995/04/23/world/20-years-after-victory-vietnamese-communists-ponder-how-to-celebrate.html|archive-date=May 27, 2023 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref><ref name="Obermeyer">{{Cite journal |last1=Obermeyer |first1=Ziad |last2=Murray |first2=Christopher J. L. |last3=Gakidou |first3=Emmanuela |date=23 April 2008 |title=Fifty years of violent war deaths from Vietnam to Bosnia: analysis of data from the world health survey programme |journal=British Medical Journal |volume=336 |issue=7659 |pages=1482–1486 |doi=10.1136/bmj.a137 |pmc=2440905 |pmid=18566045 }}</ref> * '''វៀតណាមស្លាប់សរុប'''៖ ៩៦៦,០០០<ref name=Hirschman/>–៣,០១០,០០០<ref name=Obermeyer/> * '''សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីកម្ពុជាស្លាប់'''៖ ២៧៥,០០០–៣១០,០០០<ref name="Heuveline">{{Cite book |last=Heuveline |first=Patrick |title=Forced Migration and Mortality |publisher=National Academies Press |year=2001 |isbn=978-0-309-07334-9 |pages=102–104, 120, 124 |chapter=The Demographic Analysis of Mortality Crises: The Case of Cambodia, 1970–1979 }}</ref><ref name="Banister">{{Cite book |last1=Banister |first1=Judith |url=https://archive.org/details/genocidedemocrac00kier |title=Genocide and Democracy in Cambodia: The Khmer Rouge, the United Nations and the International Community |last2=Johnson |first2=E. Paige |publisher=Yale University Southeast Asia Studies |year=1993 |isbn=978-0-938692-49-2 |page=[https://archive.org/details/genocidedemocrac00kier/page/97 97] |url-access=registration}}</ref><ref name="Sliwinski">{{Cite book |last=Sliwinski |first=Marek |title=(ជាភាសាបារាំង) Le Génocide Khmer Rouge: Une Analyse Démographique |publisher=L'Harmattan |year=1995 |isbn=978-2-7384-3525-5 |pages=42–43, 48 }}</ref> * '''សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីឡាវស្លាប់'''៖ ២០,០០០–៦២,០០០<ref name=Obermeyer/> * '''យោធិនមិនមែនឥណ្ឌូចិនស្លាប់សរុប'''៖ ៦៥,៤៩៤ * '''សរុបស្លាប់'''៖ ១,៣២៦,៤៩៤–៣,៤៤៧,៤៩៤ * សូមមើល [[#សហេតុភាព|សហេតុភាព]]​ខាងក្រោម <br> ចំពោះព័ត៌មានបន្ថែម សូមមើល [[សហេតុភាពសង្គ្រាមវៀតណាម]] {{Endplainlist}} }} '''សង្គ្រាមវៀតណាម''' ([[ភាសាវៀតណាម]]៖ Chiến tranh Việt Nam) គឺជា[[សង្គ្រាមតំណាង|ជម្លោះយោធា]]សម័យ[[សង្គ្រាមត្រជាក់]]ដែលបានកើតឡើងនៅក្នុងប្រទេស[[វៀតណាម]] [[ឡាវ]] និង[[កម្ពុជា]]ចាប់ពីថ្ងៃ១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥៥ រហូតដល់ថ្ងៃទី៣០ ខែ​​​​​​​​​​​​​​​​​មេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ ក្រោយពី[[ការដួលរលំនៃទីក្រុងសៃហ្គន|ទីក្រុងសៃហ្គនបានធ្លាក់]]ទៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់វៀតណាមកុម្មុយនីស្ត។ សង្គ្រាមនេះបានបន្តពី[[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១|សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ]] និងត្រូវបានប្រយុទ្ធគ្នារវាង[[វៀតណាមខាងជើង]] គាំទ្រដោយសម្ព័ន្ធមិត្តកុម្មុយនីស្តរបស់ខ្លួន និងរដ្ឋាភិបាល[[វៀតណាមខាងត្បូង]] គាំទ្រដោយ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] និងបណ្ដាប្រទេស[[បដិកុម្មុយនីស្តនិយម|ប្រឆាំងកុម្មុយនីស្ត]]។<ref>{{cite web |publisher=Encyclopædia Britannica |title=Vietnam War |quote=Meanwhile, the United States, its military demoralized and its civilian electorate deeply divided, began a process of coming to terms with defeat in its longest and most controversial war |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/628478/Vietnam-War |accessdate=5 March 2008}}</ref> សង្គ្រាមវៀតណាមគឺជា[[សង្គ្រាមឯករាជ្យភាព|សង្គ្រាមរំដោះជាតិ]]មួយដែលកើតឡើងក្រោយសម័យអាណានិគម ក៏ដូចជាជម្លោះមួយនៅក្នុងសង្គ្រាមត្រជាក់ និងជា[[សង្គ្រាមស៊ីវិល]]។<ref name="Miller 2024">{{cite book |last=Miller |first=Edward |chapter=Introduction: Points of Departure – The Global and Local Origins of the Vietnam War |pages=8–23 |editor-last=Miller |editor-first=Edward |title=The Cambridge History of the Vietnam War, Volume I: Origins |date=2024 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781316225240.002 |doi-access= |isbn=9781316225240 }}</ref> អន្តរាគមន៍យោធាដោយផ្ទាល់ពីសហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៥ បានធ្វើឱ្យសង្គ្រាមនេះវិវត្តកាន់តែគ្រោះថ្នាក់សាហាវជាងមុន ហើយបានបន្តរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៣ នៅពេលដែលកងកម្លាំងអាមេរិកបានដកថយចេញពីវៀតណាម។ ជម្លោះសង្គ្រាមនេះបានរីករាលបង្កជាសង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីទៅក្នុងប្រទេស[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|កម្ពុជា]] និង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងឡាវ|ឡាវ]] ហើយជម្លោះទាំងបីបានបិទបញ្ចប់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ នៅពេលដែលរដ្ឋប្រទេសទាំងបីបានធ្លាក់ក្រោម[[លទ្ធិកុម្មុយនិស្ត|របបកុម្មុយនីស្ត]]។ បន្ទាប់ពី[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|សហភាពបារាំង]]បានចាញ់[[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១]] ដែលបានចាប់ផ្ដើមនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦ ប្រទេសវៀតណាមក៏បានទទួលឯករាជ្យតាមរយៈ[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤]] ប៉ុន្តែទឹកដីប្រទេសវៀតណាមត្រូវបានគេបំបែកទៅជាពីរផ្នែកត្រង់[[ខ្សែស្របខាងជើងទី១៧|ខ្សែស្របទី១៧]]៖ ក្រុម[[វៀតមិញ]]ក្រោម[[ហូ ជីមិញ]]បានគ្រប់គ្រងទឹកដីប៉ែកខាងជើង ខណៈប៉ែកខាងត្បូងស្ថិតក្រោម[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] គាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិក។ វៀតណាមខាងជើងបានចាប់ផ្ដើមផ្គត់ផ្គង់ និងបញ្ជា[[វៀតកុង]] (វ.ក.) ដែលជារណសិរ្សរួមកុម្មុយនីស្តមួយនៅភាគខាងត្បូងប្រទេស​ រហូតដល់មានសមត្ថភាពបន្ទុះសង្គ្រាមទ័ពព្រៃនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៨ វៀតណាមខាងជើងបានជ្រៀត[[ការឈ្លានពានរបស់វៀតណាមខាងជើងលើឡាវ|ចូលឈ្លានពានប្រទេសឡាវ]] និងបង្កើត[[ផ្លូវលំហូជីមិញ]]ឡើងដើម្បីជាច្រកផ្គត់ផ្គង់ភស្តុភារដល់វៀតកុង។ គិតត្រឹមឆ្នាំ១៩៦៣ វៀតណាមខាងជើងបានបញ្ជូនទាហានខ្លួនសរុបប្រមាណ ៤០,០០០ នាក់ ប្រដាប់ដោយអាវុធកាំភ្លើងចិននិងសូវៀត ទៅគាំទ្រកុបកម្មវៀតកុងនៅភាគខាងត្បូង។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក [[ចន ភ្វីតចឺរ៉ល្ដ ខេនណឹឌី|ចន ផ្វ. ខេនណឹឌី]]បានបង្កើនអន្តរាគមន៍របស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងសង្គ្រាមដោយពង្រីកចំនួនទីប្រឹក្សាយោធាពី ៩០០ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦០ ដល់ ១៦,០០០ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣ ហើយបានបញ្ជូនជំនួយបន្ថែមទៀតទៅ[[កងទ័ពនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម]] (ក.ទ.ស.វ.) ប៉ុន្តែយ៉ាងណា លទ្ធផលមិនផ្ដល់ផ្លែផ្កាដូចការប៉ងឡើយ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣ ឌៀមបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត ជាលទ្ធផលនៃ[[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៣|រដ្ឋប្រហារយោធា]] ដែលគាំទ្រដោយអាមេរិក និងជាកត្តាបង្កអស្ថិរភាពបន្ថែមដល់វៀតណាមខាងត្បូង។ បន្ទាប់ពី[[ឧប្បត្តិហេតុឈូងសមុទ្រតុងកឹង]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤ [[រដ្ឋសភា (សហរដ្ឋ)|រដ្ឋសភាអាមេរិក]]បានអនុម័តសេចក្តីសម្រេចមួយដែលប្រគល់សិទ្ធិអំណាចដល់លោកប្រធានាធិបតី [[លីនដឹន បេន ចនសុន|លីនដឹន ប. ចនសុន]] ក្នុងការបង្កើនវត្តមានយោធាដោយមិនចាំបាច់ប្រកាសសង្គ្រាម។ ប្រធានាធិបតីចនសុនបានបញ្ជាប្រតិបត្តិយុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅវៀតណាមខាងជើង ហើយបានបញ្ជូនកងទ័ពប្រយុទ្ធបន្ថែមមកវៀតណាម ដោយចំនួនពលទាហានអាមេរិកបានកើនពី ១៨៤,០០០ នាក់ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦ ឡើងមកដល់ ៥៣៦,០០០ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៩។ កងកម្លាំងអាមេរិកបានពឹងផ្អែកលើ[[បរមភាពអាកាស|ឧត្តមភាពអាកាស]] និង កម្លាំងបាញ់ប្រហារលើសលប់ដើម្បីធ្វើប្រតិបត្តិការ[[ស្វែងរកនិងកម្ទេច]]នៅក្នុងសមរភូមិទីជនបទ។ កងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តវិញបានប្រយុទ្ធដោយផ្អែកលើ[[សង្គ្រាមកិច្ចទ័ពព្រៃ|យុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមទ័ពព្រៃ]]នៅតាមទីជនបទ ក៏ដូចជាក្នុងព្រៃស្បាត។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨ កម្លាំងកុម្មុយនីស្តវៀតណាមក្រោមបញ្ជាការលោក[[ឡេ ស៊ួន]]បានបើក[[ការវាយលុកតេត]] ​ប៉ុន្តែត្រូវរងការបរាជ័យជាយុទ្ធសាស្ត្រ។ យ៉ាងណាក្ដី យុទ្ធនាការដែលផ្ដួចផ្ដើមដោយវៀតណាមខាងជើងមួយនេះបានបើកភ្នែកប្រជាជនអាមេរិកឱ្យឃើញថាខ្លួនមិនអាចឈ្នះសង្គ្រាមនេះងាយៗដូចការគិតនោះទេ។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិកបន្តអាណត្តិពីចនសុនគឺ [[រីឆាដ និចសុន]] បានបង្វែរមកអនុវត្តគោលនយោបាយ[[វៀតណាមនីយកម្ម]]ចាប់ផ្ដើមនៅឆ្នាំ១៩៦៩ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអាមេរិកដកទ័ពចេញពីវៀតណាមបន្តិចម្ដងៗ និងប្រគល់សមរភូមិប្រយុទ្ធមកឱ្យកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងវិញ។ ក្រោយ[[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៧០]] កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងក៏បានវាយចូលឈ្លានពានប្រទេសកម្ពុជា ហើយជាលទ្ធផល អាមេរិក-វៀតណាមខាងត្បូងក៏បានបើក[[យុទ្ធនាការកម្ពុជា|យុទ្ធនាការយោធាចូលកម្ពុជា]]ដូចគ្នាដើម្បីបង្ក្រាបកម្លាំងវៀតណាមខាងជើង ដោយបង្កបង្កើតជាសង្គ្រាមស៊ីវិលដ៏រ៉ាំរ៉ៃក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ពលទាហានអាមេរិកភាគច្រើនដែលធ្លាប់មានវត្តមានឈរជើងនិងប្រយុទ្ធនៅវៀតណាមពីមុនត្រូវបានដកចេញស្ទើរទាំងស្រុងគិតមកត្រឹមឆ្នាំ១៩៧៣ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា អាមេរិកនៅតែបន្តផ្ដល់ជំនួយយោធាអាកាសជួយកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងប្រឆាំងនឹងខាងជើង និងវៀតកុង។ ក្រោយ[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស]]ឆ្នាំ១៩៧៣ កងកម្លាំងអាមេរិកដែលនៅសេសសល់ទាំងប៉ុន្មានត្រូវបានដកចេញពីវៀតណាម។ ទោះជាមានកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពចូលជាធរមានក្ដី តែវាត្រូវបានវៀតណាមខាងជើងរំលោភបំពាន ហើយការប្រយុទ្ធបង្ហូរឈាមគ្នាក៏បានបន្តឡើងវិញរហូតដល់[[ការវាយលុកវស្សានរដូវឆ្នាំ១៩៧៥|យុទ្ធនាការវាយលុកវស្សានរដូវ]]ឆ្នាំ១៩៧៥។ ដោយសារ​តែជាប់ផុងក្នុង​អំពើពុករលួយ ក៏ដូចជាបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច​អស់ជាច្រើនឆ្នាំ​ក្រោមរបប[[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ|ធៀវ]] ទីក្រុងសៃហ្គនទីបំផុតក៏​បាន[[ការដួលរលំនៃទីក្រុងសៃហ្គន|ធ្លាក់]]ទៅក្នុង​កណ្ដាប់ដៃ​កងទ័ព​ប្រជាជន​វៀតណាម (ក.ប.វ.ណ.) ហើយសង្គ្រាមក៏បានបិទបញ្ចប់ជាផ្លូវការ។ វៀតណាមខាងជើង និងវៀតណាមខាងត្បូង​ត្រូវបានបង្រួបបង្រួមគ្នា​ជាប្រទេសតែមួយនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦។ សង្គ្រាមនេះបានតម្រូវឱ្យមាន[[សហេតុភាពសង្គ្រាមវៀតណាម|ការចំណាយដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់]] ដោយក្នុងនោះ គេប៉ាន់ប្រមាណថា វៀតណាមត្រូវបាត់បង់ជីវិតយោធិន និងអសេនិកជន (ស៊ីវិល) ពី ២៧៥,០០០ នាក់ទៅ ៣ លាននាក់។ ចំពោះកម្ពុជាវិញត្រូវបានបាត់បង់ជីវិតមនុស្សប្រមាណ ២៧៥,០០០–៣១០,០០០ នាក់, ឡាវប្រមាណ ២០,០០០–៦២,០០០ នាក់ និងអាមេរិកចំនួន ៥៨,២២០ នាក់។ សង្គ្រាមនេះផងដែរត្រូវគេកត់សម្គាល់មើលឃើញពីភាពឃោរឃៅជាច្រើនអនេកដូចជា [[ការសម្លាប់រង្គាលនៅហ៊ូអេ|ការសម្លាប់រង្គាល]][[ការសម្លាប់រង្គាលមីឡៃ|ទ្រង់ទ្រាយធំ]]ដែលប្រព្រឹត្តិឡើងដោយភាគីជម្លោះទាំងសងខាង ក៏ដូចជាសកម្មភាពព្រៃផ្សៃជាច្រើនទៀតដូច អំពើភេរវកម្ម ការទម្លាក់គ្រាប់បែកដោយមិនរើសអើង ការរំលោភសេពសន្ថវៈ ការធ្វើទារុណកម្ម និងការបោសសម្អាតជាតិសាសន៍ជាដើម។ ទីបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមបានបង្កឱ្យជនជាតិវៀតណាមជាច្រើននាក់រត់ភៀសខ្លួនទៅតាមទូកនៅឯជាយសមុទ្រ និងបង្កើតជា[[វិបត្តិជនភៀសខ្លួនឥណ្ឌូចិន|វិបត្តិជនភៀសខ្លួនដ៏ធំនៅឥណ្ឌូចិន]] ដោយមនុស្សរាប់លាននាក់រត់ចេញពីឥណ្ឌូចិន ហើយក្នុងនោះមានមនុស្សប្រមាណ ២៥០,០០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិតនៅឯផ្ទៃសមុទ្រ។<ref name="Falk-1973" /><ref name="Chiarini-2022" /> ព្រៃឈើនៅវៀតណាមខាងត្បូងប្រមាណ ២០% ត្រូវរងការបំផ្លិចបំផ្លាញដោយផ្សែងនិង[[មេទឹកក្រូច|សារធាតុតិណឃាតពុល]] បង្កជាបញ្ហាសុខភាពយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ប្រជាជនក្នុងស្រុក។<ref name="Kolko">{{Cite book |last=Kolko |first=Gabriel |url=https://archive.org/details/anatomyofwarviet00kolk |title=Anatomy of a War: Vietnam, the United States, and the Modern Historical Experience |publisher=Pantheon Books |year=1985 |isbn=978-0-394-74761-3 |url-access=registration}}</ref>{{Rp|១៤៤–១៤៥}}<ref name="Westing-1984">{{Cite book |last=Westing |first=Arthur H. |url={{GBurl|id=4SfwtAEACAAJ}} |title=Herbicides in War: The Long-term Ecological and Human Consequences |date=1984 |publisher=Taylor & Francis |pages=5ff}}</ref> ពួក[[ខ្មែរក្រហម]]បានអនុវត្ត[[ការប្រល័យពូជសាសន៍កម្ពុជា|អំពើប្រល័យពូជសាសន៍]]នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ហើយនៅឆ្នាំ១៩៧៨ [[សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម]]ក៏បានផ្ទុះឡើង។ ជាប្រតិកម្មនឹងការឈ្លានពានរបស់វៀតណាមលើកម្ពុជា ប្រទេសចិនក៏បាន[[ជម្លោះចិន-វៀតណាម (១៩៧៩-១៩៩១)|វាយប្រហារលើវៀតណាម]] នៅតាមបណ្ដោយខ្សែព្រំដែនរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៩១។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិកវិញ សង្គ្រាមនេះបានបង្កើតអ្វីដែលគេហៅថា[[សមាការវៀតណាម]] ពោលគឺអារម្មណ៍ទុទិដ្ឋនិយមក្នុងការលូកដៃប្រឡូកចូលជម្លោះសង្គ្រាមបរទេស។<ref>{{Cite web |last=Kalb |first=Marvin |date=22 January 2013 |title=It's Called the Vietnam Syndrome, and It's Back |url=http://www.brookings.edu/blogs/up-front/posts/2013/01/22-obama-foreign-policy-kalb |access-date=11 March 2026 |publisher=Brookings Institution |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221224132036/https://www.brookings.edu/blog/up-front/2013/01/22/its-called-the-vietnam-syndrome-and-its-back/|archive-date=December 24, 2022}}</ref> ==ឈ្មោះនៃសង្គ្រាម== ឈ្មោះផ្សេងៗត្រូវបានគេប្រើដើម្បីសម្គាល់ដល់ការប៉ះទង្គិចមួយនេះ។ ''សង្គ្រាមវៀតណាម'' គឺជានាមដែលបានប្រើទូទៅបំផុតជាភាសាអង់គ្លេស។ វាក៏ត្រូវបានហៅ ''សង្គ្រាមនៅឥណ្ឌូចិនទីពីរ'' និង ''ការប៉ះទង្គិចជាមួយវៀតណាម''។ តាមមកក៏មានការប៉ះទង្គិចច្រើនក្នុងឥណ្ឌូចិន ការប៉ះទង្គិចនេះត្រូវបានស្គាល់ដោយឈ្មោះនៃអ្នកប្រឆាំងសំខាន់របស់ខ្លួនដើម្បីធ្វើឱ្យវាប្លែកពីពួកអ្នកដទៃផ្សេង។<ref>Moore, Harold. G and Joseph L. Galloway ''We Are Soldiers Still: A Journey Back to the Battlefields of Vietnam'' (p. 57).</ref> ជា[[ភាសាវៀតណាម]] សង្គ្រាមនេះជាទូទៅត្រូវបានគេស្គាល់ថា ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​''Chiến tranh Việt Nam'' (សង្គ្រាមវៀតណាម)។ វាក៏ត្រូវបានហៅថា ''Kháng chiến chống Mỹ'' (សង្គ្រាមតស៊ូប្រឆាំងនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក) បានប្រែថាឱ្យតែបានថា ''សង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងអាមេរិក''។<ref>{{cite web|title=Asian-Nation: Asian American History, Demographics, &amp; Issues:: The American / Viet Nam War|quote=The Viet Nam War is also called 'The American War' by the Vietnamese |url=http://www.asian-nation.org/vietnam-war.shtml |accessdate=18 August 2008}}</ref> អង្គការយោធាសំខាន់ៗបានពាក់ព័ន្ធនៅក្នុងសង្គ្រាមគឺថា នៅម្ខាង [[កងទ័ពសាធារណរដ្ឋវៀតណាម]] (ក.ស.វ.ណ.) និង[[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធសហរដ្ឋ|យោធាស.រ.]] និងម្ខាងទៀត [[កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម]] (ក.ប.វ.) (ក៏បានស្គាល់ថាកងទ័ពវៀតណាមខាងជើង រឺ ក.វ.ជ.) និងពួក[[វៀតកុង]] ឬ រណសិរ្សជាតិដើម្បីរំដោះវៀតណាមខាងត្បូង (រ.រ.ជ.) កម្លាំងទ័ពព្រៃកុម្មុយនីស្តវៀតណាមខាងត្បូង។ ==សាវតារ== '''{{See also|ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម|យុទ្ធនាការកូសាំងស៊ីន|កឹនវឿញ|គណបក្សជាតិនិយមវៀតណាម|សង្កុបកម្មអៀនបៃ|វៀតណាមកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២|សង្គ្រាមនៅវៀតណាម (១៩៤៥-១៩៤៦)}}''' វៀតណាមធ្លាប់បានស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងជាផ្នែកមួយនៃ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន]]ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៨៨០ មកម៉្លេះ។ ចលនាទាមទារឯករាជ្យនៅវៀតណាមមួយចំនួនដូចជា [[គណបក្សជាតិនិយមវៀតណាម]] ត្រូវរងការបង្ក្រាបជិះជាន់ពីសំណាក់រដ្ឋបាលអាណានិគម បន្ទាប់ពីប្រមូលបានការគាំទ្រពីសាធារណជនទូទៅ។{{sfn|Tran|2022|pages=5–19}}{{sfn|Goscha|2016|pages=135–136, 170–181, 206}} នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៣០ លោក[[ហូ ជីមិញ|ង្វៀន សីញគុង]]បានស្ថាបនា[[គណបក្សកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិន|គណបក្សកុម្មុយនីស្តឥណ្ឌូចិន]]ឡើង ក្នុងគោលបំណងផ្ដួលរំលំប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងរបស់បារាំង និងបង្កើតជារបបកុម្មុយនីស្ត។<ref name="Umair Mirza-2017">{{Cite book |last=Umair Mirza |url=http://archive.org/details/thevietnamwarthedefinitiveillustratedhistory_202002 |title=The Vietnam War The Definitive Illustrated History |date=2017-04-01}}</ref> ការបែកបាក់សាមគ្គីភាពរវាងក្រុមជាតិនិយម និងកុម្មុយនីស្តបានលេចឡើងនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩២០<ref name="Reilly ori">{{cite conference |last=Reilly |first=Brett |title=Before the First Indochina War: Redefining the Origin of Vietnam's Civil War |format= |conference=Association for Asian Studies, Annual Conference |pages= |date=2017 |url=https://www.researchgate.net/publication/317376173 |location= }}<br />{{cite web |last1=Reilly |first1=Brett |title=The True Origin of the Term 'Viet Cong' |url=https://thediplomat.com/2018/01/the-true-origin-of-the-term-viet-cong/ |website=The Diplomat |date=31 January 2018 }}</ref> ដោយក្រុមទាំងពីរមានទស្សនៈផ្សេងគ្នាចំពោះអនាគតនៃប្រជាជាតិវៀតណាម៖ ក្រុមអ្នកជាតិនិយមប៉ងចង់ឃើញវៀតណាមជាសាធារណរដ្ឋ<ref name="Tran & Vu 2022">{{cite book |last1=Tran |first1=Nu-Anh |last2=Vu |first2=Tuong |chapter=Introduction: Rethinking Vietnamese Republicanism |pages=1–25 |editor-last1=Tran |editor-first1=Nu-Anh |editor-last2=Vu |editor-first2=Tuong |title=Building a Republican Nation in Vietnam, 1920–1963 |date=2022 |publisher=University of Hawaiʻi Press |doi= |chapter-url= |isbn=9780824892111 }}</ref> ចំណែកឯក្រុមពួកកុម្មុយនីស្តចង់ឃើញមានរបបកុម្មុយនីស្តសង្គមអធន។<ref name="Vu 2019">{{Cite journal |last=Vu |first=Tuong |date=2019 |title=In the Service of World Revolution: Vietnamese Communists' Radical Ambitions through the Three Indochina Wars |journal=Journal of Cold War Studies |volume=21|issue=4 |pages=4–30 |doi=10.1162/jcws_a_00905 }}</ref> ដោយហេតុនេះ ក្រុមបក្សពួកទាំងពីរក៏កើតជម្លោះនឹងគ្នា បង្កឱ្យពួកកុម្មុយនីស្តបានប្រើហិង្សាបង្ក្រាបសំណាក់អ្នកជាតិនិយម។<ref name="Asselin 2023">{{Cite journal <!-- Deny Citation Bot-->|last=Asselin |first=Pierre |date=2023 |title=The Indochinese Communist Party's Unfinished Revolution of 1945 and the Origins of Vietnam's 30-Year Civil War |journal=Journal of Cold War Studies |volume=25|issue=1 |pages=4–45 |doi=10.1162/jcws_a_01120 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Thomas |first1=Martin |last2=Asselin |first2=Pierre |title=French Decolonisation and Civil War: The Dynamics of Violence in the Early Phases of Anticolonial War in Vietnam and Algeria, 1940–1956 |journal=Journal of Modern European History |year=2022 |volume=20 |issue=4 |pages=513–535 |doi=10.1177/16118944221130231 }}</ref>{{Rp|៥១៥}} ===ការត្រួតត្រារបស់ជប៉ុននៅឥណ្ឌូចិន=== {{Main|សហភាពឥណ្ឌូចិនកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២}} [[File:Flag of North Vietnam (1945–1955).svg|thumb|ទង់របស់[[វៀតមិញ]] ដែលក្រោយមកត្រូវបានកែលម្អប្រើជា[[ទង់ជាតិវៀតណាម|ទង់ជាតិ]]នៃប្រទេស[[វៀតណាម]]បច្ចុប្បន្ន]] នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤០ ជប៉ុនបាន[[ការឈ្លានពានរបស់ជប៉ុនលើឥណ្ឌូចិន|វាយចូលឥណ្ឌូចិន]] បន្ទាប់ពីបារាំងធ្លាក់ក្រោម[[សមរភូមិបារាំង|ការត្រួតត្រា]]របស់[[អាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី|អាល្លឺម៉ង់]]។ គិតត្រឹមឆ្នាំ១៩៤១ ជប៉ុន​បានទទួល​សិទ្ធិកាន់កាប់​យោធា​ពេញលេញនៅ​ទូទាំង​ឥណ្ឌូចិន ដោយបង្កើតបានរបបគ្រប់គ្រង​អាណានិគម​ពីរក្នុងពេលតែ​មួយ ពោល[[បារាំងវិចឈី|បារាំង]]នៅបន្តមុខងារខាង​រដ្ឋបាល ខណៈជប៉ុនមានទំនួលខាង​ប្រតិបត្តិការ​យោធា។<ref name="Jen 2024">{{cite book |last=Jennings |first=Eric T. |chapter=Indochina during World War II |pages=84–105 |editor-last=Miller |editor-first=Edward |title=The Cambridge History of the Vietnam War, Volume I: Origins |date=2024 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781316225240.007 |doi-access= |isbn=9781316225240 }}</ref> លោកគុង ឬគេនិយមស្គាល់ថាហូ-ជីមិញនោះ បានវិលត្រឡប់ពីនិរទេសវិញ រួចបានបង្កើតចលនា[[វៀតមិញ]]ឡើងដើម្បីប្រឆាំងការត្រួតត្រារបស់ជប៉ុន។<ref name="Umair Mirza-2017" /> ពីឆ្នាំ១៩៤៤ [[ការិយាល័យសេវាកម្មយុទ្ធសាស្ត្រ]]របស់អាមេរិកបានផ្ដល់វៀតមិញនូវជំនួយសព្វាវុធ និងការហ្វឹកហ្វាត់យោធាប្រឆាំងនឹមត្រួតត្រាជប៉ុន។<ref>{{Cite web |date=2020-07-15 |title=The OSS in Vietnam, 1945: A War of Missed Opportunities by Dixee Bartholomew-Feis |url=https://www.nationalww2museum.org/war/articles/oss-vietnam-1945-dixee-bartholomew-feis |access-date=2026-03-11 |website=The National WWII Museum {{!}} New Orleans |archive-date=15 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315115133/https://www.nationalww2museum.org/war/articles/oss-vietnam-1945-dixee-bartholomew-feis |url-status=live }}</ref><ref name="Kinzer-2013" /> ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ហ្រែ្វងគ្លិន រូសឺវេលត៍]]បានបង្ហាញការគាំទ្រចំពោះចលនាតស៊ូរបស់វៀតណាមនោះ និងព្រមទាំងបានស្នើឱ្យផ្តល់ឯករាជ្យភាពដល់វៀតណាមថែមទៀតផងក្រោមអាណត្តិអន្តរជាតិ នៅពេលដែលសង្គ្រាមបានចប់។<ref>{{cite journal |last1=Hess |first1=Gary R. |title=Franklin Roosevelt and Indochina |journal=The Journal of American History |date=1972 |volume=59 |issue=2 |pages=353–368 |doi=10.2307/1890195 |jstor=1890195 }}</ref> ទាំងនេះបានធ្វើឱ្យវៀតមិញមានប្រៀបចាប់ផ្ដើមបើកសមរភូមិប្រឆាំងនឹងជប៉ុន ពិសេសបន្ទាប់ពីគេបានប្តូរទីតាំងប្រតិបត្តិការរបស់ខ្លួនពីខេត្តភាគខាងត្បូងប្រទេសចិនមកក្នុងប្រទេសវៀតណាមផ្ទាល់។{{sfn|Goscha|2016|pages=194–197}} នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៥ ខណៈដែលជប៉ុនកំពុងចាញ់សង្គ្រាមលោក អំណាចយោធាជប៉ុននៅឥណ្ឌូចិនក៏ឆ្លៀតឱកាស[[រដ្ឋប្រហារយោធាជប៉ុននៅឥណ្ឌូចិន|ផ្តួលរំលំរដ្ឋបាលបារាំងឥណ្ឌូចិន]]តាមរយៈ[[រដ្ឋប្រហារ]] ហើយបានប្រកាសបង្កើត[[ចក្រភពវៀតណាម]]ឡើងដោយមានព្រះចៅ[[បាវ ដាយ]]ជាប្រមុខរដ្ឋ។<ref>{{cite journal |last1=Smith |first1=Ralph B. |title=The Japanese Period in Indochina and the Coup of 9 March 1945 |journal=Journal of Southeast Asian Studies |date=September 1978 |volume=9 |issue=2 |pages=268–301 |doi=10.1017/S0022463400009784 }}</ref> ជាមួយគ្នានេះដែរ មនោសញ្ចេតនាជាតិនិយមបានកំពុលរាលដាលពាសពេញវៀតណាម ជាហេតុនាំឱ្យប្រជាប្រិយភាពពួកវៀតមិញកាន់តែកើន។<ref name="Guillemot 2019">{{Cite journal |last=Guillemot |first=François |date=2019 |title=The Lessons of Yên Bái, or the "Fascist" Temptation: How the Đại Việt Parties Rethought Anticolonial Nationalist Revolutionary Action, 1932–1945 |journal=Journal of Vietnamese Studies |volume=14 |issue=3 |pages=43–78 |doi=10.1525/vs.2019.14.3.43 }}</ref>{{Rp|៦៤–៦៥}} បន្ទាប់ពីជប៉ុន[[ការទទួលចុះចាញ់របស់ជប៉ុន|ប្រកាសចុះចាញ់]]សង្គ្រាមលោកជាផ្លូវការ ពួកវៀតមិញបានផ្ដើម[[បដិវត្តន៍ខែសីហា]] ដោយផ្តួលរំលំរដ្ឋបាលអាយ៉ងជប៉ុន និងរឹបអូសរាល់គ្រឿងសព្វាវុធទាំងប៉ុន្មានរបស់ជប៉ុន។ នៅថ្ងៃទី២ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤៥ ហូ ជីមិញក៏បានប្រកាសពី[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម|ឯករាជ្យភាពសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]]ឡើងនៅចំពោះមុខមហាជនប្រមាណ ៥០០,០០០ នាក់នៅឯទីក្រុង[[ហាណូយ]]។ មិនយូរប៉ុន្មាន កងកម្លាំងអង់គ្លេស និងបារាំងក៏បានធ្វើដំណើរមកដល់ឥណ្ឌូចិនជាថ្មី ដើម្បីត្រួតពិនិត្យដំណើរចុះចាញ់របស់ជប៉ុននៅភាគខាងត្បូងនៃខ្សែស្របទី១៦ ខណៈដែលកងទ័ពជាតិនិយមចិនបានធ្វើ[[ការត្រួតត្រារបស់ចិនលើវៀតណាមខាងជើង (១៩៤៥–១៩៤៦)|សកម្មភាពដូចគ្នានៅឯភាគខាងជើង]]។ នៅថ្ងៃទី២៣ ខែកញ្ញា អង់គ្លេសបានគាំទ្ររដ្ឋប្រហាររបស់បារាំងផ្ដួលរដ្ឋាភិបាលហូ-ជីមិញនៅទីក្រុងសៃហ្គន រួចបានស្ដាររដ្ឋបាលអាណានិគមបារាំងឡើងវិញ។<ref>{{Cite web|url=https://indochine.uqam.ca/vi/t-in-chin-tranh/7-23-september-1945.html|title=UQAM &#124; Guerre d'Indochine &#124; 23 SEPTEMBER 1945}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Hughes |first1=Geraint |title=A 'Post-war' War: The British Occupation of French-Indochina, September 1945–March 1946 |journal=Small Wars & Insurgencies |date=September 2006 |volume=17 |issue=3 |pages=263–286 |doi=10.1080/09592310600671596 }}</ref> ការិយាល័យសេវាកម្មយុទ្ធសាស្ត្ររបស់អាមេរិកបានដកកម្លាំងចេញដោយទុកឱ្យបារាំង[[សង្គ្រាមនៅវៀតណាមភាគខាងត្បូង (១៩៤៥–១៩៤៦)|ស្ដារការគ្រប់គ្រងឡើងវិញ]]នៅវៀតណាមភាគខាងត្បូង។ ===សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ=== {{Main|សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១}} [[File:Bao Dai and Ho Chi Minh.jpg|thumb|[[បាវ ដាយ]] (ស្ដាំ) កាន់មុខងារជា "ទីប្រឹក្សាជាន់ខ្ពស់" របស់រដ្ឋាភិបាលនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម ដឹកនាំដោយប្រធានាធិបតី[[ហូ ជីមិញ]] (ឆ្វេង), កញ្ញា ១៩៤៥។]] ចាប់ផ្ដើមនៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៤៥ វៀតមិញបានបង្រួបបង្រួមអំណាចក្នុងស្រុក ដោយធ្វើការបំភិតបំភ័យ និងទុក្ខបុកម្នេញលើបក្សពួកជាតិនិយម និងគូបដិបក្ខដទៃផ្សេងៗទៀត។<ref name="Guillemot 2004">{{cite book |last=Guillemot |first=François |chapter=Au coeur de la fracture vietnamienne : l'élimination de l'opposition nationaliste et anticolonialiste dans le Nord du Vietnam (1945–1946) |pages=175–216 |editor-last1=Goscha |editor-first1=Christopher E. |editor-last2=de Tréglodé |editor-first2=Benoît |title=Naissance d'un État-Parti: Le Viêt Nam depuis 1945 |date=2004 |publisher=Les Indes savantes |location= Paris |url=https://www.lesindessavantes.com/ouvrage/naissance-dun-etat-parti/ |isbn=9782846540643}}</ref>{{sfn|Kort|2017|pages=62–63, 81–85}}{{sfn|Tran|2022|pages=24–30}}<ref name="Marr 2013">{{cite book |last1=Marr |first1=David G. |title=Vietnam: State, War, and Revolution (1945–1946) |date=2013 |publisher=University of California Press |url=https://www.ucpress.edu/ebook/9780520954977/vietnam |isbn=9780520954977 |pages= }}</ref>{{Rp|៣៨៣–៤៤១}} នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦ កិច្ចព្រមព្រៀងបារាំង-ចិន និង[[កិច្ចព្រមព្រៀងហូ-សង់តឺនី|ហូ-សង់តឺនី]] បានសម្រួលដល់ការរួមរស់ជាមួយគ្នារវាងសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម និងរដ្ឋបាលបារាំង ហើយជាហេតុធ្វើឱ្យក្រុមអ្នកជាតិនិយមដទៃធ្លាក់ចុះខ្សោយ។{{sfn|Goscha|2016|pages=204–208}}{{sfn|Holcombe |2020|pages=35, 38–44}} នៅរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំដដែរនោះ ពួកវៀតមិញបានឃុបឃិតជាមួយកងកម្លាំងបារាំង ដើម្បីបង្ក្រាបបោសសម្អាតរាល់ពួកជាតិនិយមទាំងអស់ ដែលមាននិន្នាការប្រឆាំងនឹងអាណានិគមកិច្ចបារាំង។{{sfn|Kort|2017|pages=83–84}}<ref name="Guillemot 2004"/>{{Rp|២០៥–២០៧}}<ref name="Reilly 2018">{{cite thesis |last1=Reilly |first1=Brett |title=The Origins of the Vietnamese Civil War and the State of Vietnam |type=PhD |year=2018 |publisher=University of Wisconsin–Madison |url=https://search.library.wisc.edu/catalog/9913275159802121}}</ref>{{Rp|១៧៥–១៧៧}}<ref name="Tran 2023">{{cite journal |last1=Tran |first1=Nu-Anh |title=Denouncing the 'Việt Cộng': Tales of revolution and betrayal in the Republic of Vietnam |journal=Journal of Southeast Asian Studies |year=2023 |volume=53 |issue=4 |pages=686–708 |doi=10.1017/S0022463422000790 }}</ref>{{Rp|៦៩៩–៧០០}} បន្ទាប់ពីបក្សពួកជាតិនិយមផ្សេងទៀតត្រូវបានកម្ចាត់ចោលស្ទើរអស់{{sfn|Kort|2017|page=85}}{{sfn|Tran|2022|page=27}} ហើយកិច្ចចរចាត្រូវបានបែកបាក់ទៀតនោះ វៀតមិញនិងបារាំងក៏ចាប់ផ្ដើមកើតមានភាពតានតឹងនឹងគ្នារហូតដល់ផ្ទុះជា[[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១|ជម្លោះប្រដាប់អាវុធ]]នៅក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤៦។{{sfn|Asselin|2024|pages=73–81}} បកមកក្រុមជាតិនិយមដែលនៅសេសសល់បន្តិចបន្តួចនោះវិញ ពួកគេបានសម្រេចចូលដៃជាមួយអតីតព្រះចៅ[[បាវ ដាយ]]ដែលកំពុងនិរទេសក្រៅស្រុកដើម្បីបើកកិច្ចចរចាសារឡើងវិញជាមួយ[[សាធារណរដ្ឋបារាំងទីបួន|បារាំង]] ពិសេសក្នុងការប្រឆាំងនឹងពួកកុម្មុយនីស្តវៀតមិញ។{{sfn|Goscha|2016|pages= 238–241}}<ref name="Reilly 2018"/>{{Rp|១៨៧–១៨៨}} [[រដ្ឋវៀតណាម]]ថ្មីគាំទ្រដោយបារាំងត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយមានបាវ ដាយជាព្រះប្រមុខរដ្ឋ ប៉ុន្តែតាមពិត បារាំងគ្រាន់តែប្រើប្រាស់រដ្ឋមួយនេះដើម្បីពង្រឹងអំណាចត្រួតត្រាបែបអាណានិគមរបស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ។{{sfn|Goscha|2016|pages= 245–248}} ដោយអនុវត្តតាមគោលការណ៍ម៉ាក្ស-លេនីន ពួកកុម្មុយនីស្តវៀតណាមបានក្រសោបអំណាចផ្តាច់មុខតាមរយៈវិធីសាស្ត្រនិងយុទ្ធនាការមូលវិវត្តជាច្រើនបន្តបន្ទាប់។<ref name="McHale 2004">{{cite book |last=McHale |first=Shawn |chapter=Freedom, Violence, and the Struggle over the Public Arena in the Democratic Republic of Vietnam, 1945–1958 |pages=81–99 |editor-last1=Goscha |editor-first1=Christopher E. |editor-last2=de Tréglodé |editor-first2=Benoît |title=Naissance d'un État-Parti: Le Viêt Nam depuis 1945 |date=2004 |publisher=Les Indes savantes |location= Paris |url= |isbn=9782846540643}}</ref><ref name="Vu 2009">{{cite journal |last1=Vu |first1=Tuong |title='It's time for the Indochinese Revolution to show its true colours': The radical turn of Vietnamese politics in 1948 |journal=Journal of Southeast Asian Studies |year=2009 |volume=40 |issue=3 |pages=519–542 |doi=10.1017/S0022463409990051 }}</ref><ref name="Hoang 2009">{{cite book |last=Hoang |first=Tuan |chapter=The Early South Vietnamese Critique of Communism |pages=17–32 |chapter-url= |doi=10.1057/9780230101999_2 |editor-last1=Vu |editor-first1=Tuong |editor-last2=Wongsurawat |editor-first2=Wasana |title=Dynamics of the Cold War in Asia: Ideology, Identity, and Culture |year=2009 |publisher=Palgrave Macmillan |url= |isbn=9780230101999 }}</ref> នៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៧ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ហ៊ែរី ទ្រូមែន]]បានប្រកាសគោលនយោបាយប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តមួយហៅថា [[លទ្ធិទ្រូមែន]]។<ref>{{Cite book |last=Administration |first=United States National Archives and Records |url=https://books.google.com/books?id=qqDA6OGvhmUC&pg=PA194 |title=Our Documents: 100 Milestone Documents from the National Archives |date=2006-07-04 |publisher=Oxford University Press, USA |isbn=978-0-19-530959-1 |access-date=12 March 2026 |archive-date=30 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630110920/https://books.google.com/books?id=qqDA6OGvhmUC&pg=PA194 |url-status=live }}</ref> នៅឥណ្ឌូចិន គោលនយោបាយនេះបានចាប់អនុវត្ត នៅពេលដែលអាមេរិកបានប្រកាសទទួលស្គាល់[[រដ្ឋវៀតណាម]]ដែលគាំទ្រដោយបារាំង រយៈពេលមួយខែក្រោយ[[ចិន]]និង[[សហភាពសូវៀត]]បានទទួលស្គាល់[[វៀតណាមខាងជើង|សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]]។<ref name="McNamara">{{Cite book |last1=McNamara |first1=Robert S. |url=https://archive.org/details/argumentwithoute00mcna |title=Argument Without End: In Search of Answers to the Vietnam Tragedy |last2=Blight |first2=James G. |last3=Brigham |first3=Robert K. |last4=Biersteker |first4=Thomas J. |last5=Schandler |first5=Herbert |date=1999 |publisher=PublicAffairs |isbn=978-1-891620-87-4 |location=New York |author-link=Robert McNamara |author-link4=Thomas J. Biersteker |url-access=registration}}</ref>{{Rp|៣៧៧–៣៧៩}}<ref name=Hastings/>{{Rp|៨៨}} ការផ្ទុះ[[សង្គ្រាកូរ៉េ|សង្គ្រាមថ្មីនៅកូរ៉េ]]ក្នុងខែមិថុនាគឺជាសញ្ញាបញ្ជាក់ទៅទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនថាសង្គ្រាមនៅឥណ្ឌូចិនគឺជាឧទាហរណ៍មួយបន្ថែមទៀតនៃការវាតទីនិយមនៃលទ្ធិកុម្មុយនីស្ត ដែលមានសហភាពសូវៀតនាំមុខ។ ទីប្រឹក្សាយោធាមកពីចិនបានចាប់ផ្តើមចុះមកជួយពួកវៀតមិញនៅក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥០។<ref name="Ang">{{Cite book |last=Ang |first=Cheng Guan |title=The Vietnam War from the Other Side |publisher=Routledge |year=2002 |isbn=978-0-7007-1615-9}}</ref>{{Rp|១៤}} គ្រឿងសព្វាវុធ ជំនាញបច្ចេកទេស និងកម្មករពលករចិនបានផ្លាស់ប្តូរវៀតមិញពីកម្លាំងទ័ពព្រៃទៅជាកម្លាំងទ័ពនិយ័តមួយ។<ref name=Hastings/>{{Rp|២៦}}<ref name="HistoryPlace">{{Cite web |title=The History Place – Vietnam War 1945–1960 |url=http://www.historyplace.com/unitedstates/vietnam/index-1945.html |access-date=12 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230312070611/http://www.historyplace.com/unitedstates/vietnam/index-1945.html|archive-date=March 12, 2023}}</ref> នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៥០ សហរដ្ឋអាមេរិកបានបង្កើត[[ក្រុមប្រឹក្សាយោបល់ជំនួយយោធា]] (ក.យ.ជ.យ​​.) ដើម្បីសម្រួលដល់រដ្ឋបាលបារាំង ទាក់ទិននឹងយោបល់យុទ្ធសាស្ត្រ និងការបណ្តុះបណ្តាលទាហានវៀតណាម។.<ref name="Herring">{{Cite book |last=Herring |first=George C. |author-link= George C. Herring |title=America's Longest War: The United States and Vietnam, 1950–1975 (4th ed.) |date=2001 |publisher=McGraw-Hill |isbn=978-0-07-253618-8}}</ref>{{Rp|១៨}} មកត្រឹមឆ្នាំ១៩៥៤ សហរដ្ឋអាមេរិកបានចំណាយទឹកប្រាក់ប្រមាណ ១ ពាន់លានដុល្លារដើម្បីគាំទ្រដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់បារាំង ដោយទទួលបន្ទុក ៨០% នៃការចំណាយសរុបនៅលើសង្គ្រាម។<ref name=Hastings/>{{Rp|៣៥}} ====សមរភូមិដៀនបៀនហ្វូ==== {{Main|សមរភូមិដៀនបៀនហ្វូ}} នៅឆ្នាំ១៩៥៤ បារាំងបានព្យាយាមកាត់ផ្ដាច់ខ្សែផ្គត់ផ្គង់របស់វៀតមិញនៅក្រុង[[ដៀនបៀនហ្វូ]]ក្បែរព្រំដែនប្រទេសឡាវ។ កងកម្លាំងវៀតមិញ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក[[វ៉ក ង្វៀនសាប]]បានឡោមព័ទ្ធកងទ័ពបារាំង ហើយបានចល័តកាំភ្លើងធំធុនធ្ងន់និងកងកាំភ្លើងធំប្រឆាំងយន្តហោះបន្ថែម ដើម្បីបាញ់ផ្លោងលើទីតាំងបារាំង។ ជាបន្ទាប់ កងកម្លាំងវៀតមិញក៏បានបើកការវាយប្រហារ​ម្តងហើយម្តងទៀតរហូតដល់ដាច់ប្រព័ន្ធភស្តុភារ​ផ្គត់ផ្គង់​បារាំង និងធ្វើឱ្យ​បារាំងចុះខ្សោយជាខ្លាំង​។{{Sfn|Hastings|2018|p=49-87}} ក្នុងកំឡុងសមរភូមិដៀនបៀនហ្វូនៃឆ្នាំ១៩៥៤ នាវាដឹកយន្តហោះរបស់អាមេរិកបានចូលមកដល់[[ឈូងសមុទ្រតុងកឹង]] រួចក៏បានបង្ហោះយន្តហោះឈ្លបយកការណ៍។ ដំណាលគ្នានោះដែរ បារាំងនិងអាមេរិកបានចាប់ផ្ដើមពិភាក្សាគ្នាអំពីលទ្ធភាពប្រើប្រាស់អាវុធយុទ្ធសាស្ត្រនុយក្លេអ៊ែរ ប៉ុន្តែគេនៅមិនទាន់ច្បាស់ថាតើកិច្ចពិភាក្សានោះត្រូវបានមន្ត្រីបារាំង-អាមេរិកពិចារណាម៉ត់ចត់ប៉ុណ្ណា និងផ្ដើមដោយអ្នកណាប្រាកដ។<ref name="Maclear">{{Cite book |last=Maclear |first=Michael |url=https://archive.org/details/tenthousanddaywa00mich/page/57 |title=The Ten Thousand Day War: Vietnam 1945–1975 |date=1981 |publisher=Thames |isbn=978-0-312-79094-3 |page=[https://archive.org/details/tenthousanddaywa00mich/page/57 57]}}</ref><ref name="Hastings" />{{Rp|៧៥}} តាមរយៈអនុប្រធានាធិបតីអាមេរិកនាពេលនោះគឺលោក[[រីឆាដ និចសុន]]បានឱ្យដឹងថា ផែនការប្រើអាវុធនុយក្លេអ៊ែរនោះត្រូវបាននាយអគ្គសេនាធិការរួមអាមេរិកគូសវាសឡើងដើម្បីគាំទ្រជួយបារាំង។<ref name="Maclear" /> ប្រធានាធិបតី លោក[[ដ្វាយត៍ ឌី អាយសិនហោវើ]]បានបញ្ជាក់ថា អាមេរិកនឹងចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមលុះត្រាតែមានការគាំទ្រពីអង់គ្លេស ប៉ុន្តែត្រូវទីក្រុងឡុងដ៍បានបដិសេដ។<ref name="Tucker" />{{Rp|៧៦}} នៅទីបំផុត លោកអាយសិនហោវើក៏បានសម្រេចចិត្តមិននាំអាមេរិកបញ្ច្រៀតចូលក្នុងសង្គ្រាម<ref name="Hastings" />{{Rp|៧៥–៧៦}} ខណៈចារកម្មអាមេរិកបានកើតការសង្ស័យចំពោះឱកាសជោគជ័យរបស់បារាំង។<ref name="Gravel">{{Cite book |title=The Pentagon Papers (Gravel Edition), Volume 1 |pages=391–404}}</ref> នៅខែឧសភា កងកម្លាំងបារាំងនៅដៀនបៀហ្វូបានប្រកាសសុំចុះចាញ់ ដោយជាសញ្ញាបង្ហាញនូវទីបញ្ចប់នៃអន្តរាគមន៍យោធាបារាំងនៅឥណ្ឌូចិន។ នៅឯ[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤|សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវ]] បារាំងបានចរចារព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់ជាមួយពួកវៀតមិញ ហើយបានបញ្ជាក់ប្រគល់ឯករាជ្យភាពដល់កម្ពុជា ឡាវ និងវៀតណាម ដោយប្រទេសវៀតណាមត្រូវពុះខណ្ឌចែកជាជើង-ត្បូងជាបណ្ដោះអាសន្ន។<ref>{{Cite encyclopedia |last1=Goscha |first1=Christopher E. |title=Geneva Accords |encyclopedia=Historical Dictionary of the Indochina War (1945–1954): An International and Interdisciplinary Approach |pages= |date=2011 |publisher=NIAS Press |isbn=9788776940638 |url=https://indochine.uqam.ca/en/component/content/article/1/528-geneva-accords.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=Geneva Accords {{!}} history of Indochina {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/event/Geneva-Accords |access-date=12 March 2026 |website=www.britannica.com |archive-date=28 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221028002543/https://www.britannica.com/event/Geneva-Accords |url-status=live }}</ref> ==សម័យអន្តរកាល== [[File:1954 Geneva Conference.jpg|thumb|right|[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤|សន្និសីទក្រុងហ្សឺណែវ]]ឆ្នាំ១៩៥៤]] វៀតណាមត្រូវ[[ការបែងចែកវៀតណាម|បានបែងចែកជាបណ្ដោះអាសន្ន]]នៅ[[ខ្សែស្របខាងជើងទី១៧|ខ្សែស្របទី១៧]] និងនៅក្រោមលក្ខន្តិកៈនៃកិច្ចព្រមព្រៀងហ្សឺណែវ ពួកអសេនិកជនត្រូវផ្ដល់ឱកាសដើម្បីបម្លាស់ទីដោយសេរីរវាងរដ្ឋបណ្ដោះអាសន្នទាំងពីរក្នុងរយៈកាលបីរយថ្ងៃ។ លោកហូ​ ជីមិញប៉ងចង់បន្តសង្គ្រាមនៅភាគខាងត្បូងវៀតណាម ប៉ុន្តែត្រូវបានសម្ព័ន្ធមិត្តចិនហាមឃាត់ ដោយបានណែនាំថា រូបលោកអាចយកឈ្នះបានតាមរយៈមធ្យោបាយបោះឆ្នោត។<ref>{{Cite news |date=1 January 2001 |title=China Contributed Substantially to Vietnam War Victory, Claims Scholar |work=Wilson Center |url=https://www.wilsoncenter.org/article/china-contributed-substantially-to-vietnam-war-victory-claims-scholar |access-date=12 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230502013703/https://www.wilsoncenter.org/article/china-contributed-substantially-to-vietnam-war-victory-claims-scholar|archive-date=May 2, 2023}}</ref><ref name=Hastings/>{{Rp|៨៧–៨៨}}​ ការបោះឆ្នោតទូទាំងប្រទេសគឺនឹងត្រូវបានប្រារព្ធឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៦ ដើម្បីបង្កើតរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិមួយ។<ref name=Hastings/>{{Rp|៨៨–៩០}} យ៉ាងណា សហរដ្ឋអាមេរិបានចេញមុខជំទាស់នឹងការបោះឆ្នោតនោះផ្ទាល់នៅក្នុងសន្និសីទ ដោយទទួលបានការគាំទ្រតែពីតំណាងបាវ ដាយប៉ុណ្ណោះ។<ref name="Kinzer-2013">{{Cite book |last=Kinzer |first=Stephen |title=The Brothers: John Foster Dulles, Allen Dulles, and Their Secret World War |date=2013 |publisher=Macmillan |isbn=978-1-4299-5352-8 |pages=[{{GBurl|id=LVb4-1l1gF4C|q=lansdale.+attache|p=194}} 195–196]}}</ref> ក្នុងរយៈពេល ៣០០ ថ្ងៃនោះ ប្រជាជនអ្នកស្រុកវៀតណាមខាងជើងប្រមាណមួយលាននាក់បាននាំគ្នារត់គេចទៅវៀតណាមខាងត្បូង ដោយខ្លាចត្រូវធ្វើទុក្ខបុកម្នេញដោយរដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនីស្ត<ref name=Hastings/>{{Rp|៩៦}}<ref>{{Cite web |last=Prados |first=John |date=January–February 2005 |title=The Numbers Game: How Many Vietnamese Fled South In 1954? |url=http://www.vva.org/TheVeteran/2005_01/feature_numbersGame.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060527190340/http://www.vva.org/TheVeteran/2005_01/feature_numbersGame.htm |archive-date=27 May 2006 |access-date=12 March 2026 |publisher=The VVA Veteran |archivedate=27 ឧសភា 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060527190340/http://www.vva.org/TheVeteran/2005_01/feature_numbersGame.htm |url-status=dead }}</ref> ដោយក្នុងចំណោមអ្នករត់នោះរួមមាន អ្នកកាន់សាសនាកាតូលិក ៥០០,០០០ នាក់ ពុទ្ធសាសនិក ២០០,០០០ នាក់ និងសហគមន៍ជនជាតិភាគតិចរាប់ពាន់នាក់ទៀត។{{sfn|Goscha|2016|pages=280}} ចលនាផ្លាស់ទីនេះត្រូវបានសម្របសម្រួលគាំទ្រដោយកម្មវិធីប្ដូរទីលំនៅរបស់អាមេរិកប្រមាណ ៩៣ លានដុល្លារ ដោយមានកងនាវាបារាំង និងអាមេរិកជួយចម្លងជនភៀសខ្លួនទាំងនោះ។<ref>{{Cite book |last=Murti |first=B.S.N. |url=https://archive.org/details/vietnamdivided0000unse |title=Vietnam Divided |date=1964 |publisher=Asian Publishing House |url-access=registration}}</ref> ក្រុមជនភៀសខ្លួននេះក៏ជាកម្លាំងចលករពង្រឹងរបប[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]ឱ្យកាន់តែស្អប់ខ្ពើមពួកកុម្មុយនីស្តខាងជើងបន្ថែមដែរ។{{sfn|Karnow|1997|p=238}} យុទ្ធជនវៀតមិញជាង ១០០,០០០ នាក់បានទៅភាគខាងជើងដើម្បីបង្កើតជា ''បុនក្រុមការ'' ដោយរំពឹងថានឹងត្រឡប់ទៅភាគខាងត្បូងវិញក្នុងរយៈកាលក្រោមពីរឆ្នាំ។<ref name=Kolko/>{{Rp|៩៨}} ពួកវៀតមិញនេះដែរបានបន្សល់ទុក[[ពួកបដិវត្តន៍អាជីព|កម្មាភិបាល]]ប្រហែលពី ៥,០០០ ទៅ ១០,០០០ នាក់នៅភាគខាងត្បូងត្រៀមបង្កកុបកម្ម។<ref name=Hastings/>{{Rp|១០៤}} ពួកទាហានបារាំងចុងក្រោយបានចាកចេញពីវៀតណាមនៅក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ១៩៥៦<ref name=Hastings/>{{Rp|១០៤}} ខណៈចិនវិញបានបង្ហើយការដកទ័ពរបស់ខ្លួនពីវៀតណាមខាងជើងនៅក្បែរៗពេលដូចគ្នានេះដែរ។<ref name=Ang/>{{Rp|១៤}} [[File:903aafd6079a3ed1 landing.jpg|thumb|upright=.7|ក្រុមអ្នកបដិវត្តន៍ប្រឆាំងបាវ ដាយនៃរបប[[រដ្ឋវៀតណាម]] ជួបប្រជុំគ្នានៅសាលាក្រុងសៃហ្គន, ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៥។]] នៅរវាងឆ្នាំ១៩៥៣ និងឆ្នាំ១៩៥៦ រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងជើងបានបង្កើតកំណែទម្រង់កសិកម្មផ្សេងៗ រួមមាន ''ការកាត់បន្ថយថ្លៃជួល'' និង ''កំណែទម្រង់ដីធ្លី''។ ក្នុងកំឡុងកំណែទម្រង់ដីធ្លី ប្រភពចេញពីសក្សីវៀតណាមខាងជើងបានឱ្យដឹងថាមានមនុស្សម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នកភូមិ ១៦០ នាក់ត្រូវបានគេចាប់ប្រហារជីវិត ឬសរុបប្រមាណ ១០០,០០០ នាក់។ យុទ្ធនាការសម្លាប់រង្គាលនេះភាគច្រើនបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ដីសណ្ដទន្លេក្រហម ដោយដូច្នេះ ចំនួនអ្នកស្លាប់ដែលវិជ្ជាករទូទៅច្រើនទទួលស្គាល់គឺ ៥០,០០០ នាក់។<ref name="Turner">{{Cite book |last=Turner |first=Robert F. |title=Vietnamese Communism: Its Origins and Development |date=1975 |publisher=Hoover Institution Press |isbn=978-0-8179-6431-3}}</ref>{{Rp|១៤៣}}<ref>{{Cite journal |last=Gittinger |first=J. Price |date=1959 |title=Communist Land Policy in North Viet Nam |journal=Far Eastern Survey |volume=28 |issue=8 |pages=113–126 |doi=10.2307/3024603 |jstor=3024603}}</ref><ref name="Courtois">{{Cite book |last1=Courtois |first1=Stephane |title=The Black Book of Communism |title-link=The Black Book of Communism |last2=Werth |first2=Nicolas |last3=Panne |first3=Jean-Louis |last4=Paczkowski |first4=Andrzej |last5=Bartosek |first5=Karel |last6=Margolin |first6=Jean-Louis |date=1997 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-07608-2 |display-authors=1}}</ref>{{Rp|៥៦៩}}<ref>{{Cite book |last=Dommen |first=Arthur J. |title=The Indochinese Experience of the French and the Americans |date=2001 |publisher=Indiana University Press |isbn=978-0-253-33854-9 |page=340}}</ref> ឯកសារពីបណ្ណសារវៀតណាមនិងហុងគ្រីវិញបានរាប់ចំនួនអ្នកស្លាប់តិចជាងនេះ ពោលគឺលើសពី ១៤,០០០ នាក់បន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។<ref>{{Cite web |last=Vu |first=Tuong |date=25 May 2007 |title=Newly released documents on the land reform |url=http://www.lib.washington.edu/southeastasia/vsg/elist_2007/Newly |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110420044800/http://www.lib.washington.edu/southeastasia/vsg/elist_2007/Newly%20released%20documents%20on%20the%20land%20reform%20.html |archive-date=20 April 2011 |access-date=13 March 2026 |website=Vietnam Studies Group |archivedate=20 មេសា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110420044800/http://www.lib.washington.edu/southeastasia/vsg/elist_2007/Newly%20released%20documents%20on%20the%20land%20reform%20.html }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Szalontai |first=Balazs |date=November 2005 |title=Political and Economic Crisis in North Vietnam, 1955–56 |journal=Cold War History |volume=5 |issue=4 |pages=395–426 |doi=10.1080/14682740500284630 }}</ref><ref>{{Cite book |last=Vu |first=Tuong |title=Paths to Development in Asia: South Korea, Vietnam, China, and Indonesia |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-48901-0 |page=103 }}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៦ ថ្នាក់ដឹកនាំទីក្រុងហាណូយបានសារភាពពី "ភាពហួសហេតុ"ក្នុងការអនុវត្តកម្មវិធីនេះ និងបានប្រគល់ដីធ្លីឱ្យពួកម្ចាស់កម្មសិទ្ធិដើមវិញ។<ref name=Hastings/>{{Rp|៩៩–១០០}} នៅភាគខាងត្បូងវិញ [[រដ្ឋវៀតណាម]]ដែលមានបាវ-ដាយជាអធិរាជ និង[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]ជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនោះ មិនបានចុះហត្ថលេខាអ្វីនៅក្នុងសន្និសីទក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤ ឡើយ។ គណៈប្រតិភូវៀតណាមមិនមែនកុម្មុយនីស្តបានបដិសេធយ៉ាងដាច់អហង្ការចំពោះការបែងចែកប្រទេសវៀតណាមជាពីរ ប៉ុន្តែត្រូវអសារបង់នៅពេលបារាំងបានទទួលស្គាល់សំណើរបស់ប្រតិភូវៀតមិញ[[ហ្វាម វ៉ាន់ដុង]]<ref name="PP">{{Cite book |title=The Pentagon Papers (Gravel Edition), Volume 3 |date=1971 |publisher=Beacon Press}}</ref>{{Rp|១៣៤}} ដែលបានស្នើសុំវិធីបង្រួបបង្រួមវៀតណាមតាមរយៈការបោះឆ្នោតក្រោមការត្រួតពិនិត្យនៃ "គណៈកម្មាការតំបន់"។<ref name=PP/>{{Rp|១១៩}} អាមេរិកបានប្រតិកម្មតបវិញជាមួយនឹង​ "ផែនការអាមេរិក" ដោយទទួលការគាំទ្រពីវៀតណាមខាងត្បូង និងសហរាជាណាចក្រ។<ref name=PP/>{{Rp|១៤០}} ផែនការអាមេរិកនោះបានចាត់ចែងធ្វើការបោះឆ្នោតបង្រួបបង្រួមដូចគ្នា តែត្រូវស្ថិតនៅក្រោមការត្រួតមើលពីអង្គការសហប្រជាជាតិ ប៉ុន្តែចុងក្រោយ វាត្រូវបានជំទាស់ដោយគណៈប្រតិភូសូវៀត។<ref name=PP/>{{Rp|១៤០}} សហរដ្ឋអាមេរិកបានលើកឡើងថា៖ "ដោយការគោរពលើសេចក្ដីថ្លែងការណ៍នៃរដ្ឋវៀតណាម សហរដ្ឋអាមេរិកសុំនិយាយបញ្ជាក់ពីគោលជំហរប្រពៃណីរបស់ខ្លួនឡើងវិញ នោះគឺប្រជាជនគ្រប់រូបត្រូវទទួលបានសិទ្ធកំណត់អនាគតរបស់ខ្លួនផ្ទាល់ ហើយសាមីខ្លួននឹងមិនចូលរួមក្នុងសំណើ ឬផែនការណាមួយដែលបិទរារាំងដំណើរការនោះឡើយ"។<ref name=PP/>{{Rp|៥៧០–៥៧១}} លោកប្រធានាធិបតីអាយសិនហោវើបានសរសេរនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៤ ថា៖ {{Blockquote|"ខ្ញុំមិនដែលបាននិយាយ ឬទាក់ទងគ្នាជាមួយមនុស្សដែលមានចំណេះដឹងក្នុងកិច្ចការឥណ្ឌូចិន ដែលគេមិនយល់ស្របថាការបោះឆ្នោតត្រូវធ្វើឡើងក្នុងរយៈកាលនៃជម្លោះសង្គ្រាមទេ ប្រហែលជាប៉ែតសិបភាគរយនៃប្រជាជនទាំងអស់នឹងបោះឆ្នោតឱ្យហូ ជីមិញកុម្មុយនីស្តជាមេដឹកនាំរបស់ខ្លួនជាជាងអគ្គរដ្ឋបាវ ដាយ។ ពិតមែនទៅ កង្វះពួកមេដឹកនាំ ហើយការដឹកនាំខាងបាវ ដាយគឺជាកត្តាមួយដែលក្នុងអារម្មណ៍ជាទូទៅចំណោមជនវៀតណាមដែលថាពួកគេគ្មានអ្វីត្រូវប្រយុទ្ធដើម្បីបាវ ដាយឡើយ។"{{Sfn|Eisenhower|1963|p=[https://archive.org/details/mandateforchange00eise/page/372 372]}}}} ផ្អែកតាមរយៈ ''ឯកសារបញ្ចកោណ'' បានចាត់ទុកឌៀមជាបេក្ខជនដែលមានប្រជាប្រិយភាពឆ្ងាយជាងបាវ ដាយទាក់ទិននឹងរឿងប្រឆាំងនឹងលោកហូ ដោយសរសេរថា៖ "ប្រាកដណាស់នៅឆ្នាំ១៩៥៦ ចំនួនសមាមាត្រប្រជាជនដែលអាចបោះឆ្នោតឱ្យលោកហូ (ប្រៀបនឹងឌៀម) នៅក្នុងការការបោះឆ្នោតសេរីគឺមិនតិចជាងប៉ែតសិបភាគរយឡើយ"។<ref>{{cite web |url=https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-5.pdf |title=Evolution of the War. Origins of the Insurgency |page=6 |date=January 15, 1969 |website=National Archives |access-date=13 March 2026 |archive-date=12 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230912155004/https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-5.pdf |url-status=live }}</ref> ក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧ ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍ឯករាជ្យមកពីប្រទេសឥណ្ឌា ប៉ូឡូញ និងកាណាដាដែលតំណាងឱ្យ[[គណៈកម្មាការត្រួតពិនិត្យអន្តរជាតិ]] (គ.ត.អ.) បានថ្លែងថា ការបោះឆ្នោតដែលយុត្តិធម៌ និងមិនលម្អៀងតែម្តងគឺមិនអាចទៅរួចទេ ដោយរាយការណ៍បន្ថែមថា ទាំងភាគីខាងជើងនិងខាងត្បូងមិនបានគោរពប្រកាន់ដល់យុទ្ធសន្តិភាពទេ។<ref>{{Harvnb|Woodruff|2005|p=6}} ចែងថា៖ "The elections were not held. South Vietnam, which had not signed the Geneva Accords, did not believe the Communists in North Vietnam would allow a fair election. In January 1957, the International Control Commission (ICC), comprising observers from India, Poland, and Canada, agreed with this perception, reporting that neither South nor North Vietnam had honored the armistice agreement. With the French gone, a return to the traditional power struggle between north and south had begun again.។"</ref> ចាប់ពីខែមេសា ដល់ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៥៥ លោកដៀមបានប្រើអំណាចវាយប្រហារទៅលើក្រុមបក្សពួកដែលប្រឆាំងនឹងរូបលោកតាមរយៈការផ្ដើមប្រតិបត្តិការប្រឆាំងនឹងពួកគណៈសាសនាដូចជា [[កាវដៃ]] និងគណៈនិកាយ[[ផ្វាហ៊ែវ]]របស់[[បាគុត]]។ យុទ្ធនាការរបស់ឌៀមក៏បានទៅប៉ះទង្គិចជាមួយនឹងក្រុមឧក្រិដ្ឋកម្ម[[ប៊ីញស្វៀន]]ផងដែរ ដែលត្រូវជាសម្ព័ន្ធមិត្តនឹងពួកសមាជិកនៃនគរបាលសម្ងាត់កុម្មុយនីស្ត បំពាក់ដោយអាវុធយោធាខ្លះៗ។ [[សមរភូមិសៃហ្គន (១៩៥៥)|ការប្រយុទ្ធគ្នា]]ក៏បានផ្ទុះឡើងនៅសៃហ្គនរវាងក្រុមមួយនេះជាមួយនឹងរដ្ឋាភិបាលរបស់ឌៀម ហើយទីបំផុតក៏ត្រូវចាញ់ប្រៀបនឹងកម្លាំងរដ្ឋាភិបាលក្នុងខែមេសានៃឆ្នាំនោះ។ ខណៈដែលចំនួនអ្នកប្រឆាំងនឹងយុទ្ធសាស្ត្រដ៏ឃោរឃៅរបស់ឌៀមបានកំពុងកើនឡើង លោកក៏បានបង្វែរកំហុងចោទប្រកាន់លើពួកកុម្មុយនីស្តថាជាឬសគល់នៃបញ្ហា។<ref name=Tucker/> នៅក្នុង[[ប្រជាមតិរដ្ឋវៀតណាមឆ្នាំ១៩៥៥|ប្រជាមតិមួយស្ដីអំពីអនាគតនៃរដ្ឋវៀតណាម]]ដែលធ្វើឡើងក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៥ លោកឌៀមបាន[[ការបន្លំការបោះឆ្នោត|លួចបន្លំសន្លឹកឆ្នោត]]ដោយមានការជួយទំនុកបម្រុងពីបងប្អូនរបស់លោកគឺ [[ង៉ូ ឌិញញូ]] ហើយជាលទ្ធផលបានទទួលសំឡេងគាំទ្រ ៩៨.២ ភាគរយ ដោយក្នុងនោះរួមមាន ១៣៣% នៅក្នុងសៃហ្គន។ ថ្វីបើពួកទីប្រឹក្សាអាមេរិករបស់លោកបានផ្ដល់អនុសាសន៍ឱ្យមានការឈ្នះដោយសមហេតុសមផលត្រឹមចន្លោះពី "៦០ ទៅ ៧០ ភាគរយ" ក្ដី តែលោកឌៀមបានមើលឃើញប្រជាមតិនេះថាជាការសាកល្បងនូវអំណាច។{{sfn|Karnow|1997|p=224}} បីថ្ងៃក្រោយមក លោកក៏បានប្រកាសវៀតណាមខាងត្បូងជារដ្ឋឯករាជ្យមួយក្រោមឈ្មោះថា សាធារណរដ្ឋវៀតណាម (ស.វ.) ដែលមានខ្លួនលោកជាប្រធានាធិបតី។<ref name=Hastings/> ដូចគ្នានេះដែរ លោកហូ ជីមិញ និងបក្សពួកមន្ត្រីកុម្មុយនីស្តបានឈ្នះទទួលសំឡេងគាំទ្រ ៩៩% នៅក្នុងការបោះឆ្នោតដែលបានធ្វើឡើងនៅវៀតណាមខាងជើង។<ref name=Turner/>{{Rp|១៩៣–១៩៤, ២០២–២០៣, ២១៥–២១៧}} [[ទ្រឹស្ដីដូមីណូ]] ដែលបានលើកឡើងថា បើប្រទេសមួយធ្លាក់ទៅក្រោមលទ្ធិកុម្មុយនីស្ត នោះប្រទេសដទៃៗទៀតដែលនៅជុំវិញក៏ធ្លាក់ទៅតាមដូចគ្នា ត្រូវបានស្នើឡើងជាគោលនយោបាយដំបូងដោយរដ្ឋបាលអាយសិនហោវើ។<ref name=McNamara/>{{Rp|១៩}} លោក[[ចន ផ្វ. ខេនណឹឌី]] ដែលកាលនុះជាសមាជិក[[ព្រឹទ្ធសភាសហរដ្ឋអាមេរិក|ព្រឹទ្ធសភាអាមេរិក]] បាននិយាយថ្លែងថា៖ "ប្រទេសភូមា ថៃ ឥណ្ឌា ជប៉ុន និងហ្វីលីពីន ហើយជាក់ស្ដែង ឡាវ និងកម្ពុជា សន្តិសុខរបស់ពួកគេទាំងអស់នឹងត្រូវរងការគំរាមកំហែង ប្រសិនបើរលកក្រហមនៃកុម្មុយនីស្តហូរចូលក្ដោបប្រទេសវៀតណាម"។<ref>{{Cite web |title=America's Stakes in Vietnam Speech to the American Friends of Vietnam, June 1956 |url=http://www.jfklibrary.org/Research/Ready-Reference/JFK-Speeches/Remarks-of-Senator-John-F-Kennedy-at-the-Conference-on-Vietnam-Luncheon-in-the-Hotel-Willard-Washing.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120626125802/http://www.jfklibrary.org/Research/Ready-Reference/JFK-Speeches/Remarks-of-Senator-John-F-Kennedy-at-the-Conference-on-Vietnam-Luncheon-in-the-Hotel-Willard-Washing.aspx |archive-date=26 June 2012 |access-date=26 June 2012 |publisher=JFK Library |archivedate=26 មិថុនា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120626125802/http://www.jfklibrary.org/Research/Ready-Reference/JFK-Speeches/Remarks-of-Senator-John-F-Kennedy-at-the-Conference-on-Vietnam-Luncheon-in-the-Hotel-Willard-Washing.aspx }}</ref> ==សម័យឌៀម ឆ្នាំ១៩៥៤–១៩៦៣== === របបគ្រប់គ្រង === [[File:Ngo Dinh Diem at Washington - ARC 542189.jpg|thumb|លោកប្រធានាធិបតី[[ដ្វាយត៍ ឌី អាយសិនហោវើ]] និងរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក លោក[[ចន ហ្វរស្ទើរ ដុលស៍]] កំពុងទទួលស្វាគមន៍ប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូង លោក[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]នៅរដ្ឋធានីវ៉ាស៊ីនតោន, ៨ ឧសភា ១៩៥៧]] ឌៀមគឺជាបុគ្គលម្នាក់ដែលមានការជឿស៊ប់លើសាសនារ៉ូម៉ាំងកាតូលិក ជាអ្នកប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តឥតងាករេ ជាតិនិយម និងអភិរក្សសង្គមមួយរូប។ ប្រវត្តិវិទូបានកត់សម្គាល់ថា៖ "លោកជាមនុស្សតំណាងឱ្យលទ្ធិជាតិនិយមដ៏តូចចង្អៀតនិងជ្រុលនិយម បូករួមជាមួយនឹងការនិយម[[អត្តាធិបតេយ្យ]] និង[[បក្ខពួកនិយម]]"។<ref name=McNamara/>{{Rp|២០០–២០១}} ប្រជាជនវៀតណាមដែលភាគច្រើនជា[[ព្រះពុទ្ធសាសនា|ពុទ្ធសាសនិក]]បានកើតក្ដីបារម្ភចំពោះសកម្មភាពបូជាកិច្ចនៃប្រទេសជាតិដោយឌៀមទៅ[[ព្រះម៉ែម៉ារី]] (មាតាព្រះយេស៊ូ)។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥<ref>{{Cite web |date=2025-01-13 |title=Some Clarifications on Lịch sử Nam bộ kháng chiến {{!}} Wilson Center |url=https://www.wilsoncenter.org/publication/some-clarifications-lich-su-nam-bo-khang-chien |access-date=2026-03-16 |website=www.wilsoncenter.org }}</ref> លោកឌៀមបានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការ "បរិហារកុម្មុយនីស្ត" ពោលគឺការចាប់ខ្លួន ការធ្វើទារុណកម្ម និងការប្រហារជីវិតក្រុមអ្នកគាំទ្រលទ្ធិកុម្មុយនីស្ត និងក្រុមប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលផ្សេងៗទៀត។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៦ លោកបានប្រកាសអនុវត្តច្បាប់ប្រហារជីវិតចំពោះបុគ្គលណាដែលត្រូវបានចោតជាជនកុម្មុយនីស្ត។<ref name="WarBegan" /> រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងជើងបានអះអាងថា គិតត្រឹមខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥៧ ប្រជាជនវៀតណាមជាង ៦៥,០០០ នាក់ត្រូវបានចាប់ដាក់ពន្ធនាការ និង ២,១៤៨ នាក់ត្រូវបានប្រហារជីវិតដោយអាជ្ញាធរវៀតណាមខាងត្បូង។<ref>{{Cite book |last=Turner |first=Robert F. |title=Vietnamese Communism: Its Origins and Development |date=1975 |publisher=Hoover Institution Publications |isbn=978-0817964313 |pages=174–178}}</ref> ចូលមកដល់ឆ្នាំ១៩៥៩ អ្នកជាប់ពន្ធនាគារជាលទ្ធផលនៃយុទ្ធនាការនេះបានសល់ត្រឹម ៤០,០០០ នាក់។<ref name=Kolko/>{{Rp|៨៩}} នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៦ លោកឌៀមបានប្រកាសកម្មវិធីកំណែទម្រង់ដីធ្លី ដោយបានកំណត់ទំហំដីកសិកម្មស្រូវក្នុងមួយម្ចាស់ម្នាក់។ ដីកសិកម្មទំហំ ១.៨ លានហិចតា ត្រូវបានដាក់លក់ជូនអ្នកដែលគ្មានកម្មសិទ្ធិដីធ្លី។ មកត្រឹមឆ្នាំ១៩៦០ កំណែទម្រង់មួយនេះបានជាប់គាំង ដោយសារតែអ្នកគាំទ្រធំៗរបស់ឌៀមភាគច្រើនជាម្ចាស់ដីធ្លីធំៗដែរ ដោយពួកគេមិនសុខចិត្តបាត់បង់ដីរបស់គេ។<ref name="Collision">{{Cite book |last1=Doyle |first1=Edward |url=https://archive.org/details/collisionofcultu00doyl |title=The Vietnam Experience, a Collision of Cultures |last2=Weiss |first2=Stephen |date=1984 |publisher=Boston Publishing Company |isbn=978-0939526123 |url-access=registration}}</ref>{{Rp|១៤–១៦}} នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៧ លោកឌៀមធ្វើ[[ដំណើរទស្សនកិច្ចង៉ូ ឌិញឌៀមនៅសហរដ្ឋអាមេរិក|ដំណើរទស្សនកិច្ចរយៈពេលដប់ថ្ងៃ]]ទៅកាន់សហរដ្ឋអាមេរិក។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកអាយសិនហោវើបានសន្យាផ្តល់ជំនួយគាំទ្រជាបន្តបន្ទាប់ដល់វៀតណាមខាងត្បូង ហើយថែមទាំងប្រារព្ធធ្វើពិធីដង្ហែរក្បួនសម្រាប់លោកដៀមកំឡុងទស្សនកិច្ចលោកទៀតផង។ ចំពោះរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក លោក[[ចន ហ្វរស្ទើរ ដុលស៍]]វិញ គឺមិនសូវជាពេញចិត្តនឹងឌៀមប៉ុន្មានទេ ប៉ុន្តែលោកត្រូវបង្ខំចិត្តគាំទ្រព្រោះកាលនោះគឺគ្មាននរណាម្នាក់អាចមានប្រៀបដូចនឹងឌៀមឡើយ។{{sfn|Karnow|1997|p=230}} === កុបកម្មនៅភាគខាងត្បូង ឆ្នាំ១៩៥៤–៦០ === {{Main|វៀតកុង|សង្គ្រាមនៅវៀតណាម (១៩៥៩–១៩៦៣)}} នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៥៤ និងឆ្នាំ១៩៥៧ រដ្ឋាភិបាលឌៀមបានទទួលជោគជ័យក្នុងការទប់ស្កាត់កោលាហលទ្រង់ទ្រាយធំដែលបានផ្ទុះឡើងនៅតាមទីជនបទ។ នៅខែមេសា ឆ្នាំ១៩៥៧ ពួកឧទ្ទាមបានបើកយុទ្ធនាការលបធ្វើឃាតដ៏ធំមួយ ដោយសម្ដៅហៅថា "ការប្រល័យជនក្បត់ជាតិ"។<ref name="McNamera35">{{Cite book |last1=McNamera |first1=Robert S. |title=Argument Without End |last2=Blight |first2=James G. |last3=Brigham |first3=Robert K. |date=1999 |publisher=PublicAffairs |isbn=1-891620-22-3 |pages=35}}</ref> នៅដើមឆ្នាំ១៩៥៩ ឌៀម បានចាត់ទុកសកម្មភាពប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលដោយហិង្សាជាទោសប្រហារជីវិត តាយរយៈការអនុវត្តច្បាប់លេខ ១០/៥៩។ <ref>{{Cite web |title=Excerpts from Law 10/59, 6 May 1959 |url=http://vietnam.vassar.edu/doc6.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080723163835/http://vietnam.vassar.edu/doc6.html |archive-date=23 July 2008 |access-date=20 មេសា 2013 |archivedate=23 កក្កដា 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080723163835/http://vietnam.vassar.edu/doc6.html }}</ref> ប្រវត្តិវិទូលោក[[ដូក្លាស​ ផៃស៍]] បានប៉ាន់ប្រមាណថា ក្រុមពួកឧទ្ទាមបានចាប់ជំរិតមនុស្សប្រហែល ២,០០០ នាក់ និងព្រមទាំងធ្វើឃាតសម្លាប់មន្ត្រី មេភូមិ បុគ្គលិកមន្ទីរពេទ្យ និងគ្រូបង្រៀនប្រមាណ ១,៧០០ នាក់ ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៥៧ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៦០។<ref name=Hastings/>{{Rp|១០៦}}<ref name="WarBegan" /> នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦០ [[ការិយាល័យកណ្ដាលសម្រាប់វៀតណាមខាងត្បូង]] (ក.ក.វ.ណ.ត.) ដែលត្រូវជាទីស្នាក់ការកណ្តាលរបស់វៀតណាមខាងជើងនៅវៀតណាមភាគខាងត្បូង បានបញ្ជាឱ្យមានសកម្មភាពបះបោរព្រមៗគ្នានៅវៀតណាមខាងត្បូង ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន ប្រជាជនវៀតណាមខាងត្បូងមួយភាគបីក៏ធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រងដោយក្រុមកុម្មុយនីស្ត។<ref name=Hastings/>{{Rp|១០៦–១០៧}} នៅក្នុងខែធ្នូ វៀតណាមខាងជើងបានបង្កើតក្រុម[[វៀតកុង]] (វ.ក.) ឡើង​ ដោយមានគោលដៅបង្រួបបង្រួមពួកក្រុមឧទ្ទាមទាំងអស់ដែលមាននិន្នាការប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងឱ្យស្ថិតក្រោមការដឹកនាំរបស់ខ្លួន។ វៀតកុងត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅ[[ស្រុកមេមត់]]ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ក្រោមការដឹកនាំរបស់ ក.ក.វ.ណ.ត.