វិគីភីឌា kmwiki https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter មេឌា ពិសេស ការពិភាក្សា អ្នកប្រើប្រាស់ ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់ វិគីភីឌា ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា ឯកសារ ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ មេឌាវិគី ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី ទំព័រគំរូ ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ ជំនួយ ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 5240 337116 335606 2026-07-03T06:29:46Z Noreaykh 43065 Noreaykh បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ជ័យវម៌្មទី ៧]] ទៅ [[ជ័យវរ្ម័នទី៧]] តាមរយៈការបញ្ជូនបន្ត 331094 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:1em;" |- style="text-align:center;" |style="background: #005A92;" colspan="2"|<p style="font-family:Khmer OS muol pali; font-size: 15pt; color: #FFFFFF; text-shadow: 0px 0px yellow;> ជ័យវរ្ម័នទី៧ </p> |- style="text-align:center;" | colspan="2" |[[File:Jayavarman VII Guimet 90508 1.jpg|250px]] |- style="text-align:center;" |style="background: #ABCDEF;" colspan="5" | Jayavarman VII At Paris Guimet Museum of France <br> |- style="background: #f1f5fc;" |- style="vertical-align:center;" |'''រជ្ជកាល''' | ១១៨១([[ចក្រភពខ្មែរ]]) |- style="vertical-align:center;" |'''បិតា''' | [[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] |- style="vertical-align:center;" |'''មាតា''' | [[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី|សុដាមណី]] |- style="vertical-align:center;" |'''មហេសី''' | * [[ជយរាជទេវី|ជ័យរាជទេវី]] * [[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|ឥន្ទ្រទេវី]] * រាជេន្ទ្រទេវី |- style="vertical-align:center;" |'''បុត្រ''' | * [[សូយ៌កុមារ|សូរ្យកុមារ]] * ព្រះបាទ[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] * [[វីរកុមារ|វីរៈកុមារ]] * [[ព្រះនាងសុខរមហាទេវី|ស្រីសុខរមហាទេវី]] * [[ឝ្រីឥន្ទ្រកុមារ]] * ព្រះភិក្ខុ[[គមលិន្ត]] |- style="vertical-align:center;" |គ្រងរាជ្យ |១១៨១ |- style="vertical-align:center;" |'''ព្រះនាមពេញ''' | ជ័យវរ្ម័នអវតារលោកកេរស្វរៈ <br> (ជ័យវរធន់) |- style="vertical-align:center;" |'''មរណៈនាម''' | ព្រះបរមសៅសុគតបទ |- style="vertical-align:center;" |'''ក្សត្រមុន''' | [[ត្រីភូវនាទិត្យវរ្ម័ន]] |- style="vertical-align:center;" |'''រាជបន្ត''' | [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] |- style="vertical-align:center;" |'''ប្រសូត្រ''' | ១១២៥ |- style="vertical-align:center;" |'''ចូលទីវង្គត''' | ១២១៨ |- style="vertical-align:center;" |'''ជំនឿសាសនា''' | * [[ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] * [[ព្រះពុទ្ធសាសនា]] [[មហាយាន]] |} '''ជ័យវរ្ម័នទី៧''' ([[អង់គ្លេស]]: Jeyvaraman VII) ([[សំស្ក្រឹត]]: Jayavarman VII) (ប្រ.ស|គ.ស ១១២៥-១២១៨) '''រជ្ជកាលគ្រងរាជ''' (គ.ស ១១៨១-១២១៨) ក្រោយគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍ក្នុងឆ្នាំ ១១៨១ នៃគ.សករាជ ទ្រង់មាន ព្រះបរមនាមថា '''"ជយវម៌្មអវតាលោកេរស្វរ"''' ប្រែជាខេមរៈភាសា "ជ័យវរ្ម័នអវតារលោកកេរស្វរៈ" ព្រះអង្គជាស្ដេចខ្មែរដ៏ខ្លាំងពូកែមួយព្រះអង្គដែលរើបំរាសពីការត្រួតត្រា របស់រាជវង្ស [[ចាម]] ដែលមកពីភាគកើតកម្ពុជា គឺ [[ប្រទេសចម្ប៉ា|អាណាចក្រចាម្ប៉ា]] ហើយព្រះអង្គដែលជាស្ដេចសឹកខ្លាំងពូកែ ដែលត្រួតត្រាអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោកមួយភាគធំ ព្រះអង្គជាបុត្ររបស់ព្រះបាទ [[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] និងបានរៀបអភិសេក អគ្គមហេសី ២អង្គ គឺ ព្រះនាង [[ជយរាជទេវី|ជ័យរាជទេវី]] និង ព្រះនាង[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|ឥន្ទ្រទេវី]] ហើយទ្រង់មានបុត្រាបុត្រី ៦អង្គ, បុត្រទី១ ព្រនាម [[សូយ៌កុមារ|សូរ្យកុមារ]], បុត្រទី២ នាម [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] , បុត្រទី៣ នាម [[ឝ្រីឥន្ទ្រកុមារ]] ជាបុត្ររបស់ ជ័យរាជទេវី ដែលជាមហេសីទី១ បុត្រទី៤ នាម [[វីរកុមារ|វីរៈកុមារ]], បុត្រទី៥ ព្រះភិក្ខុ[[គមលិន្ត]] ជាបុត្ររបស់ ឥន្ទ្រទេវី ដែលជាមហេសីទី២ បុត្រទី៦ នាម [[ព្រះនាងសុខរមហាទេវី|ស្រីសុខរមហាទេវី]] ជាបុត្រីរបស់ស្នំឯក ហើយបុត្រដែលឡើងសោយរាជបន្តពីទ្រង់គឺព្រះបាទ [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] ដែលជាបុត្រទី២របស់ទ្រង់ ។<ref> Adhir Chakravarti (1982) [https://www.worldcat.org/title/Royal-succession-in-ancient-Cambodia/oclc/10064283 Royal Succession in Ancient Cambodia], Publisher: Asiatic Society, Original from the University of Virginia p.119 </ref> == ការរំដោះក្រុងអង្គរពីពួកចាម្ប៉ា == '''Liberation of Angkor city from Champa''' [[File:Angkor Thom, Bayon 08.jpg|left|thumb|ចម្លាក់ [[ប្រាសាទបាយ័ន]] បង្ហាញពីចម្បាំងរវាងខ្មែរ និង ចាម នាសមរភូមិ [[បឹងទន្លេសាប]] ស.វទី១២]] ក្នុងឆ្នាំ ១១៧៧ នៃគ.ស កងទ័ពចម្ប៉ាបានលើកទ័ពយ៉ាងធំ តាមផ្លូវទឹកនៃដង [[ទន្លេមេគង្គ]] ក្រោម ដោយបរសំពៅចម្បាំងកាត់តាមផ្លូវទឹកទៅ [[បឹងទន្លេសាប]] រួចវាយចូលដុតបំផ្លាញក្រុងអង្គរ ដើម្បីកាន់កាប់ក្រុងអង្គរ នៅទីបំផុតកងទ័ពចម្ប៉ាក៏ទទួលបានជ័យជំនះ និងបានសម្លាប់ស្ដេច "[[ត្រីភូវនាទិត្យវរ្ម័ន]]" និងបានប្រមូលយកមាសប្រាក់ជាច្រើនក្នុងក្រុងអង្គរ រួចដឹកជញ្ជូនទៅកាន់ ប្រទេសចាម្ប៉ា ហើយការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកចាម មកលើក្រុងអង្គរមានរយៈ ៤ឆ្នាំ ។ នៅក្នុងអំឡុងពេលនោះមាន រាជវង្សខ្មែរមួយអង្គព្រះនាម "ជ័យវរធន់" ដែលគង់នៅ រាជធានី [[ខេត្តតាកែវ]] ដែលព្រះអង្គបានកសាង បាសាទតាព្រហ្ម ឬ ហៅថា ប្រាសាទព្រហ្មមនៈ ក្នុងតំបន់ទន្លេបាទី សព្វថ្ងៃនេះ ។ ក្នុងឆ្នាំ ១១៨១ នៃគ.ស "ជ័យវរធន់" បានបើកការប្រយុទ្ធនៅស្រមោលភូមិអង្គរយ៉ាងខ្លាំងក្លានៃចម្បាំងលើបឹងទន្លេសាប នៅទីបំផុតទ្រង់ក៏យកជ័យជំនះពីពួកចាម្ប៉ាបាន និងបានប្រកាសគ្រងរាជក្នុងឆ្នាំ ១១៨២ នៃគ.ស ដែលមានព្រះនាមក្នុងរាជ្យថា "ជ័យវរ្ម័ន [[អវតារ]] លោកកេរស្វរៈ" ។<ref> Russell R. Ross, Library of Congress (1990) [https://www.worldcat.org/title/Cambodia-:-a-country-study/oclc/1132893228 Cambodia : a country study], Publisher: The Division : For sale by the Supt. of Docs., U.S. G.P.O., Washington, D.C., Original from the University of Virginia p. 362 [[ISBN]]: 0160208386 </ref> <ref> George Coedès (1975) [https://books.google.com/books/about/The_Indianized_States_of_Southeast_Asia.html?id=iDyJBFTdiwoC The Indianized States of Southeast Asia], Editor: Walter F. Vella, Translated by Sue Brown Cowing, Publisher: University of Hawaii Press p.424 [[ISBN]]: 082480368X, 9780824803681 </ref> == ការកសាងទីក្រុងអង្គរធំ == '''Construction of Angkor Thom''' [[File:Angkor Thom M2.png|thumb|ផែនទី ក្រុងអង្គរធំ នៃស្ថាបត្យកម្មអង្គរទី៣]] [[File:20171126 South gate of Angkor Thom 4733 DxO.jpg|thumb|ក្លោងទ្វារនៃទីក្រុងអង្គរធំ]] ទីក្រុងអង្គរធំត្រូវបានកសាងឡើងនៅចុងសតវត្សទី១២ ដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ជាទីក្រុងដ៏ធំសំបើមនៅភូមភាគអាសុីអាគ្នេយ៍នេះ ទីក្រុងអង្គរធំត្រូវបានគេចាត់ទុកស្ថាបត្យកម្មដ៏ធំនេះ ជាស្ថាបត្យកម្មអង្គរទី៣ ដែលរាជធានីនេះគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីដែលមានទំហំ ៩​គីឡូម៉ែត្រ​ក្រឡា និងមានបូជនីយដ្ឋាន ប្រាសាទបុរាណជាច្រើនបន្សល់ទុកនៅទីនេះ ដូចជា៖ [[ប្រាសាទបាយ័ន]] ជាប្រាសាទ ឧទ្ទិសរួមបញ្ចូលគ្នា នៃ [[ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] និង [[ពុទ្ធសាសនា]] [[មហាយាន]] ដែលមានគូបរៈចំនួន ៥៤ ដោយស្មើ និង ព្រះភ័ក្ត្រព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៧ ចំនួន ២១៦ តំំណាងឱ្យ អវតារលោកកេរស្វរៈ ។<ref> Henri Stierlin (1984) [https://www.worldcat.org/title/cultural-history-of-angkor/oclc/1015084899 The Cultural History of Angkor Great civilizations], Publisher: Aurum, London, Original from the University of Michigan p.94 [[ISBN]]: 0906053676 </ref> ក្រុងអង្គរធំ មានក្លោងទ្វារចូលចំនួន៥ទិស ទិសនិមួយៗ៖ ទ្វារខ្មោច (នៅទិសខាងកើត) ទ្វារដីឆ្នាំង (នៅទិសខាងជើង) ទ្វារតាកៅ (នៅទិសខាងលិច) ទ្វារទន្លេអ៊ុំ (នៅទិសខាងត្បូង) និងទ្វារជ័យ (នៅទិសខាងកើតចំពីមុខព្រះបរមរាជវាំងក្នុងខេត្តសៀមរាប) គូបរៈនៃទ្វារនីមួយៗមានព្រហ្មមុខបួន តំណាងឱ្យ ភ្នំមន្ទ្រៈនៃខ្សែររឿង [[កូរសមុទ្រចក្រវាឡ]] ។ ទ្វារនៅទិសខាងត្បូងក្រុងអង្គរធំស្ថិតនៅចំងាយ ៧,២គីឡូម៉ែត្ រពីខាងជើងក្រុងសៀមរាប និង ១,៧គីឡូម៉ែត្ រពីខាងជើងច្រកចូលប្រាសាទអង្គរវត្ត ។ កំពែងព័ទ្ធជុំវិញនីមួយៗមានប្រវែង៣គីឡូម៉ែត្របួនជ្រុង និងមានកំពស់៨ម៉ែត្រព័ទ្ធជុំវិញដោយគូទឹក ហ៊ុំព័ទ្ធលើផ្ទៃដី៩​គីឡូម៉ែត្រ​ក្រឡា ។ ដើម្បីការពារក្រុងពីការវាយប្រហារពីគូសត្រូវ ជ័យវរ្ម័នទី៧ បាន​កសាង​កំផែង​ថ្ម​ព័ទ្ធ​ជុំវិញ​ក្រុង​ដែល​មាន​ប្រវែង​១២​គីឡូម៉ែត្រ ។ ក្នុង​វិស័យ​សំណង់ នៃសត្ថបត្យកម្ម របស់ព្រះអង្គត្រូវបានគេស្គាល់ថាជារចនាបទ បាយ័ន ដែលរាជវាំងទាំងមូល និងទីស្នាក់នៅសាងសង់ដោយសំណង់ឈើ ដែលប្រើប្រាសកម្លាំងពលកម្មប្រមាណជា ២មុឺននាក់ ជាមួយនិង ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រឆ្លងកាត់នៃការរំដោះទឹក ដែលមានបួនទិសដែលចាក់បង្ហូរ ទៅកាន់គូទឹកដែលព័ទ្ធជុំវិញ ។<ref> Henri Stierlin (1977) [https://www.worldcat.org/title/encyclopaedia-of-world-architecture/oclc/4493914 Encyclopedia of World Architecture, Volume 2], Publisher: Facts on File, New York, Original from Pennsylvania State University p.499 [[ISBN]]: 0871964058 </ref> ព្រអង្គក៏បានកសាងដំណាក់ឃ្លាំងចំនួន២ គឺខាងត្បូង និង ខាងជើង ដែលដំណាក់ឃ្លាំងខាងត្បូងដាក់នៅជង្រុកស្រូវ ដែលប៉ានស្មានប្រមាណជា ១១.១៩២ តោន និង ដំណាក់ឃ្លាំងខាងជើងដាក់នៅក្រណាត់សូត្រសម្លៀកបំពាក់ ប្រមាណជា ៥១២កី ជាមួយនិងឆ័ត្រក្លោះ ៥២៣ ។ នៅតាមប្រាសាទ នីមួយ​ៗមានរន្ធសម្រាប់ដាក់លម្អនូវគ្រឿងត្បូងចំរុះដែលត្រូវបានគេប៉ាន់ស្មានសរុបប្រម៉ាណជា ​៤៨០០០​គ្រាប់ ។ ក្រៅពីនេះ ព្រះអង្គបានក៏សាងរាជដំណាក់ស្រីរបាំប្រចាំក្រុងអង្គរធំផងដែរ ត្រង់ប្រាសាទ សួរព្រ័ត្យ ត្រូវបានគេប៉ានស្មានថាមានអ្នករបាំប្រហែលជា ១៦០០នាក់ ។ <ref> European Association of Southeast Asian Archaeologists. International Conference (2000) [https://www.worldcat.org/title/South-east-Asian-archaeology-...-:-proceedings-of-the-...-International-Conference-of-the-European-Association-of-South-East-Asian-Archaeologists/oclc/50651897 South-east Asian Archaeology ...: Proceedings of the ... International Conference of the European Association of South-East Asian Archaeologists], Publisher: Istituto Italiano per l'Africa e l'Oriente, Original from the University of Michigan </ref> <ref> André Migot (1960) [https://www.worldcat.org/title/khmers-des-origines-dangkor-au-cambodges-daujourdhui/oclc/1006412017 Les Khmers, des origines d'Angkor au Cambodge d'aujourd'hui Collection "L'aventure du passé"], Publisher: Paris,Le Livre contemporain, Original from the University of Virginia p.376 </ref> <ref> Ly Daravuth, Ingrid Muan, Raiyaṃ (2001) [https://www.worldcat.org/title/cultures-of-independence-an-introduction-to-cambodian-arts-and-culture-in-the-1950s-and-1960s/oclc/49613043 Cultures of Independence], Publisher: Reyum institute, Original from the University of Michigan </ref> == ជំនឿលើពុទ្ធសាសនា មហាយាន == '''Belief in Mahayana Buddhism''' [[File:Bodhisattva Lokesvara irradiant (musée Guimet) (6372559143).jpg|thumb|Buddha Mahayana 12th century at musée Guimet art of Jayavarman VII]] ជ័យវរ្ម័នទី៧ ជាព្រះមហាក្សត្រដែលត្រូវបានគេស្គាល់ច្រើនដោយសារសំណង់ដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ជាច្រើនដែលបានបញ្ចប់ក្នុងរជ្ជកាលរបស់ទ្រង់ រួមទាំងប្រាសាទឧទ្ទិសដល់មាតាបិតារបស់ព្រះអង្គផងដែរ ។ ប្រាសាទបាយ័ន ដែលជាប្រាសាទឧទ្ទិសឱ្យ ពុទ្ធសាសនា មហាយាន ដែលស្ថិតនៅចំកណ្ដាលនៃអង្គរធំ ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៧ ទ្រង់មានជំនឿយ៉ាងមុតមាំទៅលើពុទ្ធសាសនា មហាយាន ដែលបន្តពីបិតារបស់ទ្រង់ព្រះនាម [[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] ដែលនាំយកពុទ្ធសាសនា មហាយាន យកមកគោរពបូជានៅកម្ពុជា ។ ពុទ្ធសាសនា មហាយាន ត្រូវបានចាត់ទុកជាសាសនា របស់ព្រះរាជា ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ព្រះអង្គមិនបោះបង់ចោលនូវ ព្រហ្មញ្ញសាសនាផងដែរ ដោយរក្សានូវ រឿងព្រេងទេវកថា ហិណ្ឌូជាច្រើននូវតាមចម្លាក់នៃជញ្ជាំងប្រាសាទជាប់ជានិច្ច ដែលទុកជាមរតករបស់ដូនតា ហើយប្រាសាទដែលទ្រង់បានកសាងឧទ្ទិសជូនមាតាបិតារបស់ព្រះអង្គផងដែរនោះ គឺ [[ប្រាសាទតាព្រហ្ម]] ។<ref> Steve McCurry (2002) [https://www.worldcat.org/title/Sanctuary-:-the-temples-of-Angkor/oclc/1008142557 Sanctuary : the temples of Angkor], Publisher: Phaidon, London, Original from the University of Michigan p.116 [[ISBN]]: 0714841757, 9780714841755 </ref> <ref> Jacques Dumarçay, Michael Smithies (1998) [https://www.worldcat.org/title/The-site-of-Angkor/oclc/37864679 The site of Angkor], Publisher: Oxford University Press, New York, Original from the University of Michigan p.72 [[ISBN]]: 9835600406, 9789835600401 </ref> === ការកសាង [[ប្រាសាទតាព្រហ្ម]] === ប្រាសាទតាព្រហ្ម កងសាងដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ក្នុងឆ្នាំ ១១៨៦ នៃគ.ស ទ្រង់បានកសាងដើម្បីឧទ្ទិសជូន មាតាបិតា របស់ព្រះអង្គ ដែលប្រាសាទនេះមានឈ្មោះដើមហៅថា ប្រាសាទ "រាជវិហារ" ។<ref> Lynn S Teague (1975) [https://www.worldcat.org/title/ancient-civilization-and-trade/oclc/1067257011 Ancient Civilization and Trade], Publisher: University of New Mexico Press p.485 [[ISBN]]: 0826303455 </ref> ប្រសាទតាព្រហ្មមានកំពែងព័ទ្ធពីក្រៅទំហំ (១០០០មx៦០០ម) ដោយស្មើនិង ៦០០,០០០ ម៉ែតការ៉េ ។ ប្រាសាទនេះផងដែរ មានភូមិប្រជាជនរស់នៅជុំវិញប្រមាណជា ១២,៦៦០ នាក់ ក្នុងនោះរួមបញ្ចូលទាំងមន្ត្រីធំៗ ចំនួន ៤១៨ នាក់និងមានអ្នកបម្រើកាងារប្រចាំរាជដំណាក់ចំនួន ២៧៤០ នាក់ ក្នុងនោះមានជំនួយការបង្ហាត់របាំចំនួន ២៣២ នាក់ និង មានស្រីរបាំប្រចាំរាជដំណាក់ចំនួន ៦១៥នាក់ ។ រួមទាំងរតនៈវត្ថុក្នុងនោះមួយចំនួនផង ដូជា៖ មាន​ចាន​មាស​សរុប ដែល​មាន​ទម្ងន់​ជាង​ប្រាំ​រយ​គីឡូក្រាម ចាន​ប្រាក់​ចំនួន​៣៥ គ្រាប់​គជ់​ខ្យងចំនួន ៤០៦២០​គ្រាប់ ត្បូង​ចំរុះចំនួន ​៤៥៤០​គ្រាប់ រនាំងដាក់ការពារ ដែលជាតង្វាយពីប្រទេស​ចិន​ ក្នុងរាជវង្សសុង ([[អង់គ្លេស]]: Song dynasty) ចំនួន ៨៧៦ ។ ប្រាសាទនេះក៏ត្រូវបានចាត់ទុកផងដែរ ជាសាកលវិទ្យាល័យផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រដែលក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ក្សត្រី [[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|ឥន្ទ្រទេវី]] ។<ref> Harriet Winifred Ponder (1938) [https://www.worldcat.org/title/cambodian-glory-the-mystery-of-the-deserted-khmer-cities-and-their-vanished-splendour-and-a-description-of-life-in-cambodia-today/oclc/68180136 Cambodian Glory: The Mystery of the Deserted Khmer Cities and Their Vanished Splendour; and a Description of Life in Cambodia Today], Publisher: T. Butterworth, Limited, Original from the University of Michigan p.383 </ref> <ref> David L. Snellgrove (2000) [https://www.amazon.com/s?k=9789748299310&i=stripbooks&linkCode=qs Asian Commitment: Travels and Studies in the Indian Sub-continent and South-East Asia], Publisher: Orchid Press, Original from the University of Michigan p.587 [[ISBN]]: 9748299317 </ref> === ការកសាង [[ប្រាសាទព្រះខ័ន]] === ប្រាសាទព្រះខ័ន កងសាងដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ក្នុងឆ្នាំ ១១៩១ នៃគ.ស ។<ref> Bernard Philippe Groslier, Jacques Arthaud (1957)[https://www.abebooks.com//servlet/SearchResults?tn=Arts+Civilization+Angkor The Arts and Civilization of Angkor], Publisher: Praeger, Original from the University of Michigan p.230 </ref> ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយ ព្រះពិស្ណុការអាវតារលោកកេរ្ត៍ស្វារៈ ប្រាសាទនេះមានទំហំ ៥៦ ហិចតា និងមានបរិមាត្រ (៨០០មx៧០០ម) ប្រាសាទព្រះខ័ន បានឱ្យដឹងថា បដិមានៃរូបព្រះពុទ្ធ ព្រះឥសូរ និងព្រះវិស្ណុ ដែលត្រូវបានតម្កល់នៅក្នុងប្រាសាទនេះមានចំនួនដល់ទៅ ២០,៤០០ ដែលធ្វើអំពីមាស ប្រាក់ សំរិទ្ធ និងថ្ម ចំណែកឯ បដិមាទេវៈផ្សេងៗទៀយមានចំនួន ៤៣០ និងប្រជាជនក្នុងភូមិចំនួន ១៣,៥០០ ដែលមានតួនាទីថែរក្សាផ្គត់ផ្គង់មូលនិធិសាសនាឱ្យមានដំណើរការល្អនៅប្រាសាទនេះ និងស្បៀងអាហារជាច្រើនផ្តល់ដោយឃ្លាំងព្រះរាជទ្រព្យ ឬដោយប្រជាជនក្នុងភូមិចំនួន ៥៣២៥ ដែលមានមនុស្សសរុបចំនួន៨៧,៨៤០នាក់ ។ មានបដិមាចំនួន ២៨៣ ត្រូវបានតម្កល់ជុំវិញបដិមាព្រះពោធិសត្វលោកេស្វរៈ ដែលតំណាងឱ្យដួងវិញាណខ័ន្ឌព្រះបិតារបស់ព្រះរាជា ។ មានសំណង់ប៉មចំនួន ៨៥សម្រាប់តម្កល់ព្រះបដិមាដល់ទៅ ៥២៥អង្គជាចំណុះប្រាសាទដ៏ធំនេះ។ សិលាចារឹកបានបន្តទៀតថា ប្រាសាទនេះសូមឧទ្ទិសកុសលទៅកាន់អតីតព្រះរាជាព្រះនាម ធរណិន្ទ្រវរ្ម័ន ដែលជាព្រះបិតា របស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ និងបួងសួងឱ្យព្រះមហាក្សត្រជំនាន់ក្រោយ ដែលបានជួយថែរក្សាសំណង់ព្រះពុទ្ធសានា ដែលមានទាសាទាសីចំនួន ៣០៦,៣៧២នាក់ សូមឱ្យទទួលផលបុណ្យគ្រប់ៗគ្នា ។ សិលាចារឹកនៃប្រាសាទព្រះខ័នមានការរៀបរាប់ពីទីក្រុងដ៏រីចម្រើនដ៏ជឿនលឿនមួយ ដែលផ្តោតទៅលើសកម្មភាពសាសនា និងសេចក្តិត្រូវការនៃប្រាសាទនេះ ដង្វាយត្រូវបានរៀបចំសម្រាប់អាទិទេពហើយកម្រងផ្កាត្រូវបានលម្អសម្រាប់អាទិទេពទាំងនេះទៀតផង ។ ម្ហូបអាហារត្រូវបានផ្គតផ្គង់ហើយនៅតាមខ្លោងទ្វារតែងមានអ្នកយាម និងមានក្រុមរបាំរាប់ពាន់នាក់សម្រាប់ រាំសម្តែងសម្រាប់ប្រាសាទនេះក្នុងកិច្ចពិធីសាសនាធំៗផងដែង។<ref> George Coedés (1935) [https://www.worldcat.org/title/qambi-mahaksatr-muay-qang-knun-krun-kambuja-jayavaraman-di-7/oclc/23578422 Qaṃbī Mahāksǎtr muay qaṅg knuṅ Kruṅ Kambūjā Jayavaramǎn dī 7], Publisher: Braḥrāj Paṇṇālăy Kambujā, Original from the University of Michigan p.56 </ref> == ការកសាង មន្ទីពេទ្យ និង សាលាសំណាក់ == '''Construction of hospitals and guesthouses''' ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាស្ដេចមានប្រាជ្ញា និងគិតគូរទៅដល់សុខមាលភាពរបស់ប្រជានុរាស្ត្ររបស់ព្រះអង្គ ដោយទ្រង់បានបង្កើត "អរោគ្យសាលា" ដែលមានន័យថាមន្ទីរព្យាបាលរោគ ឬ ហៅថាមន្ទីពេទ្យ ដែលមានចំនួន ៩៨ និង "ធម្មសាលា" ដែលមានន័យថា សាលាសំណាក់ធម៌សម្រាប់ព្រះភិក្ខុសង្ឃ ដែលមានចំនួន ១០១ នៅទូទាំងប្រទេស ។ តាមកំណត់ត្រាសិលាចារឹក K.368 នៅស្រុកសាយហ្វុង ប្រទេសឡាវ បានពិពណ៌នាថា អរោគ្យសាលានីមួយៗមានគ្រូពេទ្យចំនួន២នាក់ អមដោយស្ត្រី ចំនួន២នាក់ និងមនុស្សប្រុសម្នាក់ គ្រូថ្នាំចំនួន ២នាក់នៅឃ្លាំងសម្រាប់ចែកចាយថ្នាំ អ្នកថែរក្សាសំអាតចំនួន២នាក់ អ្នកមើលជំងឺ (គិលានុបដ្ឋាន) ចំនួន១៤នាក់ ស្រ្តីសម្រាប់ដាំថ្នាំមានចំនួន៨នាក់ ដូចនេះមន្ទីរព្យាបាលរោគក្នុងរាជរបស់ទ្រង់ ធ្វើការព្យាបាលអ្នកជំងឺគ្រប់ប្រភេទដោយមិនមានការរើសអើងនោះទេ ។ ចំណែកឯ "ធម្មសាលា" ដែលជា សាលាសំណាក់ធម៌សម្រាប់ព្រះភិក្ខុសង្ឃ ត្រូវបានដាក់ឱ្យមើលការខុសត្រូវផ្នែកព្យាបាលសុខមាលភាពរបស់ភិក្ខុសង្ឃ ដោយព្រះគ្រូ "ផៃសាញ់យៈ" ដែលមានជំនួយការជាមន្ត្រីសង្ឃចំនួន ២រូប នាមជា សូរ្យគណៈ និង ចន្ទ្រាគណៈ សម្រាប់ការព្យបាលជំងឺទៅលើព្រះសង្ឃទូទៅ នៃពុទ្ធសាសនា មហាយាន ក្រោយមកមន្ទីរព្យាបាលរោគត្រូវបានគេសាងសង់បន្ថែមនូវបរិវេណនៃ [[ប្រាសាទតាព្រហ្ម]] ដែលធ្វើឱ្យកំណត់ត្រាមន្ទីរព្យាបាលរោគរបស់ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៧ មានច្រើនដល់ ១០២ ក្នុងរជ្ជកាលនៃការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះអង្គ ។ <ref> Lawrence Palmer Briggs (1951) [https://www.worldcat.org/title/The-ancient-Khmer-Empire/oclc/527144 The Ancient Khmer Empire, Volume 41], Publisher: American Philosophical Society, Original from the University of California p.295 </ref> <ref> University of Calcutta (1955) [https://books.google.com/books/about/The_Calcutta_review.html?id=Lg8xAQAAMAAJ The Calcutta review], Publisher: University of Calcutta, Original from Northwestern University </ref> == ការវាយដណ្ដើមយកចាម្ប៉ា == '''The conquest of Champa''' នៅក្នុងឆ្នាំ ១១៩០ នៃ គ.ស ស្ដេចចាមព្រះនាម ជ័យឥន្ត្រវរ្ម័នទី៤ បានលើកទ័ពមកវាយអាណាចក្រខ្មែរម្ដងទៀត ការលុកលុយអាណាចក្រខ្មែរមានរយៈពេលពេញ១ឆ្នាំ រហូតដល់ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៧ បង្ក្រាបការលុកលុយរបស់ពួកចាមបានទាំងស្រុង ក្នុងឆ្នាំ ១១៩១ នៃ គ.ស ។ យោងតាមសិលាចរឹកនៅប៉ោនគរ (ញ៉ាត្រាង) បានសរសេរទុកថា ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៧ វាយយកបានរាជធានីនៃប្រទេសចាម្ប៉ា ដោយទ្រង់បញ្ជាឱ្យវិទ្យានន្តៈ វាយចូលរាជធានី "វិជ័យ" (បិញឌិញ) ហើយចាប់បានស្ដេចចាម ជាឈ្លើយសឹកនិងបានយកស្ដេចអង្គនេះ មកថ្វាយព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៧ ។ ហើយព្រះអង្គបានលើកព្រះអនុជថ្លៃ របស់ព្រះអង្គ ព្រះនាម "អុិន" ដែលត្រូវជាប្អូនប្រុសព្រះនាង "ជ័យរាជទេវី" ឱ្យឡើងសោយរាជនៅវិជ័យ ដោយមានព្រះនាមក្នុងរាជថា "សូរ្យវរ្ម័នទេវរាជ" មិនយូរបុ៉ន្មាន ពួកចាមដែលមានមេដឹកនាំឈ្មោះ "រៈសុបតិ" ក៏ងើបលើកបះបោរបណ្ដេញព្រះបាទ សូរ្យវរ្ម័នទេវរាជ ចេញពីរាជធានីវិជ័យ ហើយមាននាមក្នុងរាជថា "ជ័យឥន្ត្រវរ្ម័នទី៥" ។ ពេលនោះ "វិទ្យានន្តៈ" ក៏លើកទ័ពវាយរាជធានីវិជ័យម្ដងទៀត ហើយបានធ្វើឃាតស្ដេចចាម "ជ័យឥន្ត្រវរ្ម័នទី៥" និងបានបង្រួបបង្រួមប្រទេសចម្ប៉ាឱ្យមានឯកភាពឡើងវិញ និងបានប្រកាសសោយរាជនាពេលនោះក្នងឆ្នាំ ១១៩២ នៃគ.ស រហូតដល់ឆ្នាំ ១២០៣ នៃគ.ស ទើបព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ លើកទ័ពធំមកកំចាត់ចាម និងបានវាយយកចាម្ប៉ាមកគ្រប់គ្រងទាំងស្រុងក្នុងឆ្នាំ ១២០៣ នៃគ.ស ។<ref> Daniel George Edward Hall (1961) [https://books.google.com.kh/books?id=5lV85XuvoZ4C&q=Jayavarman+VII+1190+1191&dq=Jayavarman+VII+1190+1191&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiF6K_U-vjuAhWTIbcAHQKSDxEQ6AEwBnoECAAQAw A History of South-East Asia], Publisher: Macmillan, Original from the University of California p.807 </ref> <ref> André Migot (1960) [https://www.worldcat.org/title/khmers-des-origines-dangkor-au-cambodges-daujourdhui/oclc/1006412017 Les Khmers, des origines d'Angkor au Cambodge d'aujourd'hui Collection "L'aventure du passé"], Publisher: Le Livre Contemporain, Paris, p.376 </ref> == ក្រុមគ្រួសាររាជវង្ស == '''Royal family''' {| width=100% class="wikitable" |colspan="5" style="background-color:white" width=9% |<center><font color="#000080">'''ជ័យវរ្ម័នទី៧'''</font></center> <br> <center> '''Jeyvaraman VII''' </center> |- ! style="background-color:#D3D3D3" width=20% | '''[[ជយរាជទេវី]]''' <br> (Jayarajadevi) ! style="background-color:#D3D3D3" width=20% | '''[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|ឥន្ទ្រទេវី]]''' <br> (Indradevi) ! style="background-color:#D3D3D3" width=20% | រាជេន្ទ្រទេវី <br> (Rajendradevi) ! style="background-color:#D3D3D3" width=20% | ព្រះស្នំ <br> (Concubine) |- | align="center" |'''[[សូយ៌កុមារ|សូរ្យកុមារ]]''' <br> (Suryakumara) <br> '''[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២]]''' <br> (Indravarman II) <br> '''[[ឝ្រីឥន្ទ្រកុមារ]]''' <br> (Srindrakumara) | align="center" | '''[[វីរកុមារ|វីរៈកុមារ]]''' <br> (Virakumara) <br> '''ព្រះភិក្ខុ[[គមលិន្ត]]''' <br> (Tamalinda) | align="center" | | align="center" | '''[[ព្រះនាងសុខរមហាទេវី|សុខរមហាទេវី]]''' (កូនស្រី) <br> (Sukhara Mahadevi) (daughter) |} ==ពង្សាវលី== *ព្រះអយ្យកា ព្រះនាម មហិធរាទិត្យ និងព្រះអយ្យិកា ជាបុត្រីនៃព្រះបាទធរណីន្ទ្រវម៌្មទី១ និងមហេសីមួយអង្គទៀត។ **ព្រះបិតាព្រះនាម [[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] ***ព្រះមាតា [[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី]] ****ព្រះអគ្គមហេសីព្រះនាម [[ជយរាជទេវី]] និង [[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|ឥន្ទ្រទេវី]] *****ព្រះរាជបុត្រាព្រះរាជបុត្រី [[ឝ្រីឥន្ទ្រកុមារ]] ព្រះភិក្ខុ[[គមលិន្ត]] [[វីរកុមារ]] ព្រះបាទ[[ឥន្ទ្រវម៌្មទី២]] [[សូយ៌កុមារ]] [[ព្រះនាងសុខរមហាទេវី|សុខរមហាទេវី]] និង មួយអង្គទៀតមិនស្គាល់ {{ahnentafel top|width=100%}} <center>{{ahnentafel-compact5 |style=font-size: 90%; line-height: 110%; |border=1 |boxstyle=padding-top: 0; padding-bottom: 0; |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |boxstyle_5=background-color: #9fe; |1= '''ព្រះបាទជយវម៌្មទី៧''' |2= [[ធរណីន្ទ្រវម៌្មទី២|ព្រះបាទធរណីន្ទ្រវម៌្មទី២]] |3= ព្រះនាង[[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី|ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី]] |4= សម្តេចព្រះរាជអយ្យកោ ព្រះអង្គម្ចាស់[[មហិធរាទិត្យ]] |5= សម្តេចព្រះរាជអយ្យិកា ព្រះនាងរាជបតីន្ទ្រលក្ម្សី |6= [[ហស៌វរ្ម័នទី៣|ព្រះបាទហស៌វរ្ម័នទី៣]] |7= |8= ព្រះបុត្រនៃព្រះបាទ[[ហិរណ្យវម៌្ម (មហិធរបុរ)|ហិរណ្យវម៌្ម]] |9= ព្រះមហេសីផ្សេងមួយទៀត |10= |11= |12= ព្រះបាទ[[យឝោវម៌្មទី១]] |13= |14= |15= |16= ព្រះបាទ[[ហិរណ្យវម៌្ម (មហិធរបុរ)|ហិរណ្យវម៌្ម]] |17= |18= |19= |20= |21= |22= |23= |24= ព្រះបាទ[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] |25= ព្រះនាង[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឥន្ទ្រទេវី]] |26= |27= |28= |29= |30= |31= }}</center> {{ahnentafel bottom}} == សេចក្ដីជំរាប == មានមតិរបស់លោកបណ្ឌិតផ្នែកសិលាចរិកមួយ លើកឡើងថា «វម៌្ម» មាននៅលើសិលាចារឹកភាសាខ្មែរយ៉ាងច្រើន អ្នកប្រាជ្ញបារាំងបានអានថា varmma ដែរ។ ប៉ុន្តែ នៅពេលគេបកប្រែ ឬពន្យល់ជា ភាសាបារាំង គេសរសេរជា varman វម៌ន/ វរ្ម័ន វិញ។ បើយើងលើកតម្កើងឯកសារក្នុងស្រុក ហេតុអ្វីបានមិនគាំទ្រ សំណេររបស់ដូនតាថា «...វម៌្ម»? ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានក្រុមសិក្សាពាក្យសំស្ក្រឹត ជាន់ខ្ពស់ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ យកមកប្រើ ជាឈ្មោះផ្លូវការណ៍ នៃការសិក្សាទូទៅ ដោយទទួលស្គាល់ដោយក្រុម ប្រវិត្តវិទូខ្មែរជាន់ខ្ពស់ របស់សាលាបារាំងចុងបូព៌ា (École Française d'Extrême-Orient) ដែលហៅកាត់ថា (E.F.E.O) ដែលយកលំនាំតាមឈ្មោះព្រះបាទនរោត្តម ដែលមានព្រះនាមសរសេរថា "នរោត្ដមវរ្ម័ន" ដែលសរសេរឡើងក្នុងឆ្នាំ 1903 ដោយបែបនេះហើយទើបពាក្យ (វរ្ម័ន) មានប្រើប្រាសរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ដែលមានសរសេរក្នុងក្រាំងសៀវភៅនានា ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ហើយពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ ដោយសម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ គួរបញ្ចាក់ផងដែរថា មុនការចេះអានសំស្ក្រឹតរបស់លោកបណ្ឌិត កម្ពុជាមានក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់នៃភាសាសំស្ក្រឹតរួចទៅហើយ ម៉្យាងវិញទៀត អ្នកសិក្សាជន់ខ្ពស់ពីមុនៗ មានដូចជា៖ ក្រុមជំុនំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ លោក កេងវ៉ាន់សាក់, លោក ត្រឹងងា ដែលសុទ្ធតែជាអ្នកសឹក្សាជាន់ខ្ពស់ មិនដែលតិះទាន និងលើកការអនុម័ត សំរេចការយល់ឃើញណាមួយ ដោយមិនមានការបោះឆ្នោតឯកភាព ក្នុងអង្គប្រជុំនៃបណ្ឌិតសភាអក្សរសាស្ត្ររបស់កម្ពុជានោះទេ ។<ref> Prasoersūrisǎkti (Jum Mau) (Ukñā.) (1947) [https://books.google.com/books/about/Eka_Sahasrar%C4%81tr%C4%AB.html?id=SzXRAAAAMAAJ Eka Sahasrarātrī: muay bǎn muay yáp, Volume 12], Contributors: Cambodia. Bibliothèque Royale, Cambodia. Institut Bouddhique, Publisher: Cambodia Royal Library, Original from the University of Michigan </ref> '''ដូចនេះ ៖''' ប្រហែលជាលោក បណ្ឌិតមានការយល់ច្រឡំ រវាងការប្រើតួអក្សរ សំស្ក្រឹត និង តួអក្សរខ្មែរ បញ្ចុប្បន្ន ដែលមានន័យថា បើលោកបណ្ឌិត ចង់ឱ្យមានការប្រើពាក្យ (វម្ម៌) ជាពាក្យប្រើប្រាសទូទៅផ្លូវការណ៍ លោកបណ្ឌិត ត្រូវស្នើសុំសភាអក្សរសាស្ត្រជាតិកម្ពុជា លប់អក្សរក្រមកម្ពុជា ដែលមានព្យញ្ជនៈ ៣៣តួ ពី ក ដល់ អ និង ស្រៈ ទាំងអស់ចេញ ពីកម្មវិធីសិក្សារបស់រដ្ឋជាមុនសិន បន្ទាប់មកត្រូវស្នើសុំអង្គព្រះមហាក្សត្រ និង នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា ទាត់ចោលនូវស្នាដៃរបស់អ្នកចងក្រងពីមុន ជាមុនសិន ទើបលោកបណ្ឌិតអាចយក ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យសំស្ក្រឹតទាំងអស់ មកជំនួស ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យ ខេមរៈភាសាបាន ហើយលោកបណ្ឌិត ត្រូវពន្យល់ពីរបៀបប្រកបពាក្យចំនួនរាប់លាន ដែលបានចងក្រងដោយ សម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត ក្នុងទម្រង់ជាសំស្ក្រឹត បន្ទាប់មក លោកបណ្ឌិត ត្រូវបង្កើតការប្រកបទាក់ទង និង ពាក្យចំនួនរាប់លានទៀត នៃក្រុមពាក្យរបស់ជនជាតិភាគតិចកម្ពុជា ដែលមានដូចជា៖ កួយ ភ្នង ចារាយ ល-។ មានសព្វគ្រប់ដូចការរៀបរាប់ខាងលើនេះហើយ ទើបលោកបណ្ឌិតអាចធ្វើការផ្លាសប្ដូរ នូវអ្វីដែលលោកបណ្ឌិតយល់ឃើញនេះ ។ បុរាណាចារ្យ លោកតែងលើកឡើងនៃពាក្យមួយថា (ពេក) ។ == ចំណារពន្យល់ == សិក្សាពាក្យ (វម្ម៌) ដែលជាពាក្យដើមនៃសិលាចរឹកសំស្ក្រឹត ដែលត្រូវបានប្រែសម្រួលជាពាក្យ (វរ្ម័ន) ដោយក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់ភាសាសំស្ក្រឹត នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ ក្នុងរាជព្រះបាទនរោត្ដម ហើយក្រុមប្រវត្តិវិទូបារាំងបានយកទៅប្រែជាភាសាបារាំងនៃពាក្យ Varman ។ ហេតុអ្វីត្រូវហៅពាក្យ វម្ម៌ នេះថា (វ-ម័ន) ពីព្រោះពាក្យនេះត្រូវបានក្រុមបេសកជនចិន ហៅស្ដេចខ្មែរ ជំនាន់នគរភ្នំ នៃកន្ទុយពាក្យ ម្ម៌ នេះហៅថា "ម័ន" តាំងពីស.វទី៣ ឬ ស.វទី៥ មកម៉្លេះ ចំណែកឯជើងព្យញ្ជនៈ ម "្ម" គ្រាន់តែរបៀបដែលគេសរសេរដើម្បីសង្កត់ពាក្យទាញសូរសម្លេងប៉ុនណោះ ដោយពាក្យថ្មីៗ កាន់តែកើតឡើងច្រើនឡើងៗ តាមរយៈការមកដល់របស់ពួកអុឺរ៉ុប ដូចនេះកម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវធ្វើបដិវឌ្ឍន៍អក្សរខ្មែរ ដើម្បីឱ្យមានភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រកប និង ការអាន ។ ហេតុអ្វីពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" នៅចន្លោះកណ្ដាល ពីព្រោះ ព្យញ្ជនៈ វ និងចាប់ទាញយក ព្យញ្ជនៈ ន យកមកប្រកបចូលគ្នា ហៅថា (វ៉ន) ម័ ដូចនេះហើយ ក្រុមសិក្សាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" ដើម្បីបំបែកការទាញប្រកប ។ រហូតដល់ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានប្រើប្រាសជាងមួយរយឆ្នាំ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។ == មើលផងដែរ == * '''[[រាជានិយមកម្ពុជា]]''' * '''[[សាក់យ័ន្ត]] == កណត់ត្រា == === កំណត់ត្រាប្រវត្តិវិទូ === *[https://www.worldcat.org/title/qambi-mahaksatr-muay-qang-knun-krun-kambuja-jayavaraman-di-7/oclc/23578422 Georges Coedès: Un grand roi de Cambodge - Jayavaraman VII., Phnom Penh 1935.] * [https://www.worldcat.org/title/journal-asiatique/oclc/1782245 Georges Coedès: Journal asiatique, Volumes 226-227, Société asiatique (Paris, France), Centre national de la recherche scientifique 1935.] * [https://www.abebooks.com//servlet/SearchResults?tn=Les+Khmers,+des+origines+d%27Angkor+au+Cambodge+d%27aujourd%27hui André Migot: Les Khmers, des origines d'Angkor au Cambodge d'aujourd'hui 1960.] * [https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/abs/garuda-vajrapani-and-religious-change-in-jayavarman-viis-angkor/8F9BA9D7F6CC01A4C3ED2A33DE013EC7 Jean Boiselier: Refléxions sur l'art du Jayavarman VII., BSEI (Paris), 27 (1952) 3: 261-273.] Cambridge University Press: 07 January 2009 == តំណភ្ជាប់ រជ្ជកាលគ្រងរាជ == {{S-start}} {{S-hou|''(គ.ស ១១២៥-១២១៩)''}} {{Succession box|before= [[ត្រីភូវនាទិត្យវរ្ម័ន]]|title=[[ចក្រភពខ្មែរ]]|years='''១១៨១–១២១៥'''|after=[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២]]}} {{S-end}} == ឯកសារយោង == [[Category:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧]] q33rdo7xia0v2ht1pwkrq2fiibrcla7 337122 337116 2026-07-03T06:33:48Z Noreaykh 43065 /* */ 337122 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:1em;" |- style="text-align:center;" |style="background: #005A92;" colspan="2"|<p style="font-family:Khmer OS muol pali; font-size: 15pt; color: #FFFFFF; text-shadow: 0px 0px yellow;> ជ័យវរ្ម័នទី៧ </p> |- style="text-align:center;" | colspan="2" |[[File:Jayavarman VII Guimet 90508 1.jpg|250px]] |- style="text-align:center;" |style="background: #ABCDEF;" colspan="5" | Jayavarman VII At Paris Guimet Museum of France <br> |- style="background: #f1f5fc;" |- style="vertical-align:center;" |'''រជ្ជកាល''' | ១១៨១([[ចក្រភពខ្មែរ]]) |- style="vertical-align:center;" |'''បិតា''' | [[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] |- style="vertical-align:center;" |'''មាតា''' | [[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី|សុដាមណី]] |- style="vertical-align:center;" |'''មហេសី''' | * [[ជយរាជទេវី|ជ័យរាជទេវី]] * [[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|ឥន្ទ្រទេវី]] * រាជេន្ទ្រទេវី |- style="vertical-align:center;" |'''បុត្រ''' | * [[សូយ៌កុមារ|សូរ្យកុមារ]] * ព្រះបាទ[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] * [[វីរកុមារ|វីរៈកុមារ]] * [[ព្រះនាងសុខរមហាទេវី|ស្រីសុខរមហាទេវី]] * [[ឝ្រីឥន្ទ្រកុមារ]] * ព្រះភិក្ខុ[[គមលិន្ត]] |- style="vertical-align:center;" |គ្រងរាជ្យ |១១៨១ |- style="vertical-align:center;" |'''ព្រះនាមពេញ''' | ជ័យវរ្ម័នអវតារលោកកេរស្វរៈ <br> (ជ័យវរធន់) |- style="vertical-align:center;" |'''មរណៈនាម''' | ព្រះបរមសៅសុគតបទ |- style="vertical-align:center;" |'''ក្សត្រមុន''' | [[ត្រីភូវនាទិត្យវរ្ម័ន]] |- style="vertical-align:center;" |'''រាជបន្ត''' | [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] |- style="vertical-align:center;" |'''ប្រសូត្រ''' | ១១២៥ |- style="vertical-align:center;" |'''ចូលទីវង្គត''' | ១២១៨ |- style="vertical-align:center;" |'''ជំនឿសាសនា''' | * [[ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] * [[ព្រះពុទ្ធសាសនា]] [[មហាយាន]] |} '''ជ័យវរ្ម័នទី៧''' ([[អង់គ្លេស]]: Jeyvaraman VII) ([[សំស្ក្រឹត]]: Jayavarman VII) (ប្រ.ស|គ.ស ១១២៥-១២១៨) '''រជ្ជកាលគ្រងរាជ''' (គ.ស ១១៨១-១២១៨) ក្រោយគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍ក្នុងឆ្នាំ ១១៨១ នៃគ.សករាជ ទ្រង់មាន ព្រះបរមនាមថា '''"ជយវម៌្មអវតាលោកេរស្វរ"''' ប្រែជាខេមរៈភាសា "ជ័យវរ្ម័នអវតារលោកកេរស្វរៈ" ព្រះអង្គជាស្ដេចខ្មែរដ៏ខ្លាំងពូកែមួយព្រះអង្គដែលរើបំរាសពីការត្រួតត្រា របស់រាជវង្ស [[ចាម]] ដែលមកពីភាគកើតកម្ពុជា គឺ [[ប្រទេសចម្ប៉ា|អាណាចក្រចាម្ប៉ា]] ហើយព្រះអង្គដែលជាស្ដេចសឹកខ្លាំងពូកែ ដែលត្រួតត្រាអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោកមួយភាគធំ ព្រះអង្គជាបុត្ររបស់ព្រះបាទ [[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] និងបានរៀបអភិសេក អគ្គមហេសី ២អង្គ គឺ ព្រះនាង [[ជយរាជទេវី|ជ័យរាជទេវី]] និង ព្រះនាង[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|ឥន្ទ្រទេវី]] ហើយទ្រង់មានបុត្រាបុត្រី ៦អង្គ, បុត្រទី១ ព្រនាម [[សូយ៌កុមារ|សូរ្យកុមារ]], បុត្រទី២ នាម [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] , បុត្រទី៣ នាម [[ស្រីឥន្ទ្រកុមារ]] ជាបុត្ររបស់ ជ័យរាជទេវី ដែលជាមហេសីទី១ បុត្រទី៤ នាម [[វីរកុមារ|វីរៈកុមារ]], បុត្រទី៥ ព្រះភិក្ខុ[[គមលិន្ត]] ជាបុត្ររបស់ ឥន្ទ្រទេវី ដែលជាមហេសីទី២ បុត្រទី៦ នាម [[ព្រះនាងសុខរមហាទេវី|ស្រីសុខរមហាទេវី]] ជាបុត្រីរបស់ស្នំឯក ហើយបុត្រដែលឡើងសោយរាជបន្តពីទ្រង់គឺព្រះបាទ [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] ដែលជាបុត្រទី២របស់ទ្រង់ ។<ref> Adhir Chakravarti (1982) [https://www.worldcat.org/title/Royal-succession-in-ancient-Cambodia/oclc/10064283 Royal Succession in Ancient Cambodia], Publisher: Asiatic Society, Original from the University of Virginia p.119 </ref> == ការរំដោះក្រុងអង្គរពីពួកចាម្ប៉ា == '''Liberation of Angkor city from Champa''' [[File:Angkor Thom, Bayon 08.jpg|left|thumb|ចម្លាក់ [[ប្រាសាទបាយ័ន]] បង្ហាញពីចម្បាំងរវាងខ្មែរ និង ចាម នាសមរភូមិ [[បឹងទន្លេសាប]] ស.