វិគីភីឌា kmwiki https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter មេឌា ពិសេស ការពិភាក្សា អ្នកប្រើប្រាស់ ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់ វិគីភីឌា ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា ឯកសារ ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ មេឌាវិគី ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី ទំព័រគំរូ ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ ជំនួយ ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 6068 337248 337221 2026-07-10T00:07:44Z ~2026-38873-07 51930 /* សៀវភៅ​ភាគ២៧ */ 337248 wikitext text/x-wiki '''[[ព្រះត្រ័យបិដក]] > [[សុត្តន្តបិដក]] > មជ្ឈិមនិកាយ''' {{PaliCanon}} {{buddhism}} <br> ==សង្ខេប== មជ្ឈិមនិកាយ (Majjhima Nikaya) ប្រែ​ថា កម្រង​អត្ថបទ​បង្រៀន ឬ សូត្រ​​ដែល​មាន​ប្រវែង​មធ្យម ។ ​នេះ​ជា​គម្ពីរ​សំខាន់​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​គម្ពីរ​​ទាំង​ ៥ នៅ​ក្នុង​ផ្នែក​​សុត្តន្តបិដក ​នៃ​គម្ពីរ​ព្រះ​ត្រៃ​បិដក របស់​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទ ។ មជ្ឈិមនិកាយ​​​ជា​សេចក្តី​​​បង្រៀន​របស់​អង្គ​ព្រះ​ពុទ្ធ​ផ្ទាល់ និង សាវ័ក​​ទាំង​ឡាយ​របស់​ទ្រង់ ។ គម្ពីរមជ្ឈិមនិកាយ បានប្រជុំរួបរួមព្រះសូត្រមានទំហំមធ្យម ១៥២ សូត្រ ទុកក្នុងបណ្ណាសកៈ (ពួក ៥០) ទាំង ៣ និង មាន ១៥ វគ្គ គឺ ៖ #'''មូលបណ្ណាសកៈ មានប្រជុំព្រះសូត្រ ៥០ ក្នុងវគ្គទាំង ៥ ៖''' ##[[មូលបរិយាយវគ្គ]] មានប្រជុំព្រះសូត្រ ១០ សូត្រ ## [[សីហនាទវគ្គ]] មានប្រជុំព្រះសូត្រ ១០ សូត្រ ## [[ឱបម្មវគ្គ]] មានប្រជុំព្រះសូត្រ ១០ សូត្រ ## [[មហាយមកវគ្គ]] មានប្រជុំព្រះសូត្រ ១០ សូត្រ ## [[ចូឡយមកវគ្គ]] មានប្រជុំព្រះសូត្រ ១០ សូត្រ #'''មជ្ឈិមបណ្ណាសកៈ មានប្រជុំព្រះសូត្រ ៥០ ក្នុងវគ្គទាំង ៥ ៖''' ##[[គហបតិវគ្គ]] មានប្រជុំព្រះសូត្រ ១០ សូត្រ ## [[ភិក្ខុវគ្គ]] មានប្រជុំព្រះសូត្រ ១០ សូត្រ ## [[បរិព្វាជកវគ្គ]] មានប្រជុំព្រះសូត្រ ១០ សូត្រ ## [[រាជវគ្គ]] មានប្រជុំព្រះសូត្រ ១០ សូត្រ ## [[ព្រហ្មណវគ្គ]] មានប្រជុំព្រះសូត្រ ១០ សូត្រ #'''ឧបរិបណ្ណាសកៈ មានប្រជុំព្រះសូត្រ ៥២ ក្នុងវគ្គទាំង ៥ ៖''' ##[[ទេវទហវគ្គ]] មានប្រជុំព្រះសូត្រ ១០ សូត្រ ## [[អនុបទវគ្គ]] មានប្រជុំព្រះសូត្រ ១០ សូត្រ ## [[សុញ្ញតវគ្គ]] មានប្រជុំព្រះសូត្រ ១០ សូត្រ (សៀវភៅ​[[ភាគ២៧]]) ## [[វិភង្គវគ្គ]] មានប្រជុំព្រះសូត្រ ១២ សូត្រ ## [[សឡាយតនវគ្គ]] មានប្រជុំព្រះសូត្រ ១០ សូត្រ ការតម្រៀប​សៀវភៅ​តាម​ក្បួន​ខ្មែរ អ្នក​អាន​អាច​រក​ឃើញ​មជ្ឈិមនិកាយ​នៅ​ក្នុង​សៀវភៅ​ចាប់​ពី​ភាគ២០ រហូត​ដល់​ភាគ២៨ ។ សូម​ប្រើ​បញ្ជី​ឈ្មោះ​សៀវភៅ​ខាង​ក្រោម​ដើម្បី​ស្វែង​រក​វគ្គ​ដែល​ចង់​អាន ។ # សៀវភៅ​[[ភាគ២០]] មូលបណ្ណាសក បឋមភាគ # សៀវភៅ​[[ភាគ២១]] មូលបណ្ណាសក ទុតិយភាគ # សៀវភៅ​[[ភាគ២២]] មូលបណ្ណាសក តតិយភាគ # សៀវភៅ​​[[ភាគ២៣]] មជ្ឈិមបណ្ណាសក ចតុត្ថភាគ # សៀវភៅ​[[ភាគ២៤]] មជ្ឈិមបណ្ណាសក បញ្ចមភាគ # សៀវភៅ​[[ភាគ២៥]] មជ្ឈិមបណ្ណាសក ឆដ្ឋភាគ # សៀវភៅ​[[ភាគ២៦]] ឧបរិបណ្ណាសក សត្តមភាគ # សៀវភៅ​[[ភាគ២៧]] ឧបរិបណ្ណាសក អដ្ឋមភាគ # សៀវភៅ​[[ភាគ២៨]] ឧបរិបណ្ណាសក នវមភាគ ==សៀវភៅ​[[ភាគ២០]]== មូលបរិយាយសូត្រ ទី​១  ទំព័រ​ទី​៣ សព្វាសវសំវរសូត្រ ទី​២ ទំព័រ​ទី​២៣ ធម្មទាយាទសូត្រ ទី​៣ ទំព័រ​ទី​៤១ [[ភយភេរវសូត្រ]] ទី​៤ ទំព័រ​ទី​៥២ អនង្គណសូត្រ ទី​៥ ទំព័រ​ទី​៧៩ អាកង្ខេយ្យសូត្រ ទី​៦ ទំព័រ​ទី​១០៧ [[វត្ថូបមសូត្រ]] ទី​៧ ទំព័រ​ទី​១១៧ [[សល្លេខសូត្រ]] ទី​៨ ទំព័រ​ទី​១៣១ សម្មាទិដ្ឋិសូត្រ ទី​៩ ទំព័រ​ទី​១៥៣ សតិប្បដ្ឋានសូត្រ ទី​១០ ទំព័រ​ទី​១៨៥ ចូឡសីហនាទសូត្រ ទី​១ ទំព័រ​ទី​២៤៣ មហាសីហនាទសូត្រ ទី​២ ទំព័រ​ទី​២៥៩ មហាទុក្ខក្ខន្ធសូត្រ ទី​៣ ទំព័រ​ទី​៣១១ ចូឡទុក្ខក្ខន្ធសូត្រ ទី​៤ ទំព័រ​ទី​៣៣៧ អនុមានសូត្រ ទី​៥ ទំព័រ​ទី​៣៥៥ ចេតោខីលសូត្រ ទី​៦ ទំព័រ​ទី​៣៨៣ [[វនបត្ថសូត្រ]] ទី​៧ ទំព័រ​ទី​៣៩៥ មធុបិណ្ឌិកសូត្រ ទី​៨ ទំព័រ​ទី​៤០៩ ទ្វេធាវិតក្កសូត្រ ទី​៩ ទំព័រ​ទី​៤២៩ វិតក្កសណ្ឋានសូត្រ ទី​១០ ទំព័រ​ទី​៤៤៣ ==សៀវភៅ​[[ភាគ២១]]== [[កកចូបមសូត្រ]] ទី​១ ទំព័រទី​៣ អលគទ្ទូបមសូត្រ ទី​២ ទំព័រទី​២៧ វម្មិកសូត្រ ទី​៣ ទំព័រទី​៧៣ រថវិនីតសូត្រ ទី​៤ ទំព័រទី​៨១ និវាបសូត្រ ទី​៥ ទំព័រទី​១០១ [[បាសរាសិសូត្រ]]ទី​៦ (អរិយបរិយេសនាសូត្រ​)​ ទំព័រទី​១២៧ / Pāsarāsisutta (MN 26) / Ariyapariyesanā Sutta (MN 26) ចូឡហត្ថិបទោបមនស្ស ទី​៧ ទំព័រទី​១៧១ មហាហត្ថិបទោបមសូត្រ ទី​៨ ទំព័រទី​១៩៥ មហាសារោបមសូត្រ ទី​៩ ទំព័រទី​២១៧ ចូឡសារោបមសូត្រ ទី​១០ ទំព័រទី​២៣៧ ==សៀវភៅ​[[ភាគ២២]]== ចូឡគោសិង្គសាលសូត្រ ទី​១​ ទំពីរទី​៣ មហាគោសិង្គសាលសូត្រ ទី​២ ទំពីរទី​២១ មហាគោបាលសូត្រ ទី​៣ ទំពីរទី​៤១ ចូឡគោលបាលសូត្រ ទី​៤ ទំពីរទី​៥៥ ចូឡសច្ចកសូត្រ ទី​៥ ទំពីរទី​៦៣ [[មហាសច្ចកសូត្រ]] ទី​៦ ទំពីរទី​៨៨ (MN 36) ចូឡតណ្ហាសង្ខយសូត្រ ទី​៧ ទំពីរទី​១៣៧ មហាតណ្ហាសង្ខយសូត្រ ទី​៨ ទំពីរទី​១៥០ មហាអស្សបុរសូត្រ ទី​៩ ទំពីរទី​១៩៧ ចូឡអស្សបុរសូត្រ ទី​១០ ទំពីរទី​២២៥ សាលេយ្យកសូត្រ ទី​១ ទំពីរទី​២៣៩ វេរញ្ជកសូត្រ ទី​២ ទំពីរទី​២៥៧ មហាវេទល្លសូត្រ ទី​៣ ទំពីរទី​២៩៦ ចូឡវេទល្លសូត្រ ទី​៤ ទំពីរទី​២៨៩ ចូឡធម្មសមាទានសូត្រ ទី​៥ ទំពីរទី​៣០៥ មហាធម្មសមាទានសូត្រ ទី​៦ ទំពីរទី​៣១៧ វិមំសកសូត្រ ទី​៧ ទំពីរទី​៣៣៩ កោសម្ពិយសូត្រ ទី​៨ ទំពីរទី​៣៤៧ [[ព្រហ្មនិមន្តនិកសូត្រ]] ទី​៩ ទំពីរទី​៣៦១​ (MN 49) មារតជ្ជនីយសូត្រ ទី​១០ ទំពីរទី​៣៨១ ==សៀវភៅ​[[ភាគ២៣]]== កន្ទរកសូត្រ ទី១ អដ្ឋកនាគរសូត្រ ទី២ សេក្ខប្បដិបទាសូត្រ ទី៣ បោតលិយសូត្រ ទី៤ ជីវកសូត្រ ទី៥ ឧបាលិវាទសូត្រ ទី៦ កុក្កុរោវាទសូត្រ ទី៧ អភយរាជកុមារសូត្រ ទី៨ ពហុវេទនីយសូត្រ ទី៩ អបណ្ណកសូត្រ ទី១០ ចូឡរាហុលោវាទសូត្រ ទី១ មហារាហុលោវាទសូត្រ ទី២ ចូឡមាលុង្ក្យោវាទសូត្រ ទី៣ មហាមាលុង្ក្យវាទសូត្រ ទី៤ ភទ្ទាលិសូត្រ ទី៥ លដុកិកោបមសូត្រ ទី៦ ចាតុមសូត្រ ទី៧ នឡកបានសូត្រ ទី៨ គោលិស្សានិសូត្រ ទី៩ កីដាគិរិសូត្រ ទី១០ ==សៀវភៅ​[[ភាគ២៤]]== '''មជ្ឈិមបណ្ណាសកៈ''' ចូឡវច្ឆគោត្តសូត្រ ទី​១ អគ្គិវច្ឆគោត្តសូត្រ ទី​២ មហាវច្ឆគោត្តាសូត្រ ទី​៣ ទីឃនខសូត្រ ទី​៤ មាគណ្ឌិយសូត្រ ទី​៥ សន្ទកសូត្រ ទី​៦ មហាសកុលុទាយិសូត្រ ទី​៧ សមណមុណ្ឌិកសូត្រ ទី​៨ ចូឡសកុលុទាយិសូត្រ ទី​៩ វេខណសសូត្រ ទី​១០ '''រាជវគ្គ''' ឃដិការសូត្រ ទី​១ រដ្ឋបាលសូត្រ ទី​២ មឃទេវសូត្រ ទី​៣ មធុរសូត្រ ទី​៤ ពោធិរាជកុមារសូត្រ ទី​៥ អង្គុលិមាលសូត្រ ទី​៦ បិយជាតិកសូត្រ ទី​៧ ពាហិតិយសូត្រ ទី​៨ ធម្មចេតិយសូត្រ ទី​៩ [[កណ្ណកត្ថលសូត្រ]] ទី​១០ ==សៀវភៅ​[[ភាគ២៥]]== ព្រហ្មាយុសូត្រ ទី១ សេលសូត្រ ទី២ អស្សលាយនសូត្រ ទី៣ ឃោដមុខសូត្រ ទី៤ ចង្កីសូត្រ ទី៥ ឯសុការីសូត្រ ទី៦ ធនញ្ជានិសូត្រ ទី៧ វាសេដ្ឋសូត្រ ទី៨ សុភសូត្រ ទី៩ សគារវសូត្រ ទី១០ ==សៀវភៅ​[[ភាគ២៦]]== '''ទេវទហវគ្គ''' ទេវទហសូត្រ ទី១ បញ្ចត្តយសូត្រ ទី២ កិន្តិសូត្រ ទី៣ សាមគ្គាមសូត្រ ទី៤ សុនក្ខត្តសូត្រ ទី៥ អានេញ្ជសប្បាយសូត្រ ទី៦ គណកមោគ្គល្លានសូត្រ ទី៧ គោបកមោគ្គល្លានសូត្រ ទី៨ មហាបុណ្ណមសូត្រ ទី៩ ចូឡបុណ្ណមសូត្រ ទី១០ '''អនុបទវគ្គ''' អនុបទសូត្រ ទី១ ឆវិសោធនសូត្រ ទី២ សប្បុរិសសូត្រ ទី៣ សេវិតព្វាសេវិតព្វសូត្រ ទី៤ ពហុធាតុកសូត្រ ទី៥ ឥសិគិលិសូត្រ ទី៦ មហាចត្តារីសកសូត្រ ទី៧ អានាបានស្សតិសូត្រ ទី៨ កាយគតាសតិសូត្រ ទី៩ សង្ខារូបបត្តិសូត្រ ទី១០ == សៀវភៅ​[[ភាគ២៧]]== [[ចូឡសុញ្ញតសូត្រ]] ទី​១ [[មហាសុញ្ញតសូត្រ]] ទី​២ អច្ឆរិយព្ភូតធម្មសូត្រ ទី​៣ ពក្កុលត្ថេរច្ឆរិយព្ភូតសូត្រ ទី​៤ ទន្តភូមិសូត្រ ទី​៥ ភូមិជសូត្រ ទី​៦ អនុរុទ្ធសូត្រ ទី​៧ ឧបក្កិលេសសូត្រ ទី​៨ ពាលបណ្ឌិតសូត្រ ទី​៩ ទេវទូតសូត្រ ទី​១០ ==សៀវភៅ​[[ភាគ២៨]]== '''វិភង្គវគ្គ''' ភទ្ទេករត្តសូត្រ ទី១ អានន្ទភទ្ទេករត្តសូត្រ ទី២ មហាកច្ចានភទ្ទេករត្តសូត្រ ទី៣ លោមសកង្គិយសូត្រ ទី៤ ចូឡកម្មវិភង្គសូត្រ ទី៥ មហាកម្មវិភង្គសូត្រ ទី៦ សឡាយតនវិភង្គសូត្រ ទី៧ ឧទ្ទេសវិភង្គសូត្រ ទី៨ អរណវិភង្គសូត្រ ទី៩ ធាតុវិភង្គសូត្រ ទី១០ '''សច្ចវិភង្គសូត្រ ទី១១'''​ ('''ការ​ញ៉ាំង​ធម្មចក្រ​ឲ្យ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ''' ទំព័រ​ទី​២០៣; '''ទុក្ខអរិយសច្ច''' ទំព័រ​ទី​២០៥; '''ទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទាអរិយសច្ច''' ទំព័រ​ទី​២០៩; '''មគ្គអរិយសច្ច''' ទំព័រ​ទី​២១១; '''ការ​ប្រាប់​នូវ​អរិយសច្ច''' ទំព័រ​ទី​២១៣) ទក្ខិណាវិភង្គសូត្រ ទី១២ '''សឡាយតនវគ្គ''' អនាថបិណ្ឌិកោវាទសូត្រ ទី១ ឆន្នោវាទសូត្រ ទី២ បុណ្ណោវាទសូត្រ ទី៣ នន្ទកោវាទសូត្រ ទី៤ ចូឡរាហុលោវាទសូត្រ ទី៥ ឆឆក្កសូត្រ ទី៦ សឡាយតនវិភង្គសូត្រ ទី៧ នគរវិន្ទេយ្យសូត្រ ទី៨ បិណ្ឌបាតបារិសុទ្ធិសូត្រ ទី៩ ឥន្ទ្រិយភាវនាសូត្រ ទី១០ == ឯកសារ​យោង == # ព្រះ​ត្រៃ​បិដក បាលី-ខ្មែរ របស់​វិជ្ជាស្ថាន​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ [http://www.budinst.gov.kh/] # អាន​ឬស្តាប់​នៅ​គេហទំព័រ ព្រះ​ធម៌​សម្រាប់​ខ្មែរ [http://www.dhamma4khmer2.org] # អដ្ឋកថា សុមង្គលវិលាសិនី (ពុទ្ធសករាជ ២៥៥៣) # ព្រះត្រៃបិដក​ជា​ភាសា '''ថៃ''' [http://www.84000.org/]{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} # គេហទំព័រ​​ពុទ្ធសាសនា​ជា​ភាសា​ '''អង់គ្លេស''' [http://www.tipitaka.net/] # គេហទំព័រ​ពុទ្ធសាសនា​ជា​ភាសា '''​អង់គ្លេស''' [http://www.accesstoinsight.org/] # ឯកសារ មជ្ឈិមនិកាយ របស់​​វិគីភីឌា ជា​ភាសា '''​អង់គ្លេស''' [https://en.wikipedia.org/wiki/Majjhima_Nikaya] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះត្រៃបិដក]] {{ប្រធានបទ ព្រះពុទ្ធសាសនា}} bg9a4r2s7vo57tr2wfizc457axt1jf1 0 28122 337237 274775 2026-07-09T20:44:13Z Sreynaree1986 47227 ប្រវត្តិ 337237 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ព្រះមេនាងស៊ីសៈងាម<br/>'''(សៀមស្រងៀម)''' | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះមហេសីក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[សម័យកាលចតុមុខ]]<br/>(តំណែងព្រះមេនាង) | image = | caption = | reign = ១៣៨៥-១៤៣២ | coronation = | full name = '''​ព្រះមេនាងស៊ីសៈងាម''' | predecessor = [[អ្នកម្នាងច័ន្ទ]] | successor = [[អ្នកម្នាងកែវទី២|អ្នកម្នាងកែវ]] | spouse = ព្រះ[[ឥន្ទរាជា]]ក្រោយមក[[បរមរាជាទី១|ព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមរាជាពញាយ៉ាតរាជាធិរាជ]] | issue = ព្រះបាទ[[ស្រីរាជា]]<br/>ព្រះបាទ[[ស្រីសុរិយោទ័យ]] | royal house = | dynasty = រាជវង្ស[[រាជវង្សឧទង|ឧទង]] {{small|(ដោយកំណើត)}}<br />រាជវង្ស[[អង្គជ័យ|ចតុមុខ​មង្គល]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = ឃុនទ្រង់ព្រះឥន្ទ រឺ ឃុនទ្រង់ដាន់មុន | mother = | birth_date = | birth_place = [[ស្រុកឧទង|ក្រុងឧទង]] (បច្ចុប្បន្នគឺ[[ស្រុកឧទង]] [[ខេត្តសុពណ៌បុរី]]) | death_date = | death_place = [[សម័យកាលចតុមុខ|រាជធានីចតុមុខ]], [[សម័យកាលចតុមុខ]] | date of burial = | place of burial = | religion = [[ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ថៃ|ព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយថេរវាទបែបសៀម]]<br><small>(ជាមួយ[[សាសនាប្រជាប្រិយថៃ]]（[[វិញ្ញាណនិយម]]) និង[[ហិណ្ឌូសាសនា|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]])</small> |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} '''ព្រះមេនាងស៊ីសៈងាម''' គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជានៃសម័យកាលចតុមុខ និងទ្រង់ត្រូវជាព្រះមហេសីនៃ[[ឥន្ទរាជា|ពញាព្រែក]] ក្រោយបន្ទាប់ពីព្រះបាទ[[បរមរាជាទី១|ពញាយ៉ាត]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលចតុមុខ]] បានដណ្ដើមមហានគរបានវិញទ្រង់ក៏បានលើកព្រះនាងជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|តំណែងព្រះស្នំឯក]]។ ព្រះអង្គជាព្រះវររាជមាតានៃពីរ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលចតុមុខ]] គឺជាព្រះបាទ[[ស្រីរាជា]]និងព្រះបាទ[[ស្រីសុរិយោទ័យ]]។<ref name=briggs>{{cite journal|title=Siamese Attacks on Angkor Before 1430|last=Briggs|first=Lawrence Palmer|journal=[[The Far Eastern Quarterly]]|year=1948|volume=8|issue=1|page=33|jstor=2049480}}</ref> ==ប្រវត្តិ== កាលណោះ[[បរមរាជាទី១|ព្រះបាទសម្ដេចចៅពញាយ៉ាតរាជា]] ព្រះអង្គត្រៀមពលរួចជាស្រេចដើម្បីរំដោះ[[អង្គរធំ|មហានគរ]]មកវិញ។ ក្រោយមហាមាត្យទាំង ១២ នាក់ចេញទៅនោះ ព្រះអង្គក៏លើកទ័ពបណ្ដោយតាមក្រោយមក។ លុះមកដល់ហើយ ស្ដេចឃើញមន្ត្រី និង ទាហាន[[អាណាចក្រអយុធ្យា|សៀម]] កំពុងជ្រើមជ្រួលរមួលគ្នា ដូច្នេះ ក៏ទ្រង់ចូលចោមវាយ ព្រះមហានគរភ្លាមមួយរំពេច។ ពួករាស្ត្រខ្មែរ ក្នុងព្រះនគរ ក៏កាប់សំលាប់សៀម គ្មានញញើតដៃឡើយ ហើយបើកទ្វារចេញមកទទួលកងទ័ពព្រះអង្គ។ ខណៈនោះ [[បរមរាជាទី១|សម្ដេចចៅពញាយ៉ាត]] ព្រះអង្គក៏លើកក្បួនទ័ព ចូលក្នុងព្រះនគរកាប់សំលាប់ទ័ពសៀម និង ចាប់បានទុកជាឈ្លើយ ជាច្រើន។ បន្ទាប់មក ស្ដេចចូល[[ប្រាសាទ]] ទតព្រះនេត្រទៅយល់ស្ត្រីសៀមម្នាក់ ជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|អ្នកម្នាង]] ព្រះឥន្ទរាជា មានរូបឆោមលោមពណ៌យ៉ាងល្អ កំពុងក្រាបយំ ទៀបកោដ្ឋស្ដេចសៀម ទើបសម្ដេចព្រះពញាយ៉ាត ក៏ទ្រង់សួរថា : ឯងឈ្មោះអី ជាកូនចៅអ្នកណា? នាងស្រីនោះ ក្រាបថ្វាយបង្គំ ឱនចោលកន្ទុយភ្នែកមើលព្រះអង្គ ហើយដាក់មុខក្រាបទូលថា : ខ្ញុំម្ចាស់ឈ្មោះ ស៊ីសា-ងាម ជាកូនឃុនទ្រង់ដាន់មុន ដែលត្រូវជាជីដូនមួយនឹងពញាតេជោក្រុងទេព។ ព្រះ[[ឥន្ទរាជា]] ជាព្រះរៀមជីដូនមួយ បានសុំខ្ញុំម្ចាស់មកធ្វើជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះម្នាង]]។ បើតាមពង្សាវតារផ្សេង ​ថា​នាង​ឈ្មោះ​ស៊ីសៈងៀម ​ត្រូវជា​កូន​របស់​ ​ឃុនទ្រង់ព្រះឥន្ទ។​ ​ ព្រះបរមបពិត្រ ជាអម្ចាស់ ស្ដេចទ្រង់ជ្រាបពីវង្សត្រកូល និង ពីរូបរាងលោមពណ៌ ម្នាងស្រីសៀមនេះហើយ ក៏សព្វព្រះទ័យនឹងអ្នកស៊ីសាងាមនោះណាស់។ ស្ដេចទ្រង់យកអ្នកម្នាងនោះ ទុកជាព្រះស្នំឯក កាលសម្ដេចព្រះចៅ ពញាយ៉ាតរាជា ស្ដេចបង្ក្រាបរាជសត្រូវសៀម បានរាបទាបហើយ ព្រះអង្គក៏ចាត់ទាហាន ឲ្យចេញទៅរក្សាគ្រប់ខេត្តទីទៃៗ ជាមាំមួន។ ខណៈនោះ សម្ដេចព្រះសុគន្ធា រាជាគណៈឋានានុក្រមបំរុង[[ព្រាហ្មណ៍|រាជគ្រូ]] [[ព្រាហ្មណ៍|បុរោហិត]] និង ព្រះបរមរាជវង្សានុវង្ស អង្គ[[អរិយធម៌ខ្មែរនៅសម័យក្រោយអង្គរ (ចតុមុខ-លង្វែក)|អគ្គមហាសេនា]] [[អរិយធម៌ខ្មែរនៅសម័យក្រោយអង្គរ (ចតុមុខ-លង្វែក)|សេនាបតី]] មន្ត្រីតូច ធំខ្ញុំរាជការ ជំនុំព្រមទាំងអញ្ជើញ សម្ដេចចៅពញាយ៉ាត ដែលគ្រងរាជ្យ ឲ្យឡើងសោយរាជ្យជាលំដាប់មក។ ក្រោយពីក្លាយជាមហេសីរបស់ទ្រង់មកព្រះម្នាងបានរាជបុត្រមួយ ព្រះនាម [[ស្រីរាជា]]និង[[ស្រីសុរិយោទ័យ]]។<ref>{{cite book|title=Histoire Du Cambodge|year=1914|page=217–18|last=Leclère|first=Adhémard|author-link=Adhémard Leclère|language=fr|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.280671/page/n223/mode/2up?