។<ref name=Ang/>{{Rp|៥៥–៥៨}} ==== ការចូលរួមរបស់វៀតណាមខាងជើង ==== {{See also|ការឈ្លានពានរបសវៀតណាមខាងជើងលើឡាវ|ផ្លូវលំហូជីមិញ}} នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៥៦ មេដឹកនាំកុម្មុយនីស្តភាគខាងត្បូង លោក[[ឡេ ស៊ួន]]បានបង្ហាញផែនការមួយដើម្បីស្ដារការបះបោរក្រោមឈ្មោះថា "មាគ៌ាទៅភាគខាងត្បូង" ទៅកាន់ការិយាល័យនយោបាយនៅទីក្រុងហាណូយ។ ដោយសារតែប្រទេសចិននិងសូវៀតនាពេលនោះបានប្រឆាំងនឹងការប៉ះទង្គិចគ្នារវាងវៀតណាមទាំងពីរភាគ ដូច្នេះផែនការរបស់លោកក៏ត្រូវបានរំសាយចោល។<ref name=Ang/>{{Rp|៥៨}} ទោះជាយ៉ាងណា នៅខែធ្នូនៃឆ្នាំដដែរនោះ ថ្នាក់ដឹកនាំវៀតណាមខាងជើងក៏បានសម្រេចអនុម័តវិធានការស្ដារការបះបោរសាកល្បង។{{Sfn|Olson|Roberts |2008|p=67}} នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៨ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងបានត្រួតត្រាមជ្ឈមណ្ឌលដឹកជញ្ជូននៅ[[ស្រុកសេពុញ]]ភាគខាងត្បូងប្រទេសឡាវ ក្បែរតំបន់គ្មានយោធារវាងវៀតណាមខាងជើង និងវៀតណាមខាងត្បូង។<ref name="Prados-1999">{{Cite book |last=Prados |first=John |title=The Blood Road: The Ho Chi Minh Trail and the Vietnam War |date=1999 |publisher=Wiley |isbn=9780471254652}}</ref>{{Rp|២៤}} បក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាមខាងជើងបានអនុម័ត "សង្គ្រាមប្រជាជន" លើវៀតណាមខាងត្បូងក្នុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៥៩<ref name=Hastings/>{{Rp|១១៩–១២០}} ហើយក្នុងខែឧសភា [[ក្រុមលេខ៥៥៩]] ក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍[[ផ្លូវលំហូជីមិញ]] ហើយបន្ទាប់មក ដំណើរសាងសង់ផ្លូវរយៈពេលប្រាំមួយខែឆ្លងកាត់ព្រៃភ្នំប្រទេសឡាវក៏បានដំណើរការ។ នៅថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើង និងកងកម្លាំង[[ប៉ៈថេតឡាវ]]បានឈ្លានពានប្រទេសឡាវ ដោយប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹង[[កងទ័ពភូមិន្ទឡាវ]]តាមបណ្តោយតំបន់ព្រំដែន។<ref name="Morrocco-1985">{{Cite book |last=Morrocco |first=John |title=Rain of Fire: Air War, 1969–1973 |date=1985 |publisher=Boston Publishing Company |isbn=9780939526147 |series=Volume 14 of Vietnam Experience}}</ref>{{Rp|២៦}} ក្រោយពីធ្វើខ្សែផ្លូវរួច កម្លាំងវៀតណាមខាងជើងប្រមាណ ៥០០ នាក់ត្រូវបានបញ្ជូនចូលវៀតណាមខាងត្បូងក្នុងឆ្នាំដំបូងនៃប្រតិបត្តិការសង្គ្រាមប្រជាជនរបស់ខ្លួន។{{Sfn|Military History Institute of Vietnam|2002|p=xi}} ការដឹកជញ្ជូនគ្រឿងសព្វាអាវុធឆ្លងកាត់ផ្លូវនេះលើកដំបូងត្រូវបានបញ្ចប់នៅក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៥៩។ នៅខែមេសា ឆ្នាំ១៩៦០ វៀតណាមខាងជើងបានចាត់អនុវត្តកម្មវិធីកំណែនទាហានសម្រាប់កងទ័ព។<ref>{{Cite book |last=Prados |first=John |title=Rolling Thunder in a Gentle Land |date=2006 |publisher=Osprey Publishing |isbn=978-1-84603-020-8 |editor-last=Wiest |editor-first=Andrew |location=Oxford |pages=74–95 |chapter=The Road South: The Ho Chi Minh Trail |chapter-url=https://archive.org/details/rollingthunderin00wies}}</ref> ទាហានកុម្មុយនីស្តប្រមាណ ៤០,០០០ នាក់បានលបចូលវៀតណាមខាងត្បូងរវាងឆ្នាំ១៩៦១ និងឆ្នាំ១៩៦៣។<ref name=Ang/>{{Rp|៧៦}} ==អាណត្តិខេនណឹឌី, ឆ្នាំ១៩៦១–៦៣== {{Main|សង្គ្រាមនៅវៀតណាម (១៩៥៩–១៩៦៣)|កម្មវិធីយុទ្ធសាស្ត្រភូមិតូច}} [[File:The President's News Conference, 23 March 1961.jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីខេនណឹឌីកំពុងពន្យល់បកស្រាយពីស្ថានភាពនៅឥណ្ឌូចិនក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មាន, ២៣ មីនា ១៩៦១]] បន្ទាប់ពីយកឈ្នះរ៉ូណាល់ និចសុននៅក្នុង[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកឆ្នាំ១៩៦០|ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតីឆ្នាំ១៩៦០]] ចន ផ្វ. ខេនណឹឌីបានប្ដេជ្ញាបន្តគោលនយោបាយប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តដែលបន្សល់ពីរដ្ឋបាលទ្រូមែន និងអាយសិនហោវើ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦១ បន្ទាប់ពីអាមេរិកបានរងបរាជ័យធំៗជាប់ៗគ្នា (ដូចជា [[ការឈ្លានពានឆកសមុទ្រជ្រូក]] និង[[វិបត្តិមីស៊ីលគុយបា]]) ខេនណឹឌីបានចាប់ផ្ដើមពង្រឹងគោលនយោបាយប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តរបស់អាមេរិក ដោយធ្វើយ៉ាងណានឹងបិទខ្ទប់ក្រុមកុម្មុយនីស្តវៀតណាមកុំឱ្យទទួលជោគជ័យបាន។<ref>{{cite journal |last1=Bostdorff |first1=Denise M. |last2=Goldzwig |first2=Steven R. |title=Idealism and Pragmatism in American Foreign Policy Rhetoric: The Case of John F. Kennedy and Vietnam |journal=Presidential Studies Quarterly |date=1994 |volume=24 |issue=3 |pages=515–530 |id=215692085 |jstor=27551281 }}</ref> គោលនយោបាយខេនណឹឌីផងដែរបានកំណត់មិនបញ្ជូនទាហានអាមេរិកមកច្បាំងលើទឹកដីវៀតណាមឡើយ ផ្ទុយទៅវិញ លោកចង់ឃើញរដ្ឋាភិបាលឌៀមប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងវៀតណាមកុម្មុយនីស្តដោយខ្លួនឯងជាមួយនឹងជំនួយសព្វាវុធនិងបច្ចេកទេសពីអាមេរិក។<ref>{{Cite book |last=Vietnam Task Force |url=http://media.nara.gov/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-B-4.pdf |title=Report of the Office of the Secretary of Defense Vietnam Task Force |date=1969 |publisher=Office of the Secretary of Defense |location=Washington, DC |pages=1–2 |chapter=IV. B. Evolution of the War 4. Phased Withdrawal of U.S. Forces in Vietnam, 1962–64 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150504231323/http://media.nara.gov/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-B-4.pdf |archive-date=4 May 2015 |url-status=dead}}</ref> តែយ៉ាងណា កម្រិតគុណភាពក្នុងជួរកងទ័ពទាហានវៀតណាមខាងត្បូងគឺនៅខ្វះខាតច្រើន គួបផ្សំជាមួយនឹងអំពើពុករលួយនិងបក្សពួកនិយមពីលើបន្ថែម។ ការគាំទ្ររបស់ទីក្រុងហាណូយចំពោះវៀតមិញបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងការកំណត់ជំនោរនៃសង្គ្រាមនេះពិតមែន ប៉ុន្តែភាពផុយស្រួយរបស់រដ្ឋាភិបាលនិងយោធាវៀតណាមខាងត្បូងក៏ជាកត្តាសំខាន់មួយផងដែរ។<ref name=McNamara/>{{Rp|៣៦៩}} [[File:President meets with Secretary of Defense. President Kennedy, Secretary McNamara. White House, Cabinet Room - NARA - 194244.jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីខេនណឹឌីកំពុងពិភាក្សាជាមួយរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិអាមេរិក លោក[[រ៉ូបឺត​ មាំខណឺមែរ៉ា]] ក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦២]] ទីប្រឹក្សា​លោកខេនណឹឌីចំនួនពីររូបគឺលោក[[ម៉ាក់ស្វែល ថេល័រ]] និង[[វ៉លត៍ រ៉ូស្តូវ]]បានណែនាំខេនណឹឌីឱ្យបញ្ជូនកងទ័ពអាមេរិកទៅកាន់វៀតណាមខាងត្បូង ដោយក្លែងពួកគេជាកម្មករជួយសង្គ្រោះក្នុងគ្រោះទឹកជំនន់ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា ខេនណឹឌីបានបដិសេដនឹងគំនិតពួកគេ ហើយបែរមកផ្ដោតលើការបញ្ជូនជំនួយផ្គត់ផ្គង់យោធាវិញ។<ref>{{Cite news |last=Stavins |first=Ralph L. |date=22 July 1971 |title=A Special Supplement: Kennedy's Private War |work=The New York Review of Books |url=http://www.nybooks.com/articles/1971/07/22/a-special-supplement-kennedys-private-war/ |access-date=19 March 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230406045200/https://www.nybooks.com/articles/1971/07/22/a-special-supplement-kennedys-private-war/|archive-date=April 6, 2023}}</ref> នៅក្នុងអាណត្តិអាយសិនហោវើ អាមេរិកបានបញ្ជូនទីប្រឹក្សាយោធា ៩០០ នាក់មកវៀតណាម រួចមកដល់ឆ្នាំ១៩៦១ ក្រោមប្រធានាធិបតីខេនណឹឌី ទីប្រឹក្សាអាមេរិកនៅវៀតណាមបានកើនហក់ឡើងមក ១៩,០០០ នាក់។<ref name=Hastings/>{{Rp|១៣១}} [[កម្មវិធីយុទ្ធសាស្ត្រភូមិតូច]]ត្រូវបានផ្តួចផ្តើមឡើងនៅចុងឆ្នាំ១៩៦១ រវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងវៀតណាមខាងត្បូងដោយផ្លាស់ប្ដូរទីលំនៅប្រជាពលរដ្ឋតាមទីជនបទទៅកាន់ទីទួលដែលមានសុវត្ថិភាពពីពួកវៀតកុង។ ក៏ប៉ុន្តែគិតមកត្រឹមខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣ វឌ្ឍនភាពកម្មវិធីមួយនេះក៏បានថយចុះ ហើយទីបំផុតក៏បានបិទបញ្ចប់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤។<ref name=Tucker/>{{Rp|១០៧០}} រំលងមកខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៦២ ប្រទេសចំនួន ១៤ រួមមានប្រទេសចិន វៀតណាមខាងត្បូង សហភាពសូវៀត វៀតណាមខាងជើង និងសហរដ្ឋអាមេរិកបានរួមគ្នាចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិស្តីពីអព្យាក្រឹតភាពឡាវ]]។ ===រដ្ឋប្រហារ និងឃាតកម្មលើង៉ូ ឌិញឌៀម=== {{Main|ការចាប់ខ្លួន និងឃាតកម្មង៉ូ​ ឌិញឌៀម}} {{See also|សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងសង្គ្រាមវៀតណាម|រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៣}} នៅលើសមរភូមិវិញ យោធាវៀតណាមខាងត្បូងបានបរាជ័យយ៉ាងអាម៉ាស់ ពិសេសនៅក្នុង[[សមរភូមិអាប់ប៉ាក]] ថ្វីបើខ្លួនមានកម្លាំងច្រើនជាងនិងអាវុធទំនើបជាងវៀតកុងក្ដី។<ref name="Sheehan">{{Cite book |last=Sheehan |first=Neil |title=A Bright Shining Lie – John Paul Vann and the American War in Vietnam |date=1989 |publisher=Vintage |isbn=978-0-679-72414-8|url=https://archive.org/details/brightshininglie0000shee_r0g3}}</ref>{{Rp|២០១–២០៦}} មន្ត្រីអាមេរិកបានចាប់ផ្ដើមសង្ស័យនិងមន្ទិលចំពោះសមត្ថភាពថ្នាក់ដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូង​ ពិសេសគឺលោកប្រធានាធិបតីឌៀមនោះឯង។ ឌៀមខ្លួនលោកផ្ទាល់ ក្រោយពីប្រឈមនឹងរដ្ឋប្រហារប៉ុនប៉ងផ្ដួលអំណាចលោកនៅ[[រដ្ឋប្រហារប៉ុនប៉ងវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦០|ឆ្នាំ១៩៦០]] និង[[ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅវិមានឯករាជ្យវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦២|ឆ្នាំ១៩៦២]] លោកក៏ចាប់ផ្ដើមកើតក្ដីសង្ស័យនឹងមនុស្សជុំវិញខ្លួន ដោយដូច្នេះ លោកច្រើនតែផ្ដោតលើការការពារអំណាចតាមរយៈការតម្លើងតំណែងរបស់មនុស្សជំនិតរបស់លោកជាជាងការធ្វើសង្គ្រាមនឹងពួកកុម្មុយនីស្ត។ ប្អូនប្រុសប្រធានាធិបតីខេនណឹឌីគឺលោក[[រ៉ូបឹត ផ្វ. ខេនណឹឌី]]បានកត់សម្គាល់ថា "ឌៀមគឺមិនព្រមចុះចេញរំលែកអំណាចឡើយ។ គាត់ជាបុគ្គលម្នាក់ដែលពិបាកនិយាយជាមួយណាស់..."។<ref>Live interview by John Bartlow Martin. ''Was Kennedy Planning to Pull out of Vietnam?'' New York City. John F. Kennedy Library, 1964, Tape V, Reel 1.</ref> នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៦៣ ពុទ្ធសាសនិកវៀតណាមខាងត្បូងនៅទីក្រុង[[ហ្វេ]]បានចេញធ្វើបាតុកម្មប្រឆាំងនឹងបម្រាមរដ្ឋាភិបាលដែលហាមឃាត់ការបង្ហោះ[[ទង់ព្រះពុទ្ធសាសនា]]នៅ[[បុណ្យវិសាខបូជា|ថ្ងៃបុណ្យវិសាខបូជា]]។ កងកម្លាំងសន្តិសុខក្រោមរបបឌៀមបានបើកការបាញ់ប្រហារដោយសម្លាប់បាតុករចំនួនប្រាំបួននាក់ បង្កបង្កើតជា[[វិបត្តិព្រះពុទ្ធសាសនា]]។ ចលនាប្រឆាំងរបបឌៀមក្នុងចំណោមពុទ្ធសាសនិកបានរីកធំឡើងៗ ហើយនៅក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៣ កងកម្លាំងពិសេសរបស់យោធាវៀតណាមក្រោមបញ្ជាការវរសេនីយ៍ឯក[[ឡេ ក្វាងទុង]]ដែលស្មោះស្ម័គ្រភក្ដីភាពចំពោះប្អូនប្រុសប្រធានាធិបតីឌៀមគឺង៉ូ ឌិញញូដែលនិយមកាន់សាសនាកាតូលិកនោះ បានចូលវាយបំផ្លាញវត្តអារាម បណ្តាលឱ្យមនុស្សរាប់រយនាក់ស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។<ref name="NPV 2018">{{Cite journal |last=Nguyen |first=Phi-Vân |title=A Secular State for a Religious Nation: The Republic of Vietnam and Religious Nationalism, 1946–1963 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-asian-studies/article/secular-state-for-a-religious-nation-the-republic-of-vietnam-and-religious-nationalism-19461963/6686A381A12183648E76430BC646BC85 |journal=The Journal of Asian Studies |date=2018 |volume=77 |issue=3 |pages=741–771 |doi=10.1017/S0021911818000505 }}</ref> [[File:Arvncapture.jpg|thumb|upright=.8|left|កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងកំពុងធ្វើការចាប់ខ្លួនទាហានវៀតកុង]] មន្ត្រីអាមេរិកបានចាប់ផ្តើមពិភាក្សាអំពីការផ្លាស់ប្តូររបបដឹកនាំនៅវៀតណាមខាងត្បូងក្នុងអំឡុងឆ្នាំ១៩៦៣។ ខណៈក្រសួងការបរទេសអាមេរិកមាននិន្នាការគាំទ្រឱ្យមានរដ្ឋប្រហារ ប៉ុន្តែមន្ទីរបញ្ចកោណវិញចង់បន្តរក្សាឌៀមជាក្បាលម៉ាស៊ីនដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូង។ ក្នុងចំណោមចំណុចប្តូររបបដែលបានស្នើឡើងនោះគឺ ការដកអំណាចប្អូនប្រុសរបស់ឌៀមឈ្មោះញូ ដែលកាលនុះកំពុងគ្រប់គ្រងនគរបាលសម្ងាត់និងកងកម្លាំងពិសេស ហើយត្រូវបានអាមេរិកមើលឃើញថាជាអ្នកនៅពីក្រោយការបង្ក្រាបគាបសង្កត់បាតុកម្មពុទ្ធសាសនិក និងជាបុគ្គលគ្រប់គ្រងគ្រួសារត្រកូលង៉ូ។ ទីភ្នាក់ងារស៊ើបការណ៍សម្ងាត់ សេអ៊ីអា របស់អាមេរិកបានទាក់ទងក្រុមឧត្តមសេនីយ៍ដែលមានគម្រោងប៉ុនប៉ងដកអំណាចរបស់ឌៀម ហើយបានប្រាប់ពួកគេថា សហរដ្ឋអាមេរិកនឹងមិនប្រឆាំង ហើយក៏មិនដាក់ទោសពួកគេតាមការកាត់ផ្តាច់ជំនួយដែរ ប្រសិនបើពួកគេអនុវត្តតាមផែនការនោះ។ ទីបំផុត ឌៀមក៏ត្រូវបានគេផ្តួលរំលំ និងត្រូវប្រហារជីវិតរួមជាមួយប្អូនប្រុសរបស់លោកនៅថ្ងៃទី២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣។ លោកម៉ាក់ស្វែល ថេល័រនឹកឃើញថា បន្ទាប់ពីដំណឹងបានឆ្លងទៅដល់ខេនណឹឌី គាត់បាន "ប្រញាប់ប្រញាល់រត់ចេញពីបន្ទប់អមដោយទឹកមុខភ្ញាក់ផ្អើល និងចិត្តស្រងាក" ពោលគឺខេនណឹឌីមិនបានរំពឹងទុកជាមុនថាលោកឌៀមនឹងត្រូវបានគេសម្លាប់ដូចនេះសោះ។{{sfn|Karnow|1997|p=326}} ក្រោយពីរដ្ឋប្រហារទម្លាក់ឌៀម វៀតណាមខាងត្បូងបានធ្លាក់ទៅក្នុងភាពវឹកវរភ្លាមៗបង្កបង្កើតជាអស្ថេរភាពនយោបាយ ដោយរដ្ឋាភិបាលបង្កើតថ្មីៗត្រូវបានផ្ដួលរំលំម្តងហើយម្តងទៀតពីសំណាក់ក្រុមយោធា។ ដោយឃើញពីភាពចលាចលក្នុងរបបដឹកនាំនៅវៀតណាមខាងត្បូងបែបនេះ ទីក្រុងហាណូយក៏បានឆ្លៀតឱកាសបង្កើនការគាំទ្ររបស់ខ្លួនបន្ថែមចំពោះវៀតកុង និងបានចាត់ទុករបបនីមួយៗនៃវៀតណាមខាងត្បូងថាសុទ្ធតែជាអាយ៉ងរបស់អាមេរិក។<ref name=McNamara/>{{Rp|៣២៨}} អាមេរិកវិញនៅតែស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការបញ្ជូនទ័ព ដោយមជ្ឈដ្ឋានថ្នាក់ដឹកនាំ និងស្ថាប័នផ្សេងៗបានខ្វែងគំនិតគ្នាទៅលើរបៀបអន្តរាគមន៍របស់អាមេរិកនៅក្នុងសង្គ្រាមនេះ។<ref>{{Cite web |date=April 2015 |title=Counterinsurgency in Vietnam: Lessons for Today |url=https://www.afsa.org/counterinsurgency-vietnam-lessons-today |website=The Foreign Service Journal|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407114858/https://afsa.org/counterinsurgency-vietnam-lessons-today|archive-date=April 7, 2023}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pacification |url=http://www.vietnamgear.com/dictionary/pacification.aspx |website=Vietnam War Dictionary|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230405065336/http://www.vietnamgear.com/dictionary.aspx?s=pacification|archive-date=April 5, 2023}}</ref><ref>{{Cite book |last=Blaufarb |first=Douglas S. |title=The Counterinsurgency Era: U.S. Doctrine and Performance, 1950 to the Present |date=1977 |publisher=Free Press |isbn=978-0-02-903700-3 |page=119}}</ref> [[បញ្ជាការជំនួយយោធា (វៀតណាម)|មេបញ្ជាការកងកម្លាំងអាមេរិកនៅវៀតណាមខាងត្បូង]]គឺលោកឧត្តមសេនីយ៍[[ផោល ហារឃីនស៍]] បានទស្សន៍ទាយដោយមានទំនុកចិត្តថា វៀតណាមខាងត្បូងនឹងទទួលបានជ័យជម្នះនៅត្រឹមកំឡុងពិធីបុណ្យណូអែលនៃឆ្នាំ១៩៦៣<ref name=Herring/>{{Rp|១០៣}} ប៉ុន្តែទីភ្នាក់ងារស៊ើបការណ៍សម្ងាត់ សេអ៊ីអា វិញបានសម្ដែងចេញនូវទុទិដ្ឋិនិយម ដោយព្រមានថា "វៀតកុងជាក់ស្ដែងកំពុងគ្រប់គ្រងលើតំបន់ទឹកដីជនបទភាគច្រើននៅវៀតណាមខាងត្បូង ហើយនាពេលថ្មីៗនេះបានកំពុងបង្កើនកិច្ចប្រឹងប្រែងយោធារបស់ពួកគេ"។<ref>{{Cite book |last=Schandler |first=Herbert Y. |url=https://archive.org/details/americainvietnam0000scha |title=America in Vietnam: The War That Couldn't Be Won |date=2009 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6697-2 |page=[https://archive.org/details/americainvietnam0000scha/page/36 36] |url-access=registration}}</ref> ==ឈូងសមុទ្រតុងកឹង និងអាណត្តិចនសុន ឆ្នាំ១៩៦៣–៦៩== {{Main|សង្គ្រាមកិច្ចរួមនៅវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៣–១៩៦៩}} ប្រធានាធីបតីខេនណឹឌីត្រូវបានគេលបធ្វើឃាតនៅថ្ងៃទី២២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣។ លោកអនុប្រធានាធិបតី[[លីនដឹន ប. ចនសុន]]ដែលបានឡើងស្នងពីខេនណឹឌី ដើមឡើយរូបលោកមិនសូវជាជាប់ទាក់ទងនឹងគោលនយោបាយប្រឆាំងលទ្ធិកុម្មុយនីស្តប៉ុន្មានទេ<ref name="Karnow 1997 336_339">{{Harvnb|Karnow|1997|pp=336–339}}</ref> ប៉ុន្តែក្រោយពីក្លាយជាប្រធានាធិបតីនោះ លោកចនសុនក៏បានប្រឡូកចូលក្នុងគោលនយោបាយទាំងមូលនោះភ្លាមៗ។<ref>{{Harvnb|Karnow|1997|p=339}}.</ref> ===ហេតុការណ៍ឈូងសមុទ្រតុងកឹង=== {{Main|ហេតុការណ៍ឈូងសមុទ្រតុងកឹង}} [[File:Bombing in Vietnam.jpg|thumb|upright=.8|យន្តហោះអាមេរិកកំពុងទម្លាក់គ្រាប់បែកលើវៀតណាមខាងជើង]] នៅថ្ងៃទី២ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៤ នាវាចម្បាំងឈ្មោះ ម៉ាដដុក របស់អាមេរិក ដែលកំពុងស៊ើបការណ៍សម្ងាត់តាមបណ្តោយឆ្នេរសមុទ្រវៀតណាមខាងជើង បានធ្វើការបាញ់ប្រហារលើ និងបំផ្លាញទូកដឹកគ្រាប់របស់វៀតណាម នៅក្នុងបរិវេណឈូងសមុទ្រតុងកឹង។<ref name=Kolko/>{{Rp|១២៤}} ហេតុការណ៍វាយប្រហារលើកទីពីរត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានកើតឡើងនៅរយៈពេលពីរថ្ងៃក្រោយមក ចំពោះនាវាចម្បាំងអាមេរិកពីរគ្រឿងឈ្មោះ ធើនណឺរ ជ័យ និងម៉ាដដុក ប៉ុន្តែការវាយប្រហារលើកទីពីរនេះមិនមានរបាយការណ៍បញ្ជាក់ជាក់លាក់ច្បាស់លាស់ដូចមុនទេ។{{sfn|Hastings|2018|pp=218–219}} របាយការណ៍ស៊ើបអង្កេតរបស់[[ទីភ្ញាក់ងារសន្តិសុខជាតិ]]អាមេរិកនៅឆ្នាំ២០០៥ បានបង្ហាញថា គ្មានភស្តុងតាងណាបានបញ្ជាក់ពីការវាយប្រហារលើកងនាវាអាមេរិកនៅថ្ងៃទី៤ ខែសីហាឡើយ។<ref>{{cite journal |last1=Hanyok |first1=Robert J. |title=Skunks, Bogies, Silent Hounds, and the Flying Fish |journal=Cryptologic Quarterly|url=https://www.nsa.gov/portals/75/documents/news-features/declassified-documents/gulf-of-tonkin/articles/release-1/rel1_skunks_bogies.pdf|location=Fort Meade|publisher=[[ទីភ្ញាក់ងារសន្តិសុខជាតិ|National Security Agency]] |date=2001 |volume=19/20 |issue=4/1 |pages=1–55}}</ref> អ្វីដែលធ្វើឱ្យការវាយប្រហារលើកទីពីរនេះពិសេសនោះគឺវាបានបើកដៃឱ្យអាមេរិកវាយតបតវិញ និងបានជំរុញឱ្យសភាអនុម័ត[[សេចក្តីសម្រេចឈូងសមុទ្រតុងកឹង]]នៅថ្ងៃទី៧ ខែសីហា ពោលគឺការប្រកាសសង្គ្រាមលើវៀតណាមខាងជើង។<ref>{{Cite book |last=Moïse |first=Edwin E. |title=Tonkin Gulf and the Escalation of the Vietnam War |edition= revised |location=Annapolis |publisher=Naval Institute Press |year=2019 |isbn=978-1-68247-424-2 }}</ref>{{Rp|២២២–២៤៤}} ក្រោយការអនុម័តសេចក្ដីសម្រេចនោះ [[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិសហរដ្ឋអាមេរិក|ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិអាមេរិក]]បានណែនាំឱ្យរដ្ឋាភិបាលអាមេរិកបង្កើនការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅវៀតណាមខាងជើង។ បន្ទាប់ពីវៀតកុងបាន[[ការវាយប្រហារលើជំរុំហូល្លូវ៉េយ៍|វាយប្រហារលើមូលដ្ឋានទ័ពអាមេរិក]]ក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៦៥<ref>{{Cite web |last=Simon |first=Dennis M. |date=August 2002 |title=The War in Vietnam, 1965–1968 |url=http://faculty.smu.edu/dsimon/Change-Viet2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090426064833/http://faculty.smu.edu/dsimon/Change-Viet2.html |archive-date=26 April 2009 |access-date=23 March 2026 |archivedate=26 មេសា 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090426064833/http://faculty.smu.edu/dsimon/Change-Viet2.html }}</ref> ចំពេលតែមួយនៃដំណើរទស្សនកិច្ចផ្លូវរដ្ឋនៅវៀតណាមខាងជើងដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីសូវៀត លោក[[អាឡិចស៊ី កូស៊ីហ្គីន]]។ អាមេរិកក៏បានឆក់យកឱកាសនេះជាលេសដើម្បីផ្តួចផ្តើមយុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់ខ្លួនដោយបានអូសបន្លាយអស់រយៈពេលបីឆ្នាំ{{Sfn|Nalty|1998|pp=97, 261}} ក្នុងគោលដៅកាត់ផ្ដាច់ការគាំទ្រវៀតកុងពីវៀតណាមខាងជើង។<ref>{{Cite book |last=Tilford |first=Earl L. |url=https://media.defense.gov/2017/Apr/07/2001728434/-1/-1/0/B_0040_TILFORD_SETUP.PDF |title=Setup: What the Air Force did in Vietnam and Why |date=1991 |publisher=Air University Press |page=89|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404230151/https://media.defense.gov/2017/Apr/07/2001728434/-1/-1/0/B_0040_TILFORD_SETUP.PDF|archive-date=April 4, 2023}}</ref> ===ការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅឡាវ=== {{Main|សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងឡាវ}} ការទម្លាក់គ្រាប់បែកដោយអាមេរិកគឺមិនបានកំណត់ចំពោះតែវៀតណាមខាងជើងឡើយ ពោលគឺយុទ្ធនាការតាមផ្លូវអាកាសនេះអាចប៉ះពាល់ដល់ប្រទេសទាំងអស់ដែលមានវត្តមានហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធវៀតកុង​ និងវៀតណាមខាងជើង ដូចជាប្រទេសឡាវ និងកម្ពុជាជាដើមដែលមាន[[ផ្លូវលំហូជីមិញ]]រត់ឆ្លងកាត់។ ប្រទេសឡាវដែលប្រកាន់អព្យាក្រឹតភាពពីមុនបានក្លាយជាសមរភូមិនៃ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងឡាវ|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]បង្ហូរឈាមដ៏ព្រៃផ្សៃមួយទៀត ដោយក្រុមប៉ៈថេតឡាវដែលគាំទ្រដោយវៀតណាមខាងជើងបានងើបបះបោរប្រឆាំងនឹង[[ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ|រាជរដ្ឋាភិបាលឡាវ]]នាពេលនោះដែលមានអាមេរិកជាសម្ព័ន្ធមិត្ត។ ការទម្លាក់គ្រាប់បែកតាមអាកាសប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងប៉ៈថេតឡាវនិងវៀតណាមខាងជើងគឺត្រូវធ្វើឡើងដើម្បីការពារការដួលរលំនៃរដ្ឋាភិបាលក្នុងស្រុក និងដើម្បីកម្ទេចផ្លូវលំហូជីមិញនោះ។ ចន្លោះពីឆ្នាំ១៩៦៤ និងឆ្នាំ១៩៧៣ សហរដ្ឋអាមេរិកបានទម្លាក់គ្រាប់បែកចំនួនពីរលានតោនទៅលើប្រទេសឡាវ ស្រដៀងគ្នាទៅនឹងបរិមាណគ្រាប់បែកចំនួន ២.១ លានតោនដែលសាមីខ្លួនបានទម្លាក់នៅទ្វីបអឺរ៉ុបនិងអាស៊ីកាលពីកំឡុងសម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ដោយនេះបានធ្វើឱ្យឡាវក្លាយជាប្រទេសដែលទទួលរងគ្រាប់ទម្លាក់ច្រើនជាងគេបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref name="KiernanTaylor">{{Cite journal |last1=Kiernan |first1=Ben |author-link=Ben Kiernan |last2=Owen |first2=Taylor |date=26 April 2015 |title=Making More Enemies than We Kill? Calculating U.S. Bomb Tonnages Dropped on Laos and Cambodia, and Weighing Their Implications |url=http://apjjf.org/2015/13/16/Ben-Kiernan/4313.html |journal=The Asia-Pacific Journal |volume=13 |issue=17 |id=4313 |access-date=23 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230326111723/https://apjjf.org/Ben-Kiernan/4313.html|archive-date=March 26, 2023}}</ref> តែយ៉ាងណា គោលដៅចម្បងដែលប៉ងកម្ទេចវៀតកុង និងវៀតណាមខាងជើងតាមរយៈការទម្លាក់គ្រាប់បែកនេះគឺមិនបានសម្រេចទេ។{{sfn|Hastings|2018|p=328}} ===ការវាយលុកក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤=== [[File:DongXoaiHuey-65a.JPG|thumb|កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង និងទីប្រឹក្សាយោធាអាមេរិកកំពុងត្រួតពិនិត្យឧទ្ធម្ភាគចក្រដែលត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់ក្នុង[[សមរភូមិដុងស្វាយ]] ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦៥]] នៅពេលអាមេរិកអនុម័តសេចក្តីសម្រេចតុងកឹង ទីក្រុងហាណូយភ្លាមៗបានរំពឹងទុកជាមុនអំពីវត្តមានឆាប់ៗនៃកងទ័ពអាមេរិក ហើយក៏បានបង្កើននិងពង្រឹងកងកម្លាំងរបស់ខ្លួន ក៏ដូចជាការបញ្ជូនទ័ពបន្ថែមទៅភាគខាងត្បូង។{{sfn|Hastings|2018|p=223}}<ref>{{Cite book |title=Vietnam War After Action Reports |publisher=BACM Research |page=[{{GBurl|id=Dch3m7u2K5YC|p=84}} 84] }}</ref> ប្រវត្តិវិទូបានកត់សម្គាល់ថា "ជួរកងទ័ពវៀតកុងបានកើនពីកម្លាំងប្រមាណត្រឹម ៥,០០០ នាក់នៅដើមឆ្នាំ១៩៥៩ ឡើងរហូតដល់ប្រមាណ ១០០,០០០ នាក់នៅចុងឆ្នាំ១៩៦៤ ... ចន្លោះឆ្នាំ១៩៦១-៦៤ កម្លាំងវៀតកុងបានកើនឡើងបន្ថែមដល់ប្រមាណ ៨៥០,០០០ នាក់ជិតមួយលាននាក់"។{{Sfn|Demma|1989}} ចំណែកឯចំនួនកងទ័ពអាមេរិកនៅវិញគឺមានកម្រិតទាបជាងច្រើនឆ្ងាយណាស់ ពោលគឺមានប្រមាណ ២,០០០ នាក់នៅឆ្នាំ១៩៦១ ហើយកើនបានត្រឹមតែ ១៦,៥០០ នាក់ប៉ុណ្ណោះនៅឆ្នាំ១៩៦៤។<ref name="Kahin">{{Cite book |last1=Kahin |first1=George |title=The United States in Vietnam: An analysis in depth of the history of America's involvement in Vietnam |last2=Lewis |first2=John W. |author-link2=John Wilson Lewis |date=1967 |publisher=Delta Books}}</ref> នៅក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦៤ វៀតកុងបានទទួលជ័យជម្នះដ៏ធំនៅក្នុង[[សមរភូមិបិញហ្សា]]<ref>{{Cite book |last=Moyar |first=Mark |title=Triumph Forsaken: The Vietnam War, 1954–1965 |date=2006 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-86911-9 |page=[{{GBurl|id=phJrZ87RwuAC|p=339}} 339]}}</ref> ដោយពីមុនវៀតកុងធ្លាប់តែប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រទ័ពព្រៃវាយរួចដកថយ ប៉ុន្តែលើកនេះ វៀតកុងបានបំបាក់កម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងដ៏រឹងមាំដោយប្រើ[[សង្គ្រាមកិច្ចតាមអនុសញ្ញា]]។<ref name="McNeill">{{Cite book |last=McNeill |first=Ian |title=To Long Tan: The Australian Army and the Vietnam War 1950–1966 |date=1993 |publisher=Allen & Unwin |isbn=978-1-86373-282-6}}</ref>{{Rp|៥៨}} ជាបន្តបន្ទាប់ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវទទួលបរាជ័យម្តងទៀតនៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦៥ ក្នុង[[សមរភូមិដុងស្វាយ]]។<ref name=McNeill/>{{Rp|៩៤}} ===សង្គ្រាមដីគោកអាមេរិក=== {{See also|ពុទ្ធបះបោរ}} [[File:Vietcongsuspect.jpg|thumb|កងម៉ារីនអាមេរិកម្នាក់កំពុងចាប់ជនសង្ស័យជាវៀតកុងក្នុងកំឡុងប្រតិបត្តិការស្វែងរកនិងបោសសម្អាតនៅទីតាំងដែលមានចម្ងាយ ២៤ គីឡូម៉ែត្រពីភាគខាងលិច[[មូលដ្ឋានទ័ពអាកាសដាណាង]] ឆ្នាំ១៩៦៥។]] នៅថ្ងៃទី៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៥ កងម៉ារីនអាមេរិកចំនួន ៣,៥០០ នាក់បានចុះចតនៅជិតទីក្រុងដាណាងក្នុងប្រទេសវៀតណាមខាងត្បូង{{sfn|Hastings|2018|pp=246–247}} ដែលជាសញ្ញាបញ្ជាក់ពីការចាប់ផ្តើមនៃសង្គ្រាមដីគោកដោយអាមេរិក។ មតិសាធារណៈអាមេរិកវិញបានគាំទ្រយ៉ាងភ្លូកទឹកភ្លូកដីចំពោះការបញ្ជូនទ័ពមកវៀតណាមនេះ។<ref>{{Cite web |date=17 October 2002 |title=Generations Divide Over Military Action in Iraq |url=http://www.people-press.org/2002/10/17/generations-divide-over-military-action-in-iraq |publisher=Pew Research Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221121005317/https://www.pewresearch.org/politics/2002/10/17/generations-divide-over-military-action-in-iraq/|archive-date=21 November 2022}}</ref> ភារកិច្ចដំបូងរបស់កងម៉ារីននៅវៀតណាមគឺការពារមូលដ្ឋានទ័ពអាកាសដាណាង។ មកដល់ខែធ្នូនៃឆ្នាំដដែរ ចំនួនទ័ពអាមេរិកបានហក់ឡើងដល់ ២០០,០០០ នាក់។<ref name=McNamara/>{{Rp|៣៤៩–៣៥១}} ដើម្បីឈ្នះសង្គ្រាមនេះ លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[វ៉ឹល្លៀម វ៉ិសស្មលែន្ត៍]]បានគូសបញ្ជាក់ពីផែនការបីចំណុច៖ *ដំណាក់កាលទី១៖ កងកម្លាំងអាមេរិក និងសម្ព័ន្ធមិត្តត្រូវប្ដេជ្ញាធ្វើយ៉ាងមិចឱ្យបង្វែរជោគវាសនាលើសមរភូមិមកឈ្នះលើសត្រូវវិញនៅត្រឹមចុងឆ្នាំ១៩៦៥។ *ដំណាក់កាលទី ២៖ កងកម្លាំងអាមេរិក និងសម្ព័ន្ធមិត្តត្រូវធ្វើសកម្មភាពវាយលុកទ្រង់ទ្រាយធំដើម្បីកម្ទេចកម្លាំងទ័ពព្រៃ និងរាល់កម្លាំងសត្រូវទាំងឡាយទៀត។ ដំណាក់កាលនេះនឹងបញ្ចប់ នៅពេលដែលកម្លាំងសត្រូវត្រូវបានកម្ទេចស្ទើរទាំងស្រុង និងដកថយចេញពីតំបន់មានប្រជាជនរស់នៅច្រើន។ *ដំណាក់កាលទី៣៖ ប្រសិនបើសត្រូវនៅបន្តតតាំងវិញ នោះដំណាក់កាលទី២ នឹងត្រូវបន្តរយៈពេល ១២–១៨ ខែបន្ទាប់ ដើម្បីបំផ្លាញកម្លាំងសត្រូវដែលនៅសេសសល់តាមតំបន់មូលដ្ឋានដាច់ស្រយាល។<ref>United States – Vietnam Relations, 1945–1967: A Study Prepared by the Department of Defense, vol. 5, pp. 8–9.</ref> ផែនការខាងលើត្រូវបានអនុម័តដោយចចសុន ដោយវាបានសម្គាល់ពីការចាកឆ្ងាយពីគោលនយោបាយមុនៗដែលអាមេរិកធ្លាប់គ្រាន់តែជាអ្នកផ្ដល់ជំនួយ ខណៈវ៉ិសស្មលែន្ត៍វិញបានព្យាករណ៍ទាយថាខ្លួននឹងទទួលបានជ័យជម្នះត្រឹមខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦៧។<ref>United States – Vietnam Relations, 1945–1967: A Study Prepared by the Department of Defense, vol. 4, pp. 117–19. and vol. 5, pp. 8–12.</ref> ថ្វីបើអាមេរិកមកដល់ចំណុចនេះបានប្រកាន់យកគោលនយោបាយបែបប្រទូសប្រឆាំងវៀតកុងនៅវៀតណាមខាងត្បូងមែន ប៉ុន្តែចចសុនបានបដិសេដមិនវាយឆ្លងចូលដល់វៀតណាមខាងជើងឡើយ ដោយបារម្ភខ្លាចចិននិងសូវៀតចូលអន្តរាគមន៍ផ្ទាល់ដូចខ្លួនដែរ។<ref>{{cite book|last=Lind|first=Michael|title=Vietnam, The Necessary War: A Reinterpretation of America's Most Disastrous Military Conflict|publisher=Free Press|year=1999|isbn=0-684-84254-8|pages=83–89}}</ref> វត្តមានរបស់ទ័ពអាមេរិកបានធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចវៀតណាមខាងត្បូងផ្លាស់ប្ដូរ និងបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងក្លាដល់សង្គម។ ទំនិញផលិតកម្មបរទេសជាច្រើនបាននាំចូលមកវៀតណាមខាងជើង។ ទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនបានលើកទឹកចិត្តសម្ព័ន្ធមិត្ត[[អង្គការសន្ធិសញ្ញាអាស៊ីអាគ្នេយ៍|ស៊ីតូ]]របស់ខ្លួនឱ្យចូលរួមចំណែកបញ្ជូនកងទ័ពមកជួយវៀតណាមខាងត្បូង ដោយក្នុងនោះមានប្រទេសអូស្ត្រាលី នូវែលសេឡង់ ថៃ និងហ្វីលីពីនបានទទួលយល់ព្រម។{{sfn|Karnow|1997|p=556}} តែយ៉ាងណា សម្ព័ន្ធមិត្តសំខាន់ៗមួយចំនួនទៀតដូចជា កាណាដា និងចក្រភពអង់គ្លេស បានបដិសេធសំណើសុំជំនួយទ័ពពីអាមេរិក។<ref>{{Cite book |last=Church |first=Peter |title=A Short History of South-East Asia |date=2006 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-82481-8 |page=193}}</ref> [[File:Vietnamese villagers suspected of being communists by the US Army - 1966.jpg|thumb|upright=.8|កសិករយួនដែលអាមេរិកចាប់ដោយសង្ស័យថាជាពួកវៀតកុង, ១៩៦៦]] សហរដ្ឋអាមេរិកនិងរួមទាំងសម្ព័ន្ធមិត្តខ្លួនបានបើកប្រតិបត្តិការស្វែងរកនិងកម្ទេចយ៉ាងកំរោល។ នៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៥ ទាហានអាមេរិកបានប៉ះទង្គិចគ្នាជាមួយកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងជាលើកដំបូងនៅក្នុង[[សមរភូមិអ៊ីយ៉ាដ្រាង]]<ref>{{Cite web |last=Galloway |first=Joseph |date=18 October 2010 |title=Ia Drang – The Battle That Convinced Ho Chi Minh He Could Win |url=http://www.historynet.com/ia-drang-where-battlefield-losses-convinced-ho-giap-and-mcnamara-the-u-s-could-never-win.htm |access-date=2 May 2016 |publisher=Historynet|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230322083652/https://www.historynet.com/ia-drang-where-battlefield-losses-convinced-ho-giap-and-mcnamara-the-u-s-could-never-win/?f|archive-date=March 22, 2023}}</ref> ដោយនេះជាសមរភូមិដំបូងដែលអាមេរិកបានប្រើប្រាស់ឧទ្ធម្ភាគចក្រវាយប្រហារលើសត្រូវ ក៏ដូចជាយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកប្រភេទ [[បី-៥២ ស្ត្រាតូហ្វរត្រេស]]។{{sfn|Hastings|2018|pp=284–285}} យុទ្ធសាស្ត្រទាំងនេះបានអូសបន្លាយក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦–៦៧ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា ពួកទាហានវៀតកុងនិងវៀតណាមខាងជើងនៅតែបន្តលេចមុខចេញម្តងហើយម្តងទៀត ដែលនេះបញ្ជាក់ពីភាពបត់បែនខាងយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ពួកគេ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ សង្គ្រាមបានរុញឱ្យមានជនភៀសខ្លួនក្នុងស្រុកចំនួនពីរលាននាក់នៅវៀតណាមខាងត្បូង ដោយមានប្រជាជនប្រមាណ ១២៥,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសចេញពីផ្ទះសម្បែងពួកគេដោយគ្មានជម្រកអ្វីជ្រកកោន ជាលទ្ធផលនៃប្រតិបត្តិការស្វែងរកនិងកម្ទេចទ្រង់ទ្រាយធំរបស់អាមេរិក។<ref>{{Cite book |last1=Ward |first1=Geoffrey C. |title=The Vietnam War: An Intimate History |last2=Burns |first2=Ken |date=5 September 2017 |publisher=Knopf Doubleday Publishing Group |isbn=978-1-5247-3310-0 |page=[{{GBurl|id=i4KyDQAAQBAJ|q=125}} 125] }}</ref> ប្រតិបត្តិការស្វែងរកនិងកម្ទេចរបស់អាមេរិកនេះផងដែរមានប្រសិទ្ធភាពតែដំបូងនោះទេ ដោយរយៈពេលត្រឹមតែបួនខែប៉ុណ្ណោះ គេបានឃើញមានវត្តមានទាហានវៀតកុងជាថ្មីនៅក្នុងតំបន់ធ្លាប់ស្ថិតក្រោមប្រតិបត្តិការនោះ។<ref name="Ward">{{Cite book |last1=Ward |first1=Geoffrey C. |title=The Vietnam War: An Intimate History |last2=Burns |first2=Ken |date=2017 |publisher=Alfred A. Knopf |isbn=978-0-307-70025-4}}</ref>{{Rp|១៥៣–១៥៦}} ទន្ទឹមគ្នានេះដែរ នយោបាយវៀតណាមខាងត្បូងក៏បានចាប់ផ្តើមមានស្ថិរភាពឡើងវិញបណ្ដើរៗ បន្ទាប់ពីការឡើងកាន់អំណាចជានាយករដ្ឋមន្ត្រីដោយលោកសេនាប្រមុខអាកាស[[ង្វៀន កាវកី]] និងប្រមុខរដ្ឋ នាយឧត្តមសេនីយ៍[[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]]នៅកំឡុងពាក់កណ្តាលឆ្នាំ១៩៦៥។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ លោកធៀវបានក្លាយជាប្រធានាធិបតី ដោយមានកីជាអនុប្រធានាធិបតី បន្ទាប់ពីអ្នកទាំងពីរបានយកឈ្នះក្នុងការបោះឆ្នោតដ៏ពុករលួយមួយ។ ទោះបីជាមានឈ្មោះជារដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលក្ដី ប៉ុន្តែកីបានក្ដោបក្ដាប់អំណាចតាមរយៈស្ថាប័នយោធានៅពីក្រោយឆាក ខណៈលោកវ៉ាន់ធៀវបានបន្តកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៥។{{sfn|Karnow|1997|p=706}} ==ប្រតិបត្តិការវាយលុកតេត== {{Main|ការវាយលុកតេត}} [[File:T4 Vietcong Tet Offensive.jpg|thumb|ទាហានវៀតកុងថតរូបជុំគ្នាមុនចេញទៅចូលរួមប្រតិបត្តិការតេត]] [[File:ARVN in action HD-SN-99-02062.JPEG|thumb|កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងកំពុងធ្វើសកម្មភាពវាយប្រហារក្នុងតំបន់ឈរជើងវៀតកុងក្នុងតំបន់[[ដីសណ្តមេគង្គ]]]] នៅចុងឆ្នាំ១៩៦៧ កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមបានប្រទាញកងកម្លាំងអាមេរិកមកប្រយុទ្ធគ្នានៅទីតំបន់ដាច់ស្រយាលក្នុងភូមិសាស្ត្រ[[សមរភូមិដាក់តូ|ដាក់តូ]] និង[[សមរភូមិខេសាញ់|ខេសាញ់]] ដោយនេះជាយុទ្ធសាស្ត្របង្វែរទិសដៅបញ្ឆោតកម្លាំងអាមេរិកឱ្យមកប្រយុទ្ធក្នុង[[តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្ដាល (វៀតណាម)|តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល]]។<ref>{{Cite web |date=12 June 2006 |title=Interview with NVA General Tran Van Tra {{!}} HistoryNet |url=http://www.historynet.com/interview-with-nva-general-tran-van-tra.htm |access-date=25 March 2026 |website=www.historynet.com |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409152943/https://www.historynet.com/interview-with-nva-general-tran-van-tra/?f|archive-date=April 9, 2023}}</ref> ដំណាលគ្នានេះ ប្រតិបត្តិការតេតបានកំពុងតែគ្រោងទុក ដោយក្នុងនោះ គេបានចាត់ឱ្យកងកម្លាំងក្រោមបញ្ជាការនាយឧត្តមសេនីយ៍[[វ៉ាន់ ទានស៊ុង]] "បើកការវាយប្រហារផ្ទាល់ទៅលើទីតាំងទាហានអាមេរិក និងអាយ៉ងរបស់ពួកគេ ដូចនៅក្នុងទីក្រុងសៃហ្គន [[ហ្វេ]] ដាណាំង ទីប្រជុំជននានា និងមូលដ្ឋានសំខាន់ៗផ្សេងទៀត [...]"។<ref name="Wilson">{{Cite news |date=20 October 2014 |title=The Urban Movement and the Planning and Execution of the Tet Offensive |work=Wilson Center |url=https://www.wilsoncenter.org/publication/the-urban-movement-and-the-planning-and-execution-the-tet-offensive |access-date=25 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409152950/https://www.wilsoncenter.org/publication/the-urban-movement-and-the-planning-and-execution-the-tet-offensive|archive-date=April 9, 2023}}</ref> លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍ឡេ ស៊ួន​បានលើកឡើងថា យើងអាចទទួលជោគជ័យ​​តាម​ផែនការនេះបានដោយបញ្ឆេះឱ្យមានការ​បះបោរ​នៅ​តាម​ទីក្រុង និង​ទីប្រជុំជន​ផ្សេងៗ<ref name="Nguyen">{{Cite book |last=Nguyen |first=Lien-Hang T. |title=Hanoi's War: An International History of the War for Peace in Vietnam |date=2012 |publisher=Univ of North Carolina Press |isbn=978-1-4696-2835-6}}</ref>{{Rp|៩០–៩៤}}{{Rp|១៤៨}} បន្ថែមពីលើការរត់ចោលជួរក្នុង​ចំណោម​អង្គភាពវៀតណាមខាងត្បូងមកចូលរួមជាមួយកម្លាំងកុម្មុយនីស្ត។<ref>{{Cite news |last=Wiest |first=Andrew |date=1 March 2018 |title=Opinion {{!}} The Tet Offensive Was Not About Americans |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/03/01/opinion/tet-offensive-americans-vietnam.html |access-date=25 March 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230416233243/https://www.nytimes.com/2018/03/01/opinion/tet-offensive-americans-vietnam.html|archive-date=April 16, 2023 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> ប្រតិបត្តិការតេតបានចាប់ផ្តើមនៅកំឡុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៨ នៅពេលដែលទីប្រជុំជននៅវៀតណាមខាងត្បូងជាង ១០០ ទីតាំងត្រូវរងការវាយប្រហារពីសំណាក់កងទ័ពវៀតកុង/វៀតណាមខាងជើងប្រមាណជាង ៨៥,០០០ នាក់ ដោយការវាយប្រហារនីមួយៗច្រើនផ្ដោតលើទីតាំងយោធា ទីស្នាក់ការកណ្តាល និងអគាររដ្ឋាភិបាល រួមទាំងស្ថានទូតអាមេរិកនៅទីក្រុងសៃហ្គនផងដែរ។<ref name=McNamara/>{{Rp|៣៦៣–៣៦៥}} កងកម្លាំងអាមេរិក និងវៀតណាមខាងត្បូងបានកើតការភ្ញាក់ផ្អើលយ៉ាងខ្លាំងចំពោះទំហំ និងកម្រិតវាយប្រហារទាំងនោះ ព្រោះថាការបញ្ជូនទាហាន/ទីប្រឹក្សា និងអាវុធយោធានានាចូលក្នុងទីក្រុងប្រជុំជននៃវៀតណាមខាងត្បូង គឺសុទ្ធតែបានធ្វើឡើងដោយសម្ងាត់។<ref name=Wilson/> ទីក្រុងជាច្រើនត្រូវធ្លាក់ក្រោមការត្រួតត្រារបស់កម្លាំងវៀតកុង/វៀតណាមខាងជើង ប៉ុន្តែត្រូវបានរំដោះវិញក្នុងរយៈពេលត្រឹមមួយ ឬពីរសប្តាហ៍ប៉ុណ្ណោះ លើកលែងតែ[[សមរភូមិហ្វេ|អតីតរាជធានីហ្វេ]] ដែលត្រូវបានកងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តកាន់កាប់បានរយៈពេល ២៦ ថ្ងៃ។{{sfn|Bowden|2017|p=495}} ជាលទ្ធផល ពួកគេបាន[[ការសម្លាប់រង្គាលនៅហ្វេ|ប្រហារជីវិតជនស៊ីវិលប្រមាណ​ ២,៨០០ នាក់នៅហ្វេ]] ដែលពួកគេបានសង្ស័យថាជាចារកម្ម<ref>{{Cite book |last=Hosmer |first=Stephen T. |title=Viet Cong Repression and its Implications for the Future |date=1970 |publisher=Rand Corporation |pages=72–8}}</ref>{{sfn|Bowden|2017|p=495}} ហើយទីក្រុងប្រមាណ ៨០% ត្រូវរងការខូចខាតជាទម្ងន់ក្រោមការវាយប្រហារពីសហរដ្ឋអាមេរិក។<ref name=Kolko/>{{Rp|៣០៨–៣០៩}} នៅទីក្រុងសៃហ្គនវិញ កម្លាំងកុម្មុយនីស្តបានដណ្ដើមកាន់កាប់តំបន់នៅជុំវិញទីក្រុង ដោយបានវាយប្រហារទីតាំងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗរបស់អាមេរិក និងវៀតណាមខាងត្បូង មុនពេលត្រូវបានវាយបណ្ដេញចេញវិញ។{{sfn|Hastings|2018|p=479}} នៅក្នុងខែដំបូងនៃប្រតិបត្តិការតេត ទាហានអាមេរិកនិងសម្ព័ន្ធមិត្តប្រមាណ​ ១,១០០ នាក់ ព្រមទាំងទាហានវៀតណាមខាងត្បូង ២,១០០ នាក់ និងជនស៊ីវិល​ ១៤,០០០ នាក់ ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត។<ref name="Trieu">{{Cite journal |last=Triều |first=Họ Trung |date=5 June 2017 |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Lực lượng chính trị và đấu tranh chính trị ở thị xã Nha Trang trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968 |journal=Hue University Journal of Science: Social Sciences and Humanities |volume=126 |issue=6 |doi=10.26459/hujos-ssh.v126i6.3770 |doi-broken-date=29 January 2026 |issn=2588-1213}}</ref> បន្ទាប់ពីរយៈពេលពីរខែ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងប្រមាណ ៥,០០០ នាក់ និងកម្លាំងអាមេរិក ៤,០០០ នាក់ត្រូវបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត និងមានអ្នករបួសសរុប ៤៦,០០០ នាក់។<ref name=Trieu/>​ សហរដ្ឋអាមេរិកវិញបានអះអាងថាខ្លួនបានសម្លាប់ទាហានវៀតកុង/វៀតណាមខាងជើងប្រមាណ ១៧,០០០ នាក់ និងបង្ករបួសដល់ទាហាន ១៥,០០០ នាក់។<ref name=Ankony/>{{Rp|១០៤}}<ref name=Villard/>{{Rp|៨២}} កងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តបានបើកការវាយប្រហារជាថ្មីនៅខែឧសភា ដោយនេះបញ្ជាក់ថា ពួកគេនៅតែមានសមត្ថភាពបំផ្ទុះជម្លោះដដែរ ថ្វីបើមានកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងពីអាមេរិកក្ដី។ ពួកវៀតកុង/វៀតណាមខាងជើងបានបើកការវាយប្រហារដំណាក់កាលទីបីនៅពីរខែបន្ទាប់។ នៅក្នុងប្រតិបត្តិការវាយប្រហារទាំងប៉ុន្មានខាងលើ ពួកកុម្មុយនីស្តបានបាត់បង់កម្លាំងចំនួន ៤៥,២៦៧ នាក់ និងមានអ្នករងរបួសចំនួន ១១១,១៧៩ នាក់ ដោយភាគច្រើនជាយុទ្ធជនវៀតកុង។<ref>{{Cite news |title=Tết Mậu Thân 1968 qua những số liệu |language=vi-VN |url=http://www.nhandan.com.vn/chinhtri/item/7976502-.html |access-date=1 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407184326/https://nhandan.vn/tet-mau-than-1968-qua-nhung-so-lieu-post484868.html|archive-date=April 7, 2023}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Eyraud |first=Henri |date=March 1987 |title=Anatomy of a War: Vietnam, the United States, and the Modern Historical Experience. By Kolko Gabriel. [New York: Pantheon Books, 1985. 628 pp.] |journal=The China Quarterly |volume=109 |page=135 |doi=10.1017/s0305741000017653 }}</ref> ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ១៩៦៨ លោកវ៉ិសស្មលែន្ត៍បានពិចារណាប្រើប្រាស់គ្រាប់នុយក្លេអ៊ែរដើម្បីទម្លាក់លើវៀតណាមខាងជើងនៅក្នុងគម្រោងផែនការបម្រុងអាសន្នរបស់លោក ដែលមានរហស្សនាមថា [[បំណាក់ថ្គាម]] (Fracture Jaw) ប៉ុន្តែវាត្រូវបានគេទម្លាក់ចោលវិញ នៅពេលដែលផែនការមួយនេះបានលេចបែកធ្លាយទៅដល់សេតវិមាន។<ref>{{Cite news |last=Sanger |first=David E. |date=6 October 2018 |title=U.S. General Considered Nuclear Response in Vietnam War, Cables Show |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/10/06/world/asia/vietnam-war-nuclear-weapons.html |access-date=29 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230314213812/https://www.nytimes.com/2018/10/06/world/asia/vietnam-war-nuclear-weapons.html|archive-date=March 14, 2023 |url-status=live |url-access=subscription}}</ref> ដោយដូច្នេះ លោកវ៉ិសស្មលែន្ត៍ និងប្រធានអគ្គសេនាធិការចម្រុះ លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[អ៊ើល វាល្លឺរ]] ក៏បានបែរមកស្នើសុំបញ្ជូនកងទ័ពអាមេរិកបន្ថែមជាង ២០០,០០០ នាក់។<ref>Wheeler to President Johnson, "Report of Chairman, J.C.S., on Situation in Vietnam and MACV Requirements," February 27, 1968, in {{Cite book |last=Sheehan |first=Neil |title=The Pentagon Papers as Published by the New York Times |date=1971 |publisher=Bantam |pages=620–621}}</ref> សំណើនេះក៏បានលេចធ្លាយទៅសាធារណៈ ហើយគួបផ្សំជាមួយការបរាជ័យផ្នែកចារកម្មទៀតនោះ លោកវ៉ិសស្មលែន្ត៍ក៏ត្រូវបានដកចេញពីតំណែងនៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៨ ដោយមានលោក[[ខ្រាយអឹន អេប្រែមស៍]]ចូលកាន់តំណែងជំនួស។<ref>{{Cite book |last=Sorley |first=Lewis |title=A Better War: The Unexamined Victories and Final Tragedy of America's Last Years in Vietnam |date=1999 |publisher=Harvest |isbn=0-15-601309-6 |pages=12–16}}</ref> នៅថ្ងៃទី១០ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៦៨ ដំណើរចរចាសន្តិភាពបានចាប់ផ្តើមរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងវៀតណាមខាងជើងនៅឯទីក្រុងប៉ារីស។ ការចរចានេះបានជាប់គាំងអស់រយៈពេលប្រាំខែ រហូតដល់លោកចនសុនបានបញ្ជាឱ្យឈប់ការទម្លាក់គ្រាប់បែកលើវៀតណាមខាងជើង។ ទីក្រុងហាណូយបានដឹងថាខ្លួនមិនអាចដណ្ដើមយកជ័យជម្នះឆៅៗបាននោះទេ ហើយដូច្នេះក៏បានបង្វែរមកប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រមួយដែលគេស្គាល់ថា "និយាយចរចាពេលកំពុងប្រយុទ្ធ ប្រយុទ្ធពេលកំពុងនិយាយចរចា" ពោលគឺវៀតណាមខាងជើងនៅបន្តការវាយលុកស្របពេលតែមួយនឹងការចរចា។<ref>{{Cite news |date=16 April 2012 |title=North Vietnam's "Talk-Fight" Strategy and the 1968 Peace Negotiations with the United States |work=Wilson Center |url=https://www.wilsoncenter.org/publication/north-vietnams-talk-fight-strategy-and-the-1968-peace-negotiations-the-united-states |access-date=29 March 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409174807/https://www.wilsoncenter.org/publication/north-vietnams-talk-fight-strategy-and-the-1968-peace-negotiations-the-united-states|archive-date=April 9, 2023}}</ref> ដំណាលគ្នានោះ លោកប្រធានធិបតីចនសុនបានបដិសេធមិនឈរឈ្មោះបោះឆ្នោតបន្តអាណត្តិទីពីររបស់លោកឡើយ ដោយឃើញថាអត្រាអ្នកគាំទ្ររូបលោកបានធ្លាក់ចុះពី ៤៨% មកត្រឹម ៣៦%។{{sfn|Hastings|2018|p=486}} ការប្រឡូកចូលក្នុងសង្គ្រាមដោយផ្ទាល់បានធ្វើឱ្យប្រជាជនអាមេរិកនីមួយៗកើតមានមតិខ្វែងគ្នា បង្កឱ្យមានយោធិនអាមេរិកស្លាប់អស់ប្រមាណ ៣០,០០០ នាក់មកដល់ចំណុចនេះ ហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាមូលហេតុធ្វើឱ្យរលួយឈ្មោះលោកចនសុន។{{sfn|Hastings|2018|p=486}} ថ្វីបើចនសុនមិនបានធ្វើការបង្កើនកម្លាំងទ័ពអាមេរិកក្នុងចំនួនច្រើនដូចដែលនាយឧត្តមសេនីយ៍វ៉ិសស្មលែន្ត៍ និងវាល្លឺរបានស្នើកាលពីប៉ុន្មានសប្តាហ៍មុនមែន ប៉ុន្តែលោកនៅតែបញ្ជូនកម្លាំងទ័ពបន្ថែមក្នុងបរិមាណខ្ពស់មួយមកវៀតណាម។ សហរដ្ឋអាមេរិកមានសមាជិកយោធាប្រមាណ ៥១៥,០០០ នាក់នៅក្នុងប្រទេសវៀតណាមក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៨ ហើយចំនួននេះបានកើនដល់ ៥៣៦,០០០ នាក់នៅរយៈពេលពីរខែបន្ទាប់។<ref>{{Cite book |last1=Littauer |first1=Raphael |last2=Uphoff |first2=Norman |title=The Air War in Indochina |date=1972 |publisher=Beacon Press |isbn=978-0-8131-7369-6 |pages=269 |edition=revised}}</ref> នៅក្នុងមេសា ទោះជាលោកបានបង្រួមទីតាំងទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់អាមេរិកមកត្រឹមតំបន់ផ្នែកខាងត្បូងនៃវៀតណាមខាងជើងក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែចំនួនគ្រាប់ត្រូវបានកើនឡើងប្រមាណទ្វេដងបើប្រៀបធៀបទៅនឹងចំនួនគ្រាប់ដែលបានទម្លាក់កាលពីខែមីនានៅទូទាំងវៀតណាមខាងជើង។ បើក្រឡេកមកមើលឥណ្ឌូចិនទាំងមូលវិញ ចំនួនគ្រាប់បែកទម្លាក់ដោយអាមេរិកត្រូវបានកើនឡើង។ ចំនួនគ្រាប់ច្រើនបំផុតដែលសហរដ្ឋអាមេរិកបានទម្លាក់នៅឥណ្ឌូចិនក្នុងរយៈពេលណាមួយនៃសង្គ្រាមមុនខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៨ គឺមានប្រមាណ ៩៨,០០០ តោន ហើយនៅក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ១៩៦៨ តួលេខនេះបានកើនដល់ជិត ១១៣,០០០ តោន។<ref>The most detailed and reliable statistics available on the US air war were compiled by USAF Major General Raymond Furlong, and published in {{Cite book |title=Statement of Information, Book XI, Bombing of Cambodia |date=1974 |publisher=U.S. Government Printing Office |pages=90–111 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39076007050714&view=1up&seq=108}}</ref> វៀតណាមគឺជាវិបត្តិបញ្ហាដ៏ក្ដៅគគុកមួយនៅកំឡុង[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកឆ្នាំ១៩៦៨|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨]]។ លោក[[រីឆាដ និចសុន]] ដែលជាបេក្ខជនគណបក្សសាធារណរដ្ឋ បានឈ្នះការបោះឆ្នោតនេះ ដោយលោកបានបានអះអាងថាខ្លួនលោកគឺមានផែនការសម្ងាត់មួយដើម្បីបិទបញ្ចប់សង្គ្រាម។{{sfn|Hastings|2018|p=515}}<ref>{{Cite book |last=Johns |first=Andrew |title=Vietnam's Second Front: Domestic Politics, the Republican Party, and the War |date=2010 |publisher=University Press of Kentucky |isbn=978-0-8131-7369-6 |pages=198 }}</ref> ==វៀតណាមនីយកម្ម ឆ្នាំ១៩៦៩–១៩៧២== ===ការគំរាមកំហែងនុយក្លេអ៊ែរ និងការទូត=== លោកនិចសុនបានចាប់ផ្តើមដកទ័ពអាមេរិកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៩។ ដំណើរដកទ័ពនេះត្រូវជាផ្នែកមួយនៃគោលនយោបាយ "[[វៀតណាមនីយកម្ម]]" ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ អាមេរិកក៏បានបង្កើនជំនួយហ្វឹកហ្វឺន និងបច្ចេកទេសបន្ថែមដល់កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងផងដែរដើម្បីបណ្ដុះសមត្ថភាពរបស់ពួកគេក្នុងការការពារខ្លួនពីវៀតណាមខាងជើងនិងវៀតកុង។ ដោយអាមេរិកលែងប្រឡូកប្រយុទ្ធផ្ទាល់បែបនេះ លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍អេប្រែមស៍ក៏បានបង្វែរមកប្រើយុទ្ធសាស្ត្រកម្ទេចប្រព័ន្ធភស្តុភាររបស់សត្រូវវិញ ក៏ដូចជាបង្កើនកិច្ចសហប្រតិបត្តិការបន្ថែមជាមួយភាគីកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង។{{sfn|Hastings|2018|p=517}} នៅក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ១៩៦៩ លោកនិចសុនបានបញ្ជាឱ្យយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកប្រភេទ បេ-៥២ ប្រដាប់ដោយអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ឱ្យហោះទៅកៀកដែនអាកាសរបស់សូវៀត ដោយយោងតាម[[ទ្រឹស្តីមនុស្សឆ្កួត]] លោកនិចសុនមានបំណងបង្ហាញសូវៀតថាលោកហ៊ានធ្វើគ្រប់បែបយ៉ាងដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាមនៅវៀតណាម។<ref>{{Cite journal |last1=Sagan |first1=Scott Douglas |last2=Suri |first2=Jeremi |date=16 June 2003 |title=The Madman Nuclear Alert: Secrecy, Signaling, and Safety in October 1969 |id=43692 |journal=International Security |volume=27 |issue=4 |pages=150–183 |doi=10.1162/016228803321951126 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Evans |first=Michael |title=Nixon's Nuclear Ploy |url=https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB81/index2.htm |access-date=30 March 2026 |website=nsarchive2.gwu.edu|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407114836/https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB81/index2.htm|archive-date=April 7, 2023}}</ref> ស្របគ្នានោះដែរ និចសុនបានផ្ដើមអ្វីដែលគេហៅថា [[ដេតង់ត៍]] (បន្ថយភាពតានតឹង) ជាមួយនឹងសហភាពសូវៀត និងបាន[[ទំនាក់ទំនងចិន–សហរដ្ឋអាមេរិក|ស្ដារទំនាក់ទំនង]]ជាមួយប្រទេសចិនឡើងវិញ ហើយជាលទ្ធផល ភាពតានតឹងរវាងមហាអំណាចទាំងពីរបានកាត់បន្ថយគួរឱ្យកត់សម្គាល់ និងការប្រកួតប្រជែងខាងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរក៏បានអន់ថយជាងមុនផងដែរ។ ទោះយ៉ាងណា សហភាពសូវៀតនៅតែបន្តបញ្ជូនជំនួយផ្សេងៗដល់វៀតណាមខាងជើងដដែរ។<ref>{{Cite web |title=Foundations of Foreign Policy, 1969-1972 |url=https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/frus/nixon/i/21100.htm |access-date=4 July 2021 |website=Foreign Relations, 1969-1976, Volume I |publisher=U.S. Department of State|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230513100856/https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/frus/nixon/i/21100.htm|archive-date=May 13, 2023}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Van Ness |first=Peter |date=December 1986 |title=Richard Nixon, the Vietnam War, and the American Accommodation with China: A Review Article |journal=Contemporary Southeast Asia |volume=8 |issue=3 |pages=231–245 |jstor=25797906}}</ref> ===យុទ្ធសាស្ត្រសឹកទីក្រុងហាណូយ=== [[File:Vietnampropaganda.png|thumb|upright=.8|ខិត្តបណ្ណឃោសនាដែលជំរុញឱ្យយុទ្ធជន[[វៀតកុង]] និង[[វៀតណាមខាងជើង]]ផ្តាច់ខ្លួនមកចុះចូលជាមួយ[[វៀតណាមខាងត្បូង|សាធារណរដ្ឋវៀតណាម]]]] នៅថ្ងៃទី២ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៩ ហូ ជីមិញបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។<ref>{{Cite news |date=4 September 1969 |title=Ho Chi Minh Dies of Heart Attack in Hanoi |page=1 |work=The Times}}</ref> ភាពបរាជ័យនៃប្រតិបត្តិការតេតបានធ្វើឱ្យជួរយោធាកុម្មុយនីស្តនៅភាគខាងត្បូងងើបតវ៉ានឹងថ្នាក់លើ ជាហេតុនាំឱ្យយុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមទីក្រុងហាណូយប្ដូរទិសដៅភ្លាមៗ<ref name="Currey">{{Cite book |last=Currey |first=Cecil B. |title=Victory at Any Cost: The Genius of Viet Nam's Gen. Vo Nguyen Giap |date=2005 |publisher=Potomac Books, Inc. |isbn=978-1-57488-742-6 |page=[{{GBurl|id=jm-jh1_D0I4C|p=272}} 272]}}</ref>{{Rp|២៧២–២៧៤}} ដូចជាការមកប្រកាន់នូវក្បួនយុទ្ធសាស្ត្រសឹកតាមអនុសញ្ញាជាដើម។<ref name=Nguyen/>{{Rp|១៩៦–២០៥}} កងកម្លាំងខ្លួនបានបំបែកទៅជាអង្គភាពតូចៗដើម្បីមានភាពងាយស្រួលក្នុងការចល័ត<ref name=Currey/> ហើយបានចាប់ផ្ដើមប្រើប្រាស់គ្រឿងយន្តបន្ថែមគួបផ្សំនឹងកម្លាំងទាហានធម្មតា។<ref name=Currey/>{{Rp|១៨៩}} ===វិបត្តិផ្ទៃក្នុងនៅសហរដ្ឋអាមេរិក=== [[ចលនាប្រឆាំងសង្គ្រាម|ចលនាប្រឆាំងនឹងសង្គ្រាម]]បានចាប់ផ្ដើមរីកធំឡើងបន្តិចម្តងៗ ហើយក៏ហក់ស្ទុះឡើងកាន់តែខ្ពស់ បន្ទាប់ពីដំណឹងអំពី[[ការសម្លាប់រង្គាលមីឡៃ|​ការ​សម្លាប់​រង្គាល​នៅមីឡៃ]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨ បានលេចឡើង ដោយក្នុងនោះ ​កង​អង្គភាពអាមេរិក​មួយ​ក្រុមបាន​រំលោភ​និង​សម្លាប់​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​វៀតណាមស្លូតត្រង់ប្រមាណ ៥០០ នាក់។{{sfn|Hastings|2018|pp=518–521}} ការធ្លាក់ទឹកចិត្ត និងការមិនគោរពបទបញ្ជាបានចាក់ឬសបណ្ដើរៗនៅក្នុងជួរយោធាអាមេរិក<ref name="Stewart">{{Cite book |last=Stewart |first=Richard |url=https://history.army.mil/books/AMH-V2/AMH%20V2/chapter11.htm |title=American Military History, Volume II, The United States Army in a Global Era, 1917–2003 |date=2005 |publisher=[[មជ្ឈមណ្ឌលកងទ័ពសហរដ្ឋអាមេរិកនៃប្រវត្តិសាស្ត្រយោធា|United States Army Center of Military History]] |isbn=978-0-16-072541-8 |access-date=1 April 2026 |archive-date=14 December 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071214153119/http://www.history.army.mil/books/AMH-V2/AMH%20V2/chapter11.htm |url-status=dead }}</ref>{{Rp|៣៤៩–៣៥០}}<ref name="Daddis">{{Cite book |last=Daddis |first=Gregory A. |title=Withdrawal: Reassessing America's Final Years in Vietnam |date=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-069110-3 |page=[{{GBurl|id=a3QzDwAAQBAJ|pg=PT172}} 172]}}</ref>{{Rp|១៦៦–១៧៥}} ខណៈអត្រារត់ចោលកាតព្វកិច្ចយោធាបានកើនឡើងស្មើបួនដងបើប្រៀបទៅនឹងកម្រិតក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦។<ref name="Heinl">{{Cite journal |last=Heinl |first=Robert D. Jr. |date=7 June 1971 |title=The Collapse of the Armed Forces |url=https://msuweb.montclair.edu/~furrg/Vietnam/heinl.pdf |journal=Armed Forces Journal |access-date=1 April 2026 |archive-date=12 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412060044/https://msuweb.montclair.edu/~furrg/Vietnam/heinl.pdf |url-status=live }}</ref> នៅរវាងឆ្នាំ១៩៦៩ និងឆ្នាំ១៩៧០ ក្នុងចំណោមអ្នកដែលបានចុះឈ្មោះធ្វើទាហាន ក្នុងនោះមានតែ ២.៥% ប៉ុណ្ណោះដែលបានជ្រើសរើសបម្រើជាទាហានថ្មើរជើង។<ref name=Heinl/> ចំនួនអ្នកចុះឈ្មោះចូល[[កងបណ្តុះបណ្តាលមន្រ្តីបម្រុង]]បានថយចុះពី ១៩១,៧៤៩ នាក់ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦ មកត្រឹម ៧២,៤៥៩ នាក់នៅឆ្នាំ១៩៧១<ref>{{Cite book |last=Sevy |first=Grace |title=The American Experience in Vietnam: A Reader |date=1991 |publisher=University of Oklahoma Press |isbn=978-0-8061-2390-5 |page=[{{GBurl|id=dZg3emyCL6EC|p=172}} 172]}}</ref> និងបានឈានដល់ចំនួនទាបបំផុតគឺ ៣៣,២២០ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៤<ref>{{Cite news |last=Richard Halloran |date=12 August 1984 |title=R.O.T.C. Booming as Memories of Vietnam Fade |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1984/08/12/us/rotc-booming-as-memories-of-vietnam-fade.html |access-date=1 April 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230415124225/https://www.nytimes.com/1984/08/12/us/rotc-booming-as-memories-of-vietnam-fade.html|archive-date=April 15, 2023 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> ដោយបង្កជាហេតុធ្វើឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិកខ្វះថ្នាក់ដឹកនាំបន្តវេនយោធាក្នុងទ្រង់ទ្រាយច្រើននាពេលនោះ។ ===វៀតណាមនីយកម្ម=== {{See also|វៀតណាមនីយកម្ម}} [[File:ARVN and US Special Forces.jpg|thumb|ទាហាននៃកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូង និងកងកម្លាំងពិសេសសហរដ្ឋអាមេរិក ឆ្នាំ១៩៦៨]] ចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ១៩៦៩ កងទ័ពអាមេរិកត្រូវបានដកចេញពីតំបន់ព្រំដែនជាមួយវៀតណាមខាងជើង ដែលជាទីប្រយុទ្ធប៉ះគ្នាសកម្ម ហើយបានមកឈរជើងនៅតាមបណ្តោយតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រ និងផ្នែកកណ្ដាលនៃប្រទេសវៀតណាមខាងត្បូងវិញ។ បន្ទាប់ពីត្រូវបានដកចេញពីតំបន់ប្រយុទ្ធសកម្ម ចំនួនទាហានស្លាប់ និងរបួសរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧០ បានធ្លាក់ដល់កម្រិតមួយតិចជាងប្រមាណពាក់កណ្តាលប្រើប្រៀបនឹងឆ្នាំ១៩៦៩។<ref name="upi1970">{{Cite web |title=Vietnamization: 1970 Year in Review |url=http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1970/Apollo-13/12303235577467-2/#title |archive-url=https://web.archive.org/web/20110831125343/http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1970/Apollo-13/12303235577467-2 |archive-date=31 August 2011 |website=UPI.com}}</ref> ខណៈដែលកងកម្លាំងអាមេរិកកំពុងដកចេញពីទល់ដែន កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូង (ARVN) បានទទួលនូវកាតព្វកិច្ចបន្តប្រតិបត្តិការប្រយុទ្ធនឹងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តដោយផ្ទាល់ក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ ជាហេតុនាំឱ្យទាហានវៀតណាមខាងជើងជាច្រើននាក់បានស្លាប់ និងរបួសរហូតដល់ទៅទ្វេដងនៃចំនួនទាហានអាមេរិកនៅឆ្នាំ១៩៦៩ ហើយបានបន្តកើនឡើងដល់ទៅបីដងនៅឆ្នាំ១៩៧០។​<ref name="Wiest">{{Cite book |last=Wiest |first=Andrew |title=Vietnam's Forgotten Army: Heroism and Betrayal in the ARVN |date=2007 |publisher=NYU Press |isbn=978-0-8147-9451-7 |pages=[{{GBurl|id=r3dez4JhXUQC|p=124}} 124]–140}}</ref> ក្រោម[[កងកម្លាំងតំបន់វៀតណាមខាងត្បូង|កងកម្លាំងតំបន់]] និង[[កងជីវពលវៀតណាមខាងត្បូង]]ផងដែរ ភូមិស្រុកជាច្រើនបានទទួលនូវសន្តិសុខការពារប្រសើរជាងកាលនៅក្រោមកងកម្លាំងអាមេរិក។<ref name=Wiest/> នៅឆ្នាំ១៩៧០ លោកនិចសុនបានប្រកាសការដកកងទ័ពអាមេរិកបន្ថែមចំនួន ១៥០,០០០ នាក់ ដែលកាត់បន្ថយចំនួនកងទ័ពអាមេរិកឈរជើងនៅវៀតណាមសរុបមកត្រឹម ២៦៥,៥០០ នាក់។<ref name=upi1970/> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧០ ដដែរ សមាជិកយុទ្ធជនវៀតកុងជិត ៧០% មានប្រភពដើមកំណើតមកពីវៀតណាមខាងជើង ដែលបញ្ជាក់ថា កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងជាច្រើនពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំត្រូវបានបញ្ជូនមកចូលជួរទាហានវៀតកុង។<ref>{{Cite book |last=Porter |first=Gareth |title=Vietnam: The Politics of Bureaucratic Socialism |date=1993 |isbn=978-0-8014-2168-6 |page=26|publisher=Cornell University Press }}</ref> នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៦៩ និងឆ្នាំ១៩៧១ កងទ័ពវៀតកុង និងកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងមួយចំនួនបានប្ដូរមកប្រើយុទ្ធសាស្ត្រអង្គភាពតូចៗ ជំនួសឱ្យប្រតិបត្តិការវាយលុកគ្របដណ្ដប់ទូទាំងប្រទេស។<ref name=Nguyen/> នៅឆ្នាំ១៩៧១ អូស្ត្រាលី និងនូវែលសេឡង់បានដកទាហានរបស់ពួកគេចេញទាំងអស់ ខណៈកងទ័ពអាមេរិកត្រូវបានកាត់បន្ថយមកត្រឹម ១៩៦,៧០០ នាក់ ដោយមានថ្ងៃកំណត់ដកទ័ពបន្ថែមចំនួន ៤៥,០០០ នាក់ទៀតត្រឹមខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៧២។ សហរដ្ឋអាមេរិកក៏បានកាត់បន្ថយអង្គភាពគាំទ្រដែរ ហើយនៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧១ [[ក្រុមកងកម្លាំងពិសេសទីប្រាំ (សហរដ្ឋអាមេរិក)|ក្រុមកងកម្លាំងពិសេសទីប្រាំ]] ដែលជាអង្គភាពអាមេរិកដំបូងគេដែលបានបញ្ជូនមកវៀតណាម ត្រូវបានដកចេញទាំងស្រុង។<ref name="StantonVOB">{{Cite book |last=Stanton |first=Shelby L. |title=Vietnam order of battle |date=2003 |publisher=Stackpole Books |isbn=978-0-8117-0071-9}}</ref>{{Rp|២៤០}} ===កម្ពុជា=== {{Main|ប្រតិបត្តិការមីនុយ|ប្រតិបត្តិការហ្វ្រីដឹម​ឌៀល|សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា}} [[File:Vietconginterrogation.jpg|thumb|upright=.8|ការចាប់សួរចម្លើយជនសង្ស័យ​ជា​វៀតកុង​ម្នាក់​ ដែលត្រូវបាន​ចាប់ខ្លួនកំឡុង​ពេល​វាយប្រហារ​លើ​ទីតាំងឈរជើង​អាមេរិក​មួយ​ក្បែរ​ព្រំដែន​កម្ពុជា]] ព្រះអង្គម្ចាស់[[នរោត្តម សីហនុ]]បានប្រកាសពីអព្យាក្រឹត្យភាពប្រទេសកម្ពុជាចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៥៥ មកម៉្លេះ<ref>{{cite journal |last1=Sihanouk |first1=Norodom |title=Cambodia Neutral: The Dictate of Necessity |journal=Foreign Affairs |date=1958 |volume=36 |issue=4 |pages=582–586 |id={{ProQuest|198176909}} |doi=10.2307/20029312 |jstor=20029312 }}</ref> ប៉ុន្តែយ៉ាងណា ព្រះអង្គនៅតែអនុញ្ញាតបណ្ដោយឱ្យវៀតណាមខាងជើង/វៀតកុងប្រើប្រាស់[[កំពង់ផែស្វយ័តក្រុងព្រះសីហនុ|កំពង់ផែក្រុងព្រះសីហនុ]] និង[[ផ្លូវលំសីហនុ]]ដើម្បីបញ្ជូនកម្លាំងនិងគ្រឿងសព្វាវុធចូលវៀតណាមខាងត្បូង។ នៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៩ លោកប្រធានាធិបតីនិចសុនបានបញ្ជាឱ្យបើកយុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកសម្ងាត់មួយក្រោមឈ្មោះថា [[ប្រតិបត្តិការមីនុយ]] ដើម្បីកម្ទេចទីតាំងពួកកុម្មុយនីស្តនៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា/វៀតណាម។ នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧០ ព្រះនរោត្តម សីហនុត្រូវបាន[[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៧០|ទម្លាក់ចេញពីអំណាច]]ដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីនិយមគាំទ្រអាមេរិករបស់ព្រះអង្គគឺលោកសេនាប្រមុខ[[លន់ នល់]] ហើយក្រោយមក លោកលន់ នល់ក៏បានទាមទារឱ្យកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងទាំងអស់ត្រូវដកខ្លួនចេញពីទឹកដីប្រទេសកម្ពុជា បើមិនដូច្នោះនឹងត្រូវប្រឈមនឹងកម្លាំងយោធាកម្ពុជា។<ref>{{Cite book |last=Sutsakhan |first=S. |url=https://www.vietnam.ttu.edu/star/images/239/2390505001A.pdf |title=The Khmer Republic at War and the Final Collapse |date=1987 |publisher=United States Army Center of Military History |page=42 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412060055/https://www.vietnam.ttu.edu/star/images/239/2390505001A.pdf |archive-date=12 April 2019 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190412060055/https://www.vietnam.ttu.edu/star/images/239/2390505001A.pdf |date=12 មេសា 2019 }}</ref> មិនយូរប៉ុន្មាន លោកលន់ នល់បានបញ្ជាឱ្យចាប់សម្លាប់ប្រជាជនស៊ីវិលវៀតណាមនៅកម្ពុជា ដែលបង្កឱ្យផ្ទុះប្រតិកម្មពីរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងជើងនិងខាងត្បូង។<ref>{{Cite book |last1=Lipsman |first1=Samuel |url=https://archive.org/details/fightingfortime00lips/page/145 |title=The Vietnam Experience Fighting for time |last2=Doyle |first2=Edward |date=1983 |publisher=Boston Publishing Company |isbn=978-0-939526-07-9 |page=[https://archive.org/details/fightingfortime00lips/page/145 145]}}</ref> នៅចន្លោះខែមេសាដល់ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧០ វៀតណាមខាងជើងបានវាយចូលឈ្លានពានប្រទេសកម្ពុជាទៅតាមសំណើស្នើសុំរបស់[[ខ្មែរក្រហម]] ក្រោយការចរចាគ្នាត្រូវរ៉ូវជាមួយលោក[[នួន ជា]]។ ង្វៀន កូថាច់បានរំលឹកថា "នួន ជាបាន​ស្នើសុំជំនួយ ហើយយើងក៏បានរំដោះខេត្តកម្ពុជាចំនួនប្រាំក្នុងរយៈពេលដប់ថ្ងៃ"។<ref>{{cite book |doi=10.4324/9780203790847 |title=Genocide in Cambodia and Rwanda |date=2017 |isbn=978-0-203-79084-7 |editor-first1=Susan E. |editor-last1=Cook |page=54 }}</ref> កងកម្លាំងអាមេរិក និងវៀតណាមខាងត្បូងបានបើក[[យុទ្ធនាការកម្ពុជា]]នៅក្នុងខែឧសភា ក្នុងគោលដៅវាយមូលដ្ឋានទ័ពវៀតណាមកុម្មុយនីស្ត។ មកដល់ឆ្នាំ១៩៧១ កងកម្លាំងកម្ពុជាបានផ្ដើម[[ប្រតិបត្តិការចេនឡា ២]] ក្នុងគោលបំណងវាយបណ្ដេញទ័ពវៀតណាមខាងជើង ប៉ុន្តែយ៉ាងណា វាត្រូវបរាជ័យដោយវៀតណាមកុម្មុយនីស្តនៅរក្សាកាន់កាប់តំបន់ព្រំដែន និងបានបំផ្លាញកងកម្លាំងកម្ពុជាក្នុងតំបន់ស្ទើរទាំងអស់។ ការអន្តរាគមន៍របស់អាមេរិកចូលក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបានបង្កឱ្យមាន[[បញ្ជីរាយបាតុកម្មប្រឆាំងសង្គ្រាមវៀតណាម|បាតុកម្មតវ៉ា]]ផ្ទុះឡើងនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ខណៈឯលោកនិចសុនបានសន្យាថានឹងកាត់បន្ថយសកម្មភាពអាមេរិក។ នៅក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧០ និស្សិតអាមេរិកចំនួនបួននាក់ត្រូវបានបាញ់សម្លាប់ដោយឆ្មាំជាតិក្នុងកំឡុងបាតុកម្មតវ៉ានៅ[[សាកលវិទ្យាល័យរដ្ឋឃែនត៍]] ដែលធ្វើឱ្យប្រជាជនអាមេរិកកាន់តែកើតកំហឹងស្អប់រដ្ឋាភិបាលពួកគេ។ ដោយឃើញថារដ្ឋបាលគ្មានប្រតិកម្មអើពើអ្វីនោះ ចលនាប្រឆាំងសង្គ្រាមនៅវៀតណាមក៏ចាប់ផ្ដើមកើនប្រជាប្រិយភាពបន្ថែម។<ref name=Daddis/>{{Rp|១២៨–១២៩}} យ៉ាងណា អាជ្ញាធរអាមេរិកនៅតែបន្តប្រតិបត្តិការទម្លាក់គ្រាប់បែកមកលើកម្ពុជា ដែលគេតែងនិយមហៅថា [[ប្រតិបត្តិការហ្វ្រីដឹម​ឌៀល]] នោះ។ ===ឡាវ=== {{Main|ប្រតិបត្តិការខូម្មែនដូហាន់ត៍|សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងឡាវ|ប្រតិបត្តិការឡាំសឺន ៧១៩}} ដោយមើល​ឃើញពី​ភាពជោគជ័យ​របស់​កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងនៅ​កម្ពុជា និង​ដើម្បីតេស្តសាកល្បង​​កម្មវិធី​វៀតណាម​នីយកម្មបន្ថែមទៀត​ យោធាវៀតណាមខាងត្បូងក៏បានចាប់ផ្ដើម[[​ប្រតិបត្តិការឡាំសឺន ៧១៩]] នៅ​កំឡុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៧១ ក្នុងគោលដៅវាយបណ្ដាច់​ផ្លូវលំ​ហូជីមិញ។ នេះក៏​ជា​លើកដំបូង​ផង​ដែរ ដែលយោធាវៀតណាមខាងត្បូងបាន​ធ្វើតេស្ត​សាកល្បងប្រើកងកម្លាំង​ប្រដាប់អាវុធ​រួម​របស់ខ្លួន​នៅលើសមរភូមិ។<ref name=Nguyen/>{{Rp|}} ពីរបីថ្ងៃដំបូងៗនៃប្រតិបត្តិកានេះ កងយោធាវៀតណាមខាងត្បូងបានទទួលជោគជ័យច្រើន ប៉ុន្តែក្រោយមក កម្លាំងរុញប្រយុទ្ធពួកគេក៏ចាប់ផ្ដើមចុះថមថយក្រោយពីទាហានវៀតណាមខាងជើងបានវាយតបបកមកវិញ។ ធៀវបានបញ្ជាឱ្យបញ្ឈប់ដំណើររុញច្រានបន្តទៅមុខទៀត ដែលជាហេតុនាំឱ្យកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវធ្លាក់ក្នុងការឡោមព័ទ្ធដោយកងពលរថពាសដែកវៀតណាមខាងជើង។{{Sfn|Willbanks|2014|p=89}} ធៀវបានបញ្ជាឱ្យកម្លាំងអាកាសវាយប្រហារលើចំណុចបំបែកផ្លូវលំហូជីមិញនៅស្រុកសេពុញរួចចាំដកថយចេញវិញ ថ្វីបើកម្លាំងខ្លួនត្រូវប្រឈមនឹងកម្លាំងសត្រូវដែលមានចំនួនច្រើនជាងរហូតដល់ទៅបួនដងក៏ដោយ។ ខណៈពេលកំពុងតែដកថយ កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានវាយបកលើកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង ដែលធ្វើឱ្យពួកគេកើតការស្លន់ស្លោ ហើយជាលទ្ធផល ប្រមាណពាក់កណ្តាលនៃកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានសត្រូវចាប់បាន ឬសម្លាប់ចោល ហើយពាក់កណ្តាលនៃឧទ្ធម្ភាគចក្រវៀតណាមខាងត្បូង/អាមេរិកត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់។ ប្រតិបត្តិការនេះគឺជាបរាជ័យដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតមួយ និងជាសញ្ញាបញ្ជាក់ពីសមត្ថភាពនៅទន់ជ្រាយរបស់កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង។{{sfn|Karnow|1997|pp=644–645}} ===យុទ្ធនាការវស្សាន-និទាឃរដូវ និងកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ឆ្នាំ១៩៧២=== [[File:DRVA.jpg|thumb|សកម្មភាពបាញ់កាំភ្លើងធំដោយកងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមសម្ដៅចូលទីតាំងកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងក្បែរក្រុងកនទូម ឆ្នាំ១៩៧២]] នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧២ វៀតណាមខាងជើងបានប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមអនុសញ្ញាដោយលើកទ័ពប្រមាណ ៣០០,០០០ នាក់ និងរថក្រោះរាប់រយគ្រឿង[[យុទ្ធនាការវស្សាន-និទាឃរដូវ|វាយឈ្លានពាន]]ចូលវៀតណាមខាងត្បូង។ កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានត្រួតត្រាខេត្តភាគខាងជើងរបស់វៀតណាមខាងត្បូង និងបានវាយចេញពីប្រទេសកម្ពុជាសម្ដៅទៅទីក្រុងសៃហ្គន ដោយគំរាមហែកវៀតណាមខាងត្បូងជាពីរ។ ការប្រយុទ្ធគ្នាត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ និងយ៉ាងស្វិតស្វាញរវាងកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងនិងត្បូង ជាពិសេសនៅ[[សមរភូមិអានលុក]] និង[[សមរភូមិកនទូម|កនទូម]]។{{Sfn|Hastings|2018|p=610-630}} ទោះជាសហរដ្ឋអាមេរិកបានកំពុងដកទ័ពចេញពីវៀតណាមក៏ដោយក៏អាមេរិកនៅតែបន្តផ្ដល់ជំនួយយោធាតាមផ្លូវអាកាសដើម្បីការពារកងយោធាវៀតណាមខាងត្បូងដែរ ដោយគេច្រើនស្គាល់ជំនួយនោះថា [[ប្រតិបត្តិការឡាញប៊ែខឺរ]]។ នៅទីបំផុត ប្រតិបត្តិការនេះក៏បានផ្អាកបន្ទាប់ពីគេសង្កេតឃើញថាមានចំនួនទាហាននិងជនស៊ីវិលទាំងសងខាងស្លាប់របួសច្រើនពេករហូតដល់ទៅជាង ២០០,០០០ នាក់ឯណោះ។{{sfn|Hastings|2018|pp=606–637}} ដោយឡែក កងទ័ពជើងទឹកអាមេរិកវិញបានចាប់ផ្ដើម[[ប្រតិបត្តិការផុកឃីតម៉ានីយ៍|ប្រតិបត្តិការទម្លាក់មីនសមុទ្រ]]នៅក្បែរកំពង់ផែទីក្រុង[[ហាយហ្វង]]នៅក្នុងខែឧសភាក្នុងគោលបំណងបិទបង្ខាំងផ្លូវផ្គត់ផ្គង់ពីបរទេសចូលវៀតណាមតាមច្រកសមុទ្រ។<ref>{{Cite web |last=magazine |first=Marcelo Ribeiro da Silva, Vietnam |date=2020-01-14 |title=Inside America's daring plan to mine Haiphong Harbor |url=https://www.navytimes.com/news/your-navy/2020/01/14/inside-americas-daring-plan-to-mine-haiphong-harbor/ |access-date=2026-04-22 |website=Navy Times }}</ref> [[File:СВС у обломков сбитого Б-52 в окрестностях Ханоя 23.12.1972 (1).jpg|thumb|ទីប្រឹក្សាយោធាសូវៀតកំពុងត្រួតពិនិត្យកម្ទេចកម្ទីយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកអាមេរិកប្រភេទប៊ី-៥២ ដែលត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់នៅជិតទីក្រុងហាណូយ]] នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៣ សកម្មភាពយោធារបស់អាមេរិកទាំងឡាយត្រូវបានបញ្ឈប់ ហើយភាគីសង្គ្រាមទាំងសងខាងក៏បានព្រមព្រៀងគ្នាចុះ[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស]]នៅថ្ងៃទី២៧ ខែមករា។<ref name=Ward/>{{Rp|៥០៨–៥១៣}} កិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានបិទបញ្ចប់ការចូលប្រឡូកដោយផ្ទាល់ពីសហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងសង្គ្រាម ក៏ដូចជាបង្កើតបទឈប់បាញ់រវាងវៀតណាមខាងជើងនិងវៀតណាមខាងត្បូង ធានានូវបូរណភាពទឹកដីវៀតណាមក្រោមសន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវ អំពាវនាវឱ្យមានការបោះឆ្នោត ឬដំណោះស្រាយនយោបាយរវាង រ.