វទី១២]] ក្នុងឆ្នាំ ១១៧៧ នៃគ.ស កងទ័ពចម្ប៉ាបានលើកទ័ពយ៉ាងធំ តាមផ្លូវទឹកនៃដង [[ទន្លេមេគង្គ]] ក្រោម ដោយបរសំពៅចម្បាំងកាត់តាមផ្លូវទឹកទៅ [[បឹងទន្លេសាប]] រួចវាយចូលដុតបំផ្លាញក្រុងអង្គរ ដើម្បីកាន់កាប់ក្រុងអង្គរ នៅទីបំផុតកងទ័ពចម្ប៉ាក៏ទទួលបានជ័យជំនះ និងបានសម្លាប់ស្ដេច "[[ត្រីភូវនាទិត្យវរ្ម័ន]]" និងបានប្រមូលយកមាសប្រាក់ជាច្រើនក្នុងក្រុងអង្គរ រួចដឹកជញ្ជូនទៅកាន់ ប្រទេសចាម្ប៉ា ហើយការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកចាម មកលើក្រុងអង្គរមានរយៈ ៤ឆ្នាំ ។ នៅក្នុងអំឡុងពេលនោះមាន រាជវង្សខ្មែរមួយអង្គព្រះនាម "ជ័យវរធន់" ដែលគង់នៅ រាជធានី [[ខេត្តតាកែវ]] ដែលព្រះអង្គបានកសាង បាសាទតាព្រហ្ម ឬ ហៅថា ប្រាសាទព្រហ្មមនៈ ក្នុងតំបន់ទន្លេបាទី សព្វថ្ងៃនេះ ។ ក្នុងឆ្នាំ ១១៨១ នៃគ.ស "ជ័យវរធន់" បានបើកការប្រយុទ្ធនៅស្រមោលភូមិអង្គរយ៉ាងខ្លាំងក្លានៃចម្បាំងលើបឹងទន្លេសាប នៅទីបំផុតទ្រង់ក៏យកជ័យជំនះពីពួកចាម្ប៉ាបាន និងបានប្រកាសគ្រងរាជក្នុងឆ្នាំ ១១៨២ នៃគ.ស ដែលមានព្រះនាមក្នុងរាជ្យថា "ជ័យវរ្ម័ន [[អវតារ]] លោកកេរស្វរៈ" ។<ref> Russell R. Ross, Library of Congress (1990) [https://www.worldcat.org/title/Cambodia-:-a-country-study/oclc/1132893228 Cambodia : a country study], Publisher: The Division : For sale by the Supt. of Docs., U.S. G.P.O., Washington, D.C., Original from the University of Virginia p. 362 [[ISBN]]: 0160208386 </ref> <ref> George Coedès (1975) [https://books.google.com/books/about/The_Indianized_States_of_Southeast_Asia.html?id=iDyJBFTdiwoC The Indianized States of Southeast Asia], Editor: Walter F. Vella, Translated by Sue Brown Cowing, Publisher: University of Hawaii Press p.424 [[ISBN]]: 082480368X, 9780824803681 </ref> == ការកសាងទីក្រុងអង្គរធំ == '''Construction of Angkor Thom''' [[File:Angkor Thom M2.png|thumb|ផែនទី ក្រុងអង្គរធំ នៃស្ថាបត្យកម្មអង្គរទី៣]] [[File:20171126 South gate of Angkor Thom 4733 DxO.jpg|thumb|ក្លោងទ្វារនៃទីក្រុងអង្គរធំ]] ទីក្រុងអង្គរធំត្រូវបានកសាងឡើងនៅចុងសតវត្សទី១២ ដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ជាទីក្រុងដ៏ធំសំបើមនៅភូមភាគអាសុីអាគ្នេយ៍នេះ ទីក្រុងអង្គរធំត្រូវបានគេចាត់ទុកស្ថាបត្យកម្មដ៏ធំនេះ ជាស្ថាបត្យកម្មអង្គរទី៣ ដែលរាជធានីនេះគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីដែលមានទំហំ ៩​គីឡូម៉ែត្រ​ក្រឡា និងមានបូជនីយដ្ឋាន ប្រាសាទបុរាណជាច្រើនបន្សល់ទុកនៅទីនេះ ដូចជា៖ [[ប្រាសាទបាយ័ន]] ជាប្រាសាទ ឧទ្ទិសរួមបញ្ចូលគ្នា នៃ [[ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] និង [[ពុទ្ធសាសនា]] [[មហាយាន]] ដែលមានគូបរៈចំនួន ៥៤ ដោយស្មើ និង ព្រះភ័ក្ត្រព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៧ ចំនួន ២១៦ តំំណាងឱ្យ អវតារលោកកេរស្វរៈ ។<ref> Henri Stierlin (1984) [https://www.worldcat.org/title/cultural-history-of-angkor/oclc/1015084899 The Cultural History of Angkor Great civilizations], Publisher: Aurum, London, Original from the University of Michigan p.94 [[ISBN]]: 0906053676 </ref> ក្រុងអង្គរធំ មានក្លោងទ្វារចូលចំនួន៥ទិស ទិសនិមួយៗ៖ ទ្វារខ្មោច (នៅទិសខាងកើត) ទ្វារដីឆ្នាំង (នៅទិសខាងជើង) ទ្វារតាកៅ (នៅទិសខាងលិច) ទ្វារទន្លេអ៊ុំ (នៅទិសខាងត្បូង) និងទ្វារជ័យ (នៅទិសខាងកើតចំពីមុខព្រះបរមរាជវាំងក្នុងខេត្តសៀមរាប) គូបរៈនៃទ្វារនីមួយៗមានព្រហ្មមុខបួន តំណាងឱ្យ ភ្នំមន្ទ្រៈនៃខ្សែររឿង [[កូរសមុទ្រចក្រវាឡ]] ។ ទ្វារនៅទិសខាងត្បូងក្រុងអង្គរធំស្ថិតនៅចំងាយ ៧,២គីឡូម៉ែត្ រពីខាងជើងក្រុងសៀមរាប និង ១,៧គីឡូម៉ែត្ រពីខាងជើងច្រកចូលប្រាសាទអង្គរវត្ត ។ កំពែងព័ទ្ធជុំវិញនីមួយៗមានប្រវែង៣គីឡូម៉ែត្របួនជ្រុង និងមានកំពស់៨ម៉ែត្រព័ទ្ធជុំវិញដោយគូទឹក ហ៊ុំព័ទ្ធលើផ្ទៃដី៩​គីឡូម៉ែត្រ​ក្រឡា ។ ដើម្បីការពារក្រុងពីការវាយប្រហារពីគូសត្រូវ ជ័យវរ្ម័នទី៧ បាន​កសាង​កំផែង​ថ្ម​ព័ទ្ធ​ជុំវិញ​ក្រុង​ដែល​មាន​ប្រវែង​១២​គីឡូម៉ែត្រ ។ ក្នុង​វិស័យ​សំណង់ នៃសត្ថបត្យកម្ម របស់ព្រះអង្គត្រូវបានគេស្គាល់ថាជារចនាបទ បាយ័ន ដែលរាជវាំងទាំងមូល និងទីស្នាក់នៅសាងសង់ដោយសំណង់ឈើ ដែលប្រើប្រាសកម្លាំងពលកម្មប្រមាណជា ២មុឺននាក់ ជាមួយនិង ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រឆ្លងកាត់នៃការរំដោះទឹក ដែលមានបួនទិសដែលចាក់បង្ហូរ ទៅកាន់គូទឹកដែលព័ទ្ធជុំវិញ ។<ref> Henri Stierlin (1977) [https://www.worldcat.org/title/encyclopaedia-of-world-architecture/oclc/4493914 Encyclopedia of World Architecture, Volume 2], Publisher: Facts on File, New York, Original from Pennsylvania State University p.499 [[ISBN]]: 0871964058 </ref> ព្រអង្គក៏បានកសាងដំណាក់ឃ្លាំងចំនួន២ គឺខាងត្បូង និង ខាងជើង ដែលដំណាក់ឃ្លាំងខាងត្បូងដាក់នៅជង្រុកស្រូវ ដែលប៉ានស្មានប្រមាណជា ១១.១៩២ តោន និង ដំណាក់ឃ្លាំងខាងជើងដាក់នៅក្រណាត់សូត្រសម្លៀកបំពាក់ ប្រមាណជា ៥១២កី ជាមួយនិងឆ័ត្រក្លោះ ៥២៣ ។ នៅតាមប្រាសាទ នីមួយ​ៗមានរន្ធសម្រាប់ដាក់លម្អនូវគ្រឿងត្បូងចំរុះដែលត្រូវបានគេប៉ាន់ស្មានសរុបប្រម៉ាណជា ​៤៨០០០​គ្រាប់ ។ ក្រៅពីនេះ ព្រះអង្គបានក៏សាងរាជដំណាក់ស្រីរបាំប្រចាំក្រុងអង្គរធំផងដែរ ត្រង់ប្រាសាទ សួរព្រ័ត្យ ត្រូវបានគេប៉ានស្មានថាមានអ្នករបាំប្រហែលជា ១៦០០នាក់ ។ <ref> European Association of Southeast Asian Archaeologists. International Conference (2000) [https://www.worldcat.org/title/South-east-Asian-archaeology-...-:-proceedings-of-the-...-International-Conference-of-the-European-Association-of-South-East-Asian-Archaeologists/oclc/50651897 South-east Asian Archaeology ...: Proceedings of the ... International Conference of the European Association of South-East Asian Archaeologists], Publisher: Istituto Italiano per l'Africa e l'Oriente, Original from the University of Michigan </ref> <ref> André Migot (1960) [https://www.worldcat.org/title/khmers-des-origines-dangkor-au-cambodges-daujourdhui/oclc/1006412017 Les Khmers, des origines d'Angkor au Cambodge d'aujourd'hui Collection "L'aventure du passé"], Publisher: Paris,Le Livre contemporain, Original from the University of Virginia p.376 </ref> <ref> Ly Daravuth, Ingrid Muan, Raiyaṃ (2001) [https://www.worldcat.org/title/cultures-of-independence-an-introduction-to-cambodian-arts-and-culture-in-the-1950s-and-1960s/oclc/49613043 Cultures of Independence], Publisher: Reyum institute, Original from the University of Michigan </ref> == ជំនឿលើពុទ្ធសាសនា មហាយាន == '''Belief in Mahayana Buddhism''' [[File:Bodhisattva Lokesvara irradiant (musée Guimet) (6372559143).jpg|thumb|Buddha Mahayana 12th century at musée Guimet art of Jayavarman VII]] ជ័យវរ្ម័នទី៧ ជាព្រះមហាក្សត្រដែលត្រូវបានគេស្គាល់ច្រើនដោយសារសំណង់ដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ជាច្រើនដែលបានបញ្ចប់ក្នុងរជ្ជកាលរបស់ទ្រង់ រួមទាំងប្រាសាទឧទ្ទិសដល់មាតាបិតារបស់ព្រះអង្គផងដែរ ។ ប្រាសាទបាយ័ន ដែលជាប្រាសាទឧទ្ទិសឱ្យ ពុទ្ធសាសនា មហាយាន ដែលស្ថិតនៅចំកណ្ដាលនៃអង្គរធំ ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៧ ទ្រង់មានជំនឿយ៉ាងមុតមាំទៅលើពុទ្ធសាសនា មហាយាន ដែលបន្តពីបិតារបស់ទ្រង់ព្រះនាម [[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] ដែលនាំយកពុទ្ធសាសនា មហាយាន យកមកគោរពបូជានៅកម្ពុជា ។ ពុទ្ធសាសនា មហាយាន ត្រូវបានចាត់ទុកជាសាសនា របស់ព្រះរាជា ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ព្រះអង្គមិនបោះបង់ចោលនូវ ព្រហ្មញ្ញសាសនាផងដែរ ដោយរក្សានូវ រឿងព្រេងទេវកថា ហិណ្ឌូជាច្រើននូវតាមចម្លាក់នៃជញ្ជាំងប្រាសាទជាប់ជានិច្ច ដែលទុកជាមរតករបស់ដូនតា ហើយប្រាសាទដែលទ្រង់បានកសាងឧទ្ទិសជូនមាតាបិតារបស់ព្រះអង្គផងដែរនោះ គឺ [[ប្រាសាទតាព្រហ្ម]] ។<ref> Steve McCurry (2002) [https://www.worldcat.org/title/Sanctuary-:-the-temples-of-Angkor/oclc/1008142557 Sanctuary : the temples of Angkor], Publisher: Phaidon, London, Original from the University of Michigan p.116 [[ISBN]]: 0714841757, 9780714841755 </ref> <ref> Jacques Dumarçay, Michael Smithies (1998) [https://www.worldcat.org/title/The-site-of-Angkor/oclc/37864679 The site of Angkor], Publisher: Oxford University Press, New York, Original from the University of Michigan p.72 [[ISBN]]: 9835600406, 9789835600401 </ref> === ការកសាង [[ប្រាសាទតាព្រហ្ម]] === ប្រាសាទតាព្រហ្ម កងសាងដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ក្នុងឆ្នាំ ១១៨៦ នៃគ.ស ទ្រង់បានកសាងដើម្បីឧទ្ទិសជូន មាតាបិតា របស់ព្រះអង្គ ដែលប្រាសាទនេះមានឈ្មោះដើមហៅថា ប្រាសាទ "រាជវិហារ" ។<ref> Lynn S Teague (1975) [https://www.worldcat.org/title/ancient-civilization-and-trade/oclc/1067257011 Ancient Civilization and Trade], Publisher: University of New Mexico Press p.485 [[ISBN]]: 0826303455 </ref> ប្រសាទតាព្រហ្មមានកំពែងព័ទ្ធពីក្រៅទំហំ (១០០០មx៦០០ម) ដោយស្មើនិង ៦០០,០០០ ម៉ែតការ៉េ ។ ប្រាសាទនេះផងដែរ មានភូមិប្រជាជនរស់នៅជុំវិញប្រមាណជា ១២,៦៦០ នាក់ ក្នុងនោះរួមបញ្ចូលទាំងមន្ត្រីធំៗ ចំនួន ៤១៨ នាក់និងមានអ្នកបម្រើកាងារប្រចាំរាជដំណាក់ចំនួន ២៧៤០ នាក់ ក្នុងនោះមានជំនួយការបង្ហាត់របាំចំនួន ២៣២ នាក់ និង មានស្រីរបាំប្រចាំរាជដំណាក់ចំនួន ៦១៥នាក់ ។ រួមទាំងរតនៈវត្ថុក្នុងនោះមួយចំនួនផង ដូជា៖ មាន​ចាន​មាស​សរុប ដែល​មាន​ទម្ងន់​ជាង​ប្រាំ​រយ​គីឡូក្រាម ចាន​ប្រាក់​ចំនួន​៣៥ គ្រាប់​គជ់​ខ្យងចំនួន ៤០៦២០​គ្រាប់ ត្បូង​ចំរុះចំនួន ​៤៥៤០​គ្រាប់ រនាំងដាក់ការពារ ដែលជាតង្វាយពីប្រទេស​ចិន​ ក្នុងរាជវង្សសុង ([[អង់គ្លេស]]: Song dynasty) ចំនួន ៨៧៦ ។ ប្រាសាទនេះក៏ត្រូវបានចាត់ទុកផងដែរ ជាសាកលវិទ្យាល័យផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រដែលក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ក្សត្រី [[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|ឥន្ទ្រទេវី]] ។<ref> Harriet Winifred Ponder (1938) [https://www.worldcat.org/title/cambodian-glory-the-mystery-of-the-deserted-khmer-cities-and-their-vanished-splendour-and-a-description-of-life-in-cambodia-today/oclc/68180136 Cambodian Glory: The Mystery of the Deserted Khmer Cities and Their Vanished Splendour; and a Description of Life in Cambodia Today], Publisher: T. Butterworth, Limited, Original from the University of Michigan p.383 </ref> <ref> David L. Snellgrove (2000) [https://www.amazon.com/s?k=9789748299310&i=stripbooks&linkCode=qs Asian Commitment: Travels and Studies in the Indian Sub-continent and South-East Asia], Publisher: Orchid Press, Original from the University of Michigan p.587 [[ISBN]]: 9748299317 </ref> === ការកសាង [[ប្រាសាទព្រះខ័ន]] === ប្រាសាទព្រះខ័ន កងសាងដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ក្នុងឆ្នាំ ១១៩១ នៃគ.ស ។<ref> Bernard Philippe Groslier, Jacques Arthaud (1957)[https://www.abebooks.com//servlet/SearchResults?tn=Arts+Civilization+Angkor The Arts and Civilization of Angkor], Publisher: Praeger, Original from the University of Michigan p.230 </ref> ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយ ព្រះពិស្ណុការអាវតារលោកកេរ្ត៍ស្វារៈ ប្រាសាទនេះមានទំហំ ៥៦ ហិចតា និងមានបរិមាត្រ (៨០០មx៧០០ម) ប្រាសាទព្រះខ័ន បានឱ្យដឹងថា បដិមានៃរូបព្រះពុទ្ធ ព្រះឥសូរ និងព្រះវិស្ណុ ដែលត្រូវបានតម្កល់នៅក្នុងប្រាសាទនេះមានចំនួនដល់ទៅ ២០,៤០០ ដែលធ្វើអំពីមាស ប្រាក់ សំរិទ្ធ និងថ្ម ចំណែកឯ បដិមាទេវៈផ្សេងៗទៀយមានចំនួន ៤៣០ និងប្រជាជនក្នុងភូមិចំនួន ១៣,៥០០ ដែលមានតួនាទីថែរក្សាផ្គត់ផ្គង់មូលនិធិសាសនាឱ្យមានដំណើរការល្អនៅប្រាសាទនេះ និងស្បៀងអាហារជាច្រើនផ្តល់ដោយឃ្លាំងព្រះរាជទ្រព្យ ឬដោយប្រជាជនក្នុងភូមិចំនួន ៥៣២៥ ដែលមានមនុស្សសរុបចំនួន៨៧,៨៤០នាក់ ។ មានបដិមាចំនួន ២៨៣ ត្រូវបានតម្កល់ជុំវិញបដិមាព្រះពោធិសត្វលោកេស្វរៈ ដែលតំណាងឱ្យដួងវិញាណខ័ន្ឌព្រះបិតារបស់ព្រះរាជា ។ មានសំណង់ប៉មចំនួន ៨៥សម្រាប់តម្កល់ព្រះបដិមាដល់ទៅ ៥២៥អង្គជាចំណុះប្រាសាទដ៏ធំនេះ។ សិលាចារឹកបានបន្តទៀតថា ប្រាសាទនេះសូមឧទ្ទិសកុសលទៅកាន់អតីតព្រះរាជាព្រះនាម ធរណិន្ទ្រវរ្ម័ន ដែលជាព្រះបិតា របស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ និងបួងសួងឱ្យព្រះមហាក្សត្រជំនាន់ក្រោយ ដែលបានជួយថែរក្សាសំណង់ព្រះពុទ្ធសានា ដែលមានទាសាទាសីចំនួន ៣០៦,៣៧២នាក់ សូមឱ្យទទួលផលបុណ្យគ្រប់ៗគ្នា ។ សិលាចារឹកនៃប្រាសាទព្រះខ័នមានការរៀបរាប់ពីទីក្រុងដ៏រីចម្រើនដ៏ជឿនលឿនមួយ ដែលផ្តោតទៅលើសកម្មភាពសាសនា និងសេចក្តិត្រូវការនៃប្រាសាទនេះ ដង្វាយត្រូវបានរៀបចំសម្រាប់អាទិទេពហើយកម្រងផ្កាត្រូវបានលម្អសម្រាប់អាទិទេពទាំងនេះទៀតផង ។ ម្ហូបអាហារត្រូវបានផ្គតផ្គង់ហើយនៅតាមខ្លោងទ្វារតែងមានអ្នកយាម និងមានក្រុមរបាំរាប់ពាន់នាក់សម្រាប់ រាំសម្តែងសម្រាប់ប្រាសាទនេះក្នុងកិច្ចពិធីសាសនាធំៗផងដែង។<ref> George Coedés (1935) [https://www.worldcat.org/title/qambi-mahaksatr-muay-qang-knun-krun-kambuja-jayavaraman-di-7/oclc/23578422 Qaṃbī Mahāksǎtr muay qaṅg knuṅ Kruṅ Kambūjā Jayavaramǎn dī 7], Publisher: Braḥrāj Paṇṇālăy Kambujā, Original from the University of Michigan p.56 </ref> == ការកសាង មន្ទីពេទ្យ និង សាលាសំណាក់ == '''Construction of hospitals and guesthouses''' ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាស្ដេចមានប្រាជ្ញា និងគិតគូរទៅដល់សុខមាលភាពរបស់ប្រជានុរាស្ត្ររបស់ព្រះអង្គ ដោយទ្រង់បានបង្កើត "អរោគ្យសាលា" ដែលមានន័យថាមន្ទីរព្យាបាលរោគ ឬ ហៅថាមន្ទីពេទ្យ ដែលមានចំនួន ៩៨ និង "ធម្មសាលា" ដែលមានន័យថា សាលាសំណាក់ធម៌សម្រាប់ព្រះភិក្ខុសង្ឃ ដែលមានចំនួន ១០១ នៅទូទាំងប្រទេស ។ តាមកំណត់ត្រាសិលាចារឹក K.368 នៅស្រុកសាយហ្វុង ប្រទេសឡាវ បានពិពណ៌នាថា អរោគ្យសាលានីមួយៗមានគ្រូពេទ្យចំនួន២នាក់ អមដោយស្ត្រី ចំនួន២នាក់ និងមនុស្សប្រុសម្នាក់ គ្រូថ្នាំចំនួន ២នាក់នៅឃ្លាំងសម្រាប់ចែកចាយថ្នាំ អ្នកថែរក្សាសំអាតចំនួន២នាក់ អ្នកមើលជំងឺ (គិលានុបដ្ឋាន) ចំនួន១៤នាក់ ស្រ្តីសម្រាប់ដាំថ្នាំមានចំនួន៨នាក់ ដូចនេះមន្ទីរព្យាបាលរោគក្នុងរាជរបស់ទ្រង់ ធ្វើការព្យាបាលអ្នកជំងឺគ្រប់ប្រភេទដោយមិនមានការរើសអើងនោះទេ ។ ចំណែកឯ "ធម្មសាលា" ដែលជា សាលាសំណាក់ធម៌សម្រាប់ព្រះភិក្ខុសង្ឃ ត្រូវបានដាក់ឱ្យមើលការខុសត្រូវផ្នែកព្យាបាលសុខមាលភាពរបស់ភិក្ខុសង្ឃ ដោយព្រះគ្រូ "ផៃសាញ់យៈ" ដែលមានជំនួយការជាមន្ត្រីសង្ឃចំនួន ២រូប នាមជា សូរ្យគណៈ និង ចន្ទ្រាគណៈ សម្រាប់ការព្យបាលជំងឺទៅលើព្រះសង្ឃទូទៅ នៃពុទ្ធសាសនា មហាយាន ក្រោយមកមន្ទីរព្យាបាលរោគត្រូវបានគេសាងសង់បន្ថែមនូវបរិវេណនៃ [[ប្រាសាទតាព្រហ្ម]] ដែលធ្វើឱ្យកំណត់ត្រាមន្ទីរព្យាបាលរោគរបស់ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៧ មានច្រើនដល់ ១០២ ក្នុងរជ្ជកាលនៃការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះអង្គ ។ <ref> Lawrence Palmer Briggs (1951) [https://www.worldcat.org/title/The-ancient-Khmer-Empire/oclc/527144 The Ancient Khmer Empire, Volume 41], Publisher: American Philosophical Society, Original from the University of California p.295 </ref> <ref> University of Calcutta (1955) [https://books.google.com/books/about/The_Calcutta_review.html?id=Lg8xAQAAMAAJ The Calcutta review], Publisher: University of Calcutta, Original from Northwestern University </ref> == ការវាយដណ្ដើមយកចាម្ប៉ា == '''The conquest of Champa''' នៅក្នុងឆ្នាំ ១១៩០ នៃ គ.ស ស្ដេចចាមព្រះនាម ជ័យឥន្ត្រវរ្ម័នទី៤ បានលើកទ័ពមកវាយអាណាចក្រខ្មែរម្ដងទៀត ការលុកលុយអាណាចក្រខ្មែរមានរយៈពេលពេញ១ឆ្នាំ រហូតដល់ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៧ បង្ក្រាបការលុកលុយរបស់ពួកចាមបានទាំងស្រុង ក្នុងឆ្នាំ ១១៩១ នៃ គ.ស ។ យោងតាមសិលាចរឹកនៅប៉ោនគរ (ញ៉ាត្រាង) បានសរសេរទុកថា ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៧ វាយយកបានរាជធានីនៃប្រទេសចាម្ប៉ា ដោយទ្រង់បញ្ជាឱ្យវិទ្យានន្តៈ វាយចូលរាជធានី "វិជ័យ" (បិញឌិញ) ហើយចាប់បានស្ដេចចាម ជាឈ្លើយសឹកនិងបានយកស្ដេចអង្គនេះ មកថ្វាយព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៧ ។ ហើយព្រះអង្គបានលើកព្រះអនុជថ្លៃ របស់ព្រះអង្គ ព្រះនាម "អុិន" ដែលត្រូវជាប្អូនប្រុសព្រះនាង "ជ័យរាជទេវី" ឱ្យឡើងសោយរាជនៅវិជ័យ ដោយមានព្រះនាមក្នុងរាជថា "សូរ្យវរ្ម័នទេវរាជ" មិនយូរបុ៉ន្មាន ពួកចាមដែលមានមេដឹកនាំឈ្មោះ "រៈសុបតិ" ក៏ងើបលើកបះបោរបណ្ដេញព្រះបាទ សូរ្យវរ្ម័នទេវរាជ ចេញពីរាជធានីវិជ័យ ហើយមាននាមក្នុងរាជថា "ជ័យឥន្ត្រវរ្ម័នទី៥" ។ ពេលនោះ "វិទ្យានន្តៈ" ក៏លើកទ័ពវាយរាជធានីវិជ័យម្ដងទៀត ហើយបានធ្វើឃាតស្ដេចចាម "ជ័យឥន្ត្រវរ្ម័នទី៥" និងបានបង្រួបបង្រួមប្រទេសចម្ប៉ាឱ្យមានឯកភាពឡើងវិញ និងបានប្រកាសសោយរាជនាពេលនោះក្នងឆ្នាំ ១១៩២ នៃគ.ស រហូតដល់ឆ្នាំ ១២០៣ នៃគ.ស ទើបព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ លើកទ័ពធំមកកំចាត់ចាម និងបានវាយយកចាម្ប៉ាមកគ្រប់គ្រងទាំងស្រុងក្នុងឆ្នាំ ១២០៣ នៃគ.ស ។<ref> Daniel George Edward Hall (1961) [https://books.google.com.kh/books?id=5lV85XuvoZ4C&q=Jayavarman+VII+1190+1191&dq=Jayavarman+VII+1190+1191&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiF6K_U-vjuAhWTIbcAHQKSDxEQ6AEwBnoECAAQAw A History of South-East Asia], Publisher: Macmillan, Original from the University of California p.807 </ref> <ref> André Migot (1960) [https://www.worldcat.org/title/khmers-des-origines-dangkor-au-cambodges-daujourdhui/oclc/1006412017 Les Khmers, des origines d'Angkor au Cambodge d'aujourd'hui Collection "L'aventure du passé"], Publisher: Le Livre Contemporain, Paris, p.376 </ref> == ក្រុមគ្រួសាររាជវង្ស == '''Royal family''' {| width=100% class="wikitable" |colspan="5" style="background-color:white" width=9% |<center><font color="#000080">'''ជ័យវរ្ម័នទី៧'''</font></center> <br> <center> '''Jeyvaraman VII''' </center> |- ! style="background-color:#D3D3D3" width=20% | '''[[ជយរាជទេវី]]''' <br> (Jayarajadevi) ! style="background-color:#D3D3D3" width=20% | '''[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|ឥន្ទ្រទេវី]]''' <br> (Indradevi) ! style="background-color:#D3D3D3" width=20% | រាជេន្ទ្រទេវី <br> (Rajendradevi) ! style="background-color:#D3D3D3" width=20% | ព្រះស្នំ <br> (Concubine) |- | align="center" |'''[[សូយ៌កុមារ|សូរ្យកុមារ]]''' <br> (Suryakumara) <br> '''[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២]]''' <br> (Indravarman II) <br> '''[[ឝ្រីឥន្ទ្រកុមារ]]''' <br> (Srindrakumara) | align="center" | '''[[វីរកុមារ|វីរៈកុមារ]]''' <br> (Virakumara) <br> '''ព្រះភិក្ខុ[[គមលិន្ត]]''' <br> (Tamalinda) | align="center" | | align="center" | '''[[ព្រះនាងសុខរមហាទេវី|សុខរមហាទេវី]]''' (កូនស្រី) <br> (Sukhara Mahadevi) (daughter) |} ==ពង្សាវលី== *ព្រះអយ្យកា ព្រះនាម មហិធរាទិត្យ និងព្រះអយ្យិកា ជាបុត្រីនៃព្រះបាទធរណីន្ទ្រវម៌្មទី១ និងមហេសីមួយអង្គទៀត។ **ព្រះបិតាព្រះនាម [[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] ***ព្រះមាតា [[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី]] ****ព្រះអគ្គមហេសីព្រះនាម [[ជយរាជទេវី]] និង [[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|ឥន្ទ្រទេវី]] *****ព្រះរាជបុត្រាព្រះរាជបុត្រី [[ឝ្រីឥន្ទ្រកុមារ]] ព្រះភិក្ខុ[[គមលិន្ត]] [[វីរកុមារ]] ព្រះបាទ[[ឥន្ទ្រវម៌្មទី២]] [[សូយ៌កុមារ]] [[ព្រះនាងសុខរមហាទេវី|សុខរមហាទេវី]] និង មួយអង្គទៀតមិនស្គាល់ {{ahnentafel top|width=100%}} <center>{{ahnentafel-compact5 |style=font-size: 90%; line-height: 110%; |border=1 |boxstyle=padding-top: 0; padding-bottom: 0; |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |boxstyle_5=background-color: #9fe; |1= '''ព្រះបាទជយវម៌្មទី៧''' |2= [[ធរណីន្ទ្រវម៌្មទី២|ព្រះបាទធរណីន្ទ្រវម៌្មទី២]] |3= ព្រះនាង[[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី|ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី]] |4= សម្តេចព្រះរាជអយ្យកោ ព្រះអង្គម្ចាស់[[មហិធរាទិត្យ]] |5= សម្តេចព្រះរាជអយ្យិកា ព្រះនាងរាជបតីន្ទ្រលក្ម្សី |6= [[ហស៌វរ្ម័នទី៣|ព្រះបាទហស៌វរ្ម័នទី៣]] |7= |8= ព្រះបុត្រនៃព្រះបាទ[[ហិរណ្យវម៌្ម (មហិធរបុរ)|ហិរណ្យវម៌្ម]] |9= ព្រះមហេសីផ្សេងមួយទៀត |10= |11= |12= ព្រះបាទ[[យឝោវម៌្មទី១]] |13= |14= |15= |16= ព្រះបាទ[[ហិរណ្យវម៌្ម (មហិធរបុរ)|ហិរណ្យវម៌្ម]] |17= |18= |19= |20= |21= |22= |23= |24= ព្រះបាទ[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] |25= ព្រះនាង[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឥន្ទ្រទេវី]] |26= |27= |28= |29= |30= |31= }}</center> {{ahnentafel bottom}} == សេចក្ដីជំរាប == មានមតិរបស់លោកបណ្ឌិតផ្នែកសិលាចរិកមួយ លើកឡើងថា «វម៌្ម» មាននៅលើសិលាចារឹកភាសាខ្មែរយ៉ាងច្រើន អ្នកប្រាជ្ញបារាំងបានអានថា varmma ដែរ។ ប៉ុន្តែ នៅពេលគេបកប្រែ ឬពន្យល់ជា ភាសាបារាំង គេសរសេរជា varman វម៌ន/ វរ្ម័ន វិញ។ បើយើងលើកតម្កើងឯកសារក្នុងស្រុក ហេតុអ្វីបានមិនគាំទ្រ សំណេររបស់ដូនតាថា «...វម៌្ម»? ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានក្រុមសិក្សាពាក្យសំស្ក្រឹត ជាន់ខ្ពស់ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ យកមកប្រើ ជាឈ្មោះផ្លូវការណ៍ នៃការសិក្សាទូទៅ ដោយទទួលស្គាល់ដោយក្រុម ប្រវិត្តវិទូខ្មែរជាន់ខ្ពស់ របស់សាលាបារាំងចុងបូព៌ា (École Française d'Extrême-Orient) ដែលហៅកាត់ថា (E.F.E.O) ដែលយកលំនាំតាមឈ្មោះព្រះបាទនរោត្តម ដែលមានព្រះនាមសរសេរថា "នរោត្ដមវរ្ម័ន" ដែលសរសេរឡើងក្នុងឆ្នាំ 1903 ដោយបែបនេះហើយទើបពាក្យ (វរ្ម័ន) មានប្រើប្រាសរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ដែលមានសរសេរក្នុងក្រាំងសៀវភៅនានា ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ហើយពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ ដោយសម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ គួរបញ្ចាក់ផងដែរថា មុនការចេះអានសំស្ក្រឹតរបស់លោកបណ្ឌិត កម្ពុជាមានក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់នៃភាសាសំស្ក្រឹតរួចទៅហើយ ម៉្យាងវិញទៀត អ្នកសិក្សាជន់ខ្ពស់ពីមុនៗ មានដូចជា៖ ក្រុមជំុនំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ លោក កេងវ៉ាន់សាក់, លោក ត្រឹងងា ដែលសុទ្ធតែជាអ្នកសឹក្សាជាន់ខ្ពស់ មិនដែលតិះទាន និងលើកការអនុម័ត សំរេចការយល់ឃើញណាមួយ ដោយមិនមានការបោះឆ្នោតឯកភាព ក្នុងអង្គប្រជុំនៃបណ្ឌិតសភាអក្សរសាស្ត្ររបស់កម្ពុជានោះទេ ។<ref> Prasoersūrisǎkti (Jum Mau) (Ukñā.) (1947) [https://books.google.com/books/about/Eka_Sahasrar%C4%81tr%C4%AB.html?id=SzXRAAAAMAAJ Eka Sahasrarātrī: muay bǎn muay yáp, Volume 12], Contributors: Cambodia. Bibliothèque Royale, Cambodia. Institut Bouddhique, Publisher: Cambodia Royal Library, Original from the University of Michigan </ref> '''ដូចនេះ ៖''' ប្រហែលជាលោក បណ្ឌិតមានការយល់ច្រឡំ រវាងការប្រើតួអក្សរ សំស្ក្រឹត និង តួអក្សរខ្មែរ បញ្ចុប្បន្ន ដែលមានន័យថា បើលោកបណ្ឌិត ចង់ឱ្យមានការប្រើពាក្យ (វម្ម៌) ជាពាក្យប្រើប្រាសទូទៅផ្លូវការណ៍ លោកបណ្ឌិត ត្រូវស្នើសុំសភាអក្សរសាស្ត្រជាតិកម្ពុជា លប់អក្សរក្រមកម្ពុជា ដែលមានព្យញ្ជនៈ ៣៣តួ ពី ក ដល់ អ និង ស្រៈ ទាំងអស់ចេញ ពីកម្មវិធីសិក្សារបស់រដ្ឋជាមុនសិន បន្ទាប់មកត្រូវស្នើសុំអង្គព្រះមហាក្សត្រ និង នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា ទាត់ចោលនូវស្នាដៃរបស់អ្នកចងក្រងពីមុន ជាមុនសិន ទើបលោកបណ្ឌិតអាចយក ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យសំស្ក្រឹតទាំងអស់ មកជំនួស ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យ ខេមរៈភាសាបាន ហើយលោកបណ្ឌិត ត្រូវពន្យល់ពីរបៀបប្រកបពាក្យចំនួនរាប់លាន ដែលបានចងក្រងដោយ សម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត ក្នុងទម្រង់ជាសំស្ក្រឹត បន្ទាប់មក លោកបណ្ឌិត ត្រូវបង្កើតការប្រកបទាក់ទង និង ពាក្យចំនួនរាប់លានទៀត នៃក្រុមពាក្យរបស់ជនជាតិភាគតិចកម្ពុជា ដែលមានដូចជា៖ កួយ ភ្នង ចារាយ ល-។ មានសព្វគ្រប់ដូចការរៀបរាប់ខាងលើនេះហើយ ទើបលោកបណ្ឌិតអាចធ្វើការផ្លាសប្ដូរ នូវអ្វីដែលលោកបណ្ឌិតយល់ឃើញនេះ ។ បុរាណាចារ្យ លោកតែងលើកឡើងនៃពាក្យមួយថា (ពេក) ។ == ចំណារពន្យល់ == សិក្សាពាក្យ (វម្ម៌) ដែលជាពាក្យដើមនៃសិលាចរឹកសំស្ក្រឹត ដែលត្រូវបានប្រែសម្រួលជាពាក្យ (វរ្ម័ន) ដោយក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់ភាសាសំស្ក្រឹត នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ ក្នុងរាជព្រះបាទនរោត្ដម ហើយក្រុមប្រវត្តិវិទូបារាំងបានយកទៅប្រែជាភាសាបារាំងនៃពាក្យ Varman ។ ហេតុអ្វីត្រូវហៅពាក្យ វម្ម៌ នេះថា (វ-ម័ន) ពីព្រោះពាក្យនេះត្រូវបានក្រុមបេសកជនចិន ហៅស្ដេចខ្មែរ ជំនាន់នគរភ្នំ នៃកន្ទុយពាក្យ ម្ម៌ នេះហៅថា "ម័ន" តាំងពីស.វទី៣ ឬ ស.វទី៥ មកម៉្លេះ ចំណែកឯជើងព្យញ្ជនៈ ម "្ម" គ្រាន់តែរបៀបដែលគេសរសេរដើម្បីសង្កត់ពាក្យទាញសូរសម្លេងប៉ុនណោះ ដោយពាក្យថ្មីៗ កាន់តែកើតឡើងច្រើនឡើងៗ តាមរយៈការមកដល់របស់ពួកអុឺរ៉ុប ដូចនេះកម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវធ្វើបដិវឌ្ឍន៍អក្សរខ្មែរ ដើម្បីឱ្យមានភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រកប និង ការអាន ។ ហេតុអ្វីពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" នៅចន្លោះកណ្ដាល ពីព្រោះ ព្យញ្ជនៈ វ និងចាប់ទាញយក ព្យញ្ជនៈ ន យកមកប្រកបចូលគ្នា ហៅថា (វ៉ន) ម័ ដូចនេះហើយ ក្រុមសិក្សាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" ដើម្បីបំបែកការទាញប្រកប ។ រហូតដល់ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានប្រើប្រាសជាងមួយរយឆ្នាំ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។ == មើលផងដែរ == * '''[[រាជានិយមកម្ពុជា]]''' * '''[[សាក់យ័ន្ត]] == កណត់ត្រា == === កំណត់ត្រាប្រវត្តិវិទូ === *[https://www.worldcat.org/title/qambi-mahaksatr-muay-qang-knun-krun-kambuja-jayavaraman-di-7/oclc/23578422 Georges Coedès: Un grand roi de Cambodge - Jayavaraman VII., Phnom Penh 1935.] * [https://www.worldcat.org/title/journal-asiatique/oclc/1782245 Georges Coedès: Journal asiatique, Volumes 226-227, Société asiatique (Paris, France), Centre national de la recherche scientifique 1935.] * [https://www.abebooks.com//servlet/SearchResults?tn=Les+Khmers,+des+origines+d%27Angkor+au+Cambodge+d%27aujourd%27hui André Migot: Les Khmers, des origines d'Angkor au Cambodge d'aujourd'hui 1960.] * [https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/abs/garuda-vajrapani-and-religious-change-in-jayavarman-viis-angkor/8F9BA9D7F6CC01A4C3ED2A33DE013EC7 Jean Boiselier: Refléxions sur l'art du Jayavarman VII., BSEI (Paris), 27 (1952) 3: 261-273.] Cambridge University Press: 07 January 2009 == តំណភ្ជាប់ រជ្ជកាលគ្រងរាជ == {{S-start}} {{S-hou|''(គ.ស ១១២៥-១២១៩)''}} {{Succession box|before= [[ត្រីភូវនាទិត្យវរ្ម័ន]]|title=[[ចក្រភពខ្មែរ]]|years='''១១៨១–១២១៥'''|after=[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២]]}} {{S-end}} == ឯកសារយោង == [[Category:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧]] jl5lwjrw7orydq207wrnqxy0lk1q8kr 337123 337122 2026-07-03T06:39:26Z Noreaykh 43065 /* ចំណារពន្យល់ */ 337123 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:1em;" |- style="text-align:center;" |style="background: #005A92;" colspan="2"|<p style="font-family:Khmer OS muol pali; font-size: 15pt; color: #FFFFFF; text-shadow: 0px 0px yellow;> ជ័យវរ្ម័នទី៧ </p> |- style="text-align:center;" | colspan="2" |[[File:Jayavarman VII Guimet 90508 1.jpg|250px]] |- style="text-align:center;" |style="background: #ABCDEF;" colspan="5" | Jayavarman VII At Paris Guimet Museum of France <br> |- style="background: #f1f5fc;" |- style="vertical-align:center;" |'''រជ្ជកាល''' | ១១៨១([[ចក្រភពខ្មែរ]]) |- style="vertical-align:center;" |'''បិតា''' | [[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] |- style="vertical-align:center;" |'''មាតា''' | [[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី|សុដាមណី]] |- style="vertical-align:center;" |'''មហេសី''' | * [[ជយរាជទេវី|ជ័យរាជទេវី]] * [[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|ឥន្ទ្រទេវី]] * រាជេន្ទ្រទេវី |- style="vertical-align:center;" |'''បុត្រ''' | * [[សូយ៌កុមារ|សូរ្យកុមារ]] * ព្រះបាទ[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] * [[វីរកុមារ|វីរៈកុមារ]] * [[ព្រះនាងសុខរមហាទេវី|ស្រីសុខរមហាទេវី]] * [[ឝ្រីឥន្ទ្រកុមារ]] * ព្រះភិក្ខុ[[គមលិន្ត]] |- style="vertical-align:center;" |គ្រងរាជ្យ |១១៨១ |- style="vertical-align:center;" |'''ព្រះនាមពេញ''' | ជ័យវរ្ម័នអវតារលោកកេរស្វរៈ <br> (ជ័យវរធន់) |- style="vertical-align:center;" |'''មរណៈនាម''' | ព្រះបរមសៅសុគតបទ |- style="vertical-align:center;" |'''ក្សត្រមុន''' | [[ត្រីភូវនាទិត្យវរ្ម័ន]] |- style="vertical-align:center;" |'''រាជបន្ត''' | [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] |- style="vertical-align:center;" |'''ប្រសូត្រ''' | ១១២៥ |- style="vertical-align:center;" |'''ចូលទីវង្គត''' | ១២១៨ |- style="vertical-align:center;" |'''ជំនឿសាសនា''' | * [[ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] * [[ព្រះពុទ្ធសាសនា]] [[មហាយាន]] |} '''ជ័យវរ្ម័នទី៧''' ([[អង់គ្លេស]]: Jeyvaraman VII) ([[សំស្ក្រឹត]]: Jayavarman VII) (ប្រ.ស|គ.ស ១១២៥-១២១៨) '''រជ្ជកាលគ្រងរាជ''' (គ.ស ១១៨១-១២១៨) ក្រោយគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍ក្នុងឆ្នាំ ១១៨១ នៃគ.សករាជ ទ្រង់មាន ព្រះបរមនាមថា '''"ជយវម៌្មអវតាលោកេរស្វរ"''' ប្រែជាខេមរៈភាសា "ជ័យវរ្ម័នអវតារលោកកេរស្វរៈ" ព្រះអង្គជាស្ដេចខ្មែរដ៏ខ្លាំងពូកែមួយព្រះអង្គដែលរើបំរាសពីការត្រួតត្រា របស់រាជវង្ស [[ចាម]] ដែលមកពីភាគកើតកម្ពុជា គឺ [[ប្រទេសចម្ប៉ា|អាណាចក្រចាម្ប៉ា]] ហើយព្រះអង្គដែលជាស្ដេចសឹកខ្លាំងពូកែ ដែលត្រួតត្រាអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោកមួយភាគធំ ព្រះអង្គជាបុត្ររបស់ព្រះបាទ [[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] និងបានរៀបអភិសេក អគ្គមហេសី ២អង្គ គឺ ព្រះនាង [[ជយរាជទេវី|ជ័យរាជទេវី]] និង ព្រះនាង[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|ឥន្ទ្រទេវី]] ហើយទ្រង់មានបុត្រាបុត្រី ៦អង្គ, បុត្រទី១ ព្រនាម [[សូយ៌កុមារ|សូរ្យកុមារ]], បុត្រទី២ នាម [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] , បុត្រទី៣ នាម [[ស្រីឥន្ទ្រកុមារ]] ជាបុត្ររបស់ ជ័យរាជទេវី ដែលជាមហេសីទី១ បុត្រទី៤ នាម [[វីរកុមារ|វីរៈកុមារ]], បុត្រទី៥ ព្រះភិក្ខុ[[គមលិន្ត]] ជាបុត្ររបស់ ឥន្ទ្រទេវី ដែលជាមហេសីទី២ បុត្រទី៦ នាម [[ព្រះនាងសុខរមហាទេវី|ស្រីសុខរមហាទេវី]] ជាបុត្រីរបស់ស្នំឯក ហើយបុត្រដែលឡើងសោយរាជបន្តពីទ្រង់គឺព្រះបាទ [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] ដែលជាបុត្រទី២របស់ទ្រង់ ។<ref> Adhir Chakravarti (1982) [https://www.worldcat.org/title/Royal-succession-in-ancient-Cambodia/oclc/10064283 Royal Succession in Ancient Cambodia], Publisher: Asiatic Society, Original from the University of Virginia p.119 </ref> == ការរំដោះក្រុងអង្គរពីពួកចាម្ប៉ា == '''Liberation of Angkor city from Champa''' [[File:Angkor Thom, Bayon 08.jpg|left|thumb|ចម្លាក់ [[ប្រាសាទបាយ័ន]] បង្ហាញពីចម្បាំងរវាងខ្មែរ និង ចាម នាសមរភូមិ [[បឹងទន្លេសាប]] ស.វទី១២]] ក្នុងឆ្នាំ ១១៧៧ នៃគ.ស កងទ័ពចម្ប៉ាបានលើកទ័ពយ៉ាងធំ តាមផ្លូវទឹកនៃដង [[ទន្លេមេគង្គ]] ក្រោម ដោយបរសំពៅចម្បាំងកាត់តាមផ្លូវទឹកទៅ [[បឹងទន្លេសាប]] រួចវាយចូលដុតបំផ្លាញក្រុងអង្គរ ដើម្បីកាន់កាប់ក្រុងអង្គរ នៅទីបំផុតកងទ័ពចម្ប៉ាក៏ទទួលបានជ័យជំនះ និងបានសម្លាប់ស្ដេច "[[ត្រីភូវនាទិត្យវរ្ម័ន]]" និងបានប្រមូលយកមាសប្រាក់ជាច្រើនក្នុងក្រុងអង្គរ រួចដឹកជញ្ជូនទៅកាន់ ប្រទេសចាម្ប៉ា ហើយការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកចាម មកលើក្រុងអង្គរមានរយៈ ៤ឆ្នាំ ។ នៅក្នុងអំឡុងពេលនោះមាន រាជវង្សខ្មែរមួយអង្គព្រះនាម "ជ័យវរធន់" ដែលគង់នៅ រាជធានី [[ខេត្តតាកែវ]] ដែលព្រះអង្គបានកសាង បាសាទតាព្រហ្ម ឬ ហៅថា ប្រាសាទព្រហ្មមនៈ ក្នុងតំបន់ទន្លេបាទី សព្វថ្ងៃនេះ ។ ក្នុងឆ្នាំ ១១៨១ នៃគ.ស "ជ័យវរធន់" បានបើកការប្រយុទ្ធនៅស្រមោលភូមិអង្គរយ៉ាងខ្លាំងក្លានៃចម្បាំងលើបឹងទន្លេសាប នៅទីបំផុតទ្រង់ក៏យកជ័យជំនះពីពួកចាម្ប៉ាបាន និងបានប្រកាសគ្រងរាជក្នុងឆ្នាំ ១១៨២ នៃគ.ស ដែលមានព្រះនាមក្នុងរាជ្យថា "ជ័យវរ្ម័ន [[អវតារ]] លោកកេរស្វរៈ" ។<ref> Russell R. Ross, Library of Congress (1990) [https://www.worldcat.org/title/Cambodia-:-a-country-study/oclc/1132893228 Cambodia : a country study], Publisher: The Division : For sale by the Supt. of Docs., U.S. G.P.O., Washington, D.C., Original from the University of Virginia p. 362 [[ISBN]]: 0160208386 </ref> <ref> George Coedès (1975) [https://books.google.com/books/about/The_Indianized_States_of_Southeast_Asia.html?id=iDyJBFTdiwoC The Indianized States of Southeast Asia], Editor: Walter F. Vella, Translated by Sue Brown Cowing, Publisher: University of Hawaii Press p.424 [[ISBN]]: 082480368X, 9780824803681 </ref> == ការកសាងទីក្រុងអង្គរធំ == '''Construction of Angkor Thom''' [[File:Angkor Thom M2.png|thumb|ផែនទី ក្រុងអង្គរធំ នៃស្ថាបត្យកម្មអង្គរទី៣]] [[File:20171126 South gate of Angkor Thom 4733 DxO.jpg|thumb|ក្លោងទ្វារនៃទីក្រុងអង្គរធំ]] ទីក្រុងអង្គរធំត្រូវបានកសាងឡើងនៅចុងសតវត្សទី១២ ដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ជាទីក្រុងដ៏ធំសំបើមនៅភូមភាគអាសុីអាគ្នេយ៍នេះ ទីក្រុងអង្គរធំត្រូវបានគេចាត់ទុកស្ថាបត្យកម្មដ៏ធំនេះ ជាស្ថាបត្យកម្មអង្គរទី៣ ដែលរាជធានីនេះគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីដែលមានទំហំ ៩​គីឡូម៉ែត្រ​ក្រឡា និងមានបូជនីយដ្ឋាន ប្រាសាទបុរាណជាច្រើនបន្សល់ទុកនៅទីនេះ ដូចជា៖ [[ប្រាសាទបាយ័ន]] ជាប្រាសាទ ឧទ្ទិសរួមបញ្ចូលគ្នា នៃ [[ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] និង [[ពុទ្ធសាសនា]] [[មហាយាន]] ដែលមានគូបរៈចំនួន ៥៤ ដោយស្មើ និង ព្រះភ័ក្ត្រព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៧ ចំនួន ២១៦ តំំណាងឱ្យ អវតារលោកកេរស្វរៈ ។<ref> Henri Stierlin (1984) [https://www.worldcat.org/title/cultural-history-of-angkor/oclc/1015084899 The Cultural History of Angkor Great civilizations], Publisher: Aurum, London, Original from the University of Michigan p.94 [[ISBN]]: 0906053676 </ref> ក្រុងអង្គរធំ មានក្លោងទ្វារចូលចំនួន៥ទិស ទិសនិមួយៗ៖ ទ្វារខ្មោច (នៅទិសខាងកើត) ទ្វារដីឆ្នាំង (នៅទិសខាងជើង) ទ្វារតាកៅ (នៅទិសខាងលិច) ទ្វារទន្លេអ៊ុំ (នៅទិសខាងត្បូង) និងទ្វារជ័យ (នៅទិសខាងកើតចំពីមុខព្រះបរមរាជវាំងក្នុងខេត្តសៀមរាប) គូបរៈនៃទ្វារនីមួយៗមានព្រហ្មមុខបួន តំណាងឱ្យ ភ្នំមន្ទ្រៈនៃខ្សែររឿង [[កូរសមុទ្រចក្រវាឡ]] ។ ទ្វារនៅទិសខាងត្បូងក្រុងអង្គរធំស្ថិតនៅចំងាយ ៧,២គីឡូម៉ែត្ រពីខាងជើងក្រុងសៀមរាប និង ១,៧គីឡូម៉ែត្ រពីខាងជើងច្រកចូលប្រាសាទអង្គរវត្ត ។ កំពែងព័ទ្ធជុំវិញនីមួយៗមានប្រវែង៣គីឡូម៉ែត្របួនជ្រុង និងមានកំពស់៨ម៉ែត្រព័ទ្ធជុំវិញដោយគូទឹក ហ៊ុំព័ទ្ធលើផ្ទៃដី៩​គីឡូម៉ែត្រ​ក្រឡា ។ ដើម្បីការពារក្រុងពីការវាយប្រហារពីគូសត្រូវ ជ័យវរ្ម័នទី៧ បាន​កសាង​កំផែង​ថ្ម​ព័ទ្ធ​ជុំវិញ​ក្រុង​ដែល​មាន​ប្រវែង​១២​គីឡូម៉ែត្រ ។ ក្នុង​វិស័យ​សំណង់ នៃសត្ថបត្យកម្ម របស់ព្រះអង្គត្រូវបានគេស្គាល់ថាជារចនាបទ បាយ័ន ដែលរាជវាំងទាំងមូល និងទីស្នាក់នៅសាងសង់ដោយសំណង់ឈើ ដែលប្រើប្រាសកម្លាំងពលកម្មប្រមាណជា ២មុឺននាក់ ជាមួយនិង ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រឆ្លងកាត់នៃការរំដោះទឹក ដែលមានបួនទិសដែលចាក់បង្ហូរ ទៅកាន់គូទឹកដែលព័ទ្ធជុំវិញ ។<ref> Henri Stierlin (1977) [https://www.worldcat.org/title/encyclopaedia-of-world-architecture/oclc/4493914 Encyclopedia of World Architecture, Volume 2], Publisher: Facts on File, New York, Original from Pennsylvania State University p.499 [[ISBN]]: 0871964058 </ref> ព្រអង្គក៏បានកសាងដំណាក់ឃ្លាំងចំនួន២ គឺខាងត្បូង និង ខាងជើង ដែលដំណាក់ឃ្លាំងខាងត្បូងដាក់នៅជង្រុកស្រូវ ដែលប៉ានស្មានប្រមាណជា ១១.