|accessdate=13 June 2021}}</ref><ref>https://km.wikibooks.org/wiki/%E1%9E%AF%E1%9E%80%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%98%E1%9E%A0%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9E%BB%E1%9E%9A%E1%9E%9F%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%82%E1%9E%9A/%E1%9E%95%E1%9F%82%E1%9E%93%E1%9E%8A%E1%9E%B8%E1%9E%96%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%87%E1%9E%A5%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%91%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%87%E1%9E%B6</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរភាគរឿងនិទាន ដោយលោកបណ្ឌិតសភាចារ្យ [[រស់ ចន្ទ្រាបុត្រ]] * ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ * [[អរិយធម៌ខ្មែរនៅសម័យក្រោយអង្គរ (ចតុមុខ-លង្វែក)]] {{commons category|ស៊ីសៈងាម}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[អ្នកម្នាងច័ន្ទ]]}} {{s-ttl|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះមហេសីក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]<br/>([[សម័យកាលចតុមុខ]])|years= ១៣៨៥-១៤៣២}} {{s-aft|after=[[អ្នកម្នាងកែវទី២|អ្នកម្នាងកែវ]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សានុវង្សនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកម្នាងសម័យចតុមុខ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកម្នាងនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអង្គជ័យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកម្នាងនៃនគរអយុធ្យា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សឧទង]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខ្មែរដើមកំណើតសៀម]] jvku6e4r2eip1mwbsyp54rmguhgf9v3 0 28256 337233 337074 2026-07-09T19:27:29Z Sreynaree1986 47227 ព្រះរាជប្រវត្តិ 337233 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | consort = yes | name = សម្ដេចព្រះមាលាទេវី<br/>'''(ព្រះបុប្ផាទេវី)''' | title = | image = | caption = | succession = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះរាជអគ្គមហេសីក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]<br/>([[សម័យកាលចតុមុខ]]) | moretext = | reign = ១៣៨៥-១៤៣២ | reign-type = រជ្ជកាល | reg-type = ព្រះស្វាមី | regent = [[បរមរាជាទី១|ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបរមរាជា ពញ្ញាយ៉ាត]] | predecessor = [[សម្ដេចព្រះភគវតី ស្រីសន្ធរនិតាទេវី]] | successor = [[បទុមកេសរទី៣|ព្រះមេនាងបទុមកេសរ]] | succession1 = | reign = ១៤៣៣-១៤៣៧ | predecessor = [[សម្ដេចព្រះភគវតី ស្រីសន្ធរនិតាទេវី]] | successor = [[បទុមកេសរទី៣|ព្រះមេនាងបទុមកេសរ]] | spouse = [[បរមរាជាទី១|ព្រះបាទពញាយ៉ាត]] | issue = [[នរាយណ៍រាមា|ព្រះបាទនរាយណ៍រាមា]]<br />នាងព្រះកេត<br />នាងលូដទង | house = រាជវង្ស[[អង្គជ័យ|មហានគរ]] {{small|(ដោយកំណើត)}}<br />រាជវង្ស[[អង្គជ័យ|ចតុមុខ​មង្គល]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = ព្រះបាទ[[បរមរាមាទី១|បរមរាមាធិបតី]] | mother = ព្រះស្នំ ធីតាអភិបាល[[ខេត្តព្រះជិនបុរី|នគរបាងខាង]] (បច្ចុប្បន្នគឺ[[ខេត្តព្រះជិនបុរី]]) | full name = '''សម្ដេចព្រះភគវតី ស័នទៈមិតាទេវី''' | birth_date = | birth_place = [[ខេត្តព្រះជិនបុរី|នគរបាងខាង]], [[អាណាចក្រខ្មែរ|មហានគរ]], ចុងសម័យកាលអង្គរ | death_date = | death_place = [[សម័យកាលចតុមុខ|រាជធានីចតុមុខ]], [[សម័យកាលចតុមុខ]] | burial_date = | burial_place = | religion = [[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយថេរវាទបែបខ្មែរ]]<br><small>(ជាមួយ[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]（[[វិញ្ញាណនិយម]])និង[[ហិណ្ឌូសាសនា|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]])</small> | signature = | signature_alt = }} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} '''សម្ដេចព្រះមាលាទេវី''' គឺជាព្រះមហាក្សត្រិយានីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា[[សម័យកាលចតុមុខ]] ព្រះរាជធីតានៃ ព្រះបាទ[[បរមរាមាទី១|បរមរាមាធិបតី]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាចុងសម័យកាលមហានគរ]] និង បាទបរិចារិកាធីតាអភិបាល[[ខេត្តព្រះជិនបុរី|នគរបាងខាង]] (បច្ចុប្បន្នគឺ[[ខេត្តព្រះជិនបុរី]]) ជាសម្ដេចព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមរាជា[[ស្រីសុរិយោពណ៌ទី២|ពញាយ៉ាត]]រាជាធិរាជ [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលចតុមុខ]]។ ព្រះអង្គជាព្រះវររាជមាតានៃព្រះបាទ[[នរាយណ៍រាមា]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលចតុមុខ]]។<ref>https://km.wikibooks.org/wiki/%E1%9E%AF%E1%9E%80%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%98%E1%9E%A0%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9E%BB%E1%9E%9A%E1%9E%9F%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%82%E1%9E%9A/%E1%9E%95%E1%9F%82%E1%9E%93%E1%9E%8A%E1%9E%B8%E1%9E%96%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%87%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%91%E1%9E%96%E1%9E%89%E1%9E%B6%E1%9E%89%E1%9E%B6%E1%9E%8F%E1%9E%B7</ref> == ព្រះរាជជីវប្រវត្តិ == '''សម្ដេចព្រះសន្ធរនិតា''' ឬ '''សន្ធនីត្រា''' ប្រសូតនា[[ខេត្តព្រះជិនបុរី|នគរបាងខាង]] [[អាណាចក្រខ្មែរ|ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] [[អាណាចក្រខ្មែរ|ចុងសម័យកាលអង្គរ]]។ ព្រះអង្គ​ជា​ព្រះរាជបុត្រី របស់ ​ព្រះបាទ[[បរមរាមាទី១|បរមរាមាធិបតី]] នៃ[[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាចុងសម័យកាលមហានគរ]] និងបាទបរិចារិកាធីតាអភិបាល[[ខេត្តព្រះជិនបុរី|នគរបាងខាង]] (បច្ចុប្បន្នគឺ[[ខេត្តព្រះជិនបុរី]]) ហើយក៏ជាប្អូនស្រីបង្កើតរបស់ព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមរាជា[[បរមរាជាទី១|ពញាយ៉ាត]]រាជាធិរាជ។ <ref>อมรวงศ์วิจิตร, หม่อม. "ពង្សាវតារមឿងលង្វែក". ''ប្រជុំពង្សាវតារ ភាគទី៤''. พระนคร : โสภณพิพรรฒธนากร. 2458, หน้า 23</ref>ព្រះអង្គ​បានអភិសេកសមរស ជាមួយ [[បរមរាជាទី១|ព្រះបរមរាជា ពញ្ញាយ៉ាត]] ក្រោយការអភិសេក ព្រះនាមផ្លូវការរបស់ព្រះអង្គ​ បានក្លាយជា '''អ្នកម្នាងទេវី'''។ ក្រោយព្រះបាទ[[បរមរាជាទី១|ពញាយ៉ាត]]រាជាធិរាជ ទ្រង់ឡើងសោយរាជសម្បត្តិក្នុងបានធ្វើ[[ពិធីរាជាភិសេក]]គ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍ជាលើកទី២នៅ [[យសោធរបុរះ|រាជធានីអង្គរ]] គ.សករាជ ១៣៨៨ ទ្រង់មានព្រះនាមហៅថា "[[បរមរាជាទី១|ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបរមរាជា ពញ្ញាយ៉ាត]]" ព្រះអង្គលើក'''ព្រះបុប្ផាទេវី'''ឡើងជាអគ្គមហេសី ទ្រង់ព្រះនាមជា '''សម្ដេចព្រះភគវតី ស័នទៈមិតាទេវី''' ព្រះអង្គមានព្រះរាជបុត្រាបុត្រីបីព្រះអង្គ គឺ '''ព្រះបាទ[[នរាយណ៍រាមា]]''' [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលចតុមុខ]] '''នាងព្រះកេត''' និង '''នាងលូដទង'''។<ref>อมรวงศ์วิจิตร, หม่อม. "ពង្សាវតារមឿងលង្វែក". ''ប្រជុំពង្សាវតារ ភាគទី៤''. พระนคร : โสภณพิพรรฒธนากร. 2458, หน้า 26</ref> ក្រោយការ[[នរាយណ៍រាមា|ព្រះរាជបុត្រ]]ទ្រង់ឡើងសោយរាជសម្បត្តិក្នុងឆ្នាំគ.សករាជ ១៤៣៣ គឺ ព្រះបាទ[[នរាយណ៍រាមា|ព្រះនរាយណ៍ រាមាធិបតី]] ទ្រង់បានប្រកាសនាមថ្មីដល់ព្រះជននី ក្នុងព្រះនាមពេញផ្លូវការថា '''សម្ដេចព្រះមាលាទេវី''' ។<ref>https://km.wikibooks.org/wiki/%E1%9E%AF%E1%9E%80%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%98%E1%9E%A0%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9E%BB%E1%9E%9A%E1%9E%9F%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%82%E1%9E%9A/%E1%9E%95%E1%9F%82%E1%9E%93%E1%9E%8A%E1%9E%B8%E1%9E%96%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%87%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%99%E1%9E%8E%E1%9F%8D%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%87%E1%9E%B6</ref> == ព្រះរាជឥស្សរិយយស == * ប្រសូត : ព្រះអង្គម្ចាស់ បុប្ផាទេវី ព្រះរាជបុត្រីនៃ ​ព្រះបាទ[[បរមរាមាទី១|បរមរាមាធិបតី]] * រៀបអភិសេក : ''អ្នកម្នាងទេវី'' អ្នកម្នាងនៃព្រះអង្គម្ចាស់[[បរមរាជាទី១|ពញ្ញាយ៉ាត]] * ១៤៣៣-១៤៣៧ : ''សម្ដេចព្រះភគវតី ស័នទៈមិតាទេវី'' ព្រះអគ្គមហេសីនៃ[[បរមរាជាទី១|ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបរមរាជា ពញ្ញាយ៉ាត]] * ១៤៣៣-សុគត : ''សម្ដេចព្រះមាលាទេវី'' ព្រះវររាជមាតានៃព្រះបាទ[[នរាយណ៍រាមា|ព្រះនរាយណ៍ រាមាធិបតី]] ==ព្រះរាជគ្រួសារ== ===ពង្សាវលី=== *ព្រះអយ្យកា ព្រះនាម ព្រះករុណា ព្រះបាទ[[ស្រីសុរិយោវង្ស|ស្រីសុរិយោវង្ស]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាចុងសម័យកាលមហានគរ]]។ **ព្រះបិតាព្រះនាម ព្រះបាទ[[បរមរាមាទី១|បរមរាមាធិបតី]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាចុងសម័យកាលមហានគរ]] និងមាតា ជាបាទបរិចារិកាធីតាអភិបាល[[ខេត្តព្រះជិនបុរី|នគរបាងខាង]] (បច្ចុប្បន្នគឺ[[ខេត្តព្រះជិនបុរី]])។ ***ព្រះស្វាមី [[បរមរាជាទី១|ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបរមរាជា ពញ្ញាយ៉ាត]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលចតុមុខ]]។ ****ព្រះរាជបុត្រាព្រះរាជបុត្រី ព្រះបាទ[[នរាយណ៍រាមា]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលចតុមុខ]] នាងព្រះកេត និង នាងលូដទង។ {{ahnentafel top|width=100%}} <center>{{ahnentafel-compact5 |style=font-size: 90%; line-height: 110%; |border=1 |boxstyle=padding-top: 0; padding-bottom: 0; |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |boxstyle_5=background-color: #9fe; |1= '''សម្ដេចព្រះមាលាទេវី''' |2= ព្រះបាទ[[បរមរាមាទី១|បរមរាមាធិបតី]] |3= បាទបរិចារិកាធីតាអភិបាល[[ខេត្តព្រះជិនបុរី|នគរបាងខាង]] (បច្ចុប្បន្នគឺ[[ខេត្តព្រះជិនបុរី]]) |4= សម្តេចព្រះរាជអយ្យកោ ព្រះបាទ[[ស្រីសុរិយោវង្ស|ស្រីសុរិយោវង្ស]] |5= សម្តេចព្រះរាជអយ្យិកា មិនស្គាល់ព្រះនាម |6= |7= |8= សម្តេចព្រះមហយ្យកោ ស្រីសុគន្ធចក្រ |9= សម្ដេចព្រះមហយ្យិកា មាលាទេវី |10= |11= |12= |13= |14= |15= |16= |17= |18= |19= |20= |21= |22= |23= |24= |25= |26= |27= |28= |29= |30= |31= }}</center> {{ahnentafel bottom}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរភាគរឿងនិទាន ដោយលោកបណ្ឌិតសភាចារ្យ [[រស់ ចន្ទ្រាបុត្រ]] * ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ {{commons category|សម្ដេចព្រះមាលាទេវី}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[សម្ដេចព្រះភគវតី ស្រីសន្ធរនិតាទេវី]]}} {{s-ttl|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះរាជអគ្គមហេសីក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]<br/>([[សម័យកាលចតុមុខ]])|years= ១៣៨៥-១៤៣២}} {{s-aft|after=[[បទុមកេសរទី៣|ព្រះមេនាងបទុមកេសរ]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សានុវង្សនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកម្នាងសម័យចតុមុខ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកម្នាងនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអង្គជ័យ]] k4j6v4g7ad5wtxvuweup1kd5j2i58zp 0 28257 337234 337075 2026-07-09T19:43:11Z Sreynaree1986 47227 ព្រះរាជប្រវត្តិ 337234 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | consort = yes | name = ព្រះមេនាងបទុមកេសរ<br/>'''(ព្រះឥន្ទ្រាមីតាទេវី)''' | title = | image = | caption = | succession = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះមហេសីក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]<br/>([[សម័យកាលចតុមុខ]]) | moretext = | reign = ១៣៨៥-១៤៣២ | reign-type = រជ្ជកាល | reg-type = ព្រះស្វាមី | regent = [[បរមរាជាទី១|ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបរមរាជា ពញ្ញាយ៉ាត]] | predecessor = [[អ្នកម្នាងទេវី|សម្ដេចព្រះមាលាទេវី]] | successor = [[ស៊ីសៈងាម|ព្រះមេនាងសៀមស្រងៀម]] | succession1 = | reign = ១៤៣៣-១៤៣៧ | predecessor = [[អ្នកម្នាងទេវី|សម្ដេចព្រះមាលាទេវី]] | successor = [[ស៊ីសៈងាម|ព្រះមេនាងសៀមស្រងៀម]] | spouse = [[ឥន្ទរាជា|ព្រះឥន្ទរាជា]]<br />[[បរមរាជាទី១|ព្រះបាទពញាយ៉ាត]] | issue = [[ធម្មរាជាទី២|ព្រះបាទធម្មរាជា រាមាធិបតី]] | house = [[ខេត្តសុពណ៌បុរី|រាជវង្សសុវណ្ណភូមិ]] {{small|(ដោយកំណើត)}}<br />រាជវង្ស[[អង្គជ័យ|ចតុមុខ​មង្គល]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = ព្រះបាទ[[បរមរាជាធិរាជទី២]] [[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រថៃ|ព្រះមហាក្សត្រអាណាចក្រអយុធ្យា]] | mother = | full name = '''ឥន្ទ្រាមីតាទេវី''' | birth_date = | birth_place = [[ខេត្តសុពណ៌បុរី|នគរសុវណ្ណបុរី]], [[អាណាចក្រអយុធ្យា]] | death_date = | death_place = [[សម័យកាលចតុមុខ|រាជធានីចតុមុខ]], [[សម័យកាលចតុមុខ]] | burial_date = | burial_place = | religion = [[ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ថៃ|ព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយថេរវាទបែបសៀម]]<br><small>(ជាមួយ[[សាសនាប្រជាប្រិយថៃ]]（[[វិញ្ញាណនិយម]]) និង[[ហិណ្ឌូសាសនា|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]])</small> | signature = | signature_alt = }} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} អ្នកម្នាង'''បទុមកេសរទី៣''' ឬ '''បុទមកេសរ''' គឺជាអ្នកម្នាងជាមហេសីនៃព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមរាជា[[បរមរាជាទី១|ពញាយ៉ាត]]រាជាធិរាជ [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលចតុមុខ]]។ ព្រះរាជធីតានៃ ព្រះបាទ[[បរមរាជាធិរាជទី២]] [[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រថៃ|ព្រះមហាក្សត្រអាណាចក្រអយុធ្យា]] មានព្រះរាជបុត្រ ជាមួយព្រះអង្គ ទ្រង់ព្រះនាម[[ធម្មរាជាទី២|ធម្មរាជា រាមាធិបតី]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលចតុមុខ]]។ == ព្រះរាជជីវប្រវត្តិ == '''ព្រះឥន្ទ្រាមីតា''' ឬ ព្រះនាមដើម '''បទុមកេសរ'''<ref name="อมร26">อมรวงศ์วิจิตร, หม่อม. "ពង្សាវតារមឿងលង្វែក". ''ប្រជុំពង្សាវតារ ភាគទី៤''. พระนคร : โสภณพิพรรฒธนากร. 2458, หน้า 26</ref> ហើយក៏ជាប្អូនស្រីបង្កើតនិងក្រោយពីរៀបអភិសេកជាមួយ[[ឥន្ទរាជា|ព្រះឥន្ទរាជា]] ព្រះឧភយោរាជ[[អយុធ្យា]] ក្រោយមកព្រះនាងបានអភិសេកសមរសលើកទីពីរ ជាមួយព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមរាជា[[បរមរាជាទី១|ពញាយ៉ាត]]រាជាធិរាជ [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលចតុមុខ]] ព្រះនាងជាសាច់ញាតិរបស់[[ស៊ីសៈងាម|ព្រះមេនាងសៀមស្រងៀម]]<ref name="อมร26"/><ref name=briggs>{{cite journal|title=Siamese Attacks on Angkor Before 1430|last=Briggs|first=Lawrence Palmer|journal=[[The Far Eastern Quarterly]]|year=1948|volume=8|issue=1|page=33|jstor=2049480}}</ref><ref name="อมร26"/> ពេល[[អាណាចក្រអយុធ្យា|សៀម]]លើកទ័ពវាយបែក[[អង្គរធំ|ក្រុងអង្គរ]] ក្នុងឆ្នាំ ១៣៨៥ [[បរមរាជាទី១|ពញ្ញាយ៉ាត]] ទើបទ្រង់បង្ករទ័ពវាយបណ្ដេញ [[អាណាចក្រអយុធ្យា|ទ័ពសៀម]] ចេញពី[[អង្គរធំ|ក្រុងអង្គរ]]និងបានធ្វើ[[ពិធីរាជាភិសេក]]គ្រងរាជសម្បត្តផ្លូវការណ៍ជាលើកទី២នៅ [[អង្គរធំ|រាជធានីអង្គរ]] គ.សករាជ ១៣៨៨ ទ្រង់មានព្រះនាមហៅថា '''[[បរមរាជាទី១|ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបរមរាជា ពញ្ញាយ៉ាត]]''' <ref name="อมร26"/> ព្រះអង្គលើកព្រះនាងបទុមកេសរឡើងជាព្រះមហេសី ទ្រង់ព្រះនាមជា '''ព្រះឥន្ទ្រាមីតាទេវី''' <ref name="อมร26"/> ព្រះអង្គមានព្រះរាជបុត្រាមួយព្រះអង្គ គឺ '''ព្រះបាទ[[ធម្មរាជាទី២|ធម្មរាជា រាមាធិបតី]]''' [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលចតុមុខ]]។<ref name="อมร27">อมรวงศ์วิจิตร, หม่อม. "ពង្សាវតារមឿងលង្វែក". ''ប្រជុំពង្សាវតារ ភាគទី៤''. พระนคร : โสภณพิพรรฒธนากร. 