ប.ប. និងវៀតណាមខាងត្បូង អនុញ្ញាតឱ្យទ័ពកុម្មុយនីស្តចំនួន ២០០,០០០ នាក់បន្តឈរជើងនៅទីតាំងពួកគេកាន់កាប់នៃវៀតណាមខាងត្បូង និងយល់ព្រមលើការដោះដូរឈ្លើយសឹក។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះផងដែរបានកំណត់រយៈពេល ៦០ ថ្ងៃដើម្បីឱ្យអាមេរិកដកកម្លាំងខ្លួនចេញទាំងអស់<ref>{{Cite book |last=Church |first=Peter |title=A Short History of South-East Asia |date=2006 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-82181-7 |pages=193–194}}</ref> ហើយទីបំផុតនៅខែមីនា កងកម្លាំងយោធាអាមេរិកទាំងប៉ុន្មានក៏ត្រូវបានដកចេញពីវៀតណាមដូចការកំណត់ពិតមែន។<ref name=Herring/>{{Rp|២៦០}} ==ការចាកចេញរបស់អាមេរិក និងយុទ្ធនាការចុងក្រោយ ឆ្នាំ១៩៧៣–៧៥== [[File:Hanoi-taxi-march1973.jpg|thumb|ឈ្លើយសឹកអាមេរិកដែលទើបតែងបានដោះលែងចេញពីជំរុំឃុំឃាំងវៀតណាមខាងជើង ឆ្នាំ១៩៧៣]] មុននឹងបទឈប់បាញ់ចូលធរមានក្នុងថ្ងៃទី២៨ ខែមករា ភាគីទាំងពីរបានព្យាយាមវាយដណ្ដើមកាន់កាប់ទឹកដីតាមដែលអាចធ្វើទៅបាន។ តែយ៉ាងណា​ ការប្រយុទ្ធគ្នានៅតែបន្តទោះជាបទឈប់បាញ់បានចូលធរមានហើយក្ដី។<ref name=Ward/>{{Rp|៥០៨–៥១៣}} មេដឹកនាំវៀតណាមខាងជើងបានរំពឹងថាលក្ខខណ្ឌក្នុងបទឈប់បាញ់នឹងផ្ដល់អត្ថប្រយោជន៍ឱ្យសាមីខ្លួនមានប្រៀបជាងគូសត្រូវ ប៉ុន្តែទីក្រុងសៃហ្គន ដោយប្រើប្រាស់ជំនួយអាមេរិកដែលបានបញ្ជូនមកនៅមុនពេលបទឈប់បាញ់ បានចាប់ផ្តើមវាយច្រានកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងចេញពីទឹកដីខ្លួនបណ្ដើរៗ។ យោងតាមលោក[[ជិន វ៉ាន់ចា]] ដើម្បីទប់ទល់នឹងវៀតណាមខាងត្បូង វៀតណាមខាងជើងបានរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រចម្បាំងថ្មីនៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៣។{{sfn|Karnow|1997|pp=672–674}} ដោយគ្មានការទម្លាក់គ្រាប់បែកពីអាមេរិកទៀត អាជ្ញាធរវៀតណាមខាងជើងបានចាប់ផ្ដើមពង្រឹងពង្រីកផ្លូវលំហូជីមិញ និងរចនាសម្ព័ន្ធភស្តុភារផ្សេងៗទៀត។ ប្រព័ន្ធភស្តុភារនឹងសម្រួលឱ្យវៀតណាមខាងជើងមានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការបើកវគ្គឈ្លានពានថ្មីចូលវៀតណាមខាងត្បូង ដែលអាចនឹងប្រព្រឹត្តិទៅនៅកំឡុងរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំ១៩៧៥–៧៦។ លោកវ៉ាន់ចាបានគណនាថា នេះគឺជាឱកាសចុងក្រោយរបស់ហាណូយក្នុងការវាយប្រហារ មុនពេលកងទ័ពសៃហ្គនអាចពង្រឹងហ្វឹកហ្វឺនសមត្ថភាពខ្លួនបាន។{{sfn|Karnow|1997|pp=672–674}} ទីបំផុត វៀតណាមខាងជើងក៏បានបើកប្រតិបត្តិការវាយលុកនោះនៅរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំ១៩៧៣ ហើយត្រឹមខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៤ ពួកគេបានដណ្តើមកាន់កាប់ទឹកដីទាំងប៉ុន្មានដែលបានបាត់បង់កាលរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំមុនមកវិញ។ [[File:Victory Central Highlands.jpg|thumb|upright=.8|វិមានរំលឹកអនុស្សាវរីយនៃយុទ្ធនាការ[[បួនម៉ាធួត]]ឆ្នាំ១៩៧៤ បង្ហាញពីការពលីរបស់[[ម៉ុងតាញ៉ា (វៀតណាម)|ទាហានម៉ុងតាញ៉ា]]នៃ[[តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល (វៀតណាម)|តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល]] រួមជាមួយនឹង[[រថក្រោះតេ-៥៤/តេ-៥៥|រថក្រោះតេ-៥៤]]]] នៅវៀតណាមខាងត្បូង ការដកខ្លួនរបស់អាមេរិកនិង[[វិបត្តិប្រេងឆ្នាំ១៩៧៣]] បានរង្គោះរង្គាយសេដ្ឋកិច្ចជាតិខ្លួនដែលទម្លាប់ពឹងលើជំនួយ និងវត្តមានកងទ័ពអាមេរិក។ ក្រោយការប៉ះទង្គិចគ្នាដែលបានបណ្តាលឱ្យទាហានវៀតណាមខាងត្បូងចំនួន ៥៥ នាក់បាត់បង់ជីវិត លោកធៀវបានប្រកាសនៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៤ ថា សង្គ្រាមត្រូវបានចាប់ផ្តើមឡើងវិញ ហើយកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពលែងមានសុពលភាពតទៀតហើយ។ នៅកំឡុងបទឈប់បាញ់ ចំនួនមនុស្សស្លាប់របួសខាងវៀតណាមខាងត្បូងមានរហូតដល់ទៅ ២៥,០០០ នាក់។<ref>{{Cite web|title=This Day in History 1974: Thieu announces war has resumed|url=http://www.history.com/this-day-in-history/thieu-announces-war-has-resumed|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120114757/http://www.history.com/this-day-in-history/thieu-announces-war-has-resumed|archive-date=20 January 2013|access-date=23 April 2026|publisher=History.com|archivedate=20 មករា 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130120114757/http://www.history.com/this-day-in-history/thieu-announces-war-has-resumed}}</ref>{{sfn|Hastings|2018|pp=683}}{{Rp|៦៨៣}} លោក[[ជេរ៉ល់ដ៍ ហ្វដ]]បានឡើងកាន់អំណាចជាប្រធានាធិបតីអាមេរិកនៅក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៧៤ ហើយក្រោមរដ្ឋបាលលោក សភាអាមេរិកបានសម្រេចកាត់បន្ថយជំនួយហិរញ្ញវត្ថុដល់វៀតណាមខាងត្បូងពី ១ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកក្នុងមួយឆ្នាំ មកត្រឹម ៧០០ លានដុល្លារអាមេរិក។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ សភាក៏បានបោះឆ្នោតអនុម័តលើការរឹតបន្តឹងជំនួយមូលនិធិទាំងឡាយជាដំណាក់ៗនៅពេញមួយឆ្នាំ១៩៧៥ ក្នុងគោលដៅកាត់ផ្តាច់ជំនួយមូលនិធិទាំងស្រុងនៅឆ្នាំ១៩៧៦។{{sfn|Hastings|2018|p=686}} ភាពជោគជ័យពីយុទ្ធនាការវាយលុកក្នុងរដូវប្រាំងឆ្នាំ១៩៧៣–៧៤ បានជម្រុញឱ្យវ៉ាន់ចាធ្វើដំណើរទៅហាណូយនៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៤ ដើម្បីសុំស្នើកម្លាំងទ័ពបន្ថែមសម្រាប់បើកការវាយលុកកម្រិតធំជាងនេះនៅរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំបន្ទាប់។ នៅក្នុងដំណើរទៅទីក្រុងហាណូយ លោកវ៉ាន់ចាបានកត់សម្គាល់ពីហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្លូវប្រសើរនិងធំជាងមុន ដែលជាទិដ្ឋភាពខុសពីមុនឆ្ងាយ ពោលកាលដែលផ្លូវលំហូជីមិញធ្លាប់ឆ្លងកាត់ឡើងចុះភ្នំនិងព្រៃក្រាស់ៗ។{{sfn|Karnow|1997|p=676}} សំណើលោកវ៉ាន់ចាត្រូវបានទទួលយកដោយលេខាបក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាមគឺលោកឡេ​ ស៊ួន។ ផែនការវាយលុកថ្មីរបស់វ៉ាន់ចានឹងផ្ដើមចេញពីប្រទេសកម្ពុជាចូលទៅក្នុង[[ខេត្តភឿកឡុង]]។ ការវាយប្រហារនេះត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាភស្តុភារ វាស់ស្ទង់ប្រតិកម្មរបស់កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង និងកំណត់ថាតើសហរដ្ឋអាមេរិកនឹងត្រឡប់មកវិញឬអត់។{{sfn|Hastings|2018|pp=685–690}} នៅថ្ងៃទី១៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៧៤ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងបាន[[សមរភូមិភឿកឡុង|វាយចូលខេត្តភឿកឡុង]] ហើយទីរួមខេត្តភឿកប៊ិញក៏បានដួលរលំនៅថ្ងៃទី៦ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៥។ ហ្វដបានខិតខំស្នើសុំសភាឱ្យអនុញ្ញាតបើកថវិកាដើម្បីជួយនិងផ្គត់ផ្គង់ដល់វៀតណាមខាងត្បូងឡើងវិញ<ref name="Ford asks for additional aid">{{Cite news |title=Ford asks for additional aid |work=history.com |url=https://www.history.com/this-day-in-history/ford-asks-for-additional-aid |url-status=dead |access-date=23 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180811232207/https://www.history.com/this-day-in-history/ford-asks-for-additional-aid |archive-date=11 August 2018}}</ref> ប៉ុន្តែសភាបានបដិសេដ។<ref name="Ford asks for additional aid"/> ល្បឿនរហ័សនៃភាពជោគជ័យនេះបាននាំឱ្យការិយាល័យនយោបាយវៀតណាមកុម្មុយនីស្តវាយតម្លៃពីស្ថានភាពសង្គ្រាមឡើងវិញ។ ក្នុងនោះ ពួកគេបានសម្រេចថាប្រតិបត្តិការនៅតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាលនឹងត្រូវប្រគល់ឱ្យលោកឧត្តមសេនីយ៍វ៉ាន់ ទៀនស៊ុងទទួលរ៉ាប់រង ហើយទីក្រុង[[លៃគូ]]គួរត្រូវវាយកាន់កាប់ឱ្យបានឆាប់ៗតាមតែអាចធ្វើបាន។<ref>{{Cite book |last1=Dougan |first1=Clark |title=The Vietnam Experience The Fall of the South |last2=Fulgham |first2=David |publisher=Boston Publishing Company |year=1985 |isbn=978-0-939526-16-1 |page=22}}</ref> នៅដើមឆ្នាំ១៩៧៥ កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងមានកាំភ្លើងធំច្រើនជាងខាងជើងដល់ទៅបីដង ព្រមទាំងរថក្រោះនិងរថពាសដែកច្រើនជាងកងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមប្រមាណពីរដង។ តែយ៉ាងណា កំណើនតម្លៃប្រេងខ្ពស់មានន័យថាអាវុធទាំងនេះគឺមិនអាចប្រើប្រាស់បានពេញលេញនោះទេ។ លើសពីនេះ ដោយសារគោលនយោបាយវៀតណាមនីយកម្ម កងយោធាវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវប្រឈមនឹងកង្វះគ្រឿងបន្លាស់ និងក្រុមបច្ចេកទេសផ្សេងៗសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់គ្រឿងសព្វាវុធទាំងនោះ។<ref name=Stewart/>{{Rp|៣៦២–៣៦៦}} ===យុទ្ធនាការ ២៧៥=== {{See also|យុទ្ធនាការវស្សានរដូវឆ្នាំ១៩៧៥|សមរភូមិបួនម៉ាធួត|យុទ្ធនាការហ្វេ–ដាណាង}} នៅថ្ងៃទី១០ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៥ លោកទៀនស៊ុងបានផ្ដើមយុទ្ធនាការ ២៧៥ ដែលត្រូវជាការវាយលុកមានកំណត់ចូលទៅក្នុងតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល ដោយមានការគាំទ្រពីកងរថក្រោះ និងកាំភ្លើងធំធុនធ្ងន់។ គោលដៅចម្បងនៃយុទ្ធនាការនេះគឺ[[សមរភូមិបួនម៉ាធួត|កាន់កាប់ក្រុងបួនម៉ាធួត]]។ ការកាន់កាប់ទីក្រុងនេះគឺប្រៀបបានដូចជាបើកទ្វារឱ្យកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបន្តយុទ្ធនាការពួកគេចូលទៅត្រួតត្រាទីរួមខេត្តលៃគូ និងផ្លូវផ្សេងៗទៅតំបន់ឆ្នេរអញ្ចឹង។<ref name=Tucker/>{{Rp|}} លោកធៀវបានប្រែមកអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រ "ស្រាលលើ ធ្ងន់ក្រោម" ពោលលោកបានបញ្ជាឱ្យកម្លាំងខ្លួនដកថយពីតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល និងទីតាំងផ្សេងៗដែលពិបាកការពារ។ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងភាគច្រើនដែលព្យាយាមរត់ដកថយ បានបន្សល់ទុកនូវអង្គភាពតូចៗនៅបន្តឈរប្រយុទ្ធតតាំងនឹងសត្រូវ។ នាយឧត្តមសេនីយ៍វៀតណាមខាងត្បូងឈ្មោះភូបានបញ្ជាឱ្យកម្លាំងខ្លួនបោះបង់ក្រុងលៃគូ និងកនទូមចោល ហើយដកថយទៅតំបន់ឆ្នេរវិញ។{{sfn|Hastings|2018|pp=693–694}} នៅថ្ងៃទី២០ ខែមីនា ធៀវបានផ្លាស់ប្តូរយុទ្ធសាស្ត្រមួយចំនួនដោយបញ្ជាឱ្យដាច់ខាតត្រូវតែការពារទីក្រុងហ្វេ ដែលត្រូវជាទីប្រជុំជនវៀតណាមធំបំផុតទីបីនៅកាលនុះ។ នៅថ្ងៃទី២២ ខែមីនា កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមបានបើក[[យុទ្ធនាការហ្វេ–ដាណាង|ការវាយប្រហារលើទីក្រុងហ្វេ]] ដែលជាហេតុបង្ខំឱ្យប្រជាជនស៊ីវិលជាច្រើនរត់ទៅផ្ដុំគ្នានៅអាកាសយានដ្ឋាន និងកំពង់ផែក្រុងដោយសង្ឃឹមថាពួកគេនឹងអាចចាកចេញរួច។ នៅពេលដែលកម្លាំងការពារទីក្រុងហ្វេបានរលំ កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមបានបង្វែរមកផ្តោលលើទីក្រុងដាណាងម្តងដោយបានបាញ់បំផ្លោងគ្រាប់រ៉ុក្កែតជាច្រើនចូលក្រុង និងព្រមទាំងអាកាសយានដ្ឋានផង។ នៅថ្ងៃទី២៨ ខែមីនា កងទ័ពកុម្មុយនីស្តចំនួន ៣៥,០០០ នាក់បានត្រៀមខ្លួនប្រុងប្រៀបវាយប្រហារជាយក្រុងដាណាង។ នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមីនា កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូង ដែលគ្មានមេបញ្ជាការដឹកនាំចំនួន ១០០,០០០ នាក់បានទម្លាក់អាវុធចុះចាញ់ ខណៈកងទ័ពកុម្មុយនីស្តបានសម្រុកចូលទីក្រុងដាណាងជាក្បួនៗ។ ក្រោយក្រុងហ្វេនិងដាណាងបានដួលរលំ វៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបាត់បង់តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល និងខេត្តភាគខាងជើងទាំងអស់ទៅពួកកុម្មុយនីស្ត។{{sfn|Hastings|2018|pp=699–700}} ===យុទ្ធនាការវាយបកចុងក្រោយដោយវៀតណាមខាងជើង=== {{Further|topic=យុទ្ធនាការវាយបកចុងក្រោយរបស់វៀតណាមខាងជើង សូមមើល|យុទ្ធនាការហូជីមិញ}} {{See also|សមរភូមិស៊ួនឡុក}} [[File:18thARVNsoldiersatxuanloc by Dirck Halstead.jpg|thumb|ទាហានវៀតណាមខាងត្បូងកំឡុង[[សមរភូមិស៊ួនឡុក]], មេសា ១៩៧៥]] បន្ទាប់ពីពាក់កណ្ដាលនៃទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងបានធ្លាក់ក្រោមការត្រួតត្រារបស់ពួកកុម្មុយនីស្ត​ ការិយាល័យ​នយោបាយ​វៀតណាមខាងជើងក៏បាន​បញ្ជា​ឱ្យ​ទៀនស៊ុងបើក​វគ្គ​វាយលុក​ចុងក្រោយ។ គោលដៅក្នុងគម្រោង[[យុទ្ធនាការ​ហូជីមិញ​]]គឺធ្វើយ៉ាងណាត្រូវវាយដណ្តើម​កាន់កាប់ទីក្រុង​សៃហ្គន​ឱ្យបាននៅមុន​ថ្ងៃទី១ ខែឧសភា។ ក្រោយទទួលបានជ័យជម្នះជាប់ៗគ្នាកន្លងមក កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងបានបន្ត​​រុញចូលកាន់កាប់ទីក្រុង[[​ញ៉ាត្រាង]] [[កាំរ៉ាញ]] និង[[ដាឡាត]]។{{sfn|Hastings|2018|pp=702–704}} នៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសា កងពលធំនៃកម្លាំងកុម្មុយនីស្តចំនួនបីបានវាយលុកស្រុក[[ស៊ួនឡុក]] ដែលមានចម្ងាយ ៦៤ គីឡូម៉ែត្រពីទីក្រុងសៃហ្គន។ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងបានប្រឹងប្រែងការពារយ៉ាងស្វិតស្វាញ ប៉ុន្តែនៅថ្ងៃទី២១ ខែមេសា ពួកគេត្រូវបង្ខំដកថយទៅសៃហ្គនវិញ។{{sfn|Hastings|2018|pp=704–707}} លោកធៀវបានលាលែងពីតំណែងដោយទឹកមុខក្រៀមក្រំនិងទឹកភ្នែកសស្រាក់សស្រាំ ដោយថ្លែងថា សហរដ្ឋអាមេរិកបានផិតក្បត់នឹងវៀតណាមខាងត្បូង។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ធៀវបានបន្ថែមទៀតថា លោកឃីស៊ីងហ្គ័របានបោកបញ្ឆោតឱ្យលោកព្រមចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស ដោយសន្យានឹងផ្តល់ជំនួយយោធា ដែលមកទល់ពេលនេះគឺគ្មានបានផ្លែផ្កាអ្វីសោះឡើយ។ បន្ទាប់ពីធៀវបានផ្ទេរអំណាចទៅឱ្យ[[ជិន វ៉ាន់ហឿង]]នៅថ្ងៃទី២១ ខែមេសា លោកក៏បានចាកចេញទៅ[[តៃវ៉ាន់]]។{{sfn|Hastings|2018|p=714}} នៅសហរដ្ឋអាមេរិកវិញ បន្ទាប់ពីសភាបានបដិសេដកញ្ចប់ជំនួយថវិកាចំនួន ៧២២ លានដុល្លារសម្រាប់វៀតណាមខាងត្បូង លោកប្រធានាធិបតីហ្វដបានថ្លែងសុន្ទរកថាតាមកញ្ចក់ទូរទស្សន៍នៅថ្ងៃទី២៣ ខែមេសា ថា សង្គ្រាមនៅវៀតណាមបានបិទបញ្ចប់ហើយ ចំណែកឯជំនួយអាមេរិកក៏លែងមានទៀតដែរ។<ref>{{Cite web |last=Finney |first=John W. |date=12 April 1975 |title=Congress Resists U.S. Aid In Evacuating Vietnamese |url=https://www.nytimes.com/1975/04/12/archives/congress-resists-us-aid-in-evacuating-vietnamese-congress-resists.html |access-date=24 April 2026 |website=The New York Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409033130/https://www.nytimes.com/1975/04/12/archives/congress-resists-us-aid-in-evacuating-vietnamese-congress-resists.html|archive-date=April 9, 2023 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite web |title=Transcript of speech by President Gerald R. Ford - April 23, 1975 |url=https://digitallibrary.tulane.edu/islandora/object/tulane%3A75293 |access-date=24 April 2026 |publisher=Tulane University|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409183152/https://digitallibrary.tulane.edu/islandora/object/tulane:75293|archive-date=April 9, 2023}}</ref> នៅចុងខែមេសា កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានបែកជួររលំស្ទើរទាំងអស់លើកលែងតែនៅតំបន់[[ដីសណ្តមេគង្គ]] ខណៈជនភៀសសឹកជាច្រើននាក់បានរត់មកប្រមូលផ្ដុំនៅប៉ែកខាងត្បូងប្រទេស។ នៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសា កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងប្រមាណ ១០០,០០០ នាក់បានចូលឡោមព័ទ្ធទីក្រុងសៃហ្គន ខណៈកងការពារវៀតណាមខាងត្បូងមានត្រឹមតែប្រមាណ ៣០,០០០ នាក់ប៉ុណ្ណោះ។ ដើម្បីពន្លឿនការចូលកាន់កាប់ក្រុង កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានបាញ់គ្រាប់ផ្លោងចូលក្នុង[[អាកាសយានដ្ឋានតានសូនណាត្ត|អាកាសយានដ្ឋានតាន់សឺនញ៉ាត់]] ជាហេតុបង្ខំឱ្យវាបិទទ្វារ ក៏ដូចជាកាត់ផ្ដាច់មធ្យោបាយចាកចេញរបស់ប្រជាជនស៊ីវិលផងដែរ។{{sfn|Hastings|2018|p=716}} ===ការដួលរលំនៃទីក្រុងសៃហ្គន=== {{Main|ការដួលរលំនៃទីក្រុងសៃហ្គន|ប្រតិបត្តិការហ្វ្រីក្វឹនវីនដ៍}} [[ច្បាប់អាជ្ញាសឹក]]ត្រូវបានប្រកាសនៅពេលដែលឧទ្ធម្ភាគចក្រអាមេរិកបានចាប់ផ្តើមជម្លៀសប្រជាជនវៀតណាមខាងត្បូងមួយចំនួន ក៏ដូចជាជនជាតិអាមេរិក និងជនបរទេសផ្សេងៗទៀតចេញតាមព្រលានតាន់សឺនញ៉ាត់ និងបរិវេណស្ថានទូតបរទេសផ្សេងៗ។ [[ប្រតិបត្តិការហ្វ្រីក្វឹនវីនដ៍]] ត្រូវបានពន្យាររហូតដល់នាទីចុងក្រោយបំផុតតាមដែលអាចប្រព្រឹត្តិទៅបាន ដោយសារតែឯកអគ្គរដ្ឋទូតអាមេរិកនាពេលនោះគឺលោក[[ក្រាហាម ម៉ាទីន]]បានយល់ឃើញថា ទីក្រុងសៃហ្គនប្រហែលជាអាចតតាំងការពារខ្លួនបានបន្តទៀត ហើយដំណោះស្រាយនយោបាយអាចនឹងត្រូវសម្រេចបានមុនពេលទីក្រុងនេះដួលទាំងស្រុង។ ហ្វ្រីក្វឹនវីនដ៍ផងដែរគឺជាបេសកកម្មជម្លៀសមនុស្សតាមឧទ្ធម្ភាគចក្រដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ នៅព្រឹកប្រលឹមថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា កងម៉ារីនអាមេរិកចុងក្រោយគេត្រូវបានជម្លៀសចេញពីស្ថានទូតដោយឧទ្ធម្ភាគចក្រ ខណៈដែលជនស៊ីវិលដែលនៅសេសសល់បាននាំគ្នារុលចូលបរិវេណ និងទីធ្លានៃស្ថានទូត។{{sfn|Hastings|2018|pp=718–720}} កងទ័ពកុម្មុយនីស្តវៀតណាមខាងជើងបានដើរចូលក្នុងទីក្រុងសៃហ្គន ដោយកម្ចាត់ចោលនូវរបាំងការពារទាំងអស់ដែលនៅនឹងផ្លូវរបស់ខ្លួន និងព្រមទាំងដណ្តើមកាន់កាប់អគារនិងទីតាំងសំខាន់ៗនៅជុំវិញទីក្រុងផង។<ref name="mtholyoke.edu">{{Cite report |url=https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/paris.htm |title=The Paris Agreement on Vietnam: Twenty-five Years Later |date=April 1998 |publisher=The Nixon Center |location=Washington, D.C. |access-date=26 April 2026 |type=Conference Transcript |via=International Relations Department, Mount Holyoke College |archive-date=1 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190901153020/https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/paris.htm |url-status=dead |archivedate=1 កញ្ញា 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190901153020/https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/paris.htm |deadurl=yes }}</ref> រថក្រោះនៃកងពលទីពីរបានបុកទម្លាយច្រកទ្វារនៃ[[វិមានឯករាជ្យ (វៀតណាម)|វិមានឯករាជ្យវៀតណាម]] ហើយទង់វៀតកុងត្រូវបានលើកបង្ហោះនៅលើដំបូលនៃវិមាននោះ។<ref>{{Citation |last=Thai Binh Department of Information and Communications |title=Soldier from Thai Binh who put flag on the roof of Independence Palace |date=30 July 2020 |url=https://thaibinh.gov.vn/english130nam/dat-va-nguoi-thai-binh/soldier-from-thai-binh-who-put-flag-on-the-roof-of-independe.html |work=Thai Binh Provincial Portal |publication-place=Thai Binh |access-date=26 April 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409174812/https://thaibinh.gov.vn/english130nam/dat-va-nguoi-thai-binh/soldier-from-thai-binh-who-put-flag-on-the-roof-of-independe.html|archive-date=April 9, 2023}}.</ref> ប្រធានាធិបតី[[សឿង វ៉ាន់មិញ]]ដែលបានឡើងបន្តតំណែងពីលោកវ៉ាន់ហឿងកាលពីពីរថ្ងៃមុន បានប្រគល់រូបខ្លួនទៅឱ្យលោកវរសេនីយ៍ទោប៊ូយ វ៉ាន់ទុង ដែកជាស្នងការនយោបាយនៃកងពលតូចរថក្រោះទី២០៣។<ref>{{Cite web |date=28 April 2020 |title=Reunion of the Veterans organization of Tank Amour force in the South Vietnam |url=https://independencepalace.gov.vn/news/a-reunion-of-the-veterans-organization-of-tank-amour-force-in-the-south-vietnam-was-held-at-independence-palace-historical-site/ |access-date=26 April 2026 |website=Dinh Độc Lập |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404035108/https://independencepalace.gov.vn/news/a-reunion-of-the-veterans-organization-of-tank-amour-force-in-the-south-vietnam-was-held-at-independence-palace-historical-site/|archive-date=April 4, 2023}}</ref><ref>{{Citation |last=Leong, Ernest |title=Vietnam Tries to Create New Image 30 Years After End of War |date=31 October 2009 |url=https://www.voanews.com/a/a-13-2005-04-27-voa67/397223.html |work=Voice of America |access-date=14 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404085333/https://www.voanews.com/a/a-13-2005-04-27-voa67/397223.html|archive-date=April 4, 2023}}.</ref><ref name="Terzani">{{Cite book |last=Terzani |first=Tiziano |title=Giai Phong! The Fall and Liberation of Saigon |publisher=Angus & Robertson (U.K.) Ltd |year=1976 |isbn=0207957126 |pages=92–96}}</ref>{{Rp|៩៥–៩៦}} វ៉ាន់មិញត្រូវបានវៀតកុងអមដំណើរទៅកាន់ស្ថានីយ៍[[វិទ្យុទីក្រុងសៃហ្គន]] ដើម្បីប្រកាសពីការទទួលចុះចាញ់របស់វៀតណាមខាងត្បូង។<ref name="Bui Tin">{{Cite book |last=Bui |first=Tin |url=https://books.google.com/books?id=2NUl_nVpW-gC |title=Following Ho Chi Minh: The Memoirs of a North Vietnamese Colonel |date=1999 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=9780824822330 |pages=84–86 |access-date=26 April 2026 |archive-date=30 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430010702/https://books.google.com/books?id=2NUl_nVpW-gC |url-status=live }}</ref>{{Rp|៨៥}} សេចក្តីប្រកាសថ្លែងការណ៍នោះត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយនៅវេលាម៉ោង ២:៣០ រសៀល។<ref name=Terzani/> ==ការចូលរួមពីប្រទេសក្រៅ== {{Main|ការចូលរួមអន្តរជាតិក្នុងសង្គ្រាមវៀតណាម}} ===ប្រទេសគាំទ្រទីក្រុងហាណូយ=== ចិនជាប្រទេសដែលបានផ្តល់ជំនួយគាំទ្រដ៏សំខាន់មួយដល់វៀតណាមខាងជើង ពិសេសនៅពេលដែលសហរដ្ឋអាមេរិកបានចាប់ផ្តើមចូលធ្វើអន្តរាគមន៍ ដោយជំនួយចិនទាំងនោះរួមមានជំនួយហិរញ្ញវត្ថុ និងអ្នកជំនាញយោធារាប់រយរាប់ពាន់នាក់។ ប្រទេសចិនបានអះអាងថាសាមីខ្លួនបានផ្ដល់ជំនួយយោធា និងសេដ្ឋកិច្ចដល់វៀតណាមខាងជើងសរុបស្មើនឹង ១៦០ ពាន់លានដុល្លារ (តម្លៃរៀបតម្រូវសម្រាប់ឆ្នាំ២០២២)។<ref name="Womack"/>{{Rp|}} នៅរដូវក្ដៅនៃឆ្នាំ១៩៦២ លោក[[ម៉ៅ សេទុង]]បានយល់ព្រមផ្គត់ផ្គង់អាវុធកាំភ្លើងវែងខ្លីចំនួន ៩០,០០០ ដើមដល់ហាណូយដោយមិនគិតថ្លៃ ហើយចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ១៩៦៥ ប្រទេសចិនបានបញ្ជូនអង្គភាពប្រឆាំងយន្តហោះ និងកងវរសេនាធំវិស្វកម្ម ដើម្បីជួសជុលការខូចខាតដែលបង្កឡើងដោយការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់អាមេរិក។ ពួកគេទាំងនោះបានជួយរៀបចំប្រព័ន្ធអាគុយប្រឆាំងយន្តហោះ សាងសង់ផ្លូវថ្នល់និងផ្លូវដែកឡើងវិញ ដឹកជញ្ជូនសម្ភារៈភស្តុភារ និងអនុវត្តការងារវិស្វកម្មផ្សេងៗទៀត។ សកម្មភាពទាំងអស់នេះបានបន្សល់តែការងារប្រយុទ្ធលើសមរភូមិឱ្យតែអង្គភាពកងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមប៉ុណ្ណោះ។ ដោយឡែក ប្រទេសចិនបានបញ្ជូនទ័ពខ្លួនចំនួន ៣២០,០០០ នាក់ និងដឹកជញ្ជូនអាវុធចូលវៀតណាមខាងជើងប្រចាំឆ្នាំមានតម្លៃ ១៨០ លានដុល្លារ។<ref name="Qiang">{{Cite book |last=Qiang |first=Zhai |title=China and the Vietnam Wars, 1950–1975 |publisher=University of North Carolina Press |year=2000 |isbn=978-0-8078-4842-5}}</ref>{{Rp|១៣៥}} ចំពោះសហភាពសូវៀតវិញ ពួកគេបានផ្គត់ផ្គងជំនួយដូចជា សម្ភារៈវេជ្ជសាស្ត្រ គ្រឿងសព្វាអាវុធ រថក្រោះ យន្តហោះ ឧទ្ធម្ភាគចក្រចម្បាំង កាំភ្លើងធំ គ្រាប់មីស៊ីលប្រឆាំងយន្តហោះ និងគ្រឿងបរិក្ខារយោធាផ្សេងៗ។ បន្ទាប់ពីការរំលាយសហភាពសូវៀតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩១ ប្រទេសរុស្ស៊ីបានទទួលស្គាល់ថា សហភាពសូវៀតបានបញ្ជូនទាហានខ្លួនប្រមាណរហូតដល់ទៅ ៣,០០០ នាក់មកប្រទេសវៀតណាម។<ref>{{Cite news |title=Soviet Involvement in the Vietnam War |publisher=historicaltextarchive.com |agency=Associated Press |url=http://historicaltextarchive.com/sections.php?action=read&artid=180|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120222024941/http://historicaltextarchive.com/sections.php?action=read&artid=180|archive-date=February 22, 2012}}</ref> អង្គភាពយោធាសូវៀតចំនួន ១៦ នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិតក្នុងសមរភូមិកំឡុងធ្វើសង្គ្រាម។<ref name="Dunnigan & Nofi 284">{{cite book |last1=Dunnigan |first1=James F. |last2=Nofi |first2=Albert A. |title=Dirty Little Secrets of the Vietnam War |date=1999 |publisher=St. Martin's Press |isbn=0312198574 |page=284 |url=https://archive.org/details/isbn_9780613656528/page/284/mode/2up?q=16 |access-date=27 April 2026}}</ref> ពីចន្លោះឆ្នាំ១៩៥៣ និងឆ្នាំ១៩៩១ គ្រឿងបរិក្ខារដែលបានបរិច្ចាគដោយសហភាពសូវៀតមកវៀតណាមខាងជើងមានដូចជា៖ រថក្រោះចំនួន ២,០០០ គ្រឿង, រថពាសដែកចំនួន ១,៧០០ គ្រឿង, កាំភ្លើងធំចំនួន ៧,០០០ ដើម, កាំភ្លើងប្រឆាំងយន្តហោះជាង ៥,០០០ គ្រឿង, កាំភ្លើងបាញ់មីស៊ីលពីដីទៅអាកាសចំនួន ១៥៨ គ្រឿង, និងឧទ្ធម្ភាគចក្រចំនួន ១២០ គ្រឿង។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ សូវៀតក៏បានដឹកជញ្ជូនអាវុធមកឱ្យវៀតណាមខាងជើងក្នុងមួយឆ្នាំៗតម្លៃ ៤៥០ លានដុល្លារផងដែរ។<ref>{{Cite book |last1=Sarin |first1=Oleg |url=https://archive.org/details/alienwarssovietu00sari |title=Alien Wars: The Soviet Union's Aggressions Against the World, 1919 to 1989 |last2=Dvoretsky |first2=Lev |publisher=Presidio Press |year=1996 |isbn=978-0-89141-421-6 |pages=[https://archive.org/details/alienwarssovietu00sari/page/93 93–4] |url-access=registration}}</ref>{{sfn|Hastings|2018|pp=364–371}} ===ប្រទេសគាំទ្រទីក្រុងសៃហ្គន=== ដោយសារតែវៀតណាមខាងត្បូងជាផ្នែកមួយនៃសម្ព័ន្ធភាពយោធាជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក អូស្ត្រាលី នូវែលសេឡង់ បារាំង ចក្រភពអង់គ្លេស ប៉ាគីស្ថាន ថៃ និងហ្វីលីពីនស្រាប់ ដូច្នេះសម្ព័ន្ធភាពនេះបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ផងដែរនៅក្នុងសង្គ្រាម។ ចក្រភពអង់គ្លេស បារាំង និងប៉ាគីស្ថានបានបដិសេធមិនចូលរួមផ្ទាល់ឡើយ ខណៈកូរ៉េខាងត្បូង តៃវ៉ាន់ និងអេស្ប៉ាញបានចូលរួមក្នុងនាមជាដៃគូសម្ព័ន្ធមិត្តក្រៅសន្ធិសញ្ញា។ ==ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម== ភាគីជម្លោះទាំងសងខាងបានប្រព្រឹត្តបទឧក្រិដ្ឋសង្គ្រាមច្រើនចំនួនដូចគ្នារួមមាន ការរំលោភសេពសន្ថវៈ ការសម្លាប់រង្គាលប្រជាជនស៊ីវិល ការទម្លាក់គ្រាប់បែកលើទីតាំងស៊ីវិល អំពើភេរវកម្មផ្សេងៗ ការធ្វើទារុណកម្ម និងការប្រហារជីវិតឈ្លើយសឹកដោយសង្ខេប។ បទឧក្រិដ្ឋផ្សេងៗទៀតរួមមាន ចោរកម្ម ការដុតបំផ្លាញគេហដ្ឋាន និងការបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិដែលមិនជាប់ចំណងយោធា។<ref>{{Cite book |last=Solis |first=Gary D. |title=The Law of Armed Conflict: International Humanitarian Law in War |publisher=Cambridge University Press |year=2010 |isbn=978-1-139-48711-5 |pages=301–303}}</ref> ===វៀតណាមខាងត្បូង និងអាមេរិក=== [[File:My Lai massacre.jpg|thumb|សពជនរងគ្រោះនៃ[[ការសម្លាប់រង្គាលនៅមីឡៃ]]]] នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦ [[សាលាក្ដីរុស្សែល]]ត្រូវបានរៀបចំឡើងដោយឥស្សរជនដែលប្រឆាំងនឹងសង្គ្រាមម្នាក់ឈ្មោះ[[ប៊ឺត្រានដ៍ រុស្សែល]] ដើម្បីអនុវត្តគោលការណ៍នៃ[[ច្បាប់អន្តរជាតិ]]។ សាលាក្ដីលោកបានរកឃើញថាសហរដ្ឋអាមេរិក និងសម្ព័ន្ធមិត្តខ្លួនគឺមានទោសពីបទឈ្លានពាន ការប្រើប្រាស់អាវុធហាមឃាត់ដោយច្បាប់សង្គ្រាម ការទម្លាក់គ្រាប់បែកលើគោលដៅដែលមានលក្ខណៈស៊ីវិលសុទ្ធសាធ ការប្រព្រឹត្តអំពើទុក្ខទោសលើឈ្លើយ និង[[ការប្រល័យពូជសាសន៍|អំពើប្រល័យពូជសាសន៍]]ជាដើម។ ដោយសារតែកង្វះអំណាចផ្លូវច្បាប់របស់សាលាក្ដីមួយនេះ សហរដ្ឋអាមេរិកក៏ដូចជារដ្ឋាភិបាលដទៃទៀតបានមើលរំលងមិនអើពើ។ តែយ៉ាងណា សវនាការនៅក្នុងសាលាក្ដីបានរួមចំណែកដល់ការប្រមូលផ្ដុំភស្តុតាងបង្កើតជាមូលដ្ឋានការពិតសម្រាប់ធ្វើនិទានកថាប្រឆាំងនឹងយុត្តិកម្មរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកចំពោះសង្គ្រាម និងបានជម្រុញបន្តសវនាការ កិច្ចជំនុំជម្រះក្ដីផ្សេងៗ និងការស៊ើបអង្កេតផ្នែកច្បាប់នៅជុំវិញសង្គ្រាមនេះ។<ref>{{Cite journal|last=Tulli|first=Umberto|date=2021-06-01|title=Wielding the human rights weapon against the American empire: the second Russell Tribunal and human rights in transatlantic relations|journal=Journal of Transatlantic Studies|language=en|volume=19|issue=2|pages=215–237|doi=10.1057/s42738-021-00071-4 |doi-access=free|hdl=11572/312131|hdl-access=free}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨ [[ក្រុមការងារប្រឆាំងឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាមវៀតណាម]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយក្រុមការងាររបស់មន្ទីរបញ្ចកោណ ក្រោយព័ត៌មានអំពី[[ការសម្លាប់រង្គាលនៅមីឡៃ]]បានបែកធ្លាយ ក្នុងគោលបំណងស៊ើបអង្កេតអំពីអំណះអំណាងនៃឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាមបង្កឡើងដោយសហរដ្ឋអាមេរិក។ ក្នុងចំណោមឧក្រិដ្ឋកម្មដែលបានរាយការណ៍ទៅអាជ្ញាធរយោធាអាមេរិក ភស្តុតាងស្បថដោយសាក្សី និងរបាយការណ៍ស្ថានភាពជាក់ស្ដែងបានបង្ហាញថា ឧប្បត្តិហេតុចំនួន ៣២០ ករណីគឺស្ថិតក្នុងមូលដ្ឋានការពិតមិនអាចប្រកែកបាន។<ref name="TurseNelson">{{Cite web |last1=Nick Turse |last2=Deborah Nelson |date=6 August 2006 |title=Civilian Killings Went Unpunished |url=https://www.latimes.com/news/la-na-vietnam6aug06,0,7018171,full.story |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121215021044/http://www.latimes.com/news/la-na-vietnam6aug06,0,7018171,full.story |archive-date=15 December 2012 |access-date=27 April 2026 |website=Los Angeles Times |archivedate=15 ធ្នូ 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121215021044/http://www.latimes.com/news/la-na-vietnam6aug06,0,7018171,full.story }}</ref> ករណីដែលមានភស្តុតាងគាំទ្រទាំងនោះរួមមាន ករណីសម្លាប់រង្គាលចំនួនប្រាំពីរលើកនៅរវាងឆ្នាំ១៩៦៧ និងឆ្នាំ១៩៧១ ដោយប្រជាជនស៊ីវិលយ៉ាងតិចចំនួន ១៣៧ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់ផ្ដាច់ជីវិត បូករួមទាំងការវាយប្រហារបន្ថែមចំនួន ៧៨ ករណីទៀតដែលកើតមានទៅលើបុគ្គលមិនកាន់អាវុធ បង្កឱ្យមនុស្សស្លាប់ចំនួន ៥៧ នាក់ និងការរំលោភផ្លូវភេទលើមនុស្សចំនួន ១៥ នាក់ ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ គេក៏បានរកឃើញផងដែរអំពីការធ្វើទារុណកម្មចំនួន ១៤១ ករណីប្រព្រឹត្តិឡើងដោយទាហានអាមេរិកចំពោះប្រជាជនស៊ីវិលកំពុងជាប់ឃុំឃាំង ឬឈ្លើយសឹក ដោយប្រើកណ្តាប់ដៃវៃ ដំបង ទឹក ឬចរន្តឆក់អគ្គិសនី។<ref name="TurseNelson"/> នៅកំឡុងប្រតិបត្តិការសង្គ្រាម កងកម្លាំងអាមេរិកបានបង្កើត "តំបន់បាញ់សេរី" ឡើង<ref>{{Cite news |title=Free Fire Zone – The Vietnam War |work=The Vietnam War |url=https://thevietnamwar.info/free-fire-zone/ |access-date=28 April 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230205052554/https://thevietnamwar.info/free-fire-zone/|archive-date=February 5, 2023}}</ref> ពោលគឺរាល់បុគ្គលណាដែលឆ្លងចូលតំបន់នោះនឹងចាត់ទុកថាជាសត្រូវ ហើយនឹងត្រូវទាហានអាមេរិកបាញ់សម្លាប់ដោយមិនរើសមុខ។<ref>{{Cite web |last=Lewis M. Simons |title=Free Fire Zones |url=http://www.crimesofwar.org/a-z-guide/free-fire-zones/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161019162449/http://www.crimesofwar.org/a-z-guide/free-fire-zones/ |archive-date=19 October 2016 |access-date=28 April 2026 |publisher=Crimes of War |archivedate=19 តុលា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161019162449/http://www.crimesofwar.org/a-z-guide/free-fire-zones/ }}</ref> អ្នកសារព័ត៌មានស៊ើបអង្កេត[[នីក ធើស]]បានចង្អុលបង្ហាញថា មូលហេតុមួយដែលជំរុញឱ្យចំនួនអ្នកស្លាប់របួសក្នុងសង្គ្រាមកើនឡើងខ្ពស់គឺមកពីតំបន់បាញ់សេរីនេះឯង ដោយក្នុងករណីជាច្រើន អ្នកដែលរត់ចូលក្នុងតំបន់នេះគឺភាគច្រើនជាជនស៊ីវិលដែលបានរត់គេចវេះពីការទម្លាក់គ្រាប់ ឬការបាញ់ប្រហារនៅក្នុងតំបន់ក្បែរៗនោះ។<ref name="Turse">{{Cite book |last=Turse |first=Nick |title=Kill Anything That Moves: The Real American War in Vietnam |publisher=Metropolitan Books |year=2013 |isbn=978-0-8050-8691-1}}</ref>{{Rp|២៥១}} របាយការណ៍មួយរបស់ ''Newsweek'' បានបង្ហាញថា មានជនស៊ីវិលយ៉ាងតិចប្រមាណ ៥,០០០ នាក់អាចត្រូវបានសម្លាប់ក្នុងបរិវេណនៃតំបន់បាញ់សេរីទាំងនោះ ហើយចំនួនដែលស្រង់ដោយទាហានអាមេរិកវិញគឺមានរហូតដល់ទៅ ១០,៨៨៩ នាក់ដែលគេអះអាងថាសុទ្ធតែជាយុទ្ធជនរបស់សត្រូវ។<ref>{{Cite magazine |last=Kevin Buckley |date=19 June 1972 |title=Pacification's Deadly Price |url=http://www.chss.montclair.edu/english/furr/Vietnam/buckley.html |magazine=Newsweek |pages=42–43 |access-date=28 April 2026 |archive-date=10 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120510130004/http://chss.montclair.edu/english/furr/Vietnam/buckley.html |url-status=live }}</ref> [[File:The_Terror_of_War.png|thumb|រូបថតដែលគេឱ្យឈ្មោះថា "The Terror of War" ថតដោយ[[នីក អ៊ុត]] ដែលក្រោយមកបានក្លាយជាជ័យលាភីនៃ[[ពានរង្វាន់ភូលីតហ្សឺរ|ពានរង្វាន់ភូលីតហ្សឺរសម្រាប់រូបសារព័ត៌មានថតនៅនឹងកន្លែង]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៣។ រូបនេះបានផ្តិតយកទិដ្ឋភាព[[ហ្វានធី គីមហ្វុក|ក្មេងស្រីអាយុ ៩ ឆ្នាំម្នាក់]]កំពុងស្រាតយំក្រោយរូបរាងកាយរបស់នាងបានប៉ះនឹងបំផ្ទុះគ្រាប់បែកណាប៉ាល់]] ចំពោះវៀតណាមខាងត្បូងវិញ បើយោងតាមលោកសាស្ត្រាចារ្យ[[អ. ជេ. រុម្មែល]] មនុស្សប្រមាណ ៣៩,០០០ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់ផ្ដាច់ជីវិតក្នុងសម័យឌៀមជាលក្ខណៈ[[ប្រជាឃាត]]<ref name="Rummel"/>{{Rp|}} ហើយនៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៦៤–៧៥ លោកបានប៉ាន់ប្រមាណបន្តទៀតថាមានមនុស្សស្លាប់ក្នុងករណីប្រជាឃាតចំនួន ៥០,០០០ នាក់បន្ថែម។ ដូច្នេះ ចំនួនមនុស្សស្លាប់សរុបដែលបង្កឡើងដោយវៀតណាមខាងត្បូងមានរហូតដល់ទៅជាង ៨០,០០០ នាក់។ [[កម្មវិធីហ្វីនិកស៍]] ដែលមានការសម្របសម្រួលពីសេអ៊ីអា ក្នុងគោលដៅបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនយោបាយរបស់វៀតកុងនោះ បានសម្លាប់ជីវិតមនុស្សពីប្រមាណ ២៦,០០០ ទៅ ៤១,០០០ នាក់ ដោយក្នុងនោះ គេមិនបានដឹងថាមានចំនួនជនស៊ីវិលស្លូតត្រង់ស្លាប់ប៉ុន្មាននាក់នោះទេ។<ref name="Ward"/>{{Rp|៣៤១–៣៤៣}}<ref>{{Cite book |last=Otterman |first=Michael |title=American Torture: From the Cold War to Abu Ghraib and Beyond |publisher=Melbourne University Publishing |year=2007 |isbn=978-0-522-85333-9 |page=62}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Hersh |first=Seymour |author-link=Seymour Hersh |date=15 December 2003 |title=Moving Targets |url=https://www.newyorker.com/archive/2003/12/15/031215fa_fact?currentPage=all |magazine=The New Yorker |access-date=28 April 2026 |archive-date=12 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131112102432/http://www.newyorker.com/archive/2003/12/15/031215fa_fact?currentPage=all |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |last=McCoy |first=Alfred |title=A question of torture: CIA interrogation, from the Cold War to the War on Terror |publisher=Macmillan |year=2006 |isbn=978-0-8050-8041-4 |page=68}}</ref> ការធ្វើទារុណកម្ម និងទុក្ខទោសយ៉ាងកំរោលទៅលើឈ្លើយសឹក ក៏ដូចជាអ្នកទោសស៊ីវិល ត្រូវបានអនុវត្តជារឿយៗដោយអាជ្ញាធរវៀតណាមខាងត្បូង។<ref name="Greiner">{{Cite book |last=Greiner |first=Bernd |title=War Without Fronts: The USA in Vietnam |publisher=Vintage Books |year=2010 |isbn=978-0-09-953259-0}}</ref>{{Rp|៧៧}} នៅក្នុងដំណើរទស្សនកិច្ចទៅកាន់[[ពន្ធនាគារគោនដាវ|ពន្ធនាគារគោនសឺន]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៧០ សមាជិកសភាអាមេរិកចំនួនពីររូបបានកត់សម្គាល់ឃើញអ្នកទោសឃុំឃាំងនៅក្នុង "ទ្រុងខ្លា" តូចចង្អៀត ឬត្រូវជាប់ច្រវាក់នៅនឹងបន្ទប់របស់ពួកគេ ហើយអាហាររបស់ពួកគេគឺស្ទើរតែគ្មានជីវជាតិអ្វីទៅហើយ។ ក្រុមគ្រូពេទ្យអាមេរិកបានរកឃើញដែរថាអ្នកទោសកំពុងបង្ហាញនូវរោគសញ្ញាដែលបណ្តាលមកពីការធ្វើទារុណកម្ម។<ref name=Greiner/>{{Rp|៧៧}} នៅកំឡុងដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់[[កាកបាទក្រហមអន្តរជាតិ]]ទៅកាន់មណ្ឌលឃុំឃាំងប្រតិបត្តិដោយអាមេរិក គេបានកត់ត្រាករណីជាច្រើនដែលជាលទ្ធផលនៃការធ្វើទារុណកម្ម និងការប្រព្រឹត្តអំពើអមនុស្សធម៌ផ្សេងៗចំពោះអ្នកទោស។<ref name=Greiner/>{{Rp|៧៨}} ការធ្វើទារុណកម្មទាំងនោះត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានធ្វើឡើងដោយអាជ្ញាធរវៀតណាមខាងត្បូងដោយមានការឃុបឃិតជាមួយសេអ៊ីអា។<ref>{{Cite news |date=15 December 2014 |title=Torture: What the Vietcong Learned and the CIA Didn't |work=Newsweek |url=http://www.newsweek.com/cia-torture-report-vietcong-vietnam-war-292041 |access-date=28 April 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409031604/https://www.newsweek.com/cia-torture-report-vietcong-vietnam-war-292041|archive-date=April 9, 2023}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Man in the Snow White Cell |url=https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol48no1/article06.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613112835/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol48no1/article06.html |archive-date=13 June 2007 |access-date=28 April 2026 |publisher=Central Intelligence Agency |archivedate=13 មិថុនា 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070613112835/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol48no1/article06.html }}</ref> ខុសពីករណីសម្លាប់រង្គាលនៅមីឡៃ របាយការណ៍ផ្សព្វផ្សាយអំពីការធ្វើទារុណកម្មទៅលើឈ្លើយសឹកដោយកងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង និងអាមេរិកមិនបានបង្កើតសំឡេងតវ៉ាខ្លាំងៗជាសាធារណៈនៅសហរដ្ឋអាមេរិកឡើយ។<ref>{{cite journal |last1=Berni |first1=Marcel |title=Unheard voices: foreign journalists' coverage of Vietnamese prisoners during the American War in Vietnam |journal=Small Wars & Insurgencies |date=2 October 2024 |volume=35 |issue=7 |pages=1260–1284 |doi=10.1080/09592318.2024.2361973 |hdl=20.500.11850/679805 |hdl-access=free }}</ref> ===វៀតណាមខាងជើង និងវៀតកុង=== [[File:Infant victim of Dak Son massacre.jpg|thumb|upright=.6|ជនរងគ្រោះជាកូនក្មេងតូចនៃ[[ការសម្លាប់រង្គាលនៅដាក់សឺន]]]] ចំនួនការសម្លាប់ជាគោលដៅ និងចំនួនករណីស្លាប់របស់ប្រជាជនស៊ីវិល ក្រោមថ្វីដៃវៀតណាមខាងជើងនិងវៀតកុងត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថាមានជាង ១៨,០០០ នាក់នៅចន្លោះពីឆ្នាំ១៩៦៦ ដល់ឆ្នាំ១៩៦៩។<ref>{{Cite book |last=Pedahzur |first=Ami |title=Root Causes of Suicide Terrorism: The Globalization of Martyrdom |publisher=Taylor & Francis |year=2006 |isbn=978-0-415-77029-3 |page=116 |url=https://books.google.com/books?id=LIGTAgAAQBAJ |access-date=28 April 2026 |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513214523/https://books.google.com/books?id=LIGTAgAAQBAJ |url-status=live }}</ref> មន្ទីរបញ្ចកោណបានប៉ាន់ប្រមាណថា កងកម្លាំងវៀតកុង/វៀតណាមខាងជើង បានផ្ដាច់ជីវិតមនុស្សចំនួន ៣៦,០០០ ករណី និងចាប់ជំរិតចំនួន ៥៨,០០០ ករណី ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៦៧ ដល់ឆ្នាំ១៩៧២ និងអាចឆ្លងចូលដល់ឆ្នាំ១៩៧៣ ទៅទៀត។<ref>{{Cite book |last1=Lanning |first1=Michael |title=Inside the VC and the NVA: The Real Story of North Vietnam's Armed Forces |last2=Cragg |first2=Dan |publisher=Texas A&M University Press |year=2008 |isbn=978-1-60344-059-2 |pages=186–188 |url=https://muse.jhu.edu/book/2746 |access-date=28 April 2026 |archive-date=4 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210504134343/https://muse.jhu.edu/book/2746 |url-status=live }}</ref> ស្ថិតិសម្រាប់ឆ្នាំ១៩៦៨–៧២ បានបង្ហាញថា "ប្រហែល ៨០ ភាគរយនៃជនរងគ្រោះដោយសកម្មភាពភេរវកម្មកុម្មុយនីស្តវៀតណាមគឺជាជនស៊ីវិលធម្មតា ហើយមានតែប្រហែល ២០ ភាគរយប៉ុណ្ណោះដែលជាមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាល នគរបាល សមាជិកនៃកងការពារ ឬកងកម្លាំងសន្តិភាព"។<ref name=Lewy/>{{Rp|២៧៣}} [[File:Hue, Vietnam....City officials of Hue who are responsible for identifying the victims of the Tet offensive of 1968... - NARA - 531460.tif|thumb|ពិធីបញ្ចុះសពជនរងគ្រោះក្នុង[[ការសម្លាប់រង្គាលនៅហ្វេ]]ឆ្នាំ១៩៦៨]] វៀតកុងបានប្រើប្រាស់អំពើភេរវកម្មដើម្បីពង្រីក និងរក្សាអំណាចគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួននៅតាមទីជនបន។ លោកម៉ាក្ស ហាស្ទីងស៍ (Max Hastings) បានសរសេរថា អ្នកគាំទ្រវៀតកុងជាទូទៅប្រមាណពីរភាគបីគឺបណ្ដាលមកពីភាពភ័យខ្លាច។ ឧទាហរណ៍ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦០ កម្មាភិបាលវៀតកុងបានប្រល័យជីវិត "ជនក្បត់" ដោយប្រើប្រាស់ផ្គាក់ កប់ទាំងរស់ និងកាត់ក្បាល។ ក្នុងករណីមួយ ពួកគេបានកាត់​ស្រាវពោះវៀនមេភូមិព្រមទាំងភរិយា ខណៈដែលកូនៗពួកគេត្រូវកាត់ក្បាលចោល។{{Sfn|Hastings|2018|p=124}} យុទ្ធសាស្ត្រទន្ទ្រានទឹកដីរបស់វៀតកុងរួមមាន ការបាញ់ផ្លោងលើទីតាំងជនស៊ីវិល ពិសេសក្នុងជំរុំភៀសសឹក និងការដាក់បង្កប់មីននៅលើផ្លូវជាតិធំៗដែលអ្នកភូមិតែងតែប្រើប្រាស់ដើម្បីដឹកជញ្ជូនទំនិញទៅកាន់ទីផ្សារក្នុងទីប្រជុំជន។ មីនមួយចំនួនត្រូវបានកំណត់ឱ្យផ្ទុះនៅពេលរថយន្តធុនធ្ងន់ឆ្លងកាត់ ដែលបណ្តាលឱ្យមានករណីស្លាប់មនុស្សមួយក្រុមៗជាច្រើន ពិសេសចំពោះឡានក្រុង។<ref name="Lewy" />{{Rp|២៧០–២៧៩}} អំពើឃោរឃៅរបស់វៀតកុងដែលគេពេញនិយមស្គាល់បំផុតនោះរួមមាន ការសម្លាប់រង្គាលប្រជាជនស៊ីវិលស្លូតត្រង់ជាង ៣,០០០ នាក់នៅទីក្រុងហ្វេ<ref>{{Cite book |last=Kiernan |first=Ben |title=Viet Nam: A History from Earliest Times to the Present |publisher=Oxford University Press |year=2017 |isbn=978-0-19-062730-0 |page=444 }}</ref> និងការសម្លាប់ជនស៊ីវិលម៉ុងតាញ៉ាចំនួន ២៥២ នាក់ក្នុងកំឡុង[[ការសម្លាប់រង្គាលនៅដាក់សឺន]]។<ref>{{Cite book |last=Pike |first=Douglas |url=https://archive.org/details/pavnpeoplesarmyo00pike |title=PAVN: People's Army of Vietnam |publisher=Presidio Press |year=1996 |isbn=978-0-89141-243-4 |url-access=registration}}</ref> ជនភៀសសឹកប្រមាណ ១៥៥,០០០ នាក់ដែលរត់គេចវេះពីប្រតិបត្តិការវាយលុកនៃវស្សានរដូវរបស់វៀតណាមខាងជើង ត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាត្រូវបានសម្លាប់ ឬចាប់ជំរិតនៅតាមដងផ្លូវទៅកាន់ទីក្រុង[[ទុយហ័រ]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥។<ref>{{Cite book |last=Wiesner |first=Louis |title=Victims and Survivors: Displaced Persons and Other War Victims in Viet-Nam, 1954–1975 |publisher=Greenwood Press |year=1988 |isbn=978-0-313-26306-4 |pages=318–319}}</ref> កងទ័ពវៀតណាមខាងជើង/វៀតកុងបានសម្លាប់ជនស៊ីវិលប្រមាណ​ ១៦៤,០០០ នាក់ដោយប្រជាឃាតនៅរវាងឆ្នាំ១៩៥៤ និងឆ្នាំ១៩៧៥ នៅវៀតណាមខាងត្បូង។<ref name="Rummel" />{{Rp|}} វៀតណាមខាងជើងត្រូវបានគេដឹងផងដែរថាបានប្រព្រឹត្តអំពើឃោរឃៅជាច្រើនចំពោះឈ្លើយសឹកអាមេរិក ជាពិសេសនៅក្នុង[[ពន្ធនាគារហ័រឡ]] ដែលជាកន្លែងគេធ្វើទារុណកម្មដើម្បីទាញយកចម្លើយសារភាព។{{sfn|Karnow|1997|p=655}} ==សហេតុភាព== {{Main|សហេតុភាពសង្គ្រាមវៀតណាម}} {| class="wikitable sortable floatright" style="text-align:right;" |+ '''ចំនួនទាហានស្លាប់ក្នុងសង្គ្រាម {{Nowrap |(១៩៥៥–១៩៧៥)}}''' |- ! ឆ្នាំ || ស.រ.អ.<ref name="USarchives">{{Cite web |date=30 April 2019 |title=Vietnam War U.S. Military Fatal Casualty Statistics, Electronic Records Reference Report |url=https://www.archives.gov/research/military/vietnam-war/casualty-statistics#category |access-date=29 April 2026 |publisher=U.S. National Archives |at=DCAS Vietnam Conflict Extract File record counts by casualty category (as of April 29, 2008)}} (generated from the Vietnam Conflict Extract Data File of the Defense Casualty Analysis System (DCAS) Extract Files (as of 29 April 2008))</ref>|| វៀតណាមខាងត្បូង |- | ១៩៥៦–១៩៥៩ || ៤ || គ្មានទិន្នន័យ |- | ១៩៦០ || ៥ || ២,២២៣ |- | ១៩៦១ || ១៦ || ៤,០០៤ |- | ១៩៦២ || ៥៣ || ៤,៤៥៧ |- | ១៩៦៣ || ១២២​​ || ៥,៦៦៥ |- | ១៩៦៤ || ២១៦ || ៧,៤៥៧ |- | ១៩៦៥ || ១,៩២៨ || ១១,២៤២ |- | ១៩៦៦ || ៦,៣៥០ || ១១,៩៥៣ |- | ១៩៦៧ || ១១,៣៦៣ || ១២,៧១៦ |- | ១៩៦៨ || ១៦,៨៩៩ || ២៧,៩១៥ |- | ១៩៦៩ || ១១,៧៨០ || ២១,៨៣៣ |- | ១៩៧០ || ៦,១៧៣ || ២៣,៣៤៦ |- | ១៩៧១ || ២,៤១៤ || ២២,៧៣៨ |- | ១៩៧២ || ៧៥៩ || ៣៩,៥៨៧ |- | ១៩៧៣ || ៦៨ || ២៧,៩០១ |- | ១៩៧៤ || ១ || ៣១,២១៩ |- | ១៩៧៥ || ៦២ || គ្មានទិន្នន័យ |- | ក្រោយ ១៩៧៥ || ៧ || គ្មានទិន្នន័យ |- class="sortbottom" ! សរុប || ៥៨,២២០ || >២៥៤,២៥៦<ref name=Clarke/>{{Rp|២៧៥}} |} ចំនួនសហេតុភាព (ស្លាប់ និងរបួស) គឺមានប្រភពច្រើនខុសៗគ្នា ហើយចំនួនប៉ាន់ប្រមាណក៏សុទ្ធតែខុសៗគ្នាដែរ។ នៅក្នុងប្រភពមួយ គេបានបង្ហាញឱ្យឃើញថា មានមនុស្សស្លាប់ដោយហិង្សាសង្គ្រាមនៅវៀតណាមចំនួន ៣.៨ លាននាក់នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៥៥ និងឆ្នាំ២០០២។<ref>{{Cite news |date=23 April 2008 |title=fifty years of violent war deaths: data analysis from the world health survey program: BMJ |url=http://www.bmj.com/content/336/7659/1482 |access-date=29 April 2026}}</ref><ref>{{Cite news |last=Lind |first=Michael |year=1999 |title=Vietnam, The Necessary War: A Reinterpretation of America's Most Disastrous Military Conflict |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/books/first/l/lind-vietnam.html |access-date=29 April 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230307092630/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/first/l/lind-vietnam.html |archive-date=March 7, 2023 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite web |last=Friedman |first=Herbert |title=Allies of the Republic of Vietnam |url=http://www.psywarrior.com/AlliesRepublicVietnam.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120307112918/http://www.psywarrior.com/AlliesRepublicVietnam.html |archive-date=March 7, 2012 |access-date=29 April 2026}}</ref><ref name="Toledo Blade 320,000 Chinese troops"/> ការសិក្សាអំពីប្រជាសាស្ត្រមួយបានគណនាថា ការស្លាប់ទាក់ទងនឹងសង្គ្រាមមានចំនួន ៧៩១,០០០–១,១៤១,០០០ នាក់សម្រាប់ប្រទេសវៀតណាម ដោយរាប់ទាំងយោធានិងស៊ីវិលទាំងអស់។<ref name=Hirschman/> ប្រជាជនស៊ីវិលវៀតណាមខាងត្បូងចន្លោះពី ១៩៥,០០០ ទៅ ៤៣០,០០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត។<ref name=Lewy/>{{Rp|៤៥០–៤៥៣}}{{sfn|Thayer|1985|p=}} លោកហ្គេនធើ លូវី (Guenter Lewy) បានប៉ាន់ប្រមាណថា វៀតណាមខាងជើងមានប្រជាជនស៊ីវិលស្លាប់ចំនួន ៦៥,០០០ នាក់។<ref name=Lewy/>{{Rp|៤៥០–៤៥៣}} ចំនួនប្រមាណជនស៊ីវិលស្លាប់ដែលបណ្តាលមកពីការទម្លាក់គ្រាប់បែកដោយអាមេរិកនៅវៀតណាមខាងជើងមានចាប់ពី ៣០,០០០ នាក់<ref name=Tucker/>{{Rp|១៧៦,៦១៧}} ដល់ ១៣២,០០០ នាក់។<ref name=bfvietnam/> អនុគណៈកម្មាធិការព្រឹទ្ធសភាសហរដ្ឋអាមេរិកឆ្នាំ១៩៧៥ បានប៉ាន់ប្រមាណថា សហេតុភាពប្រជាជនស៊ីវិលវៀតណាមខាងត្បូងមានចំនួន ១.៤ លាននាក់ ដោយក្នុងនោះមានអ្នកស្លាប់ចំនួន ៤១៥,០០០ នាក់។<ref name="Turse"/>{{Rp|១២}} យោធាវៀតណាមខាងត្បូងបានបាត់បង់កម្លាំងទ័ពប្រមាណ ២៥៤,០០០ នាក់នៅរវាងឆ្នាំ១៩៦០ និងឆ្នាំ១៩៧៤ និងមានទាហានស្លាប់បន្ថែមទៀតពីចន្លោះឆ្នាំ១៩៥៤ និងឆ្នាំ១៩៥៩ ក៏ដូចជាឆ្នាំ១៩៧៥ ផងដែរ។<ref name=Clarke/>{{Rp|២៧៥}} ការប៉ាន់ប្រមាណផ្សេងទៀតបានចុចលើតួលេខខ្ពស់ជាងនេះទៀតដោយមានមនុស្សស្លាប់ និងរបួសចំនួន ៣១៣,០០០ នាក់។<ref name=Gravel/><ref name="Obermeyer"/><ref name="Hirschman"/><ref name="Heuveline"/><ref name="Banister"/><ref name="Sliwinski"/> តួលេខរបស់ក្រសួងការពារជាតិសហរដ្ឋអាមេរិកសម្រាប់កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម/វៀតកុងដែលត្រូវបានសម្លាប់ពីឆ្នាំ១៩៦៥ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៤ គឺមានចំនួន ៩៥០,៧៦៥ នាក់។ មន្ត្រីជាច្រើនជឿថាចំនួនតួលេខនេះគឺទាបជាងចំនួនពិតប្រមាណ ៣០ ភាគរយ។ ប៉ុន្តែចំពោះលោកលូវីវិញបានអះអាងថា មួយភាគបីនៃ "សត្រូវ" ដែលទាហានអាមេរិកបានសម្លាប់នោះគឺជាប្រជាជនស៊ីវិលស្លូតត្រង់ទៅវិញទេ រីឯតួលេខទាហានសត្រូវស្លាប់វិញនោះគឺនៅក្បែរ ៤៤០,០០០ នាក់។<ref name=Lewy/>{{Rp|៤៥០–៤៥៣}} យោងទៅតាមតួលេខរបស់រដ្ឋាភិបាលវៀតណាម យុទ្ធជនយោធិនវៀតណាមខាងជើង/វៀតកុងដែលបានស្លាប់មានចំនួន ៨៤៩,០១៨ នាក់គិតចាប់ពីឆ្នាំ១៩៥៥ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៥។<ref name=Chuyen/><ref name=VNMOD/> តួលេខនេះបានរាប់បញ្ចូលទាំងចំនួនទាហានវៀតណាមស្លាប់នៅក្នុងសមរភូមិនៃសង្គ្រាមស៊ីវិលឡាវនិងកម្ពុជាផងដែរ ដែលមានកងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមចូលរួមច្បាំងក្នុងនោះ។<ref name=Chuyen/> យ៉ាងណា តួលេខរបស់រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមនោះមិនបានរាប់បញ្ចូលចំនួនទាហានវៀតណាមខាងត្បូងនិងព្រមទាំងសម្ព័ន្ធមិត្តពួកគេដែលបានស្លាប់នោះទេ<ref name=Shenon/> ក៏ដូចជាចំនួនបាត់ខ្លួនប្រមាណរបស់កងទ័ពខ្លួនចន្លោះពី ៣០០,០០០–៥០០,០០០ នាក់ដែរ។ ដោយផ្អែកតាមរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមដូចគ្នា​ តួលេខប្រមាណនៃមនុស្សស្លាប់សរុបក្នុងសង្គ្រាមគឺមាន ១.១ លាននាក់ និងមានអ្នកបាត់ខ្លួនប្រមាណ ៣០០,០០០ នាក់ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៤៥ រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ខណៈពីឆ្នាំ១៩៦០ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៥ មានអ្នកស្លាប់ប្រមាណ ៨៤៩,០០០ នាក់ និងបាត់ខ្លួនចំនួន ២៣២,០០០ នាក់។<ref name="Moyar, Mark"/> កម្ពុជាមានមនុស្សស្លាប់ចន្លោះពី ២៧៥,០០០<ref name=Banister/> ទៅ ៣១០,០០០ នាក់<ref name=Sliwinski/> ដោយក្នុងនោះមានយុទ្ធជននិងជនស៊ីវិលប្រមាណ ៥០,០០០ ទៅ ១៥០,០០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិតដោយការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់អាមេរិក។<ref>{{Cite book |last=Kiernan |first=Ben |url=https://archive.org/details/howpolpotcametop00kier_0 |title=How Pol Pot Came to Power: Colonialism, Nationalism, and Communism in Cambodia, 1930–1975 |publisher=Yale University Press |year=2004 |isbn=978-0-300-10262-8 |page=xxiii |url-access=registration}}</ref> ឡាវវិញមានមនុស្សស្លាប់ប្រមាណ ២០,០០០–៦២,០០០ នាក់<ref name=Obermeyer/> និងបុគ្គលិកយោធាអាមេរិកចំនួន ៥៨,២៨១ នាក់ត្រូវបាត់បង់ជីវិត<ref name=2new/> ដោយ ១,៥៨៤ នាក់នៅបាត់ខ្លួនមិនទាន់រកឃើញនៅឡើយ បើគិតត្រឹមឆ្នាំ២០២១។<ref>{{Cite web |date=1 March 2021 |title=Vietnam-era unaccounted for statistical report |url=https://www.dpaa.mil/Portals/85/Statistics%20as%20of%20March%201.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407114839/https://www.dpaa.mil/Portals/85/Statistics%20as%20of%20March%201.pdf|archive-date=April 7, 2023}}</ref> ==ក្រោយសង្គ្រាម== ===អាស៊ីអាគ្នេយ៍=== ====វៀតណាម==== [[File:B52 CRASH WRECKAGE AT HUU TIEP LAKE HA NOI FEB 2012 (6887035292).jpg|thumb|upright=.7|បំណែកយន្តហោះប្រភេទ ប៊ី-៥២​ នៅបឹងហ៊ូទៀប ទីក្រុងហាណូយ។ វាត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់កំឡុង[[ប្រតិបត្តិការឡាញប៊ែខឺរ ២]]។ បំណែកនេះបច្ចុប្បន្នត្រូវជាផ្នែកមួយនៃ[[សារមន្ទីរជ័យជម្នះប៊ី-៥២|សារមន្ទីរសង្គ្រាមវៀតណាម]]។]] នៅក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៧៦ វៀតណាមខាងជើងនិងត្បូងត្រូវបានបង្រូបបង្រួមគ្នាបង្កើតជាសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម។<ref>{{Cite book |last=Robbers |first=Gerhard |title=Encyclopedia of world constitutions |publisher=[[Infobase Publishing]] |year=2007 |isbn=978-0-8160-6078-8 |page=1021}}</ref> ក្រោយវៀតណាមខាងជើងបានទទួលជ័យជម្នះ មន្ទិលសង្ស័យជាច្រើនបានលេចឡើងរួមទាំងដោយប្រធានាធិបតីអាមេរិកលោកនិចសុនផងដែរ ដោយលោកបានពោលពាក្យថា "ជីវិតប្រជាជនស៊ីវិល [វៀតណាមខាងត្បូង] រាប់លាននាក់នឹងត្រូវបាត់បង់" ប៉ុន្តែតាមពិត ការប្រល័យជីវិតដោយរង្គាលខ្នាតធំមិនដែលកើតឡើងនៅវៀតណាមឡើយ។<ref>{{Cite book |last=Elliot |first=Duong Van Mai |title=RAND in Southeast Asia: A History of the Vietnam War Era |publisher=RAND Corporation |year=2010 |isbn=978-0-8330-4754-0 |pages=499, 512–513 |chapter=The End of the War |chapter-url=https://books.google.com/books?id=g9o8fAo2R6wC&pg=PA499}}</ref>{{refn|group=ស|ការសិក្សាមួយដោយ Jacqueline Desbarats និង Karl D. Jackson បានប៉ាន់ប្រមាណថា ប្រជាជនវៀតណាមខាងត្បូងចំនួន ៦៥,០០០ នាក់ត្រូវបានប្រហារជីវិតក្រោមហេតុផលនយោបាយនៅរវាងឆ្នាំ១៩៧៥ និងឆ្នាំ១៩៨៣ ដោយផ្អែកទៅលើការស្ទង់មតិលើជនភៀសសឹកវៀតណាមចំនួន ៦១៥ នាក់ដែលគេបានអះអាងថាបានឃើញផ្ទាល់នូវការប្រហារជីវិតចំនួន ៤៧ ករណី។ តែយ៉ាងណា "វិធីសាស្រ្តស្រាវជ្រាវរបស់អ្នកទាំងពីរត្រូវបានពិនិត្យ និងរិះគន់ថាមិនត្រឹមត្រូវដោយកវីពីររូបឈ្មោះ Gareth Porter និង James Roberts"។ ក្នុងចំណោមករណីទាំង ៤៧ ដែលប្រើដើម្បីបញ្ជាក់ពី "ការសម្លាប់រង្គាលបង្ហូរឈាម" នោះ មានករណីចំនួនដប់ប្រាំមួយមាន "ការចម្លងគ្នា"។ អត្រាចម្លងខ្ពស់ខ្លាំងនេះ (៣៤%) បានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា Desbarats និង Jackson កំពុងទាញទិន្នន័យតែពីការប្រហារជីវិតមួយចំនួនតូចប៉ុណ្ណោះ ពោលប្រភពពួកគេគឺស្ថិតតែក្នុងរង្វង់តូច ដោយមិនបែកមែកបានឆ្ងាយឡើយ។<ref>{{Cite book |last=Elliot |first=Duong Van Mai |title=RAND in Southeast Asia: A History of the Vietnam War Era |publisher=RAND Corporation |year=2010 |isbn=978-0-8330-4754-0 |pages=512–513 |chapter=The End of the War |chapter-url=https://books.google.com/books?id=g9o8fAo2R6wC&pg=PA512 }}<br />cf. {{Cite journal |last1=Porter |first1=Gareth |last2=Roberts |first2=James |date=Summer 1988 |title=Creating a Bloodbath by Statistical Manipulation: A Review of ''A Methodology for Estimating Political Executions in Vietnam, 1975–1983'', Jacqueline Desbarats; Karl D. Jackson. |journal=Pacific Affairs |volume=61 |issue=2 |pages=303–310 |doi=10.2307/2759306 |jstor=2759306}}</ref> យ៉ាងណាក្ដី ករណីសម្លាប់រង្គាលដែលមិនទាន់បានបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់នៅតែមានដដែរ។<ref>''មើល'' Nguyen Cong Hoan' testimony in {{Cite report |url=http://catalog.hathitrust.org/Record/002939991 |title=Human Rights in Vietnam: Hearings Before the Subcommittee on International Organizations of the Committee on International Relations: House of Representatives, Ninety-Fifth Congress, First Session |date=26 July 1977 |publisher=U.S. Government Printing Office |pages=149, 153 |access-date=30 April 2026 |archive-date=17 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181117043107/https://catalog.hathitrust.org/Record/002939991 |url-status=live }};<br />''មើលផងដែរ'' {{Cite journal |last1=Desbarats |first1=Jacqueline |last2=Jackson |first2=Karl D. |date=September 1985 |title=Vietnam 1975–1982: The Cruel Peace |journal=The Washington Quarterly |volume=8 |issue=4 |pages=169–182 |doi=10.1080/01636608509477343 |pmid=11618274}}</ref>}} ទោះជាមិនមានភស្តុតាងបញ្ជាក់អំពីការសម្លាប់រង្គាលក៏ដោយ ប្រជាជនវៀតណាមខាងត្បូងជាច្រើននាក់ត្រូវបានគេបញ្ជូនទៅជំរុំអប់រំ ជាទីកន្លែងដែលពួកគេត្រូវស៊ូទ្រាំនឹងការធ្វើទារុណកម្ម ការអត់ឃ្លាន និងរោគជំងឺផ្សេងៗ ខណៈត្រូវបានគេបង្ខំឱ្យធ្វើការងារពលកម្មធ្ងន់ៗ។<ref>{{Cite web |last1=Sagan |first1=Ginetta |last2=Denney |first2=Stephen |date=October–November 1982 |title=Re-education in Unliberated Vietnam: Loneliness, Suffering and Death |url=https://www.ocf.berkeley.edu/~sdenney/Vietnam-Reeducation-Camps-1982 |access-date=30 April 2026 |website=The Indochina Newsletter |archive-date=28 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428231519/https://www.ocf.berkeley.edu/~sdenney/Vietnam-Reeducation-Camps-1982 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |last=Nghia |first=M. Vo |title=The Bamboo Gulag: Political Imprisonment in Communist Vietnam |publisher=McFarland |year=2004 |isbn=978-0-7864-1714-8}}</ref> ចំនួន​អ្នកទាំងនោះអាចប្រែប្រួល​អាស្រ័យទៅ​លើ​ប្រភពសង្កេតការណ៍​ខុសៗគ្នាដូចជា៖ "... "៥០,០០០ ទៅ ៨០,០០០ នាក់" (Le Monde, ១៩៧៨), "១៥០,០០០ ទៅ ២០០,០០០ នាក់" (The Washington Post, ១៩៧៨) និង "៣០០,០០០ នាក់" (Agence France Presse ពីទីក្រុងហាណូយ, ១៩៧៨)"។<ref>{{Cite web |year=1979 |title=Amnesty International Report, 1979 |url=https://www.amnesty.org/download/Documents/POL100011979ENGLISH.PDF |access-date=30 April 2026 |publisher=Amnesty International |page=116|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230323142937/https://www.amnesty.org/en/documents/pol10/001/1979/en/|archive-date=March 23, 2023}}</ref> តួលេខខុសៗគ្នាបែបនេះគឺព្រោះតែ "ចំនួនប្រមាណខ្លះមិនត្រឹមតែរាប់បញ្ចូលអ្នកជាប់ឃុំឃាំងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងរាប់អ្នកដែលត្រូវបានបញ្ជូនចេញពីទីក្រុងទៅធ្វើការនៅទីជនបទផងដែរ"។ យោងតាមអ្នកសង្កេតការណ៍ក្នុងស្រុកម្នាក់ ឈ្មោះមនុស្សចំនួន ៤៤៣,៣៦០ នាក់ត្រូវចុះចូលនៅក្នុងជំរុំអប់រំនៅទីក្រុងសៃហ្គន ដោយមួយចំនួនត្រូវបានដោះលែងវិញបន្ទាប់ពីស្នាក់នៅតែពីរបីថ្ងៃ តែអ្នកខ្លះវិញត្រូវស៊ូទ្រាំជាប់ឃាំងអស់រយៈពេលជាងមួយទសវត្សរ៍។<ref>''Huy, Đức. Bên Thắng Cuộc. OsinBook.''</ref> នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៧៥ និងឆ្នាំ១៩៨០ ប្រជាជនខាងជើងជាង ១ លាននាក់បានផ្លាស់ទីធ្វើចំណាកស្រុកមកវៀតណាមខាងត្បូង ហើយក្រោម[[កម្មវិធីតំបន់សេដ្ឋកិច្ចថ្មី]] ប្រជាជនខាងត្បូងប្រមាណ ៧៥០,០០០ ទៅជាង ១ លាននាក់ត្រូវបានផ្លាស់ទីដោយបង្ខំទៅរស់នៅក្នុងតំបន់ព្រៃភ្នំ។<ref name="Desbarats">{{Cite book |last=Desbarats |first=Jacqueline |title=Repression in the Socialist Republic of Vietnam: Executions and Population Relocation |series=Indochina report; no. 11 |publisher=Executive Publications |location=Singapore |date=1987}}</ref><ref name="Chapman">{{Cite news |last=Chapman |first=William |date=17 August 1979 |title=Hanoi Rebuts Refugees on 'Economic Zones' |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1979/08/17/hanoi-rebuts-refugees-on-economic-zones/a26c10ab-3791-4d76-9c4a-db4f7d48be32/ |access-date=30 April 2026 }}</ref> សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រើប្រាស់សិទ្ធិវេតូរបស់ខ្លួនចំនួនបីដងដើម្បីបិទបង្ខាំងនូវដំណើរការទទួលស្គាល់ប្រទេសវៀតណាមនៅឯក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ដោយជាហេតុបង្កឱ្យប្រទេសដទៃពិបាកបញ្ជូនជំនួយមកវៀតណាម។ ====កម្ពុជា និងឡាវ==== មកដល់ឆ្នាំ១៩៧៥ វៀតណាមខាងជើងបានបាត់បង់ឥទ្ធិពលទាំងប៉ុន្មានដែលខ្លួនធ្លាប់មានលើខ្មែរក្រហម។{{sfn|Hastings|2018|p=708}} រដ្ឋធានី[[ភ្នំពេញ]]នាពេលនោះក៏ត្រូវបាន[[ការដួលរលំនៃទីក្រុងភ្នំពេញ|ធ្លាក់ក្រោមការកាន់កាប់]]របស់ខ្មែរក្រហម ហើយនៅក្រោមរបប[[ប៉ុល ពត]] ពួកខ្មែរក្រហមបាន[[អំពើប្រល័យពូជសាសន៍កម្ពុជា|សម្លាប់ប្រជាជនកម្ពុជាប្រមាណ ១–៣ លាននាក់]]ក្នុងចំណោមប្រជាជនសរុប ៨ លាននាក់។<ref name=Heuveline/>{{Rp|}}<ref>{{Cite web |last=Sharp |first=Bruce |date=1 April 2005 |title=Counting Hell: The Death Toll of the Khmer Rouge Regime in Cambodia |url=http://www.mekong.net/cambodia/deaths.htm |access-date=15 July 2016 |quote=The range based on the figures above extends from a minimum of 1.747 million, to a maximum of 2.495 million. |archive-date=15 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131115041409/http://www.mekong.net/cambodia/deaths.htm |url-status=live }}</ref><ref>[[អង្គការមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា]]រកឃើញរណ្ដៅសពធំៗតាមផែនទីប្រមាណ ២៣,៧៤៥ កន្លែងដែលមានជនរងគ្រោះសង្ស័យប្រមាណ ១.