១៩២ តោន និង ដំណាក់ឃ្លាំងខាងជើងដាក់នៅក្រណាត់សូត្រសម្លៀកបំពាក់ ប្រមាណជា ៥១២កី ជាមួយនិងឆ័ត្រក្លោះ ៥២៣ ។ នៅតាមប្រាសាទ នីមួយ​ៗមានរន្ធសម្រាប់ដាក់លម្អនូវគ្រឿងត្បូងចំរុះដែលត្រូវបានគេប៉ាន់ស្មានសរុបប្រម៉ាណជា ​៤៨០០០​គ្រាប់ ។ ក្រៅពីនេះ ព្រះអង្គបានក៏សាងរាជដំណាក់ស្រីរបាំប្រចាំក្រុងអង្គរធំផងដែរ ត្រង់ប្រាសាទ សួរព្រ័ត្យ ត្រូវបានគេប៉ានស្មានថាមានអ្នករបាំប្រហែលជា ១៦០០នាក់ ។ <ref> European Association of Southeast Asian Archaeologists. International Conference (2000) [https://www.worldcat.org/title/South-east-Asian-archaeology-...-:-proceedings-of-the-...-International-Conference-of-the-European-Association-of-South-East-Asian-Archaeologists/oclc/50651897 South-east Asian Archaeology ...: Proceedings of the ... International Conference of the European Association of South-East Asian Archaeologists], Publisher: Istituto Italiano per l'Africa e l'Oriente, Original from the University of Michigan </ref> <ref> André Migot (1960) [https://www.worldcat.org/title/khmers-des-origines-dangkor-au-cambodges-daujourdhui/oclc/1006412017 Les Khmers, des origines d'Angkor au Cambodge d'aujourd'hui Collection "L'aventure du passé"], Publisher: Paris,Le Livre contemporain, Original from the University of Virginia p.376 </ref> <ref> Ly Daravuth, Ingrid Muan, Raiyaṃ (2001) [https://www.worldcat.org/title/cultures-of-independence-an-introduction-to-cambodian-arts-and-culture-in-the-1950s-and-1960s/oclc/49613043 Cultures of Independence], Publisher: Reyum institute, Original from the University of Michigan </ref> == ជំនឿលើពុទ្ធសាសនា មហាយាន == '''Belief in Mahayana Buddhism''' [[File:Bodhisattva Lokesvara irradiant (musée Guimet) (6372559143).jpg|thumb|Buddha Mahayana 12th century at musée Guimet art of Jayavarman VII]] ជ័យវរ្ម័នទី៧ ជាព្រះមហាក្សត្រដែលត្រូវបានគេស្គាល់ច្រើនដោយសារសំណង់ដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ជាច្រើនដែលបានបញ្ចប់ក្នុងរជ្ជកាលរបស់ទ្រង់ រួមទាំងប្រាសាទឧទ្ទិសដល់មាតាបិតារបស់ព្រះអង្គផងដែរ ។ ប្រាសាទបាយ័ន ដែលជាប្រាសាទឧទ្ទិសឱ្យ ពុទ្ធសាសនា មហាយាន ដែលស្ថិតនៅចំកណ្ដាលនៃអង្គរធំ ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៧ ទ្រង់មានជំនឿយ៉ាងមុតមាំទៅលើពុទ្ធសាសនា មហាយាន ដែលបន្តពីបិតារបស់ទ្រង់ព្រះនាម [[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] ដែលនាំយកពុទ្ធសាសនា មហាយាន យកមកគោរពបូជានៅកម្ពុជា ។ ពុទ្ធសាសនា មហាយាន ត្រូវបានចាត់ទុកជាសាសនា របស់ព្រះរាជា ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ព្រះអង្គមិនបោះបង់ចោលនូវ ព្រហ្មញ្ញសាសនាផងដែរ ដោយរក្សានូវ រឿងព្រេងទេវកថា ហិណ្ឌូជាច្រើននូវតាមចម្លាក់នៃជញ្ជាំងប្រាសាទជាប់ជានិច្ច ដែលទុកជាមរតករបស់ដូនតា ហើយប្រាសាទដែលទ្រង់បានកសាងឧទ្ទិសជូនមាតាបិតារបស់ព្រះអង្គផងដែរនោះ គឺ [[ប្រាសាទតាព្រហ្ម]] ។<ref> Steve McCurry (2002) [https://www.worldcat.org/title/Sanctuary-:-the-temples-of-Angkor/oclc/1008142557 Sanctuary : the temples of Angkor], Publisher: Phaidon, London, Original from the University of Michigan p.116 [[ISBN]]: 0714841757, 9780714841755 </ref> <ref> Jacques Dumarçay, Michael Smithies (1998) [https://www.worldcat.org/title/The-site-of-Angkor/oclc/37864679 The site of Angkor], Publisher: Oxford University Press, New York, Original from the University of Michigan p.72 [[ISBN]]: 9835600406, 9789835600401 </ref> === ការកសាង [[ប្រាសាទតាព្រហ្ម]] === ប្រាសាទតាព្រហ្ម កងសាងដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ក្នុងឆ្នាំ ១១៨៦ នៃគ.ស ទ្រង់បានកសាងដើម្បីឧទ្ទិសជូន មាតាបិតា របស់ព្រះអង្គ ដែលប្រាសាទនេះមានឈ្មោះដើមហៅថា ប្រាសាទ "រាជវិហារ" ។<ref> Lynn S Teague (1975) [https://www.worldcat.org/title/ancient-civilization-and-trade/oclc/1067257011 Ancient Civilization and Trade], Publisher: University of New Mexico Press p.485 [[ISBN]]: 0826303455 </ref> ប្រសាទតាព្រហ្មមានកំពែងព័ទ្ធពីក្រៅទំហំ (១០០០មx៦០០ម) ដោយស្មើនិង ៦០០,០០០ ម៉ែតការ៉េ ។ ប្រាសាទនេះផងដែរ មានភូមិប្រជាជនរស់នៅជុំវិញប្រមាណជា ១២,៦៦០ នាក់ ក្នុងនោះរួមបញ្ចូលទាំងមន្ត្រីធំៗ ចំនួន ៤១៨ នាក់និងមានអ្នកបម្រើកាងារប្រចាំរាជដំណាក់ចំនួន ២៧៤០ នាក់ ក្នុងនោះមានជំនួយការបង្ហាត់របាំចំនួន ២៣២ នាក់ និង មានស្រីរបាំប្រចាំរាជដំណាក់ចំនួន ៦១៥នាក់ ។ រួមទាំងរតនៈវត្ថុក្នុងនោះមួយចំនួនផង ដូជា៖ មាន​ចាន​មាស​សរុប ដែល​មាន​ទម្ងន់​ជាង​ប្រាំ​រយ​គីឡូក្រាម ចាន​ប្រាក់​ចំនួន​៣៥ គ្រាប់​គជ់​ខ្យងចំនួន ៤០៦២០​គ្រាប់ ត្បូង​ចំរុះចំនួន ​៤៥៤០​គ្រាប់ រនាំងដាក់ការពារ ដែលជាតង្វាយពីប្រទេស​ចិន​ ក្នុងរាជវង្សសុង ([[អង់គ្លេស]]: Song dynasty) ចំនួន ៨៧៦ ។ ប្រាសាទនេះក៏ត្រូវបានចាត់ទុកផងដែរ ជាសាកលវិទ្យាល័យផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រដែលក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ក្សត្រី [[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|ឥន្ទ្រទេវី]] ។<ref> Harriet Winifred Ponder (1938) [https://www.worldcat.org/title/cambodian-glory-the-mystery-of-the-deserted-khmer-cities-and-their-vanished-splendour-and-a-description-of-life-in-cambodia-today/oclc/68180136 Cambodian Glory: The Mystery of the Deserted Khmer Cities and Their Vanished Splendour; and a Description of Life in Cambodia Today], Publisher: T. Butterworth, Limited, Original from the University of Michigan p.383 </ref> <ref> David L. Snellgrove (2000) [https://www.amazon.com/s?k=9789748299310&i=stripbooks&linkCode=qs Asian Commitment: Travels and Studies in the Indian Sub-continent and South-East Asia], Publisher: Orchid Press, Original from the University of Michigan p.587 [[ISBN]]: 9748299317 </ref> === ការកសាង [[ប្រាសាទព្រះខ័ន]] === ប្រាសាទព្រះខ័ន កងសាងដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ក្នុងឆ្នាំ ១១៩១ នៃគ.ស ។<ref> Bernard Philippe Groslier, Jacques Arthaud (1957)[https://www.abebooks.com//servlet/SearchResults?tn=Arts+Civilization+Angkor The Arts and Civilization of Angkor], Publisher: Praeger, Original from the University of Michigan p.230 </ref> ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយ ព្រះពិស្ណុការអាវតារលោកកេរ្ត៍ស្វារៈ ប្រាសាទនេះមានទំហំ ៥៦ ហិចតា និងមានបរិមាត្រ (៨០០មx៧០០ម) ប្រាសាទព្រះខ័ន បានឱ្យដឹងថា បដិមានៃរូបព្រះពុទ្ធ ព្រះឥសូរ និងព្រះវិស្ណុ ដែលត្រូវបានតម្កល់នៅក្នុងប្រាសាទនេះមានចំនួនដល់ទៅ ២០,៤០០ ដែលធ្វើអំពីមាស ប្រាក់ សំរិទ្ធ និងថ្ម ចំណែកឯ បដិមាទេវៈផ្សេងៗទៀយមានចំនួន ៤៣០ និងប្រជាជនក្នុងភូមិចំនួន ១៣,៥០០ ដែលមានតួនាទីថែរក្សាផ្គត់ផ្គង់មូលនិធិសាសនាឱ្យមានដំណើរការល្អនៅប្រាសាទនេះ និងស្បៀងអាហារជាច្រើនផ្តល់ដោយឃ្លាំងព្រះរាជទ្រព្យ ឬដោយប្រជាជនក្នុងភូមិចំនួន ៥៣២៥ ដែលមានមនុស្សសរុបចំនួន៨៧,៨៤០នាក់ ។ មានបដិមាចំនួន ២៨៣ ត្រូវបានតម្កល់ជុំវិញបដិមាព្រះពោធិសត្វលោកេស្វរៈ ដែលតំណាងឱ្យដួងវិញាណខ័ន្ឌព្រះបិតារបស់ព្រះរាជា ។ មានសំណង់ប៉មចំនួន ៨៥សម្រាប់តម្កល់ព្រះបដិមាដល់ទៅ ៥២៥អង្គជាចំណុះប្រាសាទដ៏ធំនេះ។ សិលាចារឹកបានបន្តទៀតថា ប្រាសាទនេះសូមឧទ្ទិសកុសលទៅកាន់អតីតព្រះរាជាព្រះនាម ធរណិន្ទ្រវរ្ម័ន ដែលជាព្រះបិតា របស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ និងបួងសួងឱ្យព្រះមហាក្សត្រជំនាន់ក្រោយ ដែលបានជួយថែរក្សាសំណង់ព្រះពុទ្ធសានា ដែលមានទាសាទាសីចំនួន ៣០៦,៣៧២នាក់ សូមឱ្យទទួលផលបុណ្យគ្រប់ៗគ្នា ។ សិលាចារឹកនៃប្រាសាទព្រះខ័នមានការរៀបរាប់ពីទីក្រុងដ៏រីចម្រើនដ៏ជឿនលឿនមួយ ដែលផ្តោតទៅលើសកម្មភាពសាសនា និងសេចក្តិត្រូវការនៃប្រាសាទនេះ ដង្វាយត្រូវបានរៀបចំសម្រាប់អាទិទេពហើយកម្រងផ្កាត្រូវបានលម្អសម្រាប់អាទិទេពទាំងនេះទៀតផង ។ ម្ហូបអាហារត្រូវបានផ្គតផ្គង់ហើយនៅតាមខ្លោងទ្វារតែងមានអ្នកយាម និងមានក្រុមរបាំរាប់ពាន់នាក់សម្រាប់ រាំសម្តែងសម្រាប់ប្រាសាទនេះក្នុងកិច្ចពិធីសាសនាធំៗផងដែង។<ref> George Coedés (1935) [https://www.worldcat.org/title/qambi-mahaksatr-muay-qang-knun-krun-kambuja-jayavaraman-di-7/oclc/23578422 Qaṃbī Mahāksǎtr muay qaṅg knuṅ Kruṅ Kambūjā Jayavaramǎn dī 7], Publisher: Braḥrāj Paṇṇālăy Kambujā, Original from the University of Michigan p.56 </ref> == ការកសាង មន្ទីពេទ្យ និង សាលាសំណាក់ == '''Construction of hospitals and guesthouses''' ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាស្ដេចមានប្រាជ្ញា និងគិតគូរទៅដល់សុខមាលភាពរបស់ប្រជានុរាស្ត្ររបស់ព្រះអង្គ ដោយទ្រង់បានបង្កើត "អរោគ្យសាលា" ដែលមានន័យថាមន្ទីរព្យាបាលរោគ ឬ ហៅថាមន្ទីពេទ្យ ដែលមានចំនួន ៩៨ និង "ធម្មសាលា" ដែលមានន័យថា សាលាសំណាក់ធម៌សម្រាប់ព្រះភិក្ខុសង្ឃ ដែលមានចំនួន ១០១ នៅទូទាំងប្រទេស ។ តាមកំណត់ត្រាសិលាចារឹក K.368 នៅស្រុកសាយហ្វុង ប្រទេសឡាវ បានពិពណ៌នាថា អរោគ្យសាលានីមួយៗមានគ្រូពេទ្យចំនួន២នាក់ អមដោយស្ត្រី ចំនួន២នាក់ និងមនុស្សប្រុសម្នាក់ គ្រូថ្នាំចំនួន ២នាក់នៅឃ្លាំងសម្រាប់ចែកចាយថ្នាំ អ្នកថែរក្សាសំអាតចំនួន២នាក់ អ្នកមើលជំងឺ (គិលានុបដ្ឋាន) ចំនួន១៤នាក់ ស្រ្តីសម្រាប់ដាំថ្នាំមានចំនួន៨នាក់ ដូចនេះមន្ទីរព្យាបាលរោគក្នុងរាជរបស់ទ្រង់ ធ្វើការព្យាបាលអ្នកជំងឺគ្រប់ប្រភេទដោយមិនមានការរើសអើងនោះទេ ។ ចំណែកឯ "ធម្មសាលា" ដែលជា សាលាសំណាក់ធម៌សម្រាប់ព្រះភិក្ខុសង្ឃ ត្រូវបានដាក់ឱ្យមើលការខុសត្រូវផ្នែកព្យាបាលសុខមាលភាពរបស់ភិក្ខុសង្ឃ ដោយព្រះគ្រូ "ផៃសាញ់យៈ" ដែលមានជំនួយការជាមន្ត្រីសង្ឃចំនួន ២រូប នាមជា សូរ្យគណៈ និង ចន្ទ្រាគណៈ សម្រាប់ការព្យបាលជំងឺទៅលើព្រះសង្ឃទូទៅ នៃពុទ្ធសាសនា មហាយាន ក្រោយមកមន្ទីរព្យាបាលរោគត្រូវបានគេសាងសង់បន្ថែមនូវបរិវេណនៃ [[ប្រាសាទតាព្រហ្ម]] ដែលធ្វើឱ្យកំណត់ត្រាមន្ទីរព្យាបាលរោគរបស់ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៧ មានច្រើនដល់ ១០២ ក្នុងរជ្ជកាលនៃការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះអង្គ ។ <ref> Lawrence Palmer Briggs (1951) [https://www.worldcat.org/title/The-ancient-Khmer-Empire/oclc/527144 The Ancient Khmer Empire, Volume 41], Publisher: American Philosophical Society, Original from the University of California p.295 </ref> <ref> University of Calcutta (1955) [https://books.google.com/books/about/The_Calcutta_review.html?id=Lg8xAQAAMAAJ The Calcutta review], Publisher: University of Calcutta, Original from Northwestern University </ref> == ការវាយដណ្ដើមយកចាម្ប៉ា == '''The conquest of Champa''' នៅក្នុងឆ្នាំ ១១៩០ នៃ គ.ស ស្ដេចចាមព្រះនាម ជ័យឥន្ត្រវរ្ម័នទី៤ បានលើកទ័ពមកវាយអាណាចក្រខ្មែរម្ដងទៀត ការលុកលុយអាណាចក្រខ្មែរមានរយៈពេលពេញ១ឆ្នាំ រហូតដល់ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៧ បង្ក្រាបការលុកលុយរបស់ពួកចាមបានទាំងស្រុង ក្នុងឆ្នាំ ១១៩១ នៃ គ.ស ។ យោងតាមសិលាចរឹកនៅប៉ោនគរ (ញ៉ាត្រាង) បានសរសេរទុកថា ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៧ វាយយកបានរាជធានីនៃប្រទេសចាម្ប៉ា ដោយទ្រង់បញ្ជាឱ្យវិទ្យានន្តៈ វាយចូលរាជធានី "វិជ័យ" (បិញឌិញ) ហើយចាប់បានស្ដេចចាម ជាឈ្លើយសឹកនិងបានយកស្ដេចអង្គនេះ មកថ្វាយព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៧ ។ ហើយព្រះអង្គបានលើកព្រះអនុជថ្លៃ របស់ព្រះអង្គ ព្រះនាម "អុិន" ដែលត្រូវជាប្អូនប្រុសព្រះនាង "ជ័យរាជទេវី" ឱ្យឡើងសោយរាជនៅវិជ័យ ដោយមានព្រះនាមក្នុងរាជថា "សូរ្យវរ្ម័នទេវរាជ" មិនយូរបុ៉ន្មាន ពួកចាមដែលមានមេដឹកនាំឈ្មោះ "រៈសុបតិ" ក៏ងើបលើកបះបោរបណ្ដេញព្រះបាទ សូរ្យវរ្ម័នទេវរាជ ចេញពីរាជធានីវិជ័យ ហើយមាននាមក្នុងរាជថា "ជ័យឥន្ត្រវរ្ម័នទី៥" ។ ពេលនោះ "វិទ្យានន្តៈ" ក៏លើកទ័ពវាយរាជធានីវិជ័យម្ដងទៀត ហើយបានធ្វើឃាតស្ដេចចាម "ជ័យឥន្ត្រវរ្ម័នទី៥" និងបានបង្រួបបង្រួមប្រទេសចម្ប៉ាឱ្យមានឯកភាពឡើងវិញ និងបានប្រកាសសោយរាជនាពេលនោះក្នងឆ្នាំ ១១៩២ នៃគ.ស រហូតដល់ឆ្នាំ ១២០៣ នៃគ.ស ទើបព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ លើកទ័ពធំមកកំចាត់ចាម និងបានវាយយកចាម្ប៉ាមកគ្រប់គ្រងទាំងស្រុងក្នុងឆ្នាំ ១២០៣ នៃគ.ស ។<ref> Daniel George Edward Hall (1961) [https://books.google.com.kh/books?id=5lV85XuvoZ4C&q=Jayavarman+VII+1190+1191&dq=Jayavarman+VII+1190+1191&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiF6K_U-vjuAhWTIbcAHQKSDxEQ6AEwBnoECAAQAw A History of South-East Asia], Publisher: Macmillan, Original from the University of California p.807 </ref> <ref> André Migot (1960) [https://www.worldcat.org/title/khmers-des-origines-dangkor-au-cambodges-daujourdhui/oclc/1006412017 Les Khmers, des origines d'Angkor au Cambodge d'aujourd'hui Collection "L'aventure du passé"], Publisher: Le Livre Contemporain, Paris, p.376 </ref> == ក្រុមគ្រួសាររាជវង្ស == '''Royal family''' {| width=100% class="wikitable" |colspan="5" style="background-color:white" width=9% |<center><font color="#000080">'''ជ័យវរ្ម័នទី៧'''</font></center> <br> <center> '''Jeyvaraman VII''' </center> |- ! style="background-color:#D3D3D3" width=20% | '''[[ជយរាជទេវី]]''' <br> (Jayarajadevi) ! style="background-color:#D3D3D3" width=20% | '''[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|ឥន្ទ្រទេវី]]''' <br> (Indradevi) ! style="background-color:#D3D3D3" width=20% | រាជេន្ទ្រទេវី <br> (Rajendradevi) ! style="background-color:#D3D3D3" width=20% | ព្រះស្នំ <br> (Concubine) |- | align="center" |'''[[សូយ៌កុមារ|សូរ្យកុមារ]]''' <br> (Suryakumara) <br> '''[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២]]''' <br> (Indravarman II) <br> '''[[ឝ្រីឥន្ទ្រកុមារ]]''' <br> (Srindrakumara) | align="center" | '''[[វីរកុមារ|វីរៈកុមារ]]''' <br> (Virakumara) <br> '''ព្រះភិក្ខុ[[គមលិន្ត]]''' <br> (Tamalinda) | align="center" | | align="center" | '''[[ព្រះនាងសុខរមហាទេវី|សុខរមហាទេវី]]''' (កូនស្រី) <br> (Sukhara Mahadevi) (daughter) |} ==ពង្សាវលី== *ព្រះអយ្យកា ព្រះនាម មហិធរាទិត្យ និងព្រះអយ្យិកា ជាបុត្រីនៃព្រះបាទធរណីន្ទ្រវម៌្មទី១ និងមហេសីមួយអង្គទៀត។ **ព្រះបិតាព្រះនាម [[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] ***ព្រះមាតា [[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី]] ****ព្រះអគ្គមហេសីព្រះនាម [[ជយរាជទេវី]] និង [[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|ឥន្ទ្រទេវី]] *****ព្រះរាជបុត្រាព្រះរាជបុត្រី [[ឝ្រីឥន្ទ្រកុមារ]] ព្រះភិក្ខុ[[គមលិន្ត]] [[វីរកុមារ]] ព្រះបាទ[[ឥន្ទ្រវម៌្មទី២]] [[សូយ៌កុមារ]] [[ព្រះនាងសុខរមហាទេវី|សុខរមហាទេវី]] និង មួយអង្គទៀតមិនស្គាល់ {{ahnentafel top|width=100%}} <center>{{ahnentafel-compact5 |style=font-size: 90%; line-height: 110%; |border=1 |boxstyle=padding-top: 0; padding-bottom: 0; |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |boxstyle_5=background-color: #9fe; |1= '''ព្រះបាទជយវម៌្មទី៧''' |2= [[ធរណីន្ទ្រវម៌្មទី២|ព្រះបាទធរណីន្ទ្រវម៌្មទី២]] |3= ព្រះនាង[[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី|ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី]] |4= សម្តេចព្រះរាជអយ្យកោ ព្រះអង្គម្ចាស់[[មហិធរាទិត្យ]] |5= សម្តេចព្រះរាជអយ្យិកា ព្រះនាងរាជបតីន្ទ្រលក្ម្សី |6= [[ហស៌វរ្ម័នទី៣|ព្រះបាទហស៌វរ្ម័នទី៣]] |7= |8= ព្រះបុត្រនៃព្រះបាទ[[ហិរណ្យវម៌្ម (មហិធរបុរ)|ហិរណ្យវម៌្ម]] |9= ព្រះមហេសីផ្សេងមួយទៀត |10= |11= |12= ព្រះបាទ[[យឝោវម៌្មទី១]] |13= |14= |15= |16= ព្រះបាទ[[ហិរណ្យវម៌្ម (មហិធរបុរ)|ហិរណ្យវម៌្ម]] |17= |18= |19= |20= |21= |22= |23= |24= ព្រះបាទ[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] |25= ព្រះនាង[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឥន្ទ្រទេវី]] |26= |27= |28= |29= |30= |31= }}</center> {{ahnentafel bottom}} == សេចក្ដីជំរាប == មានមតិរបស់លោកបណ្ឌិតផ្នែកសិលាចរិកមួយ លើកឡើងថា «វម៌្ម» មាននៅលើសិលាចារឹកភាសាខ្មែរយ៉ាងច្រើន អ្នកប្រាជ្ញបារាំងបានអានថា varmma ដែរ។ ប៉ុន្តែ នៅពេលគេបកប្រែ ឬពន្យល់ជា ភាសាបារាំង គេសរសេរជា varman វម៌ន/ វរ្ម័ន វិញ។ បើយើងលើកតម្កើងឯកសារក្នុងស្រុក ហេតុអ្វីបានមិនគាំទ្រ សំណេររបស់ដូនតាថា «...វម៌្ម»? ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានក្រុមសិក្សាពាក្យសំស្ក្រឹត ជាន់ខ្ពស់ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ យកមកប្រើ ជាឈ្មោះផ្លូវការណ៍ នៃការសិក្សាទូទៅ ដោយទទួលស្គាល់ដោយក្រុម ប្រវិត្តវិទូខ្មែរជាន់ខ្ពស់ របស់សាលាបារាំងចុងបូព៌ា (École Française d'Extrême-Orient) ដែលហៅកាត់ថា (E.F.E.O) ដែលយកលំនាំតាមឈ្មោះព្រះបាទនរោត្តម ដែលមានព្រះនាមសរសេរថា "នរោត្ដមវរ្ម័ន" ដែលសរសេរឡើងក្នុងឆ្នាំ 1903 ដោយបែបនេះហើយទើបពាក្យ (វរ្ម័ន) មានប្រើប្រាសរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ដែលមានសរសេរក្នុងក្រាំងសៀវភៅនានា ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ហើយពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ ដោយសម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ គួរបញ្ចាក់ផងដែរថា មុនការចេះអានសំស្ក្រឹតរបស់លោកបណ្ឌិត កម្ពុជាមានក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់នៃភាសាសំស្ក្រឹតរួចទៅហើយ ម៉្យាងវិញទៀត អ្នកសិក្សាជន់ខ្ពស់ពីមុនៗ មានដូចជា៖ ក្រុមជំុនំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ លោក កេងវ៉ាន់សាក់, លោក ត្រឹងងា ដែលសុទ្ធតែជាអ្នកសឹក្សាជាន់ខ្ពស់ មិនដែលតិះទាន និងលើកការអនុម័ត សំរេចការយល់ឃើញណាមួយ ដោយមិនមានការបោះឆ្នោតឯកភាព ក្នុងអង្គប្រជុំនៃបណ្ឌិតសភាអក្សរសាស្ត្ររបស់កម្ពុជានោះទេ ។<ref> Prasoersūrisǎkti (Jum Mau) (Ukñā.) (1947) [https://books.google.com/books/about/Eka_Sahasrar%C4%81tr%C4%AB.html?id=SzXRAAAAMAAJ Eka Sahasrarātrī: muay bǎn muay yáp, Volume 12], Contributors: Cambodia. Bibliothèque Royale, Cambodia. Institut Bouddhique, Publisher: Cambodia Royal Library, Original from the University of Michigan </ref> '''ដូចនេះ ៖''' ប្រហែលជាលោក បណ្ឌិតមានការយល់ច្រឡំ រវាងការប្រើតួអក្សរ សំស្ក្រឹត និង តួអក្សរខ្មែរ បញ្ចុប្បន្ន ដែលមានន័យថា បើលោកបណ្ឌិត ចង់ឱ្យមានការប្រើពាក្យ (វម្ម៌) ជាពាក្យប្រើប្រាសទូទៅផ្លូវការណ៍ លោកបណ្ឌិត ត្រូវស្នើសុំសភាអក្សរសាស្ត្រជាតិកម្ពុជា លប់អក្សរក្រមកម្ពុជា ដែលមានព្យញ្ជនៈ ៣៣តួ ពី ក ដល់ អ និង ស្រៈ ទាំងអស់ចេញ ពីកម្មវិធីសិក្សារបស់រដ្ឋជាមុនសិន បន្ទាប់មកត្រូវស្នើសុំអង្គព្រះមហាក្សត្រ និង នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា ទាត់ចោលនូវស្នាដៃរបស់អ្នកចងក្រងពីមុន ជាមុនសិន ទើបលោកបណ្ឌិតអាចយក ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យសំស្ក្រឹតទាំងអស់ មកជំនួស ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យ ខេមរៈភាសាបាន ហើយលោកបណ្ឌិត ត្រូវពន្យល់ពីរបៀបប្រកបពាក្យចំនួនរាប់លាន ដែលបានចងក្រងដោយ សម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត ក្នុងទម្រង់ជាសំស្ក្រឹត បន្ទាប់មក លោកបណ្ឌិត ត្រូវបង្កើតការប្រកបទាក់ទង និង ពាក្យចំនួនរាប់លានទៀត នៃក្រុមពាក្យរបស់ជនជាតិភាគតិចកម្ពុជា ដែលមានដូចជា៖ កួយ ភ្នង ចារាយ ល-។ មានសព្វគ្រប់ដូចការរៀបរាប់ខាងលើនេះហើយ ទើបលោកបណ្ឌិតអាចធ្វើការផ្លាសប្ដូរ នូវអ្វីដែលលោកបណ្ឌិតយល់ឃើញនេះ ។ បុរាណាចារ្យ លោកតែងលើកឡើងនៃពាក្យមួយថា (ពេក) ។ == ចំណារពន្យល់ == សិក្សាពាក្យ (វម្ម៌) ដែលជាពាក្យដើមនៃសិលាចរឹកសំស្ក្រឹត ដែលត្រូវបានប្រែសម្រួលជាពាក្យ (វរ្ម័ន) ដោយក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់ភាសាសំស្ក្រឹត នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ ក្នុងរាជព្រះបាទនរោត្ដម ហើយក្រុមប្រវត្តិវិទូបារាំងបានយកទៅប្រែជាភាសាបារាំងនៃពាក្យ Varman ។ ហេតុអ្វីត្រូវហៅពាក្យ វម្ម៌ នេះថា (វ-ម័ន) ពីព្រោះពាក្យនេះត្រូវបានក្រុមបេសកជនចិន ហៅស្ដេចខ្មែរ ជំនាន់នគរភ្នំ នៃកន្ទុយពាក្យ ម្ម៌ នេះហៅថា "ម័ន" តាំងពីស.វទី៣ ឬ ស.វទី៥ មកម៉្លេះ ចំណែកឯជើងព្យញ្ជនៈ ម "្ម" គ្រាន់តែរបៀបដែលគេសរសេរដើម្បីសង្កត់ពាក្យទាញសូរសម្លេងប៉ុនណោះ ដោយពាក្យថ្មីៗ កាន់តែកើតឡើងច្រើនឡើងៗ តាមរយៈការមកដល់របស់ពួកអុឺរ៉ុប ដូចនេះកម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវធ្វើបដិវឌ្ឍន៍អក្សរខ្មែរ ដើម្បីឱ្យមានភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រកប និង ការអាន ។ ហេតុអ្វីពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" នៅចន្លោះកណ្ដាល ពីព្រោះ ព្យញ្ជនៈ វ និងចាប់ទាញយក ព្យញ្ជនៈ ន យកមកប្រកបចូលគ្នា ហៅថា (វ៉ន) ម័ ដូចនេះហើយ ក្រុមសិក្សាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" ដើម្បីបំបែកការទាញប្រកប ។ រហូតដល់ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានប្រើប្រាសជាងមួយរយឆ្នាំ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។ == សេចក្តីប្រកាស == ប្រជាជនកម្ពុជាទូទាំងប្រទេស សរសេរ អាន តាម ខេមរៈភាសា ប្អូនៗដែលមានកម្រិតវប្បធម៌ទាប ខ្លៅ មិនគួរណាធ្វើការកែប្រែចំណងជើងអត្ថបទ (Article) ទៅជា ភាសាសំស្ក្រឹតនោះទេ កម្ពុជាមានជនជាតិភាគតិច ជាង 20ក្រុមពួក ពួកគេមានភាសាបែបផ្សេងពីភាសាខ្មែរបច្ចុប្បន្ន បើពួកគេយករបៀបសរសេរប្រកបរបស់ពួកគេមកច្របល់ក្នុងសង្គមខ្មែរ នោះនិងនាំប្រជាជនឆ្គួតតាមប្អូនៗជាក់ជាមិនខាន ។ ជនជាតិភាគតិច ជាង 20ក្រុមពួក នៅកម្ពុជាត្រូវរៀនភាសាខ្មែរ បច្ចុប្បន្នហៅថា ខេមរៈភាសា ដើម្បីប្រើប្រាស់សម្រាប់ការប្រាស្រ័យទាក់ទងសម្រាប់ការសរសេរឯកសារ ជាផ្លូវការណ៍ មិនអាចយកភាសាពួកគេមកសរសេរឡូកឡំសម្រាប់ការប្រើលិខិតបទដ្ឋាននោះទេ ឈប់ខ្លៅ ។ បើប្អូនៗចង់យកសំស្ក្រឹតមកប្រើ ប្រើក្នុងទម្រង់បើកបិទ វង់ក្រចក ជ័យវរ្ម័នទី៧ (សំស្ក្រឹត:ជយវម្ម៌ទី៧) ។ សំស្ក្រឹត ជាកម្ចីភាសា មិនមែនជាភាសាផ្លូវការណ៍ ដែលយើងប្រើបច្ចុប្បន្ននេះទេ ឈប់នាំគេខ្លៅ ។ លោក ហង់ជួនណារ៉ុង រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងអប់រំ សូមបញ្ឈប់ការនាំក្មេងៗរៀន ភាសាសំស្ក្រឹត និង ភាសាបាលី តាមសាលាទាំងអស់ទៀត សំស្ក្រឹត សម្រាប់តែអ្នកចង់ក្លាយជាអ្នកប្រវត្តិវិទូ ឬ នរៈវិទ្យា ហើយភាសាបាលី សម្រាប់តែព្រះសង្ឃបានហើយ សូមផ្ដោតទៅលើ វេយ្យាករណ៍ភាសាខ្មែរ ភាសាអង់គ្លេស ចិន និង បារាំង សូមអរគុណ ។ == មើលផងដែរ == * '''[[រាជានិយមកម្ពុជា]]''' * '''[[សាក់យ័ន្ត]] == កណត់ត្រា == === កំណត់ត្រាប្រវត្តិវិទូ === *[https://www.worldcat.org/title/qambi-mahaksatr-muay-qang-knun-krun-kambuja-jayavaraman-di-7/oclc/23578422 Georges Coedès: Un grand roi de Cambodge - Jayavaraman VII., Phnom Penh 1935.] * [https://www.worldcat.org/title/journal-asiatique/oclc/1782245 Georges Coedès: Journal asiatique, Volumes 226-227, Société asiatique (Paris, France), Centre national de la recherche scientifique 1935.] * [https://www.abebooks.com//servlet/SearchResults?tn=Les+Khmers,+des+origines+d%27Angkor+au+Cambodge+d%27aujourd%27hui André Migot: Les Khmers, des origines d'Angkor au Cambodge d'aujourd'hui 1960.] * [https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/abs/garuda-vajrapani-and-religious-change-in-jayavarman-viis-angkor/8F9BA9D7F6CC01A4C3ED2A33DE013EC7 Jean Boiselier: Refléxions sur l'art du Jayavarman VII., BSEI (Paris), 27 (1952) 3: 261-273.] Cambridge University Press: 07 January 2009 == តំណភ្ជាប់ រជ្ជកាលគ្រងរាជ == {{S-start}} {{S-hou|''(គ.ស ១១២៥-១២១៩)''}} {{Succession box|before= [[ត្រីភូវនាទិត្យវរ្ម័ន]]|title=[[ចក្រភពខ្មែរ]]|years='''១១៨១–១២១៥'''|after=[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២]]}} {{S-end}} == ឯកសារយោង == [[Category:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧]] 34vbqmwklmrh6ib9byv8pm1xxxp3y9t 0 24597 337095 336387 2026-07-02T22:13:31Z ~2026-37619-04 51825 /* */ 337095 wikitext text/x-wiki {{pp-protected}} {| class="infobox" style="width:1em;" |- style="text-align:center;" |style="background: #0B6623;" colspan="2"|<p style="font-family:Khmer OS muol pali; font-size: 15pt; color: #FFFFFF; text-shadow: 0px 0px yellow;> ស្រីសុគន្ធបទ </p> |- style="text-align:center;" | colspan="2" |[[File:Royal Standard of Cambodia (Pre-1993).svg|250px]] |- style="text-align:center;" |style="background: #ABCDEF;" colspan="5" | |- style="background: #f1f5fc;" |- style="vertical-align:center;" |'''រជ្ជកាល''' | ១៤៨៦-១៥១៤ រាជាណាចក្រកម្ពុជា |- style="vertical-align:center;" |'''គ្រងរាជ''' |​​លើកទី១ - ១៤៨៦ <br/> លើកទី២ - ១៥០៤ |- style="vertical-align:center;" |'''រាជសម័យ''' | សម័យចតុមុខ |- style="vertical-align:center;" |'''ព្រះនាមពេញ''' |​​​ព្រះរាជឱង្ការ ស្រីសុគន្ធបទរាជា |- style="vertical-align:center;" |'''មរណៈនាម''' | មិនមានកំណត់ត្រា |- style="vertical-align:center;" |'''ក្សត្រមុន''' | [[ធម្មរាជាទី២]] |- style="vertical-align:center;" |'''រាជបន្ត''' | [[ស្រីជេដ្ឋា]] |- style="vertical-align:center;" |'''សន្តិវង្ស''' | រាជវង្ស​ចតុមុខ |- style="vertical-align:center;" |'''ប្រសូត្រ''' | មិនមានកំណត់ត្រា |- |មហេសី |[[កេសរបុប្ផា|ស្រីស]] |- style="vertical-align:center;" |'''បុត្រ''' | [[យសរាជា|ចៅពញាយសរាជា]] |- |បិតា |[[ធម្មរាជាទី២|ធម្មរាជាទី២]] |- |មាតា |[[សម្ដេចព្រះភគវតីសិរីទេពទេវីនារីចក្រពត្តិ|ទេវីលក្ខណ៍]] |- style="vertical-align:center;" |'''ចូលទីវង្គត''' | ១៥១៤ |- style="vertical-align:center;" |'''ជំនឿសាសនា''' |[[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ព្រះ​ពុទ្ធសាសនាបែបខ្មែរ]][[ថេរវាទ|និកាយថេរវាទ]] និង [[ព្រហ្មញ្ញ​សាសនា]] <br/> [[វិញ្ញាណនិយម|ជំនឿ​លើពពួកទេវតា]] |} '''[[ស្រីសុគន្ធបទ]]''' ([[អង់គ្លេស]]: Srei Sokunbot) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០០-១៥១៤) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១៤៨៦-១៥១៤) ព្រះអង្គជាព្រះរាជបុត្រច្បង របស់ [[ធម្មរាជាទី២]] ទ្រង់ឡើងសោយរាជសម្បត្តិលើកទី២ ក្នុងឆ្នាំជូត នព្វស័ក ព.សករាជ ២០៤៨ ត្រូវនិង គ.សករាជ ១៥០៤ ត្រូវនិង មហាសករាជ ១៤២៧ ទ្រង់មានព្រះនាមហៅថា '''"ព្រះរាជឱង្ការ ស្រីសុគន្ធបទរាជា"''' ។ ក្រោយពេលធ្វើពិធី តម្កល់សារីរិកធាតុរបស់បិតាទ្រង់ ក្នុងឆ្នាំ ១៤៨៦ នៃគ.សករាជ នាស្រុកសន្ទុក (បច្ចុប្បន្នៈ [[កំពង់ធំ]]) រួចរាល់ហើយ ព្រះអង្គបានធ្វើពិធីតែងតាំងឋានៈមន្ត្រីនៅក្នុងខ្សែររាជវង្សផងដែរ ទ្រង់បានតែងតាំង [[ចន្ទរាជា]] ជាចៅហ្វាយស្រុកចតុមុខ (បច្ចុប្បន្នៈ [[ភ្នំពេញ]]) មានឋានៈនាម ជាចៅពញ្ញា ទោះជាព្រះអង្គជាបងប្រុស ម្ដាយទីទៃក៏ពិតមែន តែព្រះអង្គមានបិតាតែមួយដូចគ្នា ការតែងតាំងនេះ ព្រះអង្គបានថ្វាយដំរីហ្លួងមួយចំនួនទៅកាន់ទ្រង់ផងដែរ បន្ទាប់ពីដឹងថាប្អូនរបស់ខ្លួន ស្រលាញ់ និង ចូលចិត្តសត្វដំរី ។<ref> Société Asiatique (1871) [https://books.google.com/books/about/Journal_asiatique.html?id=gq9UAAAAcAAJ Journal asiatique: ou recueil de mémoires d'extraits et de notices relatifs à l'histoire, à la philosophie, aux sciences, à la littérature et aux langues des peuples orientaux, Volume 18], Publisher: Society, Original from the Bavarian State Library </ref> == ព្រះរាជពិធី រាជាភិសេក និង គ្រងរាជសម្បត្តិលើកទី២ គ.សករាជ ១៥០៤ == '''The Royal Wedding Ceremony and the Second Throne 1504 AD''' វេលាមួយ ដែល ស្រីសុគន្ធបទ យាងចាកចេញពីព្រះបរមរាជវាំង ទៅប្រពាតព្រៃ (ដើរកំសាន្ត) និង ចង់ទៅស្ទូចត្រី នៅបារាយ៍ទឹកមួយ ពេលនោះទ្រង់បានឃើញស្រីម្នាក់ ឈរនៅកំពង់ទឹកនោះ ក៏ចាប់ចិត្តស្រលាញ់សួរនាំ រួចបានចូលទៅស្ដីដណ្ដឹងនាងយកមកធ្វើជាស្នំឯក ដែលបានធ្វើពិធីរាជាភិសេកមង្គលការ ក្នុងឆ្នាំ ១៥០៤ នៃគ.សករាជ ដោយនាងមានឈ្មោះថា "ពៅ កេសរបុប្ផា" ទីកន្លែងដែលនាងឈរ នៅកំពង់ទឹកនោះត្រូវបានជាប់ឈ្មោះថា៖ ស្រុកស្រីសឈរ (បច្ចុប្បន្នជា: [[ស្រុកព្រៃឈរ]] [[ខេត្តកំពង់ចាម]]) ហើយបារាយ៍ទឹក ដែលស្ដេចចាប់ចិត្តប្រតិព័ទ្ធទៅនាងស ត្រូវបានហៅថា ឃុំបារាយ៍មកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។ ពិធីរាជាពិសេកដល់ឱ្យឡារិកនេះហើយ ទ្រង់បានប្រកាសតែងតាំង [[ស្ដេចកន|នាយកន]] ដែលត្រូវជាបងនាងស ឱ្យមានឋានៈ ជាឃុនហ្លួងព្រះស្ដេច ដែលមានងារជាសម្ដេច ឱ្យសមជាឋានៈ នៃបងថ្លៃស្ដេច នៅក្នុងពាក្យរាជសព្ទ ដែលត្រូវបានហៅថា "ព្រះជេដ្ឋា" ដើម្បីសម្គាល់ជាខ្សែររាជវង្ស ដូចនេះហើយ បរមងារ នាយកនត្រូវបានប្រសិទ្ធនាមថា "ឃុនហ្លួងព្រះស្ដេចកន" ដែលមានឋានៈជា អ្នកអង្គម្ចាស់ ។<ref> Société Asiatique (1871) [https://books.google.com/books/about/Journal_asiatique_ou_recueil_de_m%C3%A9moire.html?id=ewFUAAAAcAAJ Journal asiatique ou recueil de mémoires, d'extraits et de notices relatifs à l'histoire, à la philosophie, aux sciences, à la littérature et aux langues des peuples orientaux, Volume 99], Publisher: Dondey-Dupré, Original from National Library of the Netherlands </ref> == សុបិនឃើញនាគពីរក្បាល == '''Dreaming of two dragons''' ស្រីសុគន្ធបទ រាជាភិសេក មិនបានប៉ុន្មានខែផងទ្រង់ សុបិនឃើញនាគមួយក្បាល ហោះហើរមកពាំយក ស្វេតឆ័ត្រ ដែលជា ឆ័ត្ររាជបល្ល័ង ពណ៌ស ហោះនាំចេញទៅក្រៅព្រះបរមរាជវាំង យល់សុបិនឃើញដូចនេះ ព្រះអង្គបានបង្គាប់ឱ្យ ក្រុមមន្ត្រីបរោហិត ចាប់ទស្សន៍ទាយពីសុបិននេះ ក្រុមមន្ត្រីបរោហិត ក៏មានពំនោលថា ព្រះអង្គនិងត្រូវមានក្រុមញាតិវង្សដែលជាខ្សែររាជវង្សដូចគ្នា ដណ្ដើមយករាជបល្ល័ងនេះ ដោយសេចក្ដីនឹកគិតពីទំនាយយល់សុបិននេះ ទៅធៀបនិង [[ចន្ទរាជា]] ទ្រង់ក៏សម្រេចចិត្តរៀបចំល្បិច រួចឱ្យ ព្រះជេដ្ឋាកន ធ្វើបទចោទប្ដឹង ចន្ទរាជា អំពីការលួចកឹបកេងនូវប្រាក់ស្បៀងសម្រាប់កងទ័ព លេះសមស្របនេះបានដាក់ទោស ចន្ទរាជា ឱ្យនិរទេស ទ្រង់ទៅកាន់តំបន់ ព្រំដែនខ្មែរ-សៀម ក្នុងឆ្នាំ ១៥០៤ នៃគ.សករាជ ហើយជាពេលដែល ចន្ទរាជា ធ្លាក់បុណ្យស័ក្តិ ពីឋានៈចៅពញ្ញា មកវណ្ណៈអ្នកងារ ដែលទៅធ្វើការផ្នែកទាក់សត្វដំរី នៅលប់បុរី ថ្វាយ ពញ្ញាអង្គធម្មខាត់ ដែលជាបុត្រ [[ស្រីរាជា]] ហើយក៏ត្រូវជាបុត្រធម៌ស្ដេចសៀម ផងដែរ ។ ព្រះសុបិនទី២ ដែលកើតឡើង ក្នុងឆ្នាំ ១៥០៨ នៃគ.សករាជ ទ្រង់បានយល់សុបិនឃើញនាគមួយក្បាលយ៉ាងធំបានហោះដេញ ព្រះអង្គ និង គណៈមន្ត្រីនានា ឱ្យចេញពីព្រះបរមរាជវាំង ហើយនាគនោះបានព្រួសភ្លើង ដុតកំទេចរាជវាំងនេះតែម្ដង ភ្ញាក់ពីសុបិនដ៏ភិតភ័យនេះ ទ្រង់បានចាត់ឱ្យ ក្រុមមន្ត្រីបរោហិត ទស្សន៍ទាយនូវព្រះសុបិននេះ មិនខុសពីពំនោលលើកទី១ ព្រះអង្គនិងត្រូវមានក្រុមញាតិវង្សដែលជាខ្សែររាជវង្សដូចគ្នា ដណ្ដើមយករាជបល្ល័ងនេះ ដោយសេចក្ដីនឹកគិតពីទំនាយយល់សុបិននេះ ទៅធៀបនិង [[ស្ដេចកន|ព្រះជេដ្ឋាកន]] ។ ក្រោយមក ទ្រង់បានប្រជុំមន្ត្រីជាសម្ងាត់លួចធ្វើឃាត ព្រះជេដ្ឋាកន ដោយសម្លាប់នាយកន យកលេះក្នុងពេលទៅដើរលេង នេសាទត្រី ដោយកលល្បិចរបស់ព្រះរាជា បានលបលួចស្ដាប់លឺ ដោយ ស្នំឯកពៅកេសរ ជាប្អូនស្រីបង្កើតរបស់នាយកន បានយកដំណឹងនេះទៅប្រាប់ដល់បងរបស់ខ្លួនដើម្បីឱ្យរួចផុតពីសេចក្ដីស្លាប់នេះ នៅទីបំផុតនាយកន ក៏បានរួចខ្លួន និងបានទៅពឹងពាក់សុំជំនួយពីឪពុកមារ (ពូ) របស់ខ្លួនគឺ ពញ្ញាកៅ ដែលជាចៅហ្វាយស្រុកនៅ ខេត្តកណ្ដាល ឱ្យជួយបង្ករទ័ពបះបោរផ្ដួលរំលំយករាជបល្ល័ងនេះ ពីស្រីសុគន្ធបទ ក្រោយពេលដឹងដំណឹងថា ប្អូនស្រីរបស់ខ្លួន ត្រូវបានព្រះរាជាដាក់ទោសប្រហារជីវិត ដោយសាររឿងជួយនាយកននេះ ។<ref>Eng Suth (1969) [https://www.elibraryofcambodia.org/ebook/morha-boros-khmer-2-ebook/ Mohaboros Khmer Documents Volume 1-2], Publisher: Institut Français du Cambodge Bibliothèque Numérique Culturethèque.</ref> == ការបាត់បង់រាជបល្ល័ង == '''Loss of the throne''' អំឡុងពេលដែលនាយកនបង្ករទ័ព នាយកនបានក្លែងរាជសារព្រះរាជា ដោយយកលេះថាប្រមូលទ័ពដើម្បីធ្វើសង្គ្រាមនិងពួកសៀម មន្ត្រីមួយចំនួនមិនហ៊ានសួរនាំនោះទេត្បិតនាយកននៅមានឋានៈជា ព្រះស្រីជេដ្ឋា (បងថ្លៃស្ដេច) ដោយសារព្រះរាជាពេលនោះមិនទាន់មានលេះគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការដកហូតអំណាចរបស់នាយកន រហូតបណ្ដោយឱ្យនាយកនប្រើប្រាសឋានៈជា បងថ្លៃស្ដេចបង្ករទ័ពបានមួយឆ្នាំ ទើបព្រះរាជារឹបអូសអំណាចរបស់នាយកន ក្នុងឆ្នាំ ១៥០៩ នៃគ.សករាជ ដោយចោទនាយកនថាបានបង្កើតតំបន់អប្បគមន៍ ដើម្បីគ្រប់គ្រង ទោះជាយ៉ាងនេះក្ដីក៏ព្រះរាជា មិនអាចទៅចាប់ខ្លួន និងធ្វើអ្វីនាយកន បានដែរ រហូតដល់ គ.សករាជ ១៥១២ ឃុនហ្លួងព្រះស្ដេចកន បានធ្វើរដ្ឋប្រហារ ដោយបានលើកទ័ពចំនួន ៨០,០០០ (៨មុឺននាក់) បះបោរផ្ដួលរំលំ ស្រីសុគន្ធបទ នៅរាជធានីទួលបាសាន ដែលមានទ័ពការពារចំនួន ៥០,០០០ (៥មុឺននាក់) ។ ពញ្ញាកៅបានលើកទ័ពវាយចូលរាជធានីទួលបាសាន ចំនួនប្រាំច្រកទ្វារ នៅទីបំផុតក៏វាយបែករាជធានី ទួលបាសាន ត្រឹមរយៈពេលខ្លី តែ១០ ថ្ងៃប៉ុនណោះ ចំណែកឯ ស្រីសុគន្ធបទ បានយកគ្រឿងសម្រាប់រាជទាំង៥ រត់ភៀសខ្លួនទៅបោះជំរុំនៅ [[ស្រុកស្ទឹងសែន]] (បច្ចុប្បន្ន: [[ខេត្តកំពង់ធំ]]) និងបានចេញរាជសារប្រកាស តែងតាំង [[ចន្ទរាជា]] ជាមហាឧបរាជ (រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ) ឱ្យត្រឡប់ពីនគរសៀម មកជួយសង្គ្រោះដល់ព្រះអង្គវិញ ។ គ.សករាជ ១៥១៤ នៅពេលដឹងថា ស្រីសុគន្ធបទ មានចំនួនកងទ័ពតិច ឃុនហ្លួងព្រះស្ដេចកន បានលើកទ័ពចំនួន ៥០០០០ (៥មុឺននាក់) ជាមួយនិងកងកាំភ្លើងធំ វាយចូលបន្ទាយស្ទឹងសែន ពីយប់អាធ្រាត រហូតដល់ធ្វើឃាត ស្រីសុគន្ធបទ បាននៅពេលនោះ និងបានត្រៀមខ្លួនសម្រាប់ឡើងសោយរាជផងដែរ ប៉ុន្តែដោយសារតែគ្រឿងរាជទាំង៥ បានបាត់ មិនអាចឡើងសោយរាជទៅបាន ការសោយរាជរបស់នាយកន ត្រូវបានពន្យាពេល ២ឆ្នាំ ដើម្បីរងចាំគ្រឿងសម្រាប់រាជទាំង៥ថ្មីធ្វើរួច នៅទីបំផុតនាយកនបានឡើងសោយរាជ ក្នុងឆ្នាំ ១៥១៦ នៃគ.សករាជ ដែលមានព្រះនាមក្នុងរាជថា ស្រីជេដ្ឋាធិរាជ រាមាធិបតី ។<ref> Eng Soth, Lim Yan (1969) [https://www.worldcat.org/oclc/1112074917 Document of the great Khmer man (Khmer royal genealogy)], Publisher: Member of the Historical Committee Ministry of Education, Youth, and Sport, OCLC Number: 1112074917 </ref> == ចំណារពន្យល់ == នេះជាអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ដែលបានរកឃើញសំណៅឯកសារ ដែលសរសេរដោយប្រវត្តិវិទូរជនជាតិហូឡង់ក្នុងឆ្នាំ (1871) អត្ថបទទាំងមូលសរសេរជាភាសាហូឡង់ផងដែរ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់និង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ (1969) ដែលផ្ដិតយកតែឆ្នាំ ដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធទៅនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិតប៉ុនណោះ រាល់ខ្លឹមសារដែលទាក់ទងនិងរឿងភាគនិទាន ដែលគេសរសេរច្របល់ក្នុង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ មិនត្រូវបានយកមកសរសេរនោះទេ ។ == មើលផងដែរ == * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] == តំណភ្ជាប់ រជ្ជកាលគ្រងរាជ == {{S-start}} {{S-hou|''(គ.ស ០០០០-១៥១៤)''}} {{Succession box|before= [[ធម្មរាជាទី២]]|title=រាជាណាចក្រកម្ពុជា|years='''១៤៨៦-១៥១៤'''|after=[[ស្រីជេដ្ឋា]]}} {{S-end}} == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រសម័យចតុមុខ]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកតាអ្នកដូនខ្មែរ]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអង្គជ័យ]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខ្មែរកាត់សៀម]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេទ័ពសម័យចតុមុខ]] r5bs0kx8w939w15oo2t5hvc8g2w3lgb 337109 337095 2026-07-03T06:13:37Z Noreaykh 43065 ជំនួសខ្លឹមសារនៃទំព័រដោយ 'ប្រជាជនកម្ពុជាទូទាំងប្រទេស សរសេរ អាន តាម ខេមរៈភាសា ប្អូនមានកម្រិតវប្បធម៌ទាប ខ្លៅ មិនគួរណាធ្វើការកែប្រែ Article ទៅជា ភាសាសំស្ក្រឹតនោះទេ កម្ពុជាមានជនជាតិភា...' 