2458, หน้า 27-28</ref><ref name="อมร27"/> == ព្រះរាជឥស្សរិយយស == * ប្រសូត : ព្រះអង្គម្ចាស់ បុទមកេសរ ព្រះរាជបុត្រីនៃ ព្រះបាទ[[បរមរាជាធិរាជទី២]] [[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រថៃ|ព្រះមហាក្សត្រអាណាចក្រអយុធ្យា]]។ * រៀបអភិសេកលើកទីមួយ : ''អ្នកម្នាងបទុមកេសរ'' អ្នកម្នាងនៃ[[ឥន្ទរាជា|ព្រះឥន្ទរាជា]] ព្រះឧភយោរាជ[[អយុធ្យា]]។ * ១៤៣៣-១៤៣៧ : ''សម្ដេចព្រះភគវតី ស័នទៈមិតាទេវី'' ព្រះមហេសីនៃ[[បរមរាជាទី១|ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបរមរាជា ពញ្ញាយ៉ាត]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលចតុមុខ]]។ * ១៤៧៦-សុគត : ''សម្តេចព្រះវររាជនី'' ព្រះវររាជមាតានៃព្រះបាទ[[ធម្មរាជាទី២|ធម្មរាជា រាមាធិបតី]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលចតុមុខ]]។ ==ព្រះរាជគ្រួសារ== ===ពង្សាវលី=== *ព្រះអយ្យកា ព្រះនាម ព្រះបាទ[[ឥន្ទរាជា (ស្តេចអយុធ្យា)|នគរឥន្ទ]] [[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រថៃ|ព្រះមហាក្សត្រអាណាចក្រអយុធ្យា]]។ **ព្រះបិតាព្រះនាម ព្រះបាទ[[បរមរាជាធិរាជទី២]] [[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រថៃ|ព្រះមហាក្សត្រអាណាចក្រអយុធ្យា]]។ ***ព្រះស្វាមី [[ឥន្ទរាជា|ព្រះឥន្ទរាជា]] និង [[បរមរាជាទី១|ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបរមរាជា ពញ្ញាយ៉ាត]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលចតុមុខ]]។ ****ព្រះរាជបុត្រា ព្រះបាទ[[ធម្មរាជាទី២|ធម្មរាជា រាមាធិបតី]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលចតុមុខ]]។ {{ahnentafel top|width=100%}} <center>{{ahnentafel-compact5 |style=font-size: 90%; line-height: 110%; |border=1 |boxstyle=padding-top: 0; padding-bottom: 0; |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |boxstyle_5=background-color: #9fe; |1= '''ព្រះមេនាងបទុមកេសរ''' |2= ព្រះបាទ[[បរមរាជាធិរាជទី២]] |3= |4= សម្តេចព្រះរាជអយ្យកោ ព្រះបាទ[[ឥន្ទរាជា (ស្តេចអយុធ្យា)|នគរឥន្ទ]] |5= សម្តេចព្រះរាជអយ្យិកា មិនស្គាល់ព្រះនាម |6= |7= |8= សម្តេចព្រះមហយ្យកោ [[បរមរាជាធិរាជទី១]] |9= សម្ដេចព្រះមហយ្យិកា មិនស្គាល់ព្រះនាម |10= |11= |12= |13= |14= |15= |16= |17= |18= |19= |20= |21= |22= |23= |24= |25= |26= |27= |28= |29= |30= |31= }}</center> {{ahnentafel bottom}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរភាគរឿងនិទាន ដោយលោកបណ្ឌិតសភាចារ្យ [[រស់ ចន្ទ្រាបុត្រ]] * ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ {{commons category|ព្រះមេនាងបទុមកេសរ}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[អ្នកម្នាងទេវី|សម្ដេចព្រះមាលាទេវី]]}} {{s-ttl|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះមហេសីក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]<br/>([[សម័យកាលចតុមុខ]])|years= ១៣៨៥-១៤៣២}} {{s-aft|after=[[ស៊ីសៈងាម|ព្រះមេនាងសៀមស្រងៀម]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សានុវង្សនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកម្នាងសម័យចតុមុខ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកម្នាងនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអង្គជ័យ]] 0kf1rnzz48ol7bm8kdre2w267weloys 0 28969 337225 291321 2026-07-09T14:35:17Z Armin Arlertz 42531 337225 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{external links|date=December 2012}} {{Advert|date=June 2012}} }} {{Infobox University | name = Mahasarakham University | native_name = มหาวิทยาลัยมหาสารคาม | image =[[File:Mahasarakham University Emblem.svg|200px|Mahasarakham University Emblem]] | image_size = 300px | motto = ''ผู้มีปัญญา พึงเป็นอยู่เพื่อมหาชน'' | motto_lang = th | mottoeng = ''Public Devotion is a Virtue of the Learned'' | established = 1994 <br /> {{small|(1968 as Mahasakham College of Education)}} | type = [[Public University|Public]] | president = Prof. Dr. Sampan Ritthidech (Acting) | faculty = 1,210<ref name="2013 Annual Report, DP">{{cite web |url=http://www.plan.msu.ac.th/thai/upload/datadownload/attach/120131009bSNUrGV2msudata2556.pdf |title=Mahasarakham University's 2013 Annual Report |publisher=www.plan.msu.ac.th/ |accessdate=2014-05-02 |language=th |archivedate=2014-05-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140502234428/http://www.plan.msu.ac.th/thai/upload/datadownload/attach/120131009bSNUrGV2msudata2556.pdf |url-status=dead }}</ref> {{small|(2013)}} | administrative_staff = 2,198<ref name="2013 Annual Report, DP" /> {{small|(2013)}} | students = 45,681<ref name="2013 Annual Report, DP" /> {{small|(2013)}} | city = [[Mueang Maha Sarakham District|Maha Sarakham]], [[Amphoe Kantharawichai|Kantharawichai]] | province = [[Maha Sarakham Province]] | country = [[Thailand]] | campus = Urban and Regional | colours = {{scarf|{{cells|3|#333}}{{cell|#fc0}}{{cells|3|#333}}{{cell|#fc0}}{{cells|3|#333}}}} | nickname = MSU | sports = [[Soccer]], [[marathon]] | affiliations = [[Association of Southeast Asian Institutions of Higher Learning]] | website = [http://www.inter.msu.ac.th/ msu.ac.th] | coor = {{Coord|16|11|57.7|N|103|17|02.3|E|type:edu|name=Mahasarakham University)}} }} <strong>សាកលវិទ្យាល័យមហាសារខាម ឬ សាកលវិទ្យល័យមហាសារ៉ាខាម (ភាសាថៃៈ </strong>มหาวิทยาลัยมหาสารคาม; ភាសាអង់គ្លេសៈ Mahasarakham University) មានទីតាំងនៅខេត្តមហាសារខាម មានចំងាយ 470 Km ពីទីក្រុងបាងកក។ កាលពីមុនជាសាកលវិទ្យល័យមហាសារខាមជាសាខារបស់សាកលវិទ្យាល័យស៊ីណៈគ្រិន្ទវិរ៉ូត វាបានអភិវឌ្ឍន៍ខ្លួនជា សាកលវិទ្យាល័យមហាសារខាម កាលពីថ្ងៃទី 9 ធ្នូ 1994។ ព្រះបាទសម្តេចភូមិផុនអាឌុលយ៉ាដេត បានចុះព្រហស្ថលេខានៅក្នុងព្រះរាជបញ្ញត្តិរបស់សាកលវិទ្យាល័យ ថាសាកលវិទ្យាល័យមហាសារខាម ជាសាកលវិទ្យាល័យរបស់រដ្ឋទី 22 នៃប្រទេសថៃ។ == ប្រវត្តិ == <span class="cx-segment" data-segmentid="128"> <font color="#000000" face="Times New Roman"></font> <font color="#000000">កាលពីឆ្នាំ 1968 សាកលវិទ្យាល័យមហាសារខាម គឺជាវិទ្យាល័យអប់រំ បន្ទាប់មកបានក្លាយមកជាសាកលវិទ្យាល័យស៊ីណៈគ្រិន្ទវិរ៉ូត សាខាមហាសារខាម កាលពីថ្ងៃទី 29 មិថុនា 1974។ ក្រោយមកបានអភិវឌ្ឍន៍ខ្លួនទៅជា “សាកលវិទ្យាល័យមហាសារខាម”។ កាលពីថ្ងៃទី 9 ធ្នូ 1994 ព្រះបាទសម្តេចភូមិផុនអាឌុលយ៉ាដេត បានចុះព្រះហស្ថលេខាក្នុងព្រះរាជបញ្ញតិប្រកាសថា សាកលវិទ្យាល័យមហាសារខាម ជាសាកលវិទ្យាល័យរដ្ឋទី 22 នៃប្រទេសថៃ។ ទីតាំងដើមរបស់សាកលវិទ្យាល័យនៅផ្លូវនគរសុវណ្ណ ឃុំតៈឡាត ស្រុកមឿង ខេត្តមហាសារខាម មានផ្ទៃដីចំនួន 31.52 ហិចតា បន្ទាប់មកបានទិញបន្ថែមនៅឆ្នាំ 2005 ចំនួន 58.88 ហិចតា។ នៅឆ្នាំ ១៩៩៨ បានពង្រីកមកទីតាំងថ្មីនៅ ឃុំខាមរៀង ស្រុកក័នថៈរៈវិឆ័យ ខេត្តមហាសារខាម មានផ្ទៃដីចំនួន 208 ហិចតា មានចម្ងាយ 7 </span>Km<span lang="KHM"> ពីទីតាំងចាស់។ សាកលវិទ្យាល័យមហាសារខាមមាននិស្សិតទាំងអស់ចំនួន 45,681 នាក់ (ឆ្នាំ2013) និងមាន 20 មហាវិទ្យាល័យ។</span></font> <font face="Times New Roman"></font> == ស្លាកសញ្ញាប្រចាំសាកលវិទ្យាល័យ == [[ឯកសា|left|thumb|150x150px|ស្លាកសញ្ញាប្រចាំសាកលវិទ្យាល័យ]] * <strong> </strong><strong>ព្រះធាតុណាឌូនៈ</strong> គុណធម៌ អំពើល្អ <br><strong>ខ្សែសីម៉ាព័ទ្ធជុំវិញៈ</strong> គតិបណ្ឌិត <br><strong>ពន្លឺរង្សីៈ</strong> ភាពរីកចម្រើន <br><strong>ក្បាច់ៈ</strong> គតិបណ្ឌិត និងមរតកវប្បធម៌ឦសាន <br><strong>សរុបៈ</strong> ការរីកចម្រើនរុងរឿងដែលមានឥទ្ធិពលមកពីចំណេះដឹង និងវប្បធម៌ គួបផ្សំជាមួយនឹងគំនិតច្នៃប្រឌិតរបស់ភូមិភាគឦសាន។ <br><strong> </strong><strong>ពាក្យស្លោកសាកលវិទ្យាល័យ</strong> <br><strong>"</strong><strong>พหูนํ ปณฺฑิโต ชีเว" (ផៈហូណាំ បៈណៈធិតូ ឈីវេ) </strong>មានន័យថា អ្នកមានប្រាជ្ញាជាទីពឹងរបស់មហាជន។ [[ឯកសារ:Happy_wishu.jpg|left|thumb|200x200px|ផ្ការាជព្រឹក្ស ឬ ផ្កាលឿងរាជ ជាផ្កាប្រចាំសាកលវិទ្យាល័យ]] * '''ផ្កាប្រចាំសាកលវិទ្យាល័យៈ''' ផ្ការាជព្រឹក្ស ឬ ផ្កាលឿងរាជ * '''ពណ៌ប្រចាំសាកលវិទ្យាល័យៈ''' ពណ៌លឿង និង ប្រផេះ * '''''ពណ៌លឿងៈ''''' មានន័យថា ការរីកចម្រើនរុងរឿង ភាពស្រស់ស្អាត ភាពសំបូរហូរហៀរ * '''''ពណ៌ប្រផេះ''''' មានន័យថា គំនិត ឬប្រាជា្ញ == ចំនួនមហាវិទ្យាល័យ និងវិទ្យាស្ថានផ្សេងៗ == បច្ចុប្បន្ន សាកលវិទ្យាល័យមហាសារខាម មានមហាវិទ្យាល័យ ចំនួយ 17 វិទ្យាល័យ ចំនួន 2 និងវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវ ចំនួន 2 ដែលបាន និងកំពុងបើកដំណើរការបង្រៀន === មហាវិទ្យាល័យ === ==== មនុស្សសាស្រ្ត និងសង្គមសាស្រ្ត ==== * មហាវិទ្យាល័យមនុស្សសាស្រ្ត និងសង្គមសាស្រ្ត * មហាវិទ្យាល័យអប់រំ * មហាវិទ្យាល័យគណនេយ្យ និងគ្រប់គ្រង * មហាវិទ្យាល័យវិចិត្រសិល្បៈ * មហាវិទ្យាល័យគ្រប់គ្រងទេសចរណ៍ និងសណ្ឋាគារ * មហាវិទ្យាល័យវិទ្យាសាស្ត្រវប្បធម៌ * មហាវិទ្យាល័យនិតិសាស្រ្ត ==== វិទ្យាសាស្ត្រ និងទិចណូឡូជី ==== * មហាវិទ្យាល័យវិទ្យាសាស្រ្ត * មហាវិទ្យាល័យវិស្វកម្ម * មហាវិទ្យាល័យស្ថាបត្យកម្ម រៀបចំដែនដី និងនគររូបនីយកម្ម * មហាវិទ្យាល័យពត៌មានវិទ្យា * មហាវិទ្យាល័យទិចណូឡូជី ==== វិទ្យាសាស្រ្តសុខភាព ==== * មហាវិទ្យាល័យឱសថសាស្រ្ត * មហាវិទ្យាល័យវេជ្ជសាស្ត្រ * មហាវិទ្យាល័យគិលានុបដ្ឋាក * មហាវិទ្យាល័យសុខភាពសាធារណៈ * មហាវិទ្យាល័យវិទ្យាសាស្រ្តសត្វ === វិទ្យាល័យ === * វិទ្យាល័យតូរ្យតន្រ្តី * វិទ្យាល័យនយោបាយ និងការគ្រប់គ្រង === វិទ្យាស្ថាន === * វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវវិល័យរុក្ខវេទ * វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវសិល្បៈ និងវប្បធម៌ឦសាន == ឯកសារយោង == * [http://www.web.msu.ac.th/msucont.php?mn=mhistory&paction=SHOW_ABOUTMSU គេហទំព័រសាកលវិទ្យាល័យមហាសារខាម]{{Dead link|date=កុម្ភៈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} iugm9b285csa1pqebgh23k589ukjsm3 0 39595 337238 247437 2026-07-09T20:48:30Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ព្រាហ្មណ៍]] ទៅ [[ព្រាហ្មណ៍បាគូ]]: ការកែតម្រូវ 247437 wikitext text/x-wiki {{multiple image|total_width=300|perrow=2 | header = ព្រាហ្មណ៍ | image1 =|caption1= ព្រាហ្មណ៍[[សាសនាជំនាន់ដើមនៅប្រទេសកម្ពុជា]] | image2 = 1_Hindu_Brahmin_priest_in_Bali_Indonesia.jpg| caption2= ព្រាហ្មណ៍,[[ឥណ្ឌូនេស៊ី]] ([[កោះ​បាលី]]) | image3 = Emerald_Buddha_Temple_-_2017-06-11_(059).jpg| caption3=ព្រាហ្មណ៍[[ថៃ]] សិល្បៈ[[រាជអាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ|រតនកោសិន្ទ្រ]],វត្តព្រះកែវមរកត(បាងកក),[[បាងកក]]. | image4 = A_robed_Burmese_Brahmin_priest_of_Konbaung_Dynasty.jpg| caption4=ព្រាហ្មណ៍[[មីយ៉ាន់ម៉ា]]. }} [[ឯកសារ:Royal_ploughing_ceremony_day_34.jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px| ព្រាហ្មណ៍[[ថៃ]] [[ព្រះរាជពិធីច្រត់ព្រះនង្គ័ល]]([[ថៃ]]),[[បាងកក]].]] [[ឯកសារ:Aiyerinpooja.jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px| ព្រាហ្មណ៍ [[ឥណ្ឌា]].]] '''ព្រាហ្មណ៍''' ({{lang-en|Brahmin}}{{lang-th|พราหมณ์}}) ស្ថាប័នព្រាហ្មណ៍បានបំពេញតួនាទីយ៉ាងសំខាន់បំផុតក្នុងសង្គមខ្មែរបុរាណជាពិសេសនៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំង និងនៅតាមប្រាង្គប្រាសាទនានា ដែលជាសាសនដ្ឋានជាតិ។ គេមិនអាចផ្តាច់ស្ថាប័ននេះពីរបបរាជាធិបតេយ្យខ្មែរបានជាដាច់ខាត់ដោយហេតុថាពួកព្រាហ្មណ៍នេះហើយ ដែលជាអ្នកទ្រទ្រង់ព្រះមហាក្សត្រិយ៍។ ប៉ុន្តែលើសពីនេះទៀតជាស្ថាប័នរៀបចំពិធីសាសនា និងថែរក្សាទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណីនៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងដូចជាពិធីរាជភិសេក និងព្រះរាជពីធីនានាជាដើម។ ជារៀងរាល់ថ្ងៃពួកព្រាហ្មណ៍តែងបំពេញពិធីសាសនានៅក្នុងប្រាសាទយ៉ាងម៉ត់ចត់ និងដោយភក្តីដូចជាការសិតទឹក ឬការចាក់ទឹកនៅលើដីអ្នកដទៃទទួលអំណោយ ដើម្បីបញ្ជាក់ថាពួកគេបានទទួលអំណោយយ៉ាងពិតប្រាកដ(K-៥៤)ការទទួលដង្វាយសម្រាប់អាទិទេពដូចជា ស្រូវ អង្គរ ដូង ស្លា គោ ក្របី ប្រេង ផ្លែឈើ ផ្កា ឬចម្ការដំណាំ ឬអ្នកបម្រើ(K-៩៩៩)។ ការគោរពសក្ការៈបូជាចំពោះអាទិទេព និងព្រះរូបនៃព្រះរាជវង្សានុវង្ស ដែលបានសោយទីវង្គតក្រោមរូបភាពនៃបដិមាថ្ម ឬសំរិទ្ធិ(K-៣៥០a និង K-៣៣០c)ជាដើម។ ប្រភពសិលាចារឹកបានឱ្យដឹងទៀតថាជារៀងរាល់ថ្ងៃពួកព្រហ្មណ៍តែងបរិភោគបបរ បាយនិងផ្លាឈើ(K-១០៨៥) ដែលជាដង្វាយពីសាសនិកធ្វើចំពោះអាទិទេព ដែលគេតែងតែសំពះ បន់ស្រន់ គោរព(K-១០២៨)ក្នុងប្រាង្គប្រាសាទ។ ចំណែកអាស្រមពួកព្រាហ្មណ៍តែងស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណប្រាសាទនោះ ហើយជួនកាលអាស្រមនោះក៏អាចក្លាយជាកន្លែជុំនុំយ៉ាងសំខាន់<ref>ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ការគ្រប់គ្រងរដ្ឋនាសម័យអង្គរពីសតវត្សរ៍ទី៩ដល់សតវត្សរ៍១៤ សាស្រ្តាចារ្យបណ្ឌិតមីសែល ត្រាណេ ឆ្នាំ២០១៤ ទំព័រទី៥៧</ref>។ [[ឯកសារ:Shri_Shivananda_Saraswati_worshipping_Bhavani_shankar.jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px| ព្រាហ្មណ៍[[ឥណ្ឌា]].]] ==កំណត់== {{commons category|ព្រាហ្មណ៍}} {{Reflist}} == មើលផងដែរ == *[[​ព្រះ​រាម​]] *[[របាំព្រះរាជទ្រព្យ]] *[[ព្រះលក្សណ៍]] *[[ព្រះ​សុត្រុត]] *[[ព្រះភិរុត]] *[[ព្រះនាងហ្គ៉ាយ៉ាទ្រី]] *[[ប្រវត្តិទេពនិករការពារទិសទាំង៨ ]] *[[អង្គទ]] *[[ក្រុងរាពណ៍]] *[[នាង​មណ្ឌោលគីរី]] *[[នាងកាមអគ្គីនាគ|នាងកាមអគ្]] *[[នាគ]] *[[វត្តព្រះកែវមរកត]] *[[ព្រហ្មញ្ញ សាសនា]] *[[ហិណ្ឌូសាសនា]] cfuxxhlgs53wba4evzcdpn9evjhje83 337240 337238 2026-07-09T20:50:20Z Sreynaree1986 47227 /* កំណត់ */ 337240 wikitext text/x-wiki {{multiple image|total_width=300|perrow=2 | header = ព្រាហ្មណ៍ | image1 =|caption1= ព្រាហ្មណ៍[[សាសនាជំនាន់ដើមនៅប្រទេសកម្ពុជា]] | image2 = 1_Hindu_Brahmin_priest_in_Bali_Indonesia.jpg| caption2= ព្រាហ្មណ៍,[[ឥណ្ឌូនេស៊ី]] ([[កោះ​បាលី]]) | image3 = Emerald_Buddha_Temple_-_2017-06-11_(059).jpg| caption3=ព្រាហ្មណ៍[[ថៃ]] សិល្បៈ[[រាជអាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ|រតនកោសិន្ទ្រ]],វត្តព្រះកែវមរកត(បាងកក),[[បាងកក]]. | image4 = A_robed_Burmese_Brahmin_priest_of_Konbaung_Dynasty.jpg| caption4=ព្រាហ្មណ៍[[មីយ៉ាន់ម៉ា]]. }} [[ឯកសារ:Royal_ploughing_ceremony_day_34.jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px| ព្រាហ្មណ៍[[ថៃ]] [[ព្រះរាជពិធីច្រត់ព្រះនង្គ័ល]]([[ថៃ]]),[[បាងកក]].]] [[ឯកសារ:Aiyerinpooja.jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px| ព្រាហ្មណ៍ [[ឥណ្ឌា]].]] '''ព្រាហ្មណ៍''' ({{lang-en|Brahmin}}{{lang-th|พราหมณ์}}) ស្ថាប័នព្រាហ្មណ៍បានបំពេញតួនាទីយ៉ាងសំខាន់បំផុតក្នុងសង្គមខ្មែរបុរាណជាពិសេសនៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំង និងនៅតាមប្រាង្គប្រាសាទនានា ដែលជាសាសនដ្ឋានជាតិ។ គេមិនអាចផ្តាច់ស្ថាប័ននេះពីរបបរាជាធិបតេយ្យខ្មែរបានជាដាច់ខាត់ដោយហេតុថាពួកព្រាហ្មណ៍នេះហើយ ដែលជាអ្នកទ្រទ្រង់ព្រះមហាក្សត្រិយ៍។ ប៉ុន្តែលើសពីនេះទៀតជាស្ថាប័នរៀបចំពិធីសាសនា និងថែរក្សាទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណីនៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងដូចជាពិធីរាជភិសេក និងព្រះរាជពីធីនានាជាដើម។ ជារៀងរាល់ថ្ងៃពួកព្រាហ្មណ៍តែងបំពេញពិធីសាសនានៅក្នុងប្រាសាទយ៉ាងម៉ត់ចត់ និងដោយភក្តីដូចជាការសិតទឹក ឬការចាក់ទឹកនៅលើដីអ្នកដទៃទទួលអំណោយ ដើម្បីបញ្ជាក់ថាពួកគេបានទទួលអំណោយយ៉ាងពិតប្រាកដ(K-៥៤)ការទទួលដង្វាយសម្រាប់អាទិទេពដូចជា ស្រូវ អង្គរ ដូង ស្លា គោ ក្របី ប្រេង ផ្លែឈើ ផ្កា ឬចម្ការដំណាំ ឬអ្នកបម្រើ(K-៩៩៩)។ ការគោរពសក្ការៈបូជាចំពោះអាទិទេព និងព្រះរូបនៃព្រះរាជវង្សានុវង្ស ដែលបានសោយទីវង្គតក្រោមរូបភាពនៃបដិមាថ្ម ឬសំរិទ្ធិ(K-៣៥០a និង K-៣៣០c)ជាដើម។ ប្រភពសិលាចារឹកបានឱ្យដឹងទៀតថាជារៀងរាល់ថ្ងៃពួកព្រហ្មណ៍តែងបរិភោគបបរ បាយនិងផ្លាឈើ(K-១០៨៥) ដែលជាដង្វាយពីសាសនិកធ្វើចំពោះអាទិទេព ដែលគេតែងតែសំពះ បន់ស្រន់ គោរព(K-១០២៨)ក្នុងប្រាង្គប្រាសាទ។ ចំណែកអាស្រមពួកព្រាហ្មណ៍តែងស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណប្រាសាទនោះ ហើយជួនកាលអាស្រមនោះក៏អាចក្លាយជាកន្លែជុំនុំយ៉ាងសំខាន់<ref>ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ការគ្រប់គ្រងរដ្ឋនាសម័យអង្គរពីសតវត្សរ៍ទី៩ដល់សតវត្សរ៍១៤ សាស្រ្តាចារ្យបណ្ឌិតមីសែល ត្រាណេ ឆ្នាំ២០១៤ ទំព័រទី៥៧</ref>។ [[ឯកសារ:Shri_Shivananda_Saraswati_worshipping_Bhavani_shankar.jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px| ព្រាហ្មណ៍[[ឥណ្ឌា]].]] ==ឯកសារយោង== {{commons category|Brahmins|ព្រាហ្មណ៍បារគូ}} {{Reflist}} == មើលផងដែរ == *[[​ព្រះ​រាម​]] *[[របាំព្រះរាជទ្រព្យ]] *[[ព្រះលក្សណ៍]] *[[ព្រះ​សុត្រុត]] *[[ព្រះភិរុត]] *[[ព្រះនាងហ្គ៉ាយ៉ាទ្រី]] *[[ប្រវត្តិទេពនិករការពារទិសទាំង៨ ]] *[[អង្គទ]] *[[ក្រុងរាពណ៍]] *[[នាង​មណ្ឌោលគីរី]] *[[នាងកាមអគ្គីនាគ|នាងកាមអគ្]] *[[នាគ]] *[[វត្តព្រះកែវមរកត]] *[[ព្រហ្មញ្ញ សាសនា]] *[[ហិណ្ឌូសាសនា]] tn6wcj6p5wksr384szomz0uplmmkzel 0 40379 337235 314854 2026-07-09T19:45:22Z Sreynaree1986 47227 ប្រវត្តិ 337235 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ក្រុងរាពណ៍ | title = | image= L'exposition_"Angkor_-_la_naissance_d'un_mythe"_(musée_Guimet)_(11803982705).jpg | caption = ក្រុងរាពណ៍ សិល្បៈ [[ប្រាសាទអង្គរវត្ត|អង្គរវត្ដ]] | reign = | spouse = [[នាង​មណ្ឌោលគីរី]]<br>[[នាងអគ្គីនាគ]] | issue = [[ឥន្ទ្រជិត]] | Devanagari = रावण | Sanskrit_Transliteration = Rāvaṇa | royal house = | Texts = [[រឿងរាមកេរ្តិ៍|រឿងរាមកេរ្តិ៍]] | father = | mother = | religion = [[ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]<br>[[ព្រហ្មញ្ញ សាសនា|វេទៈ សាសនា]]<br>[[ហិណ្ឌូសាសនា]] |}} [[Image:2016_Phnom_Penh,_Pałac_Królewski,_Malowidła_przedstawiające_sceny_z_Reamker_(36).jpg|right|thumb|200px|<center>[[អង្គទ]],ក្រុងរាពណ៍),ព្រះអគ្គមហេសីក្រុងរាពណ៍([[នាង​មណ្ឌោលគីរី]]),[[វត្តព្រះកែវមរកត]].]] [[ឯកសារ:Ravana,_7th-8th_century,_Quang_Nam_-_Museum_of_Cham_Sculpture_-_Danang,_Vietnam_-_DSC01572.JPG|ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px|ក្រុងរាពណ៍ សិល្បៈ[[ជនជាតិចាម|ចាម]],[[វៀតណាម ]].]] [[ឯកសារ:Phu_Yak.jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px|ក្រុងរាពណ៍ សិល្បៈ[[រាជអាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ|រតនកោសិន្ទ្រ]],[[បាងកក]].]] '''ក្រុងរាពណ៍''' ({{lang-en|Ravana}}{{lang-th|ราวณะ}}) ក្រុងរាពណ៍ ស្ដេច​[[យក្ស​]]សោយរាជ្យ​នៅ​[[នគរលង្កា​]] នៃ[[រឿងរាមកេរ្តិ៍|រឿងរាមកេរ្តិ៍]].