៣ លាននាក់។ ៦០% នៃចំនួនអ្នកស្លាប់សរុបទាំងនោះត្រូវបានគេជឿថាបណ្ដាលមកពីការប្រហារជីវិត។ សូមមើល៖ {{Cite book |last1=Seybolt |first1=Taylor B. |title=Counting Civilian Casualties: An Introduction to Recording and Estimating Nonmilitary Deaths in Conflict |last2=Aronson |first2=Jay D. |last3=Fischoff |first3=Baruch |publisher=Oxford University Press |year=2013 |isbn=978-0-19-997731-4 |page=238}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Kiernan |first=Ben |author-link=Ben Kiernan |date=December 2003 |title=The Demography of Genocide in Southeast Asia: The Death Tolls in Cambodia, 1975–79, and East Timor, 1975–80 |journal=Critical Asian Studies |volume=35 |issue=4 |pages=585–597 |doi=10.1080/1467271032000147041 }}</ref> ទំនាក់ទំនងរវាងវៀតណាម និង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ]]បានកាន់តែរសាត់យ៉ាប់យ៉ឺនឡើងៗ។ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងការត្រួតត្រា[[កោះត្រល់]]និង[[ប្រជុំកោះក្រចកសេះ|កោះថូចៅ]]ដោយខ្មែរក្រហម ហើយនឹងជំនឿថាខ្មែរក្រហមបានចាប់សម្លាប់ជនជាតិវៀតណាមប្រមាណ ៥០០ នាក់ពីកោះថូចៅ ប្រទេសវៀតណាមក៏បានបើកយុទ្ធនាការវាយដណ្តើមកោះទាំងនោះមកវិញ។<ref>{{Cite book |last=Farrell |first=Epsey Cooke |title=The Socialist Republic of Vietnam and the law of the sea: an analysis of Vietnamese behavior within the emerging international oceans regime |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |year=1998 |isbn=90-411-0473-9}}</ref> ដោយការចរចាមិនត្រូវរូវគ្នា ដូច្នេះវៀតណាមក៏បានបើកការឈ្លានពានចូលប្រទេសកម្ពុជានៅចុងឆ្នាំ១៩៧៨ ហើយបានផ្តួលរបបខ្មែរក្រហមនៅក្នុង[[សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម]]។ ជាប្រតិកម្មនឹងសកម្មភាពវៀតណាម ប្រទេសចិនបានវាយចូលប្រទេសវៀតណាមនៅឆ្នាំ១៩៧៩ បង្កើតជា[[សង្គ្រាមចិន-វៀតណាម]]។ នៅរវាងឆ្នាំ១៩៧៨ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៩ ជនជាតិចិនប្រមាណ ៤៥០,០០០ នាក់បានរត់ចេញពីប្រទេសវៀតណាមតាមទូកជាជនភៀសសឹក ឬត្រូវបាននិរទេសចេញដោយរដ្ឋ។ ពួក[[ប៉ៈថេតឡាវ]]បានផ្តួលរំលំ[[ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ|របបរាជានិយមឡាវ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ ដោយបង្កើត[[ឡាវ|សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតឡាវ]]ជំនួស។ ការប្តូររបបនៅឡាវត្រូវបានប្រវត្តិវិទូកត់សម្គាល់ថាបានប្រព្រឹត្តិទៅដោយ "សន្តិវិធី ប្រៀបបានដូច '[[បដិវត្តន៍កម្ញី]]' នៃទ្វីបអាស៊ី" - បើទោះបីជាមានអតីតមន្ត្រីចំនួន ៣០,០០០ នាក់ត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនីស្តចាប់បញ្ជូនទៅជំរុំអប់រំក្ដី។<ref name=Courtois/>{{Rp|៥៧៥–៥៧៦}} ====យុទ្ធភណ្ឌមិនទាន់ផ្ទុះ==== សហរដ្ឋអាមេរិកបានទម្លាក់គ្រាប់បែកជាង ៧ លានតោនមកលើបណ្ដាប្រទេសនៃឥណ្ឌូចិនក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមនេះ ដែលជាចំនួនច្រើនជាងដល់ទៅបីដងប្រៀបនឹងចំនួន ២.១ លានតោនដែលខ្លួនបានទម្លាក់នៅទ្វីបអឺរ៉ុប និងអាស៊ីកាលពី[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] និងច្រើនជាងដប់ដងនៃចំនួនដែលបានទម្លាក់ក្នុង[[សង្គ្រាមកូរ៉េ]]។ គ្រាប់បែកប្រមាណ ៥០០,០០០ តោនត្រូវបានទម្លាក់លើប្រទេសកម្ពុជា, ១ លានតោននៅវៀតណាមខាងជើង និង ៤ លានតោននៅវៀតណាមខាងត្បូង។ បើប្រៀបចំនួនគ្រាប់ទៅនឹងមនុស្សម្នាក់ៗវិញនោះ ឡាវគឺជាប្រទេសដែលត្រូវរងគ្រាប់ទម្លាក់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ពោលគឺសរុប ២ លោនតោន ដែល "មួយតោនៗស្ទើរស្មើនឹងមនុស្សម្នាក់ៗ" ទៅហើយ។<ref name=KiernanTaylor/> ដោយសារតែត្រូវរងផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរពីសំណល់គ្រាប់បែកចង្កោម ដូច្នេះឡាវបានក្លាយជាប្រទេសដែលបោះសំឡេងសកម្មបំផុតចំពោះ[[អនុសញ្ញាស្តីពីគ្រាប់បែកចង្កោម]] ដើម្បីហាមប្រាមបញ្ឈប់ការប្រើប្រាស់គ្រាប់អាវុធប្រភេទមួយនេះ ហើយបានធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះនៃកិច្ចប្រជុំអនុសញ្ញានេះជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ២០១០។<ref>{{Cite web |date=November 2011 |title=Disarmament |url=http://www.unog.ch/80256EE600585943/(httpPages)/B3F3E37A2838630FC125772E0050F4F7?OpenDocument |access-date=4 May 2026 |website=The United Nations Office at Geneva |publisher=United Nations |archive-date=21 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921060643/http://www.unog.ch/80256EE600585943/(httpPages)/B3F3E37A2838630FC125772E0050F4F7?OpenDocument |url-status=live }}</ref> យុទ្ធភណ្ឌមិនទាន់ផ្ទុះ ដែលកើតមកពីការទម្លាក់គ្រាប់បែកដោយសហរដ្ឋអាមេរិកនោះ នៅតែបន្តសម្លាប់មនុស្សរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន ហើយបានប្រែក្លាយដីធ្លីជាច្រើនឱ្យទៅជាតំបន់គ្រោះថ្នាក់ និងមិនអាចដាំដុះដំណាំបាន។ គ្រាប់យុទ្ធភណ្ឌបានសម្លាប់មនុស្សប្រមាណ ៤២,០០០ នាក់ចាប់តាំងពីសង្គ្រាមនេះមក។<ref>{{Cite web |date=3 December 2012 |title=Vietnam War Bomb Explodes Killing Four Children |url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2012/12/03/vietname-war-bomb-explodes_n_2229727.html |website=The Huffington Post |access-date=4 May 2026 |archive-date=19 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219040016/http://www.huffingtonpost.co.uk/2012/12/03/vietname-war-bomb-explodes_n_2229727.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.theaustralian.com.au/news/latest-news/vietnam-war-shell-explodes-kills-two-fishermen/story-fn3dxix6-1226046291270|title=Vietnam war shell explodes, kills two fishermen}}</ref> នៅឯប្រទេសឡាវ គ្រាប់បែកមិនទាន់ផ្ទុះចំនួន ៨០ លានគ្រាប់គឺនៅមិនទាន់ដោះ ឬរកឃើញនៅឡើយ។ យុទ្ធភណ្ឌមិនទាន់ផ្ទុះបានសម្លាប់ ឬធ្វើឱ្យរបួសដល់ប្រជាជនឡាវជាង ២០,០០០ នាក់ និងមនុស្សប្រហែល ៥០ នាក់បានស្លាប់ ឬរងរបួសជារៀងរាល់ឆ្នាំ។<ref name="Wright">{{Cite news |last=Wright |first=Rebecca |date=6 September 2016 |title='My friends were afraid of me': What 80 million unexploded US bombs did to Laos |work=CNN |url=http://www.cnn.com/2016/09/05/asia/united-states-laos-secret-war/ |access-date=4 May 2026 |archive-date=17 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190117203916/https://www.cnn.com/2016/09/05/asia/united-states-laos-secret-war/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Lao PDR - Casualties and Victim Assistance |url=http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2016/lao-pdr/casualties-and-victim-assistance.aspx |access-date=4 May 2026 |website=Landmine and Clustering Munition Monitor |archive-date=7 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407114839/http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2016/lao-pdr/casualties-and-victim-assistance.aspx |url-status=dead |archivedate=7 មេសា 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407114839/http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2016/lao-pdr/casualties-and-victim-assistance.aspx }}</ref> គេប៉ាន់ប្រមាណថា វាអាចនឹងត្រូវការចំណាយពេលជាច្រើនសតវត្សរ៍ដើម្បីអាចបោសសម្អាតគ្រាប់យុទ្ធភណ្ឌទាំងអស់នោះឱ្យអស់ទាំងស្រុងបាន។{{sfn|Nguyen|2012|page=317}} ====វិបត្តិជនភៀសសឹក==== {{Main|វិបត្តិជនភៀសសឹកឥណ្ឌូចិន}} មនុស្សប្រមាណជាង ៣ លាននាក់បានរត់ចេញពីប្រទេសវៀតណាម ឡាវ និងកម្ពុជា បង្កើតជា[[វិបត្តិជនភៀសសឹកឥណ្ឌូចិន]]ក្រោយពីឆ្នាំ១៩៧៥។ បណ្ដាប្រទេសអាស៊ីភាគច្រើនមិនព្រមទទួលយកពួកគេនោះឡើយ ហើយជនភៀសសឹកភាគច្រើនដែរគឺរត់ចេញដំណើរតាមទូក។<ref>{{Cite web |last1=Stephen Castles |last2=Mark J. Miller |date=10 July 2009 |title=Migration in the Asia-Pacific Region |url=http://www.migrationpolicy.org/article/migration-asia-pacific-region |publisher=Migration Policy Institute |access-date=4 May 2026 |archive-date=14 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614072213/https://www.migrationpolicy.org/article/migration-asia-pacific-region |url-status=live }}</ref> នៅចន្លោះពីឆ្នាំ១៩៧៥ ដល់ឆ្នាំ១៩៩៨ ជនភៀសសឹកប្រមាណ ១.២ លាននាក់មកពីប្រទេសវៀតណាម និងបណ្ដាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដទៃទៀតបានបម្លាស់ទីមករស់នៅនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ខណៈដែលប្រទេសកាណាដា អូស្ត្រាលី និងបារាំងបានទទួលជនភៀសសឹកទាំងនោះជាង ៥០០,០០០ នាក់ ខណៈប្រទេសចិនបានទទួលយក ២៥០,០០០ នាក់។<ref>{{Cite book |last=Robinson |first=William |title=Terms of refuge: the Indochinese exodus & the international response |publisher=Zed Books |year=1998 |isbn=978-1-85649-610-0 |page=127}}</ref> ប្រទេសឡាវបានប្រឈមនឹងសមាមាត្រអ្នករត់ចេញច្រើនជាងគេ ដោយប្រជាជនឡាវ ៣០០,០០០ នាក់ក្នុងចំណោមប្រជាជនខ្លួនសរុប ៣ លាននាក់បានរត់ឆ្លងព្រំដែនចូលទៅក្នុងប្រទេសថៃ។ នៅក្នុងចំណោមពួកគេទាំងនោះ "ប្រមាណ ៩០%" ជា "បញ្ញវន្ត អ្នកបច្ចេកទេស និងមន្ត្រីឡាវ"។<ref name=Courtois/>{{Rp|៥៧៥}} យោងទៅតាមកវីនិពន្ធលោក Nghia M. Vo និង[[ឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកជនភៀសខ្លួន]]បានឱ្យដឹងថា អ្នករត់ភៀសខ្លួនតាមទូកចន្លោះពី ២០០,០០០ ទៅ ២៥០,០០០ នាក់បាត់បង់ជីវិតនៅឯនាយសមុទ្រ។<ref name="Vo167">{{cite book|last=Vo|first=Nghia M.|title=The Vietnamese Boat People, 1954 and 1975-1992|publisher=McFarland & Company|year=2015|page=167|isbn=978-0786482498}}</ref><ref name=Henningfeld>{{cite web |last=Henningfeld |first=Diane A. |title=Indo-Chinese Boat People Begin Fleeing Vietnam |url=https://www.ebsco.com/research-starters/history/indo-chinese-boat-people-begin-fleeing-vietnam |website=ebsco.com |year=2023}}</ref> ===សហរដ្ឋអាមេរិក=== {{Main|សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងសង្គ្រាមវៀតណាម}} បរាជ័យក្នុងការសម្រេចគោលដៅរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវបានគេវាយតម្លៃខុសៗគ្នាអាស្រ័យទៅតាមស្ថាប័ន និងកម្រិតនីមួយៗ។ មនុស្សមួយចំនួនបានលើកឡើងថាអាមេរិកបានបរាជ័យដោយសារតែអសមត្ថភាពនៃថ្នាក់ដឹកនាំ<ref>{{Cite news |last=Lippman |first=Thomas W. |date=9 April 1995 |title=McNamara Writes Vietnam Mea Culpa |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1995/04/09/mcnamara-writes-vietnam-mea-culpa/a85cc058-54fe-4074-bda3-b374885ede8f/ |access-date=6 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191228230351/https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1995/04/09/mcnamara-writes-vietnam-mea-culpa/a85cc058-54fe-4074-bda3-b374885ede8f/ |archive-date=28 December 2019 }}</ref> ឯអ្នកខ្លះទៀតបានចង្អុលទៅគោលលទ្ធិយោធារបស់ខ្លួន។ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិអាមេរិក លោក[[រ៉ូបឺត​ មាំខណឺមែរ៉ា]]បានថ្លែងថា "គំនិតដែលថាអាមេរិកបានទទួលជ័យជម្នះយោធា...គឺជាមាយាការដ៏គ្រោះថ្នាក់មួយ"។<ref name=McNamara/>{{Rp|៣៦៨}} ភាពបរាជ័យក្នុងយុទ្ធសាស្ត្រទម្លាក់គ្រាប់បែកដើម្បីចាប់បង្ខំទីក្រុងហាណូយឱ្យចូលតុចរចាបានបង្ហាញពីកំហុសខុសឆ្គងក្នុងការគណនាដ៏ធ្ងន់ធ្ងរមួយទៀតរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ក៏ដូចជាការមិនបានសម្រេចគោលដៅនយោបាយពេញលេញតាមការប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធា។{{sfn|Karnow|1997|p=17}} បរាជ័យរបស់អាមេរិកក្នុងសង្គ្រាមវៀតណាមបានក្លាយជាមេរៀនដ៏មានតម្លៃពីអន្តរាគមន៍យោធានៅក្រៅប្រទេស។ ប្រធានាធិបតី[[រ៉ូណាល់ រីហ្កេន]]បានបង្កើតពាក្យ "[[សមាការវៀតណាម]]" ឡើងដើម្បីសម្ដៅទៅលើភាពស្ទាក់ស្ទើររបស់សាធារណជន និងអ្នកនយោបាយអាមេរិកក្នុងការគាំទ្រអន្តរាគមន៍យោធានៅបរទេសក្រោយបទពិសោធន៍ក្នុងសង្គ្រាមនេះ។ ការស្ទង់មតិនៅសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ១៩៧៨ បានបង្ហាញថា ជិត ៧២% នៃប្រជាជនអាមេរិកបានជឿថា សង្គ្រាមនេះគឺ "ខុស ហើយអសីលធម៌ជាមូលដ្ឋាន"។<ref name="Hagopian" />{{Rp|១០}} ប៉ុន្តែបើក្រឡេកទៅអតីតកាលវិញដូចជានៅក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៥ ប្រជនជនអាមេរិកដែលគេស្រង់មតិប្រមាណ ៦០% ជឿថា ការបញ្ជូនទ័ពមកវៀតណាមគឺជារឿងត្រឹមត្រូវ ហើយមានតែ ២៤% ប៉ុណ្ណោះដែលគិតថាវាជារឿងខុសឆ្គង។ មតិដែលគិតថាវាជារឿងខុសឆ្គងគឺបន្តស្ថិតនៅក្នុងចំនួនទាបខ្លាំងរហូតដល់ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៦៧ ហើយបន្តស្ថិតក្នុងចំនួនភាគតិចរហូតដល់ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៨ ពោលកំឡុងដំណាក់កាលទីបីនៃប្រតិបត្តិការតេត។ ​ទីបំផុត ចំនួនមតិដែលជឿថាវាជាកំហុសខុសឆ្គងបានក្លាយជាចំនួនភាគច្រើនបន្ទាប់ពីអាមេរិកបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពក្នុងឆ្នាំ១៩៧៣ ពោលគឺ ៦០% ហើយការស្ទង់មតិរវាងឆ្នាំ១៩៩០ និងឆ្នាំ២០០០ បានរកឃើញថា ៧០% នៃប្រជាជនអាមេរិកបានជឿថាវាជាកំហុសមួយ។<ref>{{cite web|last1=Newport|first1=Frank|last2=Carroll|first2=Joseph|date=August 24, 2005|title=Iraq Versus Vietnam: A Comparison of Public Opinion|publisher=Gallup, Inc.|url=https://news.gallup.com/poll/18097/iraq-versus-vietnam-comparison-public-opinion.aspx|access-date=May 6, 2026|archive-date=9 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509004839/https://news.gallup.com/poll/18097/Iraq-Versus-Vietnam-Comparison-Public-Opinion.aspx|url-status=live}}</ref> ====ការចំណាយផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ==== {| class="wikitable floatright" style="width: 35%;" |+ការចំណាយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅវៀតណាមខាងត្បូង (១៩៥៣–៧៤)<br />គិតតែការចំណាយផ្ទាល់ប៉ុណ្ណោះ<ref>{{Cite book |last=Dacy |first=Douglas |url=https://fpc.state.gov/documents/organization/108054.pdf |title=Foreign aid, war, and economic development: South Vietnam 1955–1975 |publisher=Cambridge University Press |year=1986 |isbn=978-0-521-30327-9 |page=242}}</ref> |- ! ថ្លៃចំណាយយោធា || ថ្លៃជំនួយយោធា || ​ថ្លៃជំនួយសេដ្ឋកិច្ច || សរុប || សរុប (តម្លៃគិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៥) |- | ១១១&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ || ១៦&nbsp;ពាន់លាន || ៧&nbsp;ពាន់លាន || ១៣៥&nbsp;ពាន់លាន || ១&nbsp;ទ្រីលាន |} នៅចន្លោះពីឆ្នាំ១៩៥៣ និងឆ្នាំ១៩៧៥ សហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថាបានចំណាយទឹកប្រាក់សរុប ១៦៨ ពាន់លានដុល្លារទៅលើសង្គ្រាមវៀតណាម (ស្មើនឹង ១.៧ ទ្រីលានដុល្លារនៅក្នុងឆ្នាំ២០២៥)។<ref>{{Cite news |date=22 January 2014 |title=How Much Did The Vietnam War Cost? |work=The Vietnam War |url=https://thevietnamwar.info/how-much-vietnam-war-cost/ |access-date=6 May 2026}}</ref> ការចំណាយនេះបានបង្កឱ្យកើតមានឱនភាពថវិកាយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។ តួលេខផ្សេងទៀតបានចង្អុលបង្ហាញថា អាមេរិកបានចំណាយថវិកា ១៣៩ ពាន់លានដុល្លារចាប់ពីឆ្នាំ១៩៦៥ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៤ (ដោយមិនកែតម្រូវតម្លៃអតិផរណា) ដោយជាចំនួនច្រើនជាង ១០ ដងនៃការចំណាយលើវិស័យអប់រំ និងច្រើនជាង ៥០ ដងនៃការអភិវឌ្ឍលំនៅដ្ឋាននិងសហគមន៍។<ref name="CQ">{{Cite web |title=CQ Almanac Online Edition |url=https://library.cqpress.com/cqalmanac/document.php?id=cqal75-1213988#H2_1 |access-date=6 May 2026 |website=library.cqpress.com}}</ref> ប្រភពមួយបានអះអាងថា ថវិកាចំណាយលើសង្គ្រាមវៀតណាមអាចយកមកបង់ផ្ដាច់ថ្លៃនិក្ខេបទាំងអស់នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយអាចនឹងនៅសល់ប្រាក់ទុកបន្ថែមទៀត។<ref name=CQ/> គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៣ រដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិកបានត្រូវចំណាយថវិកាជាង ២២ ពាន់លានដុល្លារជារៀងរាល់ឆ្នាំដល់អតីតយុទ្ធជនវៀតណាមនិងក្រុមគ្រួសាររបស់ពួកគេដើម្បីបង់ថ្លៃសំណងទាមទារទាក់ទិននឹងសង្គ្រាម។<ref>{{Cite news |date=20 March 2013 |title=US still making payments to relatives of Civil War veterans, analysis finds |work=Fox News |agency=Associated Press |url=https://www.foxnews.com/us/us-still-making-payments-to-relatives-of-civil-war-veterans-analysis-finds}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jim Lobe |date=30 March 2013 |title=Iraq, Afghanistan Wars Will Cost U.S. 4–6 Trillion Dollars: Report |agency=Inter Press Service |url=http://www.ipsnews.net/2013/03/iraq-afghanistan-wars-will-cost-u-s-4-6-trillion-dollars-report/}}</ref> ====ឥទ្ធិពលលើយោធាអាមេរិក==== [[File:OperationHueCity1967wounded.jpg|thumb|ទាហានម៉ារីនអាមេរិកកំពុងព្យាបាលរបួសកំឡុងប្រតិបត្តិការយោធាក្នុងទីក្រុងហ្វេ ឆ្នាំ១៩៦៨]] ប្រជាជនអាមេរិកជាង ៣ លាននាក់បានចូលបម្រើការនៅក្នុងជួរយោធា ហើយក្នុងនោះមាន ១.៥ លាននាក់បានចូលដៃប្រយុទ្ធលើសមរភូមិ។<ref>{{Cite web |title=Echoes of Combat: The Vietnam War in American Memory |url=http://www.stanford.edu/group/fredturner/cgi-bin/drupal/?q=node/7 |publisher=Stanford University |access-date=8 May 2026 |archive-date=8 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120508201447/http://www.stanford.edu/group/fredturner/cgi-bin/drupal/?q=node%2F7 |url-status=dead }}</ref> ជាឧទាហរណ៍ "នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨ ជាពេលដែលអាមេរិកកំពុងសកម្មច្រើននៅក្នុងសង្គ្រាម មានបុគ្គលិកយោធាអាមេរិកចំនួន ៥៤៣,៤០០ នាក់បានឈរជើងនៅប្រទេសវៀតណាម ប៉ុន្តែមានតែប្រមាណ ៨០,០០០ នាក់ប៉ុណ្ណោះនៅក្នុងនោះដែលជា...យុទ្ធជនកាន់អាវុធ"។{{Sfn|Westheider|2007|p=78}} កំណែនទ័ពនៅអាមេរិកវិញគឺមានតាំងពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២ មកម៉្លេះ ប៉ុន្តែវាត្រូវបានលុបវិញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៣។<ref name=bbmdst>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=rjoTAAAAIBAJ&pg=6104%2C3785258 |newspaper=The Bulletin |location=Bend, Oregon |agency=UPI |title=Military draft system stopped |date=January 27, 1973 |page=1}}</ref><ref name=mdebld>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=_6ojAAAAIBAJ&pg=5837%2C1959488 |newspaper=The Times-News |location=Hendersonville, North Carolina |agency=Associated Press |title=Military draft ended by Laird |date=January 27, 1973 |page=1 }}</ref> ទាហានអាមេរិកចំនួន ៥៨,២២០ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត ហើយប្រមាណ ១៥០,០០០ នាក់បានរងរបួស រីឯទាហានអាមេរិកប្រមាណ ២១,០០០ នាក់ទៀតត្រូវពិការជាអចិន្ត្រៃយ៍។<ref name="DigitalHistory">{{Cite web |title=The War's Costs |url=http://www.digitalhistory.uh.edu/database/article_display.cfm?HHID=513 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080505035502/http://www.digitalhistory.uh.edu/database/article_display.cfm?HHID=513 |archive-date=5 May 2008 |access-date=8 May 2026 |publisher=Digital History}}</ref> អាយុជាមធ្យមនៃទាហានដែលបានបាត់បង់ជីវិតគឺ ២៣ ឆ្នាំ។<ref>Combat Area Casualty File, November 1993. (The CACF is the basis for the Vietnam Veterans Memorial, i.e. The Wall), Center for Electronic Records, National Archives, Washington, DC.</ref><ref name="Kueter">{{Cite book |last=Kueter |first=Dale |title=Vietnam Sons: For Some, the War Never Ended |publisher=AuthorHouse |year=2007 |isbn=978-1-4259-6931-8}}</ref> អតីតយុទ្ធជនប្រមាណ ៨៣០,០០០ នាក់ ឬ ១៥% បានត្រូវប្រឈមនឹង[[ជំងឺបាក់ស្បាត]]។<ref name="DigitalHistory" /><ref>{{Cite magazine |date=8 April 2016 |title=The Drugs That Built a Super Soldier: During the Vietnam War, the U.S. Military Plied Its Servicemen with Speed, Steroids, and Painkillers to Help Them Handle Extended Combat |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2016/04/the-drugs-that-built-a-super-soldier/477183/ |magazine=The Atlantic|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230520145751/https://www.theatlantic.com/health/archive/2016/04/the-drugs-that-built-a-super-soldier/477183/|archive-date=May 20, 2023}}</ref> ប្រជាជនអាមេរិកប្រមាណ ១២៥,០០០ នាក់បានរត់ទៅប្រទេសកាណាដាដើម្បីគេចវេះកំណែនទ័ព<ref>{{Cite news |date=19 November 2005 |title=War Resisters Remain in Canada with No Regrets |work=ABC News |url=https://abcnews.go.com/WNT/story?id=1325339 |access-date=8 May 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230312063551/https://abcnews.go.com/WNT/story?id=1325339|archive-date=March 12, 2023}}</ref> ហើយទាហានប្រមាណ ៥០,០០០ នាក់បានរត់ចោលជួរ។<ref>{{Cite web |date=28 June 2005 |title=Vietnam War Resisters in Canada Open Arms to U.S. Military Deserters |url=http://news.newamericamedia.org/news/view_article.html?article_id=24009b4dc8fe8dadcfa96c37bce9dea6 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20140812205654/http://news.newamericamedia.org/news/view_article.html?article_id=24009b4dc8fe8dadcfa96c37bce9dea6 |archive-date=12 August 2014 |access-date=8 August 2026 |publisher=Pacific News Service}}</ref> នៅឆ្នាំ១៩៧៧ លោកប្រធានាធិបតី[[ជីមី ខាទ័រ]]បានលើកលែងទោសដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌដល់អ្នកដែលគេចវេះពីកំណែនទ័ពតាមរយៈ[[សេចក្តីប្រកាសលេខ ៤៤៨៣]]។<ref>{{Cite web |date=21 January 1977 |title=Proclamation 4483: Granting Pardon for Violations of the Selective Service Act, August 4, 1964 To March 38, 1973 |url=http://www.usdoj.gov/pardon/carter_proclamation.htm |access-date=8 May 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404185642/https://www.justice.gov/pardon/proclamation-4483-granting-pardon-violations-selective-service-act|archive-date=April 4, 2023}}</ref> ====ឥទ្ធិពលនៃអាវុធបំពុលគីមី==== {{Further|ផលប៉ះពាល់បរិស្ថាននៃសង្គ្រាមវៀតណាម}} [[File:Defoliation agent spraying.jpg|thumb|ឧទ្ធម្ភាគចក្រអាមេរិកកំពុងស្រោចថ្នាំគីមីនៅក្នុងតំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គ វៀតណាមខាងត្បូង ឆ្នាំ១៩៦៩]] សកម្មភាពដ៏ចម្រូងចម្រាសមួយជ្រុងទៀតនៅក្នុងប្រតិបត្តិការយោធាអាមេរិកគឺការប្រើប្រាស់នូវសារធាតុគីមីបំផ្លាញព្រៃឈើនៅរវាងឆ្នាំ១៩៦១ និងឆ្នាំ១៩៧១។ ថ្នាំនិងសារធាតុតិណឃាតពុលចំនួន ២០ លានហ្គាល្លុង ដូចសារធាតុ[[ការកអូរ៉ង់]]ជាដើម ត្រូវបានបាញ់ស្រោចពីលើព្រៃឈើនិងដំណាំលើផ្ទៃដី ៦ លានហិចតា។<ref name="Westing-1984"/><ref>{{cite book |title=Veterans and Agent Orange: Health Effects of Herbicides Used in Vietnam |date=1994 |publisher=National Academies Press (US) |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK236347/ |chapter=The U.S. Military and the Herbicide Program in Vietnam }}</ref> សារធាតុពុលនោះត្រូវបានគេប្រើដើម្បីរំលាយសម្លាប់ដើមឈើនិងរុក្ខជាតិផ្សេងៗនៅតានតំបន់ជនបទ ពោលព្រោះវាជាទីកន្លែងលាក់ខ្លួន ជំរុំផ្ទុកលាក់អាវុធ ស្បៀងអាហាររបស់ពួកវៀតកុង។<ref name=Lewy/>{{Rp|២៣៦}} សារធាតុគីមីដែលបានប្រើប្រាស់នោះបន្តជះឥទ្ធិពលប៉ះពាល់រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃដូចជា បង្កជាជំងឺនិងពិការភាពពីកំណើត ហើយបានបំពុលខ្សែសង្វាក់អាហារ<ref>{{Harvnb|Palmer|2007}}; {{Harvnb|Stone|2007}}.</ref><ref>{{Cite news |first=Lynne |last=Peeples |date=10 July 2013 |title=Veterans Sick From Agent Orange-Poisoned Planes Still Seek Justice |work=[[The Huffington Post]] |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/07/10/agent-orange-vietnam-veterans_n_3572598.html |access-date=8 May 2026}}</ref> រួមមានទប់ស្កាត់ដំណើរលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិនិងដំណាំមួយចំនួន ក៏ដូចជាបន្សាបចូលទៅក្នុងដីល្បាប់ដែលបានប៉ះពាល់ដល់មច្ឆាជាតិនិងប្រភេទសត្វដទៃៗទៀត។<ref>{{cite web |url=https://aces.illinois.edu/news/toxic-byproducts-agent-orange-continue-pollute-vietnam-environment-study-says#:~:text=%E2%80%9CAfter%20President%20Nixon%20ordered%20the,Sciences%20at%20Iowa%20State%20University. | title=Toxic byproducts of Agent Orange continue to pollute Vietnam environment, study says &#124; College of Agricultural, Consumer & Environmental Sciences &#124; Illinois }}</ref> ឯកសារ​កំណត់ត្រារបស់​សហរដ្ឋអាមេរិក​បាន​ផ្តល់តួលេខថា ​ព្រៃ​ឈើ ២០% នៅ​វៀតណាម​ខាងត្បូងត្រូវបានបំផ្លិចបំផ្លាញដោយសារធាតុពុលខាងលើ រួមទាំង​ព្រៃ​កោងកាង​ប្រមាណ ២០-៣៦% ផងដែរ។<ref name="Fox-2003">{{cite book |last=Fox |first=Diane N. |url=http://college.holycross.edu/faculty/dnfox/pdf/chemical_politics.pdf |chapter=Chemical Politics and the Hazards of Modern Warfare: Agent Orange |archive-url=https://web.archive.org/web/20100727144516/http://college.holycross.edu/faculty/dnfox/pdf/chemical_politics.pdf|archive-date=2010-07-27 |title=Synthetic Planet: Chemical Politics and the Hazards of Modern Life |editor-last=Monica |editor-first=Casper |date=2003 |publisher=Routledge Press}}</ref> វិនាសកម្មបរិស្ថានដែលកើតឡើងក្នុងសង្គ្រាមនេះត្រូវបាននាយករដ្ឋមន្ត្រីស៊ុយអែត លោក[[អ៊ូឡូហ្វ ផាលមែរ]] ក៏ដូចជាមេធាវី និងបណ្ឌិតផ្សេងៗសម្ដៅហៅថា [[បរិស្ថានឃាត]]។<ref name="Zierler-2011">{{Cite book |last=Zierler |first=David |title=The invention of ecocide: agent orange, Vietnam, and the scientists who changed the way we think about the environment |date=2011 |publisher=Univ. of Georgia Press |isbn=978-0-8203-3827-9 |location=Athens, Georgia}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-12-18 |title=How Imperative Is It To Consider Ecocide As An International Crime? |url=https://www.ijllr.com/post/how-imperative-is-it-to-consider-ecocide-as-an-international-crime |access-date=2026-05-08 |website=IJLLR}}</ref><ref name="Falk-1973">{{Cite journal |last=Falk |first=Richard A. |date=1973 |title=Environmental Warfare and Ecocide — Facts, Appraisal, and Proposals |journal=Bulletin of Peace Proposals |volume=4 |issue=1 |pages=80–96 |doi=10.1177/096701067300400105 |jstor=44480206 }}</ref> [[File:A vietnamese Professor is pictured with a group of handicapped children.jpg|thumb|កុមារពិការនៅប្រទេសវៀតណាម ដែលភាគច្រើនជាជនរងគ្រោះនៃសារធាតុពុលគីមី[[ការកអូរ៉ង់]] ឆ្នាំ២០០៤]] ធាតុគីមីដែលមាននៅក្នុងសារធាតុការកអូរ៉ង់នោះ<ref>{{cite web |title=Facts About Herbicides |url=https://www.publichealth.va.gov/exposures/agentorange/basics.asp |website=US Department of Veterans Affairs, Veterans Health Administration }}</ref> អាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់សុខភាព ដូចជាជំងឺប៉ះពាល់ប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ ការលូតលាស់មិនប្រក្រតី និងបញ្ហាជាមួយប្រព័ន្ធបន្តពូជ។<ref>{{cite book |doi=10.1016/B978-0-323-43044-9.00025-X |chapter=Nonmetallic Toxic Chemical Assessment |title=Textbook of Natural Medicine |date=2020 |last1=Shaw |first1=William |pages=215–222.e2 |isbn=978-0-323-52342-4 }}</ref> ការកអូរ៉ង់ក៏ដូចជានិងសារធាតុពុលស្រដៀងៗគ្នានេះបានបង្កជាបញ្ហាសុខភាពយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ប្រជាជនវៀតណាម និងក៏ដូចជាយោធិនអាមេរិកដែលប្រើប្រាស់វា។ របាយការណ៍ជាច្រើនបានសន្និដ្ឋានថា ជនភៀសសឹកដែលបានប៉ះពាល់នឹងថ្នាំនោះបានបន្តប្រឈមនឹងការឈឺចាប់នៅក្នុងគ្រាប់ភ្នែក ស្បែក និងបញ្ហាក្រពះពោះវៀនជាដើម។ នៅក្នុងលទ្ធផលសិក្សាមួយ ជនរងគ្រោះពីសារធាតុពុល ៩២% បានទទួលរងនូវភាពអស់កម្លាំងឥតឈប់ឈរ ហើយអ្នកខ្លះទៀតត្រូវផ្ដល់[[វិរូបកំណើត]]។<ref>{{cite journal |last1=Rose |first1=Hilary A. |last2=Rose |first2=Steven P. R. |title=Chemical Spraying as Reported by Refugees from South Vietnam |journal=Science |date=25 August 1972 |volume=177 |issue=4050 |pages=710–712 |doi=10.1126/science.177.4050.710 |pmid=5054148 |bibcode=1972Sci...177..710R }}</ref> លទ្ធផលវិភាគបានរកឃើញថា ឪពុកម្តាយដែលបានរងផលប៉ះពាល់នឹងសារធាតុការកអូរ៉ង់ត្រូវប្រឈមនឹងលទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការផ្ដល់កំណើតឱ្យទារកដែលមានពិការភាព ឬវិរូបភាពនោះឯង។<ref>{{Cite journal |last1=Ngo Anh |first1=D. |first2=Richard |last2=Taylor |first3=Christine L. |last3=Roberts |first4=Tuan V. |last4=Nguyen |date=13 February 2006 |title=Association between Agent Orange and Birth Defects: Systematic Review and Meta-analysis |journal=International Journal of Epidemiology |publisher=Oxford University Press |volume=35 |issue=5 |pages=1220–1230 |doi=10.1093/ije/dyl038 |pmid=16543362 |doi-access=free}}</ref> ភស្តុតាងគួរឱ្យកត់សម្គាល់បានបញ្ជាក់ឱ្យឃើញផងដែរថា ពិការភាពដែលជាលទ្ធផលនៃការកអូរ៉ង់អាចមានបន្តកើតរហូតដល់ទៅបីជំនាន់ ឬច្រើនជាងនេះ។<ref>{{Cite web |first1=Charles |last1=Ornstein |first2=Hannah |last2=Fresques |first3=Mike |last3=Hixenbaugh |date=16 December 2016 |title=The Children of Agent Orange |url=https://www.propublica.org/article/the-children-of-agent-orange |access-date=23 February 2018 |website=ProPublica}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៨ អាជ្ញាធរវៀតណាមបានធ្វើប្រព្រឹត្តិកម្មដីដែលមានជាតិពុលចំនួន ១៥០,០០០ ម៉ែត្រគូប។<ref>{{cite web | last1=McElwee | first1=Pamela | editor-first1=Stacy | editor-last1=Morford |url=https://theconversation.com/50-years-later-vietnams-environment-still-bears-the-scars-of-war-and-signals-a-dark-future-for-gaza-and-ukraine-254971#:~:text=The%20term%20%E2%80%9Cecocide%E2%80%9D%20had%20been,term%20harm%20have%20been%20limited. | title=50 years later, Vietnam's environment still bears the scars of war – and signals a dark future for Gaza and Ukraine | date=28 April 2025 }}</ref> ==ចំណារពន្យល់== {{reflist|group=ស}} ==ឯកសារយោង== ===អាគតដ្ឋាន=== {{reflist}} hx9adc00uk55ia6i8puforpl9p4op6p 0 38795 335018 334534 2026-05-08T13:09:22Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា */ 335018 wikitext text/x-wiki '''បវរកញ្ញាចក្រវាឡ''' ({{Lang-en|Miss Universe}}) គឺជាកម្មវិធី[[:en: Beauty Pageant|ប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិ]]ប្រចាំឆ្នាំដែលគ្រប់គ្រងដោយ[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]ដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]និង[[:en:Thailand|ប្រទេសសៀម]]។រួមជាមួយនឹងកម្មវិធី[[បវរកញ្ញាពិភពលោក]] [[បវរកញ្ញាអន្តរជាតិ]] និង [[បវរកញ្ញាផែនដី]]កម្មវិធីបវរកញ្ញាចក្រវាឡគឺជាកម្មវិធីប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិមួយនៅក្នុងចំណោមកម្មវិធី[[:en:Big Four international beauty pageants|ប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិធំៗទាំង ០៤]]។<ref>{{cite web |title=Beauty Pageant Basics |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |publisher=[[BBC News]] |last=Enriquez |first=Amee |date=February 2, 2014 |access-date=May 4, 2018 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308120845/https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |url-status=live }}</ref> {{Infobox pageant | name = បវរកញ្ញាចក្រវាឡ | logo = Miss Universe Logotype.svg | logosize = | image = | caption = | type = '''ការប្រកួតប្រជែងសម្រស់''' | franchise_holder = | organization = {{ubl|JKN Legacy Inc.|[[:en:JKN Global Group|JKN Global Group]]|Legacy Holding Group}} | headquarters = {{ubl|[[ខេត្តសមុទ្រប្រាការ|ខេត្តសមុទ្រប្រាការ]], [[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]|[[ទីក្រុងញូវយ៉ក|ទីក្រុងញូវយ៉ក]], [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]]}} | pageant_region = | region_represented= | qualification = | first = [[:en:Miss Universe 1952|១៩៥២]] | recent = [[:en:Miss Universe 2025|២០២៥]] | last = <!---Only if pageant is defunct. Last edition of the pageant, use year used in the pageant name---> | current_titleholder = [[:en:Fátima Bosch|Fátima Bosch Fernández]] | titleholder_represents = {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | language = [[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] | leader_title1 = ម្ចាស់កម្មសិទ្ធិ | leader_name1 = {{ubl|[[:en:Jakkaphong Jakrajutatip|Jakkaphong Jakrajutatip]]|Raul Rocha Cantú}} | leader_title2 = នាយកប្រតិបត្តិ | leader_name2 = | leader_title3 = ប្រធាន | leader_name3 = | leader_title4 = អនុប្រធាន | leader_name4 = Olivia Quido | predecessor = | successor = <!---Succeeding pageant---> | website = https://www.missuniverse.com/ }} '''បវរកញ្ញាចក្រវាឡ'''បច្ចុប្បន្នគឺកញ្ញា [[:en:Fátima Bosch|Fátima Bosch Fernández]] មកពី[[ម៉ិកស៊ិក|ប្រទេសម៉ិកស៊ិក]]ដែលបានគ្រងម្កុដនៅថ្ងៃទី ២១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៥ នៅ[[ខេត្តនន្ទបុរី|ខេត្តនន្ទបុរី]] [[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]។ == ប្រវត្តិ == [[File:Miss Universe Sash.jpg|right|upright=1.5|thumb|ឈៀងបវរកញ្ញាចក្រវាឡពីឆ្នាំ ២០០១ ដល់ឆ្នាំ ២០២១]] ចំណងជើង'''បវរកញ្ញាចក្រវាឡ'''ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាលើកដំបូងដោយ [[:en:International Pageant of Pulchritude|International Pageant of Pulchritude]] នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៦។កម្មវិធីប្រឡងនេះត្រូវបានរៀបចំធ្វើឡើងជារៀងរាល់ឆ្នាំរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៣៥ នៅពេលមាន[[:en:Great Depression|វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំ]]និងព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងៗទៀតមុនកើតមាន[[:en:World War II|សង្គ្រាមលោកលើកទី ០២]] កម្មវិធីប្រឡងនេះត្រូវបានបិទបញ្ចប់។[[File:Miss_Universe_1930_Winners.jpg|thumb|ម្ចាស់ជ័យលាភីនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣០]] កម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាចក្រវាឡត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥២ ដោយក្រុមហ៊ុន [[:en:Catalina Swimwear|Pacific Knitting Mills]] ដែលជាក្រុមហ៊ុនសម្លៀកបំពាក់មួយដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[:en: California|រដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា]]និងជាក្រុមហ៊ុនផលិត[[:en:Catalina Swimwear|សម្លៀកបំពាក់ហែលទឹក Catalina]] ហើយចាប់តាំងពីពេលនោះមកវាមានទីស្នាក់ការនៅ[[:en:United States of America|សហរដ្ឋអាមេរិក]]។ក្រុមហ៊ុនគឺជាអ្នកឧបត្ថម្ភកម្មវិធីប្រឡង[[:en:Miss America|បវរកញ្ញាសហរដ្ឋអាមេរិក]]រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៥១។នៅក្នុងឆ្នាំនោះកញ្ញា [[:en:Yolande Betbeze|Yolande Margaret Betbeze Fox]] ដែលជាម្ចាស់ជ័យលាភីបានបដិសេធមិនថតរូបផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈដោយស្លៀកឈុតហែលទឹករបស់ក្រុមហ៊ុន។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥២ ក្រុមហ៊ុន [[:en:Catalina_Swimwear|Pacific Knitting Mills]] បានរៀបចំកម្មវិធីប្រឡង[[:en:Miss USA|បវរកញ្ញាសហរដ្ឋអាមេរិក]]និងបវរកញ្ញាចក្រវាឡដោយរួមគ្នាសហការឧបត្ថម្ភអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយ។<ref>{{Cite news|last=Roberts|first=Sam|date=26 February 2016|title=Yolande Betbeze Fox, Miss America Who Defied Convention, Dies at 87|language=en-US|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2016/02/26/us/yolande-betbeze-fox-miss-america-who-defied-convention-dies-at-87.html|access-date=25 February 2024|issn=0362-4331|archive-date=February 26, 2016|archive-url=https://archive.today/20160226061628/http://www.nytimes.com/2016/02/26/us/yolande-betbeze-fox-miss-america-who-defied-convention-dies-at-87.html?_r=0|url-status=live}}</ref> [[File:Armi-Kuusela-1952.jpg|thumb|កញ្ញា [[:en:Armi Kuusela|Armi Helena Kuusela-Williams]] នៅ[[:en:Helsinki|ទីក្រុង Helsinki ប្រទេសហ្វាំងឡង់]]]] កម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាចក្រវាឡត្រូវបានរៀបចំធ្វើឡើងជាលើកដំបូងនៅ[[ឡងប៊ិច (កាលីផ្វនញ៉ា)|ទីក្រុងឡុងប៊ិច]] [[កាលីហ្វ័រញ៉ា|រដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥២។ម្ចាស់ជ័យលាភីដំបូងគេបានទៅលើកញ្ញា [[:en:Armi Kuusela|Armi Helena Kuusela-Williams]] មកពី[[ហ្វាំងឡង់|ប្រទេសហ្វាំងឡង់]]ក៏ប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាននាងបានបោះបង់តំណែងរបស់នាងចោលបើទោះបីជាមិនមែនជាផ្លូវការក៏ដោយដើម្បីទៅរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍មុនពេលតំណែងឆ្នាំរបស់នាងត្រូវបានបញ្ចប់។<ref>{{cite web |author=FUNFARE by Ricky Lo |title=A misty-eyed look at Armi Kuusela, the 1st Miss Universe |url=http://www.philstar.com/entertainment/344221/misty-eyed-look-armi-kuusela-1st-miss-universe |date=June 28, 2006 |website=philstar.com |publisher=[[The Philippine Star]] |access-date=October 9, 2013 |archive-date=October 15, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171015000244/http://www.philstar.com/entertainment/344221/misty-eyed-look-armi-kuusela-1st-miss-universe |url-status=live }}</ref>រហូតមកដល់ឆ្នាំ ១៩៥៨ ចំណងជើង'''បវរកញ្ញាចក្រវាឡ'''ដូចជា[[:en:Miss USA|បវរកញ្ញាសហរដ្ឋអាមេរិក]]ត្រូវបានចុះកាលបរិច្ឆេទនៅឆ្នាំបន្ទាប់ពីការប្រឡងដូច្នេះនៅក្នុងអំឡុងពេលនោះតំណែងរបស់កញ្ញា [[:en:Kuusela|Kuusela]] គឺ[[:en:Miss Universe 1953|បវរកញ្ញាចក្រវាឡឆ្នាំ ១៩៥៣]]។ចាប់តាំងពីក្រុមហ៊ុន [[:en:Catalina_Swimwear|Pacific Mills]] បានបង្កើតកម្មវិធីប្រឡងនេះមកការរៀបចំគ្រប់គ្រងគឺធ្វើឡើងដោយ[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]។នៅទីបំផុតក្រុមហ៊ុន [[:en:Catalina_Swimwear|Pacific Mills]] និងក្រុមហ៊ុនបុត្រសម្ព័ន្ធរបស់ក្រុមហ៊ុននេះត្រូវបានទិញដោយសាជីវកម្ម [[:en:Kayser-Roth|Kayser-Roth Corporation]]។<ref name=":0">{{Cite magazine|date=19 February 2018|title=Trump's Miss Universe Gambit|url=https://www.newyorker.com/magazine/2018/02/26/trumps-miss-universe-gambit|access-date=25 February 2024|magazine=The New Yorker|language=en-US|archive-date=March 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330193214/https://www.newyorker.com/magazine/2018/02/26/trumps-miss-universe-gambit|url-status=live}}</ref> កម្មវិធីប្រឡងនេះត្រូវបានរៀបចំចាក់ផ្សាយនៅលើកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៥។[[ស៊ីប៊ីអេស|CBS]] បានចាប់ផ្តើមចាក់ផ្សាយការប្រឡង[[:en:Miss USA|បវរកញ្ញាសហរដ្ឋអាមេរិក]]និងបវរកញ្ញាចក្រវាឡរួមគ្នានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦០ ហើយបានបំបែកការចាក់ផ្សាយកម្មវិធីប្រឡងទាំងពីរនេះដាច់ដោយឡែកពីគ្នានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៥។បន្ទាប់មកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៥ ក្រុមហ៊ុន [[:en:Gulf and Western Industries|Gulf and westen]] បានទិញយកសាជីវកម្ម [[:en:Kayser-Roth |Kayser-Roth Corporation]] ហើយបានគ្រប់គ្រងបវរកញ្ញាចក្រវាឡរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៩១ និងត្រូវបានក្រុមហ៊ុន [[:en:Procter & Gamble|Procter & Gamble]] ទិញយក។<ref name=":0" /> នៅក្នុង ១៩៩១ លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ|ដូណាស់ ចន ត្រាំ]]បានទិញកម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាពី [[:en:ITT Corp|ITT Crop]] ជាមួយនឹងការរៀបចំចាក់ផ្សាយជាមួយនឹង [[ស៊ីប៊ីអេស|CBS]] រហូតដល់ឆ្នាំ ២០០២។<ref>{{cite web |title=Four Big Ships Dominate International Beauty Pageants |author=Prestigious Beauty Pageant |url=http://www.prestigiousbeautypageants.org/four-big-ships-dominate-international-beauty-pageants/ |date=November 18, 2013 |website=Prestigious Beauty Pageants |access-date=June 15, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131217131258/http://www.prestigiousbeautypageants.org/four-big-ships-dominate-international-beauty-pageants/ |archive-date=December 17, 2013 |archivedate=ធ្នូ 17, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131217131258/http://www.prestigiousbeautypageants.org/four-big-ships-dominate-international-beauty-pageants/ }}</ref>នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៨ '''Miss Universe, Inc.''' បានប្តូរឈ្មោះរបស់ខ្លួនទៅជា[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]ហើយបានផ្លាស់ប្តូរទីស្នាក់ការរបស់ខ្លួនពី[[ឡូស​អាន់​ជ័រ​លេស|ទីក្រុងឡូសអេនជឺលេស]]ទៅកាន់[[ទីក្រុងញូវយ៉ក]]។<ref name="India-Today-1">{{cite web |title=Miss USA Olivia Culpo is Miss Universe 2012! |website=[[India Today]] |date=December 19, 2012 |url=http://indiatoday.intoday.in/story/miss-universe-2012-winner-olivia-culpo/1/238561.html |access-date=January 9, 2016 |archive-date=March 4, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304124901/http://indiatoday.intoday.in/story/miss-universe-2012-winner-olivia-culpo/1/238561.html |url-status=live }}</ref><ref name="new team">{{cite news|title=Mistress of the Universe|url=https://pqasb.pqarchiver.com/nypost/access/68469692.html?dids=68469692:68469692&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Jan+18,+1999&author=Jonathan+Foreman&pub=New+York+Post&desc=MISTRESS+OF+THE+UNIVERSE+-+MAUREEN+REIDY,+ONCE+DONALD+TRUMP'S+ACCOUNTANT,+HAS+TRANSFORMED+THREE+KEY+BEAUTY+PAGEANTS+FROM+TACKY+CHEESE+INTO+SLICK,+CHIC+AFFAIRS&pqatl=google|access-date=February 24, 2011|newspaper=[[New York Post]]|date=January 18, 1999|first=Jonathan|last=Foreman|archive-date=March 25, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130325005144/http://pqasb.pqarchiver.com/nypost/access/68469692.html?dids=68469692%3A68469692&FMT=ABS&FMTS=ABS%3AFT&type=current&date=Jan+18%2C+1999&author=Jonathan+Foreman&pub=New+York+Post&desc=MISTRESS+OF+THE+UNIVERSE+-+MAUREEN+REIDY%2C+ONCE+DONALD+TRUMP%27S+ACCOUNTANT%2C+HAS+TRANSFORMED+THREE+KEY+BEAUTY+PAGEANTS+FROM+TACKY+CHEESE+INTO+SLICK%2C+CHIC+AFFAIRS&pqatl=google|url-status=dead}}</ref>នៅចុងឆ្នាំ ២០០២ លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ|ដូណាល់ ចន ត្រាំ]]បានចូលទៅក្នុងក្រុមហ៊ុនបណ្តាក់ទុនរួមគ្នាជាមួយនឹង [[អេនប៊ីស៊ី|NBC]] នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៣ ដែលលើសពីទីផ្សារផ្សេងៗទៀតសម្រាប់សិទ្ធិចាក់ផ្សាយលើកញ្ចក់ទូរទស្សន៍។<ref>Natalie Tadena (July 2, 2015)."[https://www.wsj.com/articles/BL-269B-3913 Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel]" [https://web.archive.org/web/20200727055939/https://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/ Archived] July 27, 2020, at the [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine Wayback Machine]. [https://en.m.wikipedia.org/wiki/The_Wall_Street_Journal The Wall Street Journal].</ref><ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2015/biz/news/donald-trump-miss-universe-wmeimg-acquisition-1201592910/|title=WME/IMG Acquires Miss Universe Organization From Donald Trump|first1=Cynthia|last1=Littleton|date=September 14, 2015|access-date=December 11, 2017|archive-date=November 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108163857/https://variety.com/2015/biz/news/donald-trump-miss-universe-wmeimg-acquisition-1201592910/|url-status=live}}</ref>ពីឆ្នាំ ២០០៣ ដល់ឆ្នាំ ២០១៤ កម្មវិធីប្រឡងត្រូវបានចាក់ផ្សាយនៅលើប៉ុស្តិ៍ [[អេនប៊ីស៊ី|NBC]] នៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref name="The New York Times">{{cite news |title=Three Beauty Pageants Leaving CBS for NBC |last=Rutenberg |first=Jim |url=https://www.nytimes.com/2002/06/22/business/three-beauty-pageants-leaving-cbs-for-nbc.html |date=June 22, 2002 |newspaper=The New York Times |access-date=October 8, 2013 |archive-date=October 11, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161011024009/http://www.nytimes.com/2002/06/22/business/three-beauty-pageants-leaving-cbs-for-nbc.html |url-status=live }}</ref> នៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០១៥ [[អេនប៊ីស៊ី|NBC]] បានលុបចោលទំនាក់ទំនងអាជីវកម្មទាំងអស់ជាមួយនឹងលោក[[ដូណាល់ ត្រាំ|ដូណាល់ ចន ត្រាំ]]និង[[:en:Miss Universe Organisation|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹង[[:en:Donald Trump 2016 presidential campaign#Announcement|សេចក្តីថ្លែងការណ៍ដ៏ចម្រូងចម្រាស]]អំពីជនអន្តោប្រវេសន៍ខុសច្បាប់ដែលបានឆ្លងកាត់ព្រំដែនមកពី[[ម៉ិកស៊ិក|ប្រទេសម៉ិកស៊ីកូ]]។<ref name="hollywoodreporter">{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/nbc-cuts-ties-donald-trump-805706?facebook_20150629|title=NBC Cuts Ties With Donald Trump Over "Derogatory Statements," Pulls Miss USA and Miss Universe Pageants|first=Kate|last=Stanhope|date=June 29, 2015|work=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=June 30, 2015|archive-date=October 10, 2017|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20171010094038/http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/donald-trump-nbc-severing-ties-805706|url-status=live}}</ref><ref name=NBCsever>{{cite news|title=NBCUniversal cuts ties with Donald Trump|url=https://money.cnn.com/2015/06/29/media/donald-trump-nbc-ends-relationship/|access-date=June 29, 2015|work=CNN Money|date=June 29, 2015|archive-date=December 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201229221647/https://money.cnn.com/2015/06/29/media/donald-trump-nbc-ends-relationship/|url-status=live}}</ref>ជាផ្នែកនៃដំណោះស្រាយផ្លូវច្បាប់នៅក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០១៥ លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ|ដូណាល់ ចន ត្រាំ]]បានទិញភាគហ៊ុន ៥០% របស់ [[អេនប៊ីស៊ី|NBC]] នៅក្នុងក្រុមហ៊ុនដោយធ្វើឲ្យលោកក្លាយជាម្ចាស់ក្រុមហ៊ុនតែម្នាក់គត់។០៣ ថ្ងៃក្រោយមកលោកបានលក់ក្រុមហ៊ុនទាំងមូលទៅឲ្យ [[:en:Endeavor (company)|WME]]/[[:en:IMG (company)|IMG]]។<ref name="nytimes.com">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2015/09/15/business/media/trump-sells-miss-universe-organization-to-wme-img-talent-agency.html|title=Trump Sells Miss Universe Organization to WME-IMG Talent Agency|date=September 15, 2015|work=The New York Times|access-date=February 5, 2016|archive-date=February 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204102131/http://www.nytimes.com/2015/09/15/business/media/trump-sells-miss-universe-organization-to-wme-img-talent-agency.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/donald-trump-sells-miss-universe-img-2015-9|title=Donald Trump sells the Miss Universe Organization|last=Nededog|first=Jethro|date=September 14, 2015|work=Business Insider|access-date=January 9, 2016|archive-date=May 6, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506164358/http://www.businessinsider.com/donald-trump-sells-miss-universe-img-2015-9|url-status=live}}</ref>បន្ទាប់ពីការផ្លាស់ប្តូរកម្មសិទ្ធិនៅក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ ២០១៥ [[ហ្វកក្រុមហ៊ុនផ្សាយ|Fox]] និង [[:en:Azteca América|Azteca]] បានក្លាយជាអ្នកចាក់ផ្សាយជាផ្លូវការនៃកម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាចក្រវាឡនិង[[:en:Miss USA|បវរកញ្ញាសហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref>{{cite web|url=http://www.tvinsider.com/article/49807/miss-universe-and-miss-usa-pageants-to-air-on-fox/|title=Miss Universe and Miss USA Pageants to Air on Fox|work=TV Insider|date=October 28, 2015 |access-date=January 9, 2016|archive-date=February 12, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160212061824/http://www.tvinsider.com/article/49807/miss-universe-and-miss-usa-pageants-to-air-on-fox/|url-status=live}}</ref>សិទ្ធិចាក់ផ្សាយរបស់កម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាចក្រវាឡត្រូវបានបំបែកជាបណ្ដោះអាសន្នទៅឲ្យ [[តេលេម៉ុនដូ|Telemundo]] និង [[:en:FYI|FYI]] នៅក្នុងឆ្នាំ ២០២០ ដោយសារមានការរឹតត្បិត[[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩|ជំងឺរាតត្បាតកូវីត-១៩]] នៅពេលនោះ។កិច្ចសន្យាជាមួយនឹង [[ហ្វកក្រុមហ៊ុនផ្សាយ|Fox]] និងពិធីករលោក [[:en:Steve Harvey|Broderick Stephen Harvey]] ត្រូវបានបន្តឡើងវិញសម្រាប់កម្មវិធីប្រឡងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២១។ នៅថ្ងៃទី ២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០២២ ក្រុមហ៊ុន [[:en:JKN Global Group|JKN Global Group]] ដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]បានទិញយក [[:en:Miss Universe Organization (MUO)|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]](MUO)ពីក្រុមហ៊ុន [[:en:Endeavor Group Holdings|Endeavor Group Holdings]] ដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់ [[:en:IMG Worldwide|IMG Worldwide]] នៅក្នុងតម្លៃ ១៤ លានដុល្លារដែលធ្វើឲ្យអ្នកស្រី [[:en:Jakkaphong Jakrajutatip|Anne Jakapong Jakrajutatip]] ក្លាយជា[[:en: Transgender|ស្ត្រីកែភេទ]]ដំបូងគេដែលជាម្ចាស់អង្គការនិងជាលើកទីមួយរបស់អង្គការដែលបានពង្រីកទីស្នាក់ការកណ្តាលរបស់ខ្លួននៅខាងក្រៅទឹកដី[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]ចាប់ពីឆ្នាំ ២០២២ តទៅ [[អេនប៊ីស៊ី|NBC]] ទទួលបានសិទ្ធិចាក់ផ្សាយសារជាថ្មីតាមរយៈ [[:en:Roku|The Roku Channel]] ដោយសារមានការផ្លាស់ប្តូរម្ចាស់ថ្មីដែលនេះជាលើកទីមួយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្របវរកញ្ញាចក្រវាឡដែលកម្មវិធីប្រឡងបានផ្លាស់ប្តូរពីការចាក់ផ្សាយតាម[[:en:Television|បណ្ដាញទូរទស្សន៍បែបប្រពៃណី]]ទៅជា[[:en:Streaming media|ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយពេញលេញ]]នៅ[[:en:United States of America|សហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref>{{cite news|url=https://www.bangkokpost.com/business/2423031/jkn-acquires-miss-universe-organization|title=JKN acquires Miss Universe Organization|date=October 26, 2022|work=Bangkok Post|access-date=October 26, 2022|archive-date=March 22, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230322043036/https://www.bangkokpost.com/business/2423031/jkn-acquires-miss-universe-organization|url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី ១៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៣ អ្នកស្រី '''Paula Shugart''' ប្រធាន[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាល]]បានប្រកាសពីការចាកចេញរបស់អ្នកស្រីពី[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]។<ref name=":1">{{Cite web |last=Schneider |first=Michael |date=17 November 2023 |title=Miss Universe Organization President Paula Shugart Exits After 23 Years |url=https://variety.com/2023/tv/news/miss-universe-organization-president-paula-shugart-exits-1235793531/ |access-date=25 February 2024 |website=Variety |language=en-US}}</ref>តំណែងនេះនឹងមិនត្រូវបានកំណត់យកអ្នកថ្មីមកជំនួសនោះឡើយ។<ref name=":1" />បន្ទាប់ពីការចាកចេញរបស់អ្នកស្រី '''Paula Shugart''' នាយកប្រតិបត្តិនៃ[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]អ្នកស្រី '''Amy Emmerich''' ក៏បានប្រកាសពីការចាកចេញរបស់អ្នកស្រីនៅថ្ងៃទី ០៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០២៥ ហើយបានចាកចេញពីផ្លូវការនៅថ្ងៃទី ០១ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៤។<ref>{{Cite web |last=Santiago |first=Camille |date=8 February 2024 |title=Amy Emmerich steps down as Miss Universe CEO |url=https://philstarlife.com/celebrity/847811-amy-emmerich-steps-down-as-miss-universe-ceo? |access-date=25 February 2024 |website=Philstar Life |archive-date=February 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225125255/https://philstarlife.com/celebrity/847811-amy-emmerich-steps-down-as-miss-universe-ceo |url-status=live }}</ref>នៅថ្ងៃទី ១៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២៥ លោក [[:en:Mario Búcaro|Mario Adolfo Búcaro Flores]] បានលាលែងពីតំណែងជាប្រធានប្រតិបត្តិនៃ[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]](MUO)បន្ទាប់ពីកាន់តំណែងមិនដល់ ០២ ខែផង។ការចាកចេញរបស់លោកត្រូវបានបញ្ជាក់តាមរយៈ[[:en:Press_release|សេចក្តីប្រកាសព័ត៌មាន]]មួយដែលបានរៀបរាប់អំពីការរួមចំណែកនិងសមិទ្ធផលរបស់លោកចំពោះអង្គការប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិនេះផងដែរ។<ref>{{Cite web |title=Mario Búcaro resigns as Miss Universe CEO after short stint |url=https://philstarlife.com/news-and-views/853106-mario-bucaro-resigns-miss-universe-ceo? |access-date=2025-12-14 |website=Philstar Life [[Philippine Star]]}}</ref><ref>{{Cite news |date=December 14, 2025 |title=Miss Universe CEO Mario Búcaro steps down after short tenure |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2025/12/14/miss-universe-ceo-mario-b-caro-steps-down-after-short-tenure-1615 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref> == ម្ចាស់ម្កុដថ្មីៗ == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! width=|ឆ្នាំប្រកួត ! width=|ប្រទេស ឬ ដែនដី ! width=|ម្ចាស់ម្កុដ ! width=|ឈុតតំណាងជាតិល្អដាច់គេ ! width=|ទីកន្លែងនៃការប្រកួត ! width=|ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- | ២០២៦ | | | | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | |- | ២០២៥ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | [[:en:Fátima Bosch|Fátima Bosch Fernández]] | rowspan= "3" | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ១១៨ |- | ២០២៤ | {{flagicon|DNK}} [[ដាណឺម៉ាក|ដាណឺម៉ាក]] | [[:en:Victoria Kjær Theilvig|Victoria Kjær Theilvig]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | ១២៥ |- | ២០២៣ | {{flagicon|NIC}} [[នីការ៉ាហ្គា|នីការ៉ាហ្គា]] | [[:en:Sheynnis Palacios|Sheynnis Alondra Palacios Cornejo]] | {{flagicon|SLV}} [[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ|អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | ៨៤ |- | ២០២២ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:R'Bonney Gabriel|R'Bonney Nola Gabriel]] | {{flagicon|UKR}} [[អ៊ុយក្រែន|អ៊ុយក្រែន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨៣ |- | ២០២១ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Harnaaz_Sandhu|Harnaaz Kaur Sandhu]] | {{flagicon|NGA}} [[នីហ្សេរីយ៉ា|នីហ្សេរីយ៉ា]] | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] | ៨០ |- | ២០២០ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | [[:en:Andrea Meza|Alma Andrea Meza Carmona]] | {{flagicon|MMR}} [[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | rowspan = "2" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៤ |- | ២០១៩ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Zozibini Tunzi|Zozibini (Zozi) Bolowana]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៩០ |- | ២០១៨ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Catriona Gray|Catriona Elisa Magnayon Gray]] | {{flagicon|LAO}} [[ឡាវ|លាវ]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ៩៤ |- | ២០១៧ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Demi-Leigh Tebow|Demi-Leigh Nel-Peters]] | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៩២ |- | ២០១៦ | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] | [[:en:Iris Mittenaere|Iris Mittenaere]] | {{flagicon|MMR}} [[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៨៦ |- | ២០១៥ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Pia_Wurtzbach|Pia Alonzo Wurtzbach-Jauncey]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | rowspan = "2" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨០ |- | ២០១៤ | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | [[:en:Paulina_Vega|Paulina Vega Dieppa]] | {{flagicon|IDN}} [[ឥណ្ឌូនេស៊ី|ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | ៨៨ |- | ២០១៣ | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Gabriela Isler|María Gabriela de Jesús Isler Morales]] | {{flagicon|NIC}} [[នីការ៉ាហ្គា|នីការ៉ាហ្គា]] | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] | ៨៦ |- | ២០១២ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Olivia Culpo|Olivia Frances Culpo]] | {{flagicon|CHN}} [[ចិន|ចិន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | rowspan = "2" | ៨៩ |- | ២០១១ | {{flagicon|AGO}} [[អង់ហ្គោឡា|អង់ហ្គោឡា]] | [[:en:Leila Lopes|Leila Lopes]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] |- | ២០១០ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | [[:en:Ximena_Navarrete|Jimena (Ximena) Navarrete Rosete]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | rowspan = "2" | ៨៣ |- | ២០០៩ | rowspan = "2" | {{flagicon|VEN}}[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Stefanía_Fernández|Stefanía Fernández Krupij]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|BHS}} [[បាហាម៉ាស|បាហាម៉ាស]] |- | ២០០៨ | [[:en:Dayana_Mendoza|Dayana Sabrina Mendoza Moncada]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{flagicon|VNM}} [[វៀតណាម|យួន]] | ៨០ |- | ២០០៧ | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | [[:en:Riyo Mori|Riyo Mori]] | ''មិនមានម្ចាស់តំណែង'' | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | ៧៧ |- | ២០០៦ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Zuleyka Rivera|Zuleyka Jerrís Rivera Mendoza]] | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨៦ |- | ២០០៥ | {{flagicon|CAN}} [[កាណាដា|កាណាដា]] | [[:en:Natalie Glebova|Natalya Vladimirovna Glebova]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ៨១ |- | ២០០៤ | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] | [[:en:Jennifer Hawkins|Jennifer Louise Hawkins-Wall]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|បាណាម៉ា]] | {{flagicon|ECU}} [[អេក្វាឌ័រ|អេក្វាឌ័រ]] | ៨០ |- | ២០០៣ | {{flagicon|DOM}} [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន|សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | [[:en:Amelia Vega|Amelia Patricia Vega Polanco]] | {{flagicon|DOM}} [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន|សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | ៧១ |- | rowspan = "2" | ២០០២ | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | [[:en:Justine Pasek|Justine Lissette (Yostin) Pasek Patiño]]<br>(ជំនួសតំណែង) | rowspan = "2" | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | rowspan = "3" | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | rowspan = "2" | ៧៥ |- | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] | [[:en:Oxana_Fedorova|Oksana Gennadyevna Borodina]]<br>(លាលែងចេញពីតំណែង) |- | ២០០១ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Denise Quiñones|Denise Marie Quiñones August]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | ៧៧ |- | ២០០០ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Lara Dutta Bhupathi|Lara Dutta Bhupathi]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | {{flagicon|CYP}} [[ស៊ីប|សុីប]] | ៧៩ |- | ១៩៩៩ | {{flagicon|BWA}} [[បុតស្វាណា|បុតស្វាណា]] | [[:en:Mpule Kwelagobe|Mpule Keneilwe Kwelagobe]] | rowspan = "2" | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | ៨៤ |- | ១៩៩៨ | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | [[:en:Wendy Fitzwilliam|Wendy Marcelle Fitzwilliam]] | rowspan = "3" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨១ |- | ១៩៩៧ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Brook Lee|Brook Antoinette Mahealani Lee]] | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | ៧៤ |- | ១៩៩៦ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Alicia Machado|Yoseph Alicia Machado Fajardo]] | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] | ៧៩ |- | ១៩៩៥ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Chelsi_Smith|Chelsi Mariam Pearl Smith]] | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | {{flagicon|NAM}} [[ណាមីប៊ី|ណាមីប៊ី]] | ៨២ |- | ១៩៩៤ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Sushmita Sen|Sushmita Sen]] | {{flagicon|PHI}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៧៧ |- | ១៩៩៣ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Dayanara Torres|Dayanara Torres Delgado]] | {{flagicon|NOR}} [[ន័រវែស|ន័រវែស]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | ៧៩ |- | ១៩៩២ | {{flagicon|NAM}} [[ណាមីប៊ី|ណាមីប៊ី]] | [[:en:Michelle McLean|Michelle McLean]] | {{flagicon|PRY}} [[ប៉ារ៉ាហ្គាយ|ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ៧៨ |- | ១៩៩១ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | [[:en:Lupita Jones|María Guadalupe (Lupita) Jones Garay]] | rowspan = "2" | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | rowspan = "2" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៣ |- | ១៩៩០ | {{flagicon|NOR}} [[ន័រវែស|ន័រវែស]] | [[:en:Mona Grudt|Mona Grudt]] | ៧១ |- | ១៩៨៩ | {{flagicon|NLD}} [[ហូឡង់|ហូឡង់]] | [[:en:Angela Visser|Angela Visser]] | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | ៧៦ |- | ១៩៨៨ | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | [[:en:Bui_Simon|Porntip Nakhirunkanok]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{flagicon|TWN}} [[តៃវ៉ាន់|តៃវ៉ាន់]] | ៦៦ |- | ១៩៨៧ | {{flagicon|CHL}} [[ឈីលី|ឈីលី]] | [[:en:Cecilia_Bolocco|Cecilia Carolina Bolocco Fonck]] | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | {{flagicon|SIN}} [[សិង្ហបុរី|សិង្ហបុរី]] | ៩៨ |- | ១៩៨៦ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Bárbara Palacios|Bárbara Palacios Teyde de Manrique]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | ៧៧ |- | ១៩៨៥ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Deborah Carthy Deu|Deborah