337109 wikitext text/x-wiki ប្រជាជនកម្ពុជាទូទាំងប្រទេស សរសេរ អាន តាម ខេមរៈភាសា ប្អូនមានកម្រិតវប្បធម៌ទាប ខ្លៅ មិនគួរណាធ្វើការកែប្រែ Article ទៅជា ភាសាសំស្ក្រឹតនោះទេ កម្ពុជាមានជនជាតិភាគតិច ជាង 20 ក្រុមពួក ពួកគេមានភាសាបែបផ្សេងពីភាសាខ្មែរបច្ចុប្បន្ន បើពួកគេយករបៀបសរសេរប្រកបរបស់ពួកគេមកច្របល់ក្នុងសង្គមខ្មែរ នោះនិងនាំប្រជាជនឆ្គួតាមប្អូនជាក់ជាមិខាន ។ dpi4sdmv0si19gl1c7exoysodrux1gq 337112 337109 2026-07-03T06:21:18Z Noreaykh 43065 /* */ 337112 wikitext text/x-wiki ប្រជាជនកម្ពុជាទូទាំងប្រទេស សរសេរ អាន តាម ខេមរៈភាសា ប្អូនមានកម្រិតវប្បធម៌ទាប ខ្លៅ មិនគួរណាធ្វើការកែប្រែ Article ទៅជា ភាសាសំស្ក្រឹតនោះទេ កម្ពុជាមានជនជាតិភាគតិច ជាង 20 ក្រុមពួក ពួកគេមានភាសាបែបផ្សេងពីភាសាខ្មែរបច្ចុប្បន្ន បើពួកគេយករបៀបសរសេរប្រកបរបស់ពួកគេមកច្របល់ក្នុងសង្គមខ្មែរ នោះនិងនាំប្រជាជនឆ្គួតតាមប្អូនជាក់ជាមិខាន ។ ជនជាតិភាគតិច ជាង 20 ក្រុមពួក នៅកម្ពុជាត្រូវរៀនភាសាខ្មែរ បច្ចុប្បន្ន ហៅថា ខេមរៈភាសា ដើម្បីប្រើប្រាស់សម្រាប់ការប្រាស្រ័យទាក់ទងសម្រាប់ការសរសេរឯកសារ ជាផ្លូវការណ៍ មិនអាចយកភាសាពួកគេមកសរសេរឡូកឡំសម្រាប់ការប្រើលិខិតបទដ្ឋាននោះទេ ឈប់ខ្លៅ ។ បើប្អូនចង់យកសំស្ក្រឹតមកប្រើ ប្រើក្នុងទម្រង់បើកបិទ វង់ក្រចក ស្រីសុគន្ធបទ (សំស្ក្រឹត:ឝ្រីឝៅគន្ធបទ) ។ សំស្ក្រឹត ជាកម្ចីភាសា មិនមែនជាភាសាផ្លូវការណ៍ ដែលយើងប្រើបច្ចុប្បន្ននេះទេ ឈប់នាំគេខ្លៅ ។ owvc4nh0a6br2zgf11lyg078bvkhaux 337113 337112 2026-07-03T06:22:22Z Noreaykh 43065 /* */ 337113 wikitext text/x-wiki ប្រជាជនកម្ពុជាទូទាំងប្រទេស សរសេរ អាន តាម ខេមរៈភាសា ប្អូនមានកម្រិតវប្បធម៌ទាប ខ្លៅ មិនគួរណាធ្វើការកែប្រែ Article ទៅជា ភាសាសំស្ក្រឹតនោះទេ កម្ពុជាមានជនជាតិភាគតិច ជាង 20 ក្រុមពួក ពួកគេមានភាសាបែបផ្សេងពីភាសាខ្មែរបច្ចុប្បន្ន បើពួកគេយករបៀបសរសេរប្រកបរបស់ពួកគេមកច្របល់ក្នុងសង្គមខ្មែរ នោះនិងនាំប្រជាជនឆ្គួតតាមប្អូនជាក់ជាមិនខាន ។ ជនជាតិភាគតិច ជាង 20 ក្រុមពួក នៅកម្ពុជាត្រូវរៀនភាសាខ្មែរ បច្ចុប្បន្ន ហៅថា ខេមរៈភាសា ដើម្បីប្រើប្រាស់សម្រាប់ការប្រាស្រ័យទាក់ទងសម្រាប់ការសរសេរឯកសារ ជាផ្លូវការណ៍ មិនអាចយកភាសាពួកគេមកសរសេរឡូកឡំសម្រាប់ការប្រើលិខិតបទដ្ឋាននោះទេ ឈប់ខ្លៅ ។ បើប្អូនចង់យកសំស្ក្រឹតមកប្រើ ប្រើក្នុងទម្រង់បើកបិទ វង់ក្រចក ស្រីសុគន្ធបទ (សំស្ក្រឹត:ឝ្រីឝៅគន្ធបទ) ។ សំស្ក្រឹត ជាកម្ចីភាសា មិនមែនជាភាសាផ្លូវការណ៍ ដែលយើងប្រើបច្ចុប្បន្ននេះទេ ឈប់នាំគេខ្លៅ ។ tjva9ygpe54fkb4lx8i16jogy8wfimv 337114 337113 2026-07-03T06:27:42Z Noreaykh 43065 /* */ 337114 wikitext text/x-wiki ប្រជាជនកម្ពុជាទូទាំងប្រទេស សរសេរ អាន តាម ខេមរៈភាសា ប្អូនមានកម្រិតវប្បធម៌ទាប ខ្លៅ មិនគួរណាធ្វើការកែប្រែ Article ទៅជា ភាសាសំស្ក្រឹតនោះទេ កម្ពុជាមានជនជាតិភាគតិច ជាង 20 ក្រុមពួក ពួកគេមានភាសាបែបផ្សេងពីភាសាខ្មែរបច្ចុប្បន្ន បើពួកគេយករបៀបសរសេរប្រកបរបស់ពួកគេមកច្របល់ក្នុងសង្គមខ្មែរ នោះនិងនាំប្រជាជនឆ្គួតតាមប្អូនជាក់ជាមិនខាន ។ ជនជាតិភាគតិច ជាង 20 ក្រុមពួក នៅកម្ពុជាត្រូវរៀនភាសាខ្មែរ បច្ចុប្បន្ន ហៅថា ខេមរៈភាសា ដើម្បីប្រើប្រាស់សម្រាប់ការប្រាស្រ័យទាក់ទងសម្រាប់ការសរសេរឯកសារ ជាផ្លូវការណ៍ មិនអាចយកភាសាពួកគេមកសរសេរឡូកឡំសម្រាប់ការប្រើលិខិតបទដ្ឋាននោះទេ ឈប់ខ្លៅ ។ បើប្អូនចង់យកសំស្ក្រឹតមកប្រើ ប្រើក្នុងទម្រង់បើកបិទ វង់ក្រចក ស្រីសុគន្ធបទ (សំស្ក្រឹត:ឝ្រីឝៅគន្ធបទ) ។ សំស្ក្រឹត ជាកម្ចីភាសា មិនមែនជាភាសាផ្លូវការណ៍ ដែលយើងប្រើបច្ចុប្បន្ននេះទេ ឈប់នាំគេខ្លៅ ។ លោក ហង់ជួនណារ៉ុង រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងអប់រំ សូមបញ្ឈប់នាំក្មេងៗរៀន ភាសាសំស្ក្រឹត និង ភាសាបាលី តាមសាលាទាំងអស់ទៀត សំស្ក្រឹត សម្រាប់តែអ្នកចង់ក្លាយជាអ្នក ប្រវត្តិវិទូ ឬ នរៈវិទ្យា ហើយភាសាបាលី សម្រាប់តែព្រះសង្ឃបានហើយ សូមផ្ដោតទៅលើ វេយ្យាករណ៍ភាសាខ្មែរ ភាសាអង់គ្លេស ចិន និង បារង ។ 4enwgawmaowc5hj10ruqrd4j811yn8r 337115 337114 2026-07-03T06:28:14Z Noreaykh 43065 /* */ 337115 wikitext text/x-wiki ប្រជាជនកម្ពុជាទូទាំងប្រទេស សរសេរ អាន តាម ខេមរៈភាសា ប្អូនមានកម្រិតវប្បធម៌ទាប ខ្លៅ មិនគួរណាធ្វើការកែប្រែ Article ទៅជា ភាសាសំស្ក្រឹតនោះទេ កម្ពុជាមានជនជាតិភាគតិច ជាង 20 ក្រុមពួក ពួកគេមានភាសាបែបផ្សេងពីភាសាខ្មែរបច្ចុប្បន្ន បើពួកគេយករបៀបសរសេរប្រកបរបស់ពួកគេមកច្របល់ក្នុងសង្គមខ្មែរ នោះនិងនាំប្រជាជនឆ្គួតតាមប្អូនជាក់ជាមិនខាន ។ ជនជាតិភាគតិច ជាង 20 ក្រុមពួក នៅកម្ពុជាត្រូវរៀនភាសាខ្មែរ បច្ចុប្បន្ន ហៅថា ខេមរៈភាសា ដើម្បីប្រើប្រាស់សម្រាប់ការប្រាស្រ័យទាក់ទងសម្រាប់ការសរសេរឯកសារ ជាផ្លូវការណ៍ មិនអាចយកភាសាពួកគេមកសរសេរឡូកឡំសម្រាប់ការប្រើលិខិតបទដ្ឋាននោះទេ ឈប់ខ្លៅ ។ បើប្អូនចង់យកសំស្ក្រឹតមកប្រើ ប្រើក្នុងទម្រង់បើកបិទ វង់ក្រចក ស្រីសុគន្ធបទ (សំស្ក្រឹត:ឝ្រីឝៅគន្ធបទ) ។ សំស្ក្រឹត ជាកម្ចីភាសា មិនមែនជាភាសាផ្លូវការណ៍ ដែលយើងប្រើបច្ចុប្បន្ននេះទេ ឈប់នាំគេខ្លៅ ។ លោក ហង់ជួនណារ៉ុង រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងអប់រំ សូមបញ្ឈប់នាំក្មេងៗរៀន ភាសាសំស្ក្រឹត និង ភាសាបាលី តាមសាលាទាំងអស់ទៀត សំស្ក្រឹត សម្រាប់តែអ្នកចង់ក្លាយជាអ្នក ប្រវត្តិវិទូ ឬ នរៈវិទ្យា ហើយភាសាបាលី សម្រាប់តែព្រះសង្ឃបានហើយ សូមផ្ដោតទៅលើ វេយ្យាករណ៍ភាសាខ្មែរ ភាសាអង់គ្លេស ចិន និង បារាំង ។ 2guh78bkvvf1x0ngiq51nijzqmo2oeo 0 26624 337092 279109 2026-07-02T20:52:35Z Sreynaree1986 47227 ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ 337092 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:1em;" |- style="text-align:center;" |style="background: #008000;" colspan="2"|<p style="font-family:Khmer OS muol pali; font-size: 15pt; color: #FFFFFF; text-shadow: 0px 0px yellow;> ​អ្នកតា​​ខ្មែរ <br>( ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ ) </p> |- style="text-align:center;" | colspan="2" |[[File:04-Yeay Mao Bokor Hill-nX-4.jpg|250px]] |- style="text-align:center;" |style="background: #ABCDEF;" colspan="5" | [[រូបចំលាក់]][[យាយ ម៉ៅ]] [[ភ្នំបូកគោ]] [[ក្រុងកំពត]] [[ខេត្តកំពត]] [[ ស្រុកកំពង់បាយ]]. |- style="background: #f1f5fc;" |- style="vertical-align:center;" |''' [[សាសនា]] ''' | [[សាសនាប្រជាប្រិយតៃ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]<br>[[សាសនាស្រុក|វិញ្ញាណនិយម]]<br>[[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​​កម្ពុជា​]]<br>[[ព្រហ្មញ្ញ សាសនា]]<br>[[ហិណ្ឌូសាសនា]] |} '''អ្នកតា​​ខ្មែរ''' ({{lang-en| Neak ta }}) បច្ចុប្បន្ន​ប្រជាជន​ខ្មែរ​ចំនួន​ដ៏​ច្រើន​លើស​លប់​មាន​ជំនឿ​លើ​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ ។ ប៉ុន្តែ​មុន​នឹង​សាសនា​ព្រះពុទ្ធ​ចូល​មក​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ប្រជាជន​ខ្មែរ​ធ្លាប់​មាន​ជំនឿ​លើ​សាសនា​ព្រាហ្មណ៍ ហើយ​​នៅ​​សម័យ​​ដើម​​មុន​​នឹង​​ទទួល​យក​សាសនា​ព្រាហ្មណ៍​ដែល​នាំចូល​ដោយ​ជនជាតិ​ឥណ្ឌា​នោះ ជនជាតិ​ខ្មែរ​ដើម​ជា​ម្ចាស់​ស្រុក​មាន​អរិយធម៌​និង​ជំនឿ​ផ្ទាល់​ខ្លួន​រួច​ទៅ​ហើយ ដូច​ជា​ការ​ជឿ​លើ​កម្លាំង​ធម្មជាតិ, កម្លាំង​ក្រៅ​ខ្លួន​ដែល​ហៅ​ថា “ជំនឿ​ជីវចលនិយម” ។ តាម​ឯកសារ​ខ្លះ​សរសេរ​ថា៖ ប្រពៃណី​​អ្នក​កាន់​សាសនា​ព្រាហ្មណ៍​នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​តែង​ចាត់​ទុក​វត្ថុ​បី​យ៉ាង​គឺ ព្រះព្រហ្ម, ព្រះសិវៈ (ឥសូរ), ព្រះវិស្ណុ (នារាយណ៍) ថា​ជា​ព្រះអម្ចាស់​របស់​ពួក​គេ ប្រហែល​គ្នា​នឹង​អ្នក​កាន់​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា ដែល​តែង​ចាត់​ទុក​វត្ថុបី យ៉ាង គឺព្រះពុទ្ធ, ព្រះធម៌, ព្រះសង្ឃ ជាទីសក្ការៈដែរ ។ ពួក​ព្រាហ្មណ៍​ទុក​ព្រះព្រហ្ម​ជា​ព្រះ​កសាង​លោក, ព្រះ​សិវៈ​ជា​ព្រះ​បង្កើត​លោក និង​បំផ្លាញលោក, ព្រះវិស្ណុ​ជា​ព្រះ​រក្សា​លោក គឺពុំឃើញមានទុក​ព្រះសិវៈជាអ្នកតាទេ ។ តែនៅស្រុកខ្មែរ ឃើញមានទុកព្រះសិវៈជាអ្នកតា ខ្លះហៅថា អ្នកតា​ព្រះ​នារាយណ៍ និងទុកព្រះកាឡី(នាងខ្មៅ) ទេពីព្រះសិវៈជាអ្នកតា ខ្លះហៅថាអ្នកតានាងខ្មៅ ។ ចំពោះព្រះព្រហ្ម មិនឃើញមានទុកជាអ្នកតាទេ ។ ដូចនេះយើង ឃើញថាពាក្យ “អ្នកតា” គ្មាន​នៅ​ក្នុង​សាសនា​ព្រះពុទ្ធ និងសាសនាព្រាហ្មណ៍ឡើយ ។ តាមសៀវភៅ “ព្រះរាជពិធីទ្វារទសមាស” បានបង្ហាញថា ពាក្យ “អ្នកតា” ពុំមានក្នុងសិលាចារិក ឬ​រឿង​បុរាណ​ផ្សេងៗ​ឡើយ ។ គេឃើញ​មាន​ពាក្យ​នេះ​តែ​ក្នុង​រឿងរ៉ាវ ដែលតាក់តែង​ឡើង​​ក្នុង​សម័យក្រោយៗ ប៉ុណ្ណោះ ។ ពាក្យ“អ្នកតា”គូគ្នានឹងពាក្យ “អ្នកដូន” ដែលសម្គាល់ភេទខុសគ្នា ។ ប៉ុន្តែពាក្យ “អ្នកដូន” គេពុំសូវយកមកប្រើប្រាស់ឡើយ ។ ទោះបីជាអ្នកតាភេទ​ប្រុស ឬភេទស្រីក៏ដោយ គេប្រើតែពាក្យ “អ្នកតា”ជាសម្គាល់ដូចគ្នា ។ ឧទាហរណ៍ដូចជា “អ្នកតាជំទាវម៉ៅ” ។ តើអ្នកតាមានប្រភពមកពីណា? អ្នកប្រាជ្ញ និងអ្នកស្រាវជ្រាវជាច្រើន បានបញ្ចោញយោបល់ខុសៗគ្នាអំពីបញ្ហានេះ ។ មតិ​ខ្លះ​យល់​ថា​អ្នកតា​គឺ​ជា​ព្រលឹង​របស់​បុព្វបុរស​ឬ​ជំពូក​មនុស្ស​ជាវីរបុរស(អ្នកខ្លាំង​ពូកែ)ប្រចាំស្រុកឬតំបន់ណាមួយ។ បើមានសេចក្តីជំពាក់ចិត្តដោយកិច្ចការណាមួយក្នុងលោក លុះស្លាប់ហើយតែងតែកើតទៅជាអ្នកតា, ដូចជាឧកញ៉ាសួគ៌ាលោកមឿង ចៅហ្វាយខេត្តពោធិ៍សាត់ ដែលស្លាប់ក្នុងពេលធ្វើសឹកព្រះចន្ទរាជានោះ គេថាទៅកើតជាអ្នកតាឃ្លាំងមឿង នៅខេត្តពោធិ៍សាត់សព្វថៃ្ងនេះ ។ ឯអ្នកខ្លះយល់ថា៖ ពួក​បុព្វបុរស​មាន​ជីតា​ជា​ដើម(ពុំចាំបាច់ជាមនុស្សមានមហិទ្ធិប្ញទ្ធិទេ) នៅពេលស្លាប់ហើយ តែង​ទៅកើតជាខ្មោចមួយពួកនៅចាំថែរក្សាកូនចៅដែលនៅរស់។ ដូច្នេះពាក្យ“អ្នកតា”បានក្លាយទៅជាខ្មោចមួយពួក ដែលនៅរក្សាមនុស្ស ។ មតិខ្លះទៀតថា៖ “អ្នកតា” ក្លាយចេញមកពីពាក្យថា “ទេវតា” ។នៅជំនាន់ដើមប្រហែល ជាហៅថា “អ្នកតាទេវតា” យូរៗមកកាត់ចោល“ទេវ” ចេញនៅត្រឹមតែ“អ្នកតា” ហើយហៅជាប់រៀងមកដល់សព្វថៃ្ងនេះ ដោយហេតុ មនុស្សបុរាណកាលនៅពេលនិយាយហៅឈ្មោះអ្នកធំច្រើនដាក់ពាក្យថា “អ្នក”នៅខាងដើម ។ ដូចយ៉ាងហៅព្រះសង្ឃថា“អ្នកយើង”ហៅស្តេច ថា“អ្នកព្រះបាទជាអម្ចាស់”។ ដូចច្នេះពាក្យ “អ្នកតា” ក្នុងទីនេះចាស់បុរាណសំដៅយកភូមិទេវតា គឺ​ទេវតា​ជាន់ទាប​ដែល​អាស្រ័យ​នៅ​ស្ថាន​មនុស្សលោក​នេះ ។ ហេតុអ្វីបានជាប្រជាជនខ្មែរមានជំនឿលើអ្នកតា?តាមសៀវភៅ “ទំនៀមទម្លាប់​និងពិធីបុណ្យផ្សេងៗ”បានសរសេរបកស្រាយថា៖ មូលហេតុដែលរាប់អានអ្នកតា រហូត​ដល់​ទៅ​ខ្មោច, អារក្ស, បិសាចផ្សេងៗ ជាប់មកពីទំនៀមទម្លាប់មនុស្សក្នុងជាន់ដើម ពីក្នុងសម័យដែលមិនទាន់កើតមានអ្នកប្រាជ្ញ ព្រះពុទ្ធជាដើមក្នុងលោក មានអ្នកល្ងង់ខ្លៅច្រើន ជា​អ្នក​ប្រកប​ដោយ​សេចក្តី​តក់ស្លុតក្នុងរឿងស្លាប់ និងរឿងដែលមិនសមប្រកបច្រើន។ ហេតុនោះកាលណាគេឃើញអ្វីប្លែកចម្លែកអស្ចារ្យក្នុងចិត្ត គេក៏ស្មានថារបស់នោះ គង់មានអានុភាពជួយខ្លួនបាន ទើប​នាំ​គ្នា​បន់បួងសួងសុំឱ្យសម្រេចតាមសេចក្តីប្រាថ្នាជាទីពឹងទៅ។ ==អ្នកតាមានពីរប្រភេទ== ១- ពួកទេវតារក្សាព្រះនគរប្រជាជនខ្មែរតែងហៅថា “អ្នកតាព្រះស្រុក” សម័យក្រុងឧដុង្គមានអ្នកតាឃ្លាំងមឿងនៅខាងត្បូងព្រះបរមរាជវាំង និង​អ្នកតា​ដំបង​ដែក​នៅ​ភ្នំ​ព្រះរាជទ្រព្យ​ជា​អ្នកតា​ព្រះ​ស្រុក ។ នៅ​ក្រុង​ភ្នំពេញ​មានអ្នកតាព្រះចៅនៅវត្តភ្នំជាអ្នកតាព្រះស្រុក ។ ២- អ្នកតារក្សាខេត្តស្រុកទាំងឡាយគេហៅថា “អ្នកតាចាស់ស្រុក” ។ អ្នកតាក្រុមនេះជាចន្ទល់ចម្ពាមរបស់ អ្នកតាព្រះស្រុក។នៅក្នុងប្រទេសខ្មែរ មាន​អ្នកតា​ជាច្រើន​នៅ​ពាសពេញ​តាម​ភូមិ, ស្រុក, ខេត្ត​ដូច​ជាអ្នកតាឃ្លាំងមឿងនៅខេត្តពោធិសាត់, អ្នកតាដំបងដែកនៅភ្នំជីសូរ (ក្នុងខេត្តតាកែវ), អ្នកតាជំទាវម៉ៅ​នៅតាមបណ្តោយផ្លូវជាតិលេខ៤ (ភ្នំពេញ​ទៅ​ក្រុង​ព្រះសីហនុ) ​​ជាដើម ។ អាស្រ័យ​ដោយ​មាន​អ្នកតា​ជាច្រើនបែបនេះ ទើបពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យសម័យដើម បានចងក្រងទុកក្នុងសៀវភៅប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរភាគទី៨ ដែលមាន​រៀបរាប់​ចាប់​តាំង​​​ពី​ដើមកំណើត​ដំបូង​របស់​អ្នកតា​នីមួយៗ ។ ចំពោះ​រូបតំណាងអ្នកតា​ខ្លះវិញ ពុំប្រាកដថា ជារូបបុព្វបុរសកាលនៅរស់ទេ គឺគេគ្រាន់​តែធ្វើរូបសន្មតិ, អ្នកតា​ខ្លះ​ទៀត​មាន​​រូប​តំណាង​​ជា​ដុំថ្ម​តែ​​ប៉ុណ្ណោះ ។ ចំពោះ​ការគោរព​បូជាមានខុសប្លែកគ្នាទៅតាមតំបន់នីមួយៗ ។ យើងសូមលើកយកឧទាហរណ៍មួយដែលក្រុមស្រាវជ្រាវទំនៀមទម្លាប់នៃវិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ បាន​ចុះ​​ទៅ​ឃើញ​និង​សាកសួរ​ផ្ទាល់ កាលពីថ្ងៃ​ទី ២៣ ខែ មីនា ឆ្នាំ ២០០២ ។ នៅក្នុងភូមិរកា ឃុំស្រយ៉ូវស្រុក​ស្ទឹងសែន ខេត្តកំពង់ធំ មានប្រាសាទចាស់បុរាណមួយ​ដែល​បាក់បែក​ស្ទើរ​បាត់បង់​រូបរាង​​ទៅហើយ។ប្រជាជននៅទីនោះ តែងហៅប្រាសាទនេះថា “ប្រាសាទរកា” ហើយគេមានជំនឿថា នៅក្នុងប្រាសាទនេះ មានអ្នកតាចាំថែរក្សាបងប្អូនអ្នកភូមិទាំងអស់។ អាស្រ័យ​​ដោយ​​​មាន​​​ជំនឿ​​បែប​នេះ ទើប​អ្នក​ភូមិ​តែង​ប្រារឰ​ធ្វើ​ការ​សែន​ ព្រេន​អ្នកតា​តៗ​គ្នា​រហូត​មក​ដល់​បច្ចុប្បន្ន ។ ការសែនព្រេន​នោះ​មាន​លក្ខណៈ​សាមញ្ញ​ជាទីបំផុត គឺ​ជា​រៀង​រាល់​ថៃ្ង​សៅរ៍ គេ​តែង​​នាំ​គ្នា​សែនព្រេន​អ្នកតា ដើម្បីសុំសេចក្តីសុខសេចក្តីចម្រើន ដល់​អ្នកភូមិ​ទាំងអស់ កុំឱ្យមានជំងឺឈឺថ្កាត់អ្វីឡើយ ។ ប៉ុន្តែបើស្ថិតក្នុងករណីខ្លះ​ដូចជា​មាននរណាម្នាក់ឈឺ ឬ​មាន​គ្រោះធម្មជាតិ​​ផ្សេងៗ​ក្នុងភូមិ គេ​ក៏​មាន​ការសែនព្រេន​អ្នកតា​ខុស​ពី​វេលា​ថៃ្ង​សៅរ៍​នោះ​ដែរ ។ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន ទោះបីវិទ្យាសាស្ត្រ​មានការរីក​ចម្រើនជឿនលឿនយ៉ាងណាក៏​ដោយ ក៏​អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ​ពុំ​អាច​ប្រឆាំង​ឬ​ធ្វើ​ការ​បកស្រាយ​អំពី​ជំនឿ​ក្រៅ​ខ្លួន​របស់​ប្រជាជន​នៃ​ប្រទេស​នីមួយៗ​ឱ្យ​បានជ្រះស្រឡះបានដែរ តួយ៉ាង ដូចជាបញ្ហា “អ្នកតា” ជាដើម ព្រោះ​ថា​វិទ្យាសាស្ត្រ​ត្រូវការ​ទិន្នន័យ​ពិត​​ឬ​បាតុភូត​ដែល​កើត​ឡើង​ពិត​ប្រាកដ​​តាម​ច្បាប់​​​ធម្មជាតិ​ដើម្បី​យក​ទៅ​ពិសោធន៍​​ម្តង​ហើយ​ម្តង​ទៀត​មុន​នឹង​ទទួល​យក​ឬ​បដិសេធ​ចោល​ទ្រឹស្តី​ឬ​សម្មតិកម្ម​ណា​មួយ ។ ជំនឿ​លើ​អ្នក​តា លើ​ព្រលឹង​ខ្មោច លើ​ព្រះ​អាទិទេព​ លើ​ទេវតា រឿង​ចាប់​​ជាតិ​​ជា​ថ្មី មិន​មែន​ជា​បាតុភូត​កើត​ឡើង​តាម​ច្បាប់​ធម្មជាតិ​ទេ ហេតុ​នេះ​ហើយ​វា​ក៏​គ្មាន​ទិន្នន័យ​សំរាប់​អ្នក​វិទ្យាសាស្ត្រ​ត្រូវ​ចំណាយ​ពេល​សិក្សាស្រាវជ្រាវ​ដែរ ព្រោះ​ពួក​គេ​មិន​អាច​សិក្សា​លើ​វត្ថុ​​ដែល​​គ្មាន​ការ​​ពិត​ក្នុង​ធម្មជាតិ ។ ជា​ការ​សន្និដ្ឋាន អ្នក​វិទ្យាសាស្ត្រ​បាន​ទាត់​ចោល​ជំនឿ​សាសនា​ឬ​អរូបិយ​ជំនឿ​ទាំង​អស់​នៅ​លើ​​ពិភពលោក​ ដោយ​ប្រើ​ពាក្យ​ថា វា​ជា​រឿង​គ្មាន​ប្រយោជន៍​អ្វី​ដល់​សង្គមមនុស្ស​ទេ ។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​នោះ​ក្តី​ ជំនឿ​លើ​អ្នកតា​នៅ​តែ​​ស្ថិតជាប់ក្នុងផ្នត់គំនិត និងដួងព្រលឹងខ្មែរជានិច្ច ទោះ​តិច​ឬ​ច្រើន​ក៏ដោយ ដូចជា នៅ​ពេល​អ្នក​ណា​មាន​ជំងឺ ឬ​ហៅថាអ្នកតាកាច់អាសន្នអន្ធក្រ ឬ​ជួប​ប្រទះ​នូវមហន្តរាយផ្សេងៗ គេតែងរកគ្រឿងសំណែនទៅសែនអ្នកតា ។ នៅ​ពេល​គេ​កើត​ទុក្ខព្រួយ​ចិត្តខ្លាំង គេ​រមែង​រំលឹក​គុណ​ដល់​អ្នកតា​ដោយ​ឧទាន​អំពាវ​នាវ​ថា​ “អ្នកតា អ្នកដូនអើយ! ជួយ​ខ្ញុំ​​ផង” បើ​ទោះ​ពួក​គេ​ដឹង​ក្នុង​ចិត្ត​ថា​​ការ​ធ្វើ​ដូច្នេះ​វា​គ្មាន​បាន​ផល​អ្វី​បន្តិច​បន្តួច​ក៏​ដោយ ប្រៀប​ដូច​ជា​ពួក​គ្រិស្តបរិស័ទ​ដែល​ខំ​បន់ស្រន់​បួង​សួង​ ឬ​អធិដ្ឋាន​ទៅ​ដល់​ព្រះអាទិទេព​ឬ​ព្រះ​ជា​ម្ចាស់​​របស់​ពួក​គេ​ដូច្នោះ​ដែរ ។ កិច្ច​ពិធី​ ឬ​ការ​និយាយ​ជា​មួយ​អ្នកតា​ ឬ​ព្រះ​អាទិទេព​គឺ​គ្រាន់​តែ​ជា​កិច្ច​ធ្វើ​ឲ្យ​រួច​ពី​ដៃ​ដើម្បី​អស់​ចិត្ត​ប៉ុណ្ណោះ ព្រោះ​រាប់ពាន់​ឆ្នាំ​បាន​កន្លង​ផុត​ទៅ​ គ្មាន​មនុស្ស​ណា​ម្នាក់​​អាច​​អះអាង​​បញ្ជាក់​បាន​ថា​មាន​អ្នកតា​ឬ​ព្រះ​អាទិទេព​អ្វី​ជួយ​ពួក​គេ​ឲ្យ​សម្រេចបំណង​ពិតប្រាកដ​ណា​មួយ​ក្រៅពី​ការ​បន្លែបន្លប់​ខួរ​ក្បាល​ខ្លួន​ឲ្យ​មាន​សេចក្តី​ជឿជាក់​គ្រាន់​បើ​ជា​មុន​បន្តិច​នោះ ។ == ឯកសារយោង == {{commons category|Neak ta|ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ}} {{Reflist}} == មើលផងដែរ == * [[ចូលឆ្នាំខ្មែរ]] ឬ [[សង្ក្រាន្តខ្មែរ]] *[[រឿងរាមកេរ្តិ៍]] *[[របាំព្រះរាជទ្រព្យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជំនឿប្រជាប្រិយ]] 9blbrtoifujyldjlq424qqnm2jjjuqk 0 28028 337120 313103 2026-07-03T06:30:53Z Noreaykh 43065 Noreaykh បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ឝ្រីឥន្ទ្រកុមារ]] ទៅ [[ស្រីឥន្ទ្រកុមារ]] 313103 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ឝ្រីឥន្ទ្រកុមារ | title = | image= | caption = | reign = រជ្ជកាល [[យឝោវម៌្មទី២]] | coronation = | full name = | predecessor = | successor = | queen = | spouse = | issue = | royal house = | dynasty = [[មហិធរបុរ]] | father = [[ជយវម៌្មទី៧]] | mother = [[ជយរាជទេវី]] | birth_date = | birth_place = [[អង្គរ]] [[ចក្រភពខ្មែរ|កម្វុជទេឝ]] | death_date = | death_place = {{nowrap|[[យឝោធរបុរ]] [[ចក្រភពខ្មែរ|កម្វុជទេឝ]]}} | date of burial = | place of burial = | religion = [[ពុទ្ធសាសនាមហាយាន]] |}} ព្រះអង្គម្ចាស់'''ឝ្រីឥន្ទ្រកុមារ''' រជ្ជកាល ([[យឝោវម៌្មទី២]]) បើតាមសិលាចារឹកយើងអាចសន្និដា្ឋនបានថាកាលនោះព្រះបាទ[[ជយវម៌្មទី៧]]មានព្រះ[[មហេសី]]រួចសេ្រចទៅហើយព្រះនាមរបស់ព្រះនាងគឺ[[ជយរាជទេវី]]។ រួមជាមួយនឹងព្រះនាងប្រហែលជាក្នុងគ.ស ១១៤៥ ព្រះអង្គបាន មានព្រះរាជ្សបុត្រមួយព្រះអង្គព្រះនាម'''ឝ្រីឥន្រ្ទកុមារ'''។ នៅគ.ស ១១៦០ ព្រះបាទជយវម៌្មទី៧ កំពុងតែធ្វើចំបាំងប្រយុទ្ធជាមួយកងទ័ពនគរ[[ចាម្ប៉ា]]នៅមុខទីក្រុង[[វិជយ]] គា្រនោះព្រះអង្គបានទទួលដំណឹងថាព្រះបិតាព្រះអង្គចូលទិវង្គតហើយព្រះបាទយឝោវម៌្មទី២បានឡើងសោយរាជ្យជំនួសនៅចំពោះមុខស្ថានការណ៍ផ្លាស់ប្តូរនេះ ព្រះអង្គពុំបានផ្លាស់ប្តូរចិត្តគំនិតអ្វីទាំងអស់ព្រះអង្គនៅតែបន្តធ្វើសង្រ្គាមវាយប្រហារនគរចាមហើយគោរពស្មោះស្ម័គ្របំរើព្រះមហាក្សត្រថ្មីដោយគ្មានវៀចវេរឡើយ នៅពេលដែលព្រះអង្គទទួលដំណឹងដឹងថានៅព្រះរាជធានីមានមន្រ្តីក្បត់ចង់ធ្វើឃាតព្រះមហាក្សត្រព្រះអង្គបានធ្វើដំណើរយាងចូលមកនគរវិញដើម្បីជួយការពារជ្រោមជ្រែងព្រះរាជាតែព្រះអង្គមកដល់យឺតពេលហើយ សោកនាដកម្មក៏បានកន្លងហួសផុតរួចស្រេចបាត់ទៅហើយព្រះបាទយឝោវម៌្មទី២ ត្រូវគេធ្វើឃាតហើយព្រះរាជបុត្រព្រះអង្គព្រះឝ្រីឥន្រ្ទកុមារក៏ប្រហែលជាអស់សង្ខារក្នុងសម័យជាមួយគ្នាដែរក្នុងគ.ស ១១៦៥។ ប្រាសាទ​បន្ទាយឆ្មារ កសាង​ឡើង​ក្នុង​ចុង​សតវត្សរ៍​ទី​១២ និង​ដើម​សតវត្សរ៍​ទី​១៣ ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះបាទជយវម៌្ម​ទី​៧ ស្ថិតនៅ​[[ឃុំ​បន្ទាយឆ្មារ]] [[ស្រុក​ថ្មពួក]] [[ខេត្ត​បន្ទាយមានជ័យ]] ខាងជើង​ទីប្រជុំជន​ខេត្ត​ជិត ៦០ ​គ​.​ម ភាគ​ពាយព្យ​ប្រទេស​[[កម្ពុជា]]។ បំណង​នៃ​ការកសាង​គឺ​ដើម្បី​ឧទ្ទិស​ដល់​វីរភាព​នៃ​ព្រះរាជបុត្រ​ឆ្នើម​របស់​ព្រះបាទ​ជយវម៌្មទី​៧ និង​ព្រះ​អគ្គមហេសីជយរាជទេវី និង​[[សញ្ជក]] ([[​សេនា​ជំនិត]]​) ៤​ រូបដែល​បាន​បូជាជីវិត​ក្នុងចំបាំង​បង្ក្រាប​ការបះបោរ​របស់​ពួក[[​ចាម]]។ រូបចំលាក់អ​វ​លោ​កេឝ្វរ​ប្រាសាទ​នេះនា​បច្ចុប្បន្នត្រូ​វ​បាន​អាជ្ញាធរ​ខេត្ត​បន្ទាយមានជ័យ​យក​ជា​[[និមិត្តរូប​ខេត្ត]]។​ ​​រូបចំលាក់​នៅ​ជញ្ជាំង​ខាងលិច​ជ្រុង​ខាងជើង នៃ​ប្រាសាទ​នេះ គឺ​មាន​បង្ហាញ​ពី​ព្រះរាជបុត្រឝ្រីឥន្ទ្រ​កុមារ ទ្រង់​គង់​បរ​[[រាជរថ]][[​ឧភរាជ]]​យ៉ាង​លឿន​ឆ្ពោះ​ទៅមុខ។ នៅ​ពីមុខ​រទេះ​នោះ​គឺជា​រទេះ​នៃ​សេនា ឬ​ជា​ប្រជារាស្ត្រ ដែល​ជួប​នឹង​គ្រោះអាក្រក់​គឺ​ត្រូវ​[[រា​ហ៊ូ]] ([[​និមិត្តរូប​]]គឺ[[​សភាវៈ​]]អាក្រក់​ឬ​[[យក្ស]]​) បាន​ស្ទាក់​រួច​លេប​ឧស​ភៈ (​គោ​) និង ម្ចាស់​វា។ ពីលើ​រូបចំលាក់នេះ​ទៀត​ជា​រូបចំលាក់​នៃ​ចំបាំងដាវ​ដ៏​ជាញជ័យ​រវាង​ព្រះរាជបុត្រ​ឝ្រីឥន្ទ្រ​កុមារ និង​[[រា​ហ៊ូ]]។ តាម[[​សិលាចារឹក​​បន្ទាយឆ្មារ]]​អោយដឹងថា ឝ្រីឥន្ទ្រ​កុមារ​ជា​ព្រះរាជបុត្រ​ឆ្នើម និង​សំណព្វ​ព្រះទ័យ​របស់​ព្រះបាទ​ជយវម៌្ម​ទី​៧ បាន​ជំនួយ​ពី​សញ្ជក (​សេនា​) ៤​ រូប​គឺ ១-​[[អជ៌ុន (សញ្ជក)|អ​ជ៌ុន]], ២-​[[ទេវ (សញ្ជក)|ទេវ]], ៣-[[វទ្ធន]], ៤-​[[ឝ្រីធរ]] និង​ទាហាន​ជាច្រើន​ទៀត​បាន​ច្បាំង​នឹង​រា​ហ៊ូ​ដែល​ជា​ប្រផ្នូល​និមិត្ត នៃ​ជន​អាក្រក់ និង​បំបះបំបោរ​ខ្មែរ សៀម​នៅ​[[ចង្វាត​លវ​បុរី]] (​សព្វថ្ងៃ​នៅ​ប្រទេស[[​សៀម]] ខាងលិច​ក្រុង​[[បាងកក]]​)។ រា​ហ៊ូបាន​យា​យី​ព្រះជន្ម​ព្រះ​ឝ្រីឥន្ទ្រ​កុមារ​ជា​ខ្លាំង តែ​ត្រូវ​ព្រះអង្គ​និង​[[សញ្ជក​]]បង្ក្រាបបាន។ [[សិលាចារឹក​វិមានអាកាស​]]នៅ​[[ខេត្ត​សៀមរាប]] និង​ប្រវត្តិ​ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ​ស្រាវជ្រាវ​ដោយ​អ្នកប្រាជ្ញ​បារាំង​បញ្ជាក់ថា ព្រះ​រាជបុត្រឝ្រីឥន្ទ្រ​កុមារ សេនា​ជំនិត និង​ពល​យោធា​ទទួល​ទិស​ខាងលិច នៃ​ព្រះ​នគរ​បាន​បង្ក្រាប​រាបទាប​នូវ​ពួក​[[ប្រជា​អាណា​គ្រាម]] និង​ទ័ព​នៃ​មន្ត្រី​អាក្រក់​នៅ​ខេត្ត​លវបុរី សព្វថ្ងៃ​ស្ថិត​នៅក្នុ​ប្រទេ​ស[[សៀម]]។ ដែល​ក្រោយមក​ព្រះរាជបុត្រ ១​អង្គ​ទៀត នៃ​ព្រះបាទ​ជយវម៌្ម​ទី​៧ ត្រូវ​ទៅ​កាន់ការ​ជា​ស្វាមិននៃបុរ​នោះ។ គួរ​បញ្ជាក់ដែរថា សិលាចារឹក​បង្ហាញថាព្រះរាជបុត្រ​បង្កើត​របស់​ព្រះបាទ​ជយវម៌្ម​ទី​៧ និង​ព្រះ​អគ្គមហេសី​[[ជយរាជ​ទេវី]]មាន​ ៤ អង្គដែល​ស្គាល់ព្រះនាម​ក្នុងចំណោម​ច្រើន​អង្គ ១-[[សូយ៌កុមារ]] ទ្រង់​ជា​[[កវី​]]ឯក ១​ អង្គ​ក្នុង​ការ​តែង​[[កាព្យ​]][[សំស្ក្រឹត]] នៅ​សិលាចារឹក​[[ប្រាសាទតាព្រហ្ម]]។ ២-[[វីរកុមារ]]ជា​កវី​តែង​កាព្យ​ជា​ភាសាសំស្ក្រឹត​នៅ​[[ប្រាសាទ​ព្រះខ័ន]]។ ៣-​[[ឥន្ទ្រ​វម៌្មទី២]]ជា[[​ស្វាមិន]]នៃ[[លវបុរ​]] និង ​៤-​'''ឝ្រីឥន្ទ្រកុមារ'''​ជា​ប្រមុខ​[[មេទ័ព]]។<ref>{{Cite web |url=http://www.cen.com.kh/local/1328842#sthash.Gjj8935v.dpuf |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=2015-04-26 |archivedate=2017-04-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170429104915/http://www.cen.com.kh/local/1328842#sthash.Gjj8935v.dpuf |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.cen.com.kh/local/1328842 |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=2015-04-26 |archivedate=2017-04-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170429104915/http://www.cen.com.kh/local/1328842 |url-status=dead }}</ref> ==ព្រឹត្តិការណ៍ទាក់ទងនឹងប្រវត្តិរបស់ព្រះអង្គ== សូម​រំលឹក​ថា ព្រឹត្តិការណ៍​អាក្រក់ ១​ទៀត គឺ​ខណៈ​ព្រះជយវធ៌ន​យាង​ត្រលប់​មក​នគរ​ពី​នគរ[[​ចាម្ប៉ា]]​ចំណុះ​នោះ មេទ័ព​ម្នាក់​នៅ​នគរ​ចាម្ប៉ា​បាន​ដឹកនាំ​ទ័ព​បះបោរ រួច​រំដោះ​យក​នគរ​ពីក្រោម​ចំណុះ​មហានគរ​ខ្មែរ​ហើយ តាំងខ្លួន​ជា​ស្តេច​ក្នុងនាម​ថាព្រះបាទ​[[ជយឥន្ទ្រវម៌នទី​៤]] ដែល​ជា​ស្តេចចង​សម្ព័ន្ធមេត្រី​នឹង​នគរ​[[អណ្ណា​ម]]​ដែល​ថា​មិន​ឈ្លានពាន​គ្នា។ បន្ទាប់​មក​ស្តេច​នេះ​លោភលន់​ហើយ​ដឹកនាំ​ទ័ព​មក​វាយបក និង​ត្រួតត្រា​មហានគរ​ខ្មែរ​ដោយ ធ្វើ​គត់​ព្រះបាទ[[ត្រិភុវនាទិត្យវម៌្ម]] និង​សំលាប់​ប្រជារាស្ត្រ​សំលាប់ទ័ព​ខ្មែរ​ប្លន់​យក​ទ្រព្យសម្បត្តិ​រួច​នាំយក​ទៅ​នគរ​ខ្លួន។ ក្នុងពេលនោះ​ព្រះ​ជយវធ៌ន និង​ជា​មេទ័ព ពល​សេនា​ដ៏​មាន​សេចក្តី​អង់អាច រួម​ទាំង​ព្រះរាជបុត្រ​ទ្រង់​ព្រះនាមឝ្រីឥន្ទ្រ​កុមារ​ផងបាន​ប្រយុទ្ធ​នឹង​ទ័ព​នៃ​ស្តេច​នគរ​ចាម្ប៉ា​នោះ​រហូត​បាន​ឈ្នះ និង​ដេញ​ខ្ចាត់ខ្ចាយហើយ​ដាក់ នគរ​ចាម្ប៉ា​ចំណុះ​ជាថ្មី​វិញ តែ​ព្រះរាជបុត្រ​ឝ្រីន្ទ្រ​កុមារ​ទ្រង់​សុគត។ ក្រោយ​ចំបាំង​បង្ហូរ​ឈាម​នោះ​ព្រះអង្គជយវធ៌ន​ត្រូវបាន​ឡើង​គ្រង​រាជសម្បត្តិ​ជា​មហា​វីរក្សត្រ​ក្នុង​នាម​ថាវ្រះបាទ​ជយវម៌្មទី​៧ (១១៨១-១២១៩)។ ទ្រង់សព្វ​ហឫទ័យ​សោមនស្ស​នឹង​ព្រះរាជកិច្ច​នគរ ប្រជារាស្ត្រ [[ពល​សេនា]] មន្ត្រី​ក្រុម​ការ​និង​ព្រះរាជវង្សានុវង្ស ហើយ​កសាង​សមិទ្ធផល​យ៉ាងច្រើន​លើសលុប​ក្នុង​[[ចក្រភពខ្មែរ|មហានគរ​]]រហូតដល់​ដែន​[[សាមន្តរដ្ឋ]]។ ប៉ុន្តែ​ទ្រង់​នៅតែមានវិប្ប​យោគ​ជា​[[ទំងន់]]អំពី​ការបាត់បង់​សមាជិកគ្រួសារ​ពីររូប គឺ​ព្រះរាជបុត្រ​ឝ្រីឥន្ទ្រ​កុមារ និង​បន្ទាប់មក​ព្រះរាជ​អគ្គមហេសី​ជយ​រាជទេវី​សោយ​ទិវង្គត​ដោយ​រោគា។ ផុត​ពី​វេលា​កាន់ទុក្ខ​នេះ ដោយសារ​មាន​សំណើ​ពី​ព្រះរាជវង្សានុវង្ស នាម៉ឺន​សព្វ​មុខមន្ត្រី និង​ប្រជារាស្ត្រ​ទ្រង់​បាន​អភិសេក​អគ្គមហេសី​ថ្មី គឺ​ព្រះ​នាង[[ឥន្ទ្រទេវីទី២]]ជា​ព្រះរាជ​ជេដ្ឋានៃ​ព្រះ​នាង​ជយរាជ​ទេវី។ ព្រះបាទ​ជយវម៌្ម​ទី​៧ និង​ព្រះ​អគ្គមហេសី​ឥន្ទ្រ​ទេវី​បាន​ដឹកនាំ​ព្រះ​នគរ​បាន​រីកចំរើន​ល្បីល្បាញ​ដល់​កំពូល។ ក្នុងចំណោម​[[សមិទ្ធិផល​]]សន្ធឹកសន្ធាប់​គ្រប់ទិសទី​ទ្រង់​ក៏​ចាត់​អោយ​កសាង[[​ប្រាសាទ​បន្ទាយឆ្មារ]]​ ១ ​ដែរ សំរាប់​ឧទ្ទិស​ចំពោះ​វីរភាព ឬ​ជា​ចំណង​ព្រហស្ថ​កិត្តិយស​ថ្វាយ​ចំពោះ​ព្រះរាជបុតឝ្រី​ន្ទ្រ​កុមារ និង[[​សញ្ជក]] (​សេនា​ជំនិត​) ៤ ​រូបពល​សេនា​ទាំងអស់​ដែល​បូជាជីវិត​ក្នុង​ការបង្ក្រាប​ការបះបោរ​នៃ​ជន​ក្បត់ និង​ចំបាំង​នឹង​នគរ[[​ចាម]]។ នៅ​ជញ្ជាំង​ខាង​មុខ​នៃ​ប្រាសាទ​បន្ទាយឆ្មារ​មាន​រូបចំលាក់​ស្តីពី​សកម្មភាព​បញ្ជា​ទ័ព​របស់​ព្រះបាទ​ជយវម៌្មទី​៧ និង​សមរភូមិ​ប្រយុទ្ធ​នៃ​កងទ័ពជើងទឹក​ខ្មែរ​ច្បាំង​នឹង​ទ័ព​ចាម។ ចំបាំង​នោះ​ជាញ​ជ័យតែ​ស្លាប់​ពល​សេនា​យ៉ាងច្រើន។​ <ref>​ ​​http://www.cen.com.kh/local/1328842#sthash.Gjj8935v.dpuf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170429104915/http://www.cen.com.kh/local/1328842#sthash.Gjj8935v.dpuf |date=2017-04-29 }}</ref> ==ឯកសារយោង== [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ញាតិវង្សនៃកម្វុជទេឝ]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ញាតិវង្សនៃមហិធរបុរ]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេទ័ពនៃកម្វុជទេឝ]] l3oas7r2m94dsqv6tbsflzzu4mqcglb 0 28684 337105 178426 2026-07-02T23:43:33Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[មហាទេវី (លង្វែក)]] ទៅ [[សម្ដេចព្រះទេវីក្សត្រី]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 178426 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name =មហាទេវី | title =ព្រះនាង | image = | imgw = | caption = | reign = | coronation = | personal name = | full name = | predecessor = | successor = | spouse = | issue = | royal house = [[ធម្មរាជាទី១|ធម្មរាជា]] | dynasty =[[អង្គជ័យ]] | father = [[ចន្ទរាជា]] | mother = ​ | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = |}} '''សម្ដេចព្រះមហាទេវីក្សត្រីយ៍''' ជាបុត្រីនៃព្រះបាទចន្ទរាជាដែលជាព្រះមហាក្សត្រសម័យចតុមុខ-លង្វែក។ ព្រះនាងមិនត្រូវបានស្គាល់ព្រះមាតាក្នុងពង្សាវតារឡើយ ព្រះនាងមានព្រះញាតិគឺព្រះ[[រាមាធិបតី (លង្វែក)|រាមាធិបតី]] និងព្រះ[[បរមិន្ទរាជា]]។ ==ឯកសារយោង== *[[ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះនាងសម័យលង្វែក]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីសម័យលង្វែក]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអង្គជ័យ]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខ្មែរកាត់សៀម]] 2u38eeqaoqfpqh5eh6p27jpz5ab5j6t 0 28979 337103 273111 2026-07-02T23:42:09Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[កេសរមាលា]] ទៅ [[ព្រះម្នាងកេសរមាលា]] 273111 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name =កេសរមាលា | title = ព្រះនាងស្ដាំ | image = | imgw = | caption = | reign = ១៥៥៨-១៥?? | coronation = | full name = ព្រះនាងកេសរមាលា | predecessor = | successor = | spouse = [[បរមិន្ទរាជា]] | issue = [[ស្រីសុរិយោពណ៌ទី៤]] | royal house = | dynasty =[[អង្គជ័យ]] | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = |}} '''ព្រះនាងកេសរមាលា''' (កាន់.១៥៥៨-១៥??) មានឋានៈជាព្រះនាងស្ដាំនៃព្រះបាទ[[បរមិន្ទរាជា]] ហើយមានព្រះរាជបុត្រមួយព្រះអង្គព្រះនាម [[ស្រីសុរិយោពណ៌]] ដែលក្រោយមកក្លាយជាស្ដេចសោយរាជ្យនៅពេលក្រោយក្នុង[[សម័យឧដុង្គ]]។ កាលក្នុងផែនដី ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះបរមខត្តិយាមហា[[ចន្ទរាជា]] ដែលពាក្យរាស្ត្រទាំងពួង លើកយសព្រះអង្គហៅថា: ព្រះរាជឱង្ការធំនោះ ព្រះអង្គសោយរាជសម្បត្តិ ប្រកបដោយ[[បុញ្ញាធិការ]]មាន[[បុណ្យបារមី]]ណាស់ នោះព្រះបរមិន្ទ កាល ពស.២១០២, គស. ១៥៥៨, មស. ១៤៨០, ចស.៩២០ ឆ្នាំមមី អដ្ឋស័ក ព្រះជន្មាយុចំរើនបាន ៣៧ វស្សា សម្ដេចព្រះបាទបរមិន្ទរាជាសម្ភពព្រះរាជបុត្រា មួយព្រះអង្គ និង ព្រះនាង[[កេសរមាលា]] ជាព្រះនាងស្ដាំ ទ្រង់ប្រទាន ព្រះនាមថា ព្រះ[[ស្រីសុរិយោពម៌ទី៤|ស្រីសុរិយោពណ៌]]។ ឯពញា[[យសរាជា]] ជាសម្ដេចព្រះ[[រៀមអយ្យកោមួយ]]ជាមួយព្រះបាទបរមិន្ទរាជា ស្ដេចមានព្រះរាជបុត្រីមួយព្រះអង្គ ទ្រង់ព្រះនាមព្រះ[[សុជាតិក្សត្រី]]។ ព្រះសុជាតិក្សត្រី អង្គនេះមានព្រះរាជបុត្រាមួយព្រះអង្គ និង ព្រះ[[ស្រីសុរិយោពណ៌]] ទ្រង់ព្រះនាម[[ជ័យជេដ្ឋាទី២|ជ័យជេស្ដា]] ហើយពញាយសរាជាក៏សុគតទៅ។ (ត្រង់កន្លែងនេះ សិលាចារឹកព្រះក្សត្រីអង្គនេះជាព្រះមាតានៃព្រះបាទសត្ថាទី១ រឺ ជ័យជេដ្ឋាទី១ ទៅវិញទេ។) ==ឯកសារយោង== *[[ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ]] ដោយលោក[[អេង សុត|អេង-សុត]] ប្រវត្តិវិទូ ជំនាន់សង្គមរាស្ត្រនិយម *សៀវភៅ[[សិលាចារឹកសម័យកណ្ដាល]] ដោយលោកសាស្ត្រាចារ្យ [[វង់ សុធារ៉ា|វង់-សុធារ៉ា]] សាស្ត្រាចារ្យ[[សិលាចារឹកសាស្ត្រ]]ប្រចាំ[[សកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ]] {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before=មិនស្គាល់}} {{s-ttl|title=[[បញ្ជីមហេសីនៃកម្ពុជា|ព្រះនាងស្ដាំនៃក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]|years= គ.ស ១៥៥៨-១៥??}} {{s-aft|after=មិនស្គាល់}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះនាងស្ដាំសម័យលង្វែក]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអង្គជ័យ]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហេសីសម័យលង្វែក]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកសម័យលង្វែក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] pr2mw2fj3hc5w9et7cczt4ny23v0a81 0 28984 337101 180743 2026-07-02T23:41:04Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[អ្នកព្រះម៉ែនាងវង]] ទៅ [[ព្រះម៉ែនាងវង]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 180743 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name =វង | title = អ្នកព្រះម៉ែនាង | image = | imgw = | caption = | reign = | coronation = | full name = អ្នកព្រះម៉ែនាងវង | predecessor = | successor = | spouse = [[បរមិន្ទរាជា]] | issue = [[ពញាអន]] | royal house = | dynasty =[[អង្គជ័យ]] | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = |}} '''អ្នកព្រះម៉ែនាងវង''' កាន់តំណែង (ប្រ.១៥៦៥-១៥??) ជាចៅចមរបស់ព្រះបាទ[[បរមិន្ទរាជា]] មានថ្នាក់លំដាប់ជា អ្នកព្រះម៉ែនាង។ នៅមុនពេលព្រះបាទបរមិន្ទរាជាសោយរាជ្យមួយឆ្នាំ អ្នកព្រះម៉ែនាងវងសម្ភពបានព្រះរាជបុត្រាមួយអង្គ ទ្រង់ប្រទានព្រះនាមថា [[ពញាអន]] គឺឆ្នាំ គស.១៥៦៥។ ==ឯកសារយោង== *[[ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ]] ដោយលោក[[អេង សុត|អេង-សុត]] ប្រវត្តិវិទូ ជំនាន់សង្គមរាស្ត្រនិយម [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកព្រះម៉ែនាងសម័យលង្វែក]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអង្គជ័យ]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហេសីសម័យលង្វែក]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកសម័យលង្វែក]] a98m4v9f4j59eoezrblwq5da444kedx 0 37496 337129 334841 2026-07-03T06:52:20Z Noreaykh 43065 /* */ Official article 337129 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:1em;" |- style="text-align:center;" |style="background: #005A92;" colspan="2"|<p style="font-family:Khmer OS muol pali; font-size: 15pt; color: #FFFFFF; text-shadow: 0px 0px yellow;> ជ័យវរ្ម័នទី៤ </p> |- style="text-align:center;" | colspan="2" |[[File:Clevelandart 1923.95.jpg|250px]] |- style="text-align:center;" |style="background: #ABCDEF;" colspan="5" | The Khmer king Jayavarman IV (928–942) in his remote capital of Koh Ker, 100 miles north of Angkor. |- style="background: #f1f5fc;" |- style="vertical-align:center;" |'''រជ្ជកាល''' | ៩២​៨-៩៤២ ([[ចក្រភពខ្មែរ]]) |- style="vertical-align:center;" |'''គ្រងរាជ''' |​ ៩២៨ |- style="vertical-align:center;" |'''ព្រះនាមពេញ''' | មិនមានកំណត់ត្រា |- style="vertical-align:center;" |'''មរណៈនាម''' | បរមសិវៈបថ (Borom Shivabot) |- style="vertical-align:center;" |'''ក្សត្រមុន''' | [[ឥសានវរ្ម័នទី២]] |- style="vertical-align:center;" |'''រាជបន្ត''' | [[ហស៌វរ្ម័នទី២]] |- style="vertical-align:center;" |'''សន្តិវង្ស''' | កៅណ្ឌិន្យ (អំបូរខ្មែរជ្វា) |- style="vertical-align:center;" |'''ប្រសូត្រ''' | មិនមានកំណត់ត្រា |- style="vertical-align:center;" |'''ចូលទីវង្គត់''' | ៩៤២ (ជន្មាយុ) មិនមានកំណត់ត្រា |- |មហេសី |[[ជយទេវី (អង្គរ)|ជយទេវី]] |- |បុត្រ |ហសវរ្ម័នទី២ |- style="vertical-align:center;" |'''ជំនឿសាសនា''' |[[ហិណ្ឌូសាសនា]] លទ្ធិ [[ព្រះវិស្ណុ]] [[ព្រះព្រហ្ម]] [[ព្រះសិវៈ]] និយម |} '''ជ័យវរ្ម័នទី៤''' ([[អង់គ្លេស]]: Jeyvaraman IV) ([[សំស្ក្រឹត]]: Jayavarman IV) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០-៩៤២) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ៩២៨-៩៤២) ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៤ ទ្រង់មានបុត្រា ២អង្គព្រះនាម [[ហស៌វរ្ម័នទី២]] ជាបុត្រច្បង និង [[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] ។ <ref> Phanindra Nath Bose (1927) [https://books.google.com.kh/books?id=ispOAAAAMAAJ&q=Jayavarman+IV+942&dq=Jayavarman+IV+942&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiDy7OL_4XxAhWgyjgGHZeGCM8Q6AEwAnoECAMQAw The Hindu Colony of Cambodia (Asian Library.)], Ppublisher: Theosophical Publishing House, Original from the University of Michigan p.410 </ref> <ref> Deane H. Dickason (1937) [https://books.google.com.kh/books?id=d5uHBqUMQcIC&q=Jayavarman+IV+942&dq=Jayavarman+IV+942&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiDy7OL_4XxAhWgyjgGHZeGCM8Q6AEwBHoECAYQAw Wondrous Angkor], Publisher: Kelly & Walsh, Original from the University of Michigan p.147 </ref> ក្នុងឆ្នាំ ៩២១ នៃគ.សករាជ ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័នទី៤ បានភៀសព្រះកាយ ពីក្មួយរបស់ទ្រង់គឺព្រះបាទ [[ឥសានវរ្ម័នទី២]] ទៅបោះបន្ទាយថ្មីមួយនៅភាគខាងជើងចម្ងាយពីទីក្រុង [[យសោធរៈបុរៈ]] ប្រមាណជាជាង ១០០ គីឡូម៉ែត្រ ក្នុងតំបន់ "ឆកគគី" ដើម្បីស្ថាបនាទីក្រុងថ្មីមួយឡើងឈ្មោះថា "[[រាជធានី​កោះកេរ្តិ៍​]]" ដើម្បីយកទីនោះធ្វើមូលដ្ឋានរបស់ខ្លួន ក្នុងការដណ្ដើមរាជ្យពីព្រះបាទឥសានវរ្ម័នទី២ ។ <ref> George Cœdès (1966) [https://books.google.com.kh/books?id=MMwERbZkUoUC&dq=Ishanavarman%20II%20921&source=gbs_book_other_versions The Making of South East Asia], Publisher: University of California Press p.268 </ref> == ការផ្ដើមរាជធានី​កោះកេរ្តិ៍ == [[File:04-Koh Ker-nX-19.jpg|thumb|left|Koh-Ker temple built 10th century by King Jayavarman IV (928-942)]] '''រាជធានី​កោះកេរ្តិ៍''' (កោះកេរ្តិ៍ អានថា៖ កោះកេតិរៈ) បានកសាងឡើងក្នុងរាជ ព្រះបាទ [[ជ័យវរ្ម័នទី៤]] ក្នុងឆ្នាំ​៩២៨ នៃគ​.សករាជ ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅ ​នៅ​ភូមិ​ស្រយ៉ង់​ជើង​ ​ឃុំ​ស្រយង់​ ​ស្រុក​គូលេន មាន​ចម្ងាយ​៧៤​ គីឡូ​ម៉ែត្រ​ពី​ទី​រួមខេត្ត​[[ខេត្តព្រះវិហារ|ព្រះវិហារ​]] និង មានចម្ងាយ ១២០ គីឡូម៉ែត្រ ពីរាជធានី [[យសោធរៈបុរៈ]] នៃតំបន់អង្គរ ។ ក្រុម​ប្រាសាទ នៃរាជធានីកោះកេរ្តិ៍​ ​ដែល​រក​ឃើញ​សព្វ​ថ្ងៃ​មាន​ចំនួន​ ​៩៦​ ​ប្រាសាទ​ ដែល​សាង​សង់​លើ​ផ្ទៃដី​ ​៩​ ​គីឡូ​ម៉ែត្រ​បួន​ជ្រុង​ ​ប៉ុន្តែ​ប្រាសាទ​ទាំង​នោះ​ ​ពុំ​បាន​សង់​ជិត​ៗ​គ្នា​ទេ​ ​គឺ​នៅ​ដាច់​ៗ​ពី​គ្នា​ ​១​ គីឡូ​ម៉ែត្រ​ ​ទៅ ៤​ គីឡូ​ម៉ែត្រ​ ​បា្រសាទ​ទាំង​នេះ​ក៍​បាន​ខូច​ខាត​បាត់​រូប​រាង​ និង​ខ្លះ​បាន​កប់​នៅ​ក្នុង​ដី​ ហើយ​បច្ចុប្បន្ន​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​រមណីដ្ឋាន​វប្បធម៌​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដ៍​ល្បី​ល្បាញ​មួយ​របស់​ខេត្ត​ ព្រះវិហារ​ ។ <ref> Kaev Bhuaṅ (2004) [https://books.google.com.kh/books?id=4mm7AAAAIAAJ&q=koh+ker+temple+96&dq=koh+ker+temple+96&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwijz6Tzg4rxAhUlwosBHQyrBs4Q6AEwAHoECAYQAw Tourism Sites of Cambodia], Publisher: Ponleu Khmer, Original from the University of California p.295 </ref> នៅក្នុងរាជធានីកោះកេរ្តិ៍ មានប្រាសាទមួយឈ្មោះថា "[[ប្រាសាទកោះកេរ្តិ៍]]" ដែលសាងសង់ដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ ក្នុងឆ្នាំ ៩២៨ នៃគ.