<ref>{{Cite book|title=Merriam-Webster's Encyclopedia of World Religions|first=|date=1999|publisher=Merriam-Webster|isbn=9780877790440|page=909|language=en|url-access=registration|url=https://archive.org/details/isbn_9780877790440}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/cities/delhi/only-the-elderly-come-to-mourn-ravana-in-birthplace-bisrakh/|title=Only the elderly come to mourn Ravana in 'birthplace' Bisrakh|date=4 October 2014|website=The Indian Express|access-date=14 June 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/noida/ravana-in-noida-a-book-on-greater-noida/story-2AOHJ8xvUMzA1PwEi3fv6N.html|title=Ravana in Noida: A book on Greater Noida|date=15 March 2014|website=hindustantimes.com|access-date=14 June 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/noida/Bisrakh-seeks-funds-for-Ravan-temple/articleshow/44269673.cms|title=Bisrakh seeks funds for Ravan temple - Times of India|website=The Times of India|access-date=14 June 2016}}</ref> [[ឯកសារ:Ravana_in_a_painting.JPG|ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px|ក្រុងរាពណ៍ សិល្បៈ[[ឥណ្ឌា]]តំបន់ខាងត្បូង.]] ==កំណត់== {{commons category|នាង​សីតា}} {{Reflist}} == មើលផងដែរ == *[[​ព្រះ​រាម​]] *[[របាំព្រះរាជទ្រព្យ]] *[[ព្រះលក្សណ៍]] *[[ព្រះ​សុត្រុត]] *[[ព្រះភិរុត]] *[[ព្រះនាងហ្គ៉ាយ៉ាទ្រី]] *[[អង្គទ]] *[[នាង​សីតា]] *[[នាង​មណ្ឌោលគីរី]] *[[នាងកាមអគ្គីនាគ|នាងកាមអគ្]] *[[នាគ]] *[[វត្តព្រះកែវមរកត]] *[[ព្រហ្មញ្ញ សាសនា]] *[[ហិណ្ឌូសាសនា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទេវៈនៅក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា]] {{S-start}} {{S-reg}} {{Succession box|before=[[ ព្រះកុវេរៈ]]|title=[[ព្រះមហាក្សត្រ]][[លក្ខណ៍]]|after=[[ពិភេគ ]]}} {{s-end}} nnidp0e8n96052yrrqwkmu41hk78ps8 0 43741 337226 337215 2026-07-09T15:16:05Z TheRandomGoober 27248 /* ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន៖ មេសា ១៩៧៥ */ 337226 wikitext text/x-wiki {{About|អតីតប្រទេស|តំបន់ភូមិសាស្ត្រ|វៀតណាមភាគខាងត្បូង}} {{Infobox former country | conventional_long_name = សាធារណរដ្ឋវៀតណាម | native_name = Việt Nam Cộng hòa {{small|([[ភាសាវៀតណាម]])}} | common_name = South Vietnam | status = | p1 = រដ្ឋវៀតណាម | flag_p1 = Flag of South Vietnam.svg | s1 = រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្ដោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង{{!}}សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង | flag_s1 = Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg | image_flag = Flag of South Vietnam.svg | flag_type = '''[[ទង់ជាតិវៀតណាមខាងត្បូង|ទង់ជាតិ]]''' | image_coat = Coat of arms of the Republic of Vietnam (1963–1975).svg | symbol_type = '''[[វរលញ្ឆករវៀតណាម|វរលញ្ឆករ]]'''<br />(១៩៦៧–១៩៧៥) | image_map = South Vietnam (orthographic projection).svg | map_caption = ដែនដីរដ្ឋបាលនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍យោងទៅតាម[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤]] ត្រូវបានសម្គាល់ដោយពណ៌បៃតងចាស់ រីឯ[[វៀតណាមខាងជើង|ដែនដីទាមទារ]]ត្រូវបានសម្គាល់ដោយពណ៌បៃតងខ្ចី | national_motto = Tổ Quốc – Danh Dự – Trách Nhiệm<br />"មាតុភូមិ – កិត្តិយស – ករណីយកិច្ច" | national_anthem = {{lang|vi|[[អំពាវនាវដល់ប្រជាជនពលរដ្ឋ|Tiếng Gọi Công Dân]]|nolink=yes}}<br />"អំពាវនាវដល់ប្រជាពលរដ្ឋ"{{parabr}}{{center|[[File:South Vietnamese national anthem on AFVN radio.mp3]]}} | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[ទីក្រុងហូជីមិញ|សៃហ្គន]] | coordinates = {{coord|10|46|37|N|106|41|43|E|type:country|display=inline, title}} | largest_city = capital | official_languages = [[ភាសាវៀតណាម|វៀតណាម]] | languages = {{ubli|[[ភាសាបារាំង|បារាំង]]<ref>[https://books.google.co.uk/books?id=yl1uAAAAMAAJ&pg=PA141&dq=%22french+language%22+in+south+vietnam&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjhm_vSzoCOAxVidUEAHTaIIZQQ6AF6BAgKEAM#v=onepage&q=%22french%20language%22%20in%20south%20vietnam&f=false ''U.S. Army Area Handbook for Vietnam''], American University (Washington, D.C.). Foreign Areas Studies Division, United States. Army 1962, page 141</ref> |[[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] |[[ភាសាកន្តាំង|ចិនកាតាំង]] |[[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]] |ភាសាភាគតិចដទៃទៀត}} | languages_type = ភាសាដទៃ | government_type = {{ubl|[[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋប្រធានាធិបតីនិយម]]ផ្ដាច់ការ|(១៩៥៥–១៩៦៣)<hr>[[របបយោធា|អំណាចយោធាផ្ដាច់ការ]]|(១៩៦៣–១៩៦៧)<hr>[[ឯកត្តរដ្ឋ]][[សភានិយម]] [[សាធារណរដ្ឋ|សាធារណរដ្ឋពាក់កណ្ដាលប្រធានាធិបតីនិយម]]|(១៩៦៧–១៩៧៥)}} | title_leader = [[មេដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូង#ប្រមុខរដ្ឋ|ប្រធានាធិបតី]] | leader1 = [[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] | year_leader1 = ១៩៥៥–១៩៦៣ | leader2 = ''ទំនេរ'' (ក្រោមអំណាចយោធា) | year_leader2 = ១៩៦៣–១៩៦៧ | leader3 = [[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]] | year_leader3 = ១៩៦៧–១៩៧៥ | leader4 = [[ច្រឹន វ៉ាន់ហឿង]] | year_leader4 = ១៩៧៥ | leader5 = [[ឌឿង វ៉ាន់មីញ]] | year_leader5 = ១៩៧៥ | title_deputy = [[មេដឹកនាំវៀតណាម#អនុប្រធានាធិបតី|អនុប្រធានាធិបតី]] | deputy1 = [[ង្វៀន ង៉ុកធឺ]] | year_deputy1 = ១៩៥៦–១៩៦៣ | deputy2 = ''ទំនេរ'' (ក្រោមអំណាចយោធា) | year_deputy2 = ១៩៦៣–១៩៦៧ | deputy3 = [[ង្វៀន កាវគី]] | year_deputy3 = ១៩៦៧–១៩៧១ | deputy4 = [[ច្រឹន វ៉ាន់ហឿង]] | year_deputy4 = ១៩៧១–១៩៧៥ | deputy5 = [[ង្វៀន វ៉ាន់ហួយិន]] | year_deputy5 = ១៩៧៥ | title_representative = [[មេដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូង#ប្រមុខរដ្ឋាភិបាល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | representative1 = [[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]{{refn|group=ស|ក្នុងនាមជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃរដ្ឋវៀតណាម}} | year_representative1 = ១៩៥៤–១៩៥៥ (ដំបូង) | representative2 = [[វូ វ៉ាន់មូវ]] | year_representative2 = ១៩៧៥ (ក្រោយ) | legislature = [[រដ្ឋសភានៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម|រដ្ឋសភា]] | upper_house = [[រដ្ឋសភានៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម|ព្រឹទ្ធសភា]] | lower_house = [[រដ្ឋសភានៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] | era = [[សង្គ្រាមត្រជាក់]] | event_start = [[រដ្ឋវៀតណាម]] | date_start = | year_start = ១៩៤៩ | event2 = [[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤|វៀតណាមចែកជាពីរ]] | date_event2 = ២១ កក្កដា ១៩៥៤ | event3 = ប្រកាសជា[[#សាធារណរដ្ឋទីមួយ|សាធារណរដ្ឋ]] | date_event3 = ២៦ តុលា ១៩៥៥ | event4 = កំណើត[[វៀតកុង]] | date_event4 = ២០ ធ្នូ ១៩៦០ | event5 = [[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៣|រដ្ឋប្រហារឆ្នាំ១៩៦៣]] | date_event5 = ២ វិច្ឆិកា ១៩៦៣ | event6 = [[#សាធារណរដ្ឋទីពីរ|សាធារណរដ្ឋទីពីរ]]បានប្រកាស | date_event6 = [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|១ មេសា ១៩៦៧]] | event7 = {{nowrap|[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស]]}} | date_event7 = ២៧ មករា ១៩៧៣ | event_end = [[ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន]] | date_end = ៣០ មេសា | year_end = ១៩៧៥ | area_km2 = 173809 | stat_year1 = ១៩៥៥ | stat_pop1 = ប្រ. ១២ លាន | stat_year2 = ១៩៦៨ | stat_pop2 = ១៦,២៥៨,៣៣៤ | stat_year3 = ១៩៧៤ | stat_pop3 = ១៩,៥៨២,០០០ | currency = [[ដុងវៀតណាមខាងត្បូង|ដុង]] | time_zone = [[ម៉ោងនៅវៀតណាម|ម៉ោងស្តង់ដាសៃហ្គន]] (SST) | utc_offset = +៨ | drives_on = ស្ដាំ }} '''វៀតណាមខាងត្បូង''' ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''សាធារណរដ្ឋវៀតណាម''' គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]ដែលមានអត្ថិភាពពីឆ្នាំ១៩៥៥ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៥ ពោលជាសម័យកាលដែលប៉ែកខាងត្បូងនៃប្រទេស[[វៀតណាម]]ជាសមាជិកនៃ[[ប្លុកខាងលិច]]នៅអំឡុង[[សង្គ្រាមត្រជាក់]]។ រដ្ឋនេះត្រូវបានសហគមន៍អន្តរជាតិទទួលស្គាល់ជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៩ ដោយមានឈ្មោះថា[[រដ្ឋវៀតណាម]]ដែលកាលនុះនៅជារដ្ឋចំណុះក្រោម[[សហភាពបារាំង]]នៅឡើយ និងមានរដ្ឋធានីនៅ[[ព្រៃនគរ|សៃហ្គន]] (អតីតក្រុង[[ព្រៃនគរ]] ហើយបានប្តូរឈ្មោះទៅជាទីក្រុងហូជីមិញនៅឆ្នាំ១៩៧៦) មុនពេលក្លាយជាសាធារណរដ្ឋឯករាជ្យនៅឆ្នាំ១៩៥៥។ វៀតណាមខាងត្បូងមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹង[[វៀតណាមខាងជើង]]នៅភាគខាងជើង [[ប្រទេសឡាវ]]នៅភាគពាយ័ព្យ [[ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅភាគខាងលិច និង[[ឈូងសមុទ្រថៃ]]នៅភាគនិរតី។ អធិបតេយ្យភាពរបស់វាត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយសហរដ្ឋអាមេរិក និងប្រទេសចំនួន ៨៧ ផ្សេងទៀត ប៉ុន្តែវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបរាជ័យក្នុងការចូលជាសមាជិក[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ដែលជាលទ្ធផលនៃសិទ្ធិវ៉េតូរបស់សូវៀតក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧។<ref>{{Cite book |last=Prugh |first=George S. |url=https://history.army.mil/html/books/090/90-14/CMH_Pub_90-14.pdf |title=Law at War: Vietnam 1964–1973 |date=1991 |publisher=Department of the Army |location=Washington, D.C. |pages=61–63 |orig-year=first printed 1975 |access-date=10 ធ្នូ 2022 |archive-date=1 វិច្ឆិកា 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101232725/https://history.army.mil/html/books/090/90-14/CMH_Pub_90-14.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="Doyle2010">{{Cite book |last=Doyle |first=Robert C. |url=https://books.google.com/books?id=ZBryc3ANF6IC |title=The Enemy in Our Hands: America's Treatment of Enemy Prisoners of War from the Revolution to the War on Terror |publisher=University Press of Kentucky |year=2010 |isbn=978-0-8131-2589-3 |page=[https://archive.org/details/enemyinourhandsa0000doyl/page/269 269] |access-date=10 ធ្នូ 2022 |archive-date=25 ធ្នូ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225083324/https://books.google.com/books?id=ZBryc3ANF6IC |url-status=live }}</ref> ក្រោយចប់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] កម្លាំងទ័ពព្រៃប្រឆាំងជប៉ុនមួយបានលេចខ្លួនឡើងនៅលើទឹកដីប្រទេសវៀតណាម ស្ថិតក្រោមការដឹកនាំដោយយុទ្ធជនកុម្មុយនីស្តម្នាក់ឈ្មោះ [[ហូ ជីមិញ]] ហើយលោកបានប្រកាសបង្កើត[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]]ឡើងនៅទីក្រុង[[ហាណូយ]]នាអំឡុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤៥។<ref>{{Cite news |last=Huynh |first=Dien |date=30 March 2018 |title=The End of South Vietnam |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/03/30/opinion/the-end-of-south-vietnam.html |access-date=10 ធ្នូ 2022 |archive-date=1 មីនា 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301095834/https://www.nytimes.com/2018/03/30/opinion/the-end-of-south-vietnam.html |url-status=live }}.</ref> នៅឆ្នាំ១៩៤៩ អ្នកនយោបាយដែលជំទាស់នឹងលទ្ធិកុម្មុយនីស្តបានរួមគ្នាបង្កើតរដ្ឋាភិបាលប្រឆាំងមួយនៅទីក្រុងសៃហ្គនដោយមានការដឹកនាំពីអតីតអធិរាជវៀតណាមនាម [[បាវ ដាយ]]។ ការធ្វើ[[ប្រជាមតិរដ្ឋវៀតណាមឆ្នាំ១៩៥៥|ប្រជាមតិក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥]] អំពីអនាគតរដ្ឋាភិបាលនៃរដ្ឋវៀតណាមបានទទួលរងការប្រឆាំងយ៉ាងខ្លាំង ហើយជាលទ្ធផល ព្រះចៅបាវ ដាយត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីអំណាចដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] ដែលក្រោយមកបានប្រកាសខ្លួនលោកជាប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋថ្មីនៅថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៥។<ref name="Bühler2001p71">{{Cite book |last=Bühler |first=Konrad G. |url=https://books.google.com/books?id=Ty7NAG1Jl-8C |title=State Succession and Membership in International Organizations: Legal Theories Versus Political Pragmatism |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |year=2001 |isbn=978-90-411-1553-9 |pages=[https://books.google.com/books?id=Ty7NAG1Jl–8C&pg=PA71 71] |access-date=10 ធ្នូ 2022 |archive-date=25 ធ្នូ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225083317/https://books.google.com/books?id=Ty7NAG1Jl-8C |url-status=live }}</ref> បន្ទាប់ពី [[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤]] រដ្ឋមួយនេះបានបោះបង់ចោលការទាមទាររបស់ខ្លួនចំពោះផ្នែកខាងជើងនៃប្រទេស ហើយបានបង្កើតអធិបតេយ្យភាពផ្ទាល់ខ្លួននៅលើទឹកដីប៉ែកខាងត្បូងវៀតណាមពោលគឺតំបន់[[កូសាំងស៊ីន]] (''ណាំគី'') និងមួយផ្នែកនៃដែនដី[[អណ្ណាម]] (''ជុងគី'')។ លោកឌៀមត្រូវបានគេ[[ចំណាប់ខ្លួន និងឃាតកម្មលោកង៉ូ ឌិញឌៀម|ធ្វើឃាត]]នៅអំឡុងរដ្ឋប្រហារយោធាដែលដឹកនាំដោយលោកឧត្តមសេនីយ៍[[សឿង វ៉ាន់មិញ]]ដោយមានជំនួយពី [[ទី​ភ្នាក់​ងារ​ស៊ើប​ការណ៍កណ្តាល|សេអ៊ីអា]] ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣ ហើយរដ្ឋាភិបាលយោធាថ្មីមួយក៏បានឡើងកាន់អំណាចបានមួយរយៈពេលខ្លី។ បន្ទាប់ពីទទួលបានការគាំទ្រពីសហរដ្ឋអាមេរិកឱ្យមាន[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី]] លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]]ក៏បានជាប់ឆ្នោតឡើងដឹកនាំប្រទេសពីឆ្នាំ១៩៦៧ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៥។ [[សង្គ្រាមវៀតណាម]]បានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥ នៅពេលដែល[[វៀតកុង|រណសិរ្សរំដោះជាតិវៀតណាមខាងត្បូង]] (វៀតកុង) បានធ្វើសកម្មភាពបះបោរនៅលើទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងដោយមានការគាំទ្រប្រដាប់អាវុធពី[[វៀតណាមខាងជើង]] និងព្រមទាំងការគាំទ្របន្ថែមផ្សេងៗទៀតពី[[ចិន]] និង[[សហភាពសូវៀត]]។ សង្គ្រាមស៊ីវិលមួយនេះបានឆេះកញ្ជ្រោលកាន់តែខ្លាំងឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៥ នៅពេលដែលអាមេរិកបានលូកដៃធ្វើអន្តរាគមន៍បន្ថែមដូចជា ការបញ្ជូនទ័ពរបស់ខ្លួនឱ្យប្រយុទ្ធផ្ទាល់ និងហ្វឹកហ្វាត់ណែនាំយុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមផ្សេងៗដល់កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង។ យុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកជាប្រចាំនៅវៀតណាមខាងជើងត្រូវបានធ្វើឡើងជារឿយៗនៅរវាងឆ្នាំ១៩៦៦ និងឆ្នាំ១៩៦៧។ ការប្រយុទ្ធគ្នាបានឈានចូលដល់ចំណុចកំពូលនៅក្នុង[[យុទ្ធនាការតេត]]នៃខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៦៨ ជាមួយនឹងវត្តមានទាហានវៀតណាមខាងត្បូងជាងមួយលាននាក់ និងទាហានអាមេរិកប្រមាណ ៥០០,០០០ នាក់។ ទោះបីជាមានការយល់ស្របគ្នាលើបទឈប់បាញ់នៃ[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស]] ដែលបានបញ្ចប់នៅអំឡុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៣ បន្ទាប់ពីការចរចារគ្នាអស់រយៈពេលប្រាំឆ្នាំក្តី ការប្រយុទ្ធបង្ហូរឈាមគ្នានូវតែបន្តដដែរ។ កងទ័ពវៀតណាមខាងជើង និងកម្លាំងវៀតកុងបានចាប់ផ្តើម[[យុទ្ធនាការរដូវផ្ការីក|ធ្វើការលុកលុយជារួមលើកទីពីរ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥។ កងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តបាន[[ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន|វាយចូលកាន់កាប់ទីក្រុងសៃហ្គន]]នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ និងបានផ្តួលរំលំសាធារណរដ្ឋវៀតណាមដោយជោគជ័យ។ នៅថ្ងៃទី២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៧៦ [[រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង]] និង[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]] (វៀតណាមខាងជើង) បានរួបរួមគ្នាដើម្បីបង្កើតជា [[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម]]។ ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ===ស្ថាបនកម្ម=== {{See also|រដ្ឋវៀតណាម}} [[សាធារណរដ្ឋនិយម|គោលគំនិតសាធារណរដ្ឋ]]បាននាំចូលមកក្នុង[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិន]]ដោយចិននិជប៉ុននៅកំឡុងដើមសតវត្សរ៍ទី២០ ដោយវាបានណែនាំនូវគោលគំនិតថ្មីៗស្ដីអំពីរដ្ឋជាតិបែបសម័យទំនើប។<ref>{{Cite journal |last=Goscha |first=Christopher E. |date=2016a |title=Aux origines du républicanisme vietnamien: Circulations mondiales et connexions coloniales |journal=Vingtième Siècle. Revue d'histoire |issue=3 #131 |pages=17–35 |doi=10.3917/ving.131.0017}}</ref> គិតមកត្រឹមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩២០ គោលគំនិតនេះត្រូវបានឥស្សរជនវៀតណាមឱបក្រសោប ដោយក្នុងនោះមានទាំងអ្នកបដិវត្តន៍ និងអ្នកកំណែទម្រង់និយម។ ក្រុមពួកគេបានជះឥទ្ធិពលដល់ចលនាឯករាជ្យវៀតណាម តែទោះយ៉ាងណាត្រូវអាជ្ញាធរអាណានិគមបារាំងបង្ក្រាបគាបសង្កត់ទៅវិញ។ សកម្មជននិយមសាធារណរដ្ឋនាពេលនោះគឺមានប្រជាប្រិយភាពជាងភាគីខាងកុម្មុយនីស្ត ពិសេសនៅក្នុងបរិបទភាពជាអ្នកដឹកនាំនៃចលនាជាតិនិយម។<ref name="Rethink">{{cite book |last1=Tran |first1=Nu-Anh |last2=Vu |first2=Tuong |chapter=Rethinking Vietnamese Republicanism |in1=Tran |in2=Vu |year=2022 |id=2022a }}</ref>{{Rp|៣}} ដូច្នេះ បំណែងចែកមនោគមវិជ្ជានៅវៀតណាមគឺមានតាំងសម័យអាណានិគមមកម៉្លេះ ពោលគឺមុនសង្គ្រាមត្រជាក់សកល និងការចូលធ្វើអន្តរាគមន៍ពីសហរដ្ឋអាមេរិកទៅទៀត។<ref name="Perspect">{{cite book |last1=Vu |first1=Tuong |last2=Fear |first2=Sean |chapter=Introduction |in1=Vu |in2=Fear |year=2020 |id=2020a }}</ref>{{Rp|១០}} ====ជាប់ផុងខ្លួនរវាងកុម្មុយនីស្ត និងអាណានិគម==== [[សហភាពឥណ្ឌូចិនកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២|នៅកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២]] ទឹកដីឥណ្ឌូចិនបានកំពុងស្ថិតក្រោមអាជ្ញាធរ[[បារាំងវីឈី]] ហើយត្រូវជប៉ុនចូលត្រួតត្រាបន្ថែមមួយជាន់ទៀតចាប់ផ្ដើមនៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤០។ បន្ទាប់ពី[[រដ្ឋប្រហារជប៉ុនក្នុងសហភាពឥណ្ឌូចិន|អំណាចរដ្ឋបាលបារាំងត្រូវបានដក]]ចេញនៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៥ ហើយជប៉ុនបាន[[ការទទួលចុះចាញ់របស់ជប៉ុន|សុំចុះចាញ់សង្គ្រាម]]នៅក្នុងខែសីហានៃឆ្នាំដដែរ ប្រជាជាតិវៀតណាមបានខ្វែងគំនិតគ្នាជុំវិញជោគវាសនារបស់ខ្លួននៅក្រោយសម័យអាណានិគម។<ref name="Reilly 2016">{{cite journal |last1=Reilly |first1=Brett |title=The Sovereign States of Vietnam, 1945–1955 |journal=Journal of Vietnamese Studies |date=2016 |volume=11 |issue=3–4 |pages=103–139 |doi=10.1525/jvs.2016.11.3-4.103}}</ref> ស្មារតីជាតិនិយមវៀតណាមបានពុះកញ្ជ្រោលកាន់តែខ្លាំងក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ រីឯក្រុមកុម្មុយនីស្ត[[វៀតមិញ]] ដោយបន្លំលាក់ខ្លួនជាបក្សពួកជាតិនិយម បានឆក់យកឱកាសមហិមានេះផ្ដួលរំលំរបប[[ចក្រភពវៀតណាម]]តាមរយៈ[[បដិវត្តន៍ខែសីហា]] រួចបានប្រកាសបង្កើត[[វៀតណាមខាងជើង|សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]] (ស.ប.វ.) ឡើងនៅទីក្រុង[[ហាណូយ]]។ ទន្ទឹមគ្នានេះដែរ គេបានកំណត់យកខ្សែស្របទី១៦ នៅក្នុង[[សន្និសីទទីក្រុងផតស្តាំ]]ដើម្បិពុះចែកទឹកដីវៀតណាមជាពីរតំបន់យោធា៖ [[ការត្រួតត្រារបស់ចិននៅវៀតណាមភាគខាងជើង (១៩៤៥–១៩៤៦)|កងកម្លាំងជាតិនិយមចិនកាន់កាប់ប៉ែកខាងជើង]] និងកងកម្លាំងអង់គ្លេសកាន់កាប់ប៉ែកខាងត្បូង ដើម្បីដកហូតអាវុធពីកងទ័ពជប៉ុន។ នៅប៉ែកខាងត្បូង កងកម្លាំងរបស់ដោយអង់គ្លេសបានគាំទ្រជួយសម្រួលបារាំងក្នុងការស្តារនឹមអាណានិគមនៅឥណ្ឌូចិនឡើងវិញ ដោយពួកគេត្រូវ[[សង្គ្រាមនៅវៀតណាមភាគខាងត្បូង (១៩៤៥–១៩៤៦)|ប្រយុទ្ធបង្ក្រាបក្រុមប្រដាប់អាវុធវៀតណាម]]ជាច្រើនក្រុម ដើម្បីធានាការគ្រប់គ្រងលើទីក្រុងសៃហ្គន និងមជ្ឈមណ្ឌលទីប្រជុំជនផ្សេងៗទៀត។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦ កិច្ចព្រមព្រៀងបារាំង-ចិន និង[[កិច្ចព្រមព្រៀងហូ-សង់តឺនី|ហូ-សង់តឺនី]]បានអនុញ្ញាតឱ្យកងកម្លាំងបារាំងចូលជំនួសកងកម្លាំងចិននៅទឹកដីភាគខាងជើងលើខ្សែស្របទី១៦ ហើយបានសម្រួលបង្កើតកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាង ស.ប.វ. និងបារាំង ដោយចំណុចខាងក្រោយនេះបានជួយពង្រឹងគោលជំហរនិងឥទ្ធិពលរបស់វៀតមិញ ខណៈធ្វើឱ្យក្រុមជាតិនិយមដទៃធ្លាក់ចុះខ្សោយ។{{sfn|Goscha|2016|pages=204–208}}{{sfn|Holcombe |2020|pages=35, 38–44}} នៅដើមរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំនោះ ពួកវៀតមិញបានឃុបឃិតជាមួយកងកម្លាំងបារាំងដើម្បីលុបបំបាត់ក្រុមជាតិនិយមដទៃ ដែលមានទំនោរប្រឆាំងនឹងអាណានិគមកិច្ចរបស់បារាំង។{{sfn|Kort|2017|pages=83–84}}{{sfn|Tran|2023|pp=699–700}}<ref name="Guillemot 2004">{{cite book |last=Guillemot |first=François |chapter=Au coeur de la fracture vietnamienne : l'élimination de l'opposition nationaliste et anticolonialiste dans le Nord du Vietnam (1945–1946) |pages=175–216 |editor-last1=Goscha |editor-first1=Christopher E. |editor-last2=de Tréglodé |editor-first2=Benoît |title=Naissance d'un État-Parti: Le Viêt Nam depuis 1945 |date=2004 |publisher=Les Indes savantes |location=Paris |url=https://www.lesindessavantes.com/ouvrage/naissance-dun-etat-parti/ |isbn=9782846540643 |archive-date=22 May 2022 |access-date=2 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522234710/https://www.lesindessavantes.com/ouvrage/naissance-dun-etat-parti/ |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220522234710/https://www.lesindessavantes.com/ouvrage/naissance-dun-etat-parti/ |date=22 ឧសភា 2022 }}</ref>{{Rp|២០៥–២០៧}}<ref name="Reilly 2018">{{cite thesis |last1=Reilly |first1=Brett |title=The Origins of the Vietnamese Civil War and the State of Vietnam |type=PhD |year=2018 |publisher=University of Wisconsin–Madison |url=https://search.library.wisc.edu/catalog/9913275159802121 |archive-date=11 June 2025 |access-date=2 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250611233019/https://search.library.wisc.edu/catalog/9913275159802121 |url-status=live }}</ref>{{Rp|១៧៥–១៧៧}} តាមរយៈការកម្ចាត់បក្សពួកជាតិនិយមផ្សេងនេះហើយ វៀតមិញបានបង្ខូចនូវសមត្ថភាពដ៏ទូលំទូលាយរបស់វៀតណាមក្នុងការទប់ទល់នឹងដំណើរស្តារអាណានិគមត្រួតត្រារបស់បារាំង។<ref name="Vu 1966">{{cite journal |author=Vu Van Thai |author-link=Vũ Văn Thái |title=Vietnam: Nationalism under Challenge |journal=Vietnam Perspectives |year=1966 |volume=2 |issue=2 |pages=8–9 |jstor=30182492 }}</ref>{{sfn|Kort|2017|page=85}} មិនយូរ [[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១|សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ]]ក៏បានផ្ទុះឡើងនៅថ្ងៃទី១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤៦ នៅពេលដែលកងកម្លាំងបារាំងបានព្យាយាមគ្រប់គ្រងទីក្រុងហាណូយ និងទីក្រុងដទៃទៀតនៅវៀតណាមភាគខាងជើង។ ក្រុមអ្នកជាតិនិយមប្រឆាំងអាណានិគម ក៏ដូចជាប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តមួយចំនួន បានជាប់ផុងខ្លួននៅចន្លោះភាគីសង្គ្រាមទាំងសងខាង ដោយត្រូវបង្ខំចិត្តជ្រើសយកអព្យាក្រឹតភាព (គេនិយមហៅថា ''attentistes'') ក្នុងនោះរួមមានលោក[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] និងក្រុមអ្នកនយោបាយ[[គណបក្សជាតិនិយមដាយវៀត|ដាយវៀត]]មួយចំនួន។<ref>{{Cite encyclopedia |last1=Goscha |first1=Christopher E. |title=Attentisme |encyclopedia=Historical Dictionary of the Indochina War (1945–1954): An International and Interdisciplinary Approach |pages= |date=2011 |publisher=NIAS Press |isbn=9788776940638 |url=https://indochine.uqam.ca/en/historical-dictionary/83-attentisme.html }}</ref> ====ការតស៊ូជំនះការបែកបាក់សាមគ្គី==== ដោយសកម្មភាពព្យាយាមកម្ទេចចលនាជាតិនិយមវៀតណាមដោយវៀតមិញ ក្រុមបក្សពួកជាតិនិយមក៏ដូចជាសាសនាបានប្រមូលផ្តុំគ្នាគាំទ្រអតីតព្រះចៅអធិរាជ[[បាវ ដាយ]]ឱ្យបើកការចរចាជាមួយបារាំង។{{sfn|Goscha|2016|page=241}} ជាលទ្ធផល [[រដ្ឋវៀតណាម]] (រ.វ.ណ.) ក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមរយៈកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងក្រុមបក្សប្រឆាំងកុម្មុយនីស្ត និងបារាំងនៅថ្ងៃទី១៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៤៦ ដោយមានបាវ ដាយជាព្រះប្រមុខរដ្ឋ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥០ ប្រទេស[[ចិន]] [[សហភាពសូវៀត]] និងបណ្ដារដ្ឋកុម្មុយនីស្តដទៃបានរួមគ្នាទទួលស្គាល់ ស.ប.វ. ខណៈ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] និងប្រទេសប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តដទៃបានទទួលស្គាល់ រ.វ.ណ.។ សង្គ្រាមស៊ីវិលនិងសង្គ្រាមអាណានិគមនៅឥណ្ឌូចិនមកដល់ចំណុចនេះក៏បានក្លាយជាវិបត្តិអន្តរជាតិ និងជាប់ទាក់ទងជាមួយ[[សង្គ្រាមត្រជាក់]]សកល។{{sfn|Asselin|2024|pages=90–95}} [[File:Vietnamese refugees board LST 516 during Operation Passage to Freedom, October 1954 (030630-N-0000X-001).jpg|thumb|ជនភៀសខ្លួនប្រមាណមួយលាននាក់បានរត់គេចចេញពីវៀតណាមខាងជើងនៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៥៤–១៩៥៥]] រដ្ឋវៀតណាមបានដកខ្លួនចេញពី[[សហភាពបារាំង]]នៅថ្ងៃទី២០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥៤។{{sfn|Goscha|2016|page=286}} នៅថ្ងៃបន្ទាប់ បារាំងនិងវៀតមិញបានព្រមព្រៀងគ្នានៅឯ[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤|សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវ]]ថា រដ្ឋប្រទេសវៀតណាមនឹងត្រូវបែងចែកជាពីរនៅចំណុចខ្សែស្របទី ១៧ ជាបណ្តោះអាសន្ត ហើយរដ្ឋវៀតណាមនឹងកាន់កាប់ទឹកដីភាគខាងត្បូងនៃខ្សែស្របទី១៧ នោះ ដោយនឹងរង់ចាំដំណើរការបង្រួបបង្រួមជាប្រទេសតែមួយវិញតាមការបោះឆ្នោតដែលនឹងរៀបចំឡើងនៅឆ្នាំ១៩៥៦។ រដ្ឋវៀតណាម និងសហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រឆាំងយ៉ាងដាច់អហង្ការចំពោះដំណោះស្រាយចុងក្រោយនៅទីក្រុងហ្សឺណែវនេះ ក៏ដូចជាការបែងចែកវៀតណាមជាពីរផ្នែក។<ref name="Pentagon A5">{{Cite web |year=2011 |orig-year=1969 |editor=United States Department of Defense |title=Origins of the Insurgency in South Vietnam, 1954–1960 |url=https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-5.pdf |series=The Pentagon Papers |website=National Archives and Records Administration |pages= |access-date=2 July 2026 |archive-date=12 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230912155004/https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-5.pdf |url-status=live }}</ref>{{Rp|៧}} កំឡុងពេលចាំការបោះឆ្នោតមកដល់ ប្រជាជនវៀតណាមខាងជើងប្រមាណមួយលាននាក់បានផ្លាស់ទីឆ្លងចូលមកវៀតណាមខាងត្បូងតាមរយៈ[[ប្រតិបត្តិការដំណើរឆ្លងទៅសេរីភាព|ប្រតិបត្តិការ]]គាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិក ឬដោយមធ្យោបាយផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេ។<ref>{{Cite journal |last=Catton |first=Philip E. |date=2014 |title=“It Would Be a Terrible Thing if We Handed These People over to the Communists”: The Eisenhower Administration, Article 14(d), and the Origins of the Refugee Exodus from North Vietnam |journal=Diplomatic History |volume=39 |issue=2 |pages=331–358 |doi=10.1093/dh/dhu002}}</ref> សាសនិកកាតូលិកយ៉ាងហោចចំនួន ៥០០,០០០ នាក់បានធ្វើដំណើរមកភាគខាងត្បូងដោយហេតុផលផ្សេងៗ ដែលក្នុងនោះគេភាគច្រើនខ្លាចត្រូវវៀតមិញធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ។ ពុទ្ធសាសនិកប្រមាណ ២០០,០០០ នាក់ក៏បានធ្វើដំណើររត់មកភាគខាងត្បូងដូចគ្នាដែរ{{sfn|Goscha|2016|page=280}} និងក៏ដូចជាក្រុមជនជាតិភាគតិចចិនរាប់ម៉ឺននាក់បន្ថែមទៀតដូច [[ចិននុង|នុង]] [[ជនជាតិមឿង|មឿង]] [[ជនជាតិតៃ (វៀតណាម)|តៃ]] [[ជនជាតិតៃថូ|តៃថូ]] [[ជនជាតិយ៉ាវ (អាស៊ី)|ម៉ាន]] និង[[ជនជាតិហ្មុង|ម៉េវ]]ជាដើម។<ref>{{Cite book |last=Nguyễn Trắc Dĩ |title=Đồng bào các Sắc tộc Thiểu số Việt Nam |publisher=Bộ Phát triển Sắc tộc |year=1972 |pages=101–121}}</ref> ទស្សនៈប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តនៅវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានពង្រឹងបន្ថែមដោយក្រុមបញ្ញវន្តចំណាកស្រុកពីខាងជើង{{sfn|Hoang|2009|page=19}} ដោយពួកគេបានអះអាងថា ពួកកុម្មុយនីស្តវៀតមិញបានក្បត់នឹងបុព្វហេតុជាតិនិងឯករាជ្យភាពជាតិ។{{sfn|Tran|2023|p=694, 702–704}} ដំណាលគ្នានេះដែរ សមាជិកវៀតមិញប្រមាណ ៩០,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសទៅភាគខាងជើង ខណៈដែលកម្មាភិបាលប្រមាណពី ៥,០០០ ទៅ ១០,០០០ នាក់ត្រូវបានបន្សល់ទុកនៅភាគខាងត្បូង ក្នុងគោលដៅពង្រីកសកម្មភាពនយោបាយ និងកោលាហល។<ref name="Pentagon A5"/> គណៈកម្មាធិការសន្តិភាពសៃហ្គន-ឆូលុង ដែលជារណសិរ្ស[[វៀតកុង]]ដំបូងគេ ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៥៤ ក្នុងនាមជាក្បាលម៉ាស៊ីនដឹកនាំវៀតកុង។<ref name="Pentagon A5"/>{{Rp|១៦០}} ដោយសារគណៈប្រតិភូទីក្រុងសៃហ្គនមិនបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងហ្សឺណែវនោះ ដូច្នេះរដ្ឋវៀតណាមក៏អាចមិនប្រតិបត្តិតាមសំណើនិងដំណោះស្រាយនៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងនោះដែរ។<ref name="Cheng1997p11" /> នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥៥ នាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]បានប្រកាសថា វៀតណាមខាងត្បូងនឹងមិនចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតដែលបានបញ្ជាក់នៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងហ្សឺណែវនោះទេ ដោយអះអាងថា ការបោះឆ្នោតដែលធ្វើឡើងនៅវៀតណាមខាងជើងក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកកុម្មុយនីស្តគឺមិនមានអ្វីសេរីឡើយ។<ref