Fátima Carthy Deu]] | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | rowspan = "3" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៩ |- | ១៩៨៤ | {{flagicon|SWE}} [[ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែត]] | [[:en:Yvonne Ryding|Yvonne Agneta Ryding]] | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | ៨១ |- | ១៩៨៣ | {{flagicon|NZL}} [[នូវែលហ្សេឡង់|នូវែលហ្សេឡង់]] | [[:en:Lorraine Elizabeth Downes|Lorraine Elizabeth Downes]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | ៨០ |- | ១៩៨២ | {{flagicon|CAN}} [[កាណាដា|កាណាដា]] | [[:en:Karen Dianne Baldwin|Karen Dianne BaldwinKaren]] | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | ៧៧ |- | ១៩៨១ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Irene_Sáez|Irene Lailin Sáez Conde]] | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៦ |- | ១៩៨០ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Shawn Weatherly|Shawn Weatherly]] | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | ៦៩ |- | ១៩៧៩ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Maritza_Sayalero|Maritza Sayalero Fernández]] | {{flagicon|URY}} [[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ|អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] | rowspan = "2" | ៧៥ |- | ១៩៧៨ | {{flagicon|South Africa|1928}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Margaret_Gardiner_(Miss_Universe)|Margaret Gardiner]] | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] |- | ១៩៧៧ | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | [[:en:Janelle Commissiong|Janelle Penny Commissiong]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | {{flagicon|DOM}} [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន|សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | ៨០ |- | ១៩៧៦ | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] | [[:en:Rina_Mor|Rina Mor-Goder]] | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | {{flagicon|HKG}} [[ហុងកុង|ហុងកុង]] | ៧២ |- | ១៩៧៥ | {{flagicon|FIN}} [[ហ្វាំងឡង់|ហ្វាំងឡង់]] | [[:en:Anne Marie Pohtamo|Anne Marie Pohtamo]] | {{flagicon|GTM}} [[ហ្គាតេម៉ាឡា|ហ្គាតេម៉ាឡា ]] | {{flagicon|SLV}} [[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ|អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | ៧១ |- | ១៩៧៤ | {{flagicon|Spain|1945}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | [[:en:Amparo Muñoz|Maria de Amparo Muñoz y Quesada]]<br>(លាលែងចេញពីតំណែង) | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៦៥ |- | ១៩៧៣ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Margie Moran|Maria Margarita (Margie) Roxas Moran-Floirendo]] | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | {{flagicon|GRC}} [[ក្រិក|ក្រិក]] | rowspan = "2" | ៦១ |- | ១៩៧២ | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] | [[:en:Kerry Anne Wells|Kerry Anne Wells]] | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] |- | ១៩៧១ | {{flagicon|LBN}} [[លីបង់|លីបង់]] | [[:en:Georgina Rizk|Georgina Rizk]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | rowspan = "20" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៦០ |- | ១៩៧០ | {{Flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Marisol_Malaret|Marisol Malaret Contreras]] | {{flagicon|BOL}} [[បូលីវី|បូលីវី]] | ៦៤ |- | ១៩៦៩ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Gloria Diaz|Maria Gloria Aspillera Diaz]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ៦១ |- | ១៩៦៨ | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | [[:en:Martha_Vasconcellos|Martha Maria Cordeiro Vasconcellos]] | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | ៦៥ |- | ១៩៦៧ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Sylvia Hitchcock|Sylvia Louise Hitchcock-Carson]] | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | ៥៦ |- | ១៩៦៦ | {{flagicon|SWE}} [[ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែត]] | [[:en:Margareta Arvidsson|Margareta Arvidsson]] | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] | ៥០ |- | ១៩៦៥ | {{Flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | [[:en:Apasra Hongsakula|Apasra Hongsakula]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៥៦ |- | ១៩៦៤ | {{flagicon|GRC}} [[ក្រិក|ក្រិក]] | [[:en:Corinna_Tsopei|Kyriaki (Corinna) Tsopei]] | {{flagicon|NLD}} [[ហូឡង់|ហូឡង់]] | ៦០ |- | ១៩៦៣ | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | [[:en:Iêda Maria Brutto Vargas|Iêda Maria Brutto Vargas]] | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] | ៥០ |- | ១៩៦២ | {{flagicon|ARG}} [[អាហ្សង់ទីន|អាហ្សង់ទីន]] | [[:en:Norma_Nolan|Norma Beatriz Nolan]] | {{flagicon|UK}} [[ចក្រភពអង់គ្លេស|ចក្រភពអង់គ្លេស]] | ៥២ |- | ១៩៦១ | {{flagicon|DEU}} [[អាល្លឺម៉ង់|អាល្លឺម៉ង់]] | [[:en:Marlene Schmidt|Marlene Schmidt]] | rowspan = "10" | ''មិនទាន់មាន'' | ៤៨ |- | ១៩៦០ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Linda_Bement|Linda Jeanne Bement]] | ៤៣ |- | ១៩៥៩ | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | [[:en:Akiko Kojima|Akiko Kojima]] | ៣៤ |- | ១៩៥៨ | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | [[:en:Luz Marina Zuluaga|Luz Marina Zuluaga Zuluaga]] | ៣៦ |- | ១៩៥៧ | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | [[:en:Gladys Zender|Gladys Rosa Zender de Meier]] | ៣២ |- | ១៩៥៦ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Carol Morris|Carol Ann Laverne Morris]] | ៣០ |- | ១៩៥៥ | {{flagicon|SWE}} [[ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែត]] | [[:en:Hillevi_Rombin|Hillevi Rombin Schine]] | rowspan = "2" | ៣៣ |- | ១៩៥៤ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Miriam Stevenson|Miriam Jacqueline Stevenson]] |- | ១៩៥៣ | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] | [[:en:Christiane_Martel|Christiane Magnani]] | ២៦ |- | ១៩៥២ | {{flagicon|FIN}} [[ហ្វាំងឡង់|ហ្វាំងឡង់]] | [[:en:Armi Kuusela|Armi Helena Kuusela-Williams]]<br>(បោះបង់តំណែង) | ៣០ |- |} === ចំនួនប្រទេសឬដែនដី === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] [[File:USA_orthographic.svg|thumb]] |style="text-align:center;"| ០៩ | ១៩៥៤, ១៩៥៦, ១៩៦០, ១៩៦៧, ១៩៨០, ១៩៩៥, ១៩៩៧, ២០១២, ២០២២ |- | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] [[file:Venezuela_Orthographic_Map.svg|thumb]] |style="text-align:center;"| ០៧ | ១៩៧៩, ១៩៨១, ១៩៨៦, ១៩៩៦, ២០០៨, ២០០៩, ២០១៣ |- | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] [[File:Puerto_Rico_(orthographic_projection).svg|thumb]] |style="text-align:center;"| ០៥ | ១៩៧០, ១៩៨៥, ១៩៩៣, ២០០១, ២០០៦ |- | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] [[File:Mexico_(orthographic_projection).svg|thumb]] | rowspan="2" |០៤ | ១៩៩១, ២០១០, ២០២០, ២០២៥ |- | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] [[File:PHL_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៦៩, ១៩៧៣, ២០១៥, ២០១៨ |- | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] [[File:India_(orthographic_projection).svg|thumb]] |rowspan="3" style="text-align:center;" | ០៣ | ១៩៩៤, ២០០០, ២០២១ |- | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វិ្រកខាងត្បូង]] [[File:ZAF_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៧៨, ២០១៧, ២០១៩ |- | {{flagicon|SWE}} [[ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែត]] [[File:EU-Sweden_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៥៥, ១៩៦៦, ១៩៨៤ |- | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] [[File:EU-France_(orthographic_projection).svg|thumb]] |rowspan= "9" style = "text-align:center;"| ០២ | ១៩៥៣, ២០១៦ |- | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] [[File:COL_orthographic_(San_Andr%C3%A9s_and_Providencia_special).svg|thumb]] | ១៩៥៨, ២០១៤ |- | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] [[File:Japan_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៥៩, ២០០៧ |- | {{flagicon|CAN}} [[កាណាដា|កាណាដា]] [[File:CAN_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៨២, ២០០៥ |- | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] [[File:Australia_with_AAT_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧២, ២០០៤ |- | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] [[File:Trinidad_and_Tobago_(orthographic_projection2).jpg|thumb]] | ១៩៧៧, ១៩៩៨ |- | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] [[File:Thailand_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦៥, ១៩៨៨ |- | {{flagicon|FIN}} [[ហ្វាំងឡង់|ហ្វាំងឡង់]] [[File:EU-Finland_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៥២, ១៩៧៥ |- | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] [[File:BRA_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៦៣, ១៩៦៨ |- | {{flagicon|DNK}} [[ដាណឺម៉ាក|ដាណឺម៉ាក]] [[File:Denmark_(orthographic_projection).svg|thumb]] | rowspan="18" style="text-align: center;" | ០១ | ២០២៤ |- | {{flagicon|NIC}} [[នីការ៉ាក្វា|នីការ៉ាហ្គា]] [[File:NIC_orthographic.svg|thumb]] | ២០២៣ |- | {{flagicon|AGO}} [[អង់ហ្គោឡា|អង់ហ្គោឡា]] [[File:Angola_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ២០១១ |- | {{flagicon|DOM}} [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន|សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] [[File:Dominican_Republic_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ២០០៣ |- | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] [[File:PAN_orthographic.svg|thumb]] | ២០០២ |- | {{flagicon|BWA}} [[បុតស្វាណា|បុតស្វាណា]] [[File:Botswana_(centered_orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៩៩ |- | {{flagicon|NAM}} [[ណាមីប៊ី|ណាមីប៊ី]] [[File:Namibia_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៩២ |- | {{flagicon|NOR}} [[ន័រវែស|ន័រវែស]] [[File:Europe-Norway_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៩០ |- | {{flagicon|NLD}} [[ហូឡង់|ហូឡង់]] [[File:EU-Netherlands_(orthographic_projection).png|thumb]] | ១៩៨៩ |- | {{flagicon|CHL}} [[ឈីលី|ឈីលី]] [[File:Chile_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៨៧ |- | {{flagicon|NZL}} [[នូវែលហ្សេឡង់|នូវែលហ្សេឡង់]] [[File:NZL_orthographic_NaturalEarth.svg|thumb]] | ១៩៨៣ |- | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] [[File:Israel_(centered_orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧៦ |- | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] [[File:EU-Spain_(orthographic_projection)_(with_de_jure_territory).svg|thumb]] | ១៩៧៤ |- | {{flagicon|LBN}} [[លីបង់|លីបង់]] [[File:Lebanon_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧១ |- | {{flagicon|GRC}} [[ក្រិក|ក្រិក]] [[File:EU-Greece_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦៤ |- | {{flagicon|ARG}} [[អាហ្សង់ទីន|អាហ្សង់ទីន]] [[File:Argentina_(including_claimed_territories,_orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦២ |- | {{flagicon|DEU}} [[អាល្លឺម៉ង់|អាល្លឺម៉ង់]] [[File:EU-Germany_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦១ |- | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] [[File:PER_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៥៧ |} ;ម្ចាស់ជ័យលាភីដែលជំនួសតំណែង {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] [[File:PAN_orthographic.svg|thumb]] | style="text-align:center;"| ០១ | ២០០២ |} ;ម្ចាស់ជ័យលាភីដែលលាលែងចេញពីតំណែង {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] [[File:Russian_Federation_(orthographic_projection)_-_All_Territorial_Disputes.svg|thumb]] | style="text-align:center;"| ០១ | ២០០២ |} == បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ឆ្នាំ ! បេក្ខភាព ! រាជធានី-ខេត្ត ! តំណែង ! រង្វាន់ពិសេស |- | colspan="5" | [[File:Cambodia_on_the_globe_(Cambodia_centered).svg|thumb]] |- | ២០២៦ | | | | |- | ២០២៥ | [[:en:Nearysocheata_Thai|ថៃ នារីសុជាតា]] | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- |២០២៤ | [[:en:Davin Prasath|ប្រាសាទ ដាវីន]] | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Top30 | Top 2 Voice For Change |- | ២០២៣ | [[:en:Sotima John|ចន សុទិម៉ា]] |[[ខេត្តកំពង់ចាម]] | Unplaced | |- | ២០២២ | [[:en:Manita Hang|ហង្ស ម៉ានីតា]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០២១ | [[:en:Ngin Marady| ងិន ម៉ារ៉ាឌី]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០២០ | [[:en:Sarita Reth|រ៉េត សារីតា]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០១៩ | [[:en:Somnang Alyna|សំណាង អេលីណា]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០១៨ | [[:en:Rern Sinat|រឿន សុីណាត]] |[[ខេត្តកំពង់ចាម]] | Unplaced | |- | ២០១៧ | [[ប៊ី សុធារី]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |} === ចំនួនរាជធានី-ខេត្ត === {| class="wikitable" border="5" cellpadding="3" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #FFFFFF; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 92%; text-align:center" ! រាជធានី-ខេត្ត ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] [[File:Cambodia_Phnom_Penh_Province_locator_map.svg|thumb]] | ០៧ | ២០១៧, ២០១៩, ២០២០, ២០២១, ២០២២, ២០២៤, ២០២៥ |- | [[ខេត្តកំពង់ចាម]] [[File:Cambodia_Kampong_Cham_locator_map.svg|thumb]] | ០២ | ២០១៨, ២០២៣ |} == សូមមើលផងដែរ == * [[:en:List of beauty pageants|List of beauty pageants]] * [[:en:Big Four beauty pageants|Big Four beauty pageants]] == ទំព័រភ្ជាប់ផ្សេងៗ == * [[:en:http://www.missuniverse.com/បវរកញ្ញាចក្រវាឡ|http://www.missuniverse.com/បវរកញ្ញាចក្រវាឡ]] * {{facebook|MissUniverse}} * {{instagram|missuniverse}} * {{twitter|missuniverse}} * {{TikTok|missuniverse}} == ឯកសារយោង == d4qogum5qiq5qpf8a454lacsln8r317 335019 335018 2026-05-08T13:09:52Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ចំនួនរាជធានី-ខេត្ត */ 335019 wikitext text/x-wiki '''បវរកញ្ញាចក្រវាឡ''' ({{Lang-en|Miss Universe}}) គឺជាកម្មវិធី[[:en: Beauty Pageant|ប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិ]]ប្រចាំឆ្នាំដែលគ្រប់គ្រងដោយ[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]ដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]និង[[:en:Thailand|ប្រទេសសៀម]]។រួមជាមួយនឹងកម្មវិធី[[បវរកញ្ញាពិភពលោក]] [[បវរកញ្ញាអន្តរជាតិ]] និង [[បវរកញ្ញាផែនដី]]កម្មវិធីបវរកញ្ញាចក្រវាឡគឺជាកម្មវិធីប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិមួយនៅក្នុងចំណោមកម្មវិធី[[:en:Big Four international beauty pageants|ប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិធំៗទាំង ០៤]]។<ref>{{cite web |title=Beauty Pageant Basics |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |publisher=[[BBC News]] |last=Enriquez |first=Amee |date=February 2, 2014 |access-date=May 4, 2018 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308120845/https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |url-status=live }}</ref> {{Infobox pageant | name = បវរកញ្ញាចក្រវាឡ | logo = Miss Universe Logotype.svg | logosize = | image = | caption = | type = '''ការប្រកួតប្រជែងសម្រស់''' | franchise_holder = | organization = {{ubl|JKN Legacy Inc.|[[:en:JKN Global Group|JKN Global Group]]|Legacy Holding Group}} | headquarters = {{ubl|[[ខេត្តសមុទ្រប្រាការ|ខេត្តសមុទ្រប្រាការ]], [[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]|[[ទីក្រុងញូវយ៉ក|ទីក្រុងញូវយ៉ក]], [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]]}} | pageant_region = | region_represented= | qualification = | first = [[:en:Miss Universe 1952|១៩៥២]] | recent = [[:en:Miss Universe 2025|២០២៥]] | last = <!---Only if pageant is defunct. Last edition of the pageant, use year used in the pageant name---> | current_titleholder = [[:en:Fátima Bosch|Fátima Bosch Fernández]] | titleholder_represents = {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | language = [[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] | leader_title1 = ម្ចាស់កម្មសិទ្ធិ | leader_name1 = {{ubl|[[:en:Jakkaphong Jakrajutatip|Jakkaphong Jakrajutatip]]|Raul Rocha Cantú}} | leader_title2 = នាយកប្រតិបត្តិ | leader_name2 = | leader_title3 = ប្រធាន | leader_name3 = | leader_title4 = អនុប្រធាន | leader_name4 = Olivia Quido | predecessor = | successor = <!---Succeeding pageant---> | website = https://www.missuniverse.com/ }} '''បវរកញ្ញាចក្រវាឡ'''បច្ចុប្បន្នគឺកញ្ញា [[:en:Fátima Bosch|Fátima Bosch Fernández]] មកពី[[ម៉ិកស៊ិក|ប្រទេសម៉ិកស៊ិក]]ដែលបានគ្រងម្កុដនៅថ្ងៃទី ២១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៥ នៅ[[ខេត្តនន្ទបុរី|ខេត្តនន្ទបុរី]] [[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]។ == ប្រវត្តិ == [[File:Miss Universe Sash.jpg|right|upright=1.5|thumb|ឈៀងបវរកញ្ញាចក្រវាឡពីឆ្នាំ ២០០១ ដល់ឆ្នាំ ២០២១]] ចំណងជើង'''បវរកញ្ញាចក្រវាឡ'''ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាលើកដំបូងដោយ [[:en:International Pageant of Pulchritude|International Pageant of Pulchritude]] នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៦។កម្មវិធីប្រឡងនេះត្រូវបានរៀបចំធ្វើឡើងជារៀងរាល់ឆ្នាំរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៣៥ នៅពេលមាន[[:en:Great Depression|វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំ]]និងព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងៗទៀតមុនកើតមាន[[:en:World War II|សង្គ្រាមលោកលើកទី ០២]] កម្មវិធីប្រឡងនេះត្រូវបានបិទបញ្ចប់។[[File:Miss_Universe_1930_Winners.jpg|thumb|ម្ចាស់ជ័យលាភីនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣០]] កម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាចក្រវាឡត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥២ ដោយក្រុមហ៊ុន [[:en:Catalina Swimwear|Pacific Knitting Mills]] ដែលជាក្រុមហ៊ុនសម្លៀកបំពាក់មួយដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[:en: California|រដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា]]និងជាក្រុមហ៊ុនផលិត[[:en:Catalina Swimwear|សម្លៀកបំពាក់ហែលទឹក Catalina]] ហើយចាប់តាំងពីពេលនោះមកវាមានទីស្នាក់ការនៅ[[:en:United States of America|សហរដ្ឋអាមេរិក]]។ក្រុមហ៊ុនគឺជាអ្នកឧបត្ថម្ភកម្មវិធីប្រឡង[[:en:Miss America|បវរកញ្ញាសហរដ្ឋអាមេរិក]]រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៥១។នៅក្នុងឆ្នាំនោះកញ្ញា [[:en:Yolande Betbeze|Yolande Margaret Betbeze Fox]] ដែលជាម្ចាស់ជ័យលាភីបានបដិសេធមិនថតរូបផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈដោយស្លៀកឈុតហែលទឹករបស់ក្រុមហ៊ុន។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥២ ក្រុមហ៊ុន [[:en:Catalina_Swimwear|Pacific Knitting Mills]] បានរៀបចំកម្មវិធីប្រឡង[[:en:Miss USA|បវរកញ្ញាសហរដ្ឋអាមេរិក]]និងបវរកញ្ញាចក្រវាឡដោយរួមគ្នាសហការឧបត្ថម្ភអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយ។<ref>{{Cite news|last=Roberts|first=Sam|date=26 February 2016|title=Yolande Betbeze Fox, Miss America Who Defied Convention, Dies at 87|language=en-US|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2016/02/26/us/yolande-betbeze-fox-miss-america-who-defied-convention-dies-at-87.html|access-date=25 February 2024|issn=0362-4331|archive-date=February 26, 2016|archive-url=https://archive.today/20160226061628/http://www.nytimes.com/2016/02/26/us/yolande-betbeze-fox-miss-america-who-defied-convention-dies-at-87.html?_r=0|url-status=live}}</ref> [[File:Armi-Kuusela-1952.jpg|thumb|កញ្ញា [[:en:Armi Kuusela|Armi Helena Kuusela-Williams]] នៅ[[:en:Helsinki|ទីក្រុង Helsinki ប្រទេសហ្វាំងឡង់]]]] កម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាចក្រវាឡត្រូវបានរៀបចំធ្វើឡើងជាលើកដំបូងនៅ[[ឡងប៊ិច (កាលីផ្វនញ៉ា)|ទីក្រុងឡុងប៊ិច]] [[កាលីហ្វ័រញ៉ា|រដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥២។ម្ចាស់ជ័យលាភីដំបូងគេបានទៅលើកញ្ញា [[:en:Armi Kuusela|Armi Helena Kuusela-Williams]] មកពី[[ហ្វាំងឡង់|ប្រទេសហ្វាំងឡង់]]ក៏ប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាននាងបានបោះបង់តំណែងរបស់នាងចោលបើទោះបីជាមិនមែនជាផ្លូវការក៏ដោយដើម្បីទៅរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍មុនពេលតំណែងឆ្នាំរបស់នាងត្រូវបានបញ្ចប់។<ref>{{cite web |author=FUNFARE by Ricky Lo |title=A misty-eyed look at Armi Kuusela, the 1st Miss Universe |url=http://www.philstar.com/entertainment/344221/misty-eyed-look-armi-kuusela-1st-miss-universe |date=June 28, 2006 |website=philstar.com |publisher=[[The Philippine Star]] |access-date=October 9, 2013 |archive-date=October 15, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171015000244/http://www.philstar.com/entertainment/344221/misty-eyed-look-armi-kuusela-1st-miss-universe |url-status=live }}</ref>រហូតមកដល់ឆ្នាំ ១៩៥៨ ចំណងជើង'''បវរកញ្ញាចក្រវាឡ'''ដូចជា[[:en:Miss USA|បវរកញ្ញាសហរដ្ឋអាមេរិក]]ត្រូវបានចុះកាលបរិច្ឆេទនៅឆ្នាំបន្ទាប់ពីការប្រឡងដូច្នេះនៅក្នុងអំឡុងពេលនោះតំណែងរបស់កញ្ញា [[:en:Kuusela|Kuusela]] គឺ[[:en:Miss Universe 1953|បវរកញ្ញាចក្រវាឡឆ្នាំ ១៩៥៣]]។ចាប់តាំងពីក្រុមហ៊ុន [[:en:Catalina_Swimwear|Pacific Mills]] បានបង្កើតកម្មវិធីប្រឡងនេះមកការរៀបចំគ្រប់គ្រងគឺធ្វើឡើងដោយ[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]។នៅទីបំផុតក្រុមហ៊ុន [[:en:Catalina_Swimwear|Pacific Mills]] និងក្រុមហ៊ុនបុត្រសម្ព័ន្ធរបស់ក្រុមហ៊ុននេះត្រូវបានទិញដោយសាជីវកម្ម [[:en:Kayser-Roth|Kayser-Roth Corporation]]។<ref name=":0">{{Cite magazine|date=19 February 2018|title=Trump's Miss Universe Gambit|url=https://www.newyorker.com/magazine/2018/02/26/trumps-miss-universe-gambit|access-date=25 February 2024|magazine=The New Yorker|language=en-US|archive-date=March 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330193214/https://www.newyorker.com/magazine/2018/02/26/trumps-miss-universe-gambit|url-status=live}}</ref> កម្មវិធីប្រឡងនេះត្រូវបានរៀបចំចាក់ផ្សាយនៅលើកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៥។[[ស៊ីប៊ីអេស|CBS]] បានចាប់ផ្តើមចាក់ផ្សាយការប្រឡង[[:en:Miss USA|បវរកញ្ញាសហរដ្ឋអាមេរិក]]និងបវរកញ្ញាចក្រវាឡរួមគ្នានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦០ ហើយបានបំបែកការចាក់ផ្សាយកម្មវិធីប្រឡងទាំងពីរនេះដាច់ដោយឡែកពីគ្នានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៥។បន្ទាប់មកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៥ ក្រុមហ៊ុន [[:en:Gulf and Western Industries|Gulf and westen]] បានទិញយកសាជីវកម្ម [[:en:Kayser-Roth |Kayser-Roth Corporation]] ហើយបានគ្រប់គ្រងបវរកញ្ញាចក្រវាឡរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៩១ និងត្រូវបានក្រុមហ៊ុន [[:en:Procter & Gamble|Procter & Gamble]] ទិញយក។<ref name=":0" /> នៅក្នុង ១៩៩១ លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ|ដូណាស់ ចន ត្រាំ]]បានទិញកម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាពី [[:en:ITT Corp|ITT Crop]] ជាមួយនឹងការរៀបចំចាក់ផ្សាយជាមួយនឹង [[ស៊ីប៊ីអេស|CBS]] រហូតដល់ឆ្នាំ ២០០២។<ref>{{cite web |title=Four Big Ships Dominate International Beauty Pageants |author=Prestigious Beauty Pageant |url=http://www.prestigiousbeautypageants.org/four-big-ships-dominate-international-beauty-pageants/ |date=November 18, 2013 |website=Prestigious Beauty Pageants |access-date=June 15, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131217131258/http://www.prestigiousbeautypageants.org/four-big-ships-dominate-international-beauty-pageants/ |archive-date=December 17, 2013 |archivedate=ធ្នូ 17, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131217131258/http://www.prestigiousbeautypageants.org/four-big-ships-dominate-international-beauty-pageants/ }}</ref>នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៨ '''Miss Universe, Inc.''' បានប្តូរឈ្មោះរបស់ខ្លួនទៅជា[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]ហើយបានផ្លាស់ប្តូរទីស្នាក់ការរបស់ខ្លួនពី[[ឡូស​អាន់​ជ័រ​លេស|ទីក្រុងឡូសអេនជឺលេស]]ទៅកាន់[[ទីក្រុងញូវយ៉ក]]។<ref name="India-Today-1">{{cite web |title=Miss USA Olivia Culpo is Miss Universe 2012! |website=[[India Today]] |date=December 19, 2012 |url=http://indiatoday.intoday.in/story/miss-universe-2012-winner-olivia-culpo/1/238561.html |access-date=January 9, 2016 |archive-date=March 4, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304124901/http://indiatoday.intoday.in/story/miss-universe-2012-winner-olivia-culpo/1/238561.html |url-status=live }}</ref><ref name="new team">{{cite news|title=Mistress of the Universe|url=https://pqasb.pqarchiver.com/nypost/access/68469692.html?dids=68469692:68469692&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Jan+18,+1999&author=Jonathan+Foreman&pub=New+York+Post&desc=MISTRESS+OF+THE+UNIVERSE+-+MAUREEN+REIDY,+ONCE+DONALD+TRUMP'S+ACCOUNTANT,+HAS+TRANSFORMED+THREE+KEY+BEAUTY+PAGEANTS+FROM+TACKY+CHEESE+INTO+SLICK,+CHIC+AFFAIRS&pqatl=google|access-date=February 24, 2011|newspaper=[[New York Post]]|date=January 18, 1999|first=Jonathan|last=Foreman|archive-date=March 25, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130325005144/http://pqasb.pqarchiver.com/nypost/access/68469692.html?dids=68469692%3A68469692&FMT=ABS&FMTS=ABS%3AFT&type=current&date=Jan+18%2C+1999&author=Jonathan+Foreman&pub=New+York+Post&desc=MISTRESS+OF+THE+UNIVERSE+-+MAUREEN+REIDY%2C+ONCE+DONALD+TRUMP%27S+ACCOUNTANT%2C+HAS+TRANSFORMED+THREE+KEY+BEAUTY+PAGEANTS+FROM+TACKY+CHEESE+INTO+SLICK%2C+CHIC+AFFAIRS&pqatl=google|url-status=dead}}</ref>នៅចុងឆ្នាំ ២០០២ លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ|ដូណាល់ ចន ត្រាំ]]បានចូលទៅក្នុងក្រុមហ៊ុនបណ្តាក់ទុនរួមគ្នាជាមួយនឹង [[អេនប៊ីស៊ី|NBC]] នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៣ ដែលលើសពីទីផ្សារផ្សេងៗទៀតសម្រាប់សិទ្ធិចាក់ផ្សាយលើកញ្ចក់ទូរទស្សន៍។<ref>Natalie Tadena (July 2, 2015)."[https://www.wsj.com/articles/BL-269B-3913 Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel]" [https://web.archive.org/web/20200727055939/https://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/ Archived] July 27, 2020, at the [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine Wayback Machine]. [https://en.m.wikipedia.org/wiki/The_Wall_Street_Journal The Wall Street Journal].</ref><ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2015/biz/news/donald-trump-miss-universe-wmeimg-acquisition-1201592910/|title=WME/IMG Acquires Miss Universe Organization From Donald Trump|first1=Cynthia|last1=Littleton|date=September 14, 2015|access-date=December 11, 2017|archive-date=November 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108163857/https://variety.com/2015/biz/news/donald-trump-miss-universe-wmeimg-acquisition-1201592910/|url-status=live}}</ref>ពីឆ្នាំ ២០០៣ ដល់ឆ្នាំ ២០១៤ កម្មវិធីប្រឡងត្រូវបានចាក់ផ្សាយនៅលើប៉ុស្តិ៍ [[អេនប៊ីស៊ី|NBC]] នៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref name="The New York Times">{{cite news |title=Three Beauty Pageants Leaving CBS for NBC |last=Rutenberg |first=Jim |url=https://www.nytimes.com/2002/06/22/business/three-beauty-pageants-leaving-cbs-for-nbc.html |date=June 22, 2002 |newspaper=The New York Times |access-date=October 8, 2013 |archive-date=October 11, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161011024009/http://www.nytimes.com/2002/06/22/business/three-beauty-pageants-leaving-cbs-for-nbc.html |url-status=live }}</ref> នៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០១៥ [[អេនប៊ីស៊ី|NBC]] បានលុបចោលទំនាក់ទំនងអាជីវកម្មទាំងអស់ជាមួយនឹងលោក[[ដូណាល់ ត្រាំ|ដូណាល់ ចន ត្រាំ]]និង[[:en:Miss Universe Organisation|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹង[[:en:Donald Trump 2016 presidential campaign#Announcement|សេចក្តីថ្លែងការណ៍ដ៏ចម្រូងចម្រាស]]អំពីជនអន្តោប្រវេសន៍ខុសច្បាប់ដែលបានឆ្លងកាត់ព្រំដែនមកពី[[ម៉ិកស៊ិក|ប្រទេសម៉ិកស៊ីកូ]]។<ref name="hollywoodreporter">{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/nbc-cuts-ties-donald-trump-805706?facebook_20150629|title=NBC Cuts Ties With Donald Trump Over "Derogatory Statements," Pulls Miss USA and Miss Universe Pageants|first=Kate|last=Stanhope|date=June 29, 2015|work=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=June 30, 2015|archive-date=October 10, 2017|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20171010094038/http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/donald-trump-nbc-severing-ties-805706|url-status=live}}</ref><ref name=NBCsever>{{cite news|title=NBCUniversal cuts ties with Donald Trump|url=https://money.cnn.com/2015/06/29/media/donald-trump-nbc-ends-relationship/|access-date=June 29, 2015|work=CNN Money|date=June 29, 2015|archive-date=December 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201229221647/https://money.cnn.com/2015/06/29/media/donald-trump-nbc-ends-relationship/|url-status=live}}</ref>ជាផ្នែកនៃដំណោះស្រាយផ្លូវច្បាប់នៅក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០១៥ លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ|ដូណាល់ ចន ត្រាំ]]បានទិញភាគហ៊ុន ៥០% របស់ [[អេនប៊ីស៊ី|NBC]] នៅក្នុងក្រុមហ៊ុនដោយធ្វើឲ្យលោកក្លាយជាម្ចាស់ក្រុមហ៊ុនតែម្នាក់គត់។០៣ ថ្ងៃក្រោយមកលោកបានលក់ក្រុមហ៊ុនទាំងមូលទៅឲ្យ [[:en:Endeavor (company)|WME]]/[[:en:IMG (company)|IMG]]។<ref name="nytimes.com">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2015/09/15/business/media/trump-sells-miss-universe-organization-to-wme-img-talent-agency.html|title=Trump Sells Miss Universe Organization to WME-IMG Talent Agency|date=September 15, 2015|work=The New York Times|access-date=February 5, 2016|archive-date=February 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204102131/http://www.nytimes.com/2015/09/15/business/media/trump-sells-miss-universe-organization-to-wme-img-talent-agency.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/donald-trump-sells-miss-universe-img-2015-9|title=Donald Trump sells the Miss Universe Organization|last=Nededog|first=Jethro|date=September 14, 2015|work=Business Insider|access-date=January 9, 2016|archive-date=May 6, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506164358/http://www.businessinsider.com/donald-trump-sells-miss-universe-img-2015-9|url-status=live}}</ref>បន្ទាប់ពីការផ្លាស់ប្តូរកម្មសិទ្ធិនៅក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ ២០១៥ [[ហ្វកក្រុមហ៊ុនផ្សាយ|Fox]] និង [[:en:Azteca América|Azteca]] បានក្លាយជាអ្នកចាក់ផ្សាយជាផ្លូវការនៃកម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាចក្រវាឡនិង[[:en:Miss USA|បវរកញ្ញាសហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref>{{cite web|url=http://www.tvinsider.com/article/49807/miss-universe-and-miss-usa-pageants-to-air-on-fox/|title=Miss Universe and Miss USA Pageants to Air on Fox|work=TV Insider|date=October 28, 2015 |access-date=January 9, 2016|archive-date=February 12, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160212061824/http://www.tvinsider.com/article/49807/miss-universe-and-miss-usa-pageants-to-air-on-fox/|url-status=live}}</ref>សិទ្ធិចាក់ផ្សាយរបស់កម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាចក្រវាឡត្រូវបានបំបែកជាបណ្ដោះអាសន្នទៅឲ្យ [[តេលេម៉ុនដូ|Telemundo]] និង [[:en:FYI|FYI]] នៅក្នុងឆ្នាំ ២០២០ ដោយសារមានការរឹតត្បិត[[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩|ជំងឺរាតត្បាតកូវីត-១៩]] នៅពេលនោះ។កិច្ចសន្យាជាមួយនឹង [[ហ្វកក្រុមហ៊ុនផ្សាយ|Fox]] និងពិធីករលោក [[:en:Steve Harvey|Broderick Stephen Harvey]] ត្រូវបានបន្តឡើងវិញសម្រាប់កម្មវិធីប្រឡងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២១។ នៅថ្ងៃទី ២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០២២ ក្រុមហ៊ុន [[:en:JKN Global Group|JKN Global Group]] ដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]បានទិញយក [[:en:Miss Universe Organization (MUO)|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]](MUO)ពីក្រុមហ៊ុន [[:en:Endeavor Group Holdings|Endeavor Group Holdings]] ដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់ [[:en:IMG Worldwide|IMG Worldwide]] នៅក្នុងតម្លៃ ១៤ លានដុល្លារដែលធ្វើឲ្យអ្នកស្រី [[:en:Jakkaphong Jakrajutatip|Anne Jakapong Jakrajutatip]] ក្លាយជា[[:en: Transgender|ស្ត្រីកែភេទ]]ដំបូងគេដែលជាម្ចាស់អង្គការនិងជាលើកទីមួយរបស់អង្គការដែលបានពង្រីកទីស្នាក់ការកណ្តាលរបស់ខ្លួននៅខាងក្រៅទឹកដី[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]ចាប់ពីឆ្នាំ ២០២២ តទៅ [[អេនប៊ីស៊ី|NBC]] ទទួលបានសិទ្ធិចាក់ផ្សាយសារជាថ្មីតាមរយៈ [[:en:Roku|The Roku Channel]] ដោយសារមានការផ្លាស់ប្តូរម្ចាស់ថ្មីដែលនេះជាលើកទីមួយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្របវរកញ្ញាចក្រវាឡដែលកម្មវិធីប្រឡងបានផ្លាស់ប្តូរពីការចាក់ផ្សាយតាម[[:en:Television|បណ្ដាញទូរទស្សន៍បែបប្រពៃណី]]ទៅជា[[:en:Streaming media|ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយពេញលេញ]]នៅ[[:en:United States of America|សហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref>{{cite news|url=https://www.bangkokpost.com/business/2423031/jkn-acquires-miss-universe-organization|title=JKN acquires Miss Universe Organization|date=October 26, 2022|work=Bangkok Post|access-date=October 26, 2022|archive-date=March 22, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230322043036/https://www.bangkokpost.com/business/2423031/jkn-acquires-miss-universe-organization|url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី ១៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៣ អ្នកស្រី '''Paula Shugart''' ប្រធាន[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាល]]បានប្រកាសពីការចាកចេញរបស់អ្នកស្រីពី[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]។<ref name=":1">{{Cite web |last=Schneider |first=Michael |date=17 November 2023 |title=Miss Universe Organization President Paula Shugart Exits After 23 Years |url=https://variety.com/2023/tv/news/miss-universe-organization-president-paula-shugart-exits-1235793531/ |access-date=25 February 2024 |website=Variety |language=en-US}}</ref>តំណែងនេះនឹងមិនត្រូវបានកំណត់យកអ្នកថ្មីមកជំនួសនោះឡើយ។<ref name=":1" />បន្ទាប់ពីការចាកចេញរបស់អ្នកស្រី '''Paula Shugart''' នាយកប្រតិបត្តិនៃ[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]អ្នកស្រី '''Amy Emmerich''' ក៏បានប្រកាសពីការចាកចេញរបស់អ្នកស្រីនៅថ្ងៃទី ០៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០២៥ ហើយបានចាកចេញពីផ្លូវការនៅថ្ងៃទី ០១ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៤។<ref>{{Cite web |last=Santiago |first=Camille |date=8 February 2024 |title=Amy Emmerich steps down as Miss Universe CEO |url=https://philstarlife.com/celebrity/847811-amy-emmerich-steps-down-as-miss-universe-ceo? |access-date=25 February 2024 |website=Philstar Life |archive-date=February 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225125255/https://philstarlife.com/celebrity/847811-amy-emmerich-steps-down-as-miss-universe-ceo |url-status=live }}</ref>នៅថ្ងៃទី ១៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២៥ លោក [[:en:Mario Búcaro|Mario Adolfo Búcaro Flores]] បានលាលែងពីតំណែងជាប្រធានប្រតិបត្តិនៃ[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]](MUO)បន្ទាប់ពីកាន់តំណែងមិនដល់ ០២ ខែផង។ការចាកចេញរបស់លោកត្រូវបានបញ្ជាក់តាមរយៈ[[:en:Press_release|សេចក្តីប្រកាសព័ត៌មាន]]មួយដែលបានរៀបរាប់អំពីការរួមចំណែកនិងសមិទ្ធផលរបស់លោកចំពោះអង្គការប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិនេះផងដែរ។<ref>{{Cite web |title=Mario Búcaro resigns as Miss Universe CEO after short stint |url=https://philstarlife.com/news-and-views/853106-mario-bucaro-resigns-miss-universe-ceo? |access-date=2025-12-14 |website=Philstar Life [[Philippine Star]]}}</ref><ref>{{Cite news |date=December 14, 2025 |title=Miss Universe CEO Mario Búcaro steps down after short tenure |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2025/12/14/miss-universe-ceo-mario-b-caro-steps-down-after-short-tenure-1615 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref> == ម្ចាស់ម្កុដថ្មីៗ == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! width=|ឆ្នាំប្រកួត ! width=|ប្រទេស ឬ ដែនដី ! width=|ម្ចាស់ម្កុដ ! width=|ឈុតតំណាងជាតិល្អដាច់គេ ! width=|ទីកន្លែងនៃការប្រកួត ! width=|ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- | ២០២៦ | | | | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | |- | ២០២៥ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | [[:en:Fátima Bosch|Fátima Bosch Fernández]] | rowspan= "3" | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ១១៨ |- | ២០២៤ | {{flagicon|DNK}} [[ដាណឺម៉ាក|ដាណឺម៉ាក]] | [[:en:Victoria Kjær Theilvig|Victoria Kjær Theilvig]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | ១២៥ |- | ២០២៣ | {{flagicon|NIC}} [[នីការ៉ាហ្គា|នីការ៉ាហ្គា]] | [[:en:Sheynnis Palacios|Sheynnis Alondra Palacios Cornejo]] | {{flagicon|SLV}} [[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ|អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | ៨៤ |- | ២០២២ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:R'Bonney Gabriel|R'Bonney Nola Gabriel]] | {{flagicon|UKR}} [[អ៊ុយក្រែន|អ៊ុយក្រែន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨៣ |- | ២០២១ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Harnaaz_Sandhu|Harnaaz Kaur Sandhu]] | {{flagicon|NGA}} [[នីហ្សេរីយ៉ា|នីហ្សេរីយ៉ា]] | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] | ៨០ |- | ២០២០ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | [[:en:Andrea Meza|Alma Andrea Meza Carmona]] | {{flagicon|MMR}} [[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | rowspan = "2" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៤ |- | ២០១៩ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Zozibini Tunzi|Zozibini (Zozi) Bolowana]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៩០ |- | ២០១៨ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Catriona Gray|Catriona Elisa Magnayon Gray]] | {{flagicon|LAO}} [[ឡាវ|លាវ]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ៩៤ |- | ២០១៧ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Demi-Leigh Tebow|Demi-Leigh Nel-Peters]] | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៩២ |- | ២០១៦ | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] | [[:en:Iris Mittenaere|Iris Mittenaere]] | {{flagicon|MMR}} [[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៨៦ |- | ២០១៥ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Pia_Wurtzbach|Pia Alonzo Wurtzbach-Jauncey]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | rowspan = "2" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨០ |- | ២០១៤ | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | [[:en:Paulina_Vega|Paulina Vega Dieppa]] | {{flagicon|IDN}} [[ឥណ្ឌូនេស៊ី|ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | ៨៨ |- | ២០១៣ | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Gabriela Isler|María Gabriela de Jesús Isler Morales]] | {{flagicon|NIC}} [[នីការ៉ាហ្គា|នីការ៉ាហ្គា]] | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] | ៨៦ |- | ២០១២ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Olivia Culpo|Olivia Frances Culpo]] | {{flagicon|CHN}} [[ចិន|ចិន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | rowspan = "2" | ៨៩ |- | ២០១១ | {{flagicon|AGO}} [[អង់ហ្គោឡា|អង់ហ្គោឡា]] | [[:en:Leila Lopes|Leila Lopes]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] |- | ២០១០ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | [[:en:Ximena_Navarrete|Jimena (Ximena) Navarrete Rosete]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | rowspan = "2" | ៨៣ |- | ២០០៩ | rowspan = "2" | {{flagicon|VEN}}[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Stefanía_Fernández|Stefanía Fernández Krupij]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|BHS}} [[បាហាម៉ាស|បាហាម៉ាស]] |- | ២០០៨ | [[:en:Dayana_Mendoza|Dayana Sabrina Mendoza Moncada]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{flagicon|VNM}} [[វៀតណាម|យួន]] | ៨០ |- | ២០០៧ | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | [[:en:Riyo Mori|Riyo Mori]] | ''មិនមានម្ចាស់តំណែង'' | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | ៧៧ |- | ២០០៦ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Zuleyka Rivera|Zuleyka Jerrís Rivera Mendoza]] | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨៦ |- | ២០០៥ | {{flagicon|CAN}} [[កាណាដា|កាណាដា]] | [[:en:Natalie Glebova|Natalya Vladimirovna Glebova]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ៨១ |- | ២០០៤ | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] | [[:en:Jennifer Hawkins|Jennifer Louise Hawkins-Wall]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|បាណាម៉ា]] | {{flagicon|ECU}} [[អេក្វាឌ័រ|អេក្វាឌ័រ]] | ៨០ |- | ២០០៣ | {{flagicon|DOM}} [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន|សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | [[:en:Amelia Vega|Amelia Patricia Vega Polanco]] | {{flagicon|DOM}} [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន|សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | ៧១ |- | rowspan = "2" | ២០០២ | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | [[:en:Justine Pasek|Justine Lissette (Yostin) Pasek Patiño]]<br>(ជំនួសតំណែង) | rowspan = "2" | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | rowspan = "3" | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | rowspan = "2" | ៧៥ |- | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] | [[:en:Oxana_Fedorova|Oksana Gennadyevna Borodina]]<br>(លាលែងចេញពីតំណែង) |- | ២០០១ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Denise Quiñones|Denise Marie Quiñones August]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | ៧៧ |- | ២០០០ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Lara Dutta Bhupathi|Lara Dutta Bhupathi]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | {{flagicon|CYP}} [[ស៊ីប|សុីប]] | ៧៩ |- | ១៩៩៩ | {{flagicon|BWA}} [[បុតស្វាណា|បុតស្វាណា]] | [[:en:Mpule Kwelagobe|Mpule Keneilwe Kwelagobe]] | rowspan = "2" | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | ៨៤ |- | ១៩៩៨ | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | [[:en:Wendy Fitzwilliam|Wendy Marcelle Fitzwilliam]] | rowspan = "3" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨១ |- | ១៩៩៧ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Brook Lee|Brook Antoinette Mahealani Lee]] | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | ៧៤ |- | ១៩៩៦ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Alicia Machado|Yoseph Alicia Machado Fajardo]] | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] | ៧៩ |- | ១៩៩៥ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Chelsi_Smith|Chelsi Mariam Pearl Smith]] | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | {{flagicon|NAM}} [[ណាមីប៊ី|ណាមីប៊ី]] | ៨២ |- | ១៩៩៤ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Sushmita Sen|Sushmita Sen]] | {{flagicon|PHI}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៧៧ |- | ១៩៩៣ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Dayanara Torres|Dayanara Torres Delgado]] | {{flagicon|NOR}} [[ន័រវែស|ន័រវែស]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | ៧៩ |- | ១៩៩២ | {{flagicon|NAM}} [[ណាមីប៊ី|ណាមីប៊ី]] | [[:en:Michelle McLean|Michelle McLean]] | {{flagicon|PRY}} [[ប៉ារ៉ាហ្គាយ|ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ៧៨ |- | ១៩៩១ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | [[:en:Lupita Jones|María Guadalupe (Lupita) Jones Garay]] | rowspan = "2" | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | rowspan = "2" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៣ |- | ១៩៩០ | {{flagicon|NOR}} [[ន័រវែស|ន័រវែស]] | [[:en:Mona Grudt|Mona Grudt]] | ៧១ |- | ១៩៨៩ | {{flagicon|NLD}} [[ហូឡង់|ហូឡង់]] | [[:en:Angela Visser|Angela Visser]] | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | ៧៦ |- | ១៩៨៨ | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | [[:en:Bui_Simon|Porntip Nakhirunkanok]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{flagicon|TWN}} [[តៃវ៉ាន់|តៃវ៉ាន់]] | ៦៦ |- | ១៩៨៧ | {{flagicon|CHL}} [[ឈីលី|ឈីលី]] | [[:en:Cecilia_Bolocco|Cecilia Carolina Bolocco Fonck]] | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | {{flagicon|SIN}} [[សិង្ហបុរី|សិង្ហបុរី]] | ៩៨ |- | ១៩៨៦ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Bárbara Palacios|Bárbara Palacios Teyde de Manrique]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | ៧៧ |- | ១៩៨៥ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Deborah Carthy Deu|Deborah Fátima Carthy Deu]] | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | rowspan = "3" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៩ |- | ១៩៨៤ | {{flagicon|SWE}} [[ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែត]] | [[:en:Yvonne Ryding|Yvonne Agneta Ryding]] | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | ៨១ |- | ១៩៨៣ | {{flagicon|NZL}} [[នូវែលហ្សេឡង់|នូវែលហ្សេឡង់]] | [[:en:Lorraine Elizabeth Downes|Lorraine Elizabeth Downes]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | ៨០ |- | ១៩៨២ | {{flagicon|CAN}} [[កាណាដា|កាណាដា]] | [[:en:Karen Dianne Baldwin|Karen Dianne BaldwinKaren]] | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | ៧៧ |- | ១៩៨១ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Irene_Sáez|Irene Lailin Sáez Conde]] | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៦ |- | ១៩៨០ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Shawn Weatherly|Shawn Weatherly]] | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | ៦៩ |- | ១៩៧៩ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Maritza_Sayalero|Maritza Sayalero Fernández]] | {{flagicon|URY}} [[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ|អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] | rowspan = "2" | ៧៥ |- | ១៩៧៨ | {{flagicon|South Africa|1928}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Margaret_Gardiner_(Miss_Universe)|Margaret Gardiner]] | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] |- | ១៩៧៧ | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | [[:en:Janelle Commissiong|Janelle Penny Commissiong]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | {{flagicon|DOM}} [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន|សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | ៨០ |- | ១៩៧៦ | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] | [[:en:Rina_Mor|Rina Mor-Goder]] | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | {{flagicon|HKG}} [[ហុងកុង|ហុងកុង]] | ៧២ |- | ១៩៧៥ | {{flagicon|FIN}} [[ហ្វាំងឡង់|ហ្វាំងឡង់]] | [[:en:Anne Marie Pohtamo|Anne Marie Pohtamo]] | {{flagicon|GTM}} [[ហ្គាតេម៉ាឡា|ហ្គាតេម៉ាឡា ]] | {{flagicon|SLV}} [[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ|អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | ៧១ |- | ១៩៧៤ | {{flagicon|Spain|1945}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | [[:en:Amparo Muñoz|Maria de Amparo Muñoz y Quesada]]<br>(លាលែងចេញពីតំណែង) | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៦៥ |- | ១៩៧៣ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Margie Moran|Maria Margarita (Margie) Roxas Moran-Floirendo]] | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | {{flagicon|GRC}} [[ក្រិក|ក្រិក]] | rowspan = "2" | ៦១ |- | ១៩៧២ | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] | [[:en:Kerry Anne Wells|Kerry Anne Wells]] | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] |- | ១៩៧១ | {{flagicon|LBN}} [[លីបង់|លីបង់]] | [[:en:Georgina Rizk|Georgina Rizk]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | rowspan = "20" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៦០ |- | ១៩៧០ | {{Flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Marisol_Malaret|Marisol Malaret Contreras]] | {{flagicon|BOL}} [[បូលីវី|បូលីវី]] | ៦៤ |- | ១៩៦៩ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Gloria Diaz|Maria Gloria Aspillera Diaz]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ៦១ |- | ១៩៦៨ | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | [[:en:Martha_Vasconcellos|Martha Maria Cordeiro Vasconcellos]] | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | ៦៥ |- | ១៩៦៧ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Sylvia Hitchcock|Sylvia Louise Hitchcock-Carson]] | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | ៥៦ |- | ១៩៦៦ | {{flagicon|SWE}} [[ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែត]] | [[:en:Margareta Arvidsson|Margareta Arvidsson]] | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] | ៥០ |- | ១៩៦៥ | {{Flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | [[:en:Apasra Hongsakula|Apasra Hongsakula]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៥៦ |- | ១៩៦៤ | {{flagicon|GRC}} [[ក្រិក|ក្រិក]] | [[:en:Corinna_Tsopei|Kyriaki (Corinna) Tsopei]] | {{flagicon|NLD}} [[ហូឡង់|ហូឡង់]] | ៦០ |- | ១៩៦៣ | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | [[:en:Iêda Maria Brutto Vargas|Iêda Maria Brutto Vargas]] | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] | ៥០ |- | ១៩៦២ | {{flagicon|ARG}} [[អាហ្សង់ទីន|អាហ្សង់ទីន]] | [[:en:Norma_Nolan|Norma Beatriz Nolan]] | {{flagicon|UK}} [[ចក្រភពអង់គ្លេស|ចក្រភពអង់គ្លេស]] | ៥២ |- | ១៩៦១ | {{flagicon|DEU}} [[អាល្លឺម៉ង់|អាល្លឺម៉ង់]] | [[:en:Marlene Schmidt|Marlene Schmidt]] | rowspan = "10" | ''មិនទាន់មាន'' | ៤៨ |- | ១៩៦០ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Linda_Bement|Linda Jeanne Bement]] | ៤៣ |- | ១៩៥៩ | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | [[:en:Akiko Kojima|Akiko Kojima]] | ៣៤ |- | ១៩៥៨ | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | [[:en:Luz Marina Zuluaga|Luz Marina Zuluaga Zuluaga]] | ៣៦ |- | ១៩៥៧ | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | [[:en:Gladys Zender|Gladys Rosa Zender de Meier]] | ៣២ |- | ១៩៥៦ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Carol Morris|Carol Ann Laverne Morris]] | ៣០ |- | ១៩៥៥ | {{flagicon|SWE}} [[ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែត]] | [[:en:Hillevi_Rombin|Hillevi Rombin Schine]] | rowspan = "2" | ៣៣ |- | ១៩៥៤ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Miriam Stevenson|Miriam Jacqueline Stevenson]] |- | ១៩៥៣ | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] | [[:en:Christiane_Martel|Christiane Magnani]] | ២៦ |- | ១៩៥២ | {{flagicon|FIN}} [[ហ្វាំងឡង់|ហ្វាំងឡង់]] | [[:en:Armi Kuusela|Armi Helena Kuusela-Williams]]<br>(បោះបង់តំណែង) | ៣០ |- |} === ចំនួនប្រទេសឬដែនដី === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] [[File:USA_orthographic.svg|thumb]] |style="text-align:center;"| ០៩ | ១៩៥៤, ១៩៥៦, ១៩៦០, ១៩៦៧, ១៩៨០, ១៩៩៥, ១៩៩៧, ២០១២, ២០២២ |- | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] [[file:Venezuela_Orthographic_Map.svg|thumb]] |style="text-align:center;"| ០៧ | ១៩៧៩, ១៩៨១, ១៩៨៦, ១៩៩៦, ២០០៨, ២០០៩, ២០១៣ |- | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] [[File:Puerto_Rico_(orthographic_projection).svg|thumb]] |style="text-align:center;"| ០៥ | ១៩៧០, ១៩៨៥, ១៩៩៣, ២០០១, ២០០៦ |- | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] [[File:Mexico_(orthographic_projection).svg|thumb]] | rowspan="2" |០៤ | ១៩៩១, ២០១០, ២០២០, ២០២៥ |- | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] [[File:PHL_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៦៩, ១៩៧៣, ២០១៥, ២០១៨ |- | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] [[File:India_(orthographic_projection).svg|thumb]] |rowspan="3" style="text-align:center;" | ០៣ | ១៩៩៤, ២០០០, ២០២១ |- | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វិ្រកខាងត្បូង]] [[File:ZAF_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៧៨, ២០១៧, ២០១៩ |- | {{flagicon|SWE}} [[ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែត]] [[File:EU-Sweden_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៥៥, ១៩៦៦, ១៩៨៤ |- | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] [[File:EU-France_(orthographic_projection).svg|thumb]] |rowspan= "9" style = "text-align:center;"| ០២ | ១៩៥៣, ២០១៦ |- | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] [[File:COL_orthographic_(San_Andr%C3%A9s_and_Providencia_special).svg|thumb]] | ១៩៥៨, ២០១៤ |- | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] [[File:Japan_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៥៩, ២០០៧ |- | {{flagicon|CAN}} [[កាណាដា|កាណាដា]] [[File:CAN_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៨២, ២០០៥ |- | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] [[File:Australia_with_AAT_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧២, ២០០៤ |- | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] [[File:Trinidad_and_Tobago_(orthographic_projection2).jpg|thumb]] | ១៩៧៧, ១៩៩៨ |- | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] [[File:Thailand_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦៥, ១៩៨៨ |- | {{flagicon|FIN}} [[ហ្វាំងឡង់|ហ្វាំងឡង់]] [[File:EU-Finland_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៥២, ១៩៧៥ |- | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] [[File:BRA_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៦៣, ១៩៦៨ |- | {{flagicon|DNK}} [[ដាណឺម៉ាក|ដាណឺម៉ាក]] [[File:Denmark_(orthographic_projection).svg|thumb]] | rowspan="18" style="text-align: center;" | ០១ | ២០២៤ |- | {{flagicon|NIC}} [[នីការ៉ាក្វា|នីការ៉ាហ្គា]] [[File:NIC_orthographic.svg|thumb]] | ២០២៣ |- | {{flagicon|AGO}} [[អង់ហ្គោឡា|អង់ហ្គោឡា]] [[File:Angola_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ២០១១ |- | {{flagicon|DOM}} [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន|សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] [[File:Dominican_Republic_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ២០០៣ |- | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] [[File:PAN_orthographic.svg|thumb]] | ២០០២ |- | {{flagicon|BWA}} [[បុតស្វាណា|បុតស្វាណា]] [[File:Botswana_(centered_orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៩៩ |- | {{flagicon|NAM}} [[ណាមីប៊ី|ណាមីប៊ី]] [[File:Namibia_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៩២ |- | {{flagicon|NOR}} [[ន័រវែស|ន័រវែស]] [[File:Europe-Norway_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៩០ |- | {{flagicon|NLD}} [[ហូឡង់|ហូឡង់]] [[File:EU-Netherlands_(orthographic_projection).png|thumb]] | ១៩៨៩ |- | {{flagicon|CHL}} [[ឈីលី|ឈីលី]] [[File:Chile_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៨៧ |- | {{flagicon|NZL}} [[នូវែលហ្សេឡង់|នូវែលហ្សេឡង់]] [[File:NZL_orthographic_NaturalEarth.svg|thumb]] | ១៩៨៣ |- | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] [[File:Israel_(centered_orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧៦ |- | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] [[File:EU-Spain_(orthographic_projection)_(with_de_jure_territory).svg|thumb]] | ១៩៧៤ |- | {{flagicon|LBN}} [[លីបង់|លីបង់]] [[File:Lebanon_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧១ |- | {{flagicon|GRC}} [[ក្រិក|ក្រិក]] [[File:EU-Greece_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦៤ |- | {{flagicon|ARG}} [[អាហ្សង់ទីន|អាហ្សង់ទីន]] [[File:Argentina_(including_claimed_territories,_orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦២ |- | {{flagicon|DEU}} [[អាល្លឺម៉ង់|អាល្លឺម៉ង់]] [[File:EU-Germany_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦១ |- | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] [[File:PER_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៥៧ |} ;ម្ចាស់ជ័យលាភីដែលជំនួសតំណែង {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] [[File:PAN_orthographic.svg|thumb]] | style="text-align:center;"| ០១ | ២០០២ |} ;ម្ចាស់ជ័យលាភីដែលលាលែងចេញពីតំណែង {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] [[File:Russian_Federation_(orthographic_projection)_-_All_Territorial_Disputes.svg|thumb]] | style="text-align:center;"| ០១ | ២០០២ |} == បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ឆ្នាំ ! បេក្ខភាព ! រាជធានី-ខេត្ត ! តំណែង ! រង្វាន់ពិសេស |- | colspan="5" | [[File:Cambodia_on_the_globe_(Cambodia_centered).svg|thumb]] |- | ២០២៦ | | | | |- | ២០២៥ | [[:en:Nearysocheata_Thai|ថៃ នារីសុជាតា]] | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- |២០២៤ | [[:en:Davin Prasath|ប្រាសាទ ដាវីន]] | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Top30 | Top 2 Voice For Change |- | ២០២៣ | [[:en:Sotima John|ចន សុទិម៉ា]] |[[ខេត្តកំពង់ចាម]] | Unplaced | |- | ២០២២ | [[:en:Manita Hang|ហង្ស ម៉ានីតា]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០២១ | [[:en:Ngin Marady| ងិន ម៉ារ៉ាឌី]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០២០ | [[:en:Sarita Reth|រ៉េត សារីតា]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០១៩ | [[:en:Somnang Alyna|សំណាង អេលីណា]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០១៨ | [[:en:Rern Sinat|រឿន សុីណាត]] |[[ខេត្តកំពង់ចាម]] | Unplaced | |- | ២០១៧ | [[ប៊ី សុធារី]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |} === ចំនួនរាជធានី-ខេត្ត === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! រាជធានី-ខេត្ត ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] [[File:Cambodia_Phnom_Penh_Province_locator_map.svg|thumb]] | ០៧ | ២០១៧, ២០១៩, ២០២០, ២០២១, ២០២២, ២០២៤, ២០២៥ |- | [[ខេត្តកំពង់ចាម]] [[File:Cambodia_Kampong_Cham_locator_map.svg|thumb]] | ០២ | ២០១៨, ២០២៣ |} == សូមមើលផងដែរ == * [[:en:List of beauty pageants|List of beauty pageants]] * [[:en:Big Four beauty pageants|Big Four beauty pageants]] == ទំព័រភ្ជាប់ផ្សេងៗ == * [[:en:http://www.missuniverse.com/បវរកញ្ញាចក្រវាឡ|http://www.missuniverse.com/បវរកញ្ញាចក្រវាឡ]] * {{facebook|MissUniverse}} * {{instagram|missuniverse}} * {{twitter|missuniverse}} * {{TikTok|missuniverse}} == ឯកសារយោង == nkmo0m4h3caxqejuaps8lk6gn4wp7ei 0 38796 335017 334501 2026-05-08T13:08:46Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា */ 335017 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant | name = បវរកញ្ញាពិភពលោក | logo = | logosize = 200px | image = Miss World logo.svg | caption = | type = '''ការប្រកួតប្រជែងសម្រស់''' | franchise_holder = | organization = | headquarters = [[ឡុងដ៍|ទីក្រុងឡុងដ៍]], [[ចក្រភពអង់គ្លេស|ចក្រភពអង់គ្លេស]] | pageant_region = | region_represented= | qualification = | first = [[:en:Miss World 1951|១៩៥១]] | recent = [[:en:Miss World 2025|២០២៥]] | last = <!