សករាជ ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយ ដល់អាទិទេព៣អង្គ [[ព្រះវិស្ណុ]] [[ព្រះព្រហ្ម]] និង [[ព្រះ​សិវៈ]] ដែលត្រូវបាន ទ្រង់ប្រសិទ្ធនាម ជាឈ្មោះតែមួយថា "ត្រីភូវនាស្វារៈ" ហើយបានសាងរូបសំណាក "លិង្គៈបុរៈ" មួយដាក់ដម្កល់នៅលើប្រាសាទមួយនេះ ហើយនៅផ្ទាំងសិលាចរឹក បានសរសេរទទ្ទិសថ្វាយជូនដល់ "កម្រៈតេង​ជ័យកុដ្តរាជ" ដែលជាឈ្មោះមរណៈនាមរបស់ព្រះបាទ [[ជ័យវរ្ម័នទី៣]] ផងដែរ ដូចនេះទ្រង់ត្រូវបានគេសន្មត់ថាជាសន្តិវង្សដែលមានពង្សាវតាជាមួយព្រះបាទ [[ជ័យវរ្ម័នទី៣]] ដែលទ្រង់ត្រូវបានប្រវត្តិវិទូលើកឡើងថា ទ្រង់មានព្រះមហេសី ត្រូវជាប្អូនស្រីរបស់ព្រះបាទ "[[យសោវរ្ម័នទី១]]" ទើបការឡើងសោយរាជសម្បត្តិរបស់អង្គគឺស្របច្បាប់ ។ <ref> Greater India Society (1940) [https://books.google.com.kh/books?id=y3oZAAAAMAAJ&q=Jayavarman+IV+Koh+Ker+928&dq=Jayavarman+IV+Koh+Ker+928&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiHo9rjpY3xAhVDwosBHfQbA6A4ChDoATAHegQIAxAD Journal, Volume 7 ], Publisher: Calcutta Greater India Society, Original from the University of Michigan. </ref> == សិល្បៈ​នៃរចនាបថ កោះកេរ្តិ៍ == '''រចនាបថ''' ([[អង់គ្លេស]]: Style) គឺ​សំដៅ​ទៅលើ​សិល្បៈ​ក្នុងការ​សាងសង់ ឬ​តាក់តែង​លំអរ​តាម​គំនិត​របស់​ព្រះមហាក្សត្រ​ក្នុងការ​ស្ថាបនា​ប្រាសាទ​បុរាណ ដែលយើងហៅថា "ស្តាយ" (Style) ក្នុង​រចនាបថ​នីមួយៗ មានការ​កសាង​និងផ្ដោតទៅលើលក្ខណៈ​ពិសេស​ខុសគ្នា​ៗ ទៅតាមការប្រែប្រួលនា​សម័យ​កាល​ដែលស្ដេចមួយចំនួនបានគ្រប់គ្រង ។​ រចនាបថ ក្នុងសិល្បៈស្ថាបត្យកម្ម នៃក្រុមប្រាសាទកោះកេរ្តិ៍ មានការរចនាមូដ ដោយភាពបុិនប្រសប មានទំហំធំៗ ដែលត្រូវបាន​បានបង្ហាញថា ជាកម្រិតនៃការរចនាសិល្បៈ ដ៏លេចធ្លោក្នុងសិល្បៈស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ ។ <ref> Founded by S. Fukushima. Editors: Dec. 1929- Waldemar George and others. American editorial office: (1932) [https://books.google.com.kh/books?id=yJvTAAAAMAAJ&q=koh+ker+style+mean&dq=koh+ker+style+mean&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj6393twpLxAhULA4gKHRKzDvUQ6AEwAXoECAkQAw Formes: An International Review of Plastic Art, Issues 21-25], Publisher: Éditions des quatre chemins, Original from Pennsylvania State University. </ref> <ref> Waldemar George (1971) [https://books.google.com.kh/books?id=2KkeAQAAMAAJ&q=koh+ker+style+mean&dq=koh+ker+style+mean&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj6393twpLxAhULA4gKHRKzDvUQ6AEwAHoECAUQAw Formes Contemporary Art Series], Publisher: Ayer Company Publishers, Incorporated, Original from University of Minnesota [[ISBN]]: 0405008147 </ref> <gallery widths="180px" heights="180px"> File:Nswag, cambogia, regione di angkor, koh ker, leone guardiano, X-XI sec..JPG|រាជសិង្ហ នៃរចនាបថកោះកេរ្តិ៍​. File:Brahma Musée Guimet 25971.jpg|បដិមា[[ព្រះព្រហ្ម]] គង់លើផ្កាឈូក១០០០ស្រទាប់ នៃរចនាបថ​កោះកេរ្តិ៍​. File:Cambogia, divinità femminile alla danza, da prasat thom, stile di koh ker, 925-950 ca..JPG|បដិមាព្រះសិវៈ ឈរបន្ទន់ជង្គង់ នៃរចនាបថ​កោះកេរ្តិ៍​. File:Garuda (Koh Ker style)-2.jpg|បដិមាសត្វគ្រុឌ នៃរចនាបថ​កោះកេរ្តិ៍​. File:Angkorian statue of wrestling apes.jpg|ហនុមាន ប្រយុទ្ធ និង សុគ្រីព នៃរចនាបថ​កោះកេរ្តិ៍. File:Clevelandart 1994.202.jpg|បដិមា ទេពបុរស នៃរចនាបថ​កោះកេរ្តិ៍​ ក្នុងសារៈមន្ទីរ Cleveland. </gallery> == ស្ថាបត្យកម្ម​ដែលទ្រង់បានកសាង == * [[ប្រាសាទកោះកេរ្តិ៍]] * [[ប្រាសាទនាងខ្មៅ]] * [[ប្រាសាទក្រចាប់]] * [[ប្រាសាទបន្ទាយពីរជាន់]] * [[ប្រាសាទចិន]] * [[ប្រាសាទបឹងវែង]] * [[ប្រាសាទដំរី]] == សេចក្ដីជំរាប == មានមតិរបស់លោកបណ្ឌិតផ្នែកសិលាចរិកមួយ លើកឡើងថា «វម៌្ម» មាននៅលើសិលាចារឹកភាសាខ្មែរយ៉ាងច្រើន អ្នកប្រាជ្ញបារាំងបានអានថា varmma ដែរ។ ប៉ុន្តែ នៅពេលគេបកប្រែ ឬពន្យល់ជា ភាសាបារាំង គេសរសេរជា varman វម៌ន/ វរ្ម័ន វិញ។ បើយើងលើកតម្កើងឯកសារក្នុងស្រុក ហេតុអ្វីបានមិនគាំទ្រ សំណេររបស់ដូនតាថា «...វម៌្ម»? ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានក្រុមសិក្សាពាក្យសំស្ក្រឹត ជាន់ខ្ពស់ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ យកមកប្រើ ជាឈ្មោះផ្លូវការណ៍ នៃការសិក្សាទូទៅ ដោយទទួលស្គាល់ដោយក្រុម ប្រវិត្តវិទូខ្មែរជាន់ខ្ពស់ របស់សាលាបារាំងចុងបូព៌ា (École Française d'Extrême-Orient) ដែលហៅកាត់ថា (E.F.E.O) ដែលយកលំនាំតាមឈ្មោះព្រះបាទនរោត្តម ដែលមានព្រះនាមសរសេរថា "នរោត្ដមវរ្ម័ន" ដែលសរសេរឡើងក្នុងឆ្នាំ 1903 ដោយបែបនេះហើយទើបពាក្យ (វរ្ម័ន) មានប្រើប្រាសរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ដែលមានសរសេរក្នុងក្រាំងសៀវភៅនានា ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ហើយពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ ដោយសម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ គួរបញ្ចាក់ផងដែរថា មុនការចេះអានសំស្ក្រឹតរបស់លោកបណ្ឌិត កម្ពុជាមានក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់នៃភាសាសំស្ក្រឹតរួចទៅហើយ ម៉្យាងវិញទៀត អ្នកសិក្សាជន់ខ្ពស់ពីមុនៗ មានដូចជា៖ ក្រុមជំុនំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ លោក កេងវ៉ាន់សាក់, លោក ត្រឹងងា ដែលសុទ្ធតែជាអ្នកសឹក្សាជាន់ខ្ពស់ មិនដែលតិះទាន និងលើកការអនុម័ត សំរេចការយល់ឃើញណាមួយ ដោយមិនមានការបោះឆ្នោតឯកភាព ក្នុងអង្គប្រជុំនៃបណ្ឌិតសភាអក្សរសាស្ត្ររបស់កម្ពុជានោះទេ ។<ref> Prasoersūrisǎkti (Jum Mau) (Ukñā.) (1947) [https://books.google.com/books/about/Eka_Sahasrar%C4%81tr%C4%AB.html?id=SzXRAAAAMAAJ Eka Sahasrarātrī: muay bǎn muay yáp, Volume 12], Contributors: Cambodia. Bibliothèque Royale, Cambodia. Institut Bouddhique, Publisher: Cambodia Royal Library, Original from the University of Michigan </ref> '''ដូចនេះ ៖''' ប្រហែលជាលោក បណ្ឌិតមានការយល់ច្រឡំ រវាងការប្រើតួអក្សរ សំស្ក្រឹត និង តួអក្សរខ្មែរ បញ្ចុប្បន្ន ដែលមានន័យថា បើលោកបណ្ឌិត ចង់ឱ្យមានការប្រើពាក្យ (វម្ម៌) ជាពាក្យប្រើប្រាសទូទៅផ្លូវការណ៍ លោកបណ្ឌិត ត្រូវស្នើសុំសភាអក្សរសាស្ត្រជាតិកម្ពុជា លប់អក្សរក្រមកម្ពុជា ដែលមានព្យញ្ជនៈ ៣៣តួ ពី ក ដល់ អ និង ស្រៈ ទាំងអស់ចេញ ពីកម្មវិធីសិក្សារបស់រដ្ឋជាមុនសិន បន្ទាប់មកត្រូវស្នើសុំអង្គព្រះមហាក្សត្រ និង នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា ទាត់ចោលនូវស្នាដៃរបស់អ្នកចងក្រងពីមុន ជាមុនសិន ទើបលោកបណ្ឌិតអាចយក ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យសំស្ក្រឹតទាំងអស់ មកជំនួស ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យ ខេមរៈភាសាបាន ហើយលោកបណ្ឌិត ត្រូវពន្យល់ពីរបៀបប្រកបពាក្យចំនួនរាប់លាន ដែលបានចងក្រងដោយ សម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត ក្នុងទម្រង់ជាសំស្ក្រឹត បន្ទាប់មក លោកបណ្ឌិត ត្រូវបង្កើតការប្រកបទាក់ទង និង ពាក្យចំនួនរាប់លានទៀត នៃក្រុមពាក្យរបស់ជនជាតិភាគតិចកម្ពុជា ដែលមានដូចជា៖ កួយ ភ្នង ចារាយ ល-។ មានសព្វគ្រប់ដូចការរៀបរាប់ខាងលើនេះហើយ ទើបលោកបណ្ឌិតអាចធ្វើការផ្លាសប្ដូរ នូវអ្វីដែលលោកបណ្ឌិតយល់ឃើញនេះ ។ បុរាណាចារ្យ លោកតែងលើកឡើងនៃពាក្យមួយថា (ពេក) ។ == ចំណារពន្យល់ == សិក្សាពាក្យ (វម្ម៌) ដែលជាពាក្យដើមនៃសិលាចរឹកសំស្ក្រឹត ដែលត្រូវបានប្រែសម្រួលជាពាក្យ (វរ្ម័ន) ដោយក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់ភាសាសំស្ក្រឹត នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ ក្នុងរាជព្រះបាទនរោត្ដម ហើយក្រុមប្រវត្តិវិទូបារាំងបានយកទៅប្រែជាភាសាបារាំងនៃពាក្យ Varman ។ ហេតុអ្វីត្រូវហៅពាក្យ វម្ម៌ នេះថា (វ-ម័ន) ពីព្រោះពាក្យនេះត្រូវបានក្រុមបេសកជនចិន ហៅស្ដេចខ្មែរ ជំនាន់នគរភ្នំ នៃកន្ទុយពាក្យ ម្ម៌ នេះហៅថា "ម័ន" តាំងពីស.វទី៣ ឬ ស.វទី៥ មកម៉្លេះ ចំណែកឯជើងព្យញ្ជនៈ ម "្ម" គ្រាន់តែរបៀបដែលគេសរសេរដើម្បីសង្កត់ពាក្យទាញសូរសម្លេងប៉ុនណោះ ដោយពាក្យថ្មីៗ កាន់តែកើតឡើងច្រើនឡើងៗ តាមរយៈការមកដល់របស់ពួកអុឺរ៉ុប ដូចនេះកម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវធ្វើបដិវឌ្ឍន៍អក្សរខ្មែរ ដើម្បីឱ្យមានភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រកប និង ការអាន ។ ហេតុអ្វីពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" នៅចន្លោះកណ្ដាល ពីព្រោះ ព្យញ្ជនៈ វ និងចាប់ទាញយក ព្យញ្ជនៈ ន យកមកប្រកបចូលគ្នា ហៅថា (វ៉ន) ម័ ដូចនេះហើយ ក្រុមសិក្សាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" ដើម្បីបំបែកការទាញប្រកប ។ រហូតដល់ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានប្រើប្រាសជាងមួយរយឆ្នាំ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។ == មើលផងដែរ == * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] == តំណភ្ជាប់ រជ្ជកាលគ្រងរាជ == {{S-start}} {{S-hou|''(គ.ស ០០០-៩៤២)''}} {{Succession box|before= [[ឥសានវរ្ម័នទី២]]|title=[[ចក្រភពខ្មែរ]]|years='''៩២៨–៩៤២'''|after=[[ហស៌វរ្ម័នទី២]]}} {{S-end}} == ឯកសារយោង == mlcm9z72xxfjkum905na8nzh50sr417 1 42596 337118 335608 2026-07-03T06:29:47Z Noreaykh 43065 Noreaykh បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ការពិភាក្សា:ជ័យវម៌្មទី ៧]] ទៅ [[ការពិភាក្សា:ជ័យវរ្ម័នទី៧]] តាមរយៈការបញ្ជូនបន្ត 254852 wikitext text/x-wiki ខ្ញុំជាមនុស្សលាក់មុខ និងមិនចង់បានអ្វីនោះទេ គ្រាន់តែចងចូលរួមលើកស្ទួយប្រទេសជាតិ អត្ថបទដែលខ្ញុំសរសេរឡើងវិញ នៅ Article ជ័យវរ្ម័នទី៧ គឺផ្អែកលើឯកសារជាគោល ដូចនេះមាន បងប្អូនមួយចំនួន បែរជាសរសេរ ជយវម៌្មទី៧ បែបនេះទៅវិញ បងប្អូនត្រូវចែកឲ្យដាច់នៅពាក្យ ភាសា [[សំស្ក្រឹត]] និង ពាក្យសំរាយ ជាខេមរៈភាសា ដើម្បីឲ្យកូនខ្មែរគ្រប់រូបងាយប្រកបងាយអាន ងាយយល់ ដើម្បីបណ្ដុះថ្នាលយុវជននៃចំណេះដឹង ។ * អ្វីទៅជាពាក្យ ដែលបរទេសយល់ច្រឡំពីខ្មែរច្រើនគឺខ្យល់សម្លេង អ និង អ៊ និងបាលី ក កៈ ហេតុអ្វីបងប្អូនមានឆ្ងល់ទេសម្ដេចសង្ឃរាជ [[ជួន ណាត]] បានបន្ថែមសញ្ញា ចុចពី (:) ពីព្រោះលោកចង់ឲ្យកូនខ្មែរងាយប្រកប ចែកឲ្យដាច់នៅពាក្យបាលី និង ពាក្យខេមរៈភាសា ឧទាហរណ៍៖ អមនុស្ស ត្រូវសរសេរថា អៈមនុស្ស ដើម្បីឲ្យមានការប្រកបយល់ (អៈ អានថាអាក់) (អ អានថាព្យញ្ជនៈអក្សរ អ) ដោយមិនអាចអានចេញថា អាក់បាន ។ * បើកូនខ្មែរគ្រប់រូបនៅតែ យកភាសាសំស្ក្រឹត ភាសាបាលី សរសេរបញ្ជូលគ្នាទៀត ប្រាកដជាឆ្គួតកូនខ្មែរអស់ខ្លៅរហូតដរលាយទឹកដីនៅថ្ងៃអនាគត ដូចប្រសាសន៍លោក កេងវ៉ាន់សាក់ ធ្លាប់លើកឡើង ។ * សាស្ត្រាចារ្យដែលចេះអានភាសាសំស្ក្រឹត លោកត្រូវសំរាយជា ខេមរៈភាសាដើម្បីបង្រៀនកូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយ ចំណែកឯភាសាបាលី ទុកឲ្យស្ថាប័នព្រះសង្ឃសំរាយ ជាខេមរៈភាសាដូចគ្នា ដើម្បីភាពងាយស្រួលយល់ និង បកប្រែ បញ្ចាក់ម្ដងទៀត បើនៅតែយក ភាសាសំស្ក្រឹត ភាសាបាលី និងខេមរៈភាសា សរសេរច្របល់បញ្ជូលគ្នាទៀត ប្រាកដជាកូនខ្មែរវង្វេង អស់មួយនគរជាក់ជាពុំខានឡើយ ។ ជាការពិត ខ្ញុំបាទបានទទួលការណែនាំពីលោករូបរបស់ខ្ញុំ ប្រាប់តាមរយៈសុបិន លោកមានអាយុ ១២០០ ឆ្នាំហើយ នៅទីសក្ការៈភ្នំគូលេន លោកមានព្រះនាមថា លោកតាគូលេនរាជ្យ ដោយ 8 ឆ្នាំមុនខ្ញុំបាទបានទៅលេងនៅទីនោះ និងបានភ្ជាប់និស្ស័យនៅទីនោះដោយមិនដឹងខ្លួន ។ * អ្វីដែលអាចច្រានចោលការចងក្រងរបស់ជនបរទេសបានសូមច្រានចោលចុះ ឧទាហរណ៍៖ ពាក្យ "បរម" បរទេសបកប្រែឲ្យយើងថា Parama ប៉ះរ៉ាម៉ា ដែលវាពាក្យបកដ៏ឆ្គួតលីលា ដែលភាសាខ្មែរបកថា (បរំ Borom) ដូចជាពាក្យថា រាជា ជនបរទេសទាំងនោះបកថា Raja ឬ Racha ជាសម្លេងខ្យល់ '''អ''' នៃតុងភាសាថៃទៅវិញ ដែលវាប្រាសចាកនិងពាក្យខ្មែរដើមដែលបកពាក្យ រាជា ថា Reachea ដែលប្រើនូវសម្លេងខ្យល់ '''អ៊''' ដូចនេះសូមឲ្យសាស្ត្រាចារ្យខ្មែរទាំងអស់ ច្រានចោលពាក្យដែលបកខុសទាំងអស់នោះ និងពន្យល់ពួកបរទេសទាំងអស់នោះ ឲ្យយល់ពីពាក្យនៃខ្យល់សម្លេងខ្មែរដើម ។ === ដូចនេះ === * ពាក្យសំស្ក្រឹត សំរាប់ សាស្ត្រាចារ្យ និង ថ្នាក់គ្រូ * ពាក្យបាលី សំរាប់ ស្ថាប័នព្រះសង្ឃ និង ថ្នាក់គ្រូ * ពាក្យជាខេមរៈភាសា សំរាប់ពលរដ្ឋទូទៅ ពីមតេយ្យ ដល់ ឧត្តមសិក្សា សកលវិទ្យាល័យ សូមធ្វើការជម្រុះ និងកែប្រែពាក្យទាំងអស់ដែលបងប្អូនខ្មែរ ឬ លោកគ្រូអ្នកគ្រូបានប្រើ ឲ្យបានសមប្រកបច្បាស់លាស់ ទៅតាមចំណាត់ថ្នាក់នៃក្រុមពាក្យ ។ (សូមអរគុណ និង អរព្រះគុណ) == Noted == * Jayavarman VII, posthumous name of Borom Saosokotbot * Mahaparamasaugata is not his posthumous name == Foreigners often confuse some of Cambodia's words, such as == === Why ? === * Borom Reachea » Paramaraja of Thailand language * Reamea » Rama of Thailand language * Reachea » Raja or Racha of Thailand language * Reamkei » Ramker * Borom Lokeisvarak » Parama Lokisvara == Jeyvaraman VII pronunciation of Cambodian == Cambodian language is divided into 3 * 1 Sankrit language * 2 Pali language * 3 Khmer language today and has 2 uses two vowels to spell the words Or and Orr that mean (ជ » J) (ច » Ch) (ឆ » Chh) ជ័យ » Jey sometime spell Chey in Khmer standard language ជ័យ » Jay Sankrit pronunciation 909ge6pgvydxpm29b0unsfi8wewmv61 0 43373 337127 335604 2026-07-03T06:48:21Z Noreaykh 43065 Noreaykh បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣]] ទៅ [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣]] តាមរយៈការបញ្ជូនបន្ត 304559 wikitext text/x-wiki {{Good article}} {| class="infobox" style="width:1em;" |- style="text-align:center;" |style="background: #005A92;" colspan="2"|<p style="font-family:Khmer OS muol pali; font-size: 15pt; color: #FFFFFF; text-shadow: 0px 0px yellow;> ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣ </p> |- style="text-align:center;" | colspan="2" |[[File:Cambodia royal sword.jpg|250px]] |- style="text-align:center;" |style="background: #ABCDEF;" colspan="5" |Indravarman III, The Royal sword Coup d'etat Jayavarman VIII 1295 A.D. |- style="background: #f1f5fc;" |- style="vertical-align:center;" |'''រជ្ជកាល''' | ១២៩៥-១៣០៨ <br> ([[ចក្រភពខ្មែរ]]) |- style="vertical-align:center;" |'''បិតា''' | មិនមានកំណត់ត្រា |- style="vertical-align:center;" |'''មាតា''' | មិនមានកំណត់ត្រា |- style="vertical-align:center;" |'''មហេសី''' | ស្រីឥន្ទ្របុពេសុដា |- style="vertical-align:center;" |'''បុត្រ''' | មិនមានកំណត់ត្រា |- style="vertical-align:center;" |'''គ្រងរាជ''' |​ ១២៩៥ |- style="vertical-align:center;" |'''ព្រះនាមពេញ''' | ព្រះកម្រតាងអញ ស្រីស្រីន្ទ្រវរ្ម័នទេវៈ |- style="vertical-align:center;" |'''មរណៈនាម''' | មិនមានកំណត់ត្រា |- style="vertical-align:center;" |'''ក្សត្រមុន''' | [[ជ័យវរ្ម័នទី៨]] |- style="vertical-align:center;" |'''រាជបន្ត''' | [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៤]] |- style="vertical-align:center;" |'''ប្រសូត្រ''' | មិនមានកំណត់ត្រា |- style="vertical-align:center;" |'''ចូលទីវង្គត់''' | ១៣០៧ |- style="vertical-align:center;" |'''ជំនឿសាសនា''' | ពុទ្ធសាសនា ហិនយាន |} '''ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣''' ([[អង់គ្លេស]]: Indravarman III) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០០-១៣០៧) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១២៩៥-១៣០៧) ក្រោយគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍ក្នុងឆ្នាំ ១២៩៥ នៃគ.សករាជ ទ្រង់មាន ព្រះបរមនាមថា '''"វ្រះកម្រតេងអញឝ្រីឝ្រីន្ទ្រវម៌្មទេវ"''' ប្រែជាខេមរៈភាសា "ព្រះកម្រតាងអញស្រីស្រីន្ទ្រវរ្ម័នទេវៈ" ព្រះអង្គគឺព្រះរាជសុនិសារ (កូនប្រសារ) របស់ព្រះបាទ [[ជ័យវរ្ម័នទី៨]] ព្រះអង្គឡើងសោយរាជដោយការធ្វើរដ្ឋប្រហារផងដែរ ។<ref> Henry Carrington Lancaster (1951) [https://books.google.com/books/about/The_Com%C3%A9die_Fran%C3%A7aise_1701_1774.html?id=I9EfwAEACAAJ The Comédie Française, 1701-1774: Plays, Actors, Spectators, Finances], Publisher: American Philosophical Society, Original from University of Colorado Boulder p.257 [[ISBN]]: 2600021957, 9782600021951 </ref> == ក្នុងរាជព្រះបាទ ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣ == '''In the reign of Indravarman III''' ក្នុងរាជព្រះបាទ ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣ ដែលយោងតាមកំណត់ត្រាលោក "[[ចូវតាក្វាន់]]" (Zhou Daguan) ដែលជាបេសកជន រាជទូតនគរយ័ន (Yuan Dynasty) នៃចក្រភពម៉ុងហ្គោល បានធ្វើដំណើរមកដល់ចក្រភពខ្មែរ ក្នុងសម័យកាលអង្គរ ក្នុងឆ្នាំ ១២៩៦ នៃគ.សករាជ លោកបានបន្តស្នាក់នៅអស់រយៈពេលពេញ ១ឆ្នាំ ហើយលោកបានធ្វើការកត់ត្រាអំពីព្រឹត្តិកាណ៍ផ្សេងៗ និង អំពីទំនៀមទម្លាប់នៃការរស់នៅរបស់ប្រជាជន នាសម័យកាលអង្គរផងដែរ ។ ការកត់ត្រារបស់លោក ចូវតាក្វាន់ នៃកំណត់ត្រាធំៗ ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ នៃការគ្រប់គ្រងរបស់ ព្រះបាទ ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣ មានដូចជា ការធ្វើរដ្ឋប្រហារ ការធ្វើបដិវឌ្ឍន៍សាសនា ការធ្វើសង្គ្រាមលើកដំបូង ជាមួយនិងពួកសៀមសុខោទ័យ ក្នុងរាជស្ដេចសៀម ដែលមានឈ្មោះថា "រាមកំហែង" (Ram Khamhaeng) ក្នុងឆ្នាំ ១២៩៦ នៃគ.សករាជ ។<ref> British Academy (1902) [https://books.google.com/books/about/Proceedings_of_the_British_Academy_Volum.html?id=2Q0nkz1w8z0C Proceedings of the British Academy, Volume 121, 2002 Lectures], Publisher: OUP/British Academy Original from:University of California, Berkeley p.324 [[ISBN]]: 0197263038, 9780197263037 </ref> == ការដណ្ដើមរាជ == '''Royal takeover''' ក្នុងឆ្នាំ ១២៩៥ នៃគ.សករាជ ព្រះបាទ ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣ ដែលជាព្រះរាជសុនិសារ (កូនប្រសារ) របស់ ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៨ បានធ្វើរដ្ឋប្រហាដើម្បីដណ្ដើមយករាជបល្ល័ង ដោយយោងតាមកំណត់ត្រាលោក "[[ចូវតាក្វាន់]]" (Zhou Daguan) ដែលជាអង្គរាជទូតនៃ បេសកជន នគរយ័ន (Yuan Dynasty) បានមកដល់ចក្រភពខ្មែរនៅអំឡុងខែសីហា ក្នុងឆ្នាំ ១២៩៦ នៃគ.សករាជ កំណត់ត្រារបស់លោក ចូវតាក្វាន់ គឺជាកំណត់ត្រាដ៏សំខាន់មួយ ដែលរៀបរាប់អំពីព្រឹត្តិការណ៍ នៃការធ្វើរដ្ឋប្រហារ ដែលចេញពីរាជវង្សរបស់ទ្រង់ តាមរយៈ ព្រះរាជបុត្រីរបស់ទ្រង់ ព្រះនាម "ស្រីឥន្ទ្រសុដា" ដែលបានលួចព្រះខ័នរាជ ដែលជាដាវអាជ្ញាសឹក របស់ព្រះមហាក្សត្រ យកទៅឱ្យស្វាមីរបស់ខ្លួន ដើម្បីទទួលបាននូវសិទ្ធកងទ័ព ការដណ្ដើមយករាជបល្ល័ង របស់ព្រះបាទ ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣ បានធ្វើឱ្យ បុត្ររបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៨ លើកទ័ពមកវាយប្រហារនៅក្រុងអង្គរ ប៉ុន្តែការប្រយុទ្ធគ្នានេះ ព្រះបាទ ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣ បានយកឈ្នះបុត្រ របស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៨ និង បានកាត់ម្រាមដៃ ម្រាមជើងរបស់ទ្រង់ រួចបញ្ចូនទ្រង់យកទៅដាក់ឃុំឃាំងក្នុងគុកងងឹតផងដែរ ។<ref> H. R. Chakrabartty (1988) [https://books.google.com/books/about/Vietnam_Kampuchea_Laos_Bound_in_Comrades.html?id=PRxBAAAAMAAJ Vietnam, Kampuchea, Laos, Bound in Comradeship: A Panoramic Study of Indochina from Ancient to Modern Times, Volume 2], Publisher: Patriot Publishers, Original from the University of Michigan p.706 [[ISBN]]: 8170500486, 9788170500483 </ref> == បដិវឌ្ឍន៍សាសនា == '''Religious revolution''' ព្រះបាទ ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣ ទ្រង់បានធ្វើការផ្លាសប្ដូររចនាសម្ព័នសាសនារបស់ជាតិទាំងស្រុង ដោយទ្រង់មានជំនឿយ៉ាងមុតមាំទៅលើពុទ្ធសាសនាហិនយាន នៃលទ្ធិថេរវាទ ព្រះអង្គបានឱ្យក្រុមមន្ត្រីធ្វើការដាក់បញ្ចូលនូវភាសាបាលី មកក្នុងប្រព័ន្ធអប់រំរបស់ជាតិ ព្រះអង្គធ្វើការផ្លាសប្ដូរក្រុមមន្ត្រីបរាហិត នៃអ្នកកាន់ព្រហ្មញ្ញសាសនាផងដែរ ។ ការផ្លាសប្ដូររចនាសម្ព័នសាសនារបស់ជាតិពី ព្រហ្មញ្ញសាសនា ប្ដូរមកកាន់នូវពុទ្ធសាសនាហិនយានទាំងស្រុង ព្រះអង្គបានដាក់បំរាមមិនឱ្យមានក្រុមរបាំនៅទូទាំងព្រះនគរធ្វើការសម្ដែងរបាំរបស់សាសនាព្រហ្មញ្ញនោះទេ ការផ្លាសប្ដូររចនាសម្ព័ន្ធសាសនារបស់ជាតិ ក្នុងរាជរបស់ព្រះអង្គបានធ្វើឱ្យមានការប្រតិកម្មពីអ្នកកាន់ព្រហ្មញ្ញសានាជាច្រើន និង បានបង្ករឱ្យមានការបះបោរ ពាសពេញផ្ទៃប្រទេស ផងដែរ ។<ref> Gunapala Piyasena Malalasekera (1961) [https://books.google.com/books/about/Encyclopaedia_of_Buddhism.html?id=j0PYAAAAMAAJ Encyclopaedia of Buddhism: Edited by G. P. Malalasekera, Volume 2, Part 1], Contributors: Ceylon. Ministry of Cultural Affairs, Laṅkā Bauddha Maṇḍalaya, Ceylon. Saṃskrtika Kaṭayuta Piḷibanda Amātyāmśaya, Publisher: Government of Ceylon, Original from the University of Michigan </ref> == ចុងបញ្ចប់ក្នុងរាជរបស់ទ្រង់ == '''The end of his reign''' នៅក្នុងរាជរបស់ទ្រង់ ទ្រង់បានលើកទ័ពទៅវាយប្រហារអាណាចក្រ សុខោទ័យ របស់ពួកសៀម ក្នុងឆ្នាំ ១២៩៦ នៃគ.សករាជ ប៉ុន្តែមិនទទួលបានជោគជ័យនោះទេ ។ នៅក្នុងរាជឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣ កំណត់ត្រា របស់លោកចូវតាក្វាន់ បានកត់ត្រា អំពីពិធីបុណ្យធំៗ ដែលធ្វើឡើងក្នុងរាជរបស់ទ្រង់ផងដែរ ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំ ខែកក្ដិក ដែលត្រូវនិងខែទី១១ របស់ចិន នៃខែវិច្ឆិកា លោកបានពណ៌នាអំពី ពិធីបុណ្យដល់ឱ្យឡារឹកនោះផងដែរ ដូចជា ការអុចកាំជ្រួច និងមាន ល្បែងរបាំជាច្រើន លោកចូវតាក្វាន់ លោកបានបន្តស្នាក់នៅអស់ពេលពេញមួយឆ្នាំ លោកក៏បានកត់ត្រាបន្ថែម អំពីពិធីបុណ្យរដូវក្ដៅ អំឡុងខែមេសា មានការផ្ជួរគោមរាប់ពាន់គោម នៅតាមដងផ្លូវ ហើយអ្នកស្រុកបានយកព្រះពុទ្ធបដិមា មកដង្ហែររួចគេធ្វើពិធីលាងជំរះស្រោចស្រពលើបដិមារនោះផងដែរ លោកចូវតាក្វាន់បានស្នាក់នៅទីក្រុងអង្គរ រហូតដល់ខែ កក្កដា ទើបលោកចាកចេញត្រឡប់ទៅមាតុប្រទេសវិញ ហើយនេះជាកំណត់ត្រាដ៏សំខាន់ដែលបានបង្ហាញឱ្យដឹងពីអារ្យធម៌របស់ខ្មែរបុរាណ ក្នុងសម័យកាលអង្គរផងដែរ ។ ជាចុងក្រោយ ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣ បានយាងសោយទីវង្គតក្នុងឆ្នាំ ១៣០៧ នៃគ.សករាជ ហើយអ្នកស្នងរាជ្យបន្តបានធ្លាក់ទៅលើ ព្រះបាទ [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៤]] ការស្នងរាជបន្តនេះមិនមានកំណត់ត្រាអំពីការធ្វើរដ្ឋប្រហារនោះទេ ការស្នងរាជបន្តនេះទំនងជាការផ្ទេររាជសម្បត្តិ ដោសន្តិវិធីតាមរបៀបរាជវង្សផងដែរ ។<ref> Lawrence Palmer Briggs (1951) [https://www.google.com.kh/books/edition/The_Ancient_Khmer_Empire_1951/PtWbngEACAAJ?hl=en The Ancient Khmer Empire], Publisher: American Philosophical Society p.295 </ref> <ref> Robin Jeanne Lewis (1988) [https://www.google.com.kh/books/edition/Encyclopedia_of_Asian_History/YoXrAAAAMAAJ?hl=en Encyclopedia of Asian History Volume 4], Publisher: Scribner Original from:the University of Michigan p.1,532 [[ISBN]]: 9780684189017, 0684189011 </ref> == សេចក្ដីជំរាប == មានមតិរបស់លោកបណ្ឌិតផ្នែកសិលាចរិកមួយ លើកឡើងថា «វម៌្ម» មាននៅលើសិលាចារឹកភាសាខ្មែរយ៉ាងច្រើន អ្នកប្រាជ្ញបារាំងបានអានថា varmma ដែរ។ ប៉ុន្តែ នៅពេលគេបកប្រែ ឬពន្យល់ជា ភាសាបារាំង គេសរសេរជា varman វម៌ន/ វរ្ម័ន វិញ។ បើយើងលើកតម្កើងឯកសារក្នុងស្រុក ហេតុអ្វីបានមិនគាំទ្រ សំណេររបស់ដូនតាថា «...វម៌្ម»? ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានក្រុមសិក្សាពាក្យសំស្ក្រឹត ជាន់ខ្ពស់ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ យកមកប្រើ ជាឈ្មោះផ្លូវការណ៍ នៃការសិក្សាទូទៅ ដោយទទួលស្គាល់ដោយក្រុម ប្រវិត្តវិទូខ្មែរជាន់ខ្ពស់ របស់សាលាបារាំងចុងបូព៌ា (École Française d'Extrême-Orient) ដែលហៅកាត់ថា (E.F.E.O) ដែលយកលំនាំតាមឈ្មោះព្រះបាទនរោត្តម ដែលមានព្រះនាមសរសេរថា "នរោត្ដមវរ្ម័ន" ដែលសរសេរឡើងក្នុងឆ្នាំ 1903 ដោយបែបនេះហើយទើបពាក្យ (វរ្ម័ន) មានប្រើប្រាសរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ដែលមានសរសេរក្នុងក្រាំងសៀវភៅនានា ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ហើយពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ ដោយសម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ គួរបញ្ចាក់ផងដែរថា មុនការចេះអានសំស្ក្រឹតរបស់លោកបណ្ឌិត កម្ពុជាមានក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់នៃភាសាសំស្ក្រឹតរួចទៅហើយ ម៉្យាងវិញទៀត អ្នកសិក្សាជន់ខ្ពស់ពីមុនៗ មានដូចជា៖ ក្រុមជំុនំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ លោក កេងវ៉ាន់សាក់, លោក ត្រឹងងា ដែលសុទ្ធតែជាអ្នកសឹក្សាជាន់ខ្ពស់ មិនដែលតិះទាន និងលើកការអនុម័ត សំរេចការយល់ឃើញណាមួយ ដោយមិនមានការបោះឆ្នោតឯកភាព ក្នុងអង្គប្រជុំនៃបណ្ឌិតសភាអក្សរសាស្ត្ររបស់កម្ពុជានោះទេ ។<ref> Prasoersūrisǎkti (Jum Mau) (Ukñā.) (1947) [https://books.google.com/books/about/Eka_Sahasrar%C4%81tr%C4%AB.html?id=SzXRAAAAMAAJ Eka Sahasrarātrī: muay bǎn muay yáp, Volume 12], Contributors: Cambodia. Bibliothèque Royale, Cambodia. Institut Bouddhique, Publisher: Cambodia Royal Library, Original from the University of Michigan </ref> '''ដូចនេះ ៖''' ប្រហែលជាលោក បណ្ឌិតមានការយល់ច្រឡំ រវាងការប្រើតួអក្សរ សំស្ក្រឹត និង តួអក្សរខ្មែរ បញ្ចុប្បន្ន ដែលមានន័យថា បើលោកបណ្ឌិត ចង់ឱ្យមានការប្រើពាក្យ (វម្ម៌) ជាពាក្យប្រើប្រាសទូទៅផ្លូវការណ៍ លោកបណ្ឌិត ត្រូវស្នើសុំសភាអក្សរសាស្ត្រជាតិកម្ពុជា លប់អក្សរក្រមកម្ពុជា ដែលមានព្យញ្ជនៈ ៣៣តួ ពី ក ដល់ អ និង ស្រៈ ទាំងអស់ចេញ ពីកម្មវិធីសិក្សារបស់រដ្ឋជាមុនសិន បន្ទាប់មកត្រូវស្នើសុំអង្គព្រះមហាក្សត្រ និង នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា ទាត់ចោលនូវស្នាដៃរបស់អ្នកចងក្រងពីមុន ជាមុនសិន ទើបលោកបណ្ឌិតអាចយក ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យសំស្ក្រឹតទាំងអស់ មកជំនួស ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យ ខេមរៈភាសាបាន ហើយលោកបណ្ឌិត ត្រូវពន្យល់ពីរបៀបប្រកបពាក្យចំនួនរាប់លាន ដែលបានចងក្រងដោយ សម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត ក្នុងទម្រង់ជាសំស្ក្រឹត បន្ទាប់មក លោកបណ្ឌិត ត្រូវបង្កើតការប្រកបទាក់ទង និង ពាក្យចំនួនរាប់លានទៀត នៃក្រុមពាក្យរបស់ជនជាតិភាគតិចកម្ពុជា ដែលមានដូចជា៖ កួយ ភ្នង ចារាយ ល-។ មានសព្វគ្រប់ដូចការរៀបរាប់ខាងលើនេះហើយ ទើបលោកបណ្ឌិតអាចធ្វើការផ្លាសប្ដូរ នូវអ្វីដែលលោកបណ្ឌិតយល់ឃើញនេះ ។ បុរាណាចារ្យ លោកតែងលើកឡើងនៃពាក្យមួយថា (ពេក) ។ == ចំណារពន្យល់ == សិក្សាពាក្យ (វម្ម៌) ដែលជាពាក្យដើមនៃសិលាចរឹកសំស្ក្រឹត ដែលត្រូវបានប្រែសម្រួលជាពាក្យ (វរ្ម័ន) ដោយក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់ភាសាសំស្ក្រឹត នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ ក្នុងរាជព្រះបាទនរោត្ដម ហើយក្រុមប្រវត្តិវិទូបារាំងបានយកទៅប្រែជាភាសាបារាំងនៃពាក្យ Varman ។ ហេតុអ្វីត្រូវហៅពាក្យ វម្ម៌ នេះថា (វ-ម័ន) ពីព្រោះពាក្យនេះត្រូវបានក្រុមបេសកជនចិន ហៅស្ដេចខ្មែរ ជំនាន់នគរភ្នំ នៃកន្ទុយពាក្យ ម្ម៌ នេះហៅថា "ម័ន" តាំងពីស.វទី៣ ឬ ស.វទី៥ មកម៉្លេះ ចំណែកឯជើងព្យញ្ជនៈ ម "្ម" គ្រាន់តែរបៀបដែលគេសរសេរដើម្បីសង្កត់ពាក្យទាញសូរសម្លេងប៉ុនណោះ ដោយពាក្យថ្មីៗ កាន់តែកើតឡើងច្រើនឡើងៗ តាមរយៈការមកដល់របស់ពួកអុឺរ៉ុប ដូចនេះកម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវធ្វើបដិវឌ្ឍន៍អក្សរខ្មែរ ដើម្បីឱ្យមានភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រកប និង ការអាន ។ ហេតុអ្វីពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" នៅចន្លោះកណ្ដាល ពីព្រោះ ព្យញ្ជនៈ វ និងចាប់ទាញយក ព្យញ្ជនៈ ន យកមកប្រកបចូលគ្នា ហៅថា (វ៉ន) ម័ ដូចនេះហើយ ក្រុមសិក្សាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" ដើម្បីបំបែកការទាញប្រកប ។ រហូតដល់ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានប្រើប្រាសជាងមួយរយឆ្នាំ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។ == មើលផងដែរ == * '''[[រាជានិយមកម្ពុជា]]''' == តំណភ្ជាប់ រជ្ជកាលគ្រងរាជ == {{S-start}} {{S-hou|''(គ.ស ០០០០-១៣០៧)''}} {{Succession box|before= [[ជ័យវរ្ម័នទី៨]]|title=[[ចក្រភពខ្មែរ]]|years='''១២៩៥–១៣០៧'''|after=[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៤]]}} {{S-end}} == ឯកសារយោង == alywvxk1nq958sdoy0ld7cosk9tqci2 0 43741 337089 337082 2026-07-02T15:42:23Z TheRandomGoober 27248 /* ការតស៊ូជំនះការបែកបាក់សាមគ្គី */ 337089 wikitext text/x-wiki {{About|អតីតប្រទេស|តំបន់ភូមិសាស្ត្រ|វៀតណាមភាគខាងត្បូង}} {{Infobox former country | conventional_long_name = សាធារណរដ្ឋវៀតណាម | native_name = Việt Nam Cộng hòa {{small|([[ភាសាវៀតណាម]])}} | common_name = South Vietnam | status = | p1 = រដ្ឋវៀតណាម | flag_p1 = Flag of South Vietnam.svg | s1 = រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្ដោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង{{!}}សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង | flag_s1 = Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg | image_flag = Flag of South Vietnam.svg | flag_type = '''[[ទង់ជាតិវៀតណាមខាងត្បូង|ទង់ជាតិ]]''' | image_coat = Coat of arms of the Republic of Vietnam (1963–1975).svg | symbol_type = '''[[វរលញ្ឆករវៀតណាម|វរលញ្ឆករ]]'''<br />(១៩៦៧–១៩៧៥) | image_map = South Vietnam (orthographic projection).svg | map_caption = ដែនដីរដ្ឋបាលនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍យោងទៅតាម[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤]] ត្រូវបានសម្គាល់ដោយពណ៌បៃតងចាស់ រីឯ[[វៀតណាមខាងជើង|ដែនដីទាមទារ]]ត្រូវបានសម្គាល់ដោយពណ៌បៃតងខ្ចី | national_motto = Tổ Quốc – Danh Dự – Trách Nhiệm<br />"មាតុភូមិ – កិត្តិយស – ករណីយកិច្ច" | national_anthem = {{lang|vi|[[អំពាវនាវដល់ប្រជាជនពលរដ្ឋ|Tiếng Gọi Công Dân]]|nolink=yes}}<br />"អំពាវនាវដល់ប្រជាពលរដ្ឋ"{{parabr}}{{center|[[File:South Vietnamese national anthem on AFVN radio.mp3]]}} | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[ទីក្រុងហូជីមិញ|សៃហ្គន]] | coordinates = {{coord|10|46|37|N|106|41|43|E|type:country|display=inline, title}} | largest_city = capital | official_languages = [[ភាសាវៀតណាម|វៀតណាម]] | languages = {{ubli|[[ភាសាបារាំង|បារាំង]]<ref>[https://books.google.co.uk/books?id=yl1uAAAAMAAJ&pg=PA141&dq=%22french+language%22+in+south+vietnam&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjhm_vSzoCOAxVidUEAHTaIIZQQ6AF6BAgKEAM#v=onepage&q=%22french%20language%22%20in%20south%20vietnam&f=false ''U.S. Army Area Handbook for Vietnam''], American University (Washington, D.C.). Foreign Areas Studies Division, United States. Army 1962, page 141</ref> |[[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] |[[ភាសាកន្តាំង|ចិនកាតាំង]] |[[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]] |ភាសាភាគតិចដទៃទៀត}} | languages_type = ភាសាដទៃ | government_type = {{ubl|[[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋប្រធានាធិបតីនិយម]]ផ្ដាច់ការ|(១៩៥៥–១៩៦៣)<hr>[[របបយោធា|អំណាចយោធាផ្ដាច់ការ]]|(១៩៦៣–១៩៦៧)<hr>[[ឯកត្តរដ្ឋ]][[សភានិយម]] [[សាធារណរដ្ឋ|សាធារណរដ្ឋពាក់កណ្ដាលប្រធានាធិបតីនិយម]]|(១៩៦៧–១៩៧៥)}} | title_leader = [[មេដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូង#ប្រមុខរដ្ឋ|ប្រធានាធិបតី]] | leader1 = [[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] | year_leader1 = ១៩៥៥–១៩៦៣ | leader2 = ''ទំនេរ'' (ក្រោមអំណាចយោធា) | year_leader2 = ១៩៦៣–១៩៦៧ | leader3 = [[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]] | year_leader3 = ១៩៦៧–១៩៧៥ | leader4 = [[ច្រឹន វ៉ាន់ហឿង]] | year_leader4 = ១៩៧៥ | leader5 = [[ឌឿង វ៉ាន់មីញ]] | year_leader5 = ១៩៧៥ | title_deputy = [[មេដឹកនាំវៀតណាម#អនុប្រធានាធិបតី|អនុប្រធានាធិបតី]] | deputy1 = [[ង្វៀន ង៉ុកធឺ]] | year_deputy1 = ១៩៥៦–១៩៦៣ | deputy2 = ''ទំនេរ'' (ក្រោមអំណាចយោធា) | year_deputy2 = ១៩៦៣–១៩៦៧ | deputy3 = [[ង្វៀន កាវគី]] | year_deputy3 = ១៩៦៧–១៩៧១ | deputy4 = [[ច្រឹន វ៉ាន់ហឿង]] | year_deputy4 = ១៩៧១–១៩៧៥ | deputy5 = [[ង្វៀន វ៉ាន់ហួយិន]] | year_deputy5 = ១៩៧៥ | title_representative = [[មេដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូង#ប្រមុខរដ្ឋាភិបាល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | representative1 = [[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]{{refn|group=ស|ក្នុងនាមជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃរដ្ឋវៀតណាម}} | year_representative1 = ១៩៥៤–១៩៥៥ (ដំបូង) | representative2 = [[វូ វ៉ាន់មូវ]] | year_representative2 = ១៩៧៥ (ក្រោយ) | legislature = [[រដ្ឋសភានៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម|រដ្ឋសភា]] | upper_house = [[រដ្ឋសភានៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម|ព្រឹទ្ធសភា]] | lower_house = [[រដ្ឋសភានៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] | era = [[សង្គ្រាមត្រជាក់]] | event_start = [[រដ្ឋវៀតណាម]] | date_start = | year_start = ១៩៤៩ | event2 = [[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤|វៀតណាមចែកជាពីរ]] | date_event2 = ២១ កក្កដា ១៩៥៤ | event3 = ប្រកាសជា[[#សាធារណរដ្ឋទីមួយ|សាធារណរដ្ឋ]] | date_event3 = ២៦ តុលា ១៩៥៥ | event4 = កំណើត[[វៀតកុង]] | date_event4 = ២០ ធ្នូ ១៩៦០ | event5 = [[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៣|រដ្ឋប្រហារឆ្នាំ១៩៦៣]] | date_event5 = ២ វិច្ឆិកា ១៩៦៣ | event6 = [[#សាធារណរដ្ឋទីពីរ|សាធារណរដ្ឋទីពីរ]]បានប្រកាស | date_event6 = [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|១ មេសា ១៩៦៧]] | event7 = {{nowrap|[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស]]}} | date_event7 = ២៧ មករា ១៩៧៣ | event_end = [[ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន]] | date_end = ៣០ មេសា | year_end = ១៩៧៥ | area_km2 = 173809 | stat_year1 = ១៩៥៥ | stat_pop1 = ប្រ. ១២ លាន | stat_year2 = ១៩៦៨ | stat_pop2 = ១៦,២៥៨,៣៣៤ | stat_year3 = ១៩៧៤ | stat_pop3 = ១៩,៥៨២,០០០ | currency = [[ដុងវៀតណាមខាងត្បូង|ដុង]] | time_zone = [[ម៉ោងនៅវៀតណាម|ម៉ោងស្តង់ដាសៃហ្គន]] (SST) | utc_offset = +៨ | drives_on = ស្ដាំ }} '''វៀតណាមខាងត្បូង''' ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''សាធារណរដ្ឋវៀតណាម''' គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]ដែលមានអត្ថិភាពពីឆ្នាំ១៩៥៥ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៥ ពោលជាសម័យកាលដែលប៉ែកខាងត្បូងនៃប្រទេស[[វៀតណាម]]ជាសមាជិកនៃ[[ប្លុកខាងលិច]]នៅអំឡុង[[សង្គ្រាមត្រជាក់]]។ រដ្ឋនេះត្រូវបានសហគមន៍អន្តរជាតិទទួលស្គាល់ជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៩ ដោយមានឈ្មោះថា[[រដ្ឋវៀតណាម]]ដែលកាលនុះនៅជារដ្ឋចំណុះក្រោម[[សហភាពបារាំង]]នៅឡើយ និងមានរដ្ឋធានីនៅ[[ព្រៃនគរ|សៃហ្គន]] (អតីតក្រុង[[ព្រៃនគរ]] ហើយបានប្តូរឈ្មោះទៅជាទីក្រុងហូជីមិញនៅឆ្នាំ១៩៧៦) មុនពេលក្លាយជាសាធារណរដ្ឋឯករាជ្យនៅឆ្នាំ១៩៥៥។ វៀតណាមខាងត្បូងមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹង[[វៀតណាមខាងជើង]]នៅភាគខាងជើង [[ប្រទេសឡាវ]]នៅភាគពាយ័ព្យ [[ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅភាគខាងលិច និង[[ឈូងសមុទ្រថៃ]]នៅភាគនិរតី។ អធិបតេយ្យភាពរបស់វាត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយសហរដ្ឋអាមេរិក និងប្រទេសចំនួន ៨៧ ផ្សេងទៀត ប៉ុន្តែវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបរាជ័យក្នុងការចូលជាសមាជិក[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ដែលជាលទ្ធផលនៃសិទ្ធិវ៉េតូរបស់សូវៀតក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧។<ref>{{Cite book |last=Prugh |first=George S. |url=https://history.army.mil/html/books/090/90-14/CMH_Pub_90-14.pdf |title=Law at War: Vietnam 1964–1973 |date=1991 |publisher=Department of the Army |location=Washington, D.C. |pages=61–63 |orig-year=first printed 1975 |access-date=10 ធ្នូ 2022 |archive-date=1 វិច្ឆិកា 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101232725/https://history.army.mil/html/books/090/90-14/CMH_Pub_90-14.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="Doyle2010">{{Cite book |last=Doyle |first=Robert C. |url=https://books.google.com/books?id=ZBryc3ANF6IC |title=The Enemy in Our Hands: America's Treatment of Enemy Prisoners of War from the Revolution to the War on Terror |publisher=University Press of Kentucky |year=2010 |isbn=978-0-8131-2589-3 |page=[https://archive.org/details/enemyinourhandsa0000doyl/page/269 269] |access-date=10 ធ្នូ 2022 |archive-date=25 ធ្នូ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225083324/https://books.google.com/books?id=ZBryc3ANF6IC |url-status=live }}</ref> ក្រោយចប់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] កម្លាំងទ័ពព្រៃប្រឆាំងជប៉ុនមួយបានលេចខ្លួនឡើងនៅលើទឹកដីប្រទេសវៀតណាម ស្ថិតក្រោមការដឹកនាំដោយយុទ្ធជនកុម្មុយនីស្តម្នាក់ឈ្មោះ [[ហូ ជីមិញ]] ហើយលោកបានប្រកាសបង្កើត[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]]ឡើងនៅទីក្រុង[[ហាណូយ]]នាអំឡុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤៥។<ref>{{Cite news |last=Huynh |first=Dien |date=30 March 2018 |title=The End of South Vietnam |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/03/30/opinion/the-end-of-south-vietnam.html |access-date=10 ធ្នូ 2022 |archive-date=1 មីនា 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301095834/https://www.nytimes.com/2018/03/30/opinion/the-end-of-south-vietnam.html |url-status=live }}.