name="Tuyen bo">{{cite news |author= |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Lời tuyên bố truyền thanh của Ngô Thủ-tướng ngày 16-7-1955 |work=Tin điễn |issue=238 |location=Saigon |date=18 July 1955 |url=https://gpa.eastview.com/crl/sean/newspapers/tndn19550718-01.1.1 |page= |quote= |via=​ }}<br />{{Cite book |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Con đường Chính nghĩa: Độc lập, Dân chủ |volume=II |year=1956 |location=Saigon |publisher=Sở Báo chí Thông tin, Phủ Tổng thống |chapter= ‘Lời tuyên bố truyền thanh của Thủ tướng Chánh phủ ngày 16-7-1955 về hiệp định Genève và vấn đề thống nhất đất nước’; ‘Tuyên ngôn của Chánh phủ Quốc gia Việt Nam ngày 9-8-1955 về vấn đề thống nhất lãnh thổ’ |url= |pages=11–13}}</ref><ref name="Cheng1997p11">{{Cite book |last=Ang Cheng Guan |url=https://books.google.com/books?id=2ONOHIXGnrEC |title=Vietnamese Communists' Relations with China and the Second Indochina War (1956–62) |publisher=McFarland |year=1997 |isbn=978-0-7864-0404-9 |location=Jefferson, North Carolina |page=[https://books.google.com/books?id=2ONOHIXGnrEC&pg=PA11 11] |access-date=5 July 2026 }}</ref> រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក លោក[[ចន ហ្វរស្ទើរ ដុលស៍]]បានថ្លែងបញ្ជាក់បន្ថែមថា ប្រសិនបើការបោះឆ្នោតអាចប្រព្រឹត្តទៅក្រោមលក្ខខណ្ឌសេរីទាំងក្នុងពីរតំបន់មែននោះ ពួកកុម្មុយនីស្តនឹងមិនអាចឈ្នះសំឡេងគាំទ្រអ្វីឡើយ។<ref name="Pentagon A5"/>{{Rp|៩}} ===សាធារណរដ្ឋទីមួយ (១៩៥៥–១៩៦៣)=== {{see also|ង៉ូ ឌិញឌៀម|សមរភូមិទីក្រុងសៃហ្គន (១៩៥៥)|ប្រជាមតិរដ្ឋវៀតណាមឆ្នាំ១៩៥៥}} [[File:President NGO DINH DIEM welcomed by H.M. BHUMIBOL ADULADEJ King of Thailand.jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីឌៀមនៅក្នុងពិធីស្វាគមន៍ដោយព្រះរាជាសៀមព្រះបាទ[[ភូមិពលអតុល្យតេជ]] នៅទីក្រុងបាងកក ឆ្នាំ១៩៥៧។]] [[File:330-ps-8389-aps-57-10505 16217622129 o.jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីឌៀម និងអនុរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ អេ. ឃ្វើលស៍]] កំពុងឈរពិនិត្យមើលកងឆ្មាំកិត្តិយសនៅឯមន្ទីរបញ្ចកោណ រដ្ឋវើជីញ៉ា ឆ្នាំ១៩៥៧។]] លោកឌៀមបានរៀបចំធ្វើ[[ប្រជាមតិរដ្ឋវៀតណាមឆ្នាំ១៩៥៥|ប្រជាមតិមួយ]]នៅថ្ងៃទី២៣ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៥ ដើម្បីកំណត់អនាគតប្រព័ន្ធនយោបាយនៃប្រទេស។ នៅក្នុងសន្លឹកឆ្នោត ប្រជាជនវៀតណាមខាងត្បូងមានជម្រើសអាចបោះឆ្នោតរើសយកសាធារណរដ្ឋ ដែលនឹងដកព្រះចៅបាវ ដាយចេញពីតំណែងព្រះប្រមុខរដ្ឋ។ ចំនួនសន្លឹកឆ្នោតត្រូវស្ថិតក្រោមការត្រួតពិនិត្យមើលពីប្អូនប្រុសរបស់ឌៀមគឺលោក[[ង៉ូ ឌិញញូ]] ហើយលទ្ធផលចុងក្រោយបានបង្ហាញថា ឌៀមបានទទួលសំឡេងគាំទ្រប្រមាណដល់ ៩៨ ភាគរយឯណោះ។<ref name="Karnow">{{Cite book |last=Karnow |first=Stanley |title=Vietnam: A History |publisher=Penguin Books |year=1997 |isbn=0-670-84218-4}}</ref>{{rp|២៣៩}} នៅថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៥ ឌៀមបានប្រកាសសាមីខ្លួនជាប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមថ្មីដែលទើបនឹងប្រកាសថ្មីថ្មោង។<ref name="historyplace">{{Cite web |title=The Vietnam War: Seeds of Conflict: 1945–1960 |url=http://www.historyplace.com/unitedstates/vietnam/index-1945.html |access-date=6 July 2026 |website=historyplace.com |archive-date=17 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217062228/http://www.historyplace.com/unitedstates/vietnam/index-1945.html |url-status=live}}</ref> មកដល់ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៥៥ វៀតណាមខាងត្បូងក្រោមអំណាចឌៀមបានបញ្ចប់កិច្ចព្រមព្រៀងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុដែលមានស្រាប់ជាមួយប្រទេសបារាំង ហើយបានដកតំណាងខ្លួនចេញពីសភាសហភាពបារាំង។<ref>{{Cite web |year=2011 |orig-year= |editor=United States Department of Defense |title=U.S. and France's Withdrawal from Vietnam, 1954–1956 |url=https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-3.pdf |series=The Pentagon Papers |website=National Archives and Records Administration |pages= |access-date= |archive-date= |archive-url= }}</ref>{{Rp|v}} ដោយឃើញថាសហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងតែបង្កើនអន្តរាគមន៍នៅវៀតណាមខាងត្បូងកាន់តែច្រើនឡើងៗ ហើយណាមួយខ្លួនត្រូវការទ័ពប្រយុទ្ធនៅ[[សង្គ្រាមអាល់ហ្សេរី|អាល់ហ្សេរី]]ទៀតនោះ ដូច្នេះបារាំងក៏បានសម្រេចតិត្តដកទ័ពទាំងប៉ុន្មានដែលខ្លួនមានចេញពីប្រទេសវៀតណាមទាំងស្រុងនៅខែមេសា ឆ្នាំ១៩៥៦។<ref name=historyplace/> ថ្វីបើមានការកំណត់រៀបចំការបោះឆ្នោតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៦ ដើម្បីរើសយករដ្ឋាភិបាលជាតិដឹកនាំប្រទេសវៀតណាមរួមមួយមែននោះ ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧ ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍ឯករាជ្យមកពីប្រទេសឥណ្ឌា ប៉ូឡូញ និងកាណាដា ដែលជាតំណាងឱ្យ[[គណៈកម្មការត្រួតពិនិត្យអន្តរជាតិ]]បានថ្លែងសេចក្ដីថា ដំណើរបោះឆ្នោតដោយយុត្តិធម៌និងមិនលម្អៀងគឺមិនអាចធ្វើទៅរួចនោះទេ ព្រោះថាភាគីទាំងសងខាងមិនបានគោរពតាមលក្ខខណ្ឌនៃកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់នៅទីក្រុងហ្សឺណែវនោះឡើយ។<ref>{{Cite book |last=Woodruff |first=Mark |title=Unheralded Victory: The Defeat of The Viet Cong and The North Vietnamese |publisher=Presidio Press |year=2005 |isbn=0-8914-1866-0 |page=6}}</ref> នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៦ ឌៀមដោយមានការជួយជំរុញគាំទ្រពីសហរដ្ឋអាមេរិក បានប្រកាសដាក់ចេញនូវកម្មវិធីកំណែទម្រង់ដីធ្លីមួយដោយកំណត់ទំហំស្រែចម្ការស្រូវឱ្យនៅត្រឹមអតិបរមា ២៤៧ ហិចតាក្នុងមួយម្ចាស់ដី ដោយដីលើសទាំងប៉ុន្មានត្រូវតែលក់ឱ្យកសិករឯទៀតដែលគ្មាន ឬខ្វះដីធ្លី។ ជាលទ្ធផល ដីកសិកម្មប្រមាណជាង ១.៨ លានហិចតាត្រូវបានដាក់លក់ ខណៈអាមេរិកជាអ្នកចេញមុខបង់ប្រាក់ឱ្យម្ចាស់ដី ហើយលើសពីនេះ ម្ចាស់ដីធ្លីទាំងនោះផងដែរអាចទទួលបានប្រាក់ដែលបង់ដោយអ្នកទិញដីរហូតដល់ទៅរយៈពេលប្រាំមួយឆ្នាំ។ កំណែទម្រង់ដីធ្លីនេះត្រូវបានអាមេរិកចាត់ទុកថាជាជំហានដ៏សំខាន់ចាំបាច់មួយដើម្បីបង្កើនការគាំទ្រដល់រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងដែលទើបនឹងកើតថ្មី និងបង្ខូចកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងឃោសនារបស់ពួកកុម្មុយនីស្ត។<ref name="Collision">{{Cite book |last1=Doyle |first1=Edward |url=https://archive.org/details/collisionofcultu00doyl |title=The Vietnam Experience, a Collision of Cultures |last2=Weiss |first2=Stephen |publisher=Boston Publishing Company |year=1984 |isbn=978-0-939526-12-3 |url-access=registration}}</ref>{{rp|១៤}} [[បក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាម|បក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាមខាងជើង]]បានប្រកាសអនុម័ត "ប្រជាសង្គ្រាម" លើវៀតណាមខាងត្បូងនៅក្នុងសម័យប្រជុំមួយក្នុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៥៩ ហើយការសម្រេចចិត្តនេះត្រូវបានបញ្ជាក់បន្ថែមដោយការិយាល័យនយោបាយនៅក្នុងខែមីនា។<ref name=historyplace/> នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៩ [[ក្រុមលេខ៥៥៩]] ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីអភិរក្សនិងអភិវឌ្ឍ[[ផ្លូវលំហូជីមិញ]] ដែលកាលនុះជាផ្លូវចុះឡើងភ្នំឆ្លងកាត់ប្រទេសឡាវចូលទៅវៀតណាមខាងត្បូង។ កម្មាភិបាលកុម្មុយនីស្តប្រមាណ ៥០០ នាក់ត្រូវបានបញ្ជូនទៅភាគខាងត្បូងតាមផ្លូវនេះនៅក្នុងឆ្នាំដំបូងនៃប្រតិបត្តិការសឹក។<ref>{{Cite book |last=Pribbenow |first=Merle |title=Victory in Vietnam: The Official History of the People's Army of Vietnam |publisher=University Press of Kansas |year=2002 |isbn=0-7006-1175-4 |page=xi}}</ref> គិតមកដល់ឆ្នាំ១៩៦០ ដំណើរការកំណែទម្រង់ដីធ្លីវៀតណាមខាងត្បូងបានជាប់គាំង ក៏ព្រោះតែឌៀមមិនដែលមានបំណងគាំទ្រកំណែទម្រង់ពិតប្រាកដនោះឡើយ ដោយសារតែបក្សពួកអ្នកគាំទ្រធំៗរបស់លោកភាគច្រើនគឺសុទ្ធសឹងជាម្ចាស់ដីធ្លីខ្នាតធំ។ ខណៈដែលសហរដ្ឋអាមេរិកបានគំរាមកំហែងកាត់ផ្តាច់ជំនួយ លុះត្រាតែកំណែទម្រង់ដីធ្លីត្រូវបន្ត លោកឌៀមបានមិនអើពើដោយវាយតម្លៃយ៉ាងត្រឹមត្រូវថា អាមេរិកគឺគ្រាន់តែនិយាយបំភ័យប៉ុណ្ណោះ។<ref name=Collision/>{{rp|១៦}} ពេញមួយរយៈកាលនេះ កម្រិតនៃជំនួយនិងការគាំទ្រផ្នែកនយោបាយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកលើវៀតណាមខាងត្បូងបានកើនឡើងជាលំដាប់។ តែទោះយ៉ាងណាក្តី របាយការណ៍ប៉ាន់ស្មានចារកម្មរបស់អាមេរិកក្នុងឆ្នាំ១៩៦១ បានបង្ហាញឱ្យឃើញថា "ពាក់កណ្តាលនៃតំបន់ជនបទទាំងមូលនៅភាគខាងត្បូងនិងនិរតីនៃទីក្រុងសៃហ្គន ក៏ដូចជាតំបន់មួយចំនួននៅភាគខាងជើង គឺសុទ្ធតែស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកកុម្មុយនីស្ត។ តំបន់មួយចំនួនខ្លះវិញមិនមានអាជ្ញាធររដ្ឋាភិបាលគ្រប់គ្រងច្បាស់លាស់ឡើយ ដោយគ្មានវត្តមានកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធសំខាន់ណាមួយទេ។ កម្លាំងវៀតកុងវិញបានរីកហុំព័ទ្ធតំបន់ជុំវិញទីក្រុងសៃហ្គន ហើយថ្មីៗនេះបានកំពុងចាប់ផ្តើមរំកិលខ្លួនបន្តិចម្តងៗចូលទៅកៀកទីក្រុង"។<ref name="auto">{{Cite book |last1=Sheehan |first1=Neil |url=https://books.google.com/books?id=YjM5DwAAQBAJ&q=one-half+of+the+entire+rural+region+south+and+southwest+of+Saigon&pg=PT135 |title=The Pentagon Papers: The Secret History of the Vietnam War |last2=Smith |first2=Hedrick |last3=Kenworthy |first3=E. W. |last4=Butterfield |first4=Fox |date=2017 |publisher=Skyhorse Publishing |isbn=978-1-63158-293-6 |access-date=6 July 2026 |archive-date=16 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316070621/https://books.google.com/books?id=YjM5DwAAQBAJ&q=one-half+of+the+entire+rural+region+south+and+southwest+of+Saigon&pg=PT135 |url-status=live}}</ref> របាយការណ៍ដដែរ ដែលក្រោយមកត្រូវបានដកស្រង់នៅក្នុង ''The Pentagon Papers'' បានបន្តថា "មនុស្សជាច្រើនមានអារម្មណ៍ថា [ឌៀម] មិនអាចប្រមូលកម្លាំងប្រជាជនឱ្យរួបរួមគ្នាដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងពួកកុម្មុយនីស្តបានឡើយ ព្រោះតែរូបលោកច្រើនពឹងផ្អែកលើអំណាចគ្រប់គ្រងដោយបុគ្គលម្នាក់ (ពោលគឺសាមីខ្លួនលោក) ខណៈអំពើពុករលួយត្រូវបានលើកលែងទៅលើក្រុមមនុស្សជិតស្និទ្ធរបស់លោក និងណាមួយ លោកតែងបដិសេធមិនព្រមបន្ធូរបន្ថយប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងសាធារណៈដ៏តឹងរ៉ឹង"។<ref name="auto"/> ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ១៩៦២ វៀតណាមខាងជើងបានបង្កើនកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងធ្វើសង្គ្រាមរបស់ខ្លួនដោយបញ្ជូនយុទ្ធជននិងសម្ភារៈបន្ថែមចូលមកក្នុងវៀតណាមខាងត្បូង។ ទន្ទឹមនឹងនេះ បន្ទាប់ពីបែកមិត្តភាពនឹងសូវៀត ហើយបដិសេធគោលនយោបាយ "រួមរស់ដោយសន្តិភាព" របស់ទីក្រុងម៉ូស្គូជាមួយលោកខាងលិច ទីក្រុងប៉េកាំងក៏បានបង្កើនជំនួយឥទ្ធិពលបន្ថែមដល់ទីក្រុងហាណូយដោយផ្តល់វៀតកុងនូវអាវុធធុនតូច និងធុនធ្ងន់សំខាន់ៗ។<ref name="Miller 2024">{{cite book |last=Miller |first=Edward |chapter=Points of Departure – The Global and Local Origins of the Vietnam War |pages=8–23 |editor-last=Miller |editor-first=Edward |title=The Cambridge History of the Vietnam War, Volume I: Origins |date=2024 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781316225240.002 |doi-access= |isbn=9781316225240 }}</ref>{{rp|២១}} ===របបសឹកយោធា (១៩៦៣–១៩៦៧)=== {{See also|វិបត្តិព្រះពុទ្ធសាសនា|រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៤|រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦៤|រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៥|ការបះបោរព្រះពុទ្ធសាសនា}} របបរដ្ឋាភិបាលឌៀមបានធ្លាក់ចុះប្រជាប្រិយភាពក្នុងចំណោមប្រជាជនវៀតណាមខាងត្បូងទូទៅ និងពី[[ចន ផ្វ. ខេនណឹឌី|រដ្ឋបាលខេនណឹឌី]] ដោយសារតែការគ្រប់គ្រងដឹកនាំស្ថានការណ៍មិនល្អទាក់ទិននឹងសកម្មជនព្រះពុទ្ធសាសនា និងការបរាជ័យក្នុងសមរភូមិក្រោមថ្វីដៃវៀតកុង។ នៅក្នុងនោះ អាជ្ញាធររដ្ឋបាលឌៀមបានបើក[[ហេតុការណ៍បាញ់ប្រហារហ្វេហ្វាត់ដាំន|ការបាញ់ប្រហារ]]ទៅលើក្រុមអ្នកបាតុករដោយផ្ដាច់ជីវិតមនុស្សប្រាំបួននាក់ ដែលជាហេតុជំរុញឱ្យផ្ទុះ[[វិបត្តិព្រះពុទ្ធសាសនា]]ឡើង ក៏ដូចជាបាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលជាច្រើនលើកច្រើនកន្លែង។ ស្ថានភាព​បានបន្តវិវត្ត​ដល់​កម្រិត​ធ្ងន់ធ្ងរ​នៅ​ពេល​ដែល​[[កងទ័ពនៃកងកម្លាំងពិសេសនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម|កងកម្លាំង​ពិសេស]]​ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ចូល[[ការវាយឆ្មក់វត្តអារាមសាឡឺយ|វាយ​ឆ្មក់]]​ក្នុង​បរិវេណវត្ត​អារាម​ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស ដែលបណ្ដាលឱ្យមានអ្នកស្លាប់បាត់បង់ជីវិតប្រមាណរាប់​រយ​នាក់។ ទីបំផុត លោកឌៀមត្រូវ​បានដកអំណាច​តាមរយៈ​[[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦|រដ្ឋប្រហារ​មួយ]]​នៅ​ថ្ងៃ​ទី១ ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣ ក្រោយពីមាន​ការ​យល់ព្រម​ដោយ​សម្ងាត់​ពី​អាមេរិក។ ការទម្លាក់ឌៀមចេញពីអំណាច ក៏ដូចជា[[ការចាប់ខ្លួន និងឃាតកម្មលើង៉ូ ឌិញឌៀម|ឃាតកម្មលើរូបលោក]] បានបង្កឱ្យកើតមានអស្ថិរភាពនយោបាយ និងការធ្លាក់ធម្មានុរូបភាពរបស់រដ្ឋាភិបាលទីក្រុងសៃហ្គន។ លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[សឿង វ៉ាន់មិញ]]បានក្លាយជាប្រធានាធិបតី មុនពេលលោកត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីតំណែងដោយ[[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៤|រដ្ឋប្រហារមួយទៀត]]នៅខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៤ ដោយលោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[ង្វៀន ខាញ់]]។ បន្ទាប់មក លោក[[ហ្វាន់ ខាកស៊ូ]]ក៏ត្រូវបានតែងតាំងជាប្រធានាធិបតីថ្មី ប៉ុន្តែអំណាចនយោបាយពិតគឺស្ថិតក្នុងដៃរបស់នាយឧត្តមសេនីយ៍ខាញ់ទៅវិញទេ។ ទន្ទឹមគ្នានេះ [[ឧប្បត្តិហេតុឈូងសមុទ្រតុងកឹង]]នៃថ្ងៃទី២ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៤ បានបើកផ្លូវឱ្យអាមេរិកចូលអន្តរាគមន៍នៅក្នុងសង្គ្រាមដោយផ្ទាល់ ហើយគិតត្រឹមចុងឆ្នាំនោះ កងទ័ពអាមេរិកជិត ២០០,០០០ នាក់ត្រូវបានបញ្ជូនមកវៀតណាម។ ខាញ់បានព្យាយាមឆក់ឱកាសពីវិបត្តិនេះដោយតាក់តែង[[ធម្មនុញ្ញវ៉ុងតាវ]]ឡើង ពោលជារដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីដែលនឹងកាត់បន្ថយសេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋនិងប្រមូលផ្តុំអំណាចមកនៅក្រោមបាតជើងលោក ប៉ុន្តែវាត្រូវបានរំសាយទៅវិញក្រោយត្រូវប្រឈមនឹងការតវ៉ាបាតុកម្មនិងកូដកម្មពីមហាជន។ រដ្ឋប្រហារប៉ុនប៉ងចំនួនពីរត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុង[[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦៤|ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៤]] និង[[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៥|ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៦៥]] ដែលរដ្ឋប្រហារចុងក្រោយនេះបានប្រព្រឹត្តិទៅដោយជោគជ័យ នាំឱ្យសេនាប្រមុខទ័ពអាកាស លោក[[ង្វៀន កាវកី]]ឡើងជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ខណៈលោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]]បានក្លាយជាប្រមុខរដ្ឋ។ ===សាធារណរដ្ឋទីពីរ (១៩៦៧–១៩៧៥)=== [[File:Woman casting ballot in 1967 South Vietnamese elections.jpg|thumb|upright|ស្ត្រីម្នាក់កំពុងបោះសន្លឹកឆ្នោតចូលក្នុងហឹបឆ្នោតក្នុងកំឡុង[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៦៧]]]] ក្រោមការដឹកនាំរបស់គី​និងធៀវ វៀតណាមខាងត្បូងបានចាប់ផ្ដើមមានស្ថេរភាពនយោបាយឡើងវិញ ខណៈកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តបានពង្រឹកម្តងទៀត