---Only if pageant is defunct. Last edition of the pageant, use year used in the pageant name---> | current_titleholder = [[:en:Suchata Chuangsri|Suchata Chuangsri]] | titleholder_represents = {{Flagicon|Thailand}} [[ថៃ|សៀម]] | language = [[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] | leader_title1 = ស្ថាបនិក | leader_name1 = [[:en:Eric Morley|Eric Morley]] | leader_title2 = ប្រធាន | leader_name2 = [[:en:Julia Morley|Julia Morley]] | leader_title3 = | leader_name3 = | predecessor = | successor = <!---Succeeding pageant---> | website = https://www.missworld.com/ }} '''បវរកញ្ញាពិភពលោក''' ({{Lang-en|Miss World}}) គឺជាកម្មវិធីប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិដែលមានអាយុកាលចំណាស់ជាងគេ។កម្មវិធីនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅ[[:en:United Kingdom|ចក្រភពអង់គ្លេស]]ដោយលោក [[:en:Eric Morley|Eric Douglas Morley]] ដែលជាស្ថាបនិកនៅក្នុងឆ្នាំ [[:en:Miss World 1951|១៩៥១]]។<ref>{{cite web|url=http://guardianlv.com/2013/06/miss-world-competition-says-no-to-bikini-yes-to-sarong/|title=Miss World Competition Says No to Bikini Yes to Sarong|author=Michael Smith|work=Guardian Liberty Voice|date=6 June 2013|access-date=26 January 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20090814/world-news/miss-universe-on-august-23 |title=Miss Universe on August 23 |date=14 August 2009 |publisher=Timesofmalta.com |access-date=24 May 2011}}</ref>ចាប់តាំងពីមរណភាពរបស់លោក [[:en:Eric Morley|Eric Douglas Morley]] នៅក្នុងឆ្នាំ [[:en:Miss World 2000|២០០០]] មកអ្នកស្រី [[:en:Julia Morley|Julia Evelyn Morley]] បានក្លាយជាប្រធាននិងជានាយកប្រតិបត្តិនៃ[[:en:Miss World Organization|អង្គការបវរកញ្ញាពិភពលោក]]នេះ។<ref>{{cite news|author=Paul Lewis|title=Eric Morley, 82, Miss World Promoter, Dies|url=https://www.nytimes.com/2000/11/11/world/eric-morley-82-miss-world-promoter-dies.html|date=11 November 2000|website=The New York Times|access-date=11 October 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.pageant.com/archive/world.html |title=Pageant News Bureau – Miss World: A long, glittering history |publisher=Pageant.com |access-date=24 May 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110215102031/http://www.pageant.com/archive/world.html |archive-date=15 February 2011 |archivedate=15 កុម្ភៈ 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110215102031/http://www.pageant.com/archive/world.html }}</ref>រួមជាមួយនឹងកម្មវិធី[[បវរកញ្ញាចក្រវាឡ]] [[បវរកញ្ញាអន្តរជាតិ]] និង [[បវរកញ្ញាផែនដី]]កម្មវិធីបវរកញ្ញាពិភពលោកគឺជាកម្មវិធីប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិមួយនៅក្នុងចំណោម[[:en:Big Four beauty pageants|កម្មវិធីប្រកួតសម្រស់ធំៗទាំង ០៤]]។<ref>{{cite web|url=http://leadership.ng/entertainment/381814/beauty-pageants-crowns-right-heads|title=Beauty Pageants: Are The Crowns On the Right Heads? – Nigerian News from Leadership News|work=Nigerian News from Leadership News|access-date=3 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222085830/http://leadership.ng/entertainment/381814/beauty-pageants-crowns-right-heads|archive-date=22 December 2015|url-status=dead|archivedate=22 ធ្នូ 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222085830/http://leadership.ng/entertainment/381814/beauty-pageants-crowns-right-heads}}</ref> '''បវរកញ្ញាពិភពលោក'''បច្ចុប្បន្នគឺកញ្ញា [[:en:Suchata Chuangsri|Suchata Chuangsri]] មកពី[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]ដែលបានគ្រងម្កុដនៅថ្ងៃទី ៣១ ខែឧសភា ឆ្នាំ ២០២៥ នៅ[[ថែលឡេងហ្គាណា|រដ្ឋថែលឡេងហ្គាណា]] [[ឥណ្ឌា|ប្រទេសឥណ្ឌា]]។ == ម្ចាស់ម្កុដថ្មីៗ == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំប្រកួត ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ម្ចាស់ម្កុដ ! ទីកន្លែងនៃការប្រកួត ! ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- | ១៩៥១ | rowspan = "2" | {{flagicon|SWE}} [[ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែត]] | [[:en:Kiki Håkansson|Kerstin Margareta (Kiki) Håkansson]] | rowspan="40" | {{flagicon|UK}} [[ចក្រភពអង់គ្លេស|ចក្រភពអង់គ្លេស]] | ២៦ |- | ១៩៥២ | [[:en:May-Louise Flodin|May-Louise Flodin]] | ១១ |- | ១៩៥៣ | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] | [[:en:Denise Perrier|Denise Perrier]] | ១៥ |- | ១៩៥៤ | {{flagicon|Egypt|1922}} [[អេហ្ស៊ីប|អេហ្ស៊ីប]] | [[:en:Antigone Costanda|Antigone Costanda]] | ១៦ |- | ១៩៥៥ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Susana Duijm|Carmen Susana Duijm Zubillaga]] | ២១ |- | ១៩៥៦ | {{flagicon|DEU}} [[អាល្លឺម៉ង់|អាល្លឺម៉ង់]] | [[:en:Petra Schürmann|Hildegard Petra Susanna Schürmann/Petra Hildegard Elisabeth Schürmann]] | ២៤ |- | ១៩៥៧ | {{flagicon|FIN}} [[ហ្វាំងឡង់|ហ្វាំងឡង់]] | [[:en:Marita Lindahl|Marita Lindah]] | ២៣ |- | ១៩៥៨ | {{flagicon|South Africa|1928}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Penelope Coelen|Penelope Anne Coelen]] | ២២ |- | ១៩៥៩ | {{flagicon|NLD}} [[ហូឡង់|ហូឡង់]] | [[:en:Corine Rottschäfer|Corine Spier-Rottschäfer]] | ៣៧ |- | ១៩៦០ | {{flagicon|Argentina|alt}} [[អាហ្សង់ទីន|អាហ្សង់ទីន]] | [[:en:Norma Cappagli|Norma Gladys Cappagli]] | ៣៩ |- | ១៩៦១ | {{flagicon|UK}} [[ចក្រភពអង់គ្លេស|ចក្រភពអង់គ្លេស]] | [[:en:Rosemarie Frankland|Rosemarie Frankland]] | ៣៧ |- | ១៩៦២ | {{flagicon|NLD}} [[ហូឡង់|ហូឡង់]] | [[:en:Catharina Lodders|Catharina Johanna Lodders]] | ៣៣ |- | ១៩៦៣ | {{flagicon|JAM}} [[ចាម៉ៃកា|ចាម៉ៃកា]] | [[:en:Carole_Crawford|Carole Joan Crawford]] | ៤០ |- | ១៩៦៤ | rowspan = "2" | {{flagicon|UK}} [[ចក្រភពអង់គ្លេស|ចក្រភពអង់គ្លេស]] | [[:en:Ann Sidney|Ann Sidney]] | ៤២ |- | ១៩៦៥ | [[:en:Lesley Langley|Lesley Doreen Langley]] | ៤៨ |- | ១៩៦៦ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Reita Faria|Reita Faria Powell]] | ៥១ |- | ១៩៦៧ | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | [[:en:Madeleine_Hartog-Bel|Madeleine Hartog-Bel Houghton]] | ៥៥ |- | ១៩៦៨ | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] | [[:en:Penelope Plummer|Penelope Plummer]] | ៥៣ |- | ១៩៦៩ | {{flagicon|AUT}} [[អូទ្រីស|អូទ្រីស]] | [[:en:Eva Rueber-Staier|Eva Rueber-Staier]] | ៥០ |- | ១៩៧០ | {{flagicon|Grenada|1967}} [[ហ្គ្រេនណាដា|ហ្គ្រេនណាដា]] | [[:en:Jennifer Hosten|Jennifer Josephine Hosten]] | ៥៨ |- | ១៩៧១ | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | [[:en:Lúcia Petterle|Lúcia Tavares Petterle]] | ៥៦ |- | ១៩៧២ | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] | [[:en:Belinda Green|Belinda Lynette Green]] | ៥៣ |- | ១៩៧៣ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Marjorie Wallace|Marjorie Wallace]] | ៥៤ |- | rowspan = "2" | ១៩៧៤ | {{flagicon|UK}} [[ចក្រភពអង់គ្លេស|ចក្រភពអង់គ្លេស]] | [[:en:Helen Elizabeth Morgan|Helen Elizabeth Morgan]]<br>(លាលែងចេញពីតំណែង) | rowspan=2 |៥៨ |- | {{flagicon|South Africa|1928}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Anneline Kriel|Anneline Kriel]]<br>(ជំនួសតំណែង) |- | ១៩៧៥ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Wilnelia Merced|Wilnelia, Lady Forsyth-Johnson]] | ៦៧ |- | ១៩៧៦ | {{flagicon|JAM}} [[ចាម៉ៃកា|ចាម៉ៃកា]] | [[:en:Cindy Breakspeare|Cynthia Jean Cameron Breakspeare]] | ៦០ |- | ១៩៧៧ | {{flagicon|SWE}} [[ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែត]] | [[:en:Mary Stävin|Mary Ann-Catrin Stävin]] | ៦២ |- | ១៩៧៨ | {{flagicon|ARG}} [[អាហ្សង់ទីន|អាហ្សង់ទីន]] | [[:en:Silvana Suárez|Silvana Rosa Suárez Clarence]] | ៦៨ |- | ១៩៧៩ | {{flagicon|BMU}} [[ប៊ឺមូដា|ប៊ឺមូដា]] | [[:en:Gina Swainson|Gina Ann Casandra Swainson]] | ៦៩ |- | rowspan = "2" | ១៩៨០ | {{flagicon|DEU}} [[អាល្លឺម៉ង់|អាល្លឺម៉ង់]] | [[:en:Gabriella Brum|Gabriella Brum]]<br>(លាលែងចេញពីតំណែង) |rowspan=2 | ៦៧ |- | {{flagicon|GUM}} [[ហ្គាំ|កោះហ្គាំ]] | [[:en:Kimberley Santos|Kimberley Santos]]<br>(ជំនួយតំណែង) |- | ១៩៨១ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Pilín León|Carmen Josefina León Crespo]] | ៦៧ |- | ១៩៨២ | {{flagicon|DOM}} [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន|សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | [[:en:Mariasela Álvarez|Mariasela Álvarez Lebrón]] | ៦៨ |- | ១៩៨៣ | {{flagicon|UK}} [[ចក្រភពអង់គ្លេស|ចក្រភពអង់គ្លេស]] | [[:en:Sarah-Jane Hutt|Sarah-Jane Hutt]] | ៧២ |- | ១៩៨៤ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Astrid Carolina Herrera|Astrid Carolina Herrera Irazábal]] | ៧២ |- | ១៩៨៥ | {{flagicon|ISL}} [[អ៊ីស្លង់|អ៊ីស្លង់]] | [[:en:Hólmfríður Karlsdóttir|Hólmfríður (Hófí) Karlsdóttir]] | ៧៨ |- | ១៩៨៦ | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | [[:en:Giselle Laronde|Giselle Jeanne-Marie Laronde-West]] | ៧៧ |- | ១៩៨៧ | {{flagicon|AUT}} [[អូទ្រីស|អូទ្រីស]] | [[:en:Ulla Weigerstorfer|Ulrike Weigerstorfer]] | ៧៨ |- | ១៩៨៨ | {{flagicon|ISL}} [[អ៊ីស្លង់|អ៊ីស្លង់]] | [[:en:Linda Pétursdóttir|Linda Pétursdóttir]] | ៨៤ |- | ១៩៨៩ | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | [[:en:Aneta Kręglicka|Aneta Beata Kręglicka]] | {{flagicon|HKG}} [[ហុងកុង|ហុងកុង]] | ៧៨ |- | ១៩៩០ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Gina Tolleson|Gina Marie Tolleson]] | {{flagicon|UK}} [[ចក្រភពអង់គ្លេស|ចក្រភពអង់គ្លេស]] | ៨១ |- | ១៩៩១ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Miss_World_1991|Ninibeth Beatriz Leal Jiménez]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៨ |- | ១៩៩២ | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] | [[:en:Miss_World_1992|Julia Kourotchkina]] | rowspan="4" | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | ៨៣ |- | ១៩៩៣ | {{flagicon|JAM}} [[ចាម៉ៃកា|ចាម៉ៃកា]] | [[:en:Lisa Hanna|Lisa Rene Shanti Hanna]] | ៨១ |- | ១៩៩៤ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Aishwarya Rai|Aishwarya Rai Bachchan]] | ៨៧ |- | ១៩៩៥ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Jacqueline Aguilera|Jacqueline María Aguilera Marcano]] | ៨៤ |- | ១៩៩៦ | {{flagicon|GRC}} [[ក្រិក|ក្រិក]] | [[:en:Irene Skliva|Irene Skliva]] | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | ៨៨ |- | ១៩៩៧ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Diana Hayden|Diana Hayden]] | rowspan="2" | {{flagicon|SYC}} [[សីស្ហែល|សីស្ហែល]] | ៨៦ |- | ១៩៩៨ | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] | [[:en:Linor Abargil|Linor Abargil]] | ៨៦ |- | ១៩៩៩ | rowspan = "2" | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Yukta Mookhey|Yukta Inderlal Mookhey]] | rowspan="2" | {{flagicon|UK}} [[ចក្រភពអង់គ្លេស|ចក្រភពអង់គ្លេស]] | ៩៤ |- | ២០០០ | [[:en:Priyanka Chopra|Priyanka Chopra Jonas]] | ៩៥ |- | ២០០១ | {{flagicon|NGA}} [[នីហ្សេរីយ៉ា|នីហ្សេរីយ៉ា]] | [[:en:Agbani Darego|Ibiagbanidokibubo Asenite (Agbani) Darego]] | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | ៩៣ |- | ២០០២ | {{flagicon|TUR}} [[តួកគី|តួកគីយ៉េ]] | [[:en:Azra Akın|Azra Akın]] | {{flagicon|UK}} [[ចក្រភពអង់គ្លេស|ចក្រភពអង់គ្លេស]] | ៨៨ |- | ២០០៣ | {{flagicon|IRL}} [[អៀរឡង់|អៀរឡង់]] | [[:en:Rosanna Davison|Rosanna Diane Davison]] | rowspan="3" | {{flagicon|CHN}} [[ចិន|ចិន]] | ១០៦ |- | ២០០៤ | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | [[:en:María Julia Mantilla|María Julia (Maju) Mantilla García]] | ១០៧ |- | ២០០៥ | {{flagicon|ISL}} [[អ៊ីស្លង់|អ៊ីស្លង់]] | [[:en:Unnur Birna Vilhjálmsdóttir|Unnur Birna Vilhjálmsdóttir]] | ១០២ |- | ២០០៦ | {{flagicon|CZE}} [[ឆែក|សាធារណរដ្ឋឆែក]] | [[:en:Taťána Kuchařová|Taťána Kuchařová]] | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | ១០៤ |- | ២០០៧ | {{flagicon|CHN}} [[ចិន|ចិន]] | [[:en:Zhang Zilin|Zhang Zilin]] | {{flagicon|CHN}} [[ចិន|ចិន]] | ១០៦ |- | ២០០៨ | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] | [[:en:Ksenia Sukhinova|Ksenia Vladimirovna Sukhinova]] | rowspan="2" | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | ១០៩ |- | ២០០៩ | {{flagicon|GIB}} [[ហ្គីប្រាលតា|ហ្គីប្រាលតា]] | [[:en:Kaiane Aldorino|Kaiane Loise Aldorino Lopez]] | ១១២ |- | ២០១០ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Alexandria Mills|Alexandria Nichole Mills]] | {{flagicon|CHN}} [[ចិន|ចិន]] | ១១៥ |- | ២០១១ | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Ivian Sarcos|Ivian Sarcos]] | {{flagicon|UK}} [[ចក្រភពអង់គ្លេស|ចក្រភពអង់គ្លេស]] | ១១៣ |- | ២០១២ | {{flagicon|CHN}} [[ចិន|ចិន]] | [[:en:Yu Wenxia|Yu Wenxia]] | {{flagicon|CHN}} [[ចិន|ចិន]] | ១១៦ |- | ២០១៣ | {{flagicon|PHI}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Megan Young|Megan Lynne Talde Young-Daez]] | {{flagicon|IDN}} [[ឥណ្ឌូនេស៊ី|ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | ១២៧ |- | ២០១៤ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Rolene Strauss|Rolene Strauss]] | {{flagicon|UK}} [[ចក្រភពអង់គ្លេស|ចក្រភពអង់គ្លេស]] | ១២១ |- | ២០១៥ | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | [[:en:Mireia Lalaguna|Mireia Lalaguna Royo]] | {{flagicon|CHN}} [[ចិន|ចិន]] | ១១៤ |- | ២០១៦ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Stephanie Del Valle|Stephanie Del Valle Díaz]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ១១៧ |- | ២០១៧ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Manushi Chhillar|Manushi Chhillar]] | rowspan="2"| {{flagicon|CHN}} [[ចិន|ចិន]] | ១១៨ |- | ២០១៨ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | [[:en:Vanessa Ponce|Silvia Vanessa Ponce de León Sánchez]] | ១១៨ |- | ២០១៩ | {{flagicon|JAM}} [[ចាម៉ៃកា|ចាម៉ៃកា]] | [[:en:Toni-Ann Singh|Toni-Ann Singh]] | {{flagicon|UK}} [[ចក្រភពអង់គ្លេស|ចក្រភពអង់គ្លេស]] | ១១១ |- | ២០២០ | colspan="10" align="center"|''គ្មានការប្រកួតប្រជែង'' |- | ២០២១ | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | [[:en:Karolina Bielawska|Karolina Bielawska]] | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | ៩៧ |- | ២០២២ | colspan="10" align="center"|''គ្មានការប្រកួតប្រជែង'' |- | ២០២៣ | {{flagicon|CZE}} [[ឆែក|សាធារណរដ្ឋឆែក]] | [[:en:Krystyna Pyszková|Krystyna Pyszková]] | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | ១១២ |- | ២០២៤ | colspan="10" align="center"|''គ្មានការប្រកួតប្រជែង'' |- | ២០២៥ | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | [[:en:Suchata Chuangsri|Suchata Chuangsri]] | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | ១០៨ |- | ២០២៦ | | | {{flagicon|VNM}} [[វៀតណាម|យួន]] | |- |} == បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ឆ្នាំ ! បេក្ខភាព ! រាជធានី-ខេត្ត ! តំណែង ! រង្វាន់ពិសេស |- | ២០០៦ | ស៊ុន ស្រីមុំ | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០១៩ | វី ស្រីវីន | [[ខេត្តកណ្តាល]] | Unplaced | |- | ២០២១ | ភុំ សោភ័ណ្ឌ | [[ខេត្តតាកែវ]] | Unplaced | |- | ២០២៣ | តេង ស្រីពេជ្រ | [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]] | Unplaced | |- | ២០២៤ | សារី សុវត្តី | [[ខេត្តក្រចេះ]] | colspan="10" align="center"|''គ្មានការប្រកួតប្រជែង'' |- | ២០២៥ | រ៉ូសស្យែល ហ្សូលីណា | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | Top 48 (Continental Qualifiers) |- | rowspan="2" |២០២៦ | ខន សូរិយា (លាលែងចេញពីតំណែង) | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | rowspan="2" | | rowspan="2" | |- | | |- |} == ឯកសារយោង == mgknr63dha0p5f5wszqld6fctz20weo 0 38797 335016 334555 2026-05-08T13:07:02Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា */ 335016 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant | name = បវរកញ្ញាអន្តរជាតិ | logo = Miss.International.logo.png | image = | size = 200px | caption = និមិត្តសញ្ញាការប្រកួតប្រជែង | first = [[:en:Miss International 1960|១៩៦០]] | recent = [[:en:Miss International 2024|២០២៤]] | type = '''ការប្រកួតប្រជែងសម្រស់''' | headquarters = [[តូក្យូ|ទីក្រុងតូក្យូ]], [[ជប៉ុន|ប្រទេសជប៉ុន]] | location = | leader_title = ប្រធាន | leader_name = Akemi Shimomura | key_people = |current_titleholder = [[:en:Catalina Duque|Catalina Duque Abréu]] | titleholder_represents = {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | language = [[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] | membership = | website = https://www.miss-international.org/ }} '''បវរកញ្ញាអន្តរជាតិ''' ({{Lang-en|Miss International Beauty ឬ The International Beauty Pageant}}) គឺជា[[:en:List_of_beauty_pageants|កម្មវិធីប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិ]]ដ៏ធំដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[ជប៉ុន|ប្រទេសជប៉ុន]]ដែលរៀបចំឡើងដោយសមាគមវប្បធម៌អន្តរជាតិ។កម្មវិធីនេះរៀបចំធ្វើឡើងជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦០<ref>[https://web.archive.org/web/20110612224145/http://www.chinapost.com.tw/taiwan/foreign-affairs/2008/10/21/179573/MOFA-examines.htm "MOFA examines beauty contest's 'belittling'"]. [https://en.m.wikipedia.org/wiki/China_Post China Post]. 21 October 2008. Archived from the original on 12 June 2011. Retrieved 16 November 2010.</ref><ref>Adelstein, Jake. [https://www.japantimes.co.jp/news/2013/12/25/national/first-lady-scrutinizes-blackballing-of-beauty-queen/ "First lady scrutinizes blackballing of beauty queen"]. The Japan Times. Retrieved 26 October 2015.</ref>និងជាកម្មវិធីប្រកួតសម្រស់ដ៏ធំបំផុតទី ០៤ នៅលើពិភពលោកនៅក្នុងចំណោម[[:en:Big Four beauty pageants|កម្មវិធីប្រកួតសម្រស់ធំៗទាំង ០៤]] តាមចំនួនម្ចាស់ជ័យលាភីថ្នាក់ជាតិដែលបានមកចូលរួមប្រឡងនៅលើឆាកអន្តរជាតិ។<ref>Kerongo, Grace (10 November 2015). [https://web.archive.org/web/20151112074329/http://allafrica.com/stories/201511100998.html "Kenyan Beauty Crowned Miss International in Tokyo"]. [https://en.m.wikipedia.org/wiki/AllAfrica All Africa]. Archived from [https://allafrica.com/stories/201511100998.html the original] on 12 November 2015. Retrieved 10 December 2017.</ref><ref>King, Kathryn (30 April 2015). [https://www.stuff.co.nz/manawatu-standard/68137756/former-miss-manawatu-goes-international "Former Miss Manawatu goes international"]. [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Manawat%C5%AB_Standard Manawatu Standard]. Retrieved 21 October 2018.</ref><ref>Hartman, Jan (1 October 2018). [https://sivtelegram.media/paid-the-new-miss-ukraine-2018-controversial/49014/ "Paid? The New Miss Ukraine 2018 Controversial"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181021111442/https://sivtelegram.media/paid-the-new-miss-ukraine-2018-controversial/49014/ |date=2018-10-21 }}. The Siver Telegram. Retrieved 21 October 2018.</ref>រួមជាមួយនឹងកម្មវិធី[[បវរកញ្ញាពិភពលោក]] [[បវរកញ្ញាចក្រវាឡ]] និង [[បវរកញ្ញាផែនដី]]កម្មវិធីបវរកញ្ញាអន្តរជាតិគឺជាកម្មវិធីប្រកួតសម្រស់មួយនៅក្នុងចំណោម[[:en:Big Four beauty pageants|កម្មវិធីប្រកួតសម្រស់ធំៗទាំង ០៤]]។<ref>Enriquez, Amee (2 February 2014). [https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 "Beauty Pageant Basics"]. BBC. Retrieved 4 May 2018.</ref> '''បវរកញ្ញាអន្តរជាតិ'''បច្ចុប្បន្នគឺកញ្ញា [[:en:Catalina Duque|Catalina Duque Abréu]] មកពី[[កូឡុំប៊ី|ប្រទេសកូឡុំប៊ី]]ដែលបានគ្រងម្កុដនៅថ្ងៃទី ២៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៥ នៅ[[តូក្យូ|ទីក្រុងតូក្យូ]] [[ជប៉ុន|ប្រទេសជប៉ុន]]។ ==ម្ចាស់ម្កុដថ្មីៗ== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំប្រកួត ! ប្រទេស ! ម្ចាស់ម្កុដ ! ទីកន្លែងនៃការប្រកួត ! ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- | ១៩៦០ | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | [[:en:Stella_Araneta|María Stella Márquez de Araneta]] | rowspan = "6" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | rowspan= "2" | ៥២ |- | ១៩៦១ | {{flagicon|NLD}} [[ហូឡង់|ហូឡង់]] | [[:en:Stam van Baer|Constance Catharina Margarethe (Stanny) Van Baer]] |- | ១៩៦២ | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] | [[:en:Tania Verstak|Tania Verstak]] | ៥០ |- | ១៩៦៣ | {{flagicon|ISL}} [[អ៊ីស្លង់|អ៊ីស្លង់]] | [[:en:Miss_Iceland#Titleholders|Guðrún Bjarnadóttir]] | ៤៦ |- | ១៩៦៤ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Gemma_Cruz-Araneta|Gemma Teresa Guerrero Cruz-Araneta]] | ៤២ |- | ១៩៦៥ | {{flagicon|DEU}} [[អាល្លឺម៉ង់|អាល្លឺម៉ង់]] | [[:en:Ingrid Finger|Ingrid Finger ]] | ៤៤ |- | ១៩៥៦ | colspan = "10" | ''គ្មានការប្រកួតប្រជែង'' |- | ១៩៦៧ | {{flagicon|ARG}} [[អាហ្សង់ទីន|អាហ្សង់ទីន]] | [[:en:Mirta Massa|Mirta Teresita Massa]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៤៦ |- | ១៩៦៨ | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | [[:en:Maria da Glória Carvalho|Maria da Gloria Carvalho]] | rowspan = "3" | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | ៤៩ |- | ១៩៦៩ | {{flagicon|UK}} [[ចក្រភពអង់គ្លេស|ចក្រភពអង់គ្លេស]] | [[:en:Valerie Holmes|Valerie Susan Holmes]] | ៤៨ |- | ១៩៧០ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Aurora Pijuan|Aurora McKenney Pijuan]] | ៤៧ |- | ១៩៧១ | {{flagicon|NZL}} [[នូវែលហ្សេឡង់|នូវែលហ្សេឡង់]] | [[:en:Jane Hansen (model)|Jane Cheryl Hansen]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៥០ |- | ១៩៧២ | {{flagicon|UK}} [[ចក្រភពអង់គ្លេស|ចក្រភពអង់គ្លេស]] | [[:en:Linda Hooks|Linda Hooks]] | rowspan = "32" | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | rowspan= "2" | ៤៧ |- | ១៩៧៣ | {{flagicon|FIN}} [[ហ្វាំងឡង់|ហ្វាំងឡង់]] | [[:en:Anneli Björkling|Tuula Anneli Björkling]] |- | ១៩៧៤ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Brucene Smith|Karen Brucene Smith-Galvan]] | ៤៥ |- | ១៩៧៥ | {{flagicon|YUG}} [[យូហ្គោស្លាវី|យូហ្គោស្លាវី]] | [[:en:Lidija Manić|Lidija Vera Manić]] | ៤៨ |- | ១៩៧៦ | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] | [[:en:Sophie Perin|Sophie Sonia Perin]] | ៤៥ |- | ១៩៧៧ | {{flagicon|Spain|1977}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | [[:en:Pilar Medina|Pilar Medina Canadell]] | ៤៨ |- | ១៩៧៨ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Katherine Ruth|Katherine Patricia Ruth]] | ៤៣ |- | ១៩៧៩ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Melanie Marquez|Mimilanie (Melanie) Laurel Marquez]] | ៤៣ |- | ១៩៨០ | {{flagicon|CRI}} [[កូស្តារីកា|កូស្តារីកា]] | [[:en:Lorna Chávez|Lorna Marlene Chaves Mata]] | ៤២ |- | ១៩៨១ | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] | [[:en:Jenny_Derek|Jenny Annette Derek]] | ៤២ |- | ១៩៨២ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:pt:Christie_Ellen_Claridge|Christie Ellen Claridge]] | ៤៣ |- | ១៩៨៣ | {{flagicon|CRI}} [[កូស្តារីកា|កូស្តារីកា]] | [[:en:Gidget Sandoval|Gidget Sandoval Herrera]] | ៤១ |- | ១៩៨៤ | {{flagicon|GTM}} [[ហ្គាតេម៉ាឡា|ហ្គាតេម៉ាឡា]] | [[:en:Ilma Urrutia|Ilma Julieta Urrutia Chang]] | ៤៦ |- | ១៩៨៥ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Nina Sicilia|Alejandrina (Nina) Sicilia Hernández]] | ៤៣ |- | ១៩៨៦ | {{flagicon|ENG}} [[អង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] | [[:en:Helen Fairbrother|Helen Fairbrother]] | ៤៦ |- | ១៩៨៧ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Laurie Simpson|Laurie Tamara Simpson Rivera]] | ៤៧ |- | ១៩៨៨ | {{flagicon|NOR}} [[ន័រវែស|ន័រវែស]] | [[:en:Catherine Gude|Catherine Alexandra Gude]] | ៤៦ |- | ១៩៨៩ | {{flagicon|DEU}} [[អាល្លឺម៉ង់|អាល្លឺម៉ង់]] | [[:en:Iris Klein|Iris Klein]] | ៤៧ |- | ១៩៩០ | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | [[:en:Silvia de Esteban|Silvia de Esteban Niubo]] | ៥០ |- | ១៩៩១ | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | [[:en:Agnieszka_Kotlarska_(model)|Agnieszka Kotlarska-Świątek]] | ៥១ |- | ១៩៩២ | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] | [[:en:Kirsten Davidson|Kirsten Marise Davidson]] | ៥០ |- | ១៩៩៣ | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | [[:en:Miss_International_1993|Agnieszka Pachałko]] | ៤៧ |- | ១៩៩៤ | {{flagicon|GRC}} [[ក្រិក|ក្រិក]] | [[:en:Christina Lekka|Christina Lekka]] | ៥០ |- | ១៩៩៥ | {{flagicon|NOR}} [[ន័រវែស|ន័រវែស]] | [[:en:Anne Lena Hansen|Anne Lena Hansen]] | ៤៧ |- | ១៩៩៦ | {{flagicon|POR}} [[ព័រទុយហ្គាល់|ព័រទុយហ្គាល់]] | [[:en:Fernanda_Alves_(beauty_queen)|Fernanda Alves Schmelz]] | ៤៨ |- | ១៩៩៧ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Consuelo Adler|Consuelo Adler Hernández]] | ៤២ |- | ១៩៩៨ | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | [[:en:Lía Borrero|Lía Victoria Borrero González]] | ៤៣ |- | ១៩៩៩ | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | [[:en:Paulina Gálvez (Miss International)|Paulina Margarita Gálvez Pineda]] | ៥១ |- | ២០០០ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Miss International 2000|Vivian Inés Urdaneta Rincón]] | ៥៦ |- | ២០០១ | {{flagicon|POL}} [[ប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] | [[:en:Małgorzata Rożniecka|Małgorzata Rożniecka]] | ៥២ |- | ២០០២ | {{flagicon|LBN}} [[លីបង់|លីបង់]] | [[:en:Christina Sawaya|Christina Sawaya]] | ៤៧ |- | ២០០៣ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Goizeder Azúa|Goizeder Victoria Azúa Barríos]] | ៤៥ |- | ២០០៤ | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | [[:en:Jeymmy Vargas|Yeimy Paola Vargas Gómez]] | {{flagicon|CHN}} [[ចិន|ចិន]] | ៥៨ |- | ២០០៥ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Precious_Lara_Quigaman|Precious Lara San Agustin Quigaman-Alcaraz]] | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | ៥២ |- | ២០០៦ | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Daniela di Giacomo|Daniela Anette di Giacomo di Giovanni]] | {{flagicon|CHN}} [[ចិន|ចិន]] | ៥៣ |- | ២០០៧ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | [[:en:Priscila Perales|Silvia Priscila Perales Elizondo]] | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | ៦១ |- | ២០០៨ | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | [[:en:Miss International 2008|Alejandra Andreu]] | {{flagicon|MAC}} [[ម៉ាកាវ|ម៉ាកាវ]] | ៦៣ |- | ២០០៩ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | [[:en:Anagabriela Espinoza|Anagabriela Espinoza Marroquín]] | rowspan = "3" | {{flagicon|CHN}} [[ចិន|ចិន]] | ៦៥ |- | ២០១០ | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Elizabeth Mosquera|Ana Elizabeth Mosquera Gómez]] | ៧០ |- | ២០១១ | {{flagicon|ECU}} [[អេក្វាឌ័រ|អេក្វាឌ័រ]] | [[:en:María_Fernanda_Cornejo|María Fernanda Cornejo Alfaro]] | ៦៧ |- | ២០១២ | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | [[:en:Ikumi Yoshimatsu|Ikumi Yoshimatsu]] | rowspan = "8" | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | ៦៩ |- | ២០១៣ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Bea Santiago|Bea Rose Monterde Santiago]] | ៦៧ |- | ២០១៤ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Valerie_Hernández|Valerie Hernández Matías]] | ៧៣ |- | ២០១៥ | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Edymar Martínez|Edymar Martínez Blanco]] | ៧០ |- | ២០១៦ | {{flagicon|PHI}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Kylie Verzosa|Kylie Fausto Verzosa]] | ៦៩ |- | ២០១៧ | {{flagicon|IDN}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Kevin_Lilliana|Kevin Lilliana Junaedy]] | ៦៩ |- | ២០១៨ | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Mariem Velazco|Mariem Claret Velazco García]] | ៧៧ |- | ២០១៩ | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | [[:en:Sireethorn Leearamwat|Sireethorn Leearamwat]] | ៨៣ |- | ២០២០ | colspan = "10" | ''គ្មានការប្រកួតប្រជែង'' |- | ២០២១ | colspan = "10" | ''គ្មានការប្រកួតប្រជែង'' |- | ២០២២ | {{flagicon|DEU}} [[អាល្លឺម៉ង់|អាល្លឺម៉ង់]] | [[:en:Jasmin Selberg|Jasmin Selberg]] | rowspan = "5" | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | ៦៦ |- | ២០២៣ | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Andrea Rubio|Andrea Valentina Rubio Armas]] | ៧០ |- | ២០២៤ | {{flagicon|VNM}} [[វៀតណាម|យួន]] | [[:en:Huỳnh Thị Thanh Thủy|Huỳnh Thị Thanh Thủy]] | ៧១ |- | ២០២៥ | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | [[:en:Catalina Duque Abréu|Catalina Duque Abréu]] | ៨០ |- | ២០២៦ | | | |- |} == បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ឆ្នាំប្រកួត ! បេក្ខភាព ! រាជធានី-ខេត្ត ! តំណែង ! រង្វាន់ពិសេស |- |២០២៦ | សុគា គីមលាង | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | | |- | ២០២៥ | សូរ ពេជ្រវលក្ខណ៍ | [[ខេត្តកំពត]] | Unplaced | |- | ២០២៤ | ឡូយ ច័ន្ទរស្មី | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០២៣ | សំណាង អេលីណា | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | 16th spot of the Top 20 | Top 7 Best National Costume |- | ២០២២ | ជា ចារ៉ានី | [[ខេត្តបាត់ដំបង]] | Unplaced | |- | ២០១៩ | បុណ្យ កញ្ចនធីតា | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០១៧ | ញាត សុភា | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- |} == ឯកសារយោង == p05yv2ickcf5e7mqstw5aro8nodart7 0 39511 335024 327689 2026-05-08T15:54:16Z Lem Sokmeng 50472 335024 wikitext text/x-wiki '''បន្ទាយលង្វែក''' គឺជារាជធានីនៃកម្ពុជានាសតវត្សទី ១៦ ដែលស្ថិតនៅ [[ឃុំលង្វែក]] [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] មានទីតាំងស្ថិតនៅច្រាំងខាងលិចទន្លេសាប មានចម្ងាយប្រមាណ៤០គីឡូម៉ែត្រពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]។<ref>{{Cite web |title=ចំណេះដឹងទូទៅ៖ អតីតក្រុងលង្វែក អាចជាស្ថានីយបុរេប្រវត្តិមួយទៀតនៅកម្ពុជា |url=https://m.freshnews.com.kh/knowledge/343711-2024-06-06-10-31-42 |access-date=2026-05-08 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref> ទីក្រុងនេះបម្រើជាទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រយោធាដ៏រឹងមាំមួយរបស់ខ្មែរ[[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|ក្រោយសម័យអង្គរ]] និងត្រូវបានស្គាល់ដោយពួកបស្ចិមប្រទេសដំបូងៗថា "'''កម្ពុជា'''"។ នៅឆ្នាំ ១៥២៧ ព្រះបាទ[[ចន្ទរាជា]]បានឱ្យគេសាងសង់បន្ទាយលង្វែក រហូតដល់ឆ្នាំ ១៥២៩ ទើបបន្ទាយនេះត្រូវបានកសាងបញ្ចប់ដែលមានរយៈពេល ៣ឆ្នាំ ។ នៅពេលដែលព្រះចន្ទរាជាបានផ្លាស់ទីពីបន្ទាយនៅពោធិ៍សាត់ទៅបន្ទាយលង្វែក ទីនេះបានក្លាយជារាជធានីប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែររហូតដល់ដល់ចុងសតវត្សទី ១៦ ។ [[ឯកសារ:AMH-6146-NA Bird's eye view of Eauweck, Cambodia.jpg|រូបភាពតូច|ទិដ្ឋភាពក្រុងលង្វែក ក្នុងចំណងជើងភាសាហុល្លង់ថា ''Vogelvlucht van Eauweck, Cambodja (ទិដ្ឋភាពពីលើជើងមេឃនៃលង្វែក,កម្ពុជា)'' ក្រុងនេះ ដែលបង្ហាញនៅចំកណ្តាលនៃរូបភាពនេះ ត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធដោយភ្នំ ព្រៃឈើ និងទន្លេ ត្រូវបានគូរនៅឆ្នាំ ១៦៦៥ គូរដោយ Johannes Vingboons ។]] លង្វែក ត្រូវបានជ្រើសរើសទីតាំងដោយព្រះបាទ[[ចន្ទរាជា]] បន្ទាប់ពីព្រះអង្គទទួលបានជ័យជម្នះលើ[[ស្ដេចកន]]នៅឆ្នាំ ១៥២៦ ។ កម្ពុជាត្រូវបានគេហៅជាញឹកញាប់ថាលង្វែកដោយអ្នកធ្វើដំណើរជនជាតិបរទេស ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាជាក្រុងមួយក្នុងចំណោមក្រុងខ្លាំងបំផុតនៅកម្ពុជា។ លង្វែក ជាមជ្ឍមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់មួយជាមួយនឹងបរទេសដូចជា ព័រទុយហ្គាល់ អេស្ប៉ាញ ហុល្លង់ និងចិន ។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == បន្ទាយលង្វែក ត្រូវបានបង្កើតឡើងប្រហែលឆ្នាំ ១៥២៧ ដល់ ១៥២៩ នៅសម័យព្រះបាទ ចន្ទរាជា (Ang Chan I) បន្ទាប់ពីទ្រង់បានយកឈ្នះស្តេចកន និងស្តារឡើងវិញនូវឯករាជ្យរបស់ប្រទេស។ បន្ទាយនេះក្លាយជារាជធានីថ្មីបន្ទាប់ពីរាជធានីអង្គរបានចាកចេញ ដោយសារការវាយលុកពីបរទេស និងស្ថានភាពសង្គ្រាមនៅភាគខាងជើង។ ក្នុងសម័យលង្វែក កម្ពុជាបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌សំខាន់។ ព្រះរាជាណាចក្រខ្មែរ បានទទួលការទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសបរទេស ដូចជា ព័រទុយហ្គាល់ និងចិន។ អ្នកសរសេរបរទេសមួយចំនួនបានកត់សម្គាល់ថា បន្ទាយលង្វែកជាទីក្រុងសម្បូរទ្រព្យសម្បត្តិ មានសិល្បៈស្ថាបត្យកម្មល្អប្រណិត និងជាគន្លងពាណិជ្ជកម្មសំខាន់នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ទោះជាយ៉ាងណា នៅឆ្នាំ ១៥៩៣ បន្ទាយលង្វែកបានធ្លាក់ចូលក្នុងអំណាចនៃសៀម បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមធំមួយ។ ការបែកបាក់នេះបានបណ្ដាលឲ្យប្រទេសកម្ពុជាបាត់បង់ឥទ្ធិពលយូរជាយូរមក និងបង្ហាញពីការបញ្ចប់នៃសម័យលង្វែក។ គ្នុងរាជ្យកាលព្រះអង្គចន្ទទី១ រាជធានីតាំងនៅក្រុងមានជ័យ ខេត្តពោធិ៍សាត់ រួចប្តូរមកក្រុងលង្វែកវិញ។ ហើយព្រះបាទចន្ទរាជា ពេលដែលស្តេចកន ធ្វើគត់ស្រីសុគន្ធបទនៅបន្ទាយស្ទឹងសែននៅឆ្នាំ ១៥១២ ក៏បានសម្រេច។ ហើយក្នុងពេលដែរធ្វើសង្គ្រាមជាមួយស្តេចកន មន្ត្រី និង ប្រជារាស្រ្តសុំ អោយព្រះអង្គចន្ទរាជ្យជាឡើងសោយរាជ្យ ទ្រង់ក៏យល់ព្រម។ហើយទ្រង់ក៏ជាស្តេចមួយអង្គដែរមានឈ្មោះល្បីល្បាញ ក្រៅពីបន្ទាយលង្វែក ទ្រង់ក៏បានកសាងវត្តអារាម ជាច្រើនកន្លែងនៅ ខេត្តពោធិ៍សាត ជួសជុលវត្តនៅឧដុង្គ លើភ្នំរាជទ្រព្យជាដើម (ព្រះពុទ្ធរូបចូលព្រះនិពា្វន) វត្តត្រឡែងកែងនៅក្នុងបន្ទាយលង្វែក ដែលស្ថិតនៅលើទួលមួយកន្លែង មានរាងជាជើងក្អែកក្នុងវិហារនេះតម្កល់ព្រះពុទ្ធរូបត្រឡែងកែងគឺ ព្រះពុទ្ធរូបបួនអង្គ គង់ឈរទល់ព្រះខ្នងនឹងគ្នា ហើយបែរព្រះភ័ក្ត្រទៅទិសទាំងបួន ហើយនឹងបានកសាងបដិមា ត្រឡែងកែងរូបព្រះគោ។ ក្នុងនោះផងដែរព្រះបាទច័នរាជជាទ្រង់បានប្រមូលអ្នកប្រាជ្ញ បណ្ឌិត កវីអោយចងក្រង និងសរសេរគម្ពីរក្បួនច្បាប់គ្រប់ប្រភេទ សម្រាប់ទុកឲកូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយបានស្គាល់នឹងយោលដឹងពីរប្រវត្តសាស្ត្រខ្មែរ។ តែគួរអោយស្តាយនៅឆ្នាំ ១៥៦៦ ទ្រង់ក៏សោយទិវង្គត អដ្ឋិធាតុតម្កល់ទុកលើភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ។ បន្ទាយលង្វែកជាកន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដ៏ជូរចត់ ស្ថិតនៅស្រុកកំពង់ត្រឡាច ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង។ បន្ទាយនេះសង់ដោយ ព្រះបាទចន្ទរាជា ក្រោយពីព្រះអង្គវាយឈ្នះស្ដេចកន នៅឆ្នាំ១៥២៦។ ពេលនោះព្រះចន្ទរាជា ត្រឡប់មកពីធ្វើសង្គ្រាមជាមួយស្ដេចកន ក្នុងខេត្តត្បូងឃ្មុំ ទ្រង់ក៏បានយាងមកគង់នៅបន្ទាយមានជ័យ បានបញ្ជាឲ្យអ្នកមេការ មន្ត្រី ឧកញ៉ាបតី ចាត់ចែងកេណ្ឌប្រជានុរាស្ត្រ កាប់ឈើ ជញ្ជូនថ្ម រែកដី ដើម្បីសាងសង់បន្ទាយលង្វែក និងព្រះបរមរាជវាំង។ ក្រុមមេការ ឲ្យគេជីកបុកឫសរៀបថ្ម៦ហត្ថ ជុំវិញបន្ទាយជាបីជ្រុង ហើយលើកដីច្រុះក្ដារធ្វើបន្ទាយនេះ កម្ពស់១៤ហត្ថ កម្រាស់ខ្នងលើ១០ហត្ថ ជើងទេរខាងក្រោម២២ហត្ថ ឯជ្រុងទី៤គឺទន្លេ។ ព្រះអង្គធ្វើកំពែងការពារ៥ជាន់ ព្រមទាំងដាំឫស្សីយ៉ាងក្រាស់(កម្រាស់២សិន) ហើយមានទ្វារធំ៨ ក្នុងទ្វារនីមួយៗមានសើនមួយ។ សើនទាំង៨មានកម្ពស់២២ហត្ថសម្រាប់ដាក់កាំភ្លើងធំ។ រីឯខាងក្នុងបន្ទាយទាំង៥ជាន់ ដាក់សុទ្ធទាហានកាំភ្លើងច្រូង (កាំភ្លើងវែង)។ នៅក្នុងកំពែងនេះដែរ មានព្រះបរមរាជវាំងកំពូលប្រាំបិតមាស និងលាបម្រ័ក្សណ៍ គឺសម្រាប់ព្រះមហាក្សត្រាធិរាជផ្ទុំ ហើយមានតម្កល់វត្ថុសក្តិសិទ្ធិ គឺព្រះគោ ឬព្រះត្រលែងកែង និងព្រះគោចំនួន១២ ដែលនៅក្នុងពោះគោទាំងនោះ មានរក្សាទុកនូវគម្ពីរក្បួនសាស្ត្រា ដ៏មានតម្លៃលើសលបើ។ បន្ទាយលង្វែកមានទទឹងប្រវែង២គីឡូម៉ែត និងបណ្ដោយប្រវែង៣គីឡូម៉ែត ហើយចំណាយពេលសាងសង់ ចំនួន៣ឆ្នាំ(១៥២៧ - ១៥២៩)។ h58j7noo5wx9crw4b2wmk2nv1vgkg3n 0 43604 335044 329021 2026-05-09T09:59:43Z ARIKOWIN 23800 /* ឧរុវេលវគ្គ */ 335044 wikitext text/x-wiki ជា​ធម៌​ដែល​គេ​ចាត់​ជា​ខ ជា​ពួក ឬ​ហៅ​ថា​និបាត ដែល​មាន​តាំង​ពី​ឯកនិបាតធម៌​ដែល​មាន​ ១ខ ទុកនិបាត​មាន​២ខ រៀង​រហូត​ដល់ ឯកាទសកនិបាត​គឺ​មាន​១១​ខ ។ ក្នុង​និបាត​នីមួយៗ​ត្រូវ​បាន​ចាត់​ជា​បណ្ណាសក ហើយ​ក្នុង​បណ្ណាសក​នីមួយៗ​ត្រូវ​បាន​ចាត់​ជា​វគ្គ និង​ក្នុង​វគ្គ​នីមួយៗ ត្រូវ​បាន​ចែក​ជា​សូត្រ​ច្រើន​បន្ត​ទៀត ។ នៅ​ក្នុង​អង្គុត្តរនិកាយ​មាន​សូត្រ​សរុប​​ចំនួន ៩៥៥៧ សូត្រ ។ អ្នក​រៀបរៀង​ព្រះត្រៃបិដក​ខ្មែរ​បាន​តម្រៀប​សៀវភៅ​ក្នុង​និកាយ​នេះ​នៅ​ក្នុង​សៀវភៅ​ភាគ ៤០ ដល់ ភាគ៥១ ។ ==ឯកនិបាត== ==ទុកនិបាត== ==តិកនិបាត== ==ចតុក្កនិបាត== === បឋមបណ្ណាសក === ==== ភណ្ឌគាមវគ្គ ==== ===== អនុពុទ្ធសូត្រ ===== ===== បបតិតសូត្រ ===== ===== ខតសូត្រ ទី​១ ===== ===== ខតសូត្រ ទី២ ===== ===== អនុសោតសូត្រ ===== ===== អប្បសុតសូត្រ ===== ===== សង្ឃសោភណសូត្រ ===== ===== វេសារជ្ជសូត្រ ===== ===== តណ្ហាសូត្រ ===== ===== [[យោគសូត្រ]] ===== ==== ចរវគ្គ ==== ==== [[ឧរុវេលវគ្គ]] ==== ==== ចក្កវគ្គ ==== ==== ចក្កសូត្រ​ ទី​១ ==== ==== សង្គហសូត្រ ទី​២ ==== ==== សីហសូត្រ ទី​៣ ==== ==== អគ្គប្បសាទសូត្រ ទី៤ ==== ==== វស្សការសូត្រ ទី៥ ==== ==== ទោណសូត្រ ទី៦ ==== ==== អបរិហានិយសូត្រ ទី៧ ==== ==== បតិលីនសូត្រ ទី៨ ==== ==== ខជ្ជយសូត្រ ទី៩ ==== ==== ឧទាយីសូត្រ ទី១០ ==== ==== រោហិតស្សវគ្គ ==== ==== ទុតិយបណ្ណាសក ==== ==== បុញ្ញាភិសន្ទវគ្គ ==== ==== បត្តកម្មវគ្គ ==== ==== អបណ្ណកវគ្គ ==== ==== មចលវគ្គ ==== ==== អសុរវគ្គ ==== ==== តតិយបណ្ណាសក ==== ==== វលាហកវគ្គ ==== ==== កេសីវគ្គ ==== ==== ភយវគ្គ ==== ==== ចតុត្ថបណ្ណាសក ==== ==== ឥន្ទ្រីយវគ្គ ==== ==== វគ្គដែលមិនសង្គ្រោះចូលបណ្ណាសក ==== ==== សប្បុរិសវគ្គ ==== ==== សោភនវគ្គ ==== ==== ទុចរិតវគ្គ ==== ==== កម្មវគ្គ ==== ==== អាបត្តិភយវគ្គ ==== ==== អភិញ្ញាវគ្គ ==== ==== កម្មបថវគ្គ ==== ==== ព្រះសូត្រដែលមិនត្រូវបានរាប់ចូលបណ្ណាសក ==== == បញ្ចកនិបាត == ==== បឋមបណ្ណាសក ==== ==== សេខពលវគ្គ ==== ==== ពលវគ្គ ==== ==== បញ្ចង្គិកវគ្គ ==== ==== សុមនវគ្គ ==== ==== មុណ្ឌរាជវគ្គ ==== ==== នីវរណវគ្គ ==== ''(សៀវភៅភាគ ៤៤ ទំព័រ​ ១៤៦)'' ===== ៧. អភិណ្ហបច្ចវេក្ខិតព្ពឋានសុត្តំ ===== '''៥៧.''' ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, ឋានានិ អភិណ្ហំ បច្ចវេក្ខិតព្ពានិ ឥត្ថិយា វា បុរិសេន វា គហដ្ឋេន វា បព្ពជិតេន វា។ កតមានិ បញ្ច? '''‘ជរាធម្មោម្ហិ, ជរំ អនតីតោ’'''តិ អភិណ្ហំ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ ឥត្ថិយា វា បុរិសេន វា គហដ្ឋេន វា បព្ពជិតេន វា។ '''‘ព្យាធិធម្មោម្ហិ, ព្យាធិំ អនតីតោ’'''តិ អភិណ្ហំ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ ឥត្ថិយា វា បុរិសេន វា គហដ្ឋេន វា បព្ពជិតេន វា។ '''‘មរណធម្មោម្ហិ, មរណំ អនតីតោ’'''តិ អភិណ្ហំ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ ឥត្ថិយា វា បុរិសេន វា គហដ្ឋេន វា បព្ពជិតេន វា។ '''‘សព្ពេហិ មេ បិយេហិ មនាបេហិ នានាភាវោ វិនាភាវោ’'''តិ អភិណ្ហំ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ ឥត្ថិយា វា បុរិសេន វា គហដ្ឋេន វា បព្ពជិតេន វា។ '''‘កម្មស្សកោម្ហិ, កម្មទាយាទោ កម្មយោនិ កម្មពន្ធុ កម្មបដិសរណោ។ យំ កម្មំ ករិស្សាមិ – កល្យាណំ វា បាបកំ វា – តស្ស ទាយាទោ ភវិស្សាមី’'''តិ អភិណ្ហំ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ ឥត្ថិយា វា បុរិសេន វា គហដ្ឋេន វា បព្ពជិតេន វា។ ‘‘កិញ្ច, ភិក្ខវេ, អត្ថវសំ បដិច្ច ‘ជរាធម្មោម្ហិ, ជរំ អនតីតោ’តិ អភិណ្ហំ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ ឥត្ថិយា វា បុរិសេន វា គហដ្ឋេន វា បព្ពជិតេន វា? អត្ថិ, ភិក្ខវេ, សត្តានំ យោព្ពនេ យោព្ពនមទោ, យេន មទេន មត្តា កាយេន ទុច្ចរិតំ ចរន្តិ, វាចាយ ទុច្ចរិតំ ចរន្តិ, មនសា ទុច្ចរិតំ ចរន្តិ។ តស្ស តំ ឋានំ អភិណ្ហំ បច្ចវេក្ខតោ យោ យោព្ពនេ យោព្ពនមទោ សោ សព្ពសោ វា បហីយតិ តនុ វា បន ហោតិ។ ឥទំ ខោ, ភិក្ខវេ, អត្ថវសំ បដិច្ច ‘ជរាធម្មោម្ហិ, ជរំ អនតីតោ’តិ អភិណ្ហំ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ ឥត្ថិយា វា បុរិសេន វា គហដ្ឋេន វា បព្ពជិតេន វា។ ‘‘កិញ្ច , ភិក្ខវេ, អត្ថវសំ បដិច្ច ‘ព្យាធិធម្មោម្ហិ, ព្យាធិំ អនតីតោ’តិ អភិណ្ហំ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ ឥត្ថិយា វា បុរិសេន វា គហដ្ឋេន វា បព្ពជិតេន វា? អត្ថិ, ភិក្ខវេ, សត្តានំ អារោគ្យេ អារោគ្យមទោ, យេន មទេន មត្តា កាយេន ទុច្ចរិតំ ចរន្តិ, វាចាយ ទុច្ចរិតំ ចរន្តិ, មនសា ទុច្ចរិតំ ចរន្តិ។ តស្ស តំ ឋានំ អភិណ្ហំ បច្ចវេក្ខតោ យោ អារោគ្យេ អារោគ្យមទោ សោ សព្ពសោ វា បហីយតិ តនុ វា បន ហោតិ។ ឥទំ ខោ, ភិក្ខវេ, អត្ថវសំ បដិច្ច ‘ព្យាធិធម្មោម្ហិ, ព្យាធិំ អនតីតោ’តិ អភិណ្ហំ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ ឥត្ថិយា វា បុរិសេន វា គហដ្ឋេន វា បព្ពជិតេន វា។ ‘‘កិញ្ច, ភិក្ខវេ, អត្ថវសំ បដិច្ច ‘មរណធម្មោម្ហិ, មរណំ អនតីតោ’តិ អភិណ្ហំ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ ឥត្ថិយា វា បុរិសេន វា គហដ្ឋេន វា បព្ពជិតេន វា? អត្ថិ, ភិក្ខវេ, សត្តានំ ជីវិតេ ជីវិតមទោ, យេន មទេន មត្តា កាយេន ទុច្ចរិតំ ចរន្តិ, វាចាយ ទុច្ចរិតំ ចរន្តិ, មនសា ទុច្ចរិតំ ចរន្តិ។ តស្ស តំ ឋានំ អភិណ្ហំ បច្ចវេក្ខតោ យោ ជីវិតេ ជីវិតមទោ សោ សព្ពសោ វា បហីយតិ តនុ វា បន ហោតិ។ ឥទំ ខោ, ភិក្ខវេ, អត្ថវសំ បដិច្ច ‘មរណធម្មោម្ហិ, មរណំ អនតីតោ’តិ អភិណ្ហំ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ ឥត្ថិយា វា បុរិសេន វា គហដ្ឋេន វា បព្ពជិតេន វា។ ‘‘កិញ្ច, ភិក្ខវេ, អត្ថវសំ បដិច្ច ‘សព្ពេហិ មេ បិយេហិ មនាបេហិ នានាភាវោ វិនាភាវោ’តិ អភិណ្ហំ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ ឥត្ថិយា វា បុរិសេន វា គហដ្ឋេន វា បព្ពជិតេន វា? អត្ថិ, ភិក្ខវេ, សត្តានំ បិយេសុ មនាបេសុ យោ ឆន្ទរាគោ យេន រាគេន រត្តា កាយេន ទុច្ចរិតំ ចរន្តិ, វាចាយ ទុច្ចរិតំ ចរន្តិ, មនសា ទុច្ចរិតំ ចរន្តិ។ តស្ស តំ ឋានំ អភិណ្ហំ បច្ចវេក្ខតោ យោ បិយេសុ មនាបេសុ ឆន្ទរាគោ សោ សព្ពសោ វា បហីយតិ តនុ វា បន ហោតិ។ ឥទំ ខោ, ភិក្ខវេ, អត្ថវសំ បដិច្ច ‘សព្ពេហិ មេ បិយេហិ មនាបេហិ នានាភាវោ វិនាភាវោ’តិ អភិណ្ហំ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ ឥត្ថិយា វា បុរិសេន វា គហដ្ឋេន វា បព្ពជិតេន វា។ ‘‘កិញ្ច, ភិក្ខវេ, អត្ថវសំ បដិច្ច ‘កម្មស្សកោម្ហិ, កម្មទាយាទោ កម្មយោនិ កម្មពន្ធុ កម្មបដិសរណោ, យំ កម្មំ ករិស្សាមិ – កល្យាណំ វា បាបកំ វា – តស្ស ទាយាទោ ភវិស្សាមី’តិ អភិណ្ហំ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ ឥត្ថិយា វា បុរិសេន វា គហដ្ឋេន វា បព្ពជិតេន វា ? អត្ថិ, ភិក្ខវេ, សត្តានំ កាយទុច្ចរិតំ វចីទុច្ចរិតំ មនោទុច្ចរិតំ។ តស្ស តំ ឋានំ អភិណ្ហំ បច្ចវេក្ខតោ សព្ពសោ វា ទុច្ចរិតំ បហីយតិ តនុ វា បន ហោតិ។ ឥទំ ខោ, ភិក្ខវេ, អត្ថវសំ បដិច្ច ‘កម្មស្សកោម្ហិ, កម្មទាយាទោ កម្មយោនិ កម្មពន្ធុ កម្មបដិសរណោ, យំ កម្មំ ករិស្សាមិ – កល្យាណំ វា បាបកំ វា – តស្ស ទាយាទោ ភវិស្សាមី’តិ អភិណ្ហំ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ ឥត្ថិយា វា បុរិសេន វា គហដ្ឋេន វា បព្ពជិតេន វា។ ‘‘ស ខោ សចេ (បី. ក.) សោ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘ន ខោ អហញ្ញេវេកោ ជរាធម្មោ អហញ្ចេវេកោ ជរាធម្មោម្ហិ (ក.) ជរំ អនតីតោ, អថ ខោ យាវតា សត្តានំ អាគតិ គតិ ចុតិ ឧបបត្តិ សព្ពេ សត្តា ជរាធម្មា ជរំ អនតីតា’តិ។ តស្ស តំ ឋានំ អភិណ្ហំ បច្ចវេក្ខតោ មគ្គោ សញ្ជាយតិ។ សោ តំ មគ្គំ អាសេវតិ ភាវេតិ ពហុលីករោតិ។ តស្ស តំ មគ្គំ អាសេវតោ ភាវយតោ ពហុលីករោតោ សំយោជនានិ សព្ពសោ បហីយន្តិ អនុសយា ព្យន្តីហោន្តិ។ ‘‘ស ខោ សោ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘ន ខោ អហញ្ញេវេកោ ព្យាធិធម្មោ ព្យាធិំ អនតីតោ, អថ ខោ យាវតា សត្តានំ អាគតិ គតិ ចុតិ ឧបបត្តិ សព្ពេ សត្តា ព្យាធិធម្មា ព្យាធិំ អនតីតា’តិ។ តស្ស តំ ឋានំ អភិណ្ហំ បច្ចវេក្ខតោ មគ្គោ សញ្ជាយតិ។ សោ តំ មគ្គំ អាសេវតិ ភាវេតិ ពហុលីករោតិ។ តស្ស តំ មគ្គំ អាសេវតោ ភាវយតោ ពហុលីករោតោ សំយោជនានិ សព្ពសោ បហីយន្តិ, អនុសយា ព្យន្តីហោន្តិ។ ‘‘ស ខោ សោ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘ន ខោ អហញ្ញេវេកោ មរណធម្មោ មរណំ អនតីតោ, អថ ខោ យាវតា សត្តានំ អាគតិ គតិ ចុតិ ឧបបត្តិ សព្ពេ សត្តា មរណធម្មា មរណំ អនតីតា’តិ។ តស្ស តំ ឋានំ អភិណ្ហំ បច្ចវេក្ខតោ មគ្គោ សញ្ជាយតិ។ សោ តំ មគ្គំ អាសេវតិ ភាវេតិ ពហុលីករោតិ។ តស្ស តំ មគ្គំ អាសេវតោ ភាវយតោ ពហុលីករោតោ សំយោជនានិ សព្ពសោ បហីយន្តិ, អនុសយា ព្យន្តីហោន្តិ។ ‘‘ស ខោ សោ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘ន ខោ មយ្ហេវេកស្ស សព្ពេហិ បិយេហិ មនាបេហិ នានាភាវោ វិនាភាវោ, អថ ខោ យាវតា សត្តានំ អាគតិ គតិ ចុតិ ឧបបត្តិ សព្ពេសំ សត្តានំ បិយេហិ មនាបេហិ នានាភាវោ វិនាភាវោ’តិ។ តស្ស តំ ឋានំ អភិណ្ហំ បច្ចវេក្ខតោ មគ្គោ សញ្ជាយតិ។ សោ តំ មគ្គំ អាសេវតិ ភាវេតិ ពហុលីករោតិ។ តស្ស តំ មគ្គំ អាសេវតោ ភាវយតោ ពហុលីករោតោ សំយោជនានិ សព្ពសោ បហីយន្តិ, អនុសយា ព្យន្តីហោន្តិ។ ‘‘ស ខោ សោ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘ន ខោ អហញ្ញេវេកោ កម្មស្សកោ កម្មទាយាទោ កម្មយោនិ កម្មពន្ធុ កម្មប្បដិសរណោ, យំ កម្មំ ករិស្សាមិ – កល្យាណំ វា បាបកំ វា – តស្ស ទាយាទោ ភវិស្សាមិ; អថ ខោ យាវតា សត្តានំ អាគតិ គតិ ចុតិ ឧបបត្តិ សព្ពេ សត្តា កម្មស្សកា កម្មទាយាទា កម្មយោនិ កម្មពន្ធុ កម្មប្បដិសរណា, យំ កម្មំ ករិស្សន្តិ – កល្យាណំ វា បាបកំ វា – តស្ស ទាយាទា ភវិស្សន្តី’តិ ។ តស្ស តំ ឋានំ អភិណ្ហំ បច្ចវេក្ខតោ មគ្គោ សញ្ជាយតិ។ សោ តំ មគ្គំ អាសេវតិ ភាវេតិ ពហុលីករោតិ។ តស្ស តំ មគ្គំ អាសេវតោ ភាវយតោ ពហុលីករោតោ សំយោជនានិ សព្ពសោ បហីយន្តិ, អនុសយា ព្យន្តីហោន្តី’’តិ។ ‘‘ព្យាធិធម្មា ជរាធម្មា, អថោ មរណធម្មិនោ; យថា ធម្មា តថា សត្តា សន្តា (ស្យា. កំ.), ជិគុច្ឆន្តិ បុថុជ្ជនា។ ‘‘អហញ្ចេ តំ ជិគុច្ឆេយ្យំ, ឯវំ ធម្មេសុ បាណិសុ; ន មេតំ បតិរូបស្ស, មម ឯវំ វិហារិនោ។ ‘‘សោហំ ឯវំ វិហរន្តោ, ញត្វា ធម្មំ និរូបធិំ; អារោគ្យេ យោព្ពនស្មិញ្ច, ជីវិតស្មិញ្ច យេ មទា។ ‘‘សព្ពេ មទេ អភិភោស្មិ, នេក្ខម្មំ ទដ្ឋុ ខេមតោ នេក្ខម្មេ ទដ្ឋុ ខេមតំ (អ. និ. ៣.៣៩) ឧភយត្ថបិ អដ្ឋកថាយ សមេតិ; តស្ស មេ អហុ ឧស្សាហោ, និព្ពានំ អភិបស្សតោ។ ‘‘នាហំ ភព្ពោ ឯតរហិ, កាមានិ បដិសេវិតុំ; អនិវត្តិ អនិវត្តី (?) ភវិស្សាមិ, ព្រហ្មចរិយបរាយណោ’’តិ។ សត្តមំ; ===== [[អភិណ្ហបច្ចវេក្ខិតព្វឋានសូត្រ]] ទី៧ ===== [៥៧]​ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ស្ថាន ៥​ យ៉ាងនេះ ស្រ្តីក្តី បុរសក្តី គ្រហស្ថក្តី បព្វជិតក្តី គួរពិចារណារឿយៗ។ ស្ថាន ៥ យ៉ាង តើដូចម្តេច? ស្រ្តីក្តី បុរសក្តី គ្រហស្ថក្តី បព្វជិតក្តី គួរពិចារណារឿយៗ ថា '''"អាត្មាអញ មានជរាជាធម្មតា មិនកន្លងជរាទៅបានឡើយ១។"''' ស្រ្តីក្តី បុរសក្តី គ្រហស្ថក្តី បព្វជិតក្តី គួរពិចារណារឿយៗ ថា '''"អាត្មាអញ មានព្យាធិ ជាធម្មតា មិនកន្លង​ព្យាធិទៅបានឡើយ ១។"''' ស្រ្តីក្តី បុរសក្តី គ្រហស្ថក្តី បព្វជិតក្តី គួរពិចារណា​រឿយៗថា '''"អាត្មាអញ មានសេចក្តីស្លាប់ ជាធម្មតា មិនកន្លងសេចក្តីស្លាប់ទៅបានឡើយ ១។"''' ស្រ្តីក្តី បុរសក្តី គ្រហស្ថក្តី បព្វជិតក្តី គួរពិចារណារឿយៗ ថា '''"អាត្មាអញ តែងមានសេចក្តី​ព្រាត់ប្រាស និរាសចាកសត្វ និងសង្ខារ ជាទីស្រឡាញ់ ជាទី​គាប់ចិត្តទាំងពួង ១។"''' ស្រ្តីក្តី បុរសក្តី គ្រហស្ថក្តី បព្វជិតក្តី គួរពិចារណារឿយៗថា '''"អាត្មាអញ មានកម្មជារបស់ខ្លួន មានកម្ម​ជាមត៌ក មានកម្មជាកំណើត ​មានកម្មជាផៅពង្ស មានកម្មជាទីរលឹក អាត្មាអញ នឹងធ្វើនូវ​កម្មណា ទោះល្អក្តី អាក្រក់ក្តី នឹងជាអ្នកទទួលនូវផលនៃកម្មនោះ ១។"''' ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះស្រ្តីក្តី បុរសក្តី គ្រហស្ថក្តី បព្វជិតក្តី គួរពិចារណារឿយៗថា '''"អាត្មាអញ មានជរា ជាធម្មតា មិនកន្លងជរាទៅបាន។"''' តើព្រោះអាស្រ័យ​អំណាច​ប្រយោជន៍​ដូចម្តេច? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកសត្វតែងមានសេចក្តីស្រវឹង ក្នុងវ័យដ៏ចំរើន ដែលជា​ហេតុនាំឲ្យពួកសត្វ ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយកាយ ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយវាចា ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិត​ដោយចិត្ត។ កាលបើបុគ្គលនោះ ពិចារណាស្ថាននោះ រឿយៗហើយ ក៏លះបង់​យោព្វនមទៈ ​(សេចក្តី​ស្រវឹង ក្នុងវ័យដ៏ចំរើន) ដោយសព្វគ្រប់ ឬពុំនោះសោត ក៏គង់​ស្រាលស្តើងទៅបាន។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ស្រ្តីក្តី បុរសក្តី គ្រហស្ថក្តី បព្វជិតក្តី គួរពិចារណា​រឿយៗថា '''"អាត្មាអញ មានជរា ជាធម្មតា មិនកន្លងជរាទៅបាន។"''' ព្រោះអាស្រ័យ​អំណាច​ប្រយោជន៍នេះឯង។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះស្រ្តីក្តី បុរសក្តី គ្រហស្ថក្តី បព្វជិតក្តី គួរពិចារណារឿយៗថា "'''អាត្មាអញ មានព្យាធិ ជាធម្មតា មិនកន្លងព្យាធិទៅបាន។"''' តើព្រោះ​អាស្រ័យអំណាចប្រយោជន៍ ដូចម្តេច? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកសត្វតែងមាន​សេចក្តី​ស្រវឹង ក្នុងភាពនៃខ្លួនជាមិន​មានរោគ ដែលជាហេតុនាំឲ្យពួកសត្វ ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិត​ដោយកាយ ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយវាចា ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិត​ដោយចិត្ត។ កាលបើបុគ្គលនោះ ពិចារណា នូវស្ថាននោះរឿយៗ ហើយ គង់លះបង់ អារោគ្យមទៈ (សេចក្តីស្រវឹង ក្នុងភាវៈ​នៃខ្លួន​មិនមានរោគ) ដោយសព្វគ្រប់ ឬពុំនោះសោត គង់ស្រាលស្តើងទៅបាន។ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ ស្រ្តីក្តី បុរសក្តី គ្រហស្ថក្តី បព្វជិតក្តី គួរពិចារណារឿយៗ ថា '''"អាត្មាអញ មានព្យាធិ​ជាធម្មតា មិនកន្លងព្យាធិទៅបាន"''' ព្រោះអាស្រ័យអំណាចប្រយោជន៍នេះឯង។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះស្រ្តីក្តី បុរសក្តី​ គ្រហស្ថក្តី បព្វជិតក្តី គួរពិចារណារឿយ ៗ ថា '''"អាត្មាអញ មានសេចក្តីស្លាប់ជាធម្មតា មិនកន្លងសេចក្តីស្លាប់ទៅបាន។"''' តើព្រោះអាស្រ័យ​អំណាច​ប្រយោជន៍ដូចម្តេច? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកសត្វតែងមានសេចក្តីស្រវឹង ក្នុងជីវិត ដែលជាហេតុនាំឲ្យពួកសត្វប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយកាយ ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយវាចា ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយចិត្ត។ កាលបើបុគ្គលនោះ ពិចារណានូវស្ថាននោះរឿយ ៗ ហើយ គង់លះបង់ជីវិតមទៈ (សេចក្តីស្រវឹងក្នុងជីវិត) ដោយសព្វគ្រប់ ឬពុំនោះសោត គង់ស្រាល​ស្តើងទៅបាន។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ស្រ្តីក្តី បុរសក្តី គ្រហស្ថក្តី បព្វជិតក្តី គួរពិចារណារឿយ ៗ ថា '''"អាត្មាអញ មានសេចក្តីស្លាប់ ជាធម្មតា មិនកន្លងសេចក្តីស្លាប់ទៅបាន"''' ព្រោះ​អាស្រ័យ​អំណាចប្រយោជន៍នេះឯង។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះស្រ្តីក្តី បុរសក្តី គ្រហស្ថក្តី បព្វជិតក្តី គួរពិចារណារឿយៗ ថា '''"អាត្មាអញ តែងមានសេចក្តី​ព្រាត់ប្រាស និរាសចាកសត្វ និងសង្ខារ ជាទីស្រឡាញ់ ជាទីគាប់ចិត្តទាំងពួង។"''' តើព្រោះអាស្រ័យ​អំណាចប្រយោជន៍ដូចម្តេច? ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ ពួកសត្វតែងមានតម្រេកក្រៃលែង ក្នុងសត្វ និងសង្ខារ ជាទីស្រឡាញ់ ជាទីគាប់ចិត្ត ដែលជាហេតុនាំឲ្យសត្វ ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយកាយ ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយវាចា ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយចិត្ត។ កាល​បើបុគ្គលនោះ ពិចារណា នូវស្ថាននោះរឿយៗ ហើយ គង់លះបង់ឆន្ទរាគ (តម្រេកក្រៃ​លែង) ក្នុងសត្វ និងសង្ខារ ដោយសព្វគ្រប់ ឬពុំនោះសោត គង់ស្រាលស្តើងទៅបាន។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ស្រ្តីក្តី បុរសក្តី គ្រហស្ថក្តី បព្វជិតក្តី គួរពិចារណា​រឿយ ៗ ថា '''"អាត្មាអញ មានសេចក្តីព្រាត់ប្រាស និរាសចាកសត្វ និងសង្ខារ ជាទីស្រឡាញ់ ជាទីគាប់ចិត្តទាំងពួង ព្រោះអាស្រ័យអំណាចប្រយោជន៍នេះឯង។"''' ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះស្រ្តីក្តី បុរសក្តី គ្រហស្ថក្តី បព្វជិតក្តី គួរពិចារណារឿយៗ ថា '''"អាត្មាអញ មានកម្មជារបស់ខ្លួន មានកម្មជាមត៌ក មានកម្មជាកំណើត មានកម្មជាផៅពង្ស មាន​កម្មជាទីរលឹក អាត្មាអញ នឹងធ្វើនូវកម្មណា ទោះល្អក្តី អាក្រក់ក្តី នឹងជាអ្នកទទួលយក​នូវផលនៃកម្មនោះ។"''' តើព្រោះអាស្រ័យអំណាចប្រយោជន៍ដូចម្តេច? ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ ពួកសត្វតែងមានកាយទុច្ចរិត វចីទុច្ចរិត មនោទុច្ចរិត។ កាលបើបុគ្គលនោះ ពិចារណា នូវស្ថាន​នោះរឿយៗ ហើយ គង់លះបង់ទុច្ចរិត ដោយសព្វគ្រប់ ឬពុំនោះសោត ក៏គង់​ស្រាលស្តើងទៅបាន​។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ស្រ្តីក្តី បុរសក្តី គ្រហស្ថក្តី បព្វជិតក្តី គួរពិចារណា​រឿយៗ ថា '''"អាត្មាអញ មានកម្មជារបស់ខ្លួន មានកម្មជាមត៌ក មានកម្ម​ជាកំណើត មានកម្មជាផៅពង្ស មានកម្មជាទីរលឹក អាត្មាអញ នឹងធ្វើកម្មណា ទោះល្អក្តី អាក្រក់ក្តី នឹងជាអ្នកទទួលយក នូវផលនៃកម្មនោះ"''' ព្រោះអាស្រ័យអំណាច​ប្រយោជន៍​នេះឯង។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ '''អរិយសាវក'''នោះ តែងពិចារណាថា '''"មិនមែន​តែអាត្មាអញ ម្នាក់ឯងទេ ដែលមានជរា ជាធម្មតា មិនកន្លងជរាទៅបាន ទោះបីពួកសត្វ ​ដែលមានការ​រង្គាត់មក រង្គាត់ទៅ ច្យុត និងកើតអម្បាលម៉ាន ពួកសត្វទាំងអស់ ក៏តែង​មានជរា ជាធម្មតា មិនកន្លងជរាទៅបានដែរ។"''' កាលបើអរិយសាវកនោះ ពិចារណា​នូវស្ថាននោះរឿយ ៗ ហើយ លោកុត្តរមគ្គ ក៏កើតឡើងព្រម។ អរិយសាវកនោះ រមែងសេព ចំរើន ធ្វើរឿយៗ នូវលោកុត្តរមគ្គ​នោះ។ កាលបើអរិយសាវកនោះ សេព ចំរើន ធ្វើរឿយ ៗ នូវ​លោកុត្តរមគ្គ​នោះហើយ សញ្ញោជនៈទាំងឡាយ ក៏រមែង​សាបសូន្យទៅ អនុសយក្កិលេសទាំងឡាយ ក៏វិនាសទៅ។ (អរិយសាវកនោះ ​ពិចារណា) ថា '''"មិនមែនតែអាត្មាអញម្នាក់ឯងទេ ដែលមាន​ព្យាធិ ជាធម្មតា មិនកន្លង​ព្យាធិទៅបាន ទោះពួកសត្វ ដែលមានការរង្គាត់មក រង្គាត់ទៅ ច្យុត កើតអម្បាលម៉ាន ពួកសត្វ​ទាំងអស់ ក៏មានព្យាធិ ជាធម្មតា មិនកន្លងព្យាធិ​ទៅបានដែរ។"''' កាលបើអរិយសាវកនោះ ពិចារណានូវស្ថាននោះរឿយ ៗហើយ លោកុត្តរ​មគ្គ ក៏កើតឡើងព្រម។ អរិយសាវក​នោះ សេព ចំរើន ធ្វើរឿយ ៗ នូវលោកុត្តរមគ្គនោះ។ កាលបើអរិយសាវកនោះ សេព ចំរើន ធ្វើរឿយ ៗ នូវលោកុត្តរមគ្គនោះហើយ សញ្ញោជនៈ​ទាំងឡាយ ក៏រមែង​សាបសូន្យទៅ អនុសយក្កិលេសទាំងឡាយ ក៏វិនាសទៅ។ (អរិយសាវកនោះ ពិចារណា) ថា '''"មិនមែនតែអាត្មាអញម្នាក់ឯងទេ ដែលមានសេចក្តីស្លាប់ ជាធម្មតា មិនកន្លងសេចក្តី​ស្លាប់ទៅបាន ទោះពួកសត្វ ដែលមានការរង្គាត់មក រង្គាត់ទៅ ច្យុត​​ កើតអម្បាលម៉ាន ពួកសត្វទាំងអស់ ក៏មានសេចក្តីស្លាប់ជាធម្មតា មិនកន្លង​សេចក្តីស្លាប់ទៅបានដែរ។"''' កាលបើអរិយសាវកនោះ ពិចារណានូវស្ថាននោះរឿយ ៗ ហើយ លោកុត្តរមគ្គ ក៏កើតឡើងព្រម។​ អរិយសាវកនោះ រមែងសេព ចំរើន ធ្វើរឿយ ៗ នូវលោកុត្តរ​មគ្គនោះ។ កាលបើអរិយសាវកនោះ សេព ចំរើន ធ្វើរឿយ ៗ នូវលោកុត្តរមគ្គ​នោះហើយ សញ្ញោជនៈទាំងឡាយ ក៏រមែងសាបសូន្យទៅ អនុសយក្កិលេសទាំងឡាយ ក៏វិនាសទៅ។ (អរិយសាវកនោះ ពិចារណា) ថា '''"មិនមែនតែអាត្មាអញម្នាក់ឯងទេ ដែល​មាន​​សេចក្តីព្រាត់ប្រាស និរាសចាកសត្វ និងសង្ខារ ជាទីស្រឡាញ់ ជាទីគាប់ចិត្តទាំងពួង ទោះពួកសត្វ ដែលមានការរង្គាត់មក រង្គាត់ទៅ ច្យុត កើតអម្បាលម៉ាន ពួកសត្វ​ទាំងអស់ មានសេចក្តីព្រាត់ប្រាស និរាសចាកសត្វ និងសង្ខារ ជាទីស្រឡាញ់ ជាទីគាប់​ចិត្តទាំង​ពួងដែរ។"''' កាលបើអរិយសាវកនោះ ពិចារណានូវស្ថាននោះរឿយ ៗ ហើយ លោកុត្តរមគ្គ ក៏កើតឡើងព្រម។ អរិយសាវកនោះ រមែងសេព ចំរើន ធ្វើរឿយៗ នូវលោកុត្តរមគ្គនោះ កាលបើអរិយសាវកនោះ សេព ចំរើន ធ្វើរឿយៗ នូវលោកុត្តរ​មគ្គនោះហើយ សញ្ញោជនៈ​ទាំងឡាយ ក៏រមែងសាបសូន្យទៅ អនុសយក្កិលេស​ទាំងឡាយ ក៏វិនាសទៅ។ (អរិយសាវកនោះ ពិចារណា) ថា '''"មិនមែនតែអាត្មាអញ តែម្នាក់ឯងទេ ដែលមានកម្ម ជារបស់ខ្លួន មានកម្មជាមត៌ក មានកម្មជាកំណើត មានកម្ម ជាផៅពង្ស មានកម្មជាទីរលឹក អាត្មាអញ នឹងធ្វើកម្មណា ទោះល្អក្តី អាក្រក់ក្តី នឹងជាអ្នកទទួលយក នូវផលនៃកម្មនោះ ទោះពួកសត្វ ដែលមានការរង្គាត់មក រង្គាត់ទៅ ច្យុត កើតអម្បាលម៉ាន ពួកសត្វទាំងអស់ ក៏មានកម្មជារបស់ខ្លួន មានកម្មជាមត៌ក មានកម្មជាកំណើត មានកម្មជាផៅពង្ស មានកម្ម​ជាទីរលឹក ពួកសត្វនឹងធ្វើកម្មណា ទោះល្អក្តី អាក្រក់ក្តី នឹងជាអ្នកទទួលយក នូវផល​នៃកម្មនោះដែរ។"''' កាលបើអរិយសាវកនោះ ពិចារណានូវស្ថាននោះរឿយ ៗ ហើយ លោកុត្តរមគ្គ ក៏កើតឡើងព្រម។ អរិយសាវកនោះ រមែងសេព ចំរើន ធ្វើរឿយ ៗ នូវ​លោកុត្តរមគ្គនោះ។ កាលបើអរិយសាវកនោះ សេព ចំរើន ធ្វើរឿយ ៗ នូវ​លោកុត្តរ​មគ្គ​នោះហើយ សញ្ញោជនៈទាំងឡាយ ក៏រមែងសាបសូន្យទៅ អនុសយក្កិលេសទាំងឡាយ ក៏វិនាសទៅ។ ធម៌ទាំងឡាយ គឺព្យាធិធម៌ ជរាធម៌ និងមរណធម៌ មាននៅយ៉ាងណា ពួកបុថុជ្ជន ជាសប្បុរស រមែងស្អប់ខ្ពើមយ៉ាងនោះ។ កាលបើពួកសត្វ មាន​សភាវៈ​យ៉ាង​នេះ​ហើយ តថាគត ក៏គួរធុញទ្រាន់ នឹងសភាវៈនុ៎ះដែរ ហេតុនុ៎ះ មិនមានដល់តថាគត មានសភាពដ៏សមគួរ មានវិហារធម៌យ៉ាងនេះ។ តថាគតនោះ កាលបើនៅយ៉ាងនេះ ក៏ដឹងនូវធម៌ ដែលប្រាសចាកឧបធិ បានឃើញបព្វជ្ជា ថាជាការក្សេម គ្របសង្កត់ នូវសេចក្តីស្រវឹងទាំងពួង គឺស្រវឹងក្នុងភាវៈ នៃខ្លួនជាបុគ្គលមិនមានរោគ ក្នុងវ័យ ក្នុងជីវិតបាន។ សេចក្តីព្យាយាម ក៏កើតមានដល់តថាគតនោះ កាលដែល​ឃើញច្បាស់ នូវព្រះនិព្វាន តថាគតមិនគួរដើម្បីសេពកាមទាំងឡាយបានវិញ ក្នុងកាលឥឡូវនេះទេ តថាគតនឹងជាអ្នកប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌តទៅ មិន​បាន​ត្រឡប់​វិញ​ឡើយ។ ==== សញ្ញាវគ្គ ==== ==== យោធាជីវវគ្គ ==== ==== ថេរវគ្គ ==== ==== កកុធវគ្គ ==== ==== ផាសុវិហារវគ្គ ==== ==== អន្ធកវិន្ទវគ្គ ==== ==== គិលានវគ្គ ==== ==== រាជវគ្គ ==== ==== តិកណ្ណកីវគ្គ ==== ==== សទ្ធម្មវគ្គ ==== ==== អាឃាតវគ្គ ==== ==== ឧបាសកវគ្គ ==== ==== អារញ្ញវគ្គ ==== ==== ព្រាហ្មវគ្គ ==== ==== កិមិលវគ្គ ==== ==== អក្កោសកវគ្គ ==== ==== ទីឃចារិកវគ្គ ==== ==== អាវាសិកវគ្គ ==== ==== ទុច្ចរិតវគ្គ ==== ==== ឧបសម្បទាវគ្គ ==== ==== សម្មតិបេយ្យាល ==== ==== សិក្ខាបទបេយ្យាល ==== ==== រាគបេយ្យាល ==== === ទុតិយបណ្ណាសក === === តតិយបណ្ណាសក === === ចតុត្ថបណ្ណាសក === === បញ្ចមបណ្ណាសក === ==ឆក្កនិបាត== ==សត្តកនិបាត== ==អដ្ឋកនិបាត== === បឋមបណ្ណាសក === (សៀវភៅ​ភាគ ៤៨) ==== មេត្តាវគ្គ​ ទី ១ ==== ==== មហាវគ្គ ទី​ ២ ==== ===== [[វេរញ្ជសូត្រ​|វេរញ្ជសូត្រ]]​ទី ១ ===== ==== គហបតិវគ្គ ==== ==== ទានវគ្គ ==== ==== ឧបោសថវគ្គ ==== ==== សន្ធានវគ្គ ==== ===== គោតមីសូត្រ ===== =====ឱវាទសូត្រ===== =====សង្ខិត្តសូត្រ===== =====[[ទីឃជាណុសូត្រ]]===== =====ឧជ្ជយសូត្រ===== =====ភយសូត្រ===== =====អាហុនេយ្យសូត្រ​ទី១===== =====អាហុនេយ្យសូត្រ​ទី​២===== =====អដ្ឋបុគ្គលសូត្រ​ទី១===== =====អដ្ឋបុគ្គលសូត្រ​ទី​២===== ==== ចាលវគ្គ ==== ==== យមកវគ្គ ==== ==== សតិវគ្គ ==== ==នវកនិបាត== ==ទសកនិបាត== ==ឯកាទសកនិបាត== == ឯកសារយោង == * [[ព្រះត្រៃបិដក]] * [[សុត្តន្តបិដក]] l69p6c7zprycfnjsiugev3oh82qhssm 0 44236 335029 311912 2026-05-09T02:35:37Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 សុត្តន្ត សិរីហ្វុង បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[វ៉ាស៊ីនតោន]] ទៅ [[វ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី]] 311912 wikitext text/x-wiki {{Databox}} [[ឯកសារ:National Mall, Lincoln Memorial 04448v.jpg|រូបភាពតូច|335x335ភីកសែល|វ៉ាស៊ីនតោន]] [[ឯកសារ:JeffersonMemorialNightFB.jpg|រូបភាពតូច|254x254ភីកសែល|អាងទឹករលក]] '''វ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី''' ជាផ្លូវការ '''ស្រុកកូឡុំប៊ី''' ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាគ្រាន់តែជា'''វ៉ាស៊ីនតោន''' ឬ '''Just DC''' គឺជា ទីក្រុងរដ្ឋធានីរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ។  វាមានទីតាំងនៅលើច្រាំងខាងកើតនៃ ទន្លេ Potomac ដែលបង្កើតជាព្រំប្រទល់ភាគនិរតីនិងភាគខាងត្បូងរបស់វាជាមួយរដ្ឋ Virginia សហរដ្ឋអាមេរិក ហើយចែករំលែកព្រំដែនដីជាមួយរដ្ឋ Maryland សហរដ្ឋអាមេរិក នៅលើផ្នែកដែលនៅសល់របស់វា។ ទីក្រុងនេះត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថា George Washington ដែលជា ប្រធានាធិបតី ទីមួយ នៃសហរដ្ឋអាមេរិក និងជា បិតាស្ថាបនិក និងស្រុកសហព័ន្ធ ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាម កូឡុំប៊ី ដែលជាបុគ្គលិកលក្ខណៈស្ត្រីរបស់ប្រទេស។ ជា​កន្លែង​អង្គុយ​របស់ ​រដ្ឋាភិបាល​សហព័ន្ធ​អាមេរិក និង​អង្គការ​អន្តរជាតិ​មួយ​ចំនួន ទីក្រុង​នេះ​ជា ​រាជធានី​នយោបាយ​ពិភពលោក ​ដ៏​សំខាន់ ។  វាជាទីក្រុងមួយក្នុងចំនោមទីក្រុងដែលមានអ្នកទស្សនាច្រើនជាងគេបំផុតនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយឃើញមានអ្នកទស្សនាជាង 20 លាននាក់ក្នុងឆ្នាំ 2016។ == សូមមើលផងដែរ == • [[ដែនជម្រកសត្វព្រៃ]] • [[ឧទ្យានជាតិ]] • [[តំបន់ការពារទេសភាព]] • [[តំបន់ប្រើប្រាស់ច្រើនយ៉ាង]] == ឯកសារយោង == r2n9yur9y7vogb9fx0pom74rij06dem 0 49522 335041 334410 2026-05-09T05:52:12Z Cicihwahyuni6 39496 /* */ 335041 wikitext text/x-wiki '''ក្រុមហ៊ុនអ៊ែបផល''' (ភាសាអង់គ្លេស: Apple Inc) គឺជាក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាពហុជាតិរបស់អាមេរិក ដែលរចនាម៉ូដក្នុងការផលិត និងលក់គ្រឿងអេឡិចត្រូនិក កុំព្យូទ័រ និងសេវាកម្មអនឡាញ។ អ៊ែបផលគឺជាក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាដ៏ធំបំផុតមួយរបស់ពិភពលោក ហើយមានវត្តមានយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងឧស្សាហកម្មផ្សេងៗ រួមទាំង ទូរស័ព្ទ កុំព្យូទ័រផ្ទាល់ខ្លួន ថេប្លេត ឧបករណ៍ពាក់ និងសេវាកម្មឌីជីថល។ អ៊ែបផលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយលោក ស្ទីវ ចប, ស្ទីវ វ៉ូសនៀក និង រ៉ូណាល់ វ៉េន ក្នុងខែមេសា ឆ្នាំំ១៩៧៦ ហើយដំបូងឡើយផ្តោតលើការអភិវឌ្ឍន៍ និងលក់កុំព្យូទ័រផ្ទាល់ខ្លួន។ ក្រុមហ៊ុនទទួលបានការទទួលស្គាល់ និងជោគជ័យយ៉ាងទូលំទូលាយជាមួយនឹងការណែនាំរបស់ អ៊ែបផលទី២ (Apple II) នៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០ និង ម៉ាកស៊ីនតូស (Macintosh) ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០។ [[ឯកសារ:Logo Apple.inc.gif|រូបភាពតូច|និមិត្តសញ្ញាស្លាកក្រុមហ៊ុនអ៊ែបផល]] [[ឯកសារ:Aerial view of Apple Park dllu.jpg|រូបភាពតូច|ទិដ្ឋភាពទីស្នាក់ការកណ្ដាលរបស់ក្រុមហ៊ុនអ៊ែបផល]] អ៊ែបផល មានទីស្នាក់ការកណ្តាលនៅទីក្រុងខូពឺទីណូ (Cupertino) រដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា ហើយមានហាងលក់រាយទូទាំងពិភពលោក។ ក្រុមហ៊ុនបានជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាប់លាប់ក្នុងចំណោមក្រុមហ៊ុនដែលមានតម្លៃ និងចំណេញបំផុតនៅទូទាំងពិភពលោក ហើយមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងលើឧស្សាហកម្មបច្ចេកវិទ្យា។ == ឯកសារយោ[[ង]] nv nbv == kz4aakl88nohuuu45pgrgeanol4aba3 0 49942 335026 305388 2026-05-08T23:19:46Z ~2026-27919-60 50899 /* */ Ericknario58262 335026 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | caption = | alt_name = | genre = {{Plainlist| * [[កំប្លែង]] * [[ភ័យរន្ធត់]] * [[ដំណើរផ្សងព្រេង]] }} | creator = Victor-Hugo Borges | developer = Fundo Setorial do Audiovisual (Ancine) | writer = Vitor Brandt<br />Pedro Aguilera<br />Arthur Warren | director = Victor-Hugo Borges | creative_director = | presenter = | judges = | voices = ឆាលស៍ អេម៉ានុយអែល<br>ណាឌីយ៉ា ខាវ៉ាល់ហូ<br>យ៉ារ៉ា រីសា<br>Oberdan Junior<br>Luis Sérgio Vieira<br>រ៉ូឌ្រីហ្គោ អាង់តាស<br>អេរិក ណារីអូ<br>អ៊ីសាប៊ែលឡា ហ្គានីអេរី<br>សួនអេឌូ<br>អាណា រីតា ស៊ែរឃ្វេរ៉ា<br>ស៊ែរជីអូ លីតេ<br>អ៊ីសាដូរ៉ា អ៊ីនហ្វានតេ<br>ហ្គីលហឺម ប្រ៊ីហ្គស៍ | narrated = | theme_music_composer = | composer = | country = {{BRA}} | language = ព័រទុយកាល់ | num_seasons = ២ | num_episodes = ៤០ | list_episodes = | executive_producer = | producer = | location = | cinematography = | editor = | camera = | runtime = ១១ នាទី | company = Glaz Entretenimento<br/>[[កូប៉ា ស្ទូឌីយោ]]<br />BRDE<br />FSA<br />Ancine | channel = {{Plainlist| * Cartoon Network }} | first_aired = {{Start date|df=yes|2013|03|04}} | last_aired = {{End date|df=yes|2016|04|25}} | related = | opentheme = | endtheme = }} '''''Haunted Tales for Wicked Kids''''' ({{Lang-pt|Historietas Assombradas (para Crianças Malcriadas)}}) គឺជារូបថ្លុក[[ប្រេស៊ីល]] បង្កើត​ឡើងដោយ Victor-Hugo Borges និងត្រូវបានចេញផ្សាយនៅថ្ងៃទី ៤ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០១៣ នៅលើ Cartoon Network ។<ref>{{Cite web |last=Ramone |first=Marcos |date=2013-02-26 |title=Historietas Assombradas Chega ao Cartoon Network |url=http://oglobo.globo.com/blogs/animacao/posts/2013/02/26/historietas-assombradas-chega-ao-cartoon-network-487712.asp |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402093424/http://oglobo.globo.com/blogs/animacao/posts/2013/02/26/historietas-assombradas-chega-ao-cartoon-network-487712.asp |archivedate=2015-04-02 |access-date=2024-01-12 |website=O Globo |language=pt-br}}</ref><ref>{{Cite web |last=Souza |first=Nielsen |date=2013-02-07 |title=Março no Cartoon Network: Max Steel e A CQ – Confusões ao Quadrado |url=http://www.anmtv.xpg.com.br/marco-no-cartoon-network-max-steel-e-a-cq-confusoes-ao-quadrado/ |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131104193216/http://www.anmtv.xpg.com.br/marco-no-cartoon-network-max-steel-e-a-cq-confusoes-ao-quadrado/ |archivedate=2013-11-04 |access-date=2024-01-12 |website=ANMTV |language=pt}}</ref> == តួអង្គ == * '''ម៉ារីយ៉ា ឡូ័រដិស "ម៉ារីលូ" ដា ស៊ីលវ៉ា''' ({{Lang-pt|Maria Lourdes "Marilu" da Silva}}, បញ្ចូលសំឡេងដោយ៖ យ៉ារ៉ា រីសា) គឺជាក្មេងស្រីអាយុ ១០ ឆ្នាំ។ * '''ប៉េប៉េរ៉ូនី វ៉ុន "ប៉េប៉េ" កីតេនបូក III''' ({{Lang-pt|Peperoni Von "Pepe" Kittenberg III}}, បញ្ចូលសំឡេងដោយ៖ ឆាលស៍ អេម៉ានុយអែល) គឺជាក្មេងប្រុសអាយុ ១១ ឆ្នាំជាមួយសក់ពណ៌ក្រហម។ * '''រ៉ាម៉ូណា ប្រាវ៉ារីយ៉ា ដេ ឡេម៉ូនីយ៉ូ "វ៉ូ" ប៉េប៉េរ៉ូនីតូ''' ({{Lang-pt|Ramona Bravaria de Lemornio "Vó" Peperonito}}, បញ្ចូលសំឡេងដោយ៖ ណាឌីយ៉ា ខាវ៉ាល់ហូ) ជីដូនរបស់ប៉េប៉េ។ * '''ហ្គូតេរីកូ "ហ្គូតូ" ផ្លរេស និង ហ្គាស្តុន ដេ លា ហ្វ្លូរ''' ({{Lang-pt|Guterico "Guto" Flores e Gaston de la Fleur}}, បញ្ចូលសំឡេងដោយ៖ Oberdan Junior និង Luis Sérgio Vieira) គឺជាបងប្អូន[[កូនភ្លោះខ្លួនជាប់គ្នា]]។ * '''បេតូ "រ៉ូបេតូ" ម៉ាសា''' ({{Lang-pt|Beto "Roberto" Massa}}, បញ្ចូលសំឡេងដោយ៖ ឆាលស៍ អេម៉ានុយអែល និង រ៉ូឌ្រីហ្គោ អាង់តាស) គឺជាក្មេងប្រុសកម្ពស់និងសាច់ដុំអាយុ ១៤ ឆ្នាំ។ * '''រ៉ាមីរ៉េស''' ({{Lang-pt|Ramirez}}) គឺជា[[ឆ្កែ]]របស់ប៉េប៉េ។ * '''ម៉ារីអូ''' ({{Lang-pt|Mario}}) មិត្តរួមថ្នាក់របស់ប៉េប៉េ។ == ឯកសារយោង == <references /> == តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ == * {{Official website|https://copastudio.com/pt/historietas-assombradas/|name=គេហទំព័រផ្លូវការនៅលើកូប៉ា ស្ទូឌីយោ}} * {{IMDb title|6512096}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបថ្លុកប្រេស៊ីល]] f9pfgs72v9qym81js0hjprs2x6fow5m 0 50960 335032 313981 2026-05-09T02:40:38Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 សុត្តន្ត សិរីហ្វុង បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[នូសាន់តារា (ទីក្រុង)]] ទៅ [[នូសាន់តារា]] 313981 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ការតាំងទីលំនៅដ្ឋាន | name = នូសន្តរា<អានថា នូសាន់តារា> | official_name = រដ្ឋធានីនូសន្តរា<br>{{nobold|{{lang|id|Ibu Kota Nusantara}}}} | native_name = | native_name_lang = id | settlement_type = [[Capital of Indonesia|រដ្ឋធានីដែលបានគ្រោងទុក]] | image_skyline = {{multiple image | total_width = 300 | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Nusantara, June 2024.png | alt1 = | caption1 = ទិដ្ឋភាពបែបធំទូលាយនៃការិយាល័យរដ្ឋាភិបាលកណ្តាល | image2 = | alt2 = | caption2 = វិមានរដ្ឋ | image3 = | alt3 = | caption3 = សួនច្បារគូស៊ូម៉ា បាងសា }} | flag_alt = | image_blank_emblem = Logo of Ibu Kota Nusantara.svg | blank_emblem_type = Emblem | blank_emblem_size = 150px | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = <br>"{{lang|id|Menuju Indonesia Emas 2045 – Kota dunia untuk semua}}"<br>(ឆ្ពោះទៅឥណ្ឌូណេស៊ីមាសឆ្នាំ២០៤៥ - ទីក្រុងពិភពលោកសម្រាប់ទាំងអស់គ្នា) | image_map = National Strategic Areas of the State Capital City delineation map.jpg | map_alt = | map_caption = ផែនទីនូសន្តរា (ពណ៌ឈូកស្រាលៗ) | pushpin_map = Indonesia_Kalimantan#Indonesia | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | pushpin_label_position = | coordinates = {{coord|0|58|23|S|116|42|31|E|region:ID|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{Flag|ឥណ្ឌូណេស៊ី}} | subdivision_type1 = [[Regions of Indonesia|តំបន់]] | subdivision_name1 = [[កាលីម៉ាន់តាន់]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | government_type = | governing_body = [[Nusantara Capital City Authority|Capital City Authority]] | established_title = បង្កើតឡើង | established_date = {{start date and age|2022|02|22|df=yes}} | established_title1 = | established_date1 = | leader_party = | leader_title = [[Nusantara Capital City Authority#Head of the Authority|Head]] | leader_name = [[Basuki Hadimuljono]] (acting) | leader_title1 = | leader_name1 = [[Raja Juli Antoni]] (acting) | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref>tags -->| area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- --> | area_rural_footnotes = <!