</ref> នៅឆ្នាំ១៩៤៩ អ្នកនយោបាយដែលជំទាស់នឹងលទ្ធិកុម្មុយនីស្តបានរួមគ្នាបង្កើតរដ្ឋាភិបាលប្រឆាំងមួយនៅទីក្រុងសៃហ្គនដោយមានការដឹកនាំពីអតីតអធិរាជវៀតណាមនាម [[បាវ ដាយ]]។ ការធ្វើ[[ប្រជាមតិរដ្ឋវៀតណាមឆ្នាំ១៩៥៥|ប្រជាមតិក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥]] អំពីអនាគតរដ្ឋាភិបាលនៃរដ្ឋវៀតណាមបានទទួលរងការប្រឆាំងយ៉ាងខ្លាំង ហើយជាលទ្ធផល ព្រះចៅបាវ ដាយត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីអំណាចដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] ដែលក្រោយមកបានប្រកាសខ្លួនលោកជាប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋថ្មីនៅថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៥។<ref name="Bühler2001p71">{{Cite book |last=Bühler |first=Konrad G. |url=https://books.google.com/books?id=Ty7NAG1Jl-8C |title=State Succession and Membership in International Organizations: Legal Theories Versus Political Pragmatism |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |year=2001 |isbn=978-90-411-1553-9 |pages=[https://books.google.com/books?id=Ty7NAG1Jl–8C&pg=PA71 71] |access-date=10 ធ្នូ 2022 |archive-date=25 ធ្នូ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225083317/https://books.google.com/books?id=Ty7NAG1Jl-8C |url-status=live }}</ref> បន្ទាប់ពី [[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤]] រដ្ឋមួយនេះបានបោះបង់ចោលការទាមទាររបស់ខ្លួនចំពោះផ្នែកខាងជើងនៃប្រទេស ហើយបានបង្កើតអធិបតេយ្យភាពផ្ទាល់ខ្លួននៅលើទឹកដីប៉ែកខាងត្បូងវៀតណាមពោលគឺតំបន់[[កូសាំងស៊ីន]] (''ណាំគី'') និងមួយផ្នែកនៃដែនដី[[អណ្ណាម]] (''ជុងគី'')។ លោកឌៀមត្រូវបានគេ[[ចំណាប់ខ្លួន និងឃាតកម្មលោកង៉ូ ឌិញឌៀម|ធ្វើឃាត]]នៅអំឡុងរដ្ឋប្រហារយោធាដែលដឹកនាំដោយលោកឧត្តមសេនីយ៍[[សឿង វ៉ាន់មិញ]]ដោយមានជំនួយពី [[ទី​ភ្នាក់​ងារ​ស៊ើប​ការណ៍កណ្តាល|សេអ៊ីអា]] ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣ ហើយរដ្ឋាភិបាលយោធាថ្មីមួយក៏បានឡើងកាន់អំណាចបានមួយរយៈពេលខ្លី។ បន្ទាប់ពីទទួលបានការគាំទ្រពីសហរដ្ឋអាមេរិកឱ្យមាន[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី]] លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]]ក៏បានជាប់ឆ្នោតឡើងដឹកនាំប្រទេសពីឆ្នាំ១៩៦៧ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៥។ [[សង្គ្រាមវៀតណាម]]បានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥ នៅពេលដែល[[វៀតកុង|រណសិរ្សរំដោះជាតិវៀតណាមខាងត្បូង]] (វៀតកុង) បានធ្វើសកម្មភាពបះបោរនៅលើទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងដោយមានការគាំទ្រប្រដាប់អាវុធពី[[វៀតណាមខាងជើង]] និងព្រមទាំងការគាំទ្របន្ថែមផ្សេងៗទៀតពី[[ចិន]] និង[[សហភាពសូវៀត]]។ សង្គ្រាមស៊ីវិលមួយនេះបានឆេះកញ្ជ្រោលកាន់តែខ្លាំងឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៥ នៅពេលដែលអាមេរិកបានលូកដៃធ្វើអន្តរាគមន៍បន្ថែមដូចជា ការបញ្ជូនទ័ពរបស់ខ្លួនឱ្យប្រយុទ្ធផ្ទាល់ និងហ្វឹកហ្វាត់ណែនាំយុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមផ្សេងៗដល់កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង។ យុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកជាប្រចាំនៅវៀតណាមខាងជើងត្រូវបានធ្វើឡើងជារឿយៗនៅរវាងឆ្នាំ១៩៦៦ និងឆ្នាំ១៩៦៧។ ការប្រយុទ្ធគ្នាបានឈានចូលដល់ចំណុចកំពូលនៅក្នុង[[យុទ្ធនាការតេត]]នៃខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៦៨ ជាមួយនឹងវត្តមានទាហានវៀតណាមខាងត្បូងជាងមួយលាននាក់ និងទាហានអាមេរិកប្រមាណ ៥០០,០០០ នាក់។ ទោះបីជាមានការយល់ស្របគ្នាលើបទឈប់បាញ់នៃ[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស]] ដែលបានបញ្ចប់នៅអំឡុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៣ បន្ទាប់ពីការចរចារគ្នាអស់រយៈពេលប្រាំឆ្នាំក្តី ការប្រយុទ្ធបង្ហូរឈាមគ្នានូវតែបន្តដដែរ។ កងទ័ពវៀតណាមខាងជើង និងកម្លាំងវៀតកុងបានចាប់ផ្តើម[[យុទ្ធនាការរដូវផ្ការីក|ធ្វើការលុកលុយជារួមលើកទីពីរ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥។ កងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តបាន[[ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន|វាយចូលកាន់កាប់ទីក្រុងសៃហ្គន]]នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ និងបានផ្តួលរំលំសាធារណរដ្ឋវៀតណាមដោយជោគជ័យ។ នៅថ្ងៃទី២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៧៦ [[រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង]] និង[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]] (វៀតណាមខាងជើង) បានរួបរួមគ្នាដើម្បីបង្កើតជា [[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម]]។ ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ===ស្ថាបនកម្ម=== {{See also|រដ្ឋវៀតណាម}} [[សាធារណរដ្ឋនិយម|គោលគំនិតសាធារណរដ្ឋ]]បាននាំចូលមកក្នុង[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិន]]ដោយចិននិជប៉ុននៅកំឡុងដើមសតវត្សរ៍ទី២០ ដោយវាបានណែនាំនូវគោលគំនិតថ្មីៗស្ដីអំពីរដ្ឋជាតិបែបសម័យទំនើប។<ref>{{Cite journal |last=Goscha |first=Christopher E. |date=2016a |title=Aux origines du républicanisme vietnamien: Circulations mondiales et connexions coloniales |journal=Vingtième Siècle. Revue d'histoire |issue=3 #131 |pages=17–35 |doi=10.3917/ving.131.0017}}</ref> គិតមកត្រឹមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩២០ គោលគំនិតនេះត្រូវបានឥស្សរជនវៀតណាមឱបក្រសោប ដោយក្នុងនោះមានទាំងអ្នកបដិវត្តន៍ និងអ្នកកំណែទម្រង់និយម។ ក្រុមពួកគេបានជះឥទ្ធិពលដល់ចលនាឯករាជ្យវៀតណាម តែទោះយ៉ាងណាត្រូវអាជ្ញាធរអាណានិគមបារាំងបង្ក្រាបគាបសង្កត់ទៅវិញ។ សកម្មជននិយមសាធារណរដ្ឋនាពេលនោះគឺមានប្រជាប្រិយភាពជាងភាគីខាងកុម្មុយនីស្ត ពិសេសនៅក្នុងបរិបទភាពជាអ្នកដឹកនាំនៃចលនាជាតិនិយម។<ref name="Rethink">{{cite book |last1=Tran |first1=Nu-Anh |last2=Vu |first2=Tuong |chapter=Rethinking Vietnamese Republicanism |in1=Tran |in2=Vu |year=2022 |id=2022a }}</ref>{{Rp|៣}} ដូច្នេះ បំណែងចែកមនោគមវិជ្ជានៅវៀតណាមគឺមានតាំងសម័យអាណានិគមមកម៉្លេះ ពោលគឺមុនសង្គ្រាមត្រជាក់សកល និងការចូលធ្វើអន្តរាគមន៍ពីសហរដ្ឋអាមេរិកទៅទៀត។<ref name="Perspect">{{cite book |last1=Vu |first1=Tuong |last2=Fear |first2=Sean |chapter=Introduction |in1=Vu |in2=Fear |year=2020 |id=2020a }}</ref>{{Rp|១០}} ====ជាប់ផុងខ្លួនរវាងកុម្មុយនីស្ត និងអាណានិគម==== [[សហភាពឥណ្ឌូចិនកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២|នៅកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២]] ទឹកដីឥណ្ឌូចិនបានកំពុងស្ថិតក្រោមអាជ្ញាធរ[[បារាំងវីឈី]] ហើយត្រូវជប៉ុនចូលត្រួតត្រាបន្ថែមមួយជាន់ទៀតចាប់ផ្ដើមនៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤០។ បន្ទាប់ពី[[រដ្ឋប្រហារជប៉ុនក្នុងសហភាពឥណ្ឌូចិន|អំណាចរដ្ឋបាលបារាំងត្រូវបានដក]]ចេញនៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៥ ហើយជប៉ុនបាន[[ការទទួលចុះចាញ់របស់ជប៉ុន|សុំចុះចាញ់សង្គ្រាម]]នៅក្នុងខែសីហានៃឆ្នាំដដែរ ប្រជាជាតិវៀតណាមបានខ្វែងគំនិតគ្នាជុំវិញជោគវាសនារបស់ខ្លួននៅក្រោយសម័យអាណានិគម។<ref name="Reilly 2016">{{cite journal |last1=Reilly |first1=Brett |title=The Sovereign States of Vietnam, 1945–1955 |journal=Journal of Vietnamese Studies |date=2016 |volume=11 |issue=3–4 |pages=103–139 |doi=10.1525/jvs.2016.11.3-4.103}}</ref> ស្មារតីជាតិនិយមវៀតណាមបានពុះកញ្ជ្រោលកាន់តែខ្លាំងក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ រីឯក្រុមកុម្មុយនីស្ត[[វៀតមិញ]] ដោយបន្លំលាក់ខ្លួនជាបក្សពួកជាតិនិយម បានឆក់យកឱកាសមហិមានេះផ្ដួលរំលំរបប[[ចក្រភពវៀតណាម]]តាមរយៈ[[បដិវត្តន៍ខែសីហា]] រួចបានប្រកាសបង្កើត[[វៀតណាមខាងជើង|សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]] (ស.ប.វ.) ឡើងនៅទីក្រុង[[ហាណូយ]]។ ទន្ទឹមគ្នានេះដែរ គេបានកំណត់យកខ្សែស្របទី១៦ នៅក្នុង[[សន្និសីទទីក្រុងផតស្តាំ]]ដើម្បិពុះចែកទឹកដីវៀតណាមជាពីរតំបន់យោធា៖ [[ការត្រួតត្រារបស់ចិននៅវៀតណាមភាគខាងជើង (១៩៤៥–១៩៤៦)|កងកម្លាំងជាតិនិយមចិនកាន់កាប់ប៉ែកខាងជើង]] និងកងកម្លាំងអង់គ្លេសកាន់កាប់ប៉ែកខាងត្បូង ដើម្បីដកហូតអាវុធពីកងទ័ពជប៉ុន។ នៅប៉ែកខាងត្បូង កងកម្លាំងរបស់ដោយអង់គ្លេសបានគាំទ្រជួយសម្រួលបារាំងក្នុងការស្តារនឹមអាណានិគមនៅឥណ្ឌូចិនឡើងវិញ ដោយពួកគេត្រូវ[[សង្គ្រាមនៅវៀតណាមភាគខាងត្បូង (១៩៤៥–១៩៤៦)|ប្រយុទ្ធបង្ក្រាបក្រុមប្រដាប់អាវុធវៀតណាម]]ជាច្រើនក្រុម ដើម្បីធានាការគ្រប់គ្រងលើទីក្រុងសៃហ្គន និងមជ្ឈមណ្ឌលទីប្រជុំជនផ្សេងៗទៀត។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦ កិច្ចព្រមព្រៀងបារាំង-ចិន និង[[កិច្ចព្រមព្រៀងហូ-សង់តឺនី|ហូ-សង់តឺនី]]បានអនុញ្ញាតឱ្យកងកម្លាំងបារាំងចូលជំនួសកងកម្លាំងចិននៅទឹកដីភាគខាងជើងលើខ្សែស្របទី១៦ ហើយបានសម្រួលបង្កើតកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាង ស.ប.វ. និងបារាំង ដោយចំណុចខាងក្រោយនេះបានជួយពង្រឹងគោលជំហរនិងឥទ្ធិពលរបស់វៀតមិញ ខណៈធ្វើឱ្យក្រុមជាតិនិយមដទៃធ្លាក់ចុះខ្សោយ។{{sfn|Goscha|2016|pages=204–208}}{{sfn|Holcombe |2020|pages=35, 38–44}} នៅដើមរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំនោះ ពួកវៀតមិញបានឃុបឃិតជាមួយកងកម្លាំងបារាំងដើម្បីលុបបំបាត់ក្រុមជាតិនិយមដទៃ ដែលមានទំនោរប្រឆាំងនឹងអាណានិគមកិច្ចរបស់បារាំង។{{sfn|Kort|2017|pages=83–84}}{{sfn|Tran|2023|pp=699–700}}<ref name="Guillemot 2004">{{cite book |last=Guillemot |first=François |chapter=Au coeur de la fracture vietnamienne : l'élimination de l'opposition nationaliste et anticolonialiste dans le Nord du Vietnam (1945–1946) |pages=175–216 |editor-last1=Goscha |editor-first1=Christopher E. |editor-last2=de Tréglodé |editor-first2=Benoît |title=Naissance d'un État-Parti: Le Viêt Nam depuis 1945 |date=2004 |publisher=Les Indes savantes |location=Paris |url=https://www.lesindessavantes.com/ouvrage/naissance-dun-etat-parti/ |isbn=9782846540643 |archive-date=22 May 2022 |access-date=2 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522234710/https://www.lesindessavantes.com/ouvrage/naissance-dun-etat-parti/ |url-status=live }}</ref>{{Rp|២០៥–២០៧}}<ref name="Reilly 2018">{{cite thesis |last1=Reilly |first1=Brett |title=The Origins of the Vietnamese Civil War and the State of Vietnam |type=PhD |year=2018 |publisher=University of Wisconsin–Madison |url=https://search.library.wisc.edu/catalog/9913275159802121 |archive-date=11 June 2025 |access-date=2 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250611233019/https://search.library.wisc.edu/catalog/9913275159802121 |url-status=live }}</ref>{{Rp|១៧៥–១៧៧}} តាមរយៈការកម្ចាត់បក្សពួកជាតិនិយមផ្សេងនេះហើយ វៀតមិញបានបង្ខូចនូវសមត្ថភាពដ៏ទូលំទូលាយរបស់វៀតណាមក្នុងការទប់ទល់នឹងដំណើរស្តារអាណានិគមត្រួតត្រារបស់បារាំង។<ref name="Vu 1966">{{cite journal |author=Vu Van Thai |author-link=Vũ Văn Thái |title=Vietnam: Nationalism under Challenge |journal=Vietnam Perspectives |year=1966 |volume=2 |issue=2 |pages=8–9 |jstor=30182492 }}</ref>{{sfn|Kort|2017|page=85}} មិនយូរ [[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១|សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ]]ក៏បានផ្ទុះឡើងនៅថ្ងៃទី១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤៦ នៅពេលដែលកងកម្លាំងបារាំងបានព្យាយាមគ្រប់គ្រងទីក្រុងហាណូយ និងទីក្រុងដទៃទៀតនៅវៀតណាមភាគខាងជើង។ ក្រុមអ្នកជាតិនិយមប្រឆាំងអាណានិគម ក៏ដូចជាប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តមួយចំនួន បានជាប់ផុងខ្លួននៅចន្លោះភាគីសង្គ្រាមទាំងសងខាង ដោយត្រូវបង្ខំចិត្តជ្រើសយកអព្យាក្រឹតភាព (គេនិយមហៅថា ''attentistes'') ក្នុងនោះរួមមានលោក[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] និងក្រុមអ្នកនយោបាយ[[គណបក្សជាតិនិយមដាយវៀត|ដាយវៀត]]មួយចំនួន។<ref>{{Cite encyclopedia |last1=Goscha |first1=Christopher E. |title=Attentisme |encyclopedia=Historical Dictionary of the Indochina War (1945–1954): An International and Interdisciplinary Approach |pages= |date=2011 |publisher=NIAS Press |isbn=9788776940638 |url=https://indochine.uqam.ca/en/historical-dictionary/83-attentisme.html }}</ref> ====ការតស៊ូជំនះការបែកបាក់សាមគ្គី==== ដោយសកម្មភាពព្យាយាមកម្ទេចចលនាជាតិនិយមវៀតណាមដោយវៀតមិញ ក្រុមបក្សពួកជាតិនិយមក៏ដូចជាសាសនាបានប្រមូលផ្តុំគ្នាគាំទ្រអតីតព្រះចៅអធិរាជ[[បាវ ដាយ]]ឱ្យបើកការចរចាជាមួយបារាំង។{{sfn|Goscha|2016|page=241}} ជាលទ្ធផល [[រដ្ឋវៀតណាម]] (រ.វ.ណ.) ក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមរយៈកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងក្រុមបក្សប្រឆាំងកុម្មុយនីស្ត និងបារាំងនៅថ្ងៃទី១៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៤៦ ដោយមានបាវ ដាយជាព្រះប្រមុខរដ្ឋ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥០ ប្រទេស[[ចិន]] [[សហភាពសូវៀត]] និងបណ្ដារដ្ឋកុម្មុយនីស្តដទៃបានរួមគ្នាទទួលស្គាល់ ស.ប.វ. ខណៈ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] និងប្រទេសប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តដទៃបានទទួលស្គាល់ រ.វ.ណ.។ សង្គ្រាមស៊ីវិលនិងសង្គ្រាមអាណានិគមនៅឥណ្ឌូចិនមកដល់ចំណុចនេះក៏បានក្លាយជាវិបត្តិអន្តរជាតិ និងជាប់ទាក់ទងជាមួយ[[សង្គ្រាមត្រជាក់]]សកល។{{sfn|Asselin|2024|pages=90–95}} [[File:Vietnamese refugees board LST 516 during Operation Passage to Freedom, October 1954 (030630-N-0000X-001).jpg|thumb|ជនភៀសខ្លួនប្រមាណមួយលាននាក់បានរត់គេចចេញពីវៀតណាមខាងជើងនៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៥៤–១៩៥៥]] រដ្ឋវៀតណាមបានដកខ្លួនចេញពី[[សហភាពបារាំង]]នៅថ្ងៃទី២០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥៤។{{sfn|Goscha|2016|page=286}} នៅថ្ងៃបន្ទាប់ បារាំងនិងវៀតមិញបានព្រមព្រៀងគ្នានៅឯ[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤|សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវ]]ថា រដ្ឋប្រទេសវៀតណាមនឹងត្រូវបែងចែកជាពីរនៅចំណុចខ្សែស្របទី ១៧ ជាបណ្តោះអាសន្ត ហើយរដ្ឋវៀតណាមនឹងកាន់កាប់ទឹកដីភាគខាងត្បូងនៃខ្សែស្របទី១៧ នោះ ដោយនឹងរង់ចាំដំណើរការបង្រួបបង្រួមជាប្រទេសតែមួយវិញតាមការបោះឆ្នោតដែលនឹងរៀបចំឡើងនៅឆ្នាំ១៩៥៦។ រដ្ឋវៀតណាម និងសហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រឆាំងយ៉ាងដាច់អហង្ការចំពោះដំណោះស្រាយចុងក្រោយនៅទីក្រុងហ្សឺណែវនេះ ក៏ដូចជាការបែងចែកវៀតណាមជាពីរផ្នែក។<ref name="Pentagon A5">{{Cite web |year=2011 |orig-year=1969 |editor=United States Department of Defense |title=Origins of the Insurgency in South Vietnam, 1954–1960 |url=https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-5.pdf |series=The Pentagon Papers |website=National Archives and Records Administration |pages= |access-date=2 July 2026 |archive-date=12 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230912155004/https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-5.pdf |url-status=live }}</ref>{{Rp|៧}} កំឡុងពេលចាំការបោះឆ្នោតមកដល់ ប្រជាជនវៀតណាមខាងជើងប្រមាណមួយលាននាក់បានផ្លាស់ទីឆ្លងចូលមកវៀតណាមខាងត្បូងតាមរយៈ[[ប្រតិបត្តិការដំណើរឆ្លងទៅសេរីភាព|ប្រតិបត្តិការ]]គាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិក ឬដោយមធ្យោបាយផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេ។<ref>{{Cite journal |last=Catton |first=Philip E. |date=2014 |title=“It Would Be a Terrible Thing if We Handed These People over to the Communists”: The Eisenhower Administration, Article 14(d), and the Origins of the Refugee Exodus from North Vietnam |journal=Diplomatic History |volume=39 |issue=2 |pages=331–358 |doi=10.1093/dh/dhu002}}</ref> សាសនិកកាតូលិកយ៉ាងហោចចំនួន ៥០០,០០០ នាក់បានធ្វើដំណើរមកភាគខាងត្បូងដោយហេតុផលផ្សេងៗ ដែលក្នុងនោះគេភាគច្រើនខ្លាចត្រូវវៀតមិញធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ។ ពុទ្ធសាសនិកប្រមាណ ២០០,០០០ នាក់ក៏បានធ្វើដំណើររត់មកភាគខាងត្បូងដូចគ្នាដែរ{{sfn|Goscha|2016|page=280}} និងក៏ដូចជាក្រុមជនជាតិភាគតិចចិនរាប់ម៉ឺននាក់បន្ថែមទៀតដូច [[ចិននុង|នុង]] [[ជនជាតិមឿង|មឿង]] [[ជនជាតិតៃ (វៀតណាម)|តៃ]] [[ជនជាតិតៃថូ|តៃថូ]] [[ជនជាតិយ៉ាវ (អាស៊ី)|ម៉ាន]] និង[[ជនជាតិហ្មុង|ម៉េវ]]ជាដើម។<ref>{{Cite book |last=Nguyễn Trắc Dĩ |title=Đồng bào các Sắc tộc Thiểu số Việt Nam |publisher=Bộ Phát triển Sắc tộc |year=1972 |pages=101–121}}</ref> == មើលផងដែរ == *[[សង្គ្រាមវៀតណាម]] *[[វៀតណាមខាងជើង]] *[[វៀតកុង]] *[[ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម]] ==កំណត់សម្គាល់== {{reflist|group=ស}} == ឯកសារយោង == {{Reflist}} {{Stub}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វៀតណាមខាងត្បូង]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតប្រទេសក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមវៀតណាម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតសាធារណរដ្ឋ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតប្រទេសនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍]] ls1k0wt23hrmowmujwxvbii0qykbp4t 0 44185 337090 332575 2026-07-02T15:49:27Z Sebastian4610 51844 337090 wikitext text/x-wiki {{Infobox anthem | title = {{lang|km|ដំណើរនៃសាធារណរដ្ឋខ្មែរ}} | english_title = March of the Khmer Republic | transcription = Damnaeu ney Satheareanaroat Khmae | image = Coat of arms of the Khmer Republic.svg | image_size = | caption = | prefix = អតីត | country = {{flag|សាធារណរដ្ឋខ្មែរ}} | lyrics_date = | composer = | music_date = | adopted = ៩ តុលា ១៩៧០ | until = ១៧ មេសា ១៩៧៥ | sound = Anthem of the Khmer Republic.wav }} '''បទដំណើរសាធារណរដ្ឋខ្មែរ<ref>{{Cite web|last=Press & Information Office, Embassy of the Khmer Republic|year=1973|title=Khmer News. Number 12. April 5, 1974. Page 14|url=https://books.google.com/books?id=VEBIMBSme-EC&dq=%22March+of+the+khmer+republic%22&pg=RA9-PA14|access-date=2021-09-24|website=books.google.co.th}}</ref><ref>{{Cite web|last=រ័ត្ន សណ្ដាប់|title=ប្រវត្តិទង់ជាតិ ភ្លេងជាតិ នគររាជ. ភ្នុំពេញ: ២០១១.|url=http://www.elibraryofcambodia.org/bravot-tong-cheat-phleng-cheat-nakor-rach/|access-date=2021-09-24|website=elibraryofcambodia.org}}</ref>''' គឺជាអតីតភ្លេងជាតិរបស់ប្រទេស[[កម្ពុជា]] និងជាភ្លេងជាតិរបស់[[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ]]ពីឆ្នាំ​ ១៩៧០​ ដល់ឆ្នាំ ១៩៧៥​ បទ​ចម្រៀង​នេះ​ច្រើន​តែ​ត្រូវ​បាន​កំណត់​ថា​ជា​ក្រុម​សិស្ស ដឹកនាំដោយ [[ហង្ស ធុនហាក់]] នៅ[[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ]] រាជធានី[[ភ្នំពេញ]] ប៉ុន្តែប្រភពសិក្សានិយាយថាវាត្រូវបានសរសេរ និងនិពន្ធដោយ ព្រះសង្ឃ ខៀវ ជុំ​ សិស្សរបស់​ [[ហែម ចៀវ]]<ref>{{cite conference|url=http://www.globalstudies.gu.se/digitalAssets/1306/1306732_religious_dimensions1.pdf|title=Buddhism as an Element in Cambodian Political Conflict: the Overthrow of Norodom Sihanouk|first=Ian|last=Harris|year=2010|conference=Religious Dimensions to Southeast Asian Conflicts Panel, EUROSEAS Conference, University of Gothenburg|access-date=30 May 2014|archivedate=24 កញ្ញា 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924022530/http://www.globalstudies.gu.se/digitalAssets/1306/1306732_religious_dimensions1.pdf}}</ref> បទ​ចម្រៀង​នេះ​ត្រូវ​បាន​យក​ជា​ភ្លេង​ជាតិ​នៃ​របប​សាធារណរដ្ឋ​ខ្មែរ​ដែល​ទើប​បង្កើត​ថ្មី​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​ ៩ ខែ​តុលា ឆ្នាំ ​១៩៧០ បន្ទាប់ពី[[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៧០|ការផ្តួលរំលំរបបរាជានិយម]] ក្រោយ​ការ​បញ្ចប់​នៃ​របប​សាធារណរដ្ឋ​ដោយសារ​ជ័យជម្នះ​របស់​ខ្មែរក្រហម​នៅ​ឆ្នាំ ​១៩៧៥ បទ​ចម្រៀង​នេះ​បាន​ឈប់​ធ្វើ​ជា​ភ្លេង​ជាតិ​ហើយ​ត្រូវ​បាន​ជំនួស​ជា​ផ្លូវ​ការ​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៧៦ ដោយភ្លេងជាតិខ្មែរក្រហមគឺ [[ដប់ប្រាំពីរមេសាជោគជ័យ]] សត្រូវនៅក្នុងជួរទីមួយរបស់ឃ្លាទីពីរគឺ​យោង​ទៅ​លើ​ការ​ឈ្លានពាន​របស់​កម្ពុជាដោយកុម្មុយនិស្តវៀតណាមខាងជើង ដែលបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី ២៩ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៧០ ១៨ ថ្ងៃបន្ទាប់ពីរដ្ឋប្រហារ តាម​សំណើ​របស់​មេទ័ព​ទីពីរ​របស់​ខ្មែរក្រហម [[នួន ជា]] ហើយបានវាយលុកភាគឦសាននៃប្រទេសកម្ពុជាទាំងស្រុងដោយពេលវេលាដែលសាធារណរដ្ឋត្រូវបានប្រកាសថាខែតុលា។ == ទំនុកច្រៀង == {| class="wikitable" style="text-align:left;" | bgcolor="#032EA1" |<div style="color:#FFFFFF"><center>'''ភាសាខ្មែរ'''</center></div> | bgcolor="#E00025" |<div style="color:#FFFFFF"><center>'''ប្រតិចារិកនាយកដ្ឋានភូមិសាស្ត្រ'''</center></div> | bgcolor="#E00025" |<div style="color:#FFFFFF"> <center>'''បកប្រែជាបារាំង'''</center></div> | bgcolor="#032EA1" |<div style="color:#FFFFFF"><center>'''បកប្រែជាអង់គ្លេស'''</center></div> |- style="vertical-align:top; white-space:nowrap;" |<poem>ជនជាតិខ្មែរ ល្បីពូកែមួយក្នុងលោក មានជ័យជោគ កសាងប្រាសាទសិលា អរិយធម៌ ខ្ពស់បវរជាតិសាសនា កេរ្តិ៍ដូនតាទុកលើភពផែនដី ។ ខ្មែរក្រោកឡើង ខ្មែរក្រោកឡើង ខ្មែរក្រោកឡើង តស៊ូតម្កើងសាធារណរដ្ឋ ខ្មាំងរំលោភ ខ្មែរប្រយុទ្ធ មិនតក់ស្លុត យកជ័យបំផុតជូនជាតិខេមរា ឯករាជ្យភ្លឺថ្លាជាមហាប្រទេសតទៅ ។</poem> |<poem>Choncheat khmae lbei pukae muoy knong louk, Mean cheychouk kasang prasat sela Ariyeatho khpuoh bava cheat sasna Ke dounta tuk leu phop phaendei. Khmae kraok laeung, khmae kraok laeung Khmae kraok laeung, tasu damkaeung satheareanaroat Khmang rumloup, khmae prayut, Min takslot, yok chey bamphot chun cheat khemara. Aekareach phlueu thla chea moha prateh ta tov.</poem> |<poem>Les peuples khmers sont l'un des peuples les plus célèbres et les plus habiles au minds Sa victoire et son succès sont illustrés dans la construction des temples khmers La culture, la nation et la religion sont les plus suprêmes et les plus importantes L'héritage de nos ancêtres est conservé sur terre Khmers, levez-vous ! Khmers, levez-vous ! Khmers, levez-vous ! Continuez à lutter pour glorifier la République! Quand l'ennemi a envahi, Les Khmers se battront Sans paniquer, Apportez la victoire ultime à la nation khmère Le brillant indépendant fera à nouveau la gloire du Cambodge !</poem> |Khmers are famous and skillful people in the world, Their victories and success are shown in the building of stone temples, Culture, nation, and religion are the most supreme and important, The heritage of our ancestors are kept on earth. Khmers, rise up! Khmers, rise up! Khmers, rise up! Struggle to glorify the Republic! When the enemy invades, Khmers will fight Without panicking, bring ultimate victory to the Khmer nation, Independence will shine and make Cambodia glorious once again! |} == ឯកសារយោង == {{reflist}} == តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ == * [http://www.it4ug.net/sound_folder/K_RepublicAnthem.mp3 Vocal and instrumental version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131109105115/http://www.it4ug.net/sound_folder/K_RepublicAnthem.mp3 |date=2013-11-09 }} * [https://web.archive.org/web/20070929094300/http://www.nationalanthems.info/kh-75.mid MIDI file] {{ភ្លេងជាតិរបស់អាស៊ី}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្លេងជាតិអតីតប្រទេស]] tusgbqmqq8vee4j63uzftjivwrs5yw4 0 48757 337124 336996 2026-07-03T06:45:26Z Noreaykh 43065 Noreaykh បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ជ័យវម៌្មទី ៨]] ទៅ [[ជ័យវរ្ម័នទី៨]] តាមរយៈការបញ្ជូនបន្ត 336996 wikitext text/x-wiki {{Good article}} {| class="infobox" style="width:1em;" |- style="text-align:center;" |style="background: #005A92;" colspan="2"|<p style="font-family:Khmer OS muol pali; font-size: 15pt; color: #FFFFFF; text-shadow: 0px 0px yellow;> ជ័យវរ្ម័នទី៨ </p> |- style="text-align:center;" | colspan="2" |[[File:Leper King Terrace AngkorThom1141.jpg|250px]] |- style="text-align:center;" |style="background: #ABCDEF;" colspan="5" |The "Leper King" Terrace is located just north of the Elephant Terrace. Many authors date both platform and statue to Jayavarman VII, but Freeman and Jacques (pp.109-110) date the platform to Jayavarman VIII, and the statue to even later. |- style="background: #f1f5fc;" |- style="vertical-align:center;" |'''រជ្ជកាល''' | ១២៤៣-១២៩៥ <br> ([[ចក្រភពខ្មែរ]]) |- style="vertical-align:center;" |'''បិតា''' | មិនមានកំណត់ត្រា |- style="vertical-align:center;" |'''មាតា''' | មិនមានកំណត់ត្រា |- style="vertical-align:center;" |'''មហេសី''' | មិនមានកំណត់ត្រា |- style="vertical-align:center;" |'''បុត្រ''' | មិនមានកំណត់ត្រា |- style="vertical-align:center;" |'''គ្រងរាជ''' |​ ១២៤៣ |- style="vertical-align:center;" |'''ព្រះនាមពេញ''' | ព្រះបាទដែនដីខាងជើង ព្រះកម្រតាងអញស្រីជ័យវរ្ម័នទេវៈ |- style="vertical-align:center;" |'''មរណៈនាម''' | បរមស្វរៈបថ |- style="vertical-align:center;" |'''ក្សត្រមុន''' | [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] |- style="vertical-align:center;" |'''រាជបន្ត''' | [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣]] |- style="vertical-align:center;" |'''ប្រសូត្រ''' | មិនមានកំណត់ត្រា |- style="vertical-align:center;" |'''ចូលទីវង្គត់''' | ១២៩៥ |- style="vertical-align:center;" |'''ជំនឿសាសនា''' | * [[ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] |} '''ជ័យវរ្ម័នទី៨''' ([[អង់គ្លេស]]: Jayavarman VIII) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០០-១២៩៥) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១២៤៣-១២៩៥) ក្រោយគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍ក្នុងឆ្នាំ ១២៤៣ នៃគ.សករាជ ទ្រង់មាន ព្រះបរមនាមថា '''"វ្រះបាទធូលីជេង វ្រះកម្រតេងអញឝ្រីជយវម៌្មទេវ"''' ប្រែជាខេមរៈភាសា "ព្រះបាទដែនដីខាងជើង ព្រះកម្រតាងអញស្រីជ័យវរ្ម័នទេវៈ" នៅក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះអង្គ ចក្រភពខ្មែរ បានផ្លាសប្ដូរនូវប្រព័ន្ធដឹកនាំរដ្ឋគួរឱ្យកត់សម្គាល់ផងដែរ ដោយទ្រង់បានលើកសាសនាព្រហ្មញ្ញឱ្យមានភាពខ្ពង់ខ្ពស់ឡើងវិញ និងទ្រង់បានចេញបញ្ជារ ឱ្យពលសេនារបស់ទ្រង់ធ្វើការកោសលុប និង វាយកំទេចរាល់រូបចម្លាក់ខាងពុទ្ធសាសនា ពាសពេញផ្ទៃប្រទេសផងដែរ ។ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៨ ទ្រង់មានជំនឿទៅលើព្រះសិវៈ ដូចនេះហើយ ទ្រង់បានធ្វើកំណែទម្រង់សាសនា យ៉ាងផុសផុលនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ហើយវាក៏ជាកត្តាមួយដែលធ្វើឱ្យប្រទេសជាតិទាំងមូល ធ្លាក់ចូលក្នុងភាពចលាចល នៃវិបិត្តសាសនាយ៉ាងធំដែលជាធាតុផ្សំបង្កើតបានជាសង្គ្រាមសាសនាផងដែរ ។<ref> Charles Higham (2004) [https://www.google.com.kh/books/edition/The_Civilization_of_Angkor/AKzqy2_RSq4C?hl=en The Civilization of Angkor], Publisher: University of California Press p.192 [[ISBN]]: 9780520242180, 0520242181 </ref> == រាជវង្សយ័ន នៃចក្រភពម៉ុងហ្គោល ឈ្លានពាន ចក្រភពខ្មែរ គ.ស ១២៦៨ == គ.សករាជ ១២៦៨ កងទ័ពម៉ុងហ្គោលប្រមាណជា ៣០០,០០០ (៣សែននាក់) ក្រោមការដឹកនាំរបស់ របស់ស្ដេច "គូប៊ីឡៃខាន់" (Kublai Khan) បានបើកការឈ្លានពានមកលើចក្រភពខ្មែរ ភាគខាងជើង ការប្រកាសសង្គ្រាមទ្រង់ទ្រាយធំមកលើចក្រភពខ្មែរ បានធ្វើឱ្យ ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៨ បានប្រមូលផ្ដុំកងទ័ពដំរី ប្រមាណជា ១០០,០០០ (១សែនក្បាល) ដើម្បីទប់ទល់និងកងទ័ពដ៏ធំសំបើមរបស់ចក្រភពម៉ុងហ្គោល សង្គ្រាមនៃចក្រភពទាំងពីរ បានផ្ទុះឡើងនៅភាគខាងជើងចក្រភពខ្មែរ (បច្ចុប្បន្នជាភាគខាងជើងប្រទេសឡាវ) ទោះជាចំនួនកងទ័ពរបស់ចក្រភពម៉ុងហ្គោលច្រើនពិតមែន ប៉ុន្តែកងទ័ពម៉ុងហ្គោល មិនអាចវាយកំចាត់ទ័ពដំរី ដ៏ខ្លាំងរបស់ចក្រភពខ្មែរនោះទេ ដូចនេះហើយ កងទ័ពម៉ុងហ្គោល បានសំរេចមិនឈ្លានពានចក្រភពខ្មែរបន្តទៀតនោះទេ ដោយគ្រាន់តែផ្ដល់សញ្ញវុធ កាំភ្លើងធំ ទៅកាន់ពួកសៀម សុខោទ័យ ដើម្បីជួយបំបែកកម្លាំងទ័ពរបស់ចក្រភពខ្មែរប៉ុណោះ ទោះជាកងទ័ពម៉ុងហ្គោល មិនបន្តប្រយុទ្ធគ្នាជាមួយកងទ័ពចក្រភពខ្មែរអំឡុងពេលនេះមែន តែមិនមានន័យថា ចក្រភពម៉ុងហ្គោល មិនឈ្លានពានចក្រភពខ្មែរក្នុងពេលខាងមុខទៀតនោះទេ ។ ការប្រមូលផ្ដុំហ្វូងដំរីដ៏ធំសំបើមរបស់ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៨ បានបន្សល់ទុកដំរីជាច្រើននៅភាគខាងជើងចក្រភពខ្មែរ រហូតដល់ជនជាតិតៃឡាវ ដែលបានប្រកាសឯករាជ នៃអាណាចក្រឡានឆាង ប្រែថាដំរីមួយលាន ដោយសារ ការបន្សល់ទុកនៅដំរីយ៉ាងច្រើន អំឡុងពេលដែលចក្រភពម៉ុងហ្គោល និង ចក្រភពខ្មែរ បានធ្វើសង្គ្រាមនិងគ្នាកន្លងមក ។<ref> George Coedès (1968) [https://www.google.com.kh/books/edition/The_Indianized_States_of_Southeast_Asia/iDyJBFTdiwoC?hl=en The Indianized States of Southeast Asia], Editor: Walter F. Vella, Translator: Sue Brown Cowing, Publisher: University of Hawaii Press p.403 [[ISBN]]: 9780824803681, 082480368X </ref> == ចម្បាំងព្រៃនគរ == គ.សករាជ ១២៨៣ រាជវង្សយ័ន នៃចក្រភពម៉ុងហ្គោល បានបើកការឈ្លានពានមកលើចក្រភពខ្មែរជាលើកទី២ តាមមធ្យោបាយផ្លូវទឹក និង បានប្រើប្រាសសំពៅចម្បាំងតូចធំចំនួន ៥០០ គ្រឿង ក្រោមការដឹកនាំរបស់មេទ័ព ឈ្មោះ "សុហ្គាទុ" (Sogatu) ដែលចូលមកឈ្លានពាន ក្រុងព្រៃនគរ ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគខាងត្បូង ឈៀងខាងកើតចក្រភពខ្មែរ ។ កងទ័ពនៃចក្រភពទាំងពីរបានប្រយុទ្ធគ្នា យ៉ាងប្ដូរផ្ដាច់ ដោយសារតែកងទ័ពម៉ុងហ្គោល មានសញ្ញវុធច្រើន ក៏ដូចជាមានកងកាំភ្លើងធំ ផងដែរ នៅទីបំផុតកងទ័ពម៉ុងហ្គោល បានមានប្រៀបមកលើកងទ័ពរបស់ចក្រភពខ្មែរ និង បានប្រមូលយកទ្រព្យសម្បត្តិក្នុងក្រុង បូករួមទាំងអ្នកប្រាជ្ញបណ្ឌិតទស្សនៈវិទ្យាមួយរូបរបស់កម្ពុជាផងដែរ មានឈ្មោះថា "ធ្មេញជ័យ" ទោះជាកងទ័ពម៉ុងហ្គោលមានប្រៀបមកលើកងទ័ពចក្រភពខ្មែរពិតមែន ប៉ុន្តែកងទ័ពម៉ុងហ្គោលនៅតែមិនអាចយកឈ្នះកងទ័ពចក្រភពខ្មែរនោះទេ នៅក្នុងការប្រយុទ្ធគ្នានេះមេទ័ពធំម៉ុងហ្គោលពីរនាក់ ត្រូវបានចាប់ខ្លួនផងដែរ ហើយកិច្ចព្រមព្រៀងដោះដូរ ឈ្លើយសឹកត្រូវបានធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៨ យល់ព្រមថ្វាយនូវសួយសាអាករ ទៅកាន់អធិរាជម៉ុងហ្គោល គូប៊ីឡៃខាន់ នៅឆ្នាំ ១២៨៥ នៃគ.សករាជ បន្ទាប់ពីទ្រង់មើលឃើញថាទំហំនៃខាតបង់នៃសង្គ្រាមរវាងចក្រភពទាំងពីរមានចំនួនច្រើនជាអតិបរមា ។<ref> International Commission for a History of the Scientific and Cultural Development of Mankind (1963) [https://books.google.com/books/about/History_of_Mankind.html?id=AasECr-A_gAC History of Mankind: Cultural and Scientific Development, Volume 3, Part 1], Publisher: George Allen and Unwin, Original from the University of California p.91 [[ISBN]]: 0049002252, 9780049002258 </ref> == ការធ្វើររដ្ឋប្រហារ == '''Coup d'etat''' ក្នុងឆ្នាំ ១២៩៥ នៃគ.សករាជ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៨ ត្រូវបាន កូនប្រសាររបស់ខ្លួន គឺព្រះបាទ [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣]] ធ្វើរដ្ឋប្រហារទម្លាក់ព្រះអង្គចេញពីរាជបល្ល័ង ដោយយោងតាមកំណត់ត្រាលោក "[[ចូវតាក្វាន់]]" (Zhou Daguan) ដែលជាអង្គរាជទូតនៃ បេសកជន នគរយ័ន (Yuan Dynasty) បានមកដល់ចក្រភពខ្មែរនៅអំឡុងខែសីហា ក្នុងឆ្នាំ ១២៩៦ នៃគ.សករាជ កំណត់ត្រារបស់លោក ចូវតាក្វាន់ គឺជាកំណត់ត្រាដ៏សំខាន់មួយ ដែលរៀបរាប់អំពីព្រឹត្តិការណ៍ នៃការធ្វើរដ្ឋប្រហារ ដែលចេញពីរាជវង្សរបស់ទ្រង់ តាមរយៈ ព្រះរាជបុត្រីរបស់ទ្រង់ ព្រះនាម "ស្រីឥន្ទ្រសុដា" ដែលបានលួចព្រះខ័នរាជ ដែលជាដាវអាជ្ញាសឹក របស់ព្រះមហាក្សត្រ យកទៅឱ្យស្វាមីរបស់ខ្លួន ដើម្បីបង្ហាញជានិមិត្តសញ្ញាត្រាបញ្ជារ ទៅលើកងទ័ព ដើម្បីបង្ខំឱ្យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៨ ដាក់រាជ ក្នុងអំឡុងពេលរដ្ឋប្រហារនោះ ។<ref> H. R. Chakrabartty (1988) [https://books.google.com/books/about/Vietnam_Kampuchea_Laos_Bound_in_Comrades.html?id=PRxBAAAAMAAJ Vietnam, Kampuchea, Laos, Bound in Comradeship: A Panoramic Study of Indochina from Ancient to Modern Times, Volume 2], Publisher: Patriot Publishers, Original from the University of Michigan p.706 [[ISBN]]: 8170500486, 9788170500483 </ref> == សេចក្ដីជំរាប == មានមតិរបស់លោកបណ្ឌិតផ្នែកសិលាចរិកមួយ លើកឡើងថា «វម៌្ម» មាននៅលើសិលាចារឹកភាសាខ្មែរយ៉ាងច្រើន អ្នកប្រាជ្ញបារាំងបានអានថា varmma ដែរ។ ប៉ុន្តែ នៅពេលគេបកប្រែ ឬពន្យល់ជា ភាសាបារាំង គេសរសេរជា varman វម៌ន/ វរ្ម័ន វិញ។ បើយើងលើកតម្កើងឯកសារក្នុងស្រុក ហេតុអ្វីបានមិនគាំទ្រ សំណេររបស់ដូនតាថា «...វម៌្ម»? ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានក្រុមសិក្សាពាក្យសំស្ក្រឹត ជាន់ខ្ពស់ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ យកមកប្រើ ជាឈ្មោះផ្លូវការណ៍ នៃការសិក្សាទូទៅ ដោយទទួលស្គាល់ដោយក្រុម ប្រវិត្តវិទូខ្មែរជាន់ខ្ពស់ របស់សាលាបារាំងចុងបូព៌ា (École Française d'Extrême-Orient) ដែលហៅកាត់ថា (E.F.E.O) ដែលយកលំនាំតាមឈ្មោះព្រះបាទនរោត្តម ដែលមានព្រះនាមសរសេរថា "នរោត្ដមវរ្ម័ន" ដែលសរសេរឡើងក្នុងឆ្នាំ 1903 ដោយបែបនេះហើយទើបពាក្យ (វរ្ម័ន) មានប្រើប្រាសរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ដែលមានសរសេរក្នុងក្រាំងសៀវភៅនានា ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ហើយពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ ដោយសម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ គួរបញ្ចាក់ផងដែរថា មុនការចេះអានសំស្ក្រឹតរបស់លោកបណ្ឌិត កម្ពុជាមានក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់នៃភាសាសំស្ក្រឹតរួចទៅហើយ ម៉្យាងវិញទៀត អ្នកសិក្សាជន់ខ្ពស់ពីមុនៗ មានដូចជា៖ ក្រុមជំុនំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ លោក កេងវ៉ាន់សាក់, លោក ត្រឹងងា ដែលសុទ្ធតែជាអ្នកសឹក្សាជាន់ខ្ពស់ មិនដែលតិះទាន និងលើកការអនុម័ត សំរេចការយល់ឃើញណាមួយ ដោយមិនមានការបោះឆ្នោតឯកភាព ក្នុងអង្គប្រជុំនៃបណ្ឌិតសភាអក្សរសាស្ត្ររបស់កម្ពុជានោះទេ ។<ref> Prasoersūrisǎkti (Jum Mau) (Ukñā.) (1947) [https://books.google.com/books/about/Eka_Sahasrar%C4%81tr%C4%AB.html?id=SzXRAAAAMAAJ Eka Sahasrarātrī: muay bǎn muay yáp, Volume 12], Contributors: Cambodia. Bibliothèque Royale, Cambodia. Institut Bouddhique, Publisher: Cambodia Royal Library, Original from the University of Michigan </ref> '''ដូចនេះ ៖''' ប្រហែលជាលោក បណ្ឌិតមានការយល់ច្រឡំ រវាងការប្រើតួអក្សរ សំស្ក្រឹត និង តួអក្សរខ្មែរ បញ្ចុប្បន្ន ដែលមានន័យថា បើលោកបណ្ឌិត ចង់ឱ្យមានការប្រើពាក្យ (វម្ម៌) ជាពាក្យប្រើប្រាសទូទៅផ្លូវការណ៍ លោកបណ្ឌិត ត្រូវស្នើសុំសភាអក្សរសាស្ត្រជាតិកម្ពុជា លប់អក្សរក្រមកម្ពុជា ដែលមានព្យញ្ជនៈ ៣៣តួ ពី ក ដល់ អ និង ស្រៈ ទាំងអស់ចេញ ពីកម្មវិធីសិក្សារបស់រដ្ឋជាមុនសិន បន្ទាប់មកត្រូវស្នើសុំអង្គព្រះមហាក្សត្រ និង នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា ទាត់ចោលនូវស្នាដៃរបស់អ្នកចងក្រងពីមុន ជាមុនសិន ទើបលោកបណ្ឌិតអាចយក ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យសំស្ក្រឹតទាំងអស់ មកជំនួស ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យ ខេមរៈភាសាបាន ហើយលោកបណ្ឌិត ត្រូវពន្យល់ពីរបៀបប្រកបពាក្យចំនួនរាប់លាន ដែលបានចងក្រងដោយ សម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត ក្នុងទម្រង់ជាសំស្ក្រឹត បន្ទាប់មក លោកបណ្ឌិត ត្រូវបង្កើតការប្រកបទាក់ទង និង ពាក្យចំនួនរាប់លានទៀត នៃក្រុមពាក្យរបស់ជនជាតិភាគតិចកម្ពុជា ដែលមានដូចជា៖ កួយ ភ្នង ចារាយ ល-។ មានសព្វគ្រប់ដូចការរៀបរាប់ខាងលើនេះហើយ ទើបលោកបណ្ឌិតអាចធ្វើការផ្លាសប្ដូរ នូវអ្វីដែលលោកបណ្ឌិតយល់ឃើញនេះ ។ បុរាណាចារ្យ លោកតែងលើកឡើងនៃពាក្យមួយថា (ពេក) ។ == ចំណារពន្យល់ == សិក្សាពាក្យ (វម្ម៌) ដែលជាពាក្យដើមនៃសិលាចរឹកសំស្ក្រឹត ដែលត្រូវបានប្រែសម្រួលជាពាក្យ (វរ្ម័ន) ដោយក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់ភាសាសំស្ក្រឹត នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ ក្នុងរាជព្រះបាទនរោត្ដម ហើយក្រុមប្រវត្តិវិទូបារាំងបានយកទៅប្រែជាភាសាបារាំងនៃពាក្យ Varman ។ ហេតុអ្វីត្រូវហៅពាក្យ វម្ម៌ នេះថា (វ-ម័ន) ពីព្រោះពាក្យនេះត្រូវបានក្រុមបេសកជនចិន ហៅស្ដេចខ្មែរ ជំនាន់នគរភ្នំ នៃកន្ទុយពាក្យ ម្ម៌ នេះហៅថា "ម័ន" តាំងពីស.