ប៉ុន្តែសេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋវិញនៅតែស្ថិតនៅក្រោមការគំរាមកំហែងដូចមុនដដែរ។ ដោយត្រូវរងសម្ពាធពីអាមេរិក ពួកគេបានសម្រេចចិត្តប្រកាសរៀបចំការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី និងតំណាងរាស្ត្រសម្រាប់ស្ថាប័ននីតិបញ្ញត្តិនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧។ [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី]]បានប្រព្រឹត្តិទៅនៅថ្ងៃទី៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៧ ដោយធៀវបានជាប់ឆ្នោតបន្តជាប្រធានាធិបតីជាមួយនឹងសំឡេងគាំទ្រ ៣៤%។ រីឯ[[ការបោះឆ្នោតសភាវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|ការបោះឆ្នោតសភា]]វិញបានប្រព្រឹត្តិទៅនៅថ្ងៃទី២២ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៦៧។ នៅថ្ងៃទី៣១ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៦៨ [[កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម]] និងវៀតកុងបានរំលោភបទឈប់បាញ់ដោយប្រទូសរ៉ាយចំថ្ងៃពិធីបុណ្យ[[តេត]] (បុណ្យចូលឆ្នាំចិន)។ [[ការវាយលុកតេត|ប្រតិបត្តិការវាយលុកកំឡុងបុណ្យតេតនេះ]]មិនបានបំពេញសម្រេចគោលដៅរបស់ពួកកុម្មុយនីស្តមែន ប៉ុន្តែវាបានបង្ហាញថា​ វៀតណាមកុម្មុយនីស្តនៅតែមានកម្លាំងនិងសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការបើកយុទ្ធនាការវាយលុកធំៗ។ ដោយមើលឃើញដូច្នេះ [[រីឆាដ​និចសុន|រដ្ឋបាលនិចសុន]]ក៏បានណែនាំគោលនយោបាយ[[វៀតណាមូបនីយកម្ម]] ដើម្បីកាត់បន្ថយអន្តរាគមន៍ដោយផ្ទាល់របស់សហរដ្ឋអាមេរិក ហើយដើម្បីបើកផ្លូវផ្ដើមការចរចាជាមួយវៀតណាមខាងជើងដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាម។ នៅចន្លោះពីខែមេសាដល់ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៧០ កងកម្លាំងអាមេរិកនិងវៀតណាមខាងត្បូងបានបើក[[យុទ្ធនាការកម្ពុជា|ការវាយប្រហារជាបន្តបន្ទាប់]]ទៅលើមូលដ្ឋានទ័ពវៀតណាមខាងជើង/វៀតកុងនៅក្នុងទឹកដីប្រទេសកម្ពុជា។ នៅក្នុងខែកុម្ភៈ/មីនា ឆ្នាំ១៩៧១ វៀតណាមខាងត្បូងបានបើក[[ប្រតិបត្តិការឡាំសឺន ៧១៩|ការឈ្លានពាន]]វាយមូលដ្ឋានទ័ពវៀតណាមខាងជើងនៅក្នុងប្រទេសឡាវ ប៉ុន្តែត្រូវវៀតណាមខាងជើងវាយខ្ទប់វិញ ដោយគេបានចាត់ទុកវានេះថាជាការបរាជ័យដ៏ធំមួយនៃគោលនយោបាយវៀតណាមូបនីយកម្ម។ ធៀវបានជាប់ឆ្នោតម្តងទៀតដោយមិនមានសំឡេងប្រឆាំងនៅក្នុងការ[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៧១|បោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី]]នៅថ្ងៃទី២ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧១។ វៀតណាមខាងជើងវិញបានចាប់ផ្តើមបើក[[យុទ្ធនាការវស្សាន–និទាឃរដូវ|ការឈ្លានពាន]]លើវៀតណាមខាងត្បូងនៅចុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧២ មុនពេលត្រូវបានរុញច្រានថយទៅវិញនៅខែតុលាក្រោយអាមេរិកបានជួយគាំទ្រកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងតាមផ្លូវអាកាស។ ====ឆ្នាំចុងក្រោយ៖ ១៩៧៣–១៩៧៥==== ស្របទៅតាម[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស]] ដែលបានចុះនៅថ្ងៃទី២៧ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៣ កងកម្លាំងយោធាសហរដ្ឋអាមេរិកក៏បានដកខ្លួនចេញពីវៀតណាមខាងត្បូងនៅចុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៣ ខណៈកងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តទាំងប៉ុន្មានដែលមានវត្តមាននៅលើទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យបន្តឈរជើងដោយមិនអាចផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងឡើយ។ មេដឹកនាំវៀតណាមខាងជើងបានរំពឹងថាលក្ខខណ្ឌក្នុងបទឈប់បាញ់នោះនឹងផ្ដល់អត្ថប្រយោជន៍ឱ្យសាមីខ្លួនមានប្រៀបជាងគូសត្រូវ។ កំឡុងពេលដែលកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងបានវាយរុញច្រានវៀតកុងឱ្យឃ្លៀតចេញពីទីក្រុងសៃហ្គនបណ្ដើរៗ ហើយដើម្បីទប់ទល់នឹងវៀតណាមខាងត្បូងវិញនោះ វៀតណាមខាងជើងក៏បានរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រចម្បាំងថ្មីតាមរយៈការកោះហៅកិច្ចប្រជុំសំខាន់ៗនៅទីក្រុងហាណូយក្នុងកំឡុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៣ នេះយោងតាមលោក[[ជិន វ៉ាន់ចា]]។ នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំទាំងនោះ គេបានរៀបចំផែនការពង្រឹងពង្រីកផ្លូវលំហូជីមិញ និងរចនាសម្ព័ន្ធភស្តុភារផ្សេងៗទៀត ដែលនឹងឱ្យវៀតណាមខាងជើងមានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការបើកវគ្គឈ្លានពានថ្មីចូលវៀតណាមខាងត្បូង ដែលអាចនឹងប្រព្រឹត្តិទៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦។ នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៣ លោកប្រធានាធិបតីនិចសុនបានមានប្រសាសន៍ថា សហរដ្ឋអាមេរិកនឹងចូលអន្តរាគមន៍យោធាវិញ ប្រសិនបើភាគីកុម្មុយនីស្តហ៊ានរំលោភលើបទឈប់បាញ់។ សម្ដីរបស់លោកបានទាក់ទាញនូវប្រតិកម្មអវិជ្ជមានពីសាធារណជនអាមេរិក ហើយនៅថ្ងៃទី៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៧៣ ព្រឹទ្ធសភាអាមេរិកក៏បានអនុម័តវិសោធនកម្មច្បាប់ថ្មី ដើម្បីហាមឃាត់ការនូវដំណើរអន្តរាគមន៍ណាមួយចូលក្នុងសង្គ្រាមវិញ។ [[វិបត្តិប្រេងឆ្នាំ១៩៧៣|ការផ្ទុះឡើងនៃតម្លៃប្រេង]]នៅកំឡុងខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៣ បានបង្កជាផលវិបាកយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សេដ្ឋកិច្ចវៀតណាមខាងត្បូង។<ref>{{Cite book |last=Cooper |first=Andrew Scott |title=The Oil Kings: How the U.S., Iran, and Saudi Arabia Changed the Balance of Power in the Middle East |date=2011 |publisher=Simon & Schuster |location=New York |page=205 }}</ref> ផលវិបាកសេដ្ឋកិច្ចជាក់ស្ដែងមួយគឺករណីដែលរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងខ្វះលទ្ធភាពបើកប្រាក់ខែដល់ទាហានរបស់ខ្លួន ហើយបានដាក់កំហិតលើការបម្រើបម្រាស់ប្រេងឥន្ធនៈនិងគ្រាប់រំសេវផ្សេងៗ។ បន្ទាប់ពីការប៉ះទង្គិចគ្នាចំនួនពីរលើកដែលបណ្តាលឱ្យទាហានវៀតណាមខាងត្បូងចំនួន ៥៥ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត លោកប្រធានាធិបតីធៀវក៏បានប្រកាសនៅថ្ងៃទី៤ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៤ ថា សង្គ្រាមបានចាប់ផ្តើមម្តងទៀតហើយ រីឯកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសក៏អស់សុពលភាពដែរ។ ក្នុងកំឡុងរយៈពេលនៃធរមានបទឈប់បាញ់ ចំនួនមនុស្សស្លាប់និងរបួសដោយអាវុធនៅវៀតណាមខាងត្បូងមានជាង ២៥,០០០ នាក់។<ref>{{Cite web |title=This Day in History 1974: Thieu announces war has resumed |url=http://www.history.com/this-day-in-history.do?action=Article&id=1592 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225151920/http://www.history.com/this-day-in-history.do?action=Article&id=1592 |archive-date=25 February 2009}}</ref> នៅកំឡុងខែដដែរនោះ យោធាចិនបានវាយប្រហារកងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងនៅឯ[[សមរភូមិប្រជុំកោះប៉ារ៉ាសែល|ប្រជុំកោះប៉ារ៉ាសែល]] ដោយដណ្តើមគ្រប់គ្រងកោះទាំងនោះបានដោយជោគជ័យ។ នៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៧៤ លោកនិចសុនត្រូវបង្ខំខ្លួនលាលែងពីតំណែងដោយសារតែ[[រឿងអាស្រូវវ៉ាធើហ្កេត]] (Watergate) ខណៈសភាអាមេរិកបានបោះឆ្នោតកាត់បន្ថយជំនួយចំពោះវៀតណាមខាងត្បូងពី ១ ពាន់លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំមកត្រឹម ៧០០ លានដុល្លារ។ កំឡុងពេលនេះដែរ ផ្លូវលំហូជីមិញ ដែលធ្លាប់ជាផ្លូវឆ្លងកាត់ឡើងចុះភ្នំកណ្ដាលព្រៃព្រឹក្សា ត្រូវបានអភិវឌ្ឍក្លាយជាផ្លូវវិថីក្រាលថ្មកៅស៊ូដែលអាចបើកបរយានជំនិះបានដោយស្រួល ប្រកបជាមួយនឹងស្ថានីយប្រេងឥន្ធនៈ។ នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៧៤ កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានបើក[[សមរភូមិហ្វឿកឡុង|ការឈ្លានពានចូលខេត្តហ្វឿកឡុង]]របស់វៀតណាមខាងត្បូង ដើម្បីតេស្តសាកល្បងកម្លាំងប្រយុទ្ធនិងឆន្ទៈនយោបាយវៀតណាមខាងត្បូង និងថាតើសហរដ្ឋអាមេរិកនឹងឆ្លើយតបដោយកម្លាំងយោធាឬអត់។ ដោយគ្មានជំនួយយោធាពីអាមេរិក កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងគឺខ្វះសមត្ថភាពទប់ទល់នឹងការឈ្លានពាននោះ ហើយជាលទ្ធផល កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានវាយកាន់កាប់ភូមិស្រុកជាច្រើននៅជុំវិញទីរួមខេត្តហ្វឿកឡុងដោយជោគជ័យ និងបានធ្វើឱ្យកម្លាំងឈរជើងវៀតណាមខាងត្បូងនៅក្នុខេត្តនេះធ្លាក់ចុះខ្សោយ។ ប្រធានាធិបតីធៀវក្រោយមកបានបញ្ជាឱ្យដកទ័ព បោះបង់ខេត្តហ្វឿកឡុងចោលនៅដើមខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៥។ ចុងក្រោយ ក្រុងហ្វឿកឡុងបានក្លាយជាទីរួមខេត្តនៅលើទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងដំបូងគេដែលបានធ្លាក់ទៅក្នុងកណ្ដាប់ដៃកងទ័ពកុម្មុយនីស្តវៀតណាម។<ref>{{Cite book |last=Conboy |first=Kenneth |url=https://books.google.com/books?id=cyvDCwAAQBAJ&q=Phuoc+Long+and+PAVN&pg=PT49 |title=The NVA and Viet Cong |date=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-78096-766-0 |access-date=9 July 2026 |archive-date=12 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210612055546/https://books.google.com/books?id=cyvDCwAAQBAJ&q=Phuoc+Long+and+PAVN&pg=PT49 |url-status=live}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានបើកការវាយលុកនៅ[[សមរភូមិបួនម៉ាធួត|បួនម៉ាធួត]]ក្នុងតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល។ កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងបានព្យាយាមការពារនិងវាយបកវិញដែរតែមិនបានជោគជ័យ ព្រោះតែខ្លួនមានកម្លាំងបម្រុងតិច ក៏ដូចជាកង្វះខាតគ្រឿងបន្លាស់និងគ្រាប់រំសេវផង។ ជាលទ្ធផល ធៀវបានបញ្ជាឱ្យដកកងអង្គភាពសំខាន់ៗចេញពីតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល ដែលធ្វើឱ្យស្ថានការណ៍យោធាកាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺនឡើងៗ ហើយទាហានខ្លួនក៏ចាប់ផ្ដើមបាត់បង់ស្មារតីជឿទុកចិត្តលើថ្នាក់ដឹកនាំគេបណ្ដើរៗដែរ។ កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរជាងនេះទៅទៀតនោះ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងបានបើកការវាយប្រហារពីចេញភាគខាងជើងនិងកើត ពោលចេញពីមូលដ្ឋានទ័ពពួកគេក្នុងប្រទេសកម្ពុជានិងឡាវ ដោយវាយដណ្តើមបាន[[យុទ្ធនាការហ្វេ–ដាណាង|ទីក្រុងហ្វេនិងដាណាង]] មុនពេលបន្តរុលបន្ថែមឆ្ពោះមកភាគខាងត្បូង។ ខណៈដែលស្ថានភាពយោធាកាន់តែពិបាក កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងជាច្រើននាក់បានសម្រេចចិត្តរត់ចោលជួរ។ មកដល់ដើមខែមេសា កម្លាំងវៀតណាមកុម្មុយនីស្តបានលុកលុយស្ទើរតែ ៣/៥ នៃទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងទៅហើយ។ លោកប្រធានាធិបតីធៀវបានស្នើសុំជំនួយពីប្រធានាធិបតីអាមេរិក[[ជេរ៉ល់ដ៍ ហ្វដ]] ប៉ុន្តែព្រឹទ្ធសភាអាមេរិកមិនព្រមបញ្ចេញថវិកាបន្ថែមជាជំនួយដល់វៀតណាមខាងត្បូងនោះឡើយ ហើយណាមួយ ច្បាប់ដែលទើបអនុម័តថ្មីបានចងដៃរដ្ឋាភិបាលអាមេរិកមិនឱ្យចូលធ្វើអន្តរាគមន៍បន្ថែមនៅវៀតណាម។ ដោយអស់សង្ឃឹម លោកធៀវក៏បានកោះហៅលោកកាវកីឱ្យចេញពីនិវត្តន៍មកបម្រើការជាមេបញ្ជាការយោធាម្តងទៀត។ ====ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន៖ មេសា ១៩៧៥==== {{Main|ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន|ប្រតិបត្តិការហ្វ្រីក្វឹនវីនដ៍}} [[File:Vietnamese UH-1 pushed over board, Operation Frequent Wind.jpg|thumb|ឧទ្ធម្ភាគចក្រអាមេរិកទទេមួយគ្រឿងត្រូវបាននាវិករួមគ្នារុញទៅជ្រុងម្ខាងនៃនាវាដឹកយន្តហោះ ដើម្បីបើកកន្លែងសម្រាប់ឱ្យអ្នកដែលត្រូវជម្លៀសបន្ថែមទៀតបានចុះចត។]] ស្មារតីប្រយុទ្ធតតាំងរបស់ទាហានវៀតណាមខាងត្បូងបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងរ៉ោករ៉ាកដុនដាប ខណៈពេលដែលកងទ័ពកុម្មុយនីស្តវៀតណាមកំពុងវាតទីកាន់កាប់ទឹកដីបន្ថែម បង្កៀកជិតរដ្ឋធានីសៃហ្គនពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃ។ កិច្ខប្រឹងប្រែងបង្កើតរបាំងការពារចុងក្រោយត្រូវបានរៀបចំដោយ[[កងពលធំទី១៨ (វៀតណាមខាងត្បូង)|កងពលធំទី១៨]] នៃកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងនៅក្នុង[[សមរភូមិស៊ួនឡុក]]ចាប់ពីថ្ងៃទី៩–២១ ខែមេសា។ ប្រធានាធិបតីធៀវបានលាលែងពីតំណែងនៅថ្ងៃទី២១ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ មុនពេលភៀសខ្លួនរត់ទៅ[[តៃវ៉ាន់]]។ មុនពេលចាកចេញ លោកបានតែងតាំងអនុប្រធានាធិបតី លោក[[ជិន វ៉ាន់ហឿង]]ជាអ្នកស្នងតំណែងបន្តជាប្រធានាធិបតី។ លោកវ៉ាន់ហឿងបានកាន់អំណាចបានត្រឹមមួយសប្តាហ៍ប៉ុណ្ណោះ មុនពេលត្រូវសភាជាតិវៀតណាមខាងត្បូងបោះឆ្នោតផ្ទេរតំណែងប្រធានាធិបតីទៅឱ្យលោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[សឿង វ៉ាន់មិញ]] ក៏ព្រោះតែគេមើលឃើញឧត្តមសេនីយ៍មិញជាឥស្សរជនមួយរូបដែលមានចិត្តគំនិតចង់ផ្សះផ្សាជាមួយភាគីខាងជើង ហើយណាមួយ គេសង្ឃឹមថា លោកអាចចរចារកដំណោះស្រាយដែលអំណោយផលជាងមុនដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាម។ ចំពោះភាគីវៀតណាមខាងជើងវិញគឺគេមិនមានចំណាប់អារម្មណ៍ចរចាអ្វីនោះទេ ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន កម្លាំងកុម្មុយនីស្តក៏បាន[[ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន|វាយចូលកាន់កាប់ទីក្រុងសៃហ្គន]]ដោយជោគជ័យ។ មិញក្រោយមកបានសុំចុះចាញ់ដោយព្រមប្រគល់ទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងដែលខ្លួននៅកាន់កាប់ទាំងប៉ុន្មានទៅឱ្យវៀតណាមខាងជើងដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌនៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥។<ref>{{Cite web |title=Fall of Saigon - 1975 Year in Review - Audio - UPI.com |url=http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1975/Fall-of-Saigon/12305821478075-2/ |website=UPI |access-date=9 July 2026 |archive-date=28 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090428100111/http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1975/Fall-of-Saigon/12305821478075-2 |url-status=live}}</ref> នៅក្នុងកំឡុងពេលប៉ុន្មានម៉ោងមុនការប្រកាសសុំចុះចាញ់ សហរដ្ឋអាមេរិកបានធ្វើការជម្លៀសបុគ្គលិករដ្ឋាភិបាលអាមេរិកជាច្រើននាក់ ក៏ដូចជាមន្ត្រីសមាជិកជាន់ខ្ពស់នៃកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូង និងជនស៊ីវិលមួយចំនួនផងដែរ ដែលគេមើលឃើញថាអាចត្រូវពួកកុម្មុយនីស្តទំនងធ្វើទុក្ខបុកម្នេញប្រសិនជាចាប់បាន។ ប្រជាជនដែលត្រូវបានជម្លៀសជាច្រើននាក់ត្រូវបានគេដឹកដោយផ្ទាល់តាមឧទ្ធម្ភាគចក្រទៅកាន់នាវាដឹកយន្តហោះជាច្រើនគ្រឿងដែលកំពុងទន្ទឹងរង់ចាំនៅឯនាយសមុទ្រក្បែរបណ្ដោយឆ្នេរប្រទេសវៀតណាម។ ===រដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្នបដិវត្តន៍=== {{Main|រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង}} == មើលផងដែរ == *[[សង្គ្រាមវៀតណាម]] *[[វៀតណាមខាងជើង]] *[[វៀតកុង]] *[[ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម]] ==កំណត់សម្គាល់== {{reflist|group=ស}} == ឯកសារយោង == {{Reflist}} {{Stub}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វៀតណាមខាងត្បូង]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតប្រទេសក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមវៀតណាម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតសាធារណរដ្ឋ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតប្រទេសនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍]] drvg2e7xicq4w0tcprn5lk3wuc8qgtd 337227 337226 2026-07-09T16:15:25Z TheRandomGoober 27248 /* រដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្នបដិវត្តន៍ */ 337227 wikitext text/x-wiki {{About|អតីតប្រទេស|តំបន់ភូមិសាស្ត្រ|វៀតណាមភាគខាងត្បូង}} {{Infobox former country | conventional_long_name = សាធារណរដ្ឋវៀតណាម | native_name = Việt Nam Cộng hòa {{small|([[ភាសាវៀតណាម]])}} | common_name = South Vietnam | status = | p1 = រដ្ឋវៀតណាម | flag_p1 = Flag of South Vietnam.svg | s1 = រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្ដោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង{{!}}សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង | flag_s1 = Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg | image_flag = Flag of South Vietnam.svg | flag_type = '''[[ទង់ជាតិវៀតណាមខាងត្បូង|ទង់ជាតិ]]''' | image_coat = Coat of arms of the Republic of Vietnam (1963–1975).svg | symbol_type = '''[[វរលញ្ឆករវៀតណាម|វរលញ្ឆករ]]'''<br />(១៩៦៧–១៩៧៥) | image_map = South Vietnam (orthographic projection).svg | map_caption = ដែនដីរដ្ឋបាលនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍យោងទៅតាម[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤]] ត្រូវបានសម្គាល់ដោយពណ៌បៃតងចាស់ រីឯ[[វៀតណាមខាងជើង|ដែនដីទាមទារ]]ត្រូវបានសម្គាល់ដោយពណ៌បៃតងខ្ចី | national_motto = Tổ Quốc – Danh Dự – Trách Nhiệm<br />"មាតុភូមិ – កិត្តិយស – ករណីយកិច្ច" | national_anthem = {{lang|vi|[[អំពាវនាវដល់ប្រជាជនពលរដ្ឋ|Tiếng Gọi Công Dân]]|nolink=yes}}<br />"អំពាវនាវដល់ប្រជាពលរដ្ឋ"{{parabr}}{{center|[[File:South Vietnamese national anthem on AFVN radio.mp3]]}} | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[ទីក្រុងហូជីមិញ|សៃហ្គន]] | coordinates = {{coord|10|46|37|N|106|41|43|E|type:country|display=inline, title}} | largest_city = capital | official_languages = [[ភាសាវៀតណាម|វៀតណាម]] | languages = {{ubli|[[ភាសាបារាំង|បារាំង]]<ref>[https://books.google.co.uk/books?id=yl1uAAAAMAAJ&pg=PA141&dq=%22french+language%22+in+south+vietnam&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjhm_vSzoCOAxVidUEAHTaIIZQQ6AF6BAgKEAM#v=onepage&q=%22french%20language%22%20in%20south%20vietnam&f=false ''U.S. Army Area Handbook for Vietnam''], American University (Washington, D.C.). Foreign Areas Studies Division, United States. Army 1962, page 141</ref> |[[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] |[[ភាសាកន្តាំង|ចិនកាតាំង]] |[[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]] |ភាសាភាគតិចដទៃទៀត}} | languages_type = ភាសាដទៃ | government_type = {{ubl|[[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋប្រធានាធិបតីនិយម]]ផ្ដាច់ការ|(១៩៥៥–១៩៦៣)<hr>[[របបយោធា|អំណាចយោធាផ្ដាច់ការ]]|(១៩៦៣–១៩៦៧)<hr>[[ឯកត្តរដ្ឋ]][[សភានិយម]] [[សាធារណរដ្ឋ|សាធារណរដ្ឋពាក់កណ្ដាលប្រធានាធិបតីនិយម]]|(១៩៦៧–១៩៧៥)}} | title_leader = [[មេដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូង#ប្រមុខរដ្ឋ|ប្រធានាធិបតី]] | leader1 = [[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] | year_leader1 = ១៩៥៥–១៩៦៣ | leader2 = ''ទំនេរ'' (ក្រោមអំណាចយោធា) | year_leader2 = ១៩៦៣–១៩៦៧ | leader3 = [[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]] | year_leader3 = ១៩៦៧–១៩៧៥ | leader4 = [[ច្រឹន វ៉ាន់ហឿង]] | year_leader4 = ១៩៧៥ | leader5 = [[ឌឿង វ៉ាន់មីញ]] | year_leader5 = ១៩៧៥ | title_deputy = [[មេដឹកនាំវៀតណាម#អនុប្រធានាធិបតី|អនុប្រធានាធិបតី]] | deputy1 = [[ង្វៀន ង៉ុកធឺ]] | year_deputy1 = ១៩៥៦–១៩៦៣ | deputy2 = ''ទំនេរ'' (ក្រោមអំណាចយោធា) | year_deputy2 = ១៩៦៣–១៩៦៧ | deputy3 = [[ង្វៀន កាវគី]] | year_deputy3 = ១៩៦៧–១៩៧១ | deputy4 = [[ច្រឹន វ៉ាន់ហឿង]] | year_deputy4 = ១៩៧១–១៩៧៥ | deputy5 = [[ង្វៀន វ៉ាន់ហួយិន]] | year_deputy5 = ១៩៧៥ | title_representative = [[មេដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូង#ប្រមុខរដ្ឋាភិបាល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | representative1 = [[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]{{refn|group=ស|ក្នុងនាមជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃរដ្ឋវៀតណាម}} | year_representative1 = ១៩៥៤–១៩៥៥ (ដំបូង) | representative2 = [[វូ វ៉ាន់មូវ]] | year_representative2 = ១៩៧៥ (ក្រោយ) | legislature = [[រដ្ឋសភានៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម|រដ្ឋសភា]] | upper_house = [[រដ្ឋសភានៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម|ព្រឹទ្ធសភា]] | lower_house = [[រដ្ឋសភានៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] | era = [[សង្គ្រាមត្រជាក់]] | event_start = [[រដ្ឋវៀតណាម]] | date_start = | year_start = ១៩៤៩ | event2 = [[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤|វៀតណាមចែកជាពីរ]] | date_event2 = ២១ កក្កដា ១៩៥៤ | event3 = ប្រកាសជា[[#សាធារណរដ្ឋទីមួយ|សាធារណរដ្ឋ]] | date_event3 = ២៦ តុលា ១៩៥៥ | event4 = កំណើត[[វៀតកុង]] | date_event4 = ២០ ធ្នូ ១៩៦០ | event5 = [[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៣|រដ្ឋប្រហារឆ្នាំ១៩៦៣]] | date_event5 = ២ វិច្ឆិកា ១៩៦៣ | event6 = [[#សាធារណរដ្ឋទីពីរ|សាធារណរដ្ឋទីពីរ]]បានប្រកាស | date_event6 = [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|១ មេសា ១៩៦៧]] | event7 = {{nowrap|[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស]]}} | date_event7 = ២៧ មករា ១៩៧៣ | event_end = [[ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន]] | date_end = ៣០ មេសា | year_end = ១៩៧៥ | area_km2 = 173809 | stat_year1 = ១៩៥៥ | stat_pop1 = ប្រ. ១២ លាន | stat_year2 = ១៩៦៨ | stat_pop2 = ១៦,២៥៨,៣៣៤ | stat_year3 = ១៩៧៤ | stat_pop3 = ១៩,៥៨២,០០០ | currency = [[ដុងវៀតណាមខាងត្បូង|ដុង]] | time_zone = [[ម៉ោងនៅវៀតណាម|ម៉ោងស្តង់ដាសៃហ្គន]] (SST) | utc_offset = +៨ | drives_on = ស្ដាំ }} '''វៀតណាមខាងត្បូង''' ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''សាធារណរដ្ឋវៀតណាម''' គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]ដែលមានអត្ថិភាពពីឆ្នាំ១៩៥៥ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៥ ពោលជាសម័យកាលដែលប៉ែកខាងត្បូងនៃប្រទេស[[វៀតណាម]]ជាសមាជិកនៃ[[ប្លុកខាងលិច]]នៅអំឡុង[[សង្គ្រាមត្រជាក់]]។ រដ្ឋនេះត្រូវបានសហគមន៍អន្តរជាតិទទួលស្គាល់ជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៩ ដោយមានឈ្មោះថា[[រដ្ឋវៀតណាម]]ដែលកាលនុះនៅជារដ្ឋចំណុះក្រោម[[សហភាពបារាំង]]នៅឡើយ និងមានរដ្ឋធានីនៅ[[ព្រៃនគរ|សៃហ្គន]] (អតីតក្រុង[[ព្រៃនគរ]] ហើយបានប្តូរឈ្មោះទៅជាទីក្រុងហូជីមិញនៅឆ្នាំ១៩៧៦) មុនពេលក្លាយជាសាធារណរដ្ឋឯករាជ្យនៅឆ្នាំ១៩៥៥។ វៀតណាមខាងត្បូងមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹង[[វៀតណាមខាងជើង]]នៅភាគខាងជើង [[ប្រទេសឡាវ]]នៅភាគពាយ័ព្យ [[ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅភាគខាងលិច និង[[ឈូងសមុទ្រថៃ]]នៅភាគនិរតី។ អធិបតេយ្យភាពរបស់វាត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយសហរដ្ឋអាមេរិក និងប្រទេសចំនួន ៨៧ ផ្សេងទៀត ប៉ុន្តែវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបរាជ័យក្នុងការចូលជាសមាជិក[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ដែលជាលទ្ធផលនៃសិទ្ធិវ៉េតូរបស់សូវៀតក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧។<ref>{{Cite book |last=Prugh |first=George S. |url=https://history.army.mil/html/books/090/90-14/CMH_Pub_90-14.pdf |title=Law at War: Vietnam 1964–1973 |date=1991 |publisher=Department of the Army |location=Washington, D.C. |pages=61–63 |orig-year=first printed 1975 |access-date=10 ធ្នូ 2022 |archive-date=1 វិច្ឆិកា 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101232725/https://history.army.mil/html/books/090/90-14/CMH_Pub_90-14.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="Doyle2010">{{Cite book |last=Doyle |first=Robert C. |url=https://books.google.com/books?id=ZBryc3ANF6IC |title=The Enemy in Our Hands: America's Treatment of Enemy Prisoners of War from the Revolution to the War on Terror |publisher=University Press of Kentucky |year=2010 |isbn=978-0-8131-2589-3 |page=[https://archive.org/details/enemyinourhandsa0000doyl/page/269 269] |access-date=10 ធ្នូ 2022 |archive-date=25 ធ្នូ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225083324/https://books.google.com/books?id=ZBryc3ANF6IC |url-status=live }}</ref> ក្រោយចប់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] កម្លាំងទ័ពព្រៃប្រឆាំងជប៉ុនមួយបានលេចខ្លួនឡើងនៅលើទឹកដីប្រទេសវៀតណាម ស្ថិតក្រោមការដឹកនាំដោយយុទ្ធជនកុម្មុយនីស្តម្នាក់ឈ្មោះ [[ហូ ជីមិញ]] ហើយលោកបានប្រកាសបង្កើត[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]]ឡើងនៅទីក្រុង[[ហាណូយ]]នាអំឡុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤៥។<ref>{{Cite news |last=Huynh |first=Dien |date=30 March 2018 |title=The End of South Vietnam |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/03/30/opinion/the-end-of-south-vietnam.html |access-date=10 ធ្នូ 2022 |archive-date=1 មីនា 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301095834/https://www.nytimes.com/2018/03/30/opinion/the-end-of-south-vietnam.html |url-status=live }}.</ref> នៅឆ្នាំ១៩៤៩ អ្នកនយោបាយដែលជំទាស់នឹងលទ្ធិកុម្មុយនីស្តបានរួមគ្នាបង្កើតរដ្ឋាភិបាលប្រឆាំងមួយនៅទីក្រុងសៃហ្គនដោយមានការដឹកនាំពីអតីតអធិរាជវៀតណាមនាម [[បាវ ដាយ]]។ ការធ្វើ[[ប្រជាមតិរដ្ឋវៀតណាមឆ្នាំ១៩៥៥|ប្រជាមតិក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥]] អំពីអនាគតរដ្ឋាភិបាលនៃរដ្ឋវៀតណាមបានទទួលរងការប្រឆាំងយ៉ាងខ្លាំង ហើយជាលទ្ធផល ព្រះចៅបាវ ដាយត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីអំណាចដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] ដែលក្រោយមកបានប្រកាសខ្លួនលោកជាប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋថ្មីនៅថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៥។<ref name="Bühler2001p71">{{Cite book |last=Bühler |first=Konrad G. |url=https://books.google.com/books?id=Ty7NAG1Jl-8C |title=State Succession and Membership in International Organizations: Legal Theories Versus Political Pragmatism |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |year=2001 |isbn=978-90-411-1553-9 |pages=[https://books.google.com/books?id=Ty7NAG1Jl–8C&pg=PA71 71] |access-date=10 ធ្នូ 2022 |archive-date=25 ធ្នូ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225083317/https://books.google.com/books?id=Ty7NAG1Jl-8C |url-status=live }}</ref> បន្ទាប់ពី [[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤]] រដ្ឋមួយនេះបានបោះបង់ចោលការទាមទាររបស់ខ្លួនចំពោះផ្នែកខាងជើងនៃប្រទេស ហើយបានបង្កើតអធិបតេយ្យភាពផ្ទាល់ខ្លួននៅលើទឹកដីប៉ែកខាងត្បូងវៀតណាមពោលគឺតំបន់[[កូសាំងស៊ីន]] (''ណាំគី'') និងមួយផ្នែកនៃដែនដី[[អណ្ណាម]] (''ជុងគី'')។ លោកឌៀមត្រូវបានគេ[[ចំណាប់ខ្លួន និងឃាតកម្មលោកង៉ូ ឌិញឌៀម|ធ្វើឃាត]]នៅអំឡុងរដ្ឋប្រហារយោធាដែលដឹកនាំដោយលោកឧត្តមសេនីយ៍[[សឿង វ៉ាន់មិញ]]ដោយមានជំនួយពី [[ទី​ភ្នាក់​ងារ​ស៊ើប​ការណ៍កណ្តាល|សេអ៊ីអា]] ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣ ហើយរដ្ឋាភិបាលយោធាថ្មីមួយក៏បានឡើងកាន់អំណាចបានមួយរយៈពេលខ្លី។ បន្ទាប់ពីទទួលបានការគាំទ្រពីសហរដ្ឋអាមេរិកឱ្យមាន[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី]] លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]]ក៏បានជាប់ឆ្នោតឡើងដឹកនាំប្រទេសពីឆ្នាំ១៩៦៧ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៥។ [[សង្គ្រាមវៀតណាម]]បានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥ នៅពេលដែល[[វៀតកុង|រណសិរ្សរំដោះជាតិវៀតណាមខាងត្បូង]] (វៀតកុង) បានធ្វើសកម្មភាពបះបោរនៅលើទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងដោយមានការគាំទ្រប្រដាប់អាវុធពី[[វៀតណាមខាងជើង]] និងព្រមទាំងការគាំទ្របន្ថែមផ្សេងៗទៀតពី[[ចិន]] និង[[សហភាពសូវៀត]]។ សង្គ្រាមស៊ីវិលមួយនេះបានឆេះកញ្ជ្រោលកាន់តែខ្លាំងឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៥ នៅពេលដែលអាមេរិកបានលូកដៃធ្វើអន្តរាគមន៍បន្ថែមដូចជា ការបញ្ជូនទ័ពរបស់ខ្លួនឱ្យប្រយុទ្ធផ្ទាល់ និងហ្វឹកហ្វាត់ណែនាំយុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមផ្សេងៗដល់កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង។ យុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកជាប្រចាំនៅវៀតណាមខាងជើងត្រូវបានធ្វើឡើងជារឿយៗនៅរវាងឆ្នាំ១៩៦៦ និងឆ្នាំ១៩៦៧។ ការប្រយុទ្ធគ្នាបានឈានចូលដល់ចំណុចកំពូលនៅក្នុង[[យុទ្ធនាការតេត]]នៃខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៦៨ ជាមួយនឹងវត្តមានទាហានវៀតណាមខាងត្បូងជាងមួយលាននាក់ និងទាហានអាមេរិកប្រមាណ ៥០០,០០០ នាក់។ ទោះបីជាមានការយល់ស្របគ្នាលើបទឈប់បាញ់នៃ[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស]] ដែលបានបញ្ចប់នៅអំឡុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៣ បន្ទាប់ពីការចរចារគ្នាអស់រយៈពេលប្រាំឆ្នាំក្តី ការប្រយុទ្ធបង្ហូរឈាមគ្នានូវតែបន្តដដែរ។ កងទ័ពវៀតណាមខាងជើង និងកម្លាំងវៀតកុងបានចាប់ផ្តើម[[យុទ្ធនាការរដូវផ្ការីក|ធ្វើការលុកលុយជារួមលើកទីពីរ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥។ កងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តបាន[[ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន|វាយចូលកាន់កាប់ទីក្រុងសៃហ្គន]]នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ និងបានផ្តួលរំលំសាធារណរដ្ឋវៀតណាមដោយជោគជ័យ។ នៅថ្ងៃទី២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៧៦ [[រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង]] និង[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]] (វៀតណាមខាងជើង) បានរួបរួមគ្នាដើម្បីបង្កើតជា [[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម]]។ ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ===ស្ថាបនកម្ម=== {{See also|រដ្ឋវៀតណាម}} [[សាធារណរដ្ឋនិយម|គោលគំនិតសាធារណរដ្ឋ]]បាននាំចូលមកក្នុង[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិន]]ដោយចិននិជប៉ុននៅកំឡុងដើមសតវត្សរ៍ទី២០ ដោយវាបានណែនាំនូវគោលគំនិតថ្មីៗស្ដីអំពីរដ្ឋជាតិបែបសម័យទំនើប។<ref>{{Cite journal |last=Goscha |first=Christopher E. |date=2016a |title=Aux origines du républicanisme vietnamien: Circulations mondiales et connexions coloniales |journal=Vingtième Siècle. Revue d'histoire |issue=3 #131 |pages=17–35 |doi=10.3917/ving.131.0017}}</ref> គិតមកត្រឹមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩២០ គោលគំនិតនេះត្រូវបានឥស្សរជនវៀតណាមឱបក្រសោប ដោយក្នុងនោះមានទាំងអ្នកបដិវត្តន៍ និងអ្នកកំណែទម្រង់និយម។ ក្រុមពួកគេបានជះឥទ្ធិពលដល់ចលនាឯករាជ្យវៀតណាម តែទោះយ៉ាងណាត្រូវអាជ្ញាធរអាណានិគមបារាំងបង្ក្រាបគាបសង្កត់ទៅវិញ។ សកម្មជននិយមសាធារណរដ្ឋនាពេលនោះគឺមានប្រជាប្រិយភាពជាងភាគីខាងកុម្មុយនីស្ត ពិសេសនៅក្នុងបរិបទភាពជាអ្នកដឹកនាំនៃចលនាជាតិនិយម។<ref name="Rethink">{{cite book |last1=Tran |first1=Nu-Anh |last2=Vu |first2=Tuong |chapter=Rethinking Vietnamese Republicanism |in1=Tran |in2=Vu |year=2022 |id=2022a }}</ref>{{Rp|៣}} ដូច្នេះ បំណែងចែកមនោគមវិជ្ជានៅវៀតណាមគឺមានតាំងសម័យអាណានិគមមកម៉្លេះ ពោលគឺមុនសង្គ្រាមត្រជាក់សកល និងការចូលធ្វើអន្តរាគមន៍ពីសហរដ្ឋអាមេរិកទៅទៀត។<ref name="Perspect">{{cite book |last1=Vu |first1=Tuong |last2=Fear |first2=Sean |chapter=Introduction |in1=Vu |in2=Fear |year=2020 |id=2020a }}</ref>{{Rp|១០}} ====ជាប់ផុងខ្លួនរវាងកុម្មុយនីស្ត និងអាណានិគម==== [[សហភាពឥណ្ឌូចិនកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២|នៅកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២]] ទឹកដីឥណ្ឌូចិនបានកំពុងស្ថិតក្រោមអាជ្ញាធរ[[បារាំងវីឈី]] ហើយត្រូវជប៉ុនចូលត្រួតត្រាបន្ថែមមួយជាន់ទៀតចាប់ផ្ដើមនៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤០។ បន្ទាប់ពី[[រដ្ឋប្រហារជប៉ុនក្នុងសហភាពឥណ្ឌូចិន|អំណាចរដ្ឋបាលបារាំងត្រូវបានដក]]ចេញនៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៥ ហើយជប៉ុនបាន[[ការទទួលចុះចាញ់របស់ជប