-- --> | area_metro_footnotes = <!-- --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = Capital city area | area_blank2_title = Main governmental zone | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 33<!-- from [https://www.randymajors.org/elevation-on-google-maps?x=116.7088379&y=-0.9729866&cx=116.7088379&cy=-0.9729866&zoom=17] --> | population_footnotes = | population_as_of = | population_total = | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | timezone1 = [[Time in Indonesia|Indonesia Central Time]] | utc_offset1 = +08:00 | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = [[Telephone numbers in Indonesia|Area code]] | area_code = (+62) 542 | iso_code = | website = {{URL|https://ikn.go.id/en|ikn.go.id}} | footnotes = | blank_emblem_link = Emblem of Nusantara }} '''នូសន្តរា<អានថា នូសាន់តារា>''' ជាផ្លូវការ '''រដ្ឋធានីនូសន្តរា''' ( {{Lang-id|Ibu Kota Nusantara}} , អក្សរកាត់ '''IKN''' ) គឺជ [[រាជធានីនៃប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី|រដ្ឋធានីនាពេលអនាគតនៃប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី]] ដែលមានទីតាំងនៅចន្លោះ [[Kutai Kartanegara Regency|អង្គភាព គូតៃ កាតាណេការ៉ា]] និង [[Penajam North Paser Regency|អង្គភាពបេណាចាំ ប៉ាសែសខាងជើង]] [[កាលីម៉ាន់តាន់ខាងកើត|កាលីម៉ាន់តាន់ភាគខាងកើត]] នៅលើកោះ[[កោះបរនេអូ|បរណេអូ]] ។ ក្នុងឆ្នាំ២០១៩ រដ្ឋមន្ត្រីមួយរូបបានថ្លែងថា តំបន់រដ្ឋធានីថ្មីនឹងក្លាយជាខេត្តដាច់ដោយឡែក ដោយមិនផ្តល់ព័ត៌មានលម្អិតបន្ថែម។ <ref name="VOI.id">{{Cite news|date=17 January 2022|title=Nusantara Becomes The Name Of The New Capital City, This Is What It Means|work=VOI.id|url=https://voi.id/en/amp/125015/nusantara-becomes-the-name-of-the-new-capital-city-this-is-what-it-means|url-status=live|access-date=17 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119173043/https://voi.id/en/amp/125015/nusantara-becomes-the-name-of-the-new-capital-city-this-is-what-it-means|archive-date=19 January 2022}}</ref> <ref>{{Cite news|last=Mariska|first=Diana|date=17 January 2022|title=Nusantara Is the Name of Indonesia's New Capital|work=TheIndonesia.id|url=https://theindonesia.suara.com/amp/news/2022/01/17/164500/nusantara-is-the-name-of-indonesias-new-capital|url-status=live|access-date=2022-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119173125/https://theindonesia.suara.com/amp/news/2022/01/17/164500/nusantara-is-the-name-of-indonesias-new-capital|archive-date=19 January 2022}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Hananto |first=Akhyari |date=19 December 2019 |title=Menyambut Provinsi Baru di Ibu Kota Baru |url=https://www.goodnewsfromindonesia.id/2019/12/19/menyambut-propinsi-baru-di-ibukota-baru |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105141022/https://www.goodnewsfromindonesia.id/2019/12/19/menyambut-propinsi-baru-di-ibukota-baru |archive-date=5 January 2022 |access-date=5 January 2022 |website=GoodNews from Indonesia |language=id}}</ref> ការសាងសង់បានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២២ ដោយចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងការឈូសឆាយដី និងការសាងសង់ផ្លូវចូល។ ដំណាក់កាលដំបូងដែលគេស្គាល់ថាជា "តំបន់កណ្តាលរដ្ឋាភិបាល" នឹងមានការិយាល័យរដ្ឋាភិបាល សាលារៀន និងមន្ទីរពេទ្យ។ គម្រោងនេះត្រូវបានគេប៉ាន់ស្មានថាមានតម្លៃ៥២៣ពាន់ពាន់លានរូពី (៣៥ ពាន់លាន[[ដុល្លារ​អាមេរិក|ដុល្លារ]] ) ហើយនឹងត្រូវបញ្ចប់ជា ៥ ដំណាក់កាល។ ដំណាក់កាលទី១ បានចាប់ផ្តើមនៅ <ref>{{Cite web |last=Suryowati |first=Estu |date=30 August 2022 |title=Pembangunan IKN Nusantara Tahap 1 Dimulai, Nilainya Rp 5,3 Triliun |url=https://www.jawapos.com/ibu-kota-baru/01404873/pembangunan-ikn-nusantara-tahap-1-dimulai-nilainya-rp-53-triliun |website=Jawa Pos |language=id}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Tan |first=Anthony |date=3 March 2023 |title=Nusantara, the $35 billion new capital of Indonesia |url=https://medium.datadriveninvestor.com/nusantara-the-35-billion-new-capital-of-indonesia-afe4f7e686b7 |website=DataDrivenInvestor}}</ref> កម្មករប្រហែល ១៥០,០០០ ទៅ ២០០,០០០ នាក់មកពីជុំវិញប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ីបានចូលរួមក្នុងគម្រោងនេះជាមួយនឹងកម្លាំងការងារបន្ថែមនៅជុំវិញតំបន់នូសាន់តារ៉ា ដើម្បីធានាឱ្យមានការចូលរួមរបស់កម្មករក្នុងស្រុក។ <ref name="Hantoro">{{Cite web |last=Hantoro |first=Juli |date=3 June 2022 |title=Jokowi Perintahkan Pembangunan IKN Libatkan Masyarakat Lokal |url=https://nasional.tempo.co/read/1598077/jokowi-perintahkan-pembangunan-ikn-libatkan-masyarakat-lokal/full&view=ok |access-date=2022-06-03 |website=Tempo |language=id }}{{Dead link|date=សីហា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="Pebrianto">{{Cite web |last=Pebrianto |first=Fajar |date=3 June 2022 |title=Jokowi Kumpulkan Menteri, Pengerjaan IKN Dimulai Paruh Kedua 2022 |url=https://nasional.tempo.co/read/1598017/jokowi-kumpulkan-menteri-pengerjaan-ikn-dimulai-paruh-kedua-2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220603134729/https://nasional.tempo.co/read/1598017/jokowi-kumpulkan-menteri-pengerjaan-ikn-dimulai-paruh-kedua-2022 |archive-date=3 June 2022 |access-date=2022-06-03 |website=Tempo |language=id}}</ref> <ref name="kaltim.suara.com">{{Cite web |last=Iswinarno |first=Chandra |last2=Nirmala Sari |first2=Ria Rizki |date=3 June 2022 |title=Pembangunan Awal IKN Nusantara akan Pekerjakan 200 Ribu Pekerja, Libatkan Warga Sekitar? Ini Kata Kepala Otorita |url=https://kaltim.suara.com/read/2022/06/03/195005/pembangunan-awal-ikn-nusantara-akan-libatkan-200-ribu-pekerja-akan-libatkan-warga-sekitar-ini-kata-kepala-otorita |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220610205453/https://kaltim.suara.com/read/2022/06/03/195005/pembangunan-awal-ikn-nusantara-akan-libatkan-200-ribu-pekerja-akan-libatkan-warga-sekitar-ini-kata-kepala-otorita |archive-date=10 June 2022 |access-date=2022-06-03 |website=suara.com |language=id}}</ref> គម្រោង​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​រំពឹង​ថា​នឹង​បញ្ចប់​ទាំងស្រុង​នៅ​ឆ្នាំ​២០៤៥ ដោយ​ដំណាក់កាល​ទី​៥​ជា​ដំណាក់កាល​ចុងក្រោយ​។ <ref>{{Cite web |date=9 February 2023 |title=Pembangunan Infrastruktur IKN Berjalan Sesuai Tahapan |url=https://penajamkab.go.id/?p=4412 |website=Website Pemerintah Kabupaten Penajam Paser Utara |language=id}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Indonesia's new capital Nusantara attracts increased investor interest |url=https://asia.nikkei.com/Business/Business-trends/Indonesia-s-new-capital-Nusantara-attracts-increased-investor-interest |access-date=2024-08-16 |website=Nikkei Asia |language=en-GB}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៧ ខែសីហាឆ្នាំ២០២៤4 ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ីបានប្រារព្ធពិធីបុណ្យឯករាជ្យរបស់ខ្លួនជាផ្លូវការជាលើកដំបូងនៅក្នុងរដ្ឋធានីនាពេលអនាគតដែលមិនទាន់បានបញ្ចប់។ <ref name="ap">{{Cite news|last=Achmad Ibrahim|last2=Edna Tarigan|date=17 August 2024|title=Indonesia holds unfinished future capital’s first Independence Day ceremony|work=Associated Press|url=https://apnews.com/article/indonesia-widodo-new-capital-nusantara-43641d95d2d88caeda772c87dffc0f23}}</ref> == ភូមិសាស្ត្រ == [[ឯកសារ:Indonesia_nusantara_oli_20240219_lrg.jpg|រូបភាពតូច|220x220ភីកសែល| រូបភាព[[កម្មវិធី Landsat|ដីសត]] ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៤ របស់ [[ណាសា|អង្គការណាសា]]]] នូសាន់តារ៉ា ស្ថិតនៅលើឆ្នេរខាងកើតនៃ[[កោះបរនេអូ|កោះបរណេអូ]] ដែល[[បញ្ជីកោះតាមតំបន់|ជាកោះធំជាងគេទីបី]] របស់ពិភពលោក។ ទីក្រុងនេះមានព្រំប្រទល់ដីជាមួយខេត្តកាលីម៉ាន់តាន់ខាងកើត ហើយមានខ្សែបន្ទាត់ឆ្នេរសមុទ្រដែលលាតសន្ធឹងទៅខាងកើតទៅ [[ច្រកសមុទ្រ Makassar|ច្រកសមុទ្រម៉ាកាស្សា]] និងខាងត្បូងទៅ [[ឈូងសមុទ្របាលីកប៉ាប៉ាន|ឈូងសមុទ្របាលិកប៉ាប៉ាន់]] ។ <ref>{{Cite web |last=Lawi |first=Gloria Fransisca Katharina |date=14 May 2019 |editor-last=Agus |editor-first=Rustam |title=Ibu Kota Baru Perlu Konsep Urban Forest |url=https://kalimantan.bisnis.com/read/20190514/407/922617/ibu-kota-baru-perlu-konsep-urban-forest |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129001259/https://kalimantan.bisnis.com/read/20190514/407/922617/ibu-kota-baru-perlu-konsep-urban-forest |archive-date=29 January 2022 |access-date=2022-01-31 |website=Bisnis.com |language=id}}</ref> នូសាន់តារ៉ា ក៏មានកោះចំនួនបួន (បេណាវ៉ា, ប៊ីសារ , បាទូប៉ាយ៉ោបាចាវ៉ាង៉ោ, Jសាប័ត និង Sabut) ដែលមានទីតាំងនៅភាគខាងជើងនៃឈូងសមុទ្របាលិកប៉ាប៉ាន់ ។ ទីក្រុងនេះមានទេសភាពព្រៃភ្នំ ហើយពីមុនជ [[ព្រៃឧស្សាហកម្ម]] ដោយមាន[[សម្បទាន (កិច្ចសន្យា)|ដីសម្បទាន]] ជាកម្មលោក ិទ្ធិរបស់ [[ស៊ូកានតូ តាណូតូ|ស៊ូកាន់តូ តាណូតូ]] ។ <ref>{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Sukanto Tanoto Siap Kembalikan Lahan untuk Ibu Kota Baru |url=https://www.cnnindonesia.com/ekonomi/20190920172506-92-432373/sukanto-tanoto-siap-kembalikan-lahan-untuk-ibu-kota-baru |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129001258/https://www.cnnindonesia.com/ekonomi/20190920172506-92-432373/sukanto-tanoto-siap-kembalikan-lahan-untuk-ibu-kota-baru |archive-date=29 January 2022 |access-date=2022-01-31 |website=CNN Indonesia |language=id}}</ref> == ឯកសារយោង == o3tc51b1buru9ip5544u03rh2vzl2sj 0 53415 335015 335004 2026-05-08T12:55:09Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 335015 wikitext text/x-wiki == បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ប្រទេស ! ទ្វីប |- | [[កាប៊ុល]] | {{flagicon|Afghanistan}}<br>[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]] | |- | [[ទីរ៉ាណា]] | {{flagicon|Albania}}<br>[[អាល់បានី]] | |- | [[អាល់ហ្សែរ]] | {{flagicon|Algeria}}<br>[[អាល់ហ្សេរី]] | |- | [[អង់ដូរ៉ា ឡា វេឡា]] | {{flagicon|Andorra}}<br>[[អង់ដូរ៉ា]] | |- | [[លូអង់ដា]] | {{flagicon|Angola}}<br>[[អង់ហ្គោឡា]] | |- | [[សាំង ចនស៍, អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Antigua and Barbuda}}<br>[[អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា]] | |- | [[ប៊ុយណូស៊ែរ]] | {{flagicon|Argentina}}<br>[[អាហ្សង់ទីន]] | |- | [[យេរេវ៉ាន]] | {{flagicon|Armenia}}<br>[[អាមេនី]] | |- | [[កង់បេរ៉ា]] | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] | |- | [[វីយែន]] | {{flagicon|Austria}}<br>[[អូទ្រីស]] | |- | [[បាគូ (ទីក្រុង)|បាគូ]] | {{flagicon|Azerbaijan}}<br>[[អាស៊ែបៃហ្សង់]] | |- | [[ណាសៅ]] | {{flagicon|The Bahamas}}<br>[[បាហាម៉ាស]] | |- | [[ម៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Bahrain}}<br>[[បារ៉ែន]] | |- | [[ដាកា, បង់ក្លាដែស|ដាកា]] | {{flagicon|Bangladesh}}<br>[[បង់ក្លាដែស]] | |- | [[ប្រ៊ីជថោន]] | {{flagicon|Barbados}}<br>[[បាបាដូស]] | |- | [[មីនស្កិ៍]] | {{flagicon|Belarus}}<br>[[បេឡារុស]] | |- | [[ព្រុចសែល]] | {{flagicon|Belgium}}<br>[[បែលហ្ស៊ិក]] | |- | [[ប៊ែលម៉ូប៉ាន]] | {{flagicon|Belize}}<br>[[បេលីស]] | |- | [[ព័រតូ-ណូវ៉ូ]], [[កូតូណូ]] | {{flagicon|Benin}}<br>[[បេនីន]] | |- | [[ធីមភូ]] | {{flagicon|Bhutan}}<br>[[ប៊ូតាន]] | |- | [[ស៊ូក្រេ]], [[ឡា ប៉ាស]] | {{flagicon|Bolivia}}<br>[[បូលីវី]] | |- | [[សារ៉ាយេវ៉ូ]] | {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}}<br>[[បូស្នៀ និង ហឺហ្សេហ្គោវីណា]] | |- | [[ហ្គាបូរ៉ូន]] | {{flagicon|Botswana}}<br>[[បុតស្វាណា]] | |- | [[ប្រាស៊ីលីយ៉ា]] | {{flagicon|Brazil}}<br>[[ប្រេស៊ីល]] | |- | [[បង់ដាសេរីបេហ្គាវ៉ាន់]] | {{flagicon|Brunei}}<br>[[ប្រ៊ុយណេ]] | |- | [[សូហ្វីយ៉ា]] | {{flagicon|Bulgaria}}<br>[[ប៊ុលហ្គារី]] | |- | [[អ៊ូហ្គាឌូហ្គូ]] | {{flagicon|Burkina Faso}}<br>[[បូគីណាហ្វាសូ]] | |- | [[ប៊ូជុមប៊ូរ៉ា]], [[ហ្គីតេហ្គា]] | {{flagicon|Burundi}}<br>[[ប៊ូរុនឌី]] | |- | [[ប្រាយ៉ា]] | {{flagicon|Cape Verde}}<br>[[កាប់វែរ]] | |- | [[ភ្នំពេញ]] | {{flagicon|Cambodia}}<br>[[កម្ពុជា]] | |- | [[យ៉ាអូនដេ]] | {{flagicon|Cameroon}}<br>[[កាមេរូន]] | |- | [[អូតាវ៉ា]] | {{flagicon|Canada}}<br>[[កាណាដា]] | |- | [[បាងហ្គី]] | {{flagicon|Central African Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល]] | |- | [[អុិនចាមីណា]] | {{flagicon|Chad}}<br>[[ឆាដ]] | |- | [[សាន់ត្យាហ្គោ]] | {{flagicon|Chile}}<br>[[ឈីលី]] | |- | [[ប៉េកាំង]] | {{flagicon|China}}<br>[[ចិន]] | |- | [[បូហ្គោតា]] | {{flagicon|Colombia}}<br>[[កូឡុំប៊ី]] | |- | [[ម៉ូរ៉ូនី]] | {{flagicon|Comoros}}<br>[[កូម៉ូរ៉ូស]] | |- | [[ប្រាហ្សាវីល]] | {{flagicon|Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ]] | |- | [[សាន់ ហូសេ]] | {{flagicon|Costa Rica}}<br>[[កូស្តារីកា]] | |- | [[យ៉ាមូស៊ូក្រូ]], [[អាប៊ីចាន]] | {{flagicon|Ivory Coast}}<br>[[កូតឌីវ័រ]] | |- | [[ហ្សាហ្គ្រេប]] | {{flagicon|Croatia}}<br>[[ក្រូអាត]] | |- | [[ហាវ៉ាណា]] | {{flagicon|Cuba}}<br>[[គុយបា]] | |- | [[នីកូស៊ី]] | {{flagicon|Cyprus}}<br>[[ស៊ីប]] | |- | [[ប្រាក]] | {{flagicon|Czech Republic}}<br>[[ឆែក]] | |- | [[គីនសាសា]] | {{flagicon|Democratic Republic of the Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]] | |- | [[កូបុិនហេហ្គិន]] | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] | |- | [[ទីក្រុងជីប៊ូទី|ជីប៊ូទី]] | {{flagicon|Djibouti}}<br>[[ជីប៊ូទី]] | |- | [[រ៉ូសូ]] | {{flagicon|Dominica}}<br>[[ដូមីនីកា]] | |- | [[សាន់តូ ដូមីងហ្គោ]] | {{flagicon|Dominican Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | |- | [[គីតូ]] | {{flagicon|Ecuador}}<br>[[អេក្វាឌ័រ]] | |- | [[គែរ]] | {{flagicon|Egypt}}<br>[[អេហ្ស៊ីប]] | |- | [[សាន់ សាល់វ៉ាឌ័រ]] | {{flagicon|El Salvador}}<br>[[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | |- | [[ស៊ីយូដាដ ដឺ ឡា ប៉ាស]] | {{flagicon|Equatorial Guinea}}<br>[[ហ្គីណេអេក្វាទ័រ]] | |- | [[អាស្មារ៉ា]] | {{flagicon|Eritrea}}<br>[[អេរីទ្រា]] | |- | [[តាលីន]] | {{flagicon|Estonia}}<br>[[អេស្តូនី]] | |- | [[ម៉ាបាបាន]], [[ឡូបាំបា]] | {{flagicon|Eswatini}}<br>[[អេសវ៉ាទីនី]] | |- | [[អាឌីស អាបាបា]] | {{flagicon|Ethiopia}}<br>[[អេត្យូពី]] | |- | [[ស៊ូវ៉ា]] | {{flagicon|Fiji}}<br>[[ហ្វីជី]] | |- | [[ហែលស៊ីនគី]] | {{flagicon|Finland}}<br>[[ហ្វាំងឡង់]] | |- | [[ប៉ារីស]] | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] | |- | [[លីប្រេវីល]] | {{flagicon|Gabon}}<br>[[ហ្គាបុង]] | |- | [[បានជូល]] | {{flagicon|Gambia}}<br>[[ហ្គាំប៊ី]] | |- | [[ទីប៊ីលីស៊ី]] | {{flagicon|Georgia (country)}}<br>[[ហ្សកហ្ស៊ី]] | |- | [[ប៊ែរឡាំង]] | {{flagicon|Germany}}<br>[[អាល្លឺម៉ង់]] | |- | [[អាក្រា]] | {{flagicon|Ghana}}<br>[[ហ្គាណា]] | |- | [[អាតែន]] | {{flagicon|Greece}}<br>[[ក្រិក]] | |- | [[សាំង ចចស៍, ហ្គ្រេណាដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Grenada}}<br>[[ហ្គ្រេណាដា]] | |- | [[ទីក្រុងហ្គាតេម៉ាឡា|ហ្គាតេម៉ាឡា]] | {{flagicon|Guatemala}}<br>[[ហ្គាតេម៉ាឡា]] | |- | [[កូណាគ្រី]] | {{flagicon|Guinea}}<br>[[ហ្គីណេ]] | |- | [[ប៊ីស្សូ]] | {{flagicon|Guinea-Bissau}}<br>[[ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ]] | |- | [[ចចថោន, ហ្គីយ៉ាណា|ចចថោន]] | {{flagicon|Guyana}}<br>[[ហ្គីយ៉ាណា]] | |- | [[ផត-អ៊ូ-ព្រីនស៍]] | {{flagicon|Haiti}}<br>[[ហៃទី]] | |- | [[តេហ្គូស៊ីហ្គាល់ប៉ា]] | {{flagicon|Honduras}}<br>[[ហុងឌូរ៉ាស]] | |- | [[ប៊ុយដាប៉ែស]] | {{flagicon|Hungary}}<br>[[ហុងគ្រី]] | |- | [[រ៉ៃចាវីក]] | {{flagicon|Iceland}}<br>[[អ៊ីស្លង់]] | |- | [[ញូវដេលី]] | {{flagicon|India}}<br>[[ឥណ្ឌា]] | |- | [[ហ្សាការតា]], [[នូសាន់តារា]] | {{flagicon|Indonesia}}<br>[[ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | |- | [[តេហេរ៉ង់]] | {{flagicon|Iran}}<br>[[អ៊ីរ៉ង់]] | |- | [[បាកដាដ]] | {{flagicon|Iraq}}<br>[[អ៊ីរ៉ាក់]] | |- | [[ឌុប្លីន]] | {{flagicon|Ireland}}<br>[[អៀរឡង់]] | |- | [[យេរូសាឡឹម]] | {{flagicon|Israel}}<br>[[អ៊ីស្រាអែល]] | |- | [[រ៉ូម]] | {{flagicon|Italy}}<br>[[អ៊ីតាលី]] | |- | [[ឃីងស្តុន, ចាម៉ៃកា|ឃីងស្តុន]] | {{flagicon|Jamaica}}<br>[[ចាម៉ៃកា]] | |- | [[តូក្យូ]] | {{flagicon|Japan}}<br>[[ជប៉ុន]] | |- | [[អាម៉ាន់]] | {{flagicon|Jordan}}<br>[[ហ្សកដានី]] | |- | [[អាស្តាណា]] | {{flagicon|Kazakhstan}}<br>[[កាហ្សាក់ស្ថាន]] | |- | [[ណៃរ៉ូប៊ី]] | {{flagicon|Kenya}}<br>[[កេនយ៉ា]] | |- | [[តារ៉ាវ៉ា អាតូល]] | {{flagicon|Kiribati}}<br>[[គីរីបាទី]] | |- | [[ទីក្រុងគុយវ៉ែត|គុយវ៉ែត]] | {{flagicon|Kuwait}}<br>[[គុយវ៉ែត]] | |- | [[ប៊ីស្កេក]] | {{flagicon|Kyrgyzstan}}<br>[[កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាន]] | |- | [[វៀងចន្ទន៍]] | {{flagicon|Laos}}<br>[[ឡាវ|លាវ]] | |- | [[រីហ្គា]] | {{flagicon|Latvia}}<br>[[ឡេតូនី]] | |- | [[បេរូត]] | {{flagicon|Lebanon}}<br>[[លីបង់]] | |- | [[ម៉ាសេរូ]] | {{flagicon|Lesotho}}<br>[[ឡេសូតូ]] | |- | [[ម៉ុនរ៉ូវីយ៉ា]] | {{flagicon|Liberia}}<br>[[លីបេរីយ៉ា]] | |- | [[ទ្រីប៉ូលី]] | {{flagicon|Libya}}<br>[[លីប៊ី]] | |- | [[វ៉ាឌុហ្ស]] | {{flagicon|Liechtenstein}}<br>[[លីចថេនស្តាញ]] | |- | [[វីលនីយូស]] | {{flagicon|Lithuania}}<br>[[លីទុយអានី]] | |- | [[ទីក្រុងលុចហ្សំបួរ|លុចហ្សំបួរ]] | {{flagicon|Luxembourg}}<br>[[លុចហ្សំបួរ]] | |- | [[អង់តាណាណារីវ៉ូ]] | {{flagicon|Madagascar}}<br>[[ម៉ាដាហ្គាស្ការ]] | |- | [[លីឡុងវេ]] | {{flagicon|Malawi}}<br>[[ម៉ាឡាវី]] | |- | [[កូឡាឡាំពួរ]], [[បុត្រាជ័យ]] | {{flagicon|Malaysia}}<br>[[ម៉ាឡេស៊ី]] | |- | [[ម៉ាឡេ]] | {{flagicon|Maldives}}<br>[[ម៉ាល់ឌីវ]] | |- | [[បាម៉ាកូ]] | {{flagicon|Mali}}<br>[[ម៉ាលី]] | |- | [[វ៉ាឡេតា]] | {{flagicon|Malta}}<br>[[ម៉ាល់តា]] | |- | [[ម៉ាជូរ៉ូ]] | {{flagicon|Marshall Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះម៉ាស្សល]] | |- | [[នូអាកឆត]] | {{flagicon|Mauritania}}<br>[[ម៉ូរីតានី]] | |- | [[ផត ល្វីស]] | {{flagicon|Mauritius}}<br>[[ម៉ូរីស]] | |- | [[ទីក្រុងម៉ិកស៊ីក|ម៉ិកស៊ិក]] | {{flagicon|Mexico}}<br>[[ម៉ិកស៊ិក]] | |- | [[ប៉ាលីគីរ]] | {{flagicon|Micronesia}}<br>[[មីក្រូណេស៊ី]] | |- | [[ឈីស៊ីណូ]] | {{flagicon|Moldova}}<br>[[ម៉ុលដាវី]] | |- | [[ទីក្រុងម៉ូណាកូ|ម៉ូណាកូ]] | {{flagicon|Monaco}}<br>[[ម៉ូណាកូ]] | |- | [[អ៊ូឡង់បាទ័រ]] | {{flagicon|Mongolia}}<br>[[ម៉ុងហ្គោលី]] | |- | [[ផតហ្គោរីកា]] | {{flagicon|Montenegro}}<br>[[ម៉ុងតេណេក្រូ]] | |- | [[រ៉ាបាត]] | {{flagicon|Morocco}}<br>[[ម៉ារ៉ុក]] | |- | [[ម៉ាពូតូ]] | {{flagicon|Mozambique}}<br>[[មូហ្សំប៊ិក]] | |- | [[ណៃពិដោ]] | {{flagicon|Myanmar}}<br>[[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | |- | [[វីនដ៍ហុក]] | {{flagicon|Namibia}}<br>[[ណាមីប៊ី]] | |- | [[យ៉ារ៉េន]] | {{flagicon|Nauru}}<br>[[ណូរូ]] | |- | [[កដ្ឋមណ្ឌូ]] | {{flagicon|Nepal}}<br>[[នេប៉ាល់]] | |- | [[វែលលីងតុន]] | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] | |- | [[អាំស្ទែរដាំ]] | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] | |- | [[ម៉ាណាហ្គា]] | {{flagicon|Nicaragua}}<br>[[នីការ៉ាហ្គា]] | |- | [[នីអាមី]] | {{flagicon|Niger}}<br>[[នីហ្សេ]] | |- | [[អាប៊ូចា]] | {{flagicon|Nigeria}}<br>[[នីហ្សេរីយ៉ា]] | |- | [[ព្យុងយ៉ាង]] | {{flagicon|North Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងជើង]] | |- | [[ស្កុបជេ]] | {{flagicon|North Macedonia}}<br>[[ម៉ាសេដូនីខាងជើង]] | |- | [[អូស្លូ]] | {{flagicon|Norway}}<br>[[ន័រវែស]] | |- | [[មូស្កាត]] | {{flagicon|Oman}}<br>[[អូម៉ង់]] | |- | [[អ៊ីស្លាម៉ាបាដ]] | {{flagicon|Pakistan}}<br>[[ប៉ាគីស្ថាន]] | |- | [[ងឺរូលមូដ]] | {{flagicon|Palau}}<br>[[ប៉ាឡូ]] | |- | [[យេរូសាឡឹម]], [[រ៉ាំអាឡា]] | {{flagicon|Palestine}}<br>[[ប៉ាឡេស្ទីន]] | |- | [[ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Panama}}<br>[[ប៉ាណាម៉ា]] | |- | [[ផត ម៉ូរេសប៊ី]] | {{flagicon|Papua New Guinea}}<br>[[ប៉ាពួញូវហ្គីណេ]] | |- | [[អាសង់ស្យុង]] | {{flagicon|Paraguay}}<br>[[ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | |- | [[លីម៉ា]] | {{flagicon|Peru}}<br>[[ប៉េរូ]] | |- | [[ម៉ានីល]] | {{flagicon|Philippines}}<br>[[ហ្វីលីពីន]] | |- | [[វ៉ាសូវី]] | {{flagicon|Poland}}<br>[[ប៉ូឡូញ]] | |- | [[លីស្បោន]] | {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]] | |- | [[ដូហា]] | {{flagicon|Qatar}}<br>[[កាតា]] | |- | [[ប៊ុយការ៉េស]] | {{flagicon|Romania}}<br>[[រ៉ូម៉ានី]] | |- | [[ម៉ូស្គូ]] | {{flagicon|Russia}}<br>[[រុស្ស៊ី]] | |- | [[គីហ្គាលី]] | {{flagicon|Rwanda}}<br>[[រវ៉ាន់ដា]] | |- | [[បាសែតឺរ]] | {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}}<br>[[សាំងគីត និង ណេវីស]] | |- | [[កាស្ទ្រីស]] | {{flagicon|Saint Lucia}}<br>[[សាំងលូស៊ី]] | |- | [[ឃីងស្តោន]] | {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}<br>[[សាំងវីនសិន និង ហ្គ្រេណាឌីន]] | |- | [[អាភីយ៉ា]] | {{flagicon|Samoa}}<br>[[សាម័រ]] | |- | [[ទីក្រុងសាន់ ម៉ារីណូ|សាន់ ម៉ារីណូ]] | {{flagicon|San Marino}}<br>[[សាន់ម៉ារីណូ]] | |- | [[សៅ តូមេ]] | {{flagicon|Sao Tome and Principe}}<br>[[សៅតូមេ និង ប្រាំងស៊ីប]] | |- | [[រីយ៉ាដ]] | {{flagicon|Saudi Arabia}}<br>[[អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត]] | |- | [[ដាកា, សេណេហ្គាល់|ដាកា]] | {{flagicon|Senegal}}<br>[[សេណេហ្គាល់]] | |- | [[បែលក្រាដ]] | {{flagicon|Serbia}}<br>[[ស៊ែប៊ី]] | |- | [[វិចតូរីយ៉ា, សីស្ហែល|វិចតូរីយ៉ា]] | {{flagicon|Seychelles}}<br>[[សីស្ហែល]] | |- | [[ហ្វ្រីថោន]] | {{flagicon|Sierra Leone}}<br>[[សៀរ៉ាឡេអូន]] | |- | [[ទីក្រុងសិង្ហបុរី|សិង្ហបុរី]] | {{flagicon|Singapore }}<br>[[សិង្ហបុរី]] | |- | [[ប្រាទីស្លាវ៉ា]] | {{flagicon|Slovakia}}<br>[[ស្លូវ៉ាគី]] | |- | [[លូបលីយ៉ាណា]] | {{flagicon|Slovenia}}<br>[[ស្លូវេនី]] | |- | [[ហូនីអារ៉ា]] | {{flagicon|Solomon Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះសូឡូម៉ុន]] | |- | [[ម៉ូហ្គាឌីស៊ូ]] | {{flagicon|Somalia}}<br>[[សូម៉ាលី]] | |- | [[ព្រីតូរីយ៉ា]], [[ប៊្លូមហ្វុនទីន]], [[ខេប ថោន]] | {{flagicon|South Africa}}<br>[[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | |- | [[សេអ៊ូល]] | {{flagicon|South Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងត្បូង]] | |- | [[ជូបា]] | {{flagicon|South Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]] | |- | [[ម៉ាឌ្រីដ]] | {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]] | |- | [[ស្រីជ័យវធ៌នបុរ⁠កូត្តេ]], [[កូឡុំបូ]] | {{flagicon|Sri Lanka}}<br>[[ស្រីលង្កា]] | |- | [[ខាទូម]] | {{flagicon|Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់]] | |- | [[ប៉ារ៉ាម៉ារីបូ]] | {{flagicon|Suriname}}<br>[[ស៊ូរីណាម]] | |- | [[ស្តុកហូម]] | {{flagicon|Sweden}}<br>[[ស៊ុយអែត]] | |- | [[ប៊ើន]] | {{flagicon|Switzerland}}<br>[[ស្វីស]] | |- | [[ដាម៉ាស់]] | {{flagicon|Syria}}<br>[[ស៊ីរី]] | |- | [[ឌូសានបេ]] | {{flagicon|Tajikistan}}<br>[[តាជីគីស្ថាន]] | |- | [[ដូដូម៉ា]] | {{flagicon|Tanzania}}<br>[[តង់ហ្សានី]] | |- | [[បាងកក]] | {{flagicon|Thailand}}<br>[[ថៃ|សៀម]] | |- | [[ឌីលី]] | {{flagicon|Timor Leste}}<br>[[ទីម័រខាងកើត]] | |- | [[ឡូមេ]] | {{flagicon|Togo}}<br>[[តូហ្គោ]] | |- | [[នូគូ​ អាឡូហ្វា]] | {{flagicon|Tonga}}<br>[[តុងហ្គា]] | |- | [[ផត អហ្វ ស្ប៉េន]] | {{flagicon|Trinidad and Tobago}}<br>[[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | |- | [[ទុយនីស]] | {{flagicon|Tunisia}}<br>[[ទុយនីស៊ី]] | |- | [[អង់ការ៉ា]] | {{flagicon|Turkey}}<br>[[តួកគី]] | |- | [[អាសហ្គាបាត]] | {{flagicon|Turkmenistan}}<br>[[តួកមេនីស្ថាន]] | |- | [[ហ្វូណាហ្វូទី]] | {{flagicon|Tuvalu}}<br>[[ទូវ៉ាលូ]] | |- | [[កាំប៉ាឡា]] | {{flagicon|Uganda}}<br>[[អ៊ូហ្គង់ដា]] | |- | [[គៀវ]] | {{flagicon|Ukraine}}<br>[[អ៊ុយក្រែន]] | |- | [[អាប៊ូដាប៊ី]] | {{flagicon|United Arab Emirates}}<br>[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]] | |- | [[ឡុងដ៍]] | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]] | |- | [[វ៉ាស៊ីនតោន]] | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] | |- | [[ម៉ុងតេវីដេអូ]] | {{flagicon|Uruguay}}<br>[[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | |- | [[តាស្កិនត៍]] | {{flagicon|Uzbekistan}}<br>[[អ៊ូសបេគីស្ថាន]] | |- | [[វ៉ាទីកង់]] | {{flagicon|Vatican City}}<br>[[បុរីវ៉ាទីកង់]] | |- | [[ផត វីឡា]] | {{flagicon|Vanuatu}}<br>[[វ៉ានូអាទូ]] | |- | [[ការ៉ាកាស]] | {{flagicon|Venezuela}}<br>[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | |- | [[ហាណូយ]] | {{flagicon|Vietnam}}<br>[[វៀតណាម|យួន]] | |- | [[សាណា]], [[អាដិន]] | {{flagicon|Yemen}}<br>[[យេម៉ែន]] | |- | [[លូសាកា]] | {{flagicon|Zambia}}<br>[[ហ្សំប៊ី]] | |- | [[ហារ៉ារ៉េ]] | {{flagicon|Zimbabwe}}<br>[[ហ្ស៊ីមបាវ៉េ]] | |} == មើលផងដែរ == * [[:en:List of countries with multiple capitals|List of countries with multiple capitals]] * [[:en:List of purpose-built national capitals|List of purpose-built national capitals]] == ឯកសារយោង == 7ua5f9bvb6grfgb1r0uk6niyyont5z6 335031 335015 2026-05-09T02:37:27Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី */ 335031 wikitext text/x-wiki == បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ប្រទេស ! ទ្វីប |- | [[កាប៊ុល]] | {{flagicon|Afghanistan}}<br>[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]] | |- | [[ទីរ៉ាណា]] | {{flagicon|Albania}}<br>[[អាល់បានី]] | |- | [[អាល់ហ្សែរ]] | {{flagicon|Algeria}}<br>[[អាល់ហ្សេរី]] | |- | [[អង់ដូរ៉ា ឡា វេឡា]] | {{flagicon|Andorra}}<br>[[អង់ដូរ៉ា]] | |- | [[លូអង់ដា]] | {{flagicon|Angola}}<br>[[អង់ហ្គោឡា]] | |- | [[សាំង ចនស៍, អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Antigua and Barbuda}}<br>[[អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា]] | |- | [[ប៊ុយណូស៊ែរ]] | {{flagicon|Argentina}}<br>[[អាហ្សង់ទីន]] | |- | [[យេរេវ៉ាន]] | {{flagicon|Armenia}}<br>[[អាមេនី]] | |- | [[កង់បេរ៉ា]] | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] | |- | [[វីយែន]] | {{flagicon|Austria}}<br>[[អូទ្រីស]] | |- | [[បាគូ (ទីក្រុង)|បាគូ]] | {{flagicon|Azerbaijan}}<br>[[អាស៊ែបៃហ្សង់]] | |- | [[ណាសៅ]] | {{flagicon|The Bahamas}}<br>[[បាហាម៉ាស]] | |- | [[ម៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Bahrain}}<br>[[បារ៉ែន]] | |- | [[ដាកា, បង់ក្លាដែស|ដាកា]] | {{flagicon|Bangladesh}}<br>[[បង់ក្លាដែស]] | |- | [[ប្រ៊ីជថោន]] | {{flagicon|Barbados}}<br>[[បាបាដូស]] | |- | [[មីនស្កិ៍]] | {{flagicon|Belarus}}<br>[[បេឡារុស]] | |- | [[ព្រុចសែល]] | {{flagicon|Belgium}}<br>[[បែលហ្ស៊ិក]] | |- | [[ប៊ែលម៉ូប៉ាន]] | {{flagicon|Belize}}<br>[[បេលីស]] | |- | [[ព័រតូ-ណូវ៉ូ]], [[កូតូណូ]] | {{flagicon|Benin}}<br>[[បេនីន]] | |- | [[ធីមភូ]] | {{flagicon|Bhutan}}<br>[[ប៊ូតាន]] | |- | [[ស៊ូក្រេ]], [[ឡា ប៉ាស]] | {{flagicon|Bolivia}}<br>[[បូលីវី]] | |- | [[សារ៉ាយេវ៉ូ]] | {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}}<br>[[បូស្នៀ និង ហឺហ្សេហ្គោវីណា]] | |- | [[ហ្គាបូរ៉ូន]] | {{flagicon|Botswana}}<br>[[បុតស្វាណា]] | |- | [[ប្រាស៊ីលីយ៉ា]] | {{flagicon|Brazil}}<br>[[ប្រេស៊ីល]] | |- | [[បង់ដាសេរីបេហ្គាវ៉ាន់]] | {{flagicon|Brunei}}<br>[[ប្រ៊ុយណេ]] | |- | [[សូហ្វីយ៉ា]] | {{flagicon|Bulgaria}}<br>[[ប៊ុលហ្គារី]] | |- | [[អ៊ូហ្គាឌូហ្គូ]] | {{flagicon|Burkina Faso}}<br>[[បូគីណាហ្វាសូ]] | |- | [[ប៊ូជុមប៊ូរ៉ា]], [[ហ្គីតេហ្គា]] | {{flagicon|Burundi}}<br>[[ប៊ូរុនឌី]] | |- | [[ប្រាយ៉ា]] | {{flagicon|Cape Verde}}<br>[[កាប់វែរ]] | |- | [[ភ្នំពេញ]] | {{flagicon|Cambodia}}<br>[[កម្ពុជា]] | |- | [[យ៉ាអូនដេ]] | {{flagicon|Cameroon}}<br>[[កាមេរូន]] | |- | [[អូតាវ៉ា]] | {{flagicon|Canada}}<br>[[កាណាដា]] | |- | [[បាងហ្គី]] | {{flagicon|Central African Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល]] | |- | [[អុិនចាមីណា]] | {{flagicon|Chad}}<br>[[ឆាដ]] | |- | [[សាន់ត្យាហ្គោ]] | {{flagicon|Chile}}<br>[[ឈីលី]] | |- | [[ប៉េកាំង]] | {{flagicon|China}}<br>[[ចិន]] | |- | [[បូហ្គោតា]] | {{flagicon|Colombia}}<br>[[កូឡុំប៊ី]] | |- | [[ម៉ូរ៉ូនី]] | {{flagicon|Comoros}}<br>[[កូម៉ូរ៉ូស]] | |- | [[ប្រាហ្សាវីល]] | {{flagicon|Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ]] | |- | [[សាន់ ហូសេ]] | {{flagicon|Costa Rica}}<br>[[កូស្តារីកា]] | |- | [[យ៉ាមូស៊ូក្រូ]], [[អាប៊ីចាន]] | {{flagicon|Ivory Coast}}<br>[[កូតឌីវ័រ]] | |- | [[ហ្សាហ្គ្រេប]] | {{flagicon|Croatia}}<br>[[ក្រូអាត]] | |- | [[ហាវ៉ាណា]] | {{flagicon|Cuba}}<br>[[គុយបា]] | |- | [[នីកូស៊ី]] | {{flagicon|Cyprus}}<br>[[ស៊ីប]] | |- | [[ប្រាក]] | {{flagicon|Czech Republic}}<br>[[ឆែក]] | |- | [[គីនសាសា]] | {{flagicon|Democratic Republic of the Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]] | |- | [[កូបុិនហេហ្គិន]] | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] | |- | [[ទីក្រុងជីប៊ូទី|ជីប៊ូទី]] | {{flagicon|Djibouti}}<br>[[ជីប៊ូទី]] | |- | [[រ៉ូសូ]] | {{flagicon|Dominica}}<br>[[ដូមីនីកា]] | |- | [[សាន់តូ ដូមីងហ្គោ]] | {{flagicon|Dominican Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | |- | [[គីតូ]] | {{flagicon|Ecuador}}<br>[[អេក្វាឌ័រ]] | |- | [[គែរ]] | {{flagicon|Egypt}}<br>[[អេហ្ស៊ីប]] | |- | [[សាន់ សាល់វ៉ាឌ័រ]] | {{flagicon|El Salvador}}<br>[[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | |- | [[ស៊ីយូដាដ ដឺ ឡា ប៉ាស]] | {{flagicon|Equatorial Guinea}}<br>[[ហ្គីណេអេក្វាទ័រ]] | |- | [[អាស្មារ៉ា]] | {{flagicon|Eritrea}}<br>[[អេរីទ្រា]] | |- | [[តាលីន]] | {{flagicon|Estonia}}<br>[[អេស្តូនី]] | |- | [[ម៉ាបាបាន]], [[ឡូបាំបា]] | {{flagicon|Eswatini}}<br>[[អេសវ៉ាទីនី]] | |- | [[អាឌីស អាបាបា]] | {{flagicon|Ethiopia}}<br>[[អេត្យូពី]] | |- | [[ស៊ូវ៉ា]] | {{flagicon|Fiji}}<br>[[ហ្វីជី]] | |- | [[ហែលស៊ីនគី]] | {{flagicon|Finland}}<br>[[ហ្វាំងឡង់]] | |- | [[ប៉ារីស]] | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] | |- | [[លីប្រេវីល]] | {{flagicon|Gabon}}<br>[[ហ្គាបុង]] | |- | [[បានជូល]] | {{flagicon|Gambia}}<br>[[ហ្គាំប៊ី]] | |- | [[ទីប៊ីលីស៊ី]] | {{flagicon|Georgia (country)}}<br>[[ហ្សកហ្ស៊ី]] | |- | [[ប៊ែរឡាំង]] | {{flagicon|Germany}}<br>[[អាល្លឺម៉ង់]] | |- | [[អាក្រា]] | {{flagicon|Ghana}}<br>[[ហ្គាណា]] | |- | [[អាតែន]] | {{flagicon|Greece}}<br>[[ក្រិក]] | |- | [[សាំង ចចស៍, ហ្គ្រេណាដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Grenada}}<br>[[ហ្គ្រេណាដា]] | |- | [[ទីក្រុងហ្គាតេម៉ាឡា|ហ្គាតេម៉ាឡា]] | {{flagicon|Guatemala}}<br>[[ហ្គាតេម៉ាឡា]] | |- | [[កូណាគ្រី]] | {{flagicon|Guinea}}<br>[[ហ្គីណេ]] | |- | [[ប៊ីស្សូ]] | {{flagicon|Guinea-Bissau}}<br>[[ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ]] | |- | [[ចចថោន, ហ្គីយ៉ាណា|ចចថោន]] | {{flagicon|Guyana}}<br>[[ហ្គីយ៉ាណា]] | |- | [[ផត-អ៊ូ-ព្រីនស៍]] | {{flagicon|Haiti}}<br>[[ហៃទី]] | |- | [[តេហ្គូស៊ីហ្គាល់ប៉ា]] | {{flagicon|Honduras}}<br>[[ហុងឌូរ៉ាស]] | |- | [[ប៊ុយដាប៉ែស]] | {{flagicon|Hungary}}<br>[[ហុងគ្រី]] | |- | [[រ៉ៃចាវីក]] | {{flagicon|Iceland}}<br>[[អ៊ីស្លង់]] | |- | [[ញូវដេលី]] | {{flagicon|India}}<br>[[ឥណ្ឌា]] | |- | [[ហ្សាការតា]], [[នូសាន់តារា]] | {{flagicon|Indonesia}}<br>[[ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | |- | [[តេហេរ៉ង់]] | {{flagicon|Iran}}<br>[[អ៊ីរ៉ង់]] | |- | [[បាកដាដ]] | {{flagicon|Iraq}}<br>[[អ៊ីរ៉ាក់]] | |- | [[ឌុប្លីន]] | {{flagicon|Ireland}}<br>[[អៀរឡង់]] | |- | [[យេរូសាឡឹម]] | {{flagicon|Israel}}<br>[[អ៊ីស្រាអែល]] | |- | [[រ៉ូម]] | {{flagicon|Italy}}<br>[[អ៊ីតាលី]] | |- | [[ឃីងស្តុន, ចាម៉ៃកា|ឃីងស្តុន]] | {{flagicon|Jamaica}}<br>[[ចាម៉ៃកា]] | |- | [[តូក្យូ]] | {{flagicon|Japan}}<br>[[ជប៉ុន]] | |- | [[អាម៉ាន់]] | {{flagicon|Jordan}}<br>[[ហ្សកដានី]] | |- | [[អាស្តាណា]] | {{flagicon|Kazakhstan}}<br>[[កាហ្សាក់ស្ថាន]] | |- | [[ណៃរ៉ូប៊ី]] | {{flagicon|Kenya}}<br>[[កេនយ៉ា]] | |- | [[តារ៉ាវ៉ា អាតូល]] | {{flagicon|Kiribati}}<br>[[គីរីបាទី]] | |- | [[ទីក្រុងគុយវ៉ែត|គុយវ៉ែត]] | {{flagicon|Kuwait}}<br>[[គុយវ៉ែត]] | |- | [[ប៊ីស្កេក]] | {{flagicon|Kyrgyzstan}}<br>[[កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាន]] | |- | [[វៀងចន្ទន៍]] | {{flagicon|Laos}}<br>[[ឡាវ|លាវ]] | |- | [[រីហ្គា]] | {{flagicon|Latvia}}<br>[[ឡេតូនី]] | |- | [[បេរូត]] | {{flagicon|Lebanon}}<br>[[លីបង់]] | |- | [[ម៉ាសេរូ]] | {{flagicon|Lesotho}}<br>[[ឡេសូតូ]] | |- | [[ម៉ុនរ៉ូវីយ៉ា]] | {{flagicon|Liberia}}<br>[[លីបេរីយ៉ា]] | |- | [[ទ្រីប៉ូលី]] | {{flagicon|Libya}}<br>[[លីប៊ី]] | |- | [[វ៉ាឌុហ្ស]] | {{flagicon|Liechtenstein}}<br>[[លីចថេនស្តាញ]] | |- | [[វីលនីយូស]] | {{flagicon|Lithuania}}<br>[[លីទុយអានី]] | |- | [[ទីក្រុងលុចហ្សំបួរ|លុចហ្សំបួរ]] | {{flagicon|Luxembourg}}<br>[[លុចហ្សំបួរ]] | |- | [[អង់តាណាណារីវ៉ូ]] | {{flagicon|Madagascar}}<br>[[ម៉ាដាហ្គាស្ការ]] | |- | [[លីឡុងវេ]] | {{flagicon|Malawi}}<br>[[ម៉ាឡាវី]] | |- | [[កូឡាឡាំពួរ]], [[បុត្រាជ័យ]] | {{flagicon|Malaysia}}<br>[[ម៉ាឡេស៊ី]] | |- | [[ម៉ាឡេ]] | {{flagicon|Maldives}}<br>[[ម៉ាល់ឌីវ]] | |- | [[បាម៉ាកូ]] | {{flagicon|Mali}}<br>[[ម៉ាលី]] | |- | [[វ៉ាឡេតា]] | {{flagicon|Malta}}<br>[[ម៉ាល់តា]] | |- | [[ម៉ាជូរ៉ូ]] | {{flagicon|Marshall Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះម៉ាស្សល]] | |- | [[នូអាកឆត]] | {{flagicon|Mauritania}}<br>[[ម៉ូរីតានី]] | |- | [[ផត ល្វីស]] | {{flagicon|Mauritius}}<br>[[ម៉ូរីស]] | |- | [[ទីក្រុងម៉ិកស៊ីក|ម៉ិកស៊ិក]] | {{flagicon|Mexico}}<br>[[ម៉ិកស៊ិក]] | |- | [[ប៉ាលីគីរ]] | {{flagicon|Micronesia}}<br>[[មីក្រូណេស៊ី]] | |- | [[ឈីស៊ីណូ]] | {{flagicon|Moldova}}<br>[[ម៉ុលដាវី]] | |- | [[ទីក្រុងម៉ូណាកូ|ម៉ូណាកូ]] | {{flagicon|Monaco}}<br>[[ម៉ូណាកូ]] | |- | [[អ៊ូឡង់បាទ័រ]] | {{flagicon|Mongolia}}<br>[[ម៉ុងហ្គោលី]] | |- | [[ផតហ្គោរីកា]] | {{flagicon|Montenegro}}<br>[[ម៉ុងតេណេក្រូ]] | |- | [[រ៉ាបាត]] | {{flagicon|Morocco}}<br>[[ម៉ារ៉ុក]] | |- | [[ម៉ាពូតូ]] | {{flagicon|Mozambique}}<br>[[មូហ្សំប៊ិក]] | |- | [[ណៃពិដោ]] | {{flagicon|Myanmar}}<br>[[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | |- | [[វីនដ៍ហុក]] | {{flagicon|Namibia}}<br>[[ណាមីប៊ី]] | |- | [[យ៉ារ៉េន]] | {{flagicon|Nauru}}<br>[[ណូរូ]] | |- | [[កដ្ឋមណ្ឌូ]] | {{flagicon|Nepal}}<br>[[នេប៉ាល់]] | |- | [[វែលលីងតុន]] | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] | |- | [[អាំស្ទែរដាំ]] | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] | |- | [[ម៉ាណាហ្គា]] | {{flagicon|Nicaragua}}<br>[[នីការ៉ាហ្គា]] | |- | [[នីអាមី]] | {{flagicon|Niger}}<br>[[នីហ្សេ]] | |- | [[អាប៊ូចា]] | {{flagicon|Nigeria}}<br>[[នីហ្សេរីយ៉ា]] | |- | [[ព្យុងយ៉ាង]] | {{flagicon|North Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងជើង]] | |- | [[ស្កុបជេ]] | {{flagicon|North Macedonia}}<br>[[ម៉ាសេដូនីខាងជើង]] | |- | [[អូស្លូ]] | {{flagicon|Norway}}<br>[[ន័រវែស]] | |- | [[មូស្កាត]] | {{flagicon|Oman}}<br>[[អូម៉ង់]] | |- | [[អ៊ីស្លាម៉ាបាដ]] | {{flagicon|Pakistan}}<br>[[ប៉ាគីស្ថាន]] | |- | [[ងឺរូលមូដ]] | {{flagicon|Palau}}<br>[[ប៉ាឡូ]] | |- | [[យេរូសាឡឹម]], [[រ៉ាំអាឡា]] | {{flagicon|Palestine}}<br>[[ប៉ាឡេស្ទីន]] | |- | [[ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Panama}}<br>[[ប៉ាណាម៉ា]] | |- | [[ផត ម៉ូរេសប៊ី]] | {{flagicon|Papua New Guinea}}<br>[[ប៉ាពួញូវហ្គីណេ]] | |- | [[អាសង់ស្យុង]] | {{flagicon|Paraguay}}<br>[[ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | |- | [[លីម៉ា]] | {{flagicon|Peru}}<br>[[ប៉េរូ]] | |- | [[ម៉ានីល]] | {{flagicon|Philippines}}<br>[[ហ្វីលីពីន]] | |- | [[វ៉ាសូវី]] | {{flagicon|Poland}}<br>[[ប៉ូឡូញ]] | |- | [[លីស្បោន]] | {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]] | |- | [[ដូហា]] | {{flagicon|Qatar}}<br>[[កាតា]] | |- | [[ប៊ុយការ៉េស]] | {{flagicon|Romania}}<br>[[រ៉ូម៉ានី]] | |- | [[ម៉ូស្គូ]] | {{flagicon|Russia}}<br>[[រុស្ស៊ី]] | |- | [[គីហ្គាលី]] | {{flagicon|Rwanda}}<br>[[រវ៉ាន់ដា]] | |- | [[បាសែតឺរ]] | {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}}<br>[[សាំងគីត និង ណេវីស]] | |- | [[កាស្ទ្រីស]] | {{flagicon|Saint Lucia}}<br>[[សាំងលូស៊ី]] | |- | [[ឃីងស្តោន]] | {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}<br>[[សាំងវីនសិន និង ហ្គ្រេណាឌីន]] | |- | [[អាភីយ៉ា]] | {{flagicon|Samoa}}<br>[[សាម័រ]] | |- | [[ទីក្រុងសាន់ ម៉ារីណូ|សាន់ ម៉ារីណូ]] | {{flagicon|San Marino}}<br>[[សាន់ម៉ារីណូ]] | |- | [[សៅ តូមេ]] | {{flagicon|Sao Tome and Principe}}<br>[[សៅតូមេ និង ប្រាំងស៊ីប]] | |- | [[រីយ៉ាដ]] | {{flagicon|Saudi Arabia}}<br>[[អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត]] | |- | [[ដាកា, សេណេហ្គាល់|ដាកា]] | {{flagicon|Senegal}}<br>[[សេណេហ្គាល់]] | |- | [[បែលក្រាដ]] | {{flagicon|Serbia}}<br>[[ស៊ែប៊ី]] | |- | [[វិចតូរីយ៉ា, សីស្ហែល|វិចតូរីយ៉ា]] | {{flagicon|Seychelles}}<br>[[សីស្ហែល]] | |- | [[ហ្វ្រីថោន]] | {{flagicon|Sierra Leone}}<br>[[សៀរ៉ាឡេអូន]] | |- | [[ទីក្រុងសិង្ហបុរី|សិង្ហបុរី]] | {{flagicon|Singapore }}<br>[[សិង្ហបុរី]] | |- | [[ប្រាទីស្លាវ៉ា]] | {{flagicon|Slovakia}}<br>[[ស្លូវ៉ាគី]] | |- | [[លូបលីយ៉ាណា]] | {{flagicon|Slovenia}}<br>[[ស្លូវេនី]] | |- | [[ហូនីអារ៉ា]] | {{flagicon|Solomon Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះសូឡូម៉ុន]] | |- | [[ម៉ូហ្គាឌីស៊ូ]] | {{flagicon|Somalia}}<br>[[សូម៉ាលី]] | |- | [[ព្រីតូរីយ៉ា]], [[ប៊្លូមហ្វុនទីន]], [[ខេប ថោន]] | {{flagicon|South Africa}}<br>[[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | |- | [[សេអ៊ូល]] | {{flagicon|South Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងត្បូង]] | |- | [[ជូបា]] | {{flagicon|South Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]] | |- | [[ម៉ាឌ្រីដ]] | {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]] | |- | [[ស្រីជ័យវធ៌នបុរ⁠កូត្តេ]], [[កូឡុំបូ]] | {{flagicon|Sri Lanka}}<br>[[ស្រីលង្កា]] | |- | [[ខាទូម]] | {{flagicon|Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់]] | |- | [[ប៉ារ៉ាម៉ារីបូ]] | {{flagicon|Suriname}}<br>[[ស៊ូរីណាម]] | |- | [[ស្តុកហូម]] | {{flagicon|Sweden}}<br>[[ស៊ុយអែត]] | |- | [[ប៊ើន]] | {{flagicon|Switzerland}}<br>[[ស្វីស]] | |- | [[ដាម៉ាស់]] | {{flagicon|Syria}}<br>[[ស៊ីរី]] | |- | [[ឌូសានបេ]] | {{flagicon|Tajikistan}}<br>[[តាជីគីស្ថាន]] | |- | [[ដូដូម៉ា]] | {{flagicon|Tanzania}}<br>[[តង់ហ្សានី]] | |- | [[បាងកក]] | {{flagicon|Thailand}}<br>[[ថៃ|សៀម]] | |- | [[ឌីលី]] | {{flagicon|Timor Leste}}<br>[[ទីម័រខាងកើត]] | |- | [[ឡូមេ]] | {{flagicon|Togo}}<br>[[តូហ្គោ]] | |- | [[នូគូ​ អាឡូហ្វា]] | {{flagicon|Tonga}}<br>[[តុងហ្គា]] | |- | [[ផត អហ្វ ស្ប៉េន]] | {{flagicon|Trinidad and Tobago}}<br>[[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | |- | [[ទុយនីស]] | {{flagicon|Tunisia}}<br>[[ទុយនីស៊ី]] | |- | [[អង់ការ៉ា]] | {{flagicon|Turkey}}<br>[[តួកគី]] | |- | [[អាសហ្គាបាត]] | {{flagicon|Turkmenistan}}<br>[[តួកមេនីស្ថាន]] | |- | [[ហ្វូណាហ្វូទី]] | {{flagicon|Tuvalu}}<br>[[ទូវ៉ាលូ]] | |- | [[កាំប៉ាឡា]] | {{flagicon|Uganda}}<br>[[អ៊ូហ្គង់ដា]] | |- | [[គៀវ]] | {{flagicon|Ukraine}}<br>[[អ៊ុយក្រែន]] | |- | [[អាប៊ូដាប៊ី]] | {{flagicon|United Arab Emirates}}<br>[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]] | |- | [[ឡុងដ៍]] | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]] | |- | [[វ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី]] | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] | |- | [[ម៉ុងតេវីដេអូ]] | {{flagicon|Uruguay}}<br>[[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | |- | [[តាស្កិនត៍]] | {{flagicon|Uzbekistan}}<br>[[អ៊ូសបេគីស្ថាន]] | |- | [[វ៉ាទីកង់]] | {{flagicon|Vatican City}}<br>[[បុរីវ៉ាទីកង់]] | |- | [[ផត វីឡា]] | {{flagicon|Vanuatu}}<br>[[វ៉ានូអាទូ]] | |- | [[ការ៉ាកាស]] | {{flagicon|Venezuela}}<br>[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | |- | [[ហាណូយ]] | {{flagicon|Vietnam}}<br>[[វៀតណាម|យួន]] | |- | [[សាណា]], [[អាដិន]] | {{flagicon|Yemen}}<br>[[យេម៉ែន]] | |- | [[លូសាកា]] | {{flagicon|Zambia}}<br>[[ហ្សំប៊ី]] | |- | [[ហារ៉ារ៉េ]] | {{flagicon|Zimbabwe}}<br>[[ហ្ស៊ីមបាវ៉េ]] | |} == មើលផងដែរ == * [[:en:List of countries with multiple capitals|List of countries with multiple capitals]] * [[:en:List of purpose-built national capitals|List of purpose-built national capitals]] == ឯកសារយោង == bsvir11safxzsyz69r9hj0rpjcgfv0p 335035 335031 2026-05-09T02:47:58Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 335035 wikitext text/x-wiki == បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ប្រទេស ! ទ្វីប |- | [[កាប៊ុល]] | {{flagicon|Afghanistan}}<br>[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]] | |- | [[ទីរ៉ាណា]] | {{flagicon|Albania}}<br>[[អាល់បានី]] | |- | [[អាល់ហ្សែរ]] | {{flagicon|Algeria}}<br>[[អាល់ហ្សេរី]] | |- | [[អង់ដូរ៉ា ឡា វេឡា]] | {{flagicon|Andorra}}<br>[[អង់ដូរ៉ា]] | |- | [[លូអង់ដា]] | {{flagicon|Angola}}<br>[[អង់ហ្គោឡា]] | |- | [[សាំង ចនស៍, អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Antigua and Barbuda}}<br>[[អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា]] | |- | [[ប៊ុយណូស៊ែរ]] | {{flagicon|Argentina}}<br>[[អាហ្សង់ទីន]] | |- | [[យេរេវ៉ាន]] | {{flagicon|Armenia}}<br>[[អាមេនី]] | |- | [[កង់បេរ៉ា]] | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] | |- | [[វីយែន]] | {{flagicon|Austria}}<br>[[អូទ្រីស]] | |- | [[បាគូ (ទីក្រុង)|បាគូ]] | {{flagicon|Azerbaijan}}<br>[[អាស៊ែបៃសង់|អាស៊ែបៃហ្សង់]] | |- | [[ណាសៅ]] | {{flagicon|The Bahamas}}<br>[[បាហាម៉ាស]] | |- | [[ម៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Bahrain}}<br>[[បារ៉ែន]] | |- | [[ដាកា, បង់ក្លាដែស|ដាកា]] | {{flagicon|Bangladesh}}<br>[[បង់ក្លាដែស]] | |- | [[ប្រ៊ីជថោន]] | {{flagicon|Barbados}}<br>[[បាបាដូស]] | |- | [[មីនស្កិ៍]] | {{flagicon|Belarus}}<br>[[បេឡារុស]] | |- | [[ព្រុចសែល]] | {{flagicon|Belgium}}<br>[[បែលហ្ស៊ិក]] | |- | [[ប៊ែលម៉ូប៉ាន]] | {{flagicon|Belize}}<br>[[បេលីស]] | |- | [[ព័រតូ-ណូវ៉ូ]], [[កូតូណូ]] | {{flagicon|Benin}}<br>[[បេនីន]] | |- | [[ធីមភូ]] | {{flagicon|Bhutan}}<br>[[ប៊ូតាន]] | |- | [[ស៊ូក្រេ]], [[ឡា ប៉ាស]] | {{flagicon|Bolivia}}<br>[[បូលីវី]] | |- | [[សារ៉ាយេវ៉ូ]] | {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}}<br>[[បូស្នៀ និង ហឺហ្សេហ្គោវីណា]] | |- | [[ហ្គាបូរ៉ូន]] | {{flagicon|Botswana}}<br>[[បុតស្វាណា]] | |- | [[ប្រាស៊ីលីយ៉ា]] | {{flagicon|Brazil}}<br>[[ប្រេស៊ីល]] | |- | [[បង់ដាសេរីបេហ្គាវ៉ាន់]] | {{flagicon|Brunei}}<br>[[ប្រ៊ុយណេ]] | |- | [[សូហ្វីយ៉ា]] | {{flagicon|Bulgaria}}<br>[[ប៊ុលហ្គារី]] | |- | [[អ៊ូហ្គាឌូហ្គូ]] | {{flagicon|Burkina Faso}}<br>[[បូគីណាហ្វាសូ]] | |- | [[ប៊ូជុមប៊ូរ៉ា]], [[ហ្គីតេហ្គា]] | {{flagicon|Burundi}}<br>[[ប៊ូរុនឌី]] | |- | [[ប្រាយ៉ា]] | {{flagicon|Cape Verde}}<br>[[កាប់វែរ]] | |- | [[ភ្នំពេញ]] | {{flagicon|Cambodia}}<br>[[កម្ពុជា]] | |- | [[យ៉ាអូនដេ]] | {{flagicon|Cameroon}}<br>[[កាមេរូន]] | |- | [[អូតាវ៉ា]] | {{flagicon|Canada}}<br>[[កាណាដា]] | |- | [[បាងហ្គី]] | {{flagicon|Central African Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល]] | |- | [[អុិនចាមីណា]] | {{flagicon|Chad}}<br>[[ឆាដ]] | |- | [[សាន់ត្យាហ្គោ]] | {{flagicon|Chile}}<br>[[ឈីលី]] | |- | [[ប៉េកាំង]] | {{flagicon|China}}<br>[[ចិន]] | |- | [[បូហ្គោតា]] | {{flagicon|Colombia}}<br>[[កូឡុំប៊ី]] | |- | [[ម៉ូរ៉ូនី]] | {{flagicon|Comoros}}<br>[[កូម៉ូរ៉ូស]] | |- | [[ប្រាហ្សាវីល]] | {{flagicon|Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ]] | |- | [[សាន់ ហូសេ]] | {{flagicon|Costa Rica}}<br>[[កូស្តារីកា]] | |- | [[យ៉ាមូស៊ូក្រូ]], [[អាប៊ីចាន]] | {{flagicon|Ivory Coast}}<br>[[កូតឌីវ័រ]] | |- | [[ហ្សាហ្គ្រេប]] | {{flagicon|Croatia}}<br>[[ក្រូអាត]] | |- | [[ហាវ៉ាណា]] | {{flagicon|Cuba}}<br>[[គុយបា]] | |- | [[នីកូស៊ី]] | {{flagicon|Cyprus}}<br>[[ស៊ីប]] | |- | [[ប្រាក]] | {{flagicon|Czech Republic}}<br>[[ឆែក]] | |- | [[គីនសាសា]] | {{flagicon|Democratic Republic of the Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]] | |- | [[កូបុិនហេហ្គិន]] | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] | |- | [[ទីក្រុងជីប៊ូទី|ជីប៊ូទី]] | {{flagicon|Djibouti}}<br>[[ជីប៊ូទី]] | |- | [[រ៉ូសូ]] | {{flagicon|Dominica}}<br>[[ដូមីនីកា]] | |- | [[សាន់តូ ដូមីងហ្គោ]] | {{flagicon|Dominican Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | |- | [[គីតូ]] | {{flagicon|Ecuador}}<br>[[អេក្វាឌ័រ]] | |- | [[គែរ]] | {{flagicon|Egypt}}<br>[[អេហ្ស៊ីប]] | |- | [[សាន់ សាល់វ៉ាឌ័រ]] | {{flagicon|El Salvador}}<br>[[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | |- | [[ស៊ីយូដាដ ដឺ ឡា ប៉ាស]] | {{flagicon|Equatorial Guinea}}<br>[[ហ្គីណេអេក្វាទ័រ]] | |- | [[អាស្មារ៉ា]] | {{flagicon|Eritrea}}<br>[[អេរីទ្រា]] | |- | [[តាលីន]] | {{flagicon|Estonia}}<br>[[អេស្តូនី]] | |- | [[ម៉ាបាបាន]], [[ឡូបាំបា]] | {{flagicon|Eswatini}}<br>[[អេសវ៉ាទីនី]] | |- | [[អាឌីស អាបាបា]] | {{flagicon|Ethiopia}}<br>[[អេត្យូពី]] | |- | [[ស៊ូវ៉ា]] | {{flagicon|Fiji}}<br>[[ហ្វីជី]] | |- | [[ហែលស៊ីនគី]] | {{flagicon|Finland}}<br>[[ហ្វាំងឡង់]] | |- | [[ប៉ារីស]] | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] | |- | [[លីប្រេវីល]] | {{flagicon|Gabon}}<br>[[ហ្គាបុង]] | |- | [[បានជូល]] | {{flagicon|Gambia}}<br>[[ហ្គាំប៊ី]] | |- | [[ទីប៊ីលីស៊ី]] | {{flagicon|Georgia (country)}}<br>[[ហ្សកហ្ស៊ី]] | |- | [[ប៊ែរឡាំង]] | {{flagicon|Germany}}<br>[[អាល្លឺម៉ង់]] | |- | [[អាក្រា]] | {{flagicon|Ghana}}<br>[[ហ្គាណា]] | |- | [[អាតែន]] | {{flagicon|Greece}}<br>[[ក្រិក]] | |- | [[សាំង ចចស៍, ហ្គ្រេណាដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Grenada}}<br>[[ហ្គ្រេណាដា]] | |- | [[ទីក្រុងហ្គាតេម៉ាឡា|ហ្គាតេម៉ាឡា]] | {{flagicon|Guatemala}}<br>[[ហ្គាតេម៉ាឡា]] | |- | [[កូណាគ្រី]] | {{flagicon|Guinea}}<br>[[ហ្គីណេ]] | |- | [[ប៊ីស្សូ]] | {{flagicon|Guinea-Bissau}}<br>[[ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ]] | |- | [[ចចថោន, ហ្គីយ៉ាណា|ចចថោន]] | {{flagicon|Guyana}}<br>[[ហ្គីយ៉ាណា]] | |- | [[ផត-អ៊ូ-ព្រីនស៍]] | {{flagicon|Haiti}}<br>[[ហៃទី]] | |- | [[តេហ្គូស៊ីហ្គាល់ប៉ា]] | {{flagicon|Honduras}}<br>[[ហុងឌូរ៉ាស]] | |- | [[ប៊ុយដាប៉ែស]] | {{flagicon|Hungary}}<br>[[ហុងគ្រី]] | |- | [[រ៉ៃចាវីក]] | {{flagicon|Iceland}}<br>[[អ៊ីស្លង់]] | |- | [[ញូវដេលី]] | {{flagicon|India}}<br>[[ឥណ្ឌា]] | |- | [[ហ្សាការតា]], [[នូសាន់តារា]] | {{flagicon|Indonesia}}<br>[[ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | |- | [[តេហេរ៉ង់]] | {{flagicon|Iran}}<br>[[អ៊ីរ៉ង់]] | |- | [[បាកដាដ]] | {{flagicon|Iraq}}<br>[[អ៊ីរ៉ាក់]] | |- | [[ឌុប្លីន]] | {{flagicon|Ireland}}<br>[[អៀរឡង់]] | |- | [[យេរូសាឡឹម]] | {{flagicon|Israel}}<br>[[អ៊ីស្រាអែល]] | |- | [[រ៉ូម]] | {{flagicon|Italy}}<br>[[អ៊ីតាលី]] | |- | [[ឃីងស្តុន, ចាម៉ៃកា|ឃីងស្តុន]] | {{flagicon|Jamaica}}<br>[[ចាម៉ៃកា]] | |- | [[តូក្យូ]] | {{flagicon|Japan}}<br>[[ជប៉ុន]] | |- | [[អាម៉ាន់]] | {{flagicon|Jordan}}<br>[[ហ្សកដានី]] | |- | [[អាស្តាណា]] | {{flagicon|Kazakhstan}}<br>[[កាហ្សាក់ស្ថាន]] | |- | [[ណៃរ៉ូប៊ី]] | {{flagicon|Kenya}}<br>[[កេនយ៉ា]] | |- | [[តារ៉ាវ៉ា អាតូល]] | {{flagicon|Kiribati}}<br>[[គីរីបាទី]] | |- | [[ទីក្រុងគុយវ៉ែត|គុយវ៉ែត]] | {{flagicon|Kuwait}}<br>[[គុយវ៉ែត]] | |- | [[ប៊ីស្កេក]] | {{flagicon|Kyrgyzstan}}<br>[[កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាន]] | |- | [[វៀងចន្ទន៍]] | {{flagicon|Laos}}<br>[[ឡាវ|លាវ]] | |- | [[រីហ្គា]] | {{flagicon|Latvia}}<br>[[ឡេតូនី]] | |- | [[បេរូត]] | {{flagicon|Lebanon}}<br>[[លីបង់]] | |- | [[ម៉ាសេរូ]] | {{flagicon|Lesotho}}<br>[[ឡេសូតូ]] | |- | [[ម៉ុនរ៉ូវីយ៉ា]] | {{flagicon|Liberia}}<br>[[លីបេរីយ៉ា]] | |- | [[ទ្រីប៉ូលី]] | {{flagicon|Libya}}<br>[[លីប៊ី]] | |- | [[វ៉ាឌុហ្ស]] | {{flagicon|Liechtenstein}}<br>[[លីចថេនស្តាញ]] | |- | [[វីលនីយូស]] | {{flagicon|Lithuania}}<br>[[លីទុយអានី]] | |- | [[ទីក្រុងលុចហ្សំបួរ|លុចហ្សំបួរ]] | {{flagicon|Luxembourg}}<br>[[លុចហ្សំបួរ]] | |- | [[អង់តាណាណារីវ៉ូ]] | {{flagicon|Madagascar}}<br>[[ម៉ាដាហ្គាស្ការ]] | |- | [[លីឡុងវេ]] | {{flagicon|Malawi}}<br>[[ម៉ាឡាវី]] | |- | [[កូឡាឡាំពួរ]], [[បុត្រាជ័យ]] | {{flagicon|Malaysia}}<br>[[ម៉ាឡេស៊ី]] | |- | [[ម៉ាឡេ]] | {{flagicon|Maldives}}<br>[[ម៉ាល់ឌីវ]] | |- | [[បាម៉ាកូ]] | {{flagicon|Mali}}<br>[[ម៉ាលី]] | |- | [[វ៉ាឡេតា]] | {{flagicon|Malta}}<br>[[ម៉ាល់តា]] | |- | [[ម៉ាជូរ៉ូ]] | {{flagicon|Marshall Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះម៉ាស្សល]] | |- | [[នូអាកឆត]] | {{flagicon|Mauritania}}<br>[[ម៉ូរីតានី]] | |- | [[ផត ល្វីស]] | {{flagicon|Mauritius}}<br>[[ម៉ូរីស]] | |- | [[ទីក្រុងម៉ិកស៊ីក|ម៉ិកស៊ិក]] | {{flagicon|Mexico}}<br>[[ម៉ិកស៊ិក]] | |- | [[ប៉ាលីគីរ]] | {{flagicon|Micronesia}}<br>[[មីក្រូណេស៊ី]] | |- | [[ឈីស៊ីណូ]] | {{flagicon|Moldova}}<br>[[ម៉ុលដាវី]] | |- | [[ទីក្រុងម៉ូណាកូ|ម៉ូណាកូ]] | {{flagicon|Monaco}}<br>[[ម៉ូណាកូ]] | |- | [[អ៊ូឡង់បាទ័រ]] | {{flagicon|Mongolia}}<br>[[ម៉ុងហ្គោលី]] | |- | [[ផតហ្គោរីកា]] | {{flagicon|Montenegro}}<br>[[ម៉ុងតេណេក្រូ]] | |- | [[រ៉ាបាត]] | {{flagicon|Morocco}}<br>[[ម៉ារ៉ុក]] | |- | [[ម៉ាពូតូ]] | {{flagicon|Mozambique}}<br>[[មូហ្សំប៊ិក]] | |- | [[ណៃពិដោ]] | {{flagicon|Myanmar}}<br>[[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | |- | [[វីនដ៍ហុក]] | {{flagicon|Namibia}}<br>[[ណាមីប៊ី]] | |- | [[យ៉ារ៉េន]] | {{flagicon|Nauru}}<br>[[ណូរូ]] | |- | [[កដ្ឋមណ្ឌូ]] | {{flagicon|Nepal}}<br>[[នេប៉ាល់]] | |- | [[វែលលីងតុន]] | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] | |- | [[អាំស្ទែរដាំ]] | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] | |- | [[ម៉ាណាហ្គា]] | {{flagicon|Nicaragua}}<br>[[នីការ៉ាហ្គា]] | |- | [[នីអាមី]] | {{flagicon|Niger}}<br>[[នីហ្សេ]] | |- | [[អាប៊ូចា]] | {{flagicon|Nigeria}}<br>[[នីហ្សេរីយ៉ា]] | |- | [[ព្យុងយ៉ាង]] | {{flagicon|North Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងជើង]] | |- | [[ស្កុបជេ]] | {{flagicon|North Macedonia}}<br>[[ម៉ាសេដូនីខាងជើង]] | |- | [[អូស្លូ]] | {{flagicon|Norway}}<br>[[ន័រវែស]] | |- | [[មូស្កាត]] | {{flagicon|Oman}}<br>[[អូម៉ង់]] | |- | [[អ៊ីស្លាម៉ាបាដ]] | {{flagicon|Pakistan}}<br>[[ប៉ាគីស្ថាន]] | |- | [[ងឺរូលមូដ]] | {{flagicon|Palau}}<br>[[ប៉ាឡូ]] | |- | [[យេរូសាឡឹម]], [[រ៉ាំអាឡា]] | {{flagicon|Palestine}}<br>[[ប៉ាឡេស្ទីន]] | |- | [[ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Panama}}<br>[[ប៉ាណាម៉ា]] | |- | [[ផត ម៉ូរេសប៊ី]] | {{flagicon|Papua New Guinea}}<br>[[ប៉ាពួញូវហ្គីណេ]] | |- | [[អាសង់ស្យុង]] | {{flagicon|Paraguay}}<br>[[ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | |- | [[លីម៉ា]] | {{flagicon|Peru}}<br>[[ប៉េរូ]] | |- | [[ម៉ានីល]] | {{flagicon|Philippines}}<br>[[ហ្វីលីពីន]] | |- | [[វ៉ាសូវី]] | {{flagicon|Poland}}<br>[[ប៉ូឡូញ]] | |- | [[លីស្បោន]] | {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]] | |- | [[ដូហា]] | {{flagicon|Qatar}}<br>[[កាតា]] | |- | [[ប៊ុយការ៉េស]] | {{flagicon|Romania}}<br>[[រ៉ូម៉ានី]] | |- | [[ម៉ូស្គូ]] | {{flagicon|Russia}}<br>[[រុស្ស៊ី]] | |- | [[គីហ្គាលី]] | {{flagicon|Rwanda}}<br>[[រវ៉ាន់ដា]] | |- | [[បាសែតឺរ]] | {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}}<br>[[សាំងគីត និង ណេវីស]] | |- | [[កាស្ទ្រីស]] | {{flagicon|Saint