វទី៣ ឬ ស.វទី៥ មកម៉្លេះ ចំណែកឯជើងព្យញ្ជនៈ ម "្ម" គ្រាន់តែរបៀបដែលគេសរសេរដើម្បីសង្កត់ពាក្យទាញសូរសម្លេងប៉ុនណោះ ដោយពាក្យថ្មីៗ កាន់តែកើតឡើងច្រើនឡើងៗ តាមរយៈការមកដល់របស់ពួកអុឺរ៉ុប ដូចនេះកម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវធ្វើបដិវឌ្ឍន៍អក្សរខ្មែរ ដើម្បីឱ្យមានភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រកប និង ការអាន ។ ហេតុអ្វីពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" នៅចន្លោះកណ្ដាល ពីព្រោះ ព្យញ្ជនៈ វ និងចាប់ទាញយក ព្យញ្ជនៈ ន យកមកប្រកបចូលគ្នា ហៅថា (វ៉ន) ម័ ដូចនេះហើយ ក្រុមសិក្សាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" ដើម្បីបំបែកការទាញប្រកប ។ រហូតដល់ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានប្រើប្រាសជាងមួយរយឆ្នាំ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។ == មើលផងដែរ == * '''[[រាជានិយមកម្ពុជា]]''' == តំណភ្ជាប់ រជ្ជកាលគ្រងរាជ == {{S-start}} {{S-hou|''(គ.ស ០០០០-១២៩៥)''}} {{Succession box|before= [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២]]|title=[[ចក្រភពខ្មែរ]]|years='''១២៤៣–១២៩៥'''|after=[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣]]}} {{S-end}} == ឯកសារយោង == niatlfei6dqvcq4uua3axwj7xvsezg3 0 48986 337096 295799 2026-07-02T22:29:19Z BeeboMan 44928 រូបភាពថេរ (Fixed image) 337096 wikitext text/x-wiki {{Infobox airline|airline=ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ថៃអន្តរជាតិ PCL<br/>บริษัท การบินไทย จำกัด (มหาชน)|logo=Thai Airways logo.svg|IATA=TG|ICAO=THA|callsign=THAI|hubs=[[អាកាសយានដ្ឋានសុវណ្ណភូមិ]]|focus_cities=|frequent_flyer=[[Royal Orchid Plus]]|alliance=[[Star Alliance]]|fleet_size=[[Thai Airways International fleet|46]]|destinations=[[List of Thai Airways International destinations|40]]|parent=[[Ministry of Finance (Thailand)|Ministry of Finance]] (47.86%)|num_employees=14,400 <small>(2022)</small><ref name="post">{{cite news |title=Creditors okay revised THAI rehab plan|url=https://www.bangkokpost.com/business/2382068/creditors-okay-revised-thai-rehab-plan |publisher=Bangkok Post PCL|date = 2 September 2022}}</ref>|logo_size=200px|founded={{start date and age|1960|03|29|df=y}}<br><small>(as ''Thai International'')</small>|commenced={{start date and age|1988|04|01|df=y}}<br><small>(merger with [[Thai Airways Company]])</small>|aoc=AOC.0003<ref>{{cite web |url=https://www.caat.or.th/en/archives/53484 |title=List of Thailand Air Operator Certificate Holders |date=5 October 2022 |publisher=[[Civil Aviation Authority of Thailand]] |access-date=5 October 2022 }}</ref>|headquarters=89 [[Vibhavadi Rangsit Road]], [[Chatuchak district]], [[Bangkok]] 10900, Thailand|key_people={{bulleted list| |[[Piyasvasti Amranand]]<br /><small>([[Chairman]] of The Plan Administrator)</small><ref>{{cite news |title=THE PLAN ADMINISTRATOR |url=https://www.thaiairways.com/en/about_thai/company_profile/plan_administrator.page |work=Thai Airways |location=Bangkok |access-date=8 September 2021}}</ref> |[[Chai Eamsiri]]<br /><small>([[Chief executive officer|CEO]])</small><ref>{{cite news |title=EXECUTIVE MANAGEMENT TEAM |url=https://www.thaiairways.com/en/about_thai/company_profile/executive_management.page |work=Thai Airways |location=Bangkok |access-date=16 February 2023}}</ref>}}|assets={{decrease}} 161,219 million baht <small>(Q4 2021)</small><ref name="SET-2021">{{cite web |title=THAI : THAI AIRWAYS INTERNATIONAL PUBLIC COMPANY LIMITED |url=https://www.set.or.th/set/companyhighlight.do?symbol=THAI&ssoPageId=5&language=en&country=US |website=Stock Exchange of Thailand (SET) |access-date=8 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210101724/https://www.set.or.th/set/companyhighlight.do?symbol=THAI&ssoPageId=5&language=en&country=US |archive-date=10 February 2020 |url-status=live }}</ref>|revenue={{increase}} 25,339 million baht <small>(Q4 2021)</small><ref name="SET-2021" />|net_income={{increase}} 55,118 million baht <small>(Q4 2021)</small><ref name="SET-2021" />|subsidiaries={{bulleted list| |Thai Catering |Thai Cargo |Thai Crew Center |Thai Flight Training Center |Thai Ground Services |Thai Technical |Wingspan Services |[[Thai Smile]] (100%)<ref>{{cite web | url=http://www.bangkokpost.com/news/local/252595/thai-sister-airline-launch-set-for-2012 | title=THAI sister airline launch set for 2012 | work=Bangkok Post | date=20 August 2011 | access-date=12 July 2012}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.thaismileair.com/thaismile/en/about-smile.htm | title=Fly Smart with THAI Smile | publisher=[[Thai Smile|THAI Smile]] | access-date=12 July 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120817173659/http://www.thaismileair.com/thaismile/en/about-smile.htm | archive-date=17 August 2012 | url-status=dead | archivedate=17 សីហា 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120817173659/http://www.thaismileair.com/thaismile/en/about-smile.htm }}</ref> |[[Nok Air]] (8.91%)<ref>{{cite web | url=https://www.thaiairways.com/en/about_thai/business_units_and_affiliates/affiliates.page | title=AFFILIATES | work=Thai Airways | access-date=8 September 2021}}</ref>}}|website={{URL|www.thaiairways.com}}}} '''ក្រុមហ៊ុន ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ថៃសាធារណៈអន្តរជាតិលីមីត''' ធ្វើពាណិជ្ជកម្មជា '''ក្រុមហ៊ុនថៃ''' ({{Lang-th|บริษัท การบินไทย จำกัด (มหาชน)}} គឺជា[[ក្រុមហ៊ុនដឹកជញ្ជូនទង់|ក្រុមហ៊ុនដឹកជញ្ជូនទង់ជាតិ]]នៃ[[ថៃ|ព្រះរាជាណាចក្រថៃ]] ។ <ref name="NAR-20200529">{{Cite news|last=Yuda|first=Masayuki|date=29 May 2020|title=Thai Airways: pandemic delivers final blow to mismanaged carrier|work=Nikkei Asian Review|url=https://asia.nikkei.com/Business/Company-in-focus/Thai-Airways-pandemic-delivers-final-blow-to-mismanaged-carrier|access-date=29 May 2020}}</ref> <ref name="bkpost-fy2014">{{Cite news|last=Kositchotethana|first=Boonsong|date=26 May 2015|title=Carriers in Asia Pacific stuck in red|work=Bangkok Post|url=http://www.bangkokpost.com/business/tourism/572787/carriers-in-asia-pacific-stuck-in-red|access-date=2 June 2015}}</ref> <ref name="nikkei-q1-2015">{{Cite news|last=Yukako|first=Ono|title=Flag carrier back in black helped by cheap oil, forex gain in Q1|url=http://asia.nikkei.com/Business/AC/Flag-carrier-back-in-black-helped-by-cheap-oil-forex-gain-in-Q1|url-status=dead|access-date=2 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150604082319/http://asia.nikkei.com/Business/AC/Flag-carrier-back-in-black-helped-by-cheap-oil-forex-gain-in-Q1|archive-date=4 June 2015}}</ref> បង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៦១ ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍នេះមាន[[ការិយាល័យ​ក​ណ្តា​ល|ទីស្នាក់ការកណ្តាល]] របស់ក្រុមហ៊ុននៅ [[ផ្លូវ Vibhavadi Rangsit|ផ្លូវវិភាវត្តីរ៉ាងសិត]] [[ចតុចក្រ|សង្កាត់ចតុចក្រ]] [[បាងកក|ទីក្រុងបាងកក]], <ref>{{Cite web |title=Details of Shareholders and Board of Directors |url=http://www.thaiair.com/documents/detail.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071111062359/http://www.thaiair.com/documents/detail.pdf |archive-date=11 November 2007 |access-date=4 March 2010 |publisher=Thai Airways International |archivedate=11 វិច្ឆិកា 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071111062359/http://www.thaiair.com/documents/detail.pdf }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Addresses and contact numbers |url=http://thaiair.com/About_Thai/Public_Information/Company_Profile/Contact_address.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090307042025/http://www.thaiair.com/About_Thai/Public_Information/Company_Profile/Contact_address.htm |archive-date=7 March 2009 |access-date=21 February 2009 |publisher=Thai Airways International |archivedate=7 មីនា 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090307042025/http://www.thaiair.com/About_Thai/Public_Information/Company_Profile/Contact_address.htm }}</ref> ហើយដំណើរការជាចម្បងពី[[អាកាសយានដ្ឋានសុវណ្ណភូមិ]] ។ ថៃ គឺជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃ [[សម្ព័ន្ធតារា|ស្តារអឹឡាយអេន]] ។ ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍នេះគឺជា [[ម្ចាស់ភាគហ៊ុន]] ធំទីពីរនៃ[[ក្រុមហ៊ុនដឹកជញ្ជូនតម្លៃទាប|ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍តម្លៃទាប]][[ណុកអ៊ែរ|នកអ៊ែរ]] ជាមួយនឹងភាគហ៊ុន ១៥.៩៤ភាគរយ (២០២០) <ref name="nokshareholder">{{Cite web |title=Major Shareholder |url=http://nok.listedcompany.com/major_shareholder.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180609174825/http://nok.listedcompany.com/major_shareholder.html |archive-date=9 June 2018 |access-date=10 June 2018 |publisher=Nok Air |archivedate=9 មិថុនា 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180609174825/http://nok.listedcompany.com/major_shareholder.html }}</ref> ហើយវាបានបើកដំណើរការក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ក្នុងតំបន់ក្រោមឈ្មោះ [[ថៃ ញញឹម|ថៃស្មាយ]] នៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ២០១២ ដោយប្រើប្រាស់ [[គ្រួសារ Airbus A320|យន្តហោះអ៊ែរបាស់ អេ៣២០]]ថ្មី យន្តហោះ។ <ref>{{Cite web |title=THAI realigns plan for a better year |url=http://www.nationmultimedia.com/business/THAI-realigns-plan-for-a-better-year-30171723.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223110929/http://www.nationmultimedia.com/business/THAI-realigns-plan-for-a-better-year-30171723.html |archive-date=23 February 2014 |access-date=27 December 2011 |website=The Nation |archivedate=23 កុម្ភៈ 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140223110929/http://www.nationmultimedia.com/business/THAI-realigns-plan-for-a-better-year-30171723.html }}</ref> ក្រុមហ៊ុនថៃ ប្រតិបត្តិការពីមជ្ឈមណ្ឌលចម្បងរបស់ខ្លួននៅ[[អាកាសយានដ្ឋានសុវណ្ណភូមិ]] ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍នេះបម្រើគោលដៅអន្តរជាតិចំនួន៤០ ដោយប្រើប្រាស់យន្តហោះចំនួន ៤៦ គ្រឿង ដែលមានយន្តហោះតួធំទូលាយពី ប៊ូអ៊ីង និង អ៊ែរបាស់ ខណៈដែលក្រុមហ៊ុនបុត្រសម្ព័ន្ធ [[ថៃ ញញឹម|ថៃស្មាយ]] ដំណើរការយន្តហោះតួតូចចង្អៀត។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៣ សេវាកម្មរវាងទីក្រុងបាងកក និងទីក្រុងឡូសអេនជឺលេស ត្រូវបានបម្រើតាម[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ Incheon|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិអ៊ីនចន់]] ក្បែរទីក្រុងសេអ៊ូល។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ វាបានបញ្ចប់សេវាកម្មរបស់ខ្លួនទៅកាន់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅថ្ងៃទី២៥ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៥។ <ref name="airlineroute.net">{{Cite web |title=THAI Cancels Los Angeles / Rome Service from late-Oct 2015 |url=http://airlineroute.net/2015/07/22/tg-laxfco-w15cxld/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723020127/http://airlineroute.net/2015/07/22/tg-laxfco-w15cxld/ |archive-date=23 July 2015 |access-date=22 July 2015}}</ref> បណ្តាញផ្លូវហោះហើររបស់ថៃត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយជើងហោះហើរទៅកាន់ទ្វីបអឺរ៉ុប និងអាស៊ី ទោះបីជាក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍នេះបម្រើទីក្រុងពីរនៅ[[អូសេអានី]]ក៏ដោយ។ ថៃ​ជា​ក្រុមហ៊ុន​អាកាសចរណ៍​អាស៊ី​ប៉ាស៊ីហ្វិក​ដំបូង​គេ​ដែល​បម្រើ​ដល់ [[អាកាសយានដ្ឋាន Heathrow|​អាកាសយានដ្ឋានហេថូវ]] ។ ក្នុងចំណោមក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក ក្រុមហ៊ុនមានប្រតិបត្តិការដឹកអ្នកដំណើរធំជាងគេមួយនៅអឺរ៉ុប។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២១ ផ្លូវវែងបំផុតដែលថៃដំណើរការគឺ [[អាកាសយានដ្ឋានសុវណ្ណភូមិ]] (BKK) ទៅ [[អាកាសយានដ្ឋាន Heathrow|អាកាសយានដ្ឋានហេថូវ]] (LHR) (៥៩៥០&nbsp;ម៉ៃ) គិតត្រឹមដំណាច់ឆ្នាំ២០១៩ បុគ្គលិក ១៤៣៨ នាក់ក្នុងចំណោមបុគ្គលិក ២២ ០៥៤ នាក់គឺជាអ្នកបើកបរ។ <ref name="AR-2018">{{Cite book|title=Annual Report 2018 Thai Airways International PCL|date=2019|url=http://thai.listedcompany.com/misc/ar/20190409-thai-ar2018-en.pdf|page=82|access-date=6 May 2019|archive-date=6 May 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190506101353/http://thai.listedcompany.com/misc/ar/20190409-thai-ar2018-en.pdf |date=6 ឧសភា 2019 }}</ref> <ref>{{Cite news|last=Sritama|first=Suchat|date=20 December 2018|title=THAI pilots to get higher allowances|work=Bangkok Post|url=https://www.bangkokpost.com/news/general/1597242/thai-pilots-to-get-higher-allowances|access-date=17 January 2019}}</ref> [[ឯកសារ:Thai_Airways_International_Sud_Aviation_Caravelle_(OY-KRE)_at_Stockholm-Arlanda_Airport.jpg|រូបភាពតូច| ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ថៃអន្តរជាតិ [[Sud អាកាសចរណ៍ Caravelle|Sud Aviation Caravelle]] នៅស្តុឆហុលម៍ ក្នុងឆ្នាំ១៩៧០]] == ឯកសារយោង == qdelrpm1gvgt4pyiara20sc11enj1zs 0 49875 337132 331648 2026-07-03T09:58:50Z Randervik 41096 337132 wikitext text/x-wiki {{ការបកប្រែរដុប}}{{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| name = ផាន់រាំង-ថាប់ចាម | official_name = {{nobold|{{lang|vi|Thành phố Phan Rang–Tháp Chàm}} }} | other_name = Phan Rang, Panduranga | native_name = | settlement_type = [[ទីក្រុងខេត្ត (វៀតណាម)|ទីក្រុង (ថ្នាក់-២)]]<!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | image_skyline = Po Klong Garai.jpg | imagesize = | image_caption = '''ប្រាសាទពោក្លោងយ៉ារ៉ា'''<br/>កូអរដោនេ:[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Phan_Rang%E2%80%93Th%C3%A1p_Ch%C3%A0m&params=11_34_N_108_59_E_region:VN_type:city 11°34′N 108°59′E] | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{ទង់ជាតិ|វៀតណាម}} | subdivision_type1 = [[ខេត្តនៃវៀតណាម|ខេត្ត]] | subdivision_name1 = [[ខេត្តនិញថ្វឹន]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = <!--តំបន់--------------------> | area_total_km2 = 79.19 <!-- ចំនួនប្រជាជន ------------------->| population_as_of = 2019 | population_total = 167,394 | population_density_km2 = 2114 | blank_name = [[ការចាត់ថ្នាក់អាកាសធាតុKöppen|អាកាសធាតុ]] | blank_info = [[អាកាសធាតុត្រូពិច savanna|Aw]] | coor_type = <!-- can be used to specify what the coordinates refer to --> | coordinates = {{coord|11|34|N|108|59|E|region:VN|display=inline}} }} '''ផាន់រាំង-ថាប់ចាម''' ឬ '''ប៉ាន់ឌូរ៉ាន់ហ្គា''' គឺជាទីក្រុងមួយក្នុងប្រទេសវៀតណាម និងជារដ្ឋធានីនៃខេត្ត [[ខេត្តនិញថ្វឹន]] ។ សហគមន៍មានប្រជាជនចំនួន ១៦៧,៣៩៤ (២០១៩) ដែលក្នុងនោះ ៩៥,០០០ (២០១៩) រស់នៅក្នុងទីក្រុងសំខាន់។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == {{See also|បណ្ឌុរង្គ}} កន្លែងនេះធ្លាប់ជារាជធានី '''ប៉ាន់ឌូរ៉ាន់ហ្គា''' (Panduranga) នៃនគរ{{ទង់ជាតិ២|ចម្ប៉ា}}បុរាណ។ នាយកសាលា [[មណ្ឌរង្គ|ប៉ាន់ឌូរ៉ាន់ហ្គា]] ត្រូវបានបញ្ចូលដោយជនជាតិវៀតណាមនៅឆ្នាំ ១៨៣២ ដែលជាការដួលរលំនៃព្រះរាជាណាចក្រ[[ចាម្ប៉ា]]ចុងក្រោយ។ ទីក្រុង ផាន់រាំង ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ ក្នុងរជ្ជកាល តាមបញ្ជារបស់អធិរាជ [[ខៃ ឌិញ]] (Khải Định) ហើយនៅតែជារាជធានីខេត្ត [[ខេត្តនិញថ្វឹន]] រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៦ នៅពេលដែលខេត្តនេះបានបញ្ចូលគ្នាជាមួយខេត្ត [[ខេត្តប៊ិញថ្វឹន]] ដើម្បីបង្កើតជាខេត្ត [[Thuan Hai]] ។ ទីក្រុងទាំងពីរត្រូវបានបញ្ចូលគ្នាម្តងទៀតក្នុងឆ្នាំ ១៩៩២ ដើម្បីក្លាយជាទីក្រុង ផាន់រាំង-ថាប់ចាម ដែលជារាជធានីនៃខេត្ត [[ខេត្តនិញថ្វឹន]] ទទួលបានឋានៈជាទីក្រុងនៅឆ្នាំ ២០០៧។<ref>{{Cite web |title=Sơ lược lịch sử Thành phố Phan Rang – Tháp Chàm - |url=https://prtc.ninhthuan.gov.vn/portal/Pages/2021-12-23/So-luoc-lich-su-Thanh-pho-Phan-Rang--Thap-Cham-0lim61.aspx |access-date=2024-01-06 |website=prtc.ninhthuan.gov.vn |language=vi |archivedate=2025-06-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250605221821/https://prtc.ninhthuan.gov.vn/portal/Pages/2021-12-23/So-luoc-lich-su-Thanh-pho-Phan-Rang--Thap-Cham-0lim61.aspx |url-status=dead }}</ref> == ភូមិសាស្ត្រ == ទីក្រុង ផាន់រាំង-ថាប់ចាម ស្ថិតនៅកណ្តាលខេត្ត [[ខេត្តនិញថ្វឹន]] ចម្ងាយ ១,៣៨០ គីឡូម៉ែត្រភាគខាងជើងទីក្រុង[[ហាណូយ]] ៣៣០ គីឡូម៉ែត្រភាគអាគ្នេយ៍នៃ[[ទីក្រុងព្រៃនគរ|ទីក្រុងហូជីមិញ]] (ទីក្រុងព្រៃនគរ) ៩៥ គីឡូម៉ែត្រភាគខាងត្បូងទីក្រុង [[ញ៉ាត្រាង]] === អាកាសធាតុ === ផាន់រាំង មានអាកាសធាតុត្រូពិច [[savanna]] (Aw)។ សីតុណ្ហភាពប្រចាំឆ្នាំជាមធ្យមមានចាប់ពី ២៧-២៨ អង្សាសេ ទឹកភ្លៀងជាមធ្យមមានចាប់ពី ៧០០-៨០០ មម និងសំណើមប្រហែល ៧០-៧៥% ។ អាកាសធាតុទីក្រុងត្រូវបានបែងចែកជាពីររដូវផ្សេងគ្នាគឺរដូវប្រាំងពីខែធ្នូដល់ខែសីហានៃឆ្នាំបន្ទាប់ និងរដូវវស្សាចាប់ពីខែកញ្ញាដល់ខែវិច្ឆិកា។ ថ្វីបើជាកម្មសិទ្ធិរបស់តំបន់មូសុងត្រូពិចក៏ដោយ ផាន់រ៉ាង គឺជាទីក្រុងមួយក្នុងចំណោមទីក្រុងដែលមានភ្លៀងធ្លាក់តិចបំផុតនៅក្នុងប្រទេស វាមានត្រឹមតែប្រហែល ១/៣ នៃមធ្យមភាគទូទាំងប្រទេសប៉ុណ្ណោះ។ == វប្បធម៌ == === ចាម === ស្រុកថាប់ចាម និងស្រុកផាន់រាំង បានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលថែរក្សាវប្បធម៌ចាម។ ភាគច្រើននៃស្រុកត្រូវបានកាន់កាប់ដោយជនជាតិចាម ជាកន្លែងដែលពួកគេមានវាលស្រែ ចម្ការទំពាំងបាយជូរ និងផ្លែប៉ែស ហ្វូងពពែ និងគោព្រាហ្មណ៍។ ប្រាង្គរបស់ពួកគេ ('ថាប') គឺជាវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ដ៏ស្រស់បំព្រងដល់ស្តេច និងព្រះមហាក្សត្រិយានីរបស់ពួកគេ។ បច្ចុប្បន្ន ប៉មត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ពិធីបុណ្យចាមចម្រុះពណ៌ ជាពិសេស "[[ពិធីបុណ្យកឋិនទាន]]" ក្នុងខែតុលា (ថ្ងៃទី ១៥ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០១២) នៅពេលដែលពួកគេនៅតែបូជាគោឈ្មោល និងអាហារផ្សេងៗទៀត។ ពិធីផ្សេងទៀតសម្រាប់រ៉ាម៉ាដាន ពិធីបុណ្យទឹកភ្លៀង (តាមតម្រូវការ) ពិធីមង្គលការ និងការប្រារព្ធពិធីផ្សេងៗទៀតក៏ត្រូវបានប្រារព្ធឡើងផងដែរ។ == ការដឹកជញ្ជូន == ផាន់រាំង-ថាប់ចាម ស្ថិតនៅចំណុចប្រសព្វនៃផ្លូវជាតិលេខ 1A និង ២៧; អតីតភ្ជាប់ទីប្រជុំជនទៅ[[ហាណូយ]]ឆ្ពោះទៅភាគខាងជើង និង[[ទីក្រុងព្រៃនគរ|ទីក្រុងហូជីមិញ]]ទៅភាគនិរតី ខណៈពេលដែលផ្លូវក្រោយនេះឆ្លងកាត់[[តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល]]ឆ្ពោះទៅ [[Buon Ma Thuot]] ។ == ទេសចរណ៍ == === ប្រាសាទពោក្លោងយ៉ារ៉ា === [[ឯកសារ:Tháp Po Klaung Garai, Phan Rang, Ninh Thuận.JPG|រូបភាពតូច|ប្រាសាទពោក្លោងយ៉ារ៉ា ]] តាមស្ថាបត្យកម្ម ប៉មត្រូវបានសាងសង់យ៉ាងប្រណិតដោយឥដ្ឋក្រហមតូចៗ សំណង់ថ្មស្ងួតស្ទើរតែជាមួយនឹងខ្សែបាយអល្អ។ ប៉ម​ត្រូវ​បាន​គេ​គ្រប​ពី​លើ​ដោយ​កំបោរ​ដូច​ជា​អណ្ដាត​ភ្លើង ក្លោង​ទ្វារ​ត្រូវ​បាន​ហ៊ុម​ព័ទ្ធ​ដោយ​ឥដ្ឋ​ពិសេស​ដែល​មាន​អណ្តាត​ដូច​ជា​ផ្នែក​បន្ថែម​នៅ​ចុង​ចុង​ដើម្បី​តំណាង​ឲ្យ​អណ្តាត​ភ្លើង។ វា​គឺ​ជា​ការងារ​ឥដ្ឋ​ដ៏​ស្មុគស្មាញ​ដែល​ទាមទារ​វិស្វកម្ម​ទំនើប​ដើម្បី​ដោះស្រាយ​ការ​ហៀរ​។ [[ឯកសារ:Po Klong Garai Temple in Panduranga (Phan Rang).jpg|រូបភាពតូច|ប្រាសាទពោក្លោងយ៉ារ៉ា ពេលថ្ងៃលិច]] ភ្ជាប់ជាមួយ[[ប្រាសាទពោក្លោងយ៉ារ៉ា|ស្មុគ្រស្មាញ ពោ ក្លោងយ៉ារ៉ា]] មានមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៍មួយ ដែលត្រូវបានសាងសង់ឡើងដោយបេតុង ឥដ្ឋ បាយអ និងផ្ទាំងគំនូរ ប៉ុន្តែយ៉ាងហោចណាស់ជាមួយនឹងខ្សែបន្ទាត់នៃស្ថាបត្យកម្មចាមមួយចំនួន និងជាកន្លែងតាំងបង្ហាញនូវវប្បធម៌ និងសិប្បកម្ម និងល្អឥតខ្ចោះ។ រូបថត និងគំនូរដោយវិចិត្រករជនជាតិចាម។ == ឯកសារយោង == {{Cities in Viet Nam}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទីក្រុងនៃប្រទេសវៀតណាម]] 0dxonkhspzf6gixl94hvamx33b2kcrz 0 50540 337093 334702 2026-07-02T21:38:38Z Sreynaree1986 47227 ប្រវត្តិមហេសី​ទីបួនរបស់​ព្រះបាទពញាយ៉ាត 337093 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | consort = yes | name = អ្នកម្នាងច័ន្ទ | title = | image = | caption = | succession = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះមហេសីក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[សម័យកាលចតុមុខ]]<br/>(តំណែងព្រះស្នំ) | moretext = | reign = ១៣៨៥-១៤៣២ | reign-type = រជ្ជកាល | reg-type = ព្រះស្វាមី | regent = [[បរមរាជាទី១|ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបរមរាជា ពញ្ញាយ៉ាត]] | predecessor = [[ស៊ីសៈងាម|ព្រះមេនាងបទុមកេសរ]] | successor = [[អ្នកម្នាងកែវទី២|អ្នកម្នាងកែវ]] | succession1 = | reign = ១៣៨៥-១៤៣២ | predecessor = [[ស៊ីសៈងាម|ព្រះមេនាងសៀមស្រងៀម]]<br /> | successor = [[អ្នកម្នាងកែវទី២|អ្នកម្នាងកែវ]]<br /> | spouse = [[បរមរាជាទី១|ព្រះបាទពញាយ៉ាត]] | issue = [[ស្រីរាជា|ព្រះបាទស្រីរាជា]]<br /><small>(យោងតាមឯកសារពង្សាវតារខ្មែរមួយចំនួន)</small> | house = [[អង្គជ័យ]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក))}} | father = | mother = | full name = '''អ្នកព្រះនាងទេពតេជះ''' | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = [[សម័យកាលចតុមុខ|រាជធានីចតុមុខ]], [[សម័យកាលចតុមុខ]] | burial_date = | burial_place = | religion = [[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយថេរវាទបែបខ្មែរ]]<br><small>([[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]（[[វិញ្ញាណនិយម]])និង[[ព្រហ្មញ្ញ សាសនា|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]])</small> | signature = | signature_alt = }} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} [[ឯកសារ:Stupa_containing_the_ashes_of_King_Ponhea_Yat_(14064729600).jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|297x297ភីកសែល| Stupa containing the ashes of Ponhea Yat.]] '''អ្នកម្នាងច័ន្ទ''' ឬ '''ចាន់''' គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជានៃសម័យកាលចតុមុខ និងជាព្រះភរិយាទីបួននៃ[[បរមរាជាទី១|ព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមរាជាពញាយ៉ាតរាជាធិរាជ]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលចតុមុខ]]។ យោងតាមឯកសារពង្សាវតារខ្មែរមួយចំនួន ទ្រង់ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាព្រះរាជមាតានៃ [[ស្រីរាជា|ព្រះបាទស្រីរាជា]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលចតុមុខ]]។<ref>https://www.scribd.com/document/729400102/%E1%9E%94-%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F-%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9F-%E1%9E%9A-%E1%9E%8F%E1%9E%81-%E1%9E%98%E1%9F%82%E1%9E%9A-%E1%9E%9F%E1%9E%98-%E1%9E%99%E1%9E%85%E1%9E%8F%E1%9E%BB%E1%9E%98%E1%9E%BB%E1%9E%81</ref><ref>https://www.khsearch.com/qna/16474</ref> == ​​ជីវប្រវត្តិ == '''អ្នកម្នាងច័ន្ទ''' ឬ '''ចាន់''' គឺជាបាទបរិចារិកានៃព្រះបាទ[[បរមរាជាទី១|ព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមរាជាពញាយ៉ាតរាជាធិរាជ]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលចតុមុខ]]។ អ្នកម្នាងបាន​រៀប​អភិសេក​ជាមួយ​[[បរមរាជាទី១|ព្រះបាទពញាយ៉ាត]]នៃហើយបានក្លាយ​ជា​មហេសី​ទីបួនរបស់​[[បរមរាជាទី១|ព្រះបាទពញាយ៉ាត]]។ យោងតាមឯកសារពង្សាវតារខ្មែរមួយចំនួន អ្នកម្នាងជាមួយនឹង[[បរមរាជាទី១|ព្រះបាទពញាយ៉ាត]]មាន​បុត្រមួយរ​អង្គ គឺ ​[[ស្រីរាជា|ព្រះបាទស្រីរាជា]]។ ក្រោយធ្វើពិធីរាជាភិសេកគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍នៅ[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]] [[បរមរាជាទី១|ព្រះបាទពញាយ៉ាត]]ទ្រង់អភិសេកអ្នកម្នាងច័ន្ទ ជាតំណែងព្រះស្នំ តាំងនាមជា '''អ្នកព្រះនាងទេពតេជះ''' ហើយ​ព្រះ​អង្គ​តែងតាំង​ឲ្យ​មាន​ព្រះ​ស្នំ​ឯក ទោ ត្រី ចត្វាឲ្យ​មាន​យស​ស័ក្ដិធំ​តូច​តាម​លំដាប់។<ref>រាជពង្សាវតារក្រុងកម្ពុជា (ភាសាថៃ) បកប្រែដោយ พันตรีหลวงเรืองเดชอนันต์ (ทองดี ธนรัชต์). นนทบุรี. สำนักพิมพ์ศรีปัญญา. ២៥៥០</ref> == តំណែង == * '''អ្នកម្នាងច័ន្ទ''' នៅព្រះបាទ[[បរមរាជាទី១|ព្រះបាទពញាយ៉ាត]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] នា[[ខេត្តបាសាន|រាជធានីទួលបាសាន]]។ * '''អ្នកព្រះនាងទេពតេជះ''' នៅព្រះបាទ[[បរមរាជាទី១|ពញាយ៉ាត]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] នា[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]] និង[[សម័យកាលចតុមុខ|រាជធានីចតុមុខ]]។ ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[រាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រនៃខ្មែរ|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[អរិយធម៌ខ្មែរនៅសម័យក្រោយអង្គរ (ចតុមុខ-លង្វែក)]] {{commons category|អ្នកម្នាងច័ន្ទ}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[ស៊ីសៈងាម|ព្រះមេនាងបទុមកេសរ]]<br>}} {{s-ttl|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះរាជអគ្គមហេសីកម្វុជទេឝ]]<br>[[សម័យកាលចតុមុខ]]|years= ១៣៨៥-១៤៣២}} {{s-aft|after=[[អ្នកម្នាងកែវទី២|អ្នកម្នាងកែវ]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សានុវង្សនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកម្នាងសម័យចតុមុខ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកម្នាងនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអង្គជ័យ]] p58ct5fmp616le1kikzltwtn19wmkn8 337094 337093 2026-07-02T21:39:57Z Sreynaree1986 47227 ប្រវត្តិមហេសី​ទីបួនរបស់​ព្រះបាទពញាយ៉ាត 337094 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | consort = yes | name = អ្នកម្នាងច័ន្ទ | title = | image = | caption = | succession = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះមហេសីក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[សម័យកាលចតុមុខ]]<br/>(តំណែងព្រះស្នំ) | moretext = | reign = ១៣៨៥-១៤៣២ | reign-type = រជ្ជកាល | reg-type = ព្រះស្វាមី | regent = [[បរមរាជាទី១|ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបរមរាជា ពញ្ញាយ៉ាត]] | predecessor = [[ស៊ីសៈងាម|ព្រះមេនាងបទុមកេសរ]] | successor = [[អ្នកម្នាងកែវទី២|អ្នកម្នាងកែវ]] | succession1 = | reign = ១៣៨៥-១៤៣២ | predecessor = [[ស៊ីសៈងាម|ព្រះមេនាងសៀមស្រងៀម]]<br /> | successor = [[អ្នកម្នាងកែវទី២|អ្នកម្នាងកែវ]]<br /> | spouse = [[បរមរាជាទី១|ព្រះបាទពញាយ៉ាត]] | issue = [[ស្រីរាជា|ព្រះបាទស្រីរាជា]]<br /><small>(យោងតាមឯកសារពង្សាវតារខ្មែរមួយចំនួន)</small> | house = [[អង្គជ័យ]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក))}} | father = | mother = | full name = '''អ្នកព្រះនាងទេពតេជះ''' | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = [[សម័យកាលចតុមុខ|រាជធានីចតុមុខ]], [[សម័យកាលចតុមុខ]] | burial_date = | burial_place = | religion = [[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយថេរវាទបែបខ្មែរ]]<br><small>([[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]（[[វិញ្ញាណនិយម]])និង[[ព្រហ្មញ្ញ សាសនា|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]])</small> | signature = | signature_alt = }} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} [[ឯកសារ:Stupa_containing_the_ashes_of_King_Ponhea_Yat_(14064729600).jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|297x297ភីកសែល| Stupa containing the ashes of Ponhea Yat.]] '''អ្នកម្នាងច័ន្ទ''' ឬ '''ចាន់''' គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជានៃសម័យកាលចតុមុខ និងជាព្រះភរិយាទីបួននៃ[[បរមរាជាទី១|ព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមរាជាពញាយ៉ាតរាជាធិរាជ]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលចតុមុខ]]។ យោងតាមឯកសារពង្សាវតារខ្មែរមួយចំនួន ទ្រង់ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាព្រះរាជមាតានៃ [[ស្រីរាជា|ព្រះបាទស្រីរាជា]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលចតុមុខ]]។<ref>https://www.scribd.com/document/729400102/%E1%9E%94-%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F-%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9F-%E1%9E%9A-%E1%9E%8F%E1%9E%81-%E1%9E%98%E1%9F%82%E1%9E%9A-%E1%9E%9F%E1%9E%98-%E1%9E%99%E1%9E%85%E1%9E%8F%E1%9E%BB%E1%9E%98%E1%9E%BB%E1%9E%81</ref><ref>https://www.khsearch.com/qna/16474</ref> == ​​ជីវប្រវត្តិ == '''អ្នកម្នាងច័ន្ទ''' ឬ '''ចាន់''' គឺជាបាទបរិចារិកានៃ[[បរមរាជាទី១|ព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមរាជាពញាយ៉ាតរាជាធិរាជ]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលចតុមុខ]]។ អ្នកម្នាងបាន​រៀប​អភិសេក​ជាមួយ​[[បរមរាជាទី១|ព្រះបាទពញាយ៉ាត]]នៃហើយបានក្លាយ​ជា​មហេសី​ទីបួនរបស់​[[បរមរាជាទី១|ព្រះបាទពញាយ៉ាត]]។ យោងតាមឯកសារពង្សាវតារខ្មែរមួយចំនួន អ្នកម្នាងជាមួយនឹង[[បរមរាជាទី១|ព្រះបាទពញាយ៉ាត]]មាន​បុត្រមួយរ​អង្គ គឺ ​[[ស្រីរាជា|ព្រះបាទស្រីរាជា]]។ ក្រោយធ្វើពិធីរាជាភិសេកគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍នៅ[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]] [[បរមរាជាទី១|ព្រះបាទពញាយ៉ាត]]ទ្រង់អភិសេកអ្នកម្នាងច័ន្ទ ជាតំណែងព្រះស្នំ តាំងនាមជា '''អ្នកព្រះនាងទេពតេជះ''' ហើយ​ព្រះ​អង្គ​តែងតាំង​ឲ្យ​មាន​ព្រះ​ស្នំ​ឯក ទោ ត្រី ចត្វាឲ្យ​មាន​យស​ស័ក្ដិធំ​តូច​តាម​លំដាប់។<ref>រាជពង្សាវតារក្រុងកម្ពុជា (ភាសាថៃ) បកប្រែដោយ พันตรีหลวงเรืองเดชอนันต์ (ทองดี ธนรัชต์). นนทบุรี. สำนักพิมพ์ศรีปัญญา. ២៥៥០</ref> == តំណែង == * '''អ្នកម្នាងច័ន្ទ''' នៅព្រះបាទ[[បរមរាជាទី១|ព្រះបាទពញាយ៉ាត]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] នា[[ខេត្តបាសាន|រាជធានីទួលបាសាន]]។ * '''អ្នកព្រះនាងទេពតេជះ''' នៅព្រះបាទ[[បរមរាជាទី១|ពញាយ៉ាត]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] នា[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]] និង[[សម័យកាលចតុមុខ|រាជធានីចតុមុខ]]។ ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[រាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រនៃខ្មែរ|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[អរិយធម៌ខ្មែរនៅសម័យក្រោយអង្គរ (ចតុមុខ-លង្វែក)]] {{commons category|អ្នកម្នាងច័ន្ទ}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[ស៊ីសៈងាម|ព្រះមេនាងបទុមកេសរ]]<br>}} {{s-ttl|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះរាជអគ្គមហេសីកម្វុជទេឝ]]<br>[[សម័យកាលចតុមុខ]]|years= ១៣៨៥-១៤៣២}} {{s-aft|after=[[អ្នកម្នាងកែវទី២|អ្នកម្នាងកែវ]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សានុវង្សនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកម្នាងសម័យចតុមុខ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកម្នាងនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអង្គជ័យ]] 27m18dtjgd9iwngactrdt1zp6zwk2xz 0 53264 337091 335095 2026-07-02T17:47:19Z Sreynaree1986 47227 /* ព្រះរាជមន្ទីរកម្វុជទេឝ */ ប្រវត្តិសាស្ត្រព្រះរាជមន្ទីរកម្វុជទេឝ 337091 wikitext text/x-wiki {{Multiple image | align = right | direction = vertical | width = 200 | image1 = Royal Palace (1503414440).jpg | caption1 = [[ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា|ព្រះបរមរាជវាំងចតុមុខមង្គល]] [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | image2 = Cambodia._Siem_Reap._The_Royal_Residence.jpg | caption2 = [[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់សៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] }} '''ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ''' ឬ '''ព្រះបរមមហារាជវាំងក្រុងកម្ពុជាធិបតី''' គឺជាលំនៅដ្ឋានរបស់ [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[រាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រនៃខ្មែរ|ព្រះមហេសី]] [[រាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រនៃខ្មែរ|ព្រះស្នំ]] និងសមាជិករាជវង្សានុវង្ស។ ស្តេច ដំណាក់ ទីធ្លា និងរាជរដ្ឋាភិបាលរបស់ទ្រង់មានមូលដ្ឋាននៅព្រះបរមមហារាជវាំង ព្រះរាជពិធីនិងមុខងាររដ្ឋជាច្រើនត្រូវបានរៀបចំឡើងនៅក្នុងព្រះបរមមហារាជវាំងជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ ព្រះបរមមហារាជវាំងគឺជា កន្លែងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរដ៏ពេញនិយមបំផុតនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ជាជាងរចនាសម្ព័ន្ធតែមួយព្រះបរមរាមហាជវាំងខ្មែរត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយអាគារជាច្រើនសាលសាលព្រះពន្លាដែលព័ទ្ធជុំវិញវាលស្មៅសួនច្បារនិងទីធ្លា។ ស្ទីលមិនស្មើគ្នានិងស្ទីលអេកូឡូស៊ីរបស់វាគឺដោយសារតែការអភិវឌ្ឍន៍ផ្ទៃក្នុងរបស់វាជាមួយនឹងការបន្ថែមនិងការកសាងឡើងវិញត្រូវបានធ្វើឡើងដោយស្តេចដែលគ្រងរាជ្យបន្តបន្ទាប់គ្នាក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា។ == ព្រះរាជមន្ទីរកម្វុជទេឝ == [[File:Udong Cambodia 1970.jpg|thumb|left|[[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គ]] បច្ចុប្បន្នគឺជា វត្តវាំងចាស់ ឬ វត្តហរិរក្សរាជិនី។]] ព្រះមហារាជមន្ទីរស្ថានកម្វុជទេឝទាំង ១០ កន្លែង ដែលមានដូចខាងក្រោម: ១. [[ភ្នំគូលែន]] ២. [[ប្រាសាទភិមានអាកាស]] ៣. [[ព្រះបរមរាជវាំងទួលបាសាន្ត]] ៤. [[ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា|ព្រះបរមរាជវាំងចតុមុខមង្គល]] ៥. [[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងលង្វែក]] ៦. [[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គ]] ៧. [[ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]] ៨. [[ព្រះបរមរាជវាំងកោះឃ្លោក]] ៩. [[ព្រះបរមរាជវាំងកោះស្លាកែត]] ១០. [[ព្រះបរមរាជវាំងស្រីសន្ធរ (កំពង់ចាម)|ព្រះបរមរាជវាំងស្រីសន្ធរ]]។ ===ព្រះរាជដំណាក់=== '''ព្រះរាជដំណាក់''' គឺជាទីកន្លែងស្នាក់នៅផ្លូវការនិងបណ្ដោះអាសន្នរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]និងសមាជិករាជវង្សានុវង្សនៅពេលដែលព្រះអង្គយាងមកកាន់កន្លែងផ្សេងៗគ្នា។ * ព្រះរាជដំណាក់ថាពោធិ [[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងស្រះសារពើយុត្ត]] [[ខេត្តកំពង់​ស្ពឺ]] * ព្រះរាជដំណាក់ខេត្តស្ទោង * ព្រះរាជដំណាក់ស្រុកកណ្ដាលប្រាំតម្លឹង ក្នុងខេត្តសំរោងទង * ព្រះរាជវាំងទ្រនំជ្រឹង ខេត្តសំរោងទង * ព្រះរាជវាំងថ្មីនៅទួលឪជ្រឹង ឬទ្រនំជ្រឹង ក្នុងខេត្តសំរោងទង * ព្រះរាជដំណាក់វត្តព្រែកពួន ក្នុងខេត្តសំរោងទង * ព្រះរាជវាំងភាក់ខេត្តពោធិ៍សាត់ * [[ព្រះរាជដំណាក់ទក្សិណភារម្យ]] [[ខណ្ឌដូនពេញ]] [[រាជធានីភ្នំពេញ]]<ref>''https://thmeythmey.com/detail/153350''</ref> * [[ព្រះរាជដំណាក់ព្កុល]] [[ខណ្ឌដូនពេញ]] [[រាជធានីភ្នំពេញ]]<ref>''https://m.freshnews.com.kh/localnews/407627-2025-11-08-22-01-58''</ref> * [[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់សៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] * [[ព្រះដំណាក់ស្ទឹងត្រែង]] [[ខេត្តស្ទឹងត្រែង]] <ref>''https://sharenews.tnaot.com/news_share/article_detail/136094{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}53''</ref> * [[ព្រះរាជដំណាក់កោះកុង]] [[ខេត្តកោះកុង]] * [[ព្រះដំណាក់ក្រុងប៉េកាំង]] ក្រុង[[ប៉េកាំង]] [[ចិន|ប្រទេសចិន]] * [[ព្រះដំណាក់ភ្នំថ្មមួយ]] [[ខេត្តសុរិន្ទ]] [[ប្រទេសថៃ]] ([[សៀម]]) * [[វាំងចៅខ្មែរ|ព្រះដំណាក់ក្រុងបាងកក]] ក្រុង[[បាងកក]] [[ប្រទេសថៃ]] ([[សៀម]]) ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[រាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រនៃខ្មែរ|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ]] {{commons category|ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទល្អ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្ថាបត្យកម្មនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះរាជវាំងខ្មែរ]] cuqugmhedv1vp4bay8dz9c0we93yhx6 0 53793 337097 336403 2026-07-02T23:39:12Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[សម្ដេចព្រះភគវតីស្រីចក្រពត្រាធិរាជ]] ទៅ [[អ្នកនាងពៅ]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 336403 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = សម្ដេចព្រះភគវតីស្រីចក្រពត្រាធិរាជ | title = | image = | caption = | succession = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះរាជអគ្គមហេសីក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]<br>[[សម័យកាលលង្វែក]]<br>{{resize|(១៥៧៦-១៥៨៤)}} | reign-type = | reign = | coronation = | predecessor = [[អ្នកម្នាងកេសរ (លង្វែក)|កេសរ]] | successor = [[អ្នកម្នាងពេជម៉ែលាវ|ពេជម៉ែលាវ]] | birth_style = | birth_date = | birth_place = [[បន្ទាយលង្វែក]]<br>[[សម័យកាលលង្វែក|ក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] | death_date = | house = រាជវង្ស​កម្វុជទេឝ (ដោយរៀបអភិសេក) | death_place = [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ|ព្រះបរមរាជវាំងស្រីសន្ធរ]]<br>[[សម័យកាលស្រីសន្ធរ|ក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] | spouse = ព្រះបាទ[[ព្រះសត្ថាទី១|សម្ដេចព្រះសត្ថា]] (១៥៧៦-១៥៨៤) | issue = ព្រះបាទ[[ជ័យជេស្ឋាទី១]]<br>ព្រះបាទ[[បរមរាជាទី៣]] | father1 = | mother1 = | religion = [[គ្រិស្តសាសនា]]（[[ព្រះសហគមន៍កាតូលិក|និកាយកាតូលិក]]បែបអេស្ប៉ាញ)<br><small>(សាសនាមុន គឺជា[[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ព្រះ​ពុទ្ធសាសនាបែបខ្មែរ]][[ថេរវាទ|និកាយថេរវាទ]] - សាសនាអ្នកតា ឬ [[វិញ្ញាណនិយម|វិញាណនិយម]]និង[[ព្រហ្មញ្ញ សាសនា|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]])</small> }} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} '''សម្ដេចព្រះភគវតីស្រីចក្រពត្រាធិរាជ''' ឬ '''ព្រះអង្គពៅភិវង្សធំ''' គឺជា[[រាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រនៃខ្មែរ|ព្រះរាជអគ្គមហេសី]]នៅព្រះបាទ[[ព្រះសត្ថាទី១|សម្ដេចព្រះសត្ថា]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលលង្វែក]] ជាព្រះវររាជមាតានៅពីរ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលលង្វែក]] គឺជាព្រះបាទ[[ជ័យជេស្ឋាទី១]]និងព្រះបាទ[[បរមរាជាទី៣]]។ == ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ == សម្ដេចព្រះសត្ថា ព្រះអង្គឡើយសោយរាជ្យក្នុងព្រះជន្មាយុ ៣៧ ព្រះវស្សា។ ស្ដេចទ្រង់ព្រះនាមជា ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបរមមហិន្ទរាជា រាមាធិបតី បរមបពិត្រ សុខត្តិយ ជាឥសូរកម្ពុជា មហាឥន្ទបត្តបុរី។ " ឡើងរាជាភិសេក សោយរាជសម្បត្តិតពីព្រះរាជបិតា។ ព្រះអង្គអភិសេកអ្នកនាង ពៅភិវង្សធំ ជាព្រះអគ្គមហេសី តាំងព្រះនាមជា សម្ដេចព្រះភគវតីស្រីចក្រពត្រាធិរាជ។ ព្រះអង្គសម្ភពព្រះរាជបុត្រាមួយព្រះអង្គ នឹងព្រះអគ្គមហេសីទ្រង់ប្រទាននាមថា សម្ដេចព្រះជ័យជេដ្ឋា។ ទោស័ក ព្រះជន្មវស្សា ៤១ ឆ្នាំ សម្ដេចព្រះអគ្គមហេសីសម្ភព ព្រះរាជបុត្រាមួយព្រះអង្គទៀត ទ្រង់ប្រទាននាមជា ពញាតន់។<ref>https://km.wikibooks.org/wiki/%E1%9E%AF%E1%9E%80%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%98%E1%9E%A0%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9E%BB%E1%9E%9A%E1%9E%9F%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%82%E1%9E%9A/%E1%9E%95%E1%9F%82%E1%9E%93%E1%9E%8A%E1%9E%B8%E1%9E%96%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%87%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%91%E1%9E%9F%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%8A%E1%9F%81%E1%9E%85%E1%9E%96%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%87%E1%9E%9F%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%90%E1%9E%B6</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} *[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] *[[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] *ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរភាគរឿងនិទាន ដោយលោកបណ្ឌិតសភាចារ្យ [[រស់ ចន្ទ្រាបុត្រ]] *ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ == សូមមើលផងដែរ == * [[រាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រនៃខ្មែរ|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[លង្វែក|រាជធានីលង្វែក]] {{commons category|សម្ដេចព្រះភគវតីស្រីចក្រពត្រាធិរាជ}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[អ្នកម្នាងកេសរ (លង្វែក)|កេសរ]]}} {{s-ttl|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះរាជអគ្គមហេសីកម្វុជទេឝ]]<br>[[សម័យកាលលង្វែក]]|years= ១៥៧៦-១៥៨៤}} {{s-aft|after=[[អ្នកម្នាងពេជម៉ែលាវ|ពេជម៉ែលាវ]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សានុវង្សនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអង្គជ័យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីសម័យលង្វែក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកសម័យលង្វែក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះក្សត្រីយានីសម័យលង្វែក]] 010d7n4y8nt3g6kl99ddo7odv0nsy4o 337099 337097 2026-07-02T23:39:56Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[អ្នកនាងពៅ]] ទៅ [[សម្ដេចព្រះភគវតី ស្រីចក្រពត្រាធិរាជ]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 336403 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = សម្ដេចព្រះភគវតីស្រីចក្រពត្រាធិរាជ | title = | image = | caption = | succession = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះរាជអគ្គមហេសីក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]<br>[[សម័យកាលលង្វែក]]<br>{{resize|(១៥៧៦-១៥៨៤)}} | reign-type = | reign = | coronation = | predecessor = [[អ្នកម្នាងកេសរ (លង្វែក)|កេសរ]] | successor = [[អ្នកម្នាងពេជម៉ែលាវ|ពេជម៉ែលាវ]] | birth_style = | birth_date = | birth_place = [[បន្ទាយលង្វែក]]<br>[[សម័យកាលលង្វែក|ក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] | death_date = | house = រាជវង្ស​កម្វុជទេឝ (ដោយរៀបអភិសេក) | death_place = [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ|ព្រះបរមរាជវាំងស្រីសន្ធរ]]<br>[[សម័យកាលស្រីសន្ធរ|ក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] | spouse = ព្រះបាទ[[ព្រះសត្ថាទី១|សម្ដេចព្រះសត្ថា]] (១៥៧៦-១៥៨៤) | issue = ព្រះបាទ[[ជ័យជេស្ឋាទី១]]<br>ព្រះបាទ[[បរមរាជាទី៣]] | father1 = | mother1 = | religion = [[គ្រិស្តសាសនា]]（[[ព្រះសហគមន៍កាតូលិក|និកាយកាតូលិក]]បែបអេស្ប៉ាញ)<br><small>(សាសនាមុន គឺជា[[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ព្រះ​ពុទ្ធសាសនាបែបខ្មែរ]][[ថេរវាទ|និកាយថេរវាទ]] - សាសនាអ្នកតា ឬ [[វិញ្ញាណនិយម|វិញាណនិយម]]និង[[ព្រហ្មញ្ញ សាសនា|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]])</small> }} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} '''សម្ដេចព្រះភគវតីស្រីចក្រពត្រាធិរាជ''' ឬ '''ព្រះអង្គពៅភិវង្សធំ''' គឺជា[[រាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រនៃខ្មែរ|ព្រះរាជអគ្គមហេសី]]នៅព្រះបាទ[[ព្រះសត្ថាទី១|សម្ដេចព្រះសត្ថា]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលលង្វែក]] ជាព្រះវររាជមាតានៅពីរ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលលង្វែក]] គឺជាព្រះបាទ[[ជ័យជេស្ឋាទី១]]និងព្រះបាទ[[បរមរាជាទី៣]]។ == ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ == សម្ដេចព្រះសត្ថា ព្រះអង្គឡើយសោយរាជ្យក្នុងព្រះជន្មាយុ ៣៧ ព្រះវស្សា។ ស្ដេចទ្រង់ព្រះនាមជា ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបរមមហិន្ទរាជា រាមាធិបតី បរមបពិត្រ សុខត្តិយ ជាឥសូរកម្ពុជា មហាឥន្ទបត្តបុរី។ " ឡើងរាជាភិសេក សោយរាជសម្បត្តិតពីព្រះរាជបិតា។ ព្រះអង្គអភិសេកអ្នកនាង ពៅភិវង្សធំ ជាព្រះអគ្គមហេសី តាំងព្រះនាមជា សម្ដេចព្រះភគវតីស្រីចក្រពត្រាធិរាជ។ ព្រះអង្គសម្ភពព្រះរាជបុត្រាមួយព្រះអង្គ នឹងព្រះអគ្គមហេសីទ្រង់ប្រទាននាមថា សម្ដេចព្រះជ័យជេដ្ឋា។ ទោស័ក ព្រះជន្មវស្សា ៤១ ឆ្នាំ សម្ដេចព្រះអគ្គមហេសីសម្ភព ព្រះរាជបុត្រាមួយព្រះអង្គទៀត ទ្រង់ប្រទាននាមជា ពញាតន់។<ref>https://km.wikibooks.org/wiki/%E1%9E%AF%E1%9E%80%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%98%E1%9E%A0%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9E%BB%E1%9E%9A%E1%9E%9F%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%82%E1%9E%9A/%E1%9E%95%E1%9F%82%E1%9E%93%E1%9E%8A%E1%9E%B8%E1%9E%96%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%87%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%91%E1%9E%9F%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%8A%E1%9F%81%E1%9E%85%E1%9E%96%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%87%E1%9E%9F%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%90%E1%9E%B6</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} *[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] *[[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] *ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរភាគរឿងនិទាន ដោយលោកបណ្ឌិតសភាចារ្យ [[រស់ ចន្ទ្រាបុត្រ]] *ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ == សូមមើលផងដែរ == * [[រាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រនៃខ្មែរ|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[លង្វែក|រាជធានីលង្វែក]] {{commons category|សម្ដេចព្រះភគវតីស្រីចក្រពត្រាធិរាជ}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[អ្នកម្នាងកេសរ (លង្វែក)|កេសរ]]}} {{s-ttl|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះរាជអគ្គមហេសីកម្វុជទេឝ]]<br>[[សម័យកាលលង្វែក]]|years= ១៥៧៦-១៥៨៤}} {{s-aft|after=[[អ្នកម្នាងពេជម៉ែលាវ|ពេជម៉ែលាវ]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សានុវង្សនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអង្គជ័យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីសម័យលង្វែក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកសម័យលង្វែក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះក្សត្រីយានីសម័យលង្វែក]] 010d7n4y8nt3g6kl99ddo7odv0nsy4o 0 53803 337107 336884 2026-07-03T06:07:15Z Noreaykh 43065 /* */ Official article was attack tittle by kids. 337107 wikitext text/x-wiki {{pp-protected}} {| class="infobox" style="width:1em;" |- style="text-align:center;" |style="background: #0B6623;" colspan="2"|<p style="font-family:Khmer OS muol pali; font-size: 15pt; color: #FFFFFF; text-shadow: 0px 0px yellow;> ស្រីសុគន្ធបទ </p> |- style="text-align:center;" | colspan="2" |[[File:Royal Standard of Cambodia (Pre-1993).svg|250px]] |- style="text-align:center;" |style="background: #ABCDEF;" colspan="5" | |- style="background: #f1f5fc;" |- style="vertical-align:center;" |'''រជ្ជកាល''' | ១៤៨៦-១៥១៤ រាជាណាចក្រកម្ពុជា |- style="vertical-align:center;" |'''គ្រងរាជ''' |​​លើកទី១ - ១៤៨៦ <br/> លើកទី២ - ១៥០៤ |- style="vertical-align:center;" |'''រាជសម័យ''' | សម័យចតុមុខ |- style="vertical-align:center;" |'''ព្រះនាមពេញ''' |​​​ព្រះរាជឱង្ការ ស្រីសុគន្ធបទរាជា |- style="vertical-align:center;" |'''មរណៈនាម''' | មិនមានកំណត់ត្រា |- style="vertical-align:center;" |'''ក្សត្រមុន''' | [[ធម្មរាជាទី២]] |- style="vertical-align:center;" |'''រាជបន្ត''' | [[ស្រីជេដ្ឋា]] |- style="vertical-align:center;" |'''សន្តិវង្ស''' | រាជវង្ស​ចតុមុខ |- style="vertical-align:center;" |'''ប្រសូត្រ''' | មិនមានកំណត់ត្រា |- |មហេសី |[[កេសរបុប្ផា|ស្រីស]] |- style="vertical-align:center;" |'''បុត្រ''' | [[យសរាជា|ចៅពញាយសរាជា]] |- |បិតា |[[ធម្មរាជាទី២|ធម្មរាជាទី២]] |- |មាតា |[[សម្ដេចព្រះភគវតីសិរីទេពទេវីនារីចក្រពត្តិ|ទេវីលក្ខណ៍]] |- style="vertical-align:center;" |'''ចូលទីវង្គត''' | ១៥១៤ |- style="vertical-align:center;" |'''ជំនឿសាសនា''' |[[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ព្រះ​ពុទ្ធសាសនាបែបខ្មែរ]][[ថេរវាទ|និកាយថេរវាទ]] និង [[ព្រហ្មញ្ញ​សាសនា]] <br/> [[វិញ្ញាណនិយម|ជំនឿ​លើពពួកទេវតា]] |} '''[[ស្រីសុគន្ធបទ]]''' ([[អង់គ្លេស]]: Srei Sokunbot) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០០-១៥១៤) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១៤៨៦-១៥១៤) ព្រះអង្គជាព្រះរាជបុត្រច្បង របស់ [[ធម្មរាជាទី២]] ទ្រង់ឡើងសោយរាជសម្បត្តិលើកទី២ ក្នុងឆ្នាំជូត នព្វស័ក ព.សករាជ ២០៤៨ ត្រូវនិង គ.សករាជ ១៥០៤ ត្រូវនិង មហាសករាជ ១៤២៧ ទ្រង់មានព្រះនាមហៅថា '''"ព្រះរាជឱង្ការ ស្រីសុគន្ធបទរាជា"''' ។ ក្រោយពេលធ្វើពិធី តម្កល់សារីរិកធាតុរបស់បិតាទ្រង់ ក្នុងឆ្នាំ ១៤៨៦ នៃគ.សករាជ នាស្រុកសន្ទុក (បច្ចុប្បន្នៈ [[កំពង់ធំ]]) រួចរាល់ហើយ ព្រះអង្គបានធ្វើពិធីតែងតាំងឋានៈមន្ត្រីនៅក្នុងខ្សែររាជវង្សផងដែរ ទ្រង់បានតែងតាំង [[ចន្ទរាជា]] ជាចៅហ្វាយស្រុកចតុមុខ (បច្ចុប្បន្នៈ [[ភ្នំពេញ]]) មានឋានៈនាម ជាចៅពញ្ញា ទោះជាព្រះអង្គជាបងប្រុស ម្ដាយទីទៃក៏ពិតមែន តែព្រះអង្គមានបិតាតែមួយដូចគ្នា ការតែងតាំងនេះ ព្រះអង្គបានថ្វាយដំរីហ្លួងមួយចំនួនទៅកាន់ទ្រង់ផងដែរ បន្ទាប់ពីដឹងថាប្អូនរបស់ខ្លួន ស្រលាញ់ និង ចូលចិត្តសត្វដំរី ។<ref> Société Asiatique (1871) [https://books.google.com/books/about/Journal_asiatique.html?id=gq9UAAAAcAAJ Journal asiatique: ou recueil de mémoires d'extraits et de notices relatifs à l'histoire, à la philosophie, aux sciences, à la littérature et aux langues des peuples orientaux, Volume 18], Publisher: Society, Original from the Bavarian State Library </ref> sd7vmoqq75hx6i6elz2l49w8dl6hzm4 337108 337107 2026-07-03T06:08:33Z Noreaykh 43065 /* */ 337108 wikitext text/x-wiki {{pp-protected}} {| class="infobox" style="width:1em;" |- style="text-align:center;" |style="background: #0B6623;" colspan="2"|<p style="font-family:Khmer OS muol pali; font-size: 15pt; color: #FFFFFF; text-shadow: 0px 0px yellow;> ស្រីសុគន្ធបទ </p> |- style="text-align:center;" | colspan="2" |[[File:Royal Standard of Cambodia (Pre-1993).svg|250px]] |- style="text-align:center;" |style="background: #ABCDEF;" colspan="5" | |- style="background: #f1f5fc;" |- style="vertical-align:center;" |'''រជ្ជកាល''' | ១៤៨៦-១៥១៤ រាជាណាចក្រកម្ពុជា |- style="vertical-align:center;" |'''គ្រងរាជ''' |លើកទី១ - ១៤៨៦ <br/> លើកទី២ - ១៥០៤ |- style="vertical-align:center;" |'''រាជសម័យ''' | សម័យចតុមុខ |- style="vertical-align:center;" |'''ព្រះនាមពេញ''' |ព្រះរាជឱង្ការ ស្រីសុគន្ធបទរាជា |- style="vertical-align:center;" |'''មរណៈនាម''' | មិនមានកំណត់ត្រា |- style="vertical-align:center;" |'''ក្សត្រមុន''' | [[ធម្មរាជាទី២]] |- style="vertical-align:center;" |'''រាជបន្ត''' | [[ស្រីជេដ្ឋា]] |- style="vertical-align:center;" |'''សន្តិវង្ស''' | រាជវង្សចតុមុខ |- style="vertical-align:center;" |'''ប្រសូត្រ''' | មិនមានកំណត់ត្រា |- |មហេសី |[[កេសរបុប្ផា|ស្រីស]] |- style="vertical-align:center;" |'''បុត្រ''' | [[យសរាជា|ចៅពញាយសរាជា]] |- |បិតា |[[ធម្មរាជាទី២|ធម្មរាជាទី២]] |- |មាតា |[[សម្ដេចព្រះភគវតីសិរីទេពទេវីនារីចក្រពត្តិ|ទេវីលក្ខណ៍]] |- style="vertical-align:center;" |'''ចូលទីវង្គត''' | ១៥១៤ |- style="vertical-align:center;" |'''ជំនឿសាសនា''' |[[ព្រះពុទ្ធសាសនានៅកម្ពុជា|ព្រះពុទ្ធសាសនាបែបខ្មែរ]][[ថេរវាទ|និកាយថេរវាទ]] និង [[ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] <br/> [[វិញ្ញាណនិយម|ជំនឿលើពពួកទេវតា]] |} '''[[ស្រីសុគន្ធបទ]]''' ([[អង់គ្លេស]]: Srei Sokunbot) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០០-១៥១៤) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១៤៨៦-១៥១៤) ព្រះអង្គជាព្រះរាជបុត្រច្បង របស់ [[ធម្មរាជាទី២]] ទ្រង់ឡើងសោយរាជសម្បត្តិលើកទី២ ក្នុងឆ្នាំជូត នព្វស័ក ព.សករាជ ២០៤៨ ត្រូវនិង គ.សករាជ ១៥០៤ ត្រូវនិង មហាសករាជ ១៤២៧ ទ្រង់មានព្រះនាមហៅថា '''"ព្រះរាជឱង្ការ ស្រីសុគន្ធបទរាជា"''' ។ ក្រោយពេលធ្វើពិធី តម្កល់សារីរិកធាតុរបស់បិតាទ្រង់ ក្នុងឆ្នាំ ១៤៨៦ នៃគ.សករាជ នាស្រុកសន្ទុក (បច្ចុប្បន្នៈ [[កំពង់ធំ]]) រួចរាល់ហើយ ព្រះអង្គបានធ្វើពិធីតែងតាំងឋានៈមន្ត្រីនៅក្នុងខ្សែររាជវង្សផងដែរ ទ្រង់បានតែងតាំង [[ចន្ទរាជា]] ជាចៅហ្វាយស្រុកចតុមុខ (បច្ចុប្បន្នៈ [[ភ្នំពេញ]]) មានឋានៈនាម ជាចៅពញ្ញា ទោះជាព្រះអង្គជាបងប្រុស ម្ដាយទីទៃក៏ពិតមែន តែព្រះអង្គមានបិតាតែមួយដូចគ្នា ការតែងតាំងនេះ ព្រះអង្គបានថ្វាយដំរីហ្លួងមួយចំនួនទៅកាន់ទ្រង់ផងដែរ បន្ទាប់ពីដឹងថាប្អូនរបស់ខ្លួន ស្រលាញ់ និង ចូលចិត្តសត្វដំរី ។<ref> Société Asiatique (1871) [https://books.google.com/books/about/Journal_asiatique.html?id=gq9UAAAAcAAJ Journal asiatique: ou recueil de mémoires d'extraits et de notices relatifs à l'histoire, à la philosophie, aux sciences, à la littérature et aux langues des peuples orientaux, Volume 18], Publisher: Society, Original from the Bavarian State Library </ref> == ព្រះរាជពិធី រាជាភិសេក និង គ្រងរាជសម្បត្តិលើកទី២ គ.សករាជ ១៥០៤ == '''The Royal Wedding Ceremony and the Second Throne 1504 AD''' វេលាមួយ ដែល ស្រីសុគន្ធបទ យាងចាកចេញពីព្រះបរមរាជវាំង ទៅប្រពាតព្រៃ (ដើរកំសាន្ត) និង ចង់ទៅស្ទូចត្រី នៅបារាយ៍ទឹកមួយ ពេលនោះទ្រង់បានឃើញស្រីម្នាក់ ឈរនៅកំពង់ទឹកនោះ ក៏ចាប់ចិត្តស្រលាញ់សួរនាំ រួចបានចូលទៅស្ដីដណ្ដឹងនាងយកមកធ្វើជាស្នំឯក ដែលបានធ្វើពិធីរាជាភិសេកមង្គលការ ក្នុងឆ្នាំ ១៥០៤ នៃគ.សករាជ ដោយនាងមានឈ្មោះថា "ពៅ កេសរបុប្ផា" ទីកន្លែងដែលនាងឈរ នៅកំពង់ទឹកនោះត្រូវបានជាប់ឈ្មោះថា៖ ស្រុកស្រីសឈរ (បច្ចុប្បន្នជា: [[ស្រុកព្រៃឈរ]] [[ខេត្តកំពង់ចាម]]) ហើយបារាយ៍ទឹក ដែលស្ដេចចាប់ចិត្តប្រតិព័ទ្ធទៅនាងស ត្រូវបានហៅថា ឃុំបារាយ៍មកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។ ពិធីរាជាពិសេកដល់ឱ្យឡារិកនេះហើយ ទ្រង់បានប្រកាសតែងតាំង [[ស្ដេចកន|នាយកន]] ដែលត្រូវជាបងនាងស ឱ្យមានឋានៈ ជាឃុនហ្លួងព្រះស្ដេច ដែលមានងារជាសម្ដេច ឱ្យសមជាឋានៈ នៃបងថ្លៃស្ដេច នៅក្នុងពាក្យរាជសព្ទ ដែលត្រូវបានហៅថា "ព្រះជេដ្ឋា" ដើម្បីសម្គាល់ជាខ្សែររាជវង្ស ដូចនេះហើយ បរមងារ នាយកនត្រូវបានប្រសិទ្ធនាមថា "ឃុនហ្លួងព្រះស្ដេចកន" ដែលមានឋានៈជា អ្នកអង្គម្ចាស់ ។<ref> Société Asiatique (1871) [https://books.google.com/books/about/Journal_asiatique_ou_recueil_de_m%C3%A9moire.html?id=ewFUAAAAcAAJ Journal asiatique ou recueil de mémoires, d'extraits et de notices relatifs à l'histoire, à la philosophie, aux sciences, à la littérature et aux langues des peuples orientaux, Volume 99], Publisher: Dondey-Dupré, Original from National Library of the Netherlands </ref> == សុបិនឃើញនាគពីរក្បាល == '''Dreaming of two dragons''' ស្រីសុគន្ធបទ រាជាភិសេក មិនបានប៉ុន្មានខែផងទ្រង់ សុបិនឃើញនាគមួយក្បាល ហោះហើរមកពាំយក ស្វេតឆ័ត្រ ដែលជា ឆ័ត្ររាជបល្ល័ង ពណ៌ស ហោះនាំចេញទៅក្រៅព្រះបរមរាជវាំង យល់សុបិនឃើញដូចនេះ ព្រះអង្គបានបង្គាប់ឱ្យ ក្រុមមន្ត្រីបរោហិត ចាប់ទស្សន៍ទាយពីសុបិននេះ ក្រុមមន្ត្រីបរោហិត ក៏មានពំនោលថា ព្រះអង្គនិងត្រូវមានក្រុមញាតិវង្សដែលជាខ្សែររាជវង្សដូចគ្នា ដណ្ដើមយករាជបល្ល័ងនេះ ដោយសេចក្ដីនឹកគិតពីទំនាយយល់សុបិននេះ ទៅធៀបនិង [[ចន្ទរាជា]] ទ្រង់ក៏សម្រេចចិត្តរៀបចំល្បិច រួចឱ្យ ព្រះជេដ្ឋាកន ធ្វើបទចោទប្ដឹង ចន្ទរាជា អំពីការលួចកឹបកេងនូវប្រាក់ស្បៀងសម្រាប់កងទ័ព លេះសមស្របនេះបានដាក់ទោស ចន្ទរាជា ឱ្យនិរទេស ទ្រង់ទៅកាន់តំបន់ ព្រំដែនខ្មែរ-សៀម ក្នុងឆ្នាំ ១៥០៤ នៃគ.សករាជ ហើយជាពេលដែល ចន្ទរាជា ធ្លាក់បុណ្យស័ក្តិ ពីឋានៈចៅពញ្ញា មកវណ្ណៈអ្នកងារ ដែលទៅធ្វើការផ្នែកទាក់សត្វដំរី នៅលប់បុរី ថ្វាយ ពញ្ញាអង្គធម្មខាត់ ដែលជាបុត្រ [[ស្រីរាជា]] ហើយក៏ត្រូវជាបុត្រធម៌ស្ដេចសៀម ផងដែរ ។ ព្រះសុបិនទី២ ដែលកើតឡើង ក្នុងឆ្នាំ ១៥០៨ នៃគ.សករាជ ទ្រង់បានយល់សុបិនឃើញនាគមួយក្បាលយ៉ាងធំបានហោះដេញ ព្រះអង្គ និង គណៈមន្ត្រីនានា ឱ្យចេញពីព្រះបរមរាជវាំង ហើយនាគនោះបានព្រួសភ្លើង ដុតកំទេចរាជវាំងនេះតែម្ដង ភ្ញាក់ពីសុបិនដ៏ភិតភ័យនេះ ទ្រង់បានចាត់ឱ្យ ក្រុមមន្ត្រីបរោហិត ទស្សន៍ទាយនូវព្រះសុបិននេះ មិនខុសពីពំនោលលើកទី១ ព្រះអង្គនិងត្រូវមានក្រុមញាតិវង្សដែលជាខ្សែររាជវង្សដូចគ្នា ដណ្ដើមយករាជបល្ល័ងនេះ ដោយសេចក្ដីនឹកគិតពីទំនាយយល់សុបិននេះ ទៅធៀបនិង [[ស្ដេចកន|ព្រះជេដ្ឋាកន]] ។ ក្រោយមក ទ្រង់បានប្រជុំមន្ត្រីជាសម្ងាត់លួចធ្វើឃាត ព្រះជេដ្ឋាកន ដោយសម្លាប់នាយកន យកលេះក្នុងពេលទៅដើរលេង នេសាទត្រី ដោយកលល្បិចរបស់ព្រះរាជា បានលបលួចស្ដាប់លឺ ដោយ ស្នំឯកពៅកេសរ ជាប្អូនស្រីបង្កើតរបស់នាយកន បានយកដំណឹងនេះទៅប្រាប់ដល់បងរបស់ខ្លួនដើម្បីឱ្យរួចផុតពីសេចក្ដីស្លាប់នេះ នៅទីបំផុតនាយកន ក៏បានរួចខ្លួន និងបានទៅពឹងពាក់សុំជំនួយពីឪពុកមារ (ពូ) របស់ខ្លួនគឺ ពញ្ញាកៅ ដែលជាចៅហ្វាយស្រុកនៅ ខេត្តកណ្ដាល ឱ្យជួយបង្ករទ័ពបះបោរផ្ដួលរំលំយករាជបល្ល័ងនេះ ពីស្រីសុគន្ធបទ ក្រោយពេលដឹងដំណឹងថា ប្អូនស្រីរបស់ខ្លួន ត្រូវបានព្រះរាជាដាក់ទោសប្រហារជីវិត ដោយសាររឿងជួយនាយកននេះ ។<ref>Eng Suth (1969) [https://www.elibraryofcambodia.org/ebook/morha-boros-khmer-2-ebook/ Mohaboros Khmer Documents Volume 1-2], Publisher: Institut Français du Cambodge Bibliothèque Numérique Culturethèque.</ref> == ការបាត់បង់រាជបល្ល័ង == '''Loss of the throne''' អំឡុងពេលដែលនាយកនបង្ករទ័ព នាយកនបានក្លែងរាជសារព្រះរាជា ដោយយកលេះថាប្រមូលទ័ពដើម្បីធ្វើសង្គ្រាមនិងពួកសៀម មន្ត្រីមួយចំនួនមិនហ៊ានសួរនាំនោះទេត្បិតនាយកននៅមានឋានៈជា ព្រះស្រីជេដ្ឋា (បងថ្លៃស្ដេច) ដោយសារព្រះរាជាពេលនោះមិនទាន់មានលេះគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការដកហូតអំណាចរបស់នាយកន រហូតបណ្ដោយឱ្យនាយកនប្រើប្រាសឋានៈជា បងថ្លៃស្ដេចបង្ករទ័ពបានមួយឆ្នាំ ទើបព្រះរាជារឹបអូសអំណាចរបស់នាយកន ក្នុងឆ្នាំ ១៥០៩ នៃគ.សករាជ ដោយចោទនាយកនថាបានបង្កើតតំបន់អប្បគមន៍ ដើម្បីគ្រប់គ្រង ទោះជាយ៉ាងនេះក្ដីក៏ព្រះរាជា មិនអាចទៅចាប់ខ្លួន និងធ្វើអ្វីនាយកន បានដែរ រហូតដល់ គ.សករាជ ១៥១២ ឃុនហ្លួងព្រះស្ដេចកន បានធ្វើរដ្ឋប្រហារ ដោយបានលើកទ័ពចំនួន ៨០,០០០ (៨មុឺននាក់) បះបោរផ្ដួលរំលំ ស្រីសុគន្ធបទ នៅរាជធានីទួលបាសាន ដែលមានទ័ពការពារចំនួន ៥០,០០០ (៥មុឺននាក់) ។ ពញ្ញាកៅបានលើកទ័ពវាយចូលរាជធានីទួលបាសាន ចំនួនប្រាំច្រកទ្វារ នៅទីបំផុតក៏វាយបែករាជធានី ទួលបាសាន ត្រឹមរយៈពេលខ្លី តែ១០ ថ្ងៃប៉ុនណោះ ចំណែកឯ ស្រីសុគន្ធបទ បានយកគ្រឿងសម្រាប់រាជទាំង៥ រត់ភៀសខ្លួនទៅបោះជំរុំនៅ [[ស្រុកស្ទឹងសែន]] (បច្ចុប្បន្ន: [[ខេត្តកំពង់ធំ]]) និងបានចេញរាជសារប្រកាស តែងតាំង [[ចន្ទរាជា]] ជាមហាឧបរាជ (រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ) ឱ្យត្រឡប់ពីនគរសៀម មកជួយសង្គ្រោះដល់ព្រះអង្គវិញ ។ គ.សករាជ ១៥១៤ នៅពេលដឹងថា ស្រីសុគន្ធបទ មានចំនួនកងទ័ពតិច ឃុនហ្លួងព្រះស្ដេចកន បានលើកទ័ពចំនួន ៥០០០០ (៥មុឺននាក់) ជាមួយនិងកងកាំភ្លើងធំ វាយចូលបន្ទាយស្ទឹងសែន ពីយប់អាធ្រាត រហូតដល់ធ្វើឃាត ស្រីសុគន្ធបទ បាននៅពេលនោះ និងបានត្រៀមខ្លួនសម្រាប់ឡើងសោយរាជផងដែរ ប៉ុន្តែដោយសារតែគ្រឿងរាជទាំង៥ បានបាត់ មិនអាចឡើងសោយរាជទៅបាន ការសោយរាជរបស់នាយកន ត្រូវបានពន្យាពេល ២ឆ្នាំ ដើម្បីរងចាំគ្រឿងសម្រាប់រាជទាំង៥ថ្មីធ្វើរួច នៅទីបំផុតនាយកនបានឡើងសោយរាជ ក្នុងឆ្នាំ ១៥១៦ នៃគ.សករាជ ដែលមានព្រះនាមក្នុងរាជថា ស្រីជេដ្ឋាធិរាជ រាមាធិបតី ។<ref> Eng Soth, Lim Yan (1969) [https://www.worldcat.org/oclc/1112074917 Document of the great Khmer man (Khmer royal genealogy)], Publisher: Member of the Historical Committee Ministry of Education, Youth, and Sport, OCLC Number: 1112074917 </ref> == ចំណារពន្យល់ == នេះជាអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ដែលបានរកឃើញសំណៅឯកសារ ដែលសរសេរដោយប្រវត្តិវិទូរជនជាតិហូឡង់ក្នុងឆ្នាំ (1871) អត្ថបទទាំងមូលសរសេរជាភាសាហូឡង់ផងដែរ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់និង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ (1969) ដែលផ្ដិតយកតែឆ្នាំ ដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធទៅនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិតប៉ុនណោះ រាល់ខ្លឹមសារដែលទាក់ទងនិងរឿងភាគនិទាន ដែលគេសរសេរច្របល់ក្នុង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ មិនត្រូវបានយកមកសរសេរនោះទេ ។ == មើលផងដែរ == * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] == តំណភ្ជាប់ រជ្ជកាលគ្រងរាជ == {{S-start}} {{S-hou|''(គ.ស ០០០០-១៥១៤)''}} {{Succession box|before= [[ធម្មរាជាទី២]]|title=រាជាណាចក្រកម្ពុជា|years='''១៤៨៦-១៥១៤'''|after=[[ស្រីជេដ្ឋា]]}} {{S-end}} == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រសម័យចតុមុខ]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកតាអ្នកដូនខ្មែរ]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអង្គជ័យ]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខ្មែរកាត់សៀម]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេទ័ពសម័យចតុមុខ]] blmu44dakkxop6om1oaha7wnkfdgeqq 0 53884 337098 2026-07-02T23:39:12Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[សម្ដេចព្រះភគវតីស្រីចក្រពត្រាធិរាជ]] ទៅ [[អ្នកនាងពៅ]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 337098 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[អ្នកនាងពៅ]] 6p1kjhhmleiqsitdx2iaqxeops3iqnj 0 53885 337100 2026-07-02T23:39:56Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[អ្នកនាងពៅ]] ទៅ [[សម្ដេចព្រះភគវតី ស្រីចក្រពត្រាធិរាជ]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 337100 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[សម្ដេចព្រះភគវតី ស្រីចក្រពត្រាធិរាជ]] lz36mik1ggzhrk38w6gw5ajdqwcotca 0 53886 337102 2026-07-02T23:41:05Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[អ្នកព្រះម៉ែនាងវង]] ទៅ [[ព្រះម៉ែនាងវង]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 337102 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ព្រះម៉ែនាងវង]] s3wrhxxahaiisznbeq2r3mvjtfzau0h 0 53887 337104 2026-07-02T23:42:09Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[កេសរមាលា]] ទៅ [[ព្រះម្នាងកេសរមាលា]] 337104 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ព្រះម្នាងកេសរមាលា]] i144n462znf7msirm92p1ogegnd1lmg 0 53888 337106 2026-07-02T23:43:33Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[មហាទេវី (លង្វែក)]] ទៅ [[សម្ដេចព្រះទេវីក្សត្រី]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 337106 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[សម្ដេចព្រះទេវីក្សត្រី]] ecdk6mh493zx4u6oa1n3q3ctuq2ttug 0 53889 337110 2026-07-03T06:16:52Z ~2026-37821-16 51848 19 337110 wikitext text/x-wiki 070715250 bb4rkjtvggrydnnvnbn4gdv6efsc84r 337111 337110 2026-07-03T06:19:38Z NDG 47425 Requesting deletion 337111 wikitext text/x-wiki {{delete|Nonsense}}070715250 kr285smsih32buwag2bqiknk8ggq6n0 0 53890 337117 2026-07-03T06:29:47Z Noreaykh 43065 Noreaykh បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ជ័យវម៌្មទី ៧]] ទៅ [[ជ័យវរ្ម័នទី៧]] តាមរយៈការបញ្ជូនបន្ត 337117 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ជ័យវរ្ម័នទី៧]] g1y7fitotvzn8ekjrat53wmaejtrq51 1 53891 337119 2026-07-03T06:29:47Z Noreaykh 43065 Noreaykh បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ការពិភាក្សា:ជ័យវម៌្មទី ៧]] ទៅ [[ការពិភាក្សា:ជ័យវរ្ម័នទី៧]] តាមរយៈការបញ្ជូនបន្ត 337119 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ការពិភាក្សា:ជ័យវរ្ម័នទី៧]] t3zsuj7vzhufwztr1vx5xz6tukmtiqn 0 53892 337121 2026-07-03T06:30:54Z Noreaykh 43065 Noreaykh បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ឝ្រីឥន្ទ្រកុមារ]] ទៅ [[ស្រីឥន្ទ្រកុមារ]] 337121 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ស្រីឥន្ទ្រកុមារ]] 0l5u95y5tjvq6q4ouo36j1euw63dp5w 0 53893 337125 2026-07-03T06:45:26Z Noreaykh 43065 Noreaykh បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ជ័យវម៌្មទី ៨]] ទៅ [[ជ័យវរ្ម័នទី៨]] តាមរយៈការបញ្ជូនបន្ត 337125 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ជ័យវរ្ម័នទី៨]] 510ykyt2f0jannjv4e2prdqjxbadpz0 337126 337125 2026-07-03T06:46:32Z Noreaykh 43065 /* */ 337126 wikitext text/x-wiki == សេចក្តីប្រកាស == ប្រជាជនកម្ពុជាទូទាំងប្រទេស សរសេរ អាន តាម ខេមរៈភាសា ប្អូនៗដែលមានកម្រិតវប្បធម៌ទាប ខ្លៅ មិនគួរណាធ្វើការកែប្រែចំណងជើងអត្ថបទ (Article) ទៅជា ភាសាសំស្ក្រឹតនោះទេ កម្ពុជាមានជនជាតិភាគតិច ជាង 20ក្រុមពួក ពួកគេមានភាសាបែបផ្សេងពីភាសាខ្មែរបច្ចុប្បន្ន បើពួកគេយករបៀបសរសេរប្រកបរបស់ពួកគេមកច្របល់ក្នុងសង្គមខ្មែរ នោះនិងនាំប្រជាជនឆ្គួតតាមប្អូនៗជាក់ជាមិនខាន ។ ជនជាតិភាគតិច ជាង 20ក្រុមពួក នៅកម្ពុជាត្រូវរៀនភាសាខ្មែរ បច្ចុប្បន្នហៅថា ខេមរៈភាសា ដើម្បីប្រើប្រាស់សម្រាប់ការប្រាស្រ័យទាក់ទងសម្រាប់ការសរសេរឯកសារ ជាផ្លូវការណ៍ មិនអាចយកភាសាពួកគេមកសរសេរឡូកឡំសម្រាប់ការប្រើលិខិតបទដ្ឋាននោះទេ ឈប់ខ្លៅ ។ បើប្អូនៗចង់យកសំស្ក្រឹតមកប្រើ ប្រើក្នុងទម្រង់បើកបិទ វង់ក្រចក ជ័យវរ្ម័នទី៧ (សំស្ក្រឹត:ជយវម្ម៌ទី៧) ។ សំស្ក្រឹត ជាកម្ចីភាសា មិនមែនជាភាសាផ្លូវការណ៍ ដែលយើងប្រើបច្ចុប្បន្ននេះទេ ឈប់នាំគេខ្លៅ ។ លោក ហង់ជួនណារ៉ុង រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងអប់រំ សូមបញ្ឈប់ការនាំក្មេងៗរៀន ភាសាសំស្ក្រឹត និង ភាសាបាលី តាមសាលាទាំងអស់ទៀត សំស្ក្រឹត សម្រាប់តែអ្នកចង់ក្លាយជាអ្នកប្រវត្តិវិទូ ឬ នរៈវិទ្យា ហើយភាសាបាលី សម្រាប់តែព្រះសង្ឃបានហើយ សូមផ្ដោតទៅលើ វេយ្យាករណ៍ភាសាខ្មែរ ភាសាអង់គ្លេស ចិន និង បារាំង សូមអរគុណ ។ 60sw6zd753n1rdej9o0m5m9y44oeqk2 0 53894 337128 2026-07-03T06:48:21Z Noreaykh 43065 Noreaykh បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣]] ទៅ [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣]] តាមរយៈការបញ្ជូនបន្ត 337128 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣]] ewur75zq5u9l7umgy5btyq8p8ha10rh 0 53895 337130 2026-07-03T08:03:57Z ~2026-37835-93 51849 បានបង្កើតទំព័រដែលផ្ដើមដោយ គិតមកត្រឹមពេលបច្ចុប្បន្ន រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (ដែលបានប្រកាសឱ្យប្រើប្រាស់ជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី២៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩៣) ត្រូវបានធ្វើវិសោ... 337130 wikitext text/x-wiki គិតមកត្រឹមពេលបច្ចុប្បន្ន រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (ដែលបានប្រកាសឱ្យប្រើប្រាស់ជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី២៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩៣) ត្រូវបានធ្វើវិសោធនកម្ម (កែប្រែ និងបន្ថែម) ចំនួន '''១០ លើក''' ហើយ។ ខាងក្រោមនេះគឺជាប្រវត្តិសង្ខេបនៃការធ្វើវិសោធនកម្មទាំង ១០ លើក៖ * '''លើកទី១ (ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩៤)៖''' កែប្រែមាត្រា១១ ស្តីពីការចាត់តាំងប្រមុខរដ្ឋស្តីទី ក្នុងករណីព្រះមហាក្សត្រប្រឈួន ឬអវត្តមាន។ * '''លើកទី២ (ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩៩)៖''' កែប្រែដើម្បីបង្កើតស្ថាប័នព្រឹទ្ធសភា។ * '''លើកទី៣ (ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០១)៖''' កែប្រែពាក់ព័ន្ធនឹងស្ថាប័នព្រះមហាក្សត្រ ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ និងការរៀបចំទឹកដី។ * '''លើកទី៤ (ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០៤)៖''' ការអនុម័តច្បាប់ធម្មនុញ្ញបន្ថែម ដើម្បីធានានូវដំណើរការជាប្រក្រតីនៃស្ថាប័នជាតិ (ការបោះឆ្នោតជាកញ្ចប់)។ * '''លើកទី៥ (ខែមីនា ឆ្នាំ២០០៦)៖''' កែប្រែកូរ៉ុមនៃកិច្ចប្រជុំ និងការអនុម័តរបស់រដ្ឋសភា និងព្រឹទ្ធសភា ពី ២/៣ មកត្រឹម ៥០% បូក ១ ជាដាច់ខាត។ * '''លើកទី៦ (ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០០៨)៖''' កែប្រែពាក់ព័ន្ធនឹងការបែងចែករដ្ឋបាលទឹកដី។ * '''លើកទី៧ (ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៤)៖''' កែប្រែដើម្បីដាក់បញ្ចូល គណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត (គ.ជ.ប) ទៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ * '''លើកទី៨ (ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៨)៖''' កែប្រែមាត្រាមួយចំនួនទាក់ទងនឹងការការពារសន្តិសុខជាតិ ការប្រឆាំងការជ្រៀតជ្រែកពីបរទេស និងការតម្រូវឲ្យប្រជាពលរដ្ឋគោរពរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ * '''លើកទី៩ (ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២១)៖''' កែប្រែដើម្បីកំណត់ឲ្យថ្នាក់ដឹកនាំកំពូលនៃស្ថាប័នជាតិទាំង៤ (ប្រធានរដ្ឋសភា ប្រធានព្រឹទ្ធសភា នាយករដ្ឋមន្ត្រី និងប្រធានក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ) ត្រូវមាន '''"សញ្ជាតិខ្មែរតែមួយគត់"'''។ * '''លើកទី១០ (ខែសីហា ឆ្នាំ២០២២)៖''' កែប្រែមាត្រាមួយចំនួនដើម្បីធានាដំណើរការស្ថាប័នកំពូលរបស់ជាតិ (ជាពិសេសនីតិវិធីនៃការចាត់តាំងនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងការបង្កើតរាជរដ្ឋាភិបាល) ឲ្យដំណើរការទៅដោយរលូន មិនមានការជាប់គាំងនយោបាយ។ kbmw5qjewhfevk5gz3omwq3tuc8ouvm 0 53896 337131 2026-07-03T08:06:17Z សៀកហ៊ 23845 បានបង្កើតទំព័រដែលផ្ដើមដោយ == ប្រយោជន៍នៃការមានគោលដៅ == * ជួយពង្រឹងការជឿទុកចិត្តលើខ្លួនឯង * ជួយឲ្យមានការផ្តួចផ្តើមជារបស់ខ្លួន * ជួយឲ្យមានក្តីស្រមើស្រម៉ៃ * មានភាពក្លៀវក្លាស្វាហាប់ *... 337131 wikitext text/x-wiki == ប្រយោជន៍នៃការមានគោលដៅ == * ជួយពង្រឹងការជឿទុកចិត្តលើខ្លួនឯង * ជួយឲ្យមានការផ្តួចផ្តើមជារបស់ខ្លួន * ជួយឲ្យមានក្តីស្រមើស្រម៉ៃ * មានភាពក្លៀវក្លាស្វាហាប់ * មានវិន័យចំពោះខ្លួនឯង * ប្រមែប្រមូលថាមពលនៃការព្យាយាម mtvxzf92y2ihwy9ufmo71lt8x4u4qud