Lucia}}<br>[[សាំងលូស៊ី]] | |- | [[ឃីងស្តោន]] | {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}<br>[[សាំងវីនសិន និង ហ្គ្រេណាឌីន]] | |- | [[អាភីយ៉ា]] | {{flagicon|Samoa}}<br>[[សាម័រ]] | |- | [[ទីក្រុងសាន់ ម៉ារីណូ|សាន់ ម៉ារីណូ]] | {{flagicon|San Marino}}<br>[[សាន់ម៉ារីណូ]] | |- | [[សៅ តូមេ]] | {{flagicon|Sao Tome and Principe}}<br>[[សៅតូមេ និង ប្រាំងស៊ីប]] | |- | [[រីយ៉ាដ]] | {{flagicon|Saudi Arabia}}<br>[[អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត]] | |- | [[ដាកា, សេណេហ្គាល់|ដាកា]] | {{flagicon|Senegal}}<br>[[សេណេហ្គាល់]] | |- | [[បែលក្រាដ]] | {{flagicon|Serbia}}<br>[[ស៊ែប៊ី]] | |- | [[វិចតូរីយ៉ា, សីស្ហែល|វិចតូរីយ៉ា]] | {{flagicon|Seychelles}}<br>[[សីស្ហែល]] | |- | [[ហ្វ្រីថោន]] | {{flagicon|Sierra Leone}}<br>[[សៀរ៉ាឡេអូន]] | |- | [[ទីក្រុងសិង្ហបុរី|សិង្ហបុរី]] | {{flagicon|Singapore }}<br>[[សិង្ហបុរី]] | |- | [[ប្រាទីស្លាវ៉ា]] | {{flagicon|Slovakia}}<br>[[ស្លូវ៉ាគី]] | |- | [[លូបលីយ៉ាណា]] | {{flagicon|Slovenia}}<br>[[ស្លូវេនី]] | |- | [[ហូនីអារ៉ា]] | {{flagicon|Solomon Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះសូឡូម៉ុន]] | |- | [[ម៉ូហ្គាឌីស៊ូ]] | {{flagicon|Somalia}}<br>[[សូម៉ាលី]] | |- | [[ព្រីតូរីយ៉ា]], [[ប៊្លូមហ្វុនទីន]], [[ខេប ថោន]] | {{flagicon|South Africa}}<br>[[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | |- | [[សេអ៊ូល]] | {{flagicon|South Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងត្បូង]] | |- | [[ជូបា]] | {{flagicon|South Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]] | |- | [[ម៉ាឌ្រីដ]] | {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]] | |- | [[ស្រីជ័យវធ៌នបុរ⁠កូត្តេ]], [[កូឡុំបូ]] | {{flagicon|Sri Lanka}}<br>[[ស្រីលង្កា]] | |- | [[ខាទូម]] | {{flagicon|Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់]] | |- | [[ប៉ារ៉ាម៉ារីបូ]] | {{flagicon|Suriname}}<br>[[ស៊ូរីណាម]] | |- | [[ស្តុកហូម]] | {{flagicon|Sweden}}<br>[[ស៊ុយអែត]] | |- | [[ប៊ើន]] | {{flagicon|Switzerland}}<br>[[ស្វីស]] | |- | [[ដាម៉ាស់]] | {{flagicon|Syria}}<br>[[ស៊ីរី]] | |- | [[ឌូសានបេ]] | {{flagicon|Tajikistan}}<br>[[តាជីគីស្ថាន]] | |- | [[ដូដូម៉ា]] | {{flagicon|Tanzania}}<br>[[តង់ហ្សានី]] | |- | [[បាងកក]] | {{flagicon|Thailand}}<br>[[ថៃ|សៀម]] | |- | [[ឌីលី]] | {{flagicon|Timor Leste}}<br>[[ទីម័រខាងកើត]] | |- | [[ឡូមេ]] | {{flagicon|Togo}}<br>[[តូហ្គោ]] | |- | [[នូគូ​ អាឡូហ្វា]] | {{flagicon|Tonga}}<br>[[តុងហ្គា]] | |- | [[ផត អហ្វ ស្ប៉េន]] | {{flagicon|Trinidad and Tobago}}<br>[[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | |- | [[ទុយនីស]] | {{flagicon|Tunisia}}<br>[[ទុយនីស៊ី]] | |- | [[អង់ការ៉ា]] | {{flagicon|Turkey}}<br>[[តួកគី]] | |- | [[អាសហ្គាបាត]] | {{flagicon|Turkmenistan}}<br>[[តួកមេនីស្ថាន]] | |- | [[ហ្វូណាហ្វូទី]] | {{flagicon|Tuvalu}}<br>[[ទូវ៉ាលូ]] | |- | [[កាំប៉ាឡា]] | {{flagicon|Uganda}}<br>[[អ៊ូហ្គង់ដា]] | |- | [[គៀវ]] | {{flagicon|Ukraine}}<br>[[អ៊ុយក្រែន]] | |- | [[អាប៊ូដាប៊ី]] | {{flagicon|United Arab Emirates}}<br>[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]] | |- | [[ឡុងដ៍]] | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]] | |- | [[វ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី]] | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] | |- | [[ម៉ុងតេវីដេអូ]] | {{flagicon|Uruguay}}<br>[[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | |- | [[តាស្កិនត៍]] | {{flagicon|Uzbekistan}}<br>[[អ៊ូសបេគីស្ថាន]] | |- | [[វ៉ាទីកង់]] | {{flagicon|Vatican City}}<br>[[បុរីវ៉ាទីកង់]] | |- | [[ផត វីឡា]] | {{flagicon|Vanuatu}}<br>[[វ៉ានូអាទូ]] | |- | [[ការ៉ាកាស]] | {{flagicon|Venezuela}}<br>[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | |- | [[ហាណូយ]] | {{flagicon|Vietnam}}<br>[[វៀតណាម|យួន]] | |- | [[សាណា]], [[អាដិន]] | {{flagicon|Yemen}}<br>[[យេម៉ែន]] | |- | [[លូសាកា]] | {{flagicon|Zambia}}<br>[[ហ្សំប៊ី]] | |- | [[ហារ៉ារ៉េ]] | {{flagicon|Zimbabwe}}<br>[[ហ្ស៊ីមបាវ៉េ]] | |} == មើលផងដែរ == * [[:en:List of countries with multiple capitals|List of countries with multiple capitals]] * [[:en:List of purpose-built national capitals|List of purpose-built national capitals]] == ឯកសារយោង == ewrrv0cbl6uu41wkbui1jcnrh9473rj 335052 335035 2026-05-09T11:43:29Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 335052 wikitext text/x-wiki == បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ប្រទេស ! ទ្វីប |- | [[កាប៊ុល]] | {{flagicon|Afghanistan}}<br>[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]] | |- | [[ទីរ៉ាណា]] | {{flagicon|Albania}}<br>[[អាល់បានី]] | |- | [[អាល់ហ្សែរ]] | {{flagicon|Algeria}}<br>[[អាល់ហ្សេរី]] | |- | | | |- | [[អង់ដូរ៉ា ឡា វេឡា]] | {{flagicon|Andorra}}<br>[[អង់ដូរ៉ា]] | |- | [[លូអង់ដា]] | {{flagicon|Angola}}<br>[[អង់ហ្គោឡា]] | |- | | | |- | [[សាំង ចនស៍, អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Antigua and Barbuda}}<br>[[អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា]] | |- | [[ប៊ុយណូស៊ែរ]] | {{flagicon|Argentina}}<br>[[អាហ្សង់ទីន]] | |- | [[យេរេវ៉ាន]] | {{flagicon|Armenia}}<br>[[អាមេនី]] | |- | | | |- | [[កង់បេរ៉ា]] | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] | |- | [[វីយែន]] | {{flagicon|Austria}}<br>[[អូទ្រីស]] | |- | [[បាគូ (ទីក្រុង)|បាគូ]] | {{flagicon|Azerbaijan}}<br>[[អាស៊ែបៃសង់|អាស៊ែបៃហ្សង់]] | |- | [[ណាសៅ]] | {{flagicon|The Bahamas}}<br>[[បាហាម៉ាស]] | |- | [[ម៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Bahrain}}<br>[[បារ៉ែន]] | |- | [[ដាកា, បង់ក្លាដែស|ដាកា]] | {{flagicon|Bangladesh}}<br>[[បង់ក្លាដែស]] | |- | [[ប្រ៊ីជថោន]] | {{flagicon|Barbados}}<br>[[បាបាដូស]] | |- | [[មីនស្កិ៍]] | {{flagicon|Belarus}}<br>[[បេឡារុស]] | |- | [[ព្រុចសែល]] | {{flagicon|Belgium}}<br>[[បែលហ្ស៊ិក]] | |- | [[ប៊ែលម៉ូប៉ាន]] | {{flagicon|Belize}}<br>[[បេលីស]] | |- | [[ព័រតូ-ណូវ៉ូ]], [[កូតូណូ]] | {{flagicon|Benin}}<br>[[បេនីន]] | |- | [[ធីមភូ]] | {{flagicon|Bhutan}}<br>[[ប៊ូតាន]] | |- | [[ស៊ូក្រេ]], [[ឡា ប៉ាស]] | {{flagicon|Bolivia}}<br>[[បូលីវី]] | |- | [[សារ៉ាយេវ៉ូ]] | {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}}<br>[[បូស្នៀ និង ហឺហ្សេហ្គោវីណា]] | |- | [[ហ្គាបូរ៉ូន]] | {{flagicon|Botswana}}<br>[[បុតស្វាណា]] | |- | [[ប្រាស៊ីលីយ៉ា]] | {{flagicon|Brazil}}<br>[[ប្រេស៊ីល]] | |- | [[បង់ដាសេរីបេហ្គាវ៉ាន់]] | {{flagicon|Brunei}}<br>[[ប្រ៊ុយណេ]] | |- | [[សូហ្វីយ៉ា]] | {{flagicon|Bulgaria}}<br>[[ប៊ុលហ្គារី]] | |- | [[អ៊ូហ្គាឌូហ្គូ]] | {{flagicon|Burkina Faso}}<br>[[បូគីណាហ្វាសូ]] | |- | [[ប៊ូជុមប៊ូរ៉ា]], [[ហ្គីតេហ្គា]] | {{flagicon|Burundi}}<br>[[ប៊ូរុនឌី]] | |- | [[ប្រាយ៉ា]] | {{flagicon|Cape Verde}}<br>[[កាប់វែរ]] | |- | | | |- | [[ភ្នំពេញ]] | {{flagicon|Cambodia}}<br>[[កម្ពុជា]] | |- | [[យ៉ាអូនដេ]] | {{flagicon|Cameroon}}<br>[[កាមេរូន]] | |- | [[អូតាវ៉ា]] | {{flagicon|Canada}}<br>[[កាណាដា]] | |- | [[បាងហ្គី]] | {{flagicon|Central African Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល]] | |- | [[អុិនចាមីណា]] | {{flagicon|Chad}}<br>[[ឆាដ]] | |- | [[សាន់ត្យាហ្គោ]] | {{flagicon|Chile}}<br>[[ឈីលី]] | |- | [[ប៉េកាំង]] | {{flagicon|China}}<br>[[ចិន]] | |- | | | |- | | | |- | [[បូហ្គោតា]] | {{flagicon|Colombia}}<br>[[កូឡុំប៊ី]] | |- | [[ម៉ូរ៉ូនី]] | {{flagicon|Comoros}}<br>[[កូម៉ូរ៉ូស]] | |- | [[ប្រាហ្សាវីល]] | {{flagicon|Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ]] | |- | | | |- | [[សាន់ ហូសេ]] | {{flagicon|Costa Rica}}<br>[[កូស្តារីកា]] | |- | [[យ៉ាមូស៊ូក្រូ]], [[អាប៊ីចាន]] | {{flagicon|Ivory Coast}}<br>[[កូតឌីវ័រ]] | |- | [[ហ្សាហ្គ្រេប]] | {{flagicon|Croatia}}<br>[[ក្រូអាត]] | |- | [[ហាវ៉ាណា]] | {{flagicon|Cuba}}<br>[[គុយបា]] | |- | [[នីកូស៊ី]] | {{flagicon|Cyprus}}<br>[[ស៊ីប]] | |- | [[ប្រាក]] | {{flagicon|Czech Republic}}<br>[[ឆែក]] | |- | [[គីនសាសា]] | {{flagicon|Democratic Republic of the Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]] | |- | [[កូបុិនហេហ្គិន]] | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] | |- | [[ទីក្រុងជីប៊ូទី|ជីប៊ូទី]] | {{flagicon|Djibouti}}<br>[[ជីប៊ូទី]] | |- | [[រ៉ូសូ]] | {{flagicon|Dominica}}<br>[[ដូមីនីកា]] | |- | [[សាន់តូ ដូមីងហ្គោ]] | {{flagicon|Dominican Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | |- | [[គីតូ]] | {{flagicon|Ecuador}}<br>[[អេក្វាឌ័រ]] | |- | [[គែរ]] | {{flagicon|Egypt}}<br>[[អេហ្ស៊ីប]] | |- | [[សាន់ សាល់វ៉ាឌ័រ]] | {{flagicon|El Salvador}}<br>[[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | |- | [[ស៊ីយូដាដ ដឺ ឡា ប៉ាស]] | {{flagicon|Equatorial Guinea}}<br>[[ហ្គីណេអេក្វាទ័រ]] | |- | [[អាស្មារ៉ា]] | {{flagicon|Eritrea}}<br>[[អេរីទ្រា]] | |- | [[តាលីន]] | {{flagicon|Estonia}}<br>[[អេស្តូនី]] | |- | [[ម៉ាបាបាន]], [[ឡូបាំបា]] | {{flagicon|Eswatini}}<br>[[អេសវ៉ាទីនី]] | |- | [[អាឌីស អាបាបា]] | {{flagicon|Ethiopia}}<br>[[អេត្យូពី]] | |- | | | |- | | | |- | [[ស៊ូវ៉ា]] | {{flagicon|Fiji}}<br>[[ហ្វីជី]] | |- | [[ហែលស៊ីនគី]] | {{flagicon|Finland}}<br>[[ហ្វាំងឡង់]] | |- | [[ប៉ារីស]] | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] | |- | | | |- | | | |- | | | |- | [[លីប្រេវីល]] | {{flagicon|Gabon}}<br>[[ហ្គាបុង]] | |- | [[បានជូល]] | {{flagicon|Gambia}}<br>[[ហ្គាំប៊ី]] | |- | [[ទីប៊ីលីស៊ី]] | {{flagicon|Georgia (country)}}<br>[[ហ្សកហ្ស៊ី]] | |- | [[ប៊ែរឡាំង]] | {{flagicon|Germany}}<br>[[អាល្លឺម៉ង់]] | |- | [[អាក្រា]] | {{flagicon|Ghana}}<br>[[ហ្គាណា]] | |- | [[អាតែន]] | {{flagicon|Greece}}<br>[[ក្រិក]] | |- | [[សាំង ចចស៍, ហ្គ្រេណាដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Grenada}}<br>[[ហ្គ្រេណាដា]] | |- | | | |- | | | |- | [[ទីក្រុងហ្គាតេម៉ាឡា|ហ្គាតេម៉ាឡា]] | {{flagicon|Guatemala}}<br>[[ហ្គាតេម៉ាឡា]] | |- | [[កូណាគ្រី]] | {{flagicon|Guinea}}<br>[[ហ្គីណេ]] | |- | [[ប៊ីស្សូ]] | {{flagicon|Guinea-Bissau}}<br>[[ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ]] | |- | [[ចចថោន, ហ្គីយ៉ាណា|ចចថោន]] | {{flagicon|Guyana}}<br>[[ហ្គីយ៉ាណា]] | |- | [[ផត-អ៊ូ-ព្រីនស៍]] | {{flagicon|Haiti}}<br>[[ហៃទី]] | |- | [[តេហ្គូស៊ីហ្គាល់ប៉ា]] | {{flagicon|Honduras}}<br>[[ហុងឌូរ៉ាស]] | |- | [[ប៊ុយដាប៉ែស]] | {{flagicon|Hungary}}<br>[[ហុងគ្រី]] | |- | [[រ៉ៃចាវីក]] | {{flagicon|Iceland}}<br>[[អ៊ីស្លង់]] | |- | [[ញូវដេលី]] | {{flagicon|India}}<br>[[ឥណ្ឌា]] | |- | [[ហ្សាការតា]], [[នូសាន់តារា]] | {{flagicon|Indonesia}}<br>[[ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | |- | [[តេហេរ៉ង់]] | {{flagicon|Iran}}<br>[[អ៊ីរ៉ង់]] | |- | [[បាកដាដ]] | {{flagicon|Iraq}}<br>[[អ៊ីរ៉ាក់]] | |- | [[ឌុប្លីន]] | {{flagicon|Ireland}}<br>[[អៀរឡង់]] | |- | [[យេរូសាឡឹម]] | {{flagicon|Israel}}<br>[[អ៊ីស្រាអែល]] | |- | [[រ៉ូម]] | {{flagicon|Italy}}<br>[[អ៊ីតាលី]] | |- | [[ឃីងស្តុន, ចាម៉ៃកា|ឃីងស្តុន]] | {{flagicon|Jamaica}}<br>[[ចាម៉ៃកា]] | |- | [[តូក្យូ]] | {{flagicon|Japan}}<br>[[ជប៉ុន]] | |- | [[អាម៉ាន់]] | {{flagicon|Jordan}}<br>[[ហ្សកដានី]] | |- | [[អាស្តាណា]] | {{flagicon|Kazakhstan}}<br>[[កាហ្សាក់ស្ថាន]] | |- | [[ណៃរ៉ូប៊ី]] | {{flagicon|Kenya}}<br>[[កេនយ៉ា]] | |- | [[តារ៉ាវ៉ា អាតូល]] | {{flagicon|Kiribati}}<br>[[គីរីបាទី]] | |- | | | |- | [[ទីក្រុងគុយវ៉ែត|គុយវ៉ែត]] | {{flagicon|Kuwait}}<br>[[គុយវ៉ែត]] | |- | [[ប៊ីស្កេក]] | {{flagicon|Kyrgyzstan}}<br>[[កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាន]] | |- | [[វៀងចន្ទន៍]] | {{flagicon|Laos}}<br>[[ឡាវ|លាវ]] | |- | [[រីហ្គា]] | {{flagicon|Latvia}}<br>[[ឡេតូនី]] | |- | [[បេរូត]] | {{flagicon|Lebanon}}<br>[[លីបង់]] | |- | [[ម៉ាសេរូ]] | {{flagicon|Lesotho}}<br>[[ឡេសូតូ]] | |- | [[ម៉ុនរ៉ូវីយ៉ា]] | {{flagicon|Liberia}}<br>[[លីបេរីយ៉ា]] | |- | [[ទ្រីប៉ូលី]] | {{flagicon|Libya}}<br>[[លីប៊ី]] | |- | [[វ៉ាឌុហ្ស]] | {{flagicon|Liechtenstein}}<br>[[លីចថេនស្តាញ]] | |- | [[វីលនីយូស]] | {{flagicon|Lithuania}}<br>[[លីទុយអានី]] | |- | [[ទីក្រុងលុចហ្សំបួរ|លុចហ្សំបួរ]] | {{flagicon|Luxembourg}}<br>[[លុចហ្សំបួរ]] | |- | [[អង់តាណាណារីវ៉ូ]] | {{flagicon|Madagascar}}<br>[[ម៉ាដាហ្គាស្ការ]] | |- | [[លីឡុងវេ]] | {{flagicon|Malawi}}<br>[[ម៉ាឡាវី]] | |- | [[កូឡាឡាំពួរ]], [[បុត្រាជ័យ]] | {{flagicon|Malaysia}}<br>[[ម៉ាឡេស៊ី]] | |- | [[ម៉ាឡេ]] | {{flagicon|Maldives}}<br>[[ម៉ាល់ឌីវ]] | |- | [[បាម៉ាកូ]] | {{flagicon|Mali}}<br>[[ម៉ាលី]] | |- | [[វ៉ាឡេតា]] | {{flagicon|Malta}}<br>[[ម៉ាល់តា]] | |- | [[ម៉ាជូរ៉ូ]] | {{flagicon|Marshall Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះម៉ាស្សល]] | |- | | | |- | [[នូអាកឆត]] | {{flagicon|Mauritania}}<br>[[ម៉ូរីតានី]] | |- | [[ផត ល្វីស]] | {{flagicon|Mauritius}}<br>[[ម៉ូរីស]] | |- | [[ទីក្រុងម៉ិកស៊ីក|ម៉ិកស៊ិក]] | {{flagicon|Mexico}}<br>[[ម៉ិកស៊ិក]] | |- | [[ប៉ាលីគីរ]] | {{flagicon|Micronesia}}<br>[[មីក្រូណេស៊ី]] | |- | [[ឈីស៊ីណូ]] | {{flagicon|Moldova}}<br>[[ម៉ុលដាវី]] | |- | [[ទីក្រុងម៉ូណាកូ|ម៉ូណាកូ]] | {{flagicon|Monaco}}<br>[[ម៉ូណាកូ]] | |- | [[អ៊ូឡង់បាទ័រ]] | {{flagicon|Mongolia}}<br>[[ម៉ុងហ្គោលី]] | |- | [[ផតហ្គោរីកា]] | {{flagicon|Montenegro}}<br>[[ម៉ុងតេណេក្រូ]] | |- | | | |- | [[រ៉ាបាត]] | {{flagicon|Morocco}}<br>[[ម៉ារ៉ុក]] | |- | [[ម៉ាពូតូ]] | {{flagicon|Mozambique}}<br>[[មូហ្សំប៊ិក]] | |- | [[ណៃពិដោ]] | {{flagicon|Myanmar}}<br>[[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | |- | [[វីនដ៍ហុក]] | {{flagicon|Namibia}}<br>[[ណាមីប៊ី]] | |- | [[យ៉ារ៉េន]] | {{flagicon|Nauru}}<br>[[ណូរូ]] | |- | [[កដ្ឋមណ្ឌូ]] | {{flagicon|Nepal}}<br>[[នេប៉ាល់]] | |- | [[វែលលីងតុន]] | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] | |- | | | |- | | | |- | [[អាំស្ទែរដាំ]] | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] | |- | [[ម៉ាណាហ្គា]] | {{flagicon|Nicaragua}}<br>[[នីការ៉ាហ្គា]] | |- | [[នីអាមី]] | {{flagicon|Niger}}<br>[[នីហ្សេ]] | |- | [[អាប៊ូចា]] | {{flagicon|Nigeria}}<br>[[នីហ្សេរីយ៉ា]] | |- | | | |- | [[ព្យុងយ៉ាង]] | {{flagicon|North Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងជើង]] | |- | [[ស្កុបជេ]] | {{flagicon|North Macedonia}}<br>[[ម៉ាសេដូនីខាងជើង]] | |- | | | |- | [[អូស្លូ]] | {{flagicon|Norway}}<br>[[ន័រវែស]] | |- | [[មូស្កាត]] | {{flagicon|Oman}}<br>[[អូម៉ង់]] | |- | [[អ៊ីស្លាម៉ាបាដ]] | {{flagicon|Pakistan}}<br>[[ប៉ាគីស្ថាន]] | |- | [[ងឺរូលមូដ]] | {{flagicon|Palau}}<br>[[ប៉ាឡូ]] | |- | [[យេរូសាឡឹម]], [[រ៉ាំអាឡា]] | {{flagicon|Palestine}}<br>[[ប៉ាឡេស្ទីន]] | |- | [[ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Panama}}<br>[[ប៉ាណាម៉ា]] | |- | [[ផត ម៉ូរេសប៊ី]] | {{flagicon|Papua New Guinea}}<br>[[ប៉ាពួញូវហ្គីណេ]] | |- | [[អាសង់ស្យុង]] | {{flagicon|Paraguay}}<br>[[ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | |- | [[លីម៉ា]] | {{flagicon|Peru}}<br>[[ប៉េរូ]] | |- | [[ម៉ានីល]] | {{flagicon|Philippines}}<br>[[ហ្វីលីពីន]] | |- | | | |- | [[វ៉ាសូវី]] | {{flagicon|Poland}}<br>[[ប៉ូឡូញ]] | |- | [[លីស្បោន]] | {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]] | |- | [[ដូហា]] | {{flagicon|Qatar}}<br>[[កាតា]] | |- | [[ប៊ុយការ៉េស]] | {{flagicon|Romania}}<br>[[រ៉ូម៉ានី]] | |- | [[ម៉ូស្គូ]] | {{flagicon|Russia}}<br>[[រុស្ស៊ី]] | |- | [[គីហ្គាលី]] | {{flagicon|Rwanda}}<br>[[រវ៉ាន់ដា]] | |- | [[បាសែតឺរ]] | {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}}<br>[[សាំងគីត និង ណេវីស]] | |- | [[កាស្ទ្រីស]] | {{flagicon|Saint Lucia}}<br>[[សាំងលូស៊ី]] | |- | [[ឃីងស្តោន]] | {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}<br>[[សាំងវីនសិន និង ហ្គ្រេណាឌីន]] | |- | [[អាភីយ៉ា]] | {{flagicon|Samoa}}<br>[[សាម័រ]] | |- | [[ទីក្រុងសាន់ ម៉ារីណូ|សាន់ ម៉ារីណូ]] | {{flagicon|San Marino}}<br>[[សាន់ម៉ារីណូ]] | |- | [[សៅ តូមេ]] | {{flagicon|Sao Tome and Principe}}<br>[[សៅតូមេ និង ប្រាំងស៊ីប]] | |- | [[រីយ៉ាដ]] | {{flagicon|Saudi Arabia}}<br>[[អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត]] | |- | [[ដាកា, សេណេហ្គាល់|ដាកា]] | {{flagicon|Senegal}}<br>[[សេណេហ្គាល់]] | |- | [[បែលក្រាដ]] | {{flagicon|Serbia}}<br>[[ស៊ែប៊ី]] | |- | [[វិចតូរីយ៉ា, សីស្ហែល|វិចតូរីយ៉ា]] | {{flagicon|Seychelles}}<br>[[សីស្ហែល]] | |- | [[ហ្វ្រីថោន]] | {{flagicon|Sierra Leone}}<br>[[សៀរ៉ាឡេអូន]] | |- | [[ទីក្រុងសិង្ហបុរី|សិង្ហបុរី]] | {{flagicon|Singapore }}<br>[[សិង្ហបុរី]] | |- | [[ប្រាទីស្លាវ៉ា]] | {{flagicon|Slovakia}}<br>[[ស្លូវ៉ាគី]] | |- | [[លូបលីយ៉ាណា]] | {{flagicon|Slovenia}}<br>[[ស្លូវេនី]] | |- | [[ហូនីអារ៉ា]] | {{flagicon|Solomon Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះសូឡូម៉ុន]] | |- | [[ម៉ូហ្គាឌីស៊ូ]] | {{flagicon|Somalia}}<br>[[សូម៉ាលី]] | |- | [[ព្រីតូរីយ៉ា]], [[ប៊្លូមហ្វុនទីន]], [[ខេប ថោន]] | {{flagicon|South Africa}}<br>[[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | |- | [[សេអ៊ូល]] | {{flagicon|South Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងត្បូង]] | |- | [[ជូបា]] | {{flagicon|South Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]] | |- | [[ម៉ាឌ្រីដ]] | {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]] | |- | [[ស្រីជ័យវធ៌នបុរ⁠កូត្តេ]], [[កូឡុំបូ]] | {{flagicon|Sri Lanka}}<br>[[ស្រីលង្កា]] | |- | [[ខាទូម]] | {{flagicon|Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់]] | |- | [[ប៉ារ៉ាម៉ារីបូ]] | {{flagicon|Suriname}}<br>[[ស៊ូរីណាម]] | |- | [[ស្តុកហូម]] | {{flagicon|Sweden}}<br>[[ស៊ុយអែត]] | |- | [[ប៊ើន]] | {{flagicon|Switzerland}}<br>[[ស្វីស]] | |- | [[ដាម៉ាស់]] | {{flagicon|Syria}}<br>[[ស៊ីរី]] | |- | | | |- | [[ឌូសានបេ]] | {{flagicon|Tajikistan}}<br>[[តាជីគីស្ថាន]] | |- | [[ដូដូម៉ា]] | {{flagicon|Tanzania}}<br>[[តង់ហ្សានី]] | |- | [[បាងកក]] | {{flagicon|Thailand}}<br>[[ថៃ|សៀម]] | |- | | | |- | [[ឌីលី]] | {{flagicon|Timor Leste}}<br>[[ទីម័រខាងកើត]] | |- | [[ឡូមេ]] | {{flagicon|Togo}}<br>[[តូហ្គោ]] | |- | [[នូគូ​ អាឡូហ្វា]] | {{flagicon|Tonga}}<br>[[តុងហ្គា]] | |- | [[ផត អហ្វ ស្ប៉េន]] | {{flagicon|Trinidad and Tobago}}<br>[[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | |- | [[ទុយនីស]] | {{flagicon|Tunisia}}<br>[[ទុយនីស៊ី]] | |- | [[អង់ការ៉ា]] | {{flagicon|Turkey}}<br>[[តួកគី]] | |- | [[អាសហ្គាបាត]] | {{flagicon|Turkmenistan}}<br>[[តួកមេនីស្ថាន]] | |- | | | |- | [[ហ្វូណាហ្វូទី]] | {{flagicon|Tuvalu}}<br>[[ទូវ៉ាលូ]] | |- | [[កាំប៉ាឡា]] | {{flagicon|Uganda}}<br>[[អ៊ូហ្គង់ដា]] | |- | [[គៀវ]] | {{flagicon|Ukraine}}<br>[[អ៊ុយក្រែន]] | |- | [[អាប៊ូដាប៊ី]] | {{flagicon|United Arab Emirates}}<br>[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]] | |- | [[ឡុងដ៍]] | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]] | |- | [[វ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី]] | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] | |- | [[ម៉ុងតេវីដេអូ]] | {{flagicon|Uruguay}}<br>[[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | |- | [[តាស្កិនត៍]] | {{flagicon|Uzbekistan}}<br>[[អ៊ូសបេគីស្ថាន]] | |- | [[វ៉ាទីកង់]] | {{flagicon|Vatican City}}<br>[[បុរីវ៉ាទីកង់]] | |- | [[ផត វីឡា]] | {{flagicon|Vanuatu}}<br>[[វ៉ានូអាទូ]] | |- | [[ការ៉ាកាស]] | {{flagicon|Venezuela}}<br>[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | |- | [[ហាណូយ]] | {{flagicon|Vietnam}}<br>[[វៀតណាម|យួន]] | |- | | | |- | | | |- | [[សាណា]], [[អាដិន]] | {{flagicon|Yemen}}<br>[[យេម៉ែន]] | |- | [[លូសាកា]] | {{flagicon|Zambia}}<br>[[ហ្សំប៊ី]] | |- | [[ហារ៉ារ៉េ]] | {{flagicon|Zimbabwe}}<br>[[ហ្ស៊ីមបាវ៉េ]] | |} == មើលផងដែរ == * [[:en:List of countries with multiple capitals|List of countries with multiple capitals]] * [[:en:List of purpose-built national capitals|List of purpose-built national capitals]] == ឯកសារយោង == bmi4bgd47i9jsmufbd6a6jv8gkvrsj5 2 53631 335008 334991 2026-05-08T12:10:25Z វៃស៊ុយអេន 50882 /* */ 335008 wikitext text/x-wiki ឈ្មោះ​បកប្រែ​របស់ខ្ញុំ​គឺ វៃស៊ុយអេន, កើតនៅថ្ងៃទី 24 ខែតុលា ឆ្នាំ 2008 ភេទស្រី រស់នៅក្នុងទីក្រុង Miaoli ស្រុក Miaoli ប្រទេសតៃវ៉ាន់។, ការសិក្សា [[ជាតិ Miaoli វិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់]] l27dao3upy28nt90mq9j3zceylwkf6s 2 53634 335006 335005 2026-05-08T12:07:53Z វៃស៊ុយអេន 50882 335006 wikitext text/x-wiki {{Infobox School|name=ជាតិ ម៉ៃវលី វិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់|other_name=National Miaoli Senior High School|motto=ខិតខំដើម្បីកែលម្អខ្លួនឯង|established=សាលាសេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារសម្រាប់ក្មេងស្រី ម៉ៃអូលី ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤១|type=វិទ្យាល័យ​ជាតិ​ទូទៅ|affiliation=|district=|grades=កម្មវិធីរយៈពេលបីឆ្នាំ|president=|principal=វូចេងឆេង (巫正成)|faculty=មនុស្ស ១២២នាក់|staff=|students=មនុស្ស ១៥៤៨ នាក់|conference=|colors=|mascot=|magazine=|free_label=ភេទនៃការចូលរៀន|free_text=រួមភេទ|free_label2=បរិស្ថានសាលារៀន|free_text2=តំបន់ទីក្រុង|free_label3=តំបន់បរិវេណសាលា|free_text3=៣.៦៧ ហិកតា|address=360 ស្រុក Miaoli ទីក្រុង Miaoli Zhigong ផ្លូវ លេខ ១៨៣|tel=+886-37-320-072|fax=+886-37-356-421|website=[http://www.mlsh.mlc.edu.tw/ www.mlsh.mlc.edu.tw]}}'''ជាតិ ម៉ៃវលី វិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់'''（National Miaoli Senior High School），អក្សរកាត់ '''ម៉ៃវលី វិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់'''，ឈ្មោះចាស់ '''ខេត្ត ម៉ៃវលី វិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់'''，វាមានទីតាំងនៅ [[តៃវ៉ាន់]] [[ស្រុក ម៉ៃវលី]] [[ម៉ៃវលី ទីក្រុង]] នៃ ជាតិ [[សាលាមធ្យមសិក្សាធម្មតា]]。 == 外部連結 == * [https://www.mlsh.mlc.edu.tw/ischool/publish_page/0/ 國立苗栗高級中學] {{Wayback|url=https://www.mlsh.mlc.edu.tw/ischool/publish_page/0/|date=20220418054330}} * {{facebook|苗栗高中粉絲團-111346833555149|苗栗高中粉絲團}} mbeisirctyx19q8pvylr0f2kubcnnrx 335007 335006 2026-05-08T12:09:18Z វៃស៊ុយអេន 50882 335007 wikitext text/x-wiki {{Infobox School|name=ជាតិ ម៉ៃវលី វិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់|other_name=National Miaoli Senior High School|motto=ខិតខំដើម្បីកែលម្អខ្លួនឯង|established=សាលាសេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារសម្រាប់ក្មេងស្រី ម៉ៃអូលី ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤១|type=វិទ្យាល័យ​ជាតិ​ទូទៅ|affiliation=|district=|grades=កម្មវិធីរយៈពេលបីឆ្នាំ|president=|principal=វូចេងឆេង (巫正成)|faculty=មនុស្ស ១២២នាក់|staff=|students=មនុស្ស ១៥៤៨ នាក់|conference=|colors=|mascot=|magazine=|free_label=ភេទនៃការចូលរៀន|free_text=រួមភេទ|free_label2=បរិស្ថានសាលារៀន|free_text2=តំបន់ទីក្រុង|free_label3=តំបន់បរិវេណសាលា|free_text3=៣.៦៧ ហិកតា|address=360 ស្រុក Miaoli ទីក្រុង Miaoli Zhigong ផ្លូវ លេខ ១៨៣|tel=+886-37-320-072|fax=+886-37-356-421|website=[http://www.mlsh.mlc.edu.tw/ www.mlsh.mlc.edu.tw]}}'''ជាតិ ម៉ៃវលី វិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់'''（National Miaoli Senior High School），អក្សរកាត់ '''ម៉ៃវលី វិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់'''，ឈ្មោះចាស់ '''ខេត្ត ម៉ៃវលី វិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់'''，វាមានទីតាំងនៅ [[តៃវ៉ាន់]] [[ស្រុក ម៉ៃវលី]] [[ម៉ៃវលី ទីក្រុង]] នៃ ជាតិ [[សាលាមធ្យមសិក្សាធម្មតា]]。 == 外部連結 == * [https://www.mlsh.mlc.edu.tw/ischool/publish_page/0/ 國立苗栗高級中學] * {{facebook|苗栗高中粉絲團-111346833555149|苗栗高中粉絲團}} ebyjo0z7i21jpe44ezxtn3hofsauufo 335009 335007 2026-05-08T12:12:25Z វៃស៊ុយអេន 50882 335009 wikitext text/x-wiki {{Infobox School|name=ជាតិ ម៉ៃវលី វិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់|other_name=National Miaoli Senior High School|motto=ខិតខំដើម្បីកែលម្អខ្លួនឯង|established=សាលាសេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារសម្រាប់ក្មេងស្រី ម៉ៃអូលី ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤១|type=វិទ្យាល័យ​ជាតិ​ទូទៅ|affiliation=|district=|grades=កម្មវិធីរយៈពេលបីឆ្នាំ|president=|principal=វូចេងឆេង (巫正成)|faculty=មនុស្ស ១២២នាក់|staff=|students=មនុស្ស ១៥៤៨ នាក់|conference=|colors=|mascot=|magazine=|free_label=ភេទនៃការចូលរៀន|free_text=រួមភេទ|free_label2=បរិស្ថានសាលារៀន|free_text2=តំបន់ទីក្រុង|free_label3=តំបន់បរិវេណសាលា|free_text3=៣.៦៧ ហិកតា|address=360 ស្រុក Miaoli ទីក្រុង Miaoli Zhigong ផ្លូវ លេខ ១៨៣|tel=+886-37-320-072|fax=+886-37-356-421|website=[http://www.mlsh.mlc.edu.tw/ www.mlsh.mlc.edu.tw]}} '''ជាតិ Miaoli វិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់'''（National Miaoli Senior High School），អក្សរកាត់ '''ម៉ៃវលី វិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់'''，ឈ្មោះចាស់ '''ខេត្ត ម៉ៃវលី វិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់'''，វាមានទីតាំងនៅ [[តៃវ៉ាន់]] [[ស្រុក ម៉ៃវលី]] [[ម៉ៃវលី ទីក្រុង]] នៃ ជាតិ [[សាលាមធ្យមសិក្សាធម្មតា]]。 == 外部連結 == * [https://www.mlsh.mlc.edu.tw/ischool/publish_page/0/ 國立苗栗高級中學] * {{facebook|苗栗高中粉絲團-111346833555149|苗栗高中粉絲團}} q6djgok22c86vugfg99sqwdey8g96m6 335014 335009 2026-05-08T12:28:52Z វៃស៊ុយអេន 50882 បានជំរះទំព័រ 335014 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 53635 335010 2026-05-08T12:13:54Z វៃស៊ុយអេន 50882 បានបង្កើតទំព័រដែលផ្ដើមដោយ {{Infobox School|name=ជាតិ ម៉ៃវលី វិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់|other_name=National Miaoli Senior High School|motto=ខិតខំដើម្បីកែលម្អខ្លួនឯង|established=សាលាសេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារសម្រាប់ក្មេងស្រី ម៉ៃអូលី ខែមេសា ឆ្នាំ១... 335010 wikitext text/x-wiki {{Infobox School|name=ជាតិ ម៉ៃវលី វិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់|other_name=National Miaoli Senior High School|motto=ខិតខំដើម្បីកែលម្អខ្លួនឯង|established=សាលាសេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារសម្រាប់ក្មេងស្រី ម៉ៃអូលី ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤១|type=វិទ្យាល័យ​ជាតិ​ទូទៅ|affiliation=|district=|grades=កម្មវិធីរយៈពេលបីឆ្នាំ|president=|principal=វូចេងឆេង (巫正成)|faculty=មនុស្ស ១២២នាក់|staff=|students=មនុស្ស ១៥៤៨ នាក់|conference=|colors=|mascot=|magazine=|free_label=ភេទនៃការចូលរៀន|free_text=រួមភេទ|free_label2=បរិស្ថានសាលារៀន|free_text2=តំបន់ទីក្រុង|free_label3=តំបន់បរិវេណសាលា|free_text3=៣.៦៧ ហិកតា|address=360 ស្រុក Miaoli ទីក្រុង Miaoli Zhigong ផ្លូវ លេខ ១៨៣|tel=+886-37-320-072|fax=+886-37-356-421|website=[http://www.mlsh.mlc.edu.tw/ www.mlsh.mlc.edu.tw]}} '''ជាតិ Miaoli វិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់'''（National Miaoli Senior High School），អក្សរកាត់ '''ម៉ៃវលី វិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់'''，ឈ្មោះចាស់ '''ខេត្ត ម៉ៃវលី វិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់'''，វាមានទីតាំងនៅ តៃវ៉ាន់ ស្រុក Miaoli ទីក្រុង Miaoli នៃ ជាតិ សាលាមធ្យមសិក្សាធម្មតា。 == 外部連結 == * [https://www.mlsh.mlc.edu.tw/ischool/publish_page/0/ 國立苗栗高級中學] * {{facebook|苗栗高中粉絲團-111346833555149|苗栗高中粉絲團}} ilx4gtzjx2bakjnmnf46rh638dz67an 335011 335010 2026-05-08T12:14:11Z វៃស៊ុយអេន 50882 335011 wikitext text/x-wiki {{Infobox School|name=ជាតិ Miaoli វិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់|other_name=National Miaoli Senior High School|motto=ខិតខំដើម្បីកែលម្អខ្លួនឯង|established=សាលាសេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារសម្រាប់ក្មេងស្រី ម៉ៃអូលី ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤១|type=វិទ្យាល័យ​ជាតិ​ទូទៅ|affiliation=|district=|grades=កម្មវិធីរយៈពេលបីឆ្នាំ|president=|principal=វូចេងឆេង (巫正成)|faculty=មនុស្ស ១២២នាក់|staff=|students=មនុស្ស ១៥៤៨ នាក់|conference=|colors=|mascot=|magazine=|free_label=ភេទនៃការចូលរៀន|free_text=រួមភេទ|free_label2=បរិស្ថានសាលារៀន|free_text2=តំបន់ទីក្រុង|free_label3=តំបន់បរិវេណសាលា|free_text3=៣.៦៧ ហិកតា|address=360 ស្រុក Miaoli ទីក្រុង Miaoli Zhigong ផ្លូវ លេខ ១៨៣|tel=+886-37-320-072|fax=+886-37-356-421|website=[http://www.mlsh.mlc.edu.tw/ www.mlsh.mlc.edu.tw]}} '''ជាតិ Miaoli វិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់'''（National Miaoli Senior High School），អក្សរកាត់ '''ម៉ៃវលី វិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់'''，ឈ្មោះចាស់ '''ខេត្ត ម៉ៃវលី វិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់'''，វាមានទីតាំងនៅ តៃវ៉ាន់ ស្រុក Miaoli ទីក្រុង Miaoli នៃ ជាតិ សាលាមធ្យមសិក្សាធម្មតា。 == 外部連結 == * [https://www.mlsh.mlc.edu.tw/ischool/publish_page/0/ 國立苗栗高級中學] * {{facebook|苗栗高中粉絲團-111346833555149|苗栗高中粉絲團}} o07mv9zaziggfpjl1x5auxjvw8ydgdt 335012 335011 2026-05-08T12:25:39Z វៃស៊ុយអេន 50882 335012 wikitext text/x-wiki {{Infobox School|name=ជាតិ Miaoli វិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់|other_name=National Miaoli Senior High School|motto=ខិតខំដើម្បីកែលម្អខ្លួនឯង|established=សាលាសេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារសម្រាប់ក្មេងស្រី ម៉ៃអូលី ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤១|type=វិទ្យាល័យ​ជាតិ​ទូទៅ|affiliation=|district=|grades=កម្មវិធីរយៈពេលបីឆ្នាំ|president=|principal=វូចេងឆេង (巫正成)|faculty=មនុស្ស ១២២នាក់|staff=|students=មនុស្ស ១៥៤៨ នាក់|conference=|colors=|mascot=|magazine=|free_label=ភេទនៃការចូលរៀន|free_text=រួមភេទ|free_label2=បរិស្ថានសាលារៀន|free_text2=តំបន់ទីក្រុង|free_label3=តំបន់បរិវេណសាលា|free_text3=៣.៦៧ ហិកតា|address=360 ស្រុក Miaoli ទីក្រុង Miaoli Zhigong ផ្លូវ លេខ ១៨៣|tel=+886-37-320-072|fax=+886-37-356-421|website=[http://www.mlsh.mlc.edu.tw/ www.mlsh.mlc.edu.tw]}} '''ជាតិ Miaoli វិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់'''（National Miaoli Senior High School）, អក្សរកាត់ '''ម៉ៃវលី វិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់'''，ឈ្មោះចាស់ '''ខេត្ត ម៉ៃវលី វិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់'''，វាមានទីតាំងនៅ តៃវ៉ាន់ ស្រុក Miaoli ទីក្រុង Miaoli នៃ ជាតិ សាលាមធ្យមសិក្សាធម្មតា, == តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ == * [https://www.mlsh.mlc.edu.tw/ischool/publish_page/0/ 國立苗栗高級中學] * {{facebook|苗栗高中粉絲團-111346833555149|苗栗高中粉絲團}} sdnqer95mc8ps5ojccasrt9es04b9nw 335013 335012 2026-05-08T12:25:57Z វៃស៊ុយអេន 50882 /* */ 335013 wikitext text/x-wiki {{Infobox School|name=ជាតិ Miaoli វិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់|other_name=National Miaoli Senior High School|motto=ខិតខំដើម្បីកែលម្អខ្លួនឯង|established=សាលាសេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារសម្រាប់ក្មេងស្រី ម៉ៃអូលី ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤១|type=វិទ្យាល័យ​ជាតិ​ទូទៅ|affiliation=|district=|grades=កម្មវិធីរយៈពេលបីឆ្នាំ|president=|principal=វូចេងឆេង (巫正成)|faculty=មនុស្ស ១២២នាក់|staff=|students=មនុស្ស ១៥៤៨ នាក់|conference=|colors=|mascot=|magazine=|free_label=ភេទនៃការចូលរៀន|free_text=រួមភេទ|free_label2=បរិស្ថានសាលារៀន|free_text2=តំបន់ទីក្រុង|free_label3=តំបន់បរិវេណសាលា|free_text3=៣.៦៧ ហិកតា|address=360 ស្រុក Miaoli ទីក្រុង Miaoli Zhigong ផ្លូវ លេខ ១៨៣|tel=+886-37-320-072|fax=+886-37-356-421|website=[http://www.mlsh.mlc.edu.tw/ www.mlsh.mlc.edu.tw]}} '''ជាតិ Miaoli វិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់'''（National Miaoli Senior High School）, អក្សរកាត់ '''ម៉ៃវលី វិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់''', ឈ្មោះចាស់ '''ខេត្ត ម៉ៃវលី វិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់''', វាមានទីតាំងនៅ តៃវ៉ាន់ ស្រុក Miaoli ទីក្រុង Miaoli នៃ ជាតិ សាលាមធ្យមសិក្សាធម្មតា, == តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ == * [https://www.mlsh.mlc.edu.tw/ischool/publish_page/0/ 國立苗栗高級中學] * {{facebook|苗栗高中粉絲團-111346833555149|苗栗高中粉絲團}} f84ujzr6b4o99qgyr0th1ib1aqq9oh8 335043 335013 2026-05-09T08:59:20Z វៃស៊ុយអេន 50882 335043 wikitext text/x-wiki {{Infobox School|name=ជាតិ Miaoli វិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់|other_name=National Miaoli Senior High School|motto=ខិតខំដើម្បីកែលម្អខ្លួនឯង|established=សាលាសេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារសម្រាប់ក្មេងស្រីម៉ៃអូលីខែមេសាឆ្នាំ១៩៤១|type=វិទ្យាល័យ​ជាតិ​ទូទៅ|affiliation=|district=|grades=កម្មវិធីរយៈពេលបីឆ្នាំ|president=|principal=វូចេងឆេង (巫正成)|faculty=មនុស្ស១២២នាក់|staff=|students=មនុស្ស១៥៤៨នាក់|conference=|colors=|mascot=|magazine=|free_label=ភេទនៃការចូលរៀន|free_text=រួមភេទ|free_label2=បរិស្ថានសាលារៀន|free_text2=តំបន់ទីក្រុង|free_label3=តំបន់បរិវេណសាលា|free_text3=៣.៦៧ហិកតា|address=360 ស្រុក Miaoli ទីក្រុង Miaoli Zhigong ផ្លូវលេខ១៨៣|tel=+886-37-320-072|fax=+886-37-356-421|website=[http://www.mlsh.mlc.edu.tw/ www.mlsh.mlc.edu.tw]}} '''ជាតិ Miaoli វិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់'''（National Miaoli Senior High School）, អក្សរកាត់ '''ម៉ៃវលីវិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់''', ឈ្មោះចាស់ '''ខេត្តម៉ៃវលីវិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់''', វាមានទីតាំងនៅតៃវ៉ាន់ស្រុក Miaoli ទីក្រុង Miaoli នៃជាតិសាលាមធ្យមសិក្សាធម្មតា, == តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ == * [https://www.mlsh.mlc.edu.tw/ischool/publish_page/0/ 國立苗栗高級中學] * {{facebook|苗栗高中粉絲團-111346833555149|苗栗高中粉絲團}} cpv0l54o3m0j4a1ddvu6m6i9klp2ec6 335051 335043 2026-05-09T11:28:37Z វៃស៊ុយអេន 50882 /* */ 335051 wikitext text/x-wiki {{Infobox School|name=ជាតិ Miaoli វិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់|other_name=National Miaoli Senior High School|motto=ខិតខំដើម្បីកែលម្អខ្លួនឯង|established=សាលាសេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារសម្រាប់ក្មេងស្រីម៉ៃអូលីខែមេសាឆ្នាំ១៩៤១|type=វិទ្យាល័យ​ជាតិ​ទូទៅ|affiliation=|district=|grades=កម្មវិធីរយៈពេលបីឆ្នាំ|president=|principal=វូចេងឆេង (巫正成)|faculty=មនុស្ស១២២នាក់|staff=|students=មនុស្ស១៥៤៨នាក់|conference=|colors=|mascot=|magazine=|free_label=ភេទនៃការចូលរៀន|free_text=រួមភេទ|free_label2=បរិស្ថានសាលារៀន|free_text2=តំបន់ទីក្រុង|free_label3=តំបន់បរិវេណសាលា|free_text3=៣.៦៧ហិកតា|address=360 ស្រុក Miaoli ទីក្រុង Miaoli Zhigong ផ្លូវលេខ១៨៣|tel=+886-37-320-072|fax=+886-37-356-421|website=[http://www.mlsh.mlc.edu.tw/ www.mlsh.mlc.edu.tw]}} '''ជាតិ Miaoli វិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់''' (National Miaoli Senior High School), អក្សរកាត់ '''ម៉ៃវលីវិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់''', ឈ្មោះចាស់ '''ខេត្តម៉ៃវលីវិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់''', វាមានទីតាំងនៅតៃវ៉ាន់ស្រុក Miaoli ទីក្រុង Miaoli នៃជាតិសាលាមធ្យមសិក្សាធម្មតា, == តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ == * [https://www.mlsh.mlc.edu.tw/ischool/publish_page/0/ 國立苗栗高級中學] * {{facebook|苗栗高中粉絲團-111346833555149|苗栗高中粉絲團}} komdsa8n5ae84yzoltcxy6yr6wvgax3 0 53637 335028 2026-05-09T02:06:48Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 សុត្តន្ត សិរីហ្វុង បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ទីក្រុងរ៉ូម]] ទៅ [[រ៉ូម]] 335028 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[រ៉ូម]] mfpwrvtc68rznf7tb6oegnbn8208651 0 53638 335030 2026-05-09T02:35:37Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 សុត្តន្ត សិរីហ្វុង បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[វ៉ាស៊ីនតោន]] ទៅ [[វ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី]] 335030 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[វ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី]] 5dnkg2y9xg63a7bk4puc1w7l2flf45o 0 53639 335033 2026-05-09T02:40:38Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 សុត្តន្ត សិរីហ្វុង បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[នូសាន់តារា (ទីក្រុង)]] ទៅ [[នូសាន់តារា]] 335033 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[នូសាន់តារា]] djqeo4uegmt4kyfpfv3r9foixpq09th 0 53640 335038 2026-05-09T03:28:10Z Tookai1 46281 បានបង្កើតទំព័រដែលផ្ដើមដោយ ក្សត្រីខ្មែរតាមសម័យកាល: == សម័យមុនអង្គរ == {| class="wikitable" |+ !លេខ !នាម !ស្វាមី !បុត្រ !បិតា !មាតា |- |១. |[[សោមា]] |[[កៅណ្ឌិន្យទី១]] | |[[សោម (រឿងនិទាន)|សោម]] | |- |២. |[[កុលប្រភាវតី]] |កៅណ្ឌិ... 335038 wikitext text/x-wiki ក្សត្រីខ្មែរតាមសម័យកាល: == សម័យមុនអង្គរ == {| class="wikitable" |+ !លេខ !នាម !ស្វាមី !បុត្រ !បិតា !មាតា |- |១. |[[សោមា]] |[[កៅណ្ឌិន្យទី១]] | |[[សោម (រឿងនិទាន)|សោម]] | |- |២. |[[កុលប្រភាវតី]] |[[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] |[[គុណវរ្ម័ន]] | | |- |៣. |[[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ស្មី]] |[[ភវវរ្ម័នទី១|ភវរ្ម័នទី១]] | | | |- |៤. |សាការមញ្ជរី |[[ឦសានវរ្ម័នទី១|ឥសានវរ្ម័នទី១]] |[[ភវវរ្ម័នទី២]] យុវរាជ សុវណ៌ |[[មហេន្ទ្រវម៌្ម (ក្សត្រចេនឡា)|មហេន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] | |- |៥. |[[ជយទេវី (ចេនឡា)|ជយទេវី]] | | |[[ជ័យវរ្ម័នទី១]] | |- |៦. |[[នរេន្ទ្រទេវី]] |[[ឝម្ភុវម៌្ម (ឝម្ភុបុរ)|សម្ភុវរ្ម័ន]] | | | |- |៧. |ន្ឫបតិន្ទ្រទេវី |[[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១]] |មហិបតីវម៌្ម ធរណិន្ទ្រទេវី ប្រថិវិន្ទ្រទេវី | | |- |៨. |[[រាជេន្ទ្រទេវី (ចេនឡា)|រាជេន្ទ្រទេវី]] |[[មហីបតិវម៌្ម|មហិបតីវម៌្ម]] |[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឥន្ទ្រទេវី]] |[[រាជបតិវម៌្ម|រាជបតីវម៌្ម]] |[[ហ្វារេន្ទ្រលក្ឝ្មី|ហ្វារេន្ទ្រលក្ស្មី]] |} == សម័យអង្គរ == {| class="wikitable" |+ !លេខ !នាម !ស្វាមី !បុត្រ !បិតា !មាតា |- |១. |[[ធរណីន្ទ្រទេវី|ធរណិន្ទ្រទេវី]] |[[ជ័យវរ្ម័នទី២]] |[[ជ័យវរ្ម័នទី៣]] |[[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១|រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] |[[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី១|ន្ឫបតីន្ទ្រទេវី]] |- |២. |[[ជយេន្ទ្រភា]] |[[ជ័យវរ្ម័នទី២]] |[[ជ្យេស្ថាយ៌ា|ជ្យេស្ឋាយា]] | | |- |៣. |[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឥន្ទ្រទេវី]] |[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] |យសោវរ្ម័នទី១ មហេន្ទ្រទេវី ជ័យទេវី |[[មហីបតិវម៌្ម|មហិបតីវម៌្ម]] |[[រាជេន្ទ្រទេវី (ចេនឡា)|រាជេន្ទ្រទេវី]] |- |៤. |ជ័យទេវី |[[ជ័យវរ្ម័នទី៤]] |ហសវរ្ម័នទី២ |ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១ |[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឥន្ទ្រទេវី]] |- |៥. |នរេន្ទ្រទេវី |[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] |ប្រ.ជ័យវរ្ម័ន | | |- |៦. |ប្រាណ |[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] |[[ជ័យវរ្ម័នទី៥]] ឥន្ទ្រលក្ម្សី | | |- |៧. |ន្ឫបតីន្ទ្រលក្ស្មី |[[ជ័យវីរៈវរ្ម័ន|ជ័យវិរវរ្ម័ន]] [[សូរ្យវរ្ម័ន​ទី១|សូរ្យវរ្ម័នទី១]] | |[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] |ប្រាណ |- |៨. |វិរលក្ស្មី |[[សូរ្យវរ្ម័ន​ទី១|សូរ្យវរ្ម័នទី១]] |ឧទយាទិត្យវរ្ម័នទី២ ហសវរ្ម័នទី៣ | | |- |៩. |ហស៌លក្ស្មីទេវី |ហសវរ្ម័នទី៣ | | | |} 152mrp0e6d85mmt6n92pj6zbtsbbdyw 335042 335038 2026-05-09T06:38:02Z Tookai1 46281 /* សម័យអង្គរ */ 335042 wikitext text/x-wiki ក្សត្រីខ្មែរតាមសម័យកាល: == សម័យមុនអង្គរ == {| class="wikitable" |+ !លេខ !នាម !ស្វាមី !បុត្រ !បិតា !មាតា |- |១. |[[សោមា]] |[[កៅណ្ឌិន្យទី១]] | |[[សោម (រឿងនិទាន)|សោម]] | |- |២. |[[កុលប្រភាវតី]] |[[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] |[[គុណវរ្ម័ន]] | | |- |៣. |[[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ស្មី]] |[[ភវវរ្ម័នទី១|ភវរ្ម័នទី១]] | | | |- |៤. |សាការមញ្ជរី |[[ឦសានវរ្ម័នទី១|ឥសានវរ្ម័នទី១]] |[[ភវវរ្ម័នទី២]] យុវរាជ សុវណ៌ |[[មហេន្ទ្រវម៌្ម (ក្សត្រចេនឡា)|មហេន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] | |- |៥. |[[ជយទេវី (ចេនឡា)|ជយទេវី]] | | |[[ជ័យវរ្ម័នទី១]] | |- |៦. |[[នរេន្ទ្រទេវី]] |[[ឝម្ភុវម៌្ម (ឝម្ភុបុរ)|សម្ភុវរ្ម័ន]] | | | |- |៧. |ន្ឫបតិន្ទ្រទេវី |[[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១]] |មហិបតីវម៌្ម ធរណិន្ទ្រទេវី ប្រថិវិន្ទ្រទេវី | | |- |៨. |[[រាជេន្ទ្រទេវី (ចេនឡា)|រាជេន្ទ្រទេវី]] |[[មហីបតិវម៌្ម|មហិបតីវម៌្ម]] |[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឥន្ទ្រទេវី]] |[[រាជបតិវម៌្ម|រាជបតីវម៌្ម]] |[[ហ្វារេន្ទ្រលក្ឝ្មី|ហ្វារេន្ទ្រលក្ស្មី]] |} == សម័យអង្គរ == {| class="wikitable" |+ក្នុងសិលាចារឹក !លេខ !នាម !ស្វាមី !បុត្រ !បិតា !មាតា |- |១. |[[ធរណីន្ទ្រទេវី|ធរណិន្ទ្រទេវី]] |[[ជ័យវរ្ម័នទី២]] |[[ជ័យវរ្ម័នទី៣]] |[[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១|រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] |[[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី១|ន្ឫបតីន្ទ្រទេវី]] |- |២. |[[ជយេន្ទ្រភា]] |[[ជ័យវរ្ម័នទី២]] |[[ជ្យេស្ថាយ៌ា|ជ្យេស្ឋាយា]] | | |- |៣. |[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឥន្ទ្រទេវី]] |[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] |យសោវរ្ម័នទី១ មហេន្ទ្រទេវី ជ័យទេវី |[[មហីបតិវម៌្ម|មហិបតីវម៌្ម]] |[[រាជេន្ទ្រទេវី (ចេនឡា)|រាជេន្ទ្រទេវី]] |- |៤. |ជ័យទេវី |[[ជ័យវរ្ម័នទី៤]] |ហសវរ្ម័នទី២ |ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១ |[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឥន្ទ្រទេវី]] |- |៥. |នរេន្ទ្រទេវី |[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] |ប្រ.ជ័យវរ្ម័ន | | |- |៦. |ប្រាណ |[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] |[[ជ័យវរ្ម័នទី៥]] ឥន្ទ្រលក្ម្សី | | |- |៧. |ន្ឫបតីន្ទ្រលក្ស្មី |[[ជ័យវីរៈវរ្ម័ន|ជ័យវិរវរ្ម័ន]] [[សូរ្យវរ្ម័ន​ទី១|សូរ្យវរ្ម័នទី១]] | |[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] |ប្រាណ |- |៨. |វិរលក្ស្មី |[[សូរ្យវរ្ម័ន​ទី១|សូរ្យវរ្ម័នទី១]] |ឧទយាទិត្យវរ្ម័នទី២ ហសវរ្ម័នទី៣ | | |- |៩. |ហស៌លក្ស្មីទេវី |ហសវរ្ម័នទី៣ |[[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី|ស្រីជ័យរាជចូឌាមុនី]] |[[ហិរណ្យវរ្ម័ន]] |[[ហិរណ្យលក្ឝ្មី|ហិរណ្យលក្ស្មី]] |- |១០. | '''វិជយេន្ទ្រលក្ស្មី''' |[[ជ័យវរ្ម័នទី៦]] ធរណិន្ទ្រវរ្ម័នទី១ | | | |- |១១. |[[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី|ស្រីជ័យរាជចូឌាមុនី]] |[[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២|ធរណិន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] |[[ជ័យវរ្ម័នទី៧]] |ហសវរ្ម័នទី៣ |ហស៌លក្ស្មីទេវី |- |១២. |[[ជយរាជទេវី|ជ័យរាជទេវី]] |ជ័យវរ្ម័នទី៧ |ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣ សូរ្យកុមារ |មហីធរាទិត្យ |រាជបតិន្ទ្រលក្ស្មី |- |១៣. |[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|ឥន្ទ្រទេវី]] |ជ័យវរ្ម័នទី៧ | |មហីធរាទិត្យ |រាជបតិន្ទ្រលក្ស្មី |- |១៤ |រាជេន្ទ្រទេវី |ជ័យវរ្ម័នទី៧ |វិរកុមារ | | |- |១៥. |ចក្រវាតី៍រាជចូឌាមុនី |ជ័យវរ្ម័នទី៨ |ស្រីន្ទ្រកុមារ '''ស្រីន្ទ្រភូបេស្វរចូឌា''' | | |- |១៦. |'''ស្រីន្ទ្រភូបេស្វរចូឌា''' |ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣ |ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៤ |ជ័យវរ្ម័នទី៨ |ស្រីស្រីន្ទ្រភូបេស្វរចូឌា |} {| class="wikitable" |+ក្នុងពង្សាវតា !លេខ !នាម !ស្វាមី !បុត្រ !បិតា !មាតា |- |១. |ចន្ទវតី |អង្គជ័យ |និព្វានបទ សទ្ធានរាជា |[[ជ័យវរ្ម័នទី៩]] | |} == សម័យក្រោយអង្គរ == {| class="wikitable" |+ !លេខ !នាម !ស្វាមី !បុត្រ !បិតា !មាតា |- |១. |មុនីរ័ត្ន |ពញាយ៉ាត |នរាយណ៍រាជា |[[បរមរាជាធិរាជទី២]] | |- |២. |បទុមមាលា |ពញាយ៉ាត |ស្រីរាជា | | |- |៣. |ផល្លាទេវី |ពញាយ៉ាត |ស្រីសុរិយោទ័យ | | |- |៤. |កេសរ |ពញាយ៉ាត |ធម៌រាជាទី២ | | |- |៥. |ទេវីលក្សណ័ |ធម្មរាជាទី២ |សុគន្ធបទ ចន្ទរាជា | | |- |៦. |ស្រីស |សុគន្ធបទ | |និខេម |បាន |- |៧. |ជា |ស្ដេចកន | |ពញាកៅ | |} {| class="wikitable" |+ !លេខ !នាម !ស្វាមី !បុត្រ !បិតា !មាតា |- |១. |បទុមបុផ្ផា |ចន្ទរាជ |រាមាធិបតី បរមរាជាទី១ | | |- |២. |សុជាតិឧត្ដម |បរមរាជាទី១ |សត្ថា | | |- |៣. |ចក្របតី |សត្ថា |ជ័យជេដ្ឋាទី១ | | |} {| class="wikitable" |+ !លេខ !នាម !ស្ដេច !បុត្រ !បិតា |- |១. |អង្គចូវ |[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ជ័យជេដ្ឋាទី២]] | |'''ង្វៀន ភុកង្វៀន''' |- |២. |បុស្ស |ជ័យជេដ្ឋាទី២ |រាមាធិបតីទី១ | |- |៣. |សុចតិ |ស្រីសុរិយោពណ៌ |ឧទ័យ | |- |៤. |ទៃ |ឧទ័យ |ជ័យជេដ្ឋាទី៤ | |- | |អ៊ុត |អង្គអេង |អង្គចន្ទទី២ អង្គស្ងួន | |- | |រតនា |អង្គអេង |អង្គឥម | |- | |វិរៈ |អង្គអេង |អង្គដួង | |- | |ក្រចាប់ |អង្គចន្ទទី២ |អង្គម៉ី | |- | |បទុមបុផ្ផា |អង្គដួង | | |- | |ប៉ែន |អង្គដួង |នរោត្ដម |សួស |- | |ពៅ |អង្គដួង |ស៊ីសុវត្តិ | |- | |ឯម |អង្គដួង |វត្ថា | |} == សម័យទំនើប == {| class="wikitable" |+ !លេខ !នាម !ស្វាមី !បុត្រ !បិតា !មាតា |- |១. |សោម |នរោត្ដម | | |ឧកញ៉ាចក្រី |- | |នារិនក្សត្រី |នរោត្ដម |យុគន្ធរ | |ប៉ុក |- | |សុម៉ាន |នរោត្ដម |សុធារស | | |- | |ថាន់ |នរោត្ដម |ដួងចក្រ | | |- | |នរៈលក្ខណ៍ |ស៊ីសុវត្តិ |មុនីរ៉េត |យិន |អ៊ុក |- | |វណ្ណី |ស៊ីសុវត្តិ |មុនីវង្ស |យិន |អ៊ុក |- | |ភួង |ស៊ីសុវត្តិ |មុនីពង្ស |យិន |អ៊ុក |- | |កុសុមៈ |សុរាម្រិត |សីហនុ |មុនីវង្ស |វណ្ណី |- | |ផាត់កាញ៉ុល |សីហនុ |បុផ្ផាទេវី រណឫទ្ធិ | | |- | |ពង្សសានមុនី |សីហនុ |យុវនាថ រ៉ាវីវង្ស ចក្រពង្ស សុរិយារង្សី គន្ធបុផ្ផា ខេមរានុរក្ស បទុមបុប្ផា |មុនីវង្ស |ផល |- | |មុនីកេសរ |សីហនុ |នរាទីប៉័ង |មុនីវង្ស |នរលក្ខណ៍ |- | |នរលក្ខណ៍ |សីហនុ | |រដ្ឋារង្សី | |- | |ម៉ានីវ៉ាន់ |ស៊ីហនុ |សុជាតិវតី អរុណរស្មី | | |- | |មុនីនាថ |សីហនុ |សីហមុនី នរិន្ទ្រពង្ស |'''ហ្សង់ ហ្វ្រង់ស័រ អ៊ីហ្ស៊ី''' |ពាង |} 67sz7vegpjx3n32aq5vrc97ue9g5r8n 0 53641 335045 2026-05-09T10:43:31Z វៃស៊ុយអេន 50882 បានបង្កើតទំព័រដែលផ្ដើមដោយ {{Infobox university | name = ជាតិសន្លាក់សាកលវិទ្យាល័យ | english_name = National United University | image_name = 聯合大學-大學湖.JPG | SealImage = [[File:National_United_University_emblem.svg|250px]] | caption = ជាតិសន្លាក់សាកលវិទ្យាល័យបរិវេណសាលាទីពីរ | SealInfo = ជាតិសន... 335045 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = ជាតិសន្លាក់សាកលវិទ្យាល័យ | english_name = National United University | image_name = 聯合大學-大學湖.JPG | SealImage = [[File:National_United_University_emblem.svg|250px]] | caption = ជាតិសន្លាក់សាកលវិទ្យាល័យបរិវេណសាលាទីពីរ | SealInfo = ជាតិសន្លាក់សាកលវិទ្យាល័យផ្លាកសញ្ញាសាលា | image_size = 300px | ស្ថាបនិក = លីហ្គូឌីង | motto = ភាពស្មោះត្រង់ ការគោរព ការឧស្សាហ៍ព្យាយាម និងភាពច្នៃប្រឌិត | type = សាកលវិទ្យាល័យជាតិ | president = ហូឌីក្វាង (侯帝光) | vice-president = លីវហ្វេងជីន (劉鳳錦), ឌីងឈួនកាង (丁川康) | ព្រឹទ្ធបុរសផ្នែកកិច្ចការសិក្សា = លីនយ៉ុងសេង (林永昇) | zip = 360301បរិវេណសាលាដំបូង (បរិវេណសាលា Erpingshan) <br>360302បរិវេណសាលាទីពីរ (សាខា Bajia) | campus = ជាយក្រុង | area = ៧៦.៥ ហិកតា<ref name="បញ្ជី"/> | faculty = ពេញម៉ោង: មនុស្ស ២៧២នាក់<br/>ក្នុងពេលដំណាលគ្នា: មនុស្ស ២២៦ នាក់（2024/10） | students = មនុស្ស ៧.៥៤០ នាក់ (2025/10) | mascot = យូណាយធីត ឡេអូផាត | website = {{URL|https://www.nuu.edu.tw/}} }} '''ជាតិសន្លាក់សាកលវិទ្យាល័យ''', បញ្ជីសាកលវិទ្យាល័យ និងមហាវិទ្យាល័យតៃវ៉ាន់ដែលមានទីតាំងនៅស្រុកម៉ៃអូលី ប្រទេសតៃវ៉ាន់៖ សាកលវិទ្យាល័យជាតិ, ដើមឡើយត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយក្រសួងកិច្ចការសេដ្ឋកិច្ចនៃសាធារណរដ្ឋចិន រួមជាមួយសហគ្រាសសាធារណៈ និងឯកជន និងពួកអភិជនក្នុងស្រុក។ "'''មហាវិទ្យាល័យវិជ្ជាជីវៈឧស្សាហកម្មឯកជន'''", វាត្រូវបានបរិច្ចាគទៅរដ្ឋាភិបាលដោយក្រុមប្រឹក្សាភិបាលក្នុងឆ្នាំ 1995 ហើយបានប្តូរទៅជាសាលាជាតិ។ ក្រោយមកនៅឆ្នាំ 2003 វាត្រូវបានប្តូរទៅជាសាកលវិទ្យាល័យ ហើយប្តូរឈ្មោះទៅជាឈ្មោះបច្ចុប្បន្នរបស់វា។. បច្ចុប្បន្នជាសមាជិកនៃប្រព័ន្ធសាកលវិទ្យាល័យជាតិនៅតៃវ៉ាន់ វាត្រូវបានគ្រោងទុកជុំវិញចក្ខុវិស័យសំខាន់ៗចំនួនបួនគឺ "វប្បធម៌ក្នុងស្រុក" "ការបង្រៀនប្រកបដោយគុណភាព" "ការស្រាវជ្រាវ និងនវានុវត្តន៍" និង "សេវាសង្គម"។វាក៏ផ្តល់ជូននូវវគ្គសិក្សាឧត្តមសិក្សានៅក្នុងវិស័យជាច្រើនប្រភេទផងដែរ រួមទាំងវិទ្យាសាស្ត្រ និងវិស្វកម្ម វិស្វកម្មអគ្គិសនី និងបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាន ការរចនា ការគ្រប់គ្រង មនុស្សសាស្ត្រ និងវិទ្យាសាស្ត្រសង្គម និងការសិក្សាភាសាហាក់កា។. ==外部連結== *[https://www.nuu.edu.tw/ 國立聯合大學] *[https://stua04.nuu.edu.tw/p/426-1036-4.php?Lang=zh-tw 國立聯合大學學生社團總覽] *[http://alumni.nuu.edu.tw/ 國立聯合大學校友總會] *[https://www.nuu.edu.tw/p/422-1000-1075.php?Lang=zh-tw 近期活動] *[https://secretary.nuu.edu.tw/p/403-1003-177.php?Lang=zh-tw 聯大報刊] *[https://www.youtube.com/channel/UCWKMz8Ps2Fony_RyJJWH4Ag 聯大之音] im8zi40eqzi78ar29d691vzirk779j0 335046 335045 2026-05-09T10:44:04Z វៃស៊ុយអេន 50882 /* 外部連結 */ 335046 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = ជាតិសន្លាក់សាកលវិទ្យាល័យ | english_name = National United University | image_name = 聯合大學-大學湖.JPG | SealImage = [[File:National_United_University_emblem.svg|250px]] | caption = ជាតិសន្លាក់សាកលវិទ្យាល័យបរិវេណសាលាទីពីរ | SealInfo = ជាតិសន្លាក់សាកលវិទ្យាល័យផ្លាកសញ្ញាសាលា | image_size = 300px | ស្ថាបនិក = លីហ្គូឌីង | motto = ភាពស្មោះត្រង់ ការគោរព ការឧស្សាហ៍ព្យាយាម និងភាពច្នៃប្រឌិត | type = សាកលវិទ្យាល័យជាតិ | president = ហូឌីក្វាង (侯帝光) | vice-president = លីវហ្វេងជីន (劉鳳錦), ឌីងឈួនកាង (丁川康) | ព្រឹទ្ធបុរសផ្នែកកិច្ចការសិក្សា = លីនយ៉ុងសេង (林永昇) | zip = 360301បរិវេណសាលាដំបូង (បរិវេណសាលា Erpingshan) <br>360302បរិវេណសាលាទីពីរ (សាខា Bajia) | campus = ជាយក្រុង | area = ៧៦.៥ ហិកតា<ref name="បញ្ជី"/> | faculty = ពេញម៉ោង: មនុស្ស ២៧២នាក់<br/>ក្នុងពេលដំណាលគ្នា: មនុស្ស ២២៦ នាក់（2024/10） | students = មនុស្ស ៧.៥៤០ នាក់ (2025/10) | mascot = យូណាយធីត ឡេអូផាត | website = {{URL|https://www.nuu.edu.tw/}} }} '''ជាតិសន្លាក់សាកលវិទ្យាល័យ''', បញ្ជីសាកលវិទ្យាល័យ និងមហាវិទ្យាល័យតៃវ៉ាន់ដែលមានទីតាំងនៅស្រុកម៉ៃអូលី ប្រទេសតៃវ៉ាន់៖ សាកលវិទ្យាល័យជាតិ, ដើមឡើយត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយក្រសួងកិច្ចការសេដ្ឋកិច្ចនៃសាធារណរដ្ឋចិន រួមជាមួយសហគ្រាសសាធារណៈ និងឯកជន និងពួកអភិជនក្នុងស្រុក។ "'''មហាវិទ្យាល័យវិជ្ជាជីវៈឧស្សាហកម្មឯកជន'''", វាត្រូវបានបរិច្ចាគទៅរដ្ឋាភិបាលដោយក្រុមប្រឹក្សាភិបាលក្នុងឆ្នាំ 1995 ហើយបានប្តូរទៅជាសាលាជាតិ។ ក្រោយមកនៅឆ្នាំ 2003 វាត្រូវបានប្តូរទៅជាសាកលវិទ្យាល័យ ហើយប្តូរឈ្មោះទៅជាឈ្មោះបច្ចុប្បន្នរបស់វា។. បច្ចុប្បន្នជាសមាជិកនៃប្រព័ន្ធសាកលវិទ្យាល័យជាតិនៅតៃវ៉ាន់ វាត្រូវបានគ្រោងទុកជុំវិញចក្ខុវិស័យសំខាន់ៗចំនួនបួនគឺ "វប្បធម៌ក្នុងស្រុក" "ការបង្រៀនប្រកបដោយគុណភាព" "ការស្រាវជ្រាវ និងនវានុវត្តន៍" និង "សេវាសង្គម"។វាក៏ផ្តល់ជូននូវវគ្គសិក្សាឧត្តមសិក្សានៅក្នុងវិស័យជាច្រើនប្រភេទផងដែរ រួមទាំងវិទ្យាសាស្ត្រ និងវិស្វកម្ម វិស្វកម្មអគ្គិសនី និងបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាន ការរចនា ការគ្រប់គ្រង មនុស្សសាស្ត្រ និងវិទ្យាសាស្ត្រសង្គម និងការសិក្សាភាសាហាក់កា។. ==តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ== *[https://www.nuu.edu.tw/ 國立聯合大學] *[https://stua04.nuu.edu.tw/p/426-1036-4.php?Lang=zh-tw 國立聯合大學學生社團總覽] *[http://alumni.nuu.edu.tw/ 國立聯合大學校友總會] *[https://www.nuu.edu.tw/p/422-1000-1075.php?Lang=zh-tw 近期活動] *[https://secretary.nuu.edu.tw/p/403-1003-177.php?Lang=zh-tw 聯大報刊] *[https://www.youtube.com/channel/UCWKMz8Ps2Fony_RyJJWH4Ag 聯大之音] aslhgcsrtrnxmrilxv2mbbhtfcf3bv8 0 53642 335047 2026-05-09T10:51:17Z ARIKOWIN 23800 បានបង្កើតទំព័រដែលផ្ដើមដោយ [២២] សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ គង់នៅក្នុងវត្តជេតពនរបស់ អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ទៀបក្រុងសាវត្ថី ។ ក្នុងទីនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយថា ម្នាលភ... 335047 wikitext text/x-wiki [២២] សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ គង់នៅក្នុងវត្តជេតពនរបស់ អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ទៀបក្រុងសាវត្ថី ។ ក្នុងទីនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ​ ។ ពួកភិក្ខុទាំងនោះទទួលស្តាប់ព្រះដ៏មានព្រះភាគថា ព្រះករុណាព្រះអង្គ ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ដូច្នេះថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សម័យមួយ តថាគត បានត្រាស់ដឹងជាដំបូងហើយ នៅក្រោមដើមអជបាលនិគ្រោធ ក្បែរឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា ក្នុងឧរុវាលានិគមឯណោះ​ ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតនោះ សម្ងំនៅក្នុងទីស្ងាត់ តែម្នាក់ឯង មានចិត្តត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា បុគ្គល​មិន​មានសេចក្តី​គោរព​កោតក្រែង រមែងនៅបាន​ទាំងលំបាកណាស់ តថាគតគួរចូលទៅ ធ្វើសក្ការៈ ធ្វើសេចក្តីគោរព សមណៈព្រាហ្មណ៍ ណាហ្ន៎ ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតនោះមានសេចក្តីត្រិះរិះថា តថាគតគប្បីចូលទៅធ្វើសក្ការៈ ធ្វើសេចក្តីគោរព សមណៈព្រាហ្មណ៍ឯទៀត ដើម្បីបំពេញនូវសីលក្ខន្ធ របស់តថាគតដែលមិនទាន់ពេញ តែក្នុងលោកព្រមទាំងទេវលោក មារលោក ព្រហ្មលោក ក្នុងពពួកសត្វព្រមទាំងសមណព្រាហ្មណ៍ ព្រមទាំងមនុស្ស ជាសម្មតិទេពនិងមនុស្សដ៏សេស តថាគតមិនឃើញសមណៈឬព្រាហ្មណ៍ឯទៀត ដែលបរិបូណ៌ដោយសីល ជាងតថាគត គួរឱ្យតថាគតចូលទៅធ្វើសក្ការ ធ្វើសេចក្តីគោរពបានឡើយ នូវសមាធិក្ខន្ធរបស់តថាគតដែលមិនទាន់ពេញ... នូវបញ្ញាខន្ធ... តថាគត គួរចូលទៅធ្វើសក្ការៈ ធ្វើសេចក្តីគោរព សមណៈឬព្រាហ្មណ៍ឯទៀត ដើម្បីបំពេញវិមុត្តិក្ខន្ធ តែក្នុងលោកព្រមទាំងទេវលោក មារលោក ព្រហ្មលោក ក្នុងពពួកសត្វទាំងសមណព្រាហ្មណ៍ ព្រមទាំងមនុស្សជាសម្មតិទេពនិងមនុស្សដ៏សេស តថាគតមិនឃើញសមណៈឬព្រាហ្មណ៍ឯទៀត ឱ្យបរិបូណ៍ដោយវិមុត្តិជាងតថាគត ល្មមឱ្យតថាគតចូលទៅធ្វើសក្ការៈ ធ្វើសេចក្តីគោរពបានឡើយ ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតនោះមានសេចក្តីត្រិះរិះថា បើដូច្នោះ គួរតែតថាគត ចូលទៅធ្វើសក្ការៈ ធ្វើសេចក្តីគោរពធម៌ដែលតថាគតត្រាស់ដឹងហើយនោះ ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះឯង សហម្បតិព្រហ្ម បានដឹងសេចក្តីត្រិះរិះក្នុងចិត្តរបស់តថាគតក៏បាត់អំពីព្រហ្មលោក មកប្រាកដក្នុងទីចំពោះមុខតថាគត ដូចជាបុរសមានកម្លាំង លាដៃដែលខ្លួនបត់ ឬបត់ដៃដែលខ្លួនលាចេញ ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លំដាប់នោះ សហម្បតិព្រហ្ម បង់កសំពត់ឆៀងស្មាម្ខាងលុតជង្គង់ខាងស្តាំលើប្រថពីប្រណម្យអញ្ជលីចំពោះតថាគត និយាយនឹងតថាគតយ៉ាងនេះថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏មានព្រះភាគ ការណ៍ន៎ុះយ៉ាងនេះហើយ បពិត្រព្រះសុគត ការណ៍ន៎ុះយ៉ាងនេះហើយ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះដ៏មានព្រះភាព ជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធទាំងឡាយណាមានហើយ ក្នុងកាលអតីតក្តី ព្រះដ៏មានព្រះភាគទាំងឡាយនោះ ចូលទៅធ្វើសក្ការៈ ធ្វើសេចក្តីគោរព ចំពោះធម៌តែប៉ុណ្ណោះ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធទាំងឡាយណា នឹងមានក្នុងកាលអនាគតក្តី ព្រះដ៏មានព្រះភាគទាំងឡាយនោះ នឹងចូលទីធ្វើសក្ការៈ ធ្វើសេចក្តីគោរពចំពោះព្រះធម៌ដែរ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគ ជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធក្នុងកាលឥឡូវនេះ ចូលទៅធ្វើសក្ការៈ ធ្វើសេចក្តីគោរពចំពោះធម៌ដែរចុះ ។ សហម្បតិព្រហ្មបានពោលពាក្យនេះហើយ លុះពោលពាក្យនេះហើយ ក៏ពោលពាក្យជាគាថាពន្ធ យ៉ាងនេះតទៅទៀតថា ''ព្រះសម្ពុទ្ធទាំងឡាយណា ក្នុងកាលជាអតីតក្តី'' ព្រះសម្ពុទ្ធទាំងឡាយណា ក្នុងកាលអនាគតក្តី ''ព្រះសម្ពុទ្ធណា ក្នុងកាលឥឡូវនេះក្តី ព្រះអង្គបានញ៉ាំងសេចក្តីសោក របស់ពួកជនច្រើន ឱ្យវិនាស ព្រះសម្ពុទ្ធគ្រប់អង្គនោះ គោរណព្រះសទ្ធម្មហើយផង កំពុងគោរពព្រះសទ្ធម្មផង នឹងគោរពព្រះសទ្ធម្មផង នេះជាធម្មតា របស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ ហេតុនេះ បុគ្គលអ្នកត្រូវការប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ប្រាថ្នានូវភាវៈនៃខ្លួនជាធំ កាលរលឹកពាក្យប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ ត្រូវតែគោរពព្រះសទ្ធម្ម ។'' ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សហម្បតិព្រហ្ម បាននិយាយពាក្យនេះ លុះនិយាយពាក្យនេះហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំតថាគត រួចធ្វើប្រទក្សិណហើយបាត់ពីទីនោះទៅ ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតបានដឹងច្បាស់នូវការនិមន្តរបស់សហម្បតិព្រហ្មផង នូវការដ៏សមគូរដល់តថាគតផង ក្នុងទីឯណោះហើយ ក៏ធ្វើសក្ការៈ ធ្វើសេចក្តីគោរព ចំពោះធម៌ដែលតថាគតត្រាស់ដឹងហើយនោះ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើសង្ឃដែលប្រកបដោយគុណដ៏ធំ ក្នុងកាលណា កាលនោះតថាគតមានសេចក្តីគោរពចំពោះសង្ឃដែរ ។ [២៣] ៥៣ 31670 0p5dygqlp31lmf7x1xl5rtan8hlnsue 0 53643 335048 2026-05-09T11:07:10Z វៃស៊ុយអេន 50882 /* */ 335048 wikitext text/x-wiki {{Infobox_School |name =ខោនធី Miaoli ទីក្រុង Miaoli ចូលរួមចំណែកសាលាបឋមសិក្សាជាតិ |established =ថ្ងៃទី 1 ខែកញ្ញា ឆ្នាំ 1896 (មជ្ឈមណ្ឌលសិក្សាភាសាចិនកុកងឺ មៀអូលី) |type =សាលាបឋមសិក្សា, សាធារណៈ |grades =ប្រព័ន្ធ 6 ឆ្នាំ |district =ខោនធី Miaoli ទីក្រុង Miaoli |principal =លីវស៊ូយន់ (劉淑媛) |free_label =សាលារៀន |free_text =ការអប់រំរួមគ្នា |free_label2 =តំបន់បរិវេណសាលា |free_text2 =អំពីម៉ែត្រការ៉េ |location =តៃវ៉ាន់ខោនធី Miaoli ទីក្រុង Miaoliចូលរួមចំណែកនៅខាងក្នុងផ្លូវ Zhongzheng លេខ ២៤១ |number = +886-037-320-043<br>+886-037-320-122 |fax = +886-037-324-520 |website =[https://jges.mlc.edu.tw/ jges.mlc.edu.tw] }} '''ខោនធី Miaoli ទីក្រុង Miaoli ចូលរៀនសាលាបឋមសិក្សាជាតិ''' គឺជាសាលាបឋមសិក្សាជាតិដែលមានទីតាំងនៅ Miaoli City, Miaoli County, តៃវ៉ាន់។ ដើមឡើយវាជាមជ្ឈមណ្ឌលបណ្តុះបណ្តាលភាសាចិនកុកងឺ Miaoli និងសាលាសាធារណៈ Miaoli ។ == តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ == *[https://jges.mlc.edu.tw/ 苗栗縣苗栗市建功國民小學] *{{facebook|jgesmlc}} *{{YouTube|handle=苗栗縣苗栗市建功-g1h}} itwdkyyfz3o5e3ibuig06ci2m6qq166 335049 335048 2026-05-09T11:19:22Z វៃស៊ុយអេន 50882 /* */ 335049 wikitext text/x-wiki {{Infobox_School |name =ខោនធី Miaoli ទីក្រុង Miaoli ចូលរួមចំណែកសាលាបឋមសិក្សាជាតិ |established =ថ្ងៃទី 1 ខែកញ្ញា ឆ្នាំ 1896 (មជ្ឈមណ្ឌលសិក្សាភាសាចិនកុកងឺ មៀអូលី) |type =សាលាបឋមសិក្សា, សាធារណៈ |grades =ប្រព័ន្ធ 6 ឆ្នាំ |district =ខោនធី Miaoli ទីក្រុង Miaoli |principal =លីវស៊ូយន់ (劉淑媛) |free_label =សាលារៀន |free_text =ការអប់រំរួមគ្នា |free_label2 =តំបន់បរិវេណសាលា |free_text2 =អំពីម៉ែត្រការ៉េ |location =តៃវ៉ាន់ខោនធី Miaoli ទីក្រុង Miaoliចូលរួមចំណែកនៅខាងក្នុងផ្លូវ Zhongzheng លេខ ២៤១ |number = +886-037-320-043<br>+886-037-320-122 |fax = +886-037-324-520 |website =[https://jges.mlc.edu.tw/ jges.mlc.edu.tw] }} '''ខោនធី Miaoli ទីក្រុង Miaoli ចូលរៀនសាលាបឋមសិក្សាជាតិ''' គឺជាសាលាបឋមសិក្សាជាតិដែលមានទីតាំងនៅ Miaoli City, Miaoli County, តៃវ៉ាន់។ ដើមឡើយវាជាមជ្ឈមណ្ឌលបណ្តុះបណ្តាលភាសាចិនកុកងឺ Miaoli និងសាលាសាធារណៈ Miaoli == តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ == *[https://jges.mlc.edu.tw/ 苗栗縣苗栗市建功國民小學] *{{facebook|jgesmlc}} *{{YouTube|handle=苗栗縣苗栗市建功-g1h}} qh64q227lq3y70yh68er7zxnnr4a433 335050 335049 2026-05-09T11:20:10Z វៃស៊ុយអេន 50882 មិន​ធ្វើ​វិញ​នូវ​កំណែ​ប្រែ [[Special:Diff/335049|335049]] ដោយ​ [[Special:Contributions/魏𥡉恩|魏𥡉恩]] ([[User talk:魏𥡉恩|ការពិភាក្សា​]]) 335050 wikitext text/x-wiki {{Infobox_School |name =ខោនធី Miaoli ទីក្រុង Miaoli ចូលរួមចំណែកសាលាបឋមសិក្សាជាតិ |established =ថ្ងៃទី 1 ខែកញ្ញា ឆ្នាំ 1896 (មជ្ឈមណ្ឌលសិក្សាភាសាចិនកុកងឺ មៀអូលី) |type =សាលាបឋមសិក្សា, សាធារណៈ |grades =ប្រព័ន្ធ 6 ឆ្នាំ |district =ខោនធី Miaoli ទីក្រុង Miaoli |principal =លីវស៊ូយន់ (劉淑媛) |free_label =សាលារៀន |free_text =ការអប់រំរួមគ្នា |free_label2 =តំបន់បរិវេណសាលា |free_text2 =អំពីម៉ែត្រការ៉េ |location =តៃវ៉ាន់ខោនធី Miaoli ទីក្រុង Miaoliចូលរួមចំណែកនៅខាងក្នុងផ្លូវ Zhongzheng លេខ ២៤១ |number = +886-037-320-043<br>+886-037-320-122 |fax = +886-037-324-520 |website =[https://jges.mlc.edu.tw/ jges.mlc.edu.tw] }} '''ខោនធី Miaoli ទីក្រុង Miaoli ចូលរៀនសាលាបឋមសិក្សាជាតិ''' គឺជាសាលាបឋមសិក្សាជាតិដែលមានទីតាំងនៅ Miaoli City, Miaoli County, តៃវ៉ាន់។ ដើមឡើយវាជាមជ្ឈមណ្ឌលបណ្តុះបណ្តាលភាសាចិនកុកងឺ Miaoli និងសាលាសាធារណៈ Miaoli ។ == តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ == *[https://jges.mlc.edu.tw/ 苗栗縣苗栗市建功國民小學] *{{facebook|jgesmlc}} *{{YouTube|handle=苗栗縣苗栗市建功-g1h}} itwdkyyfz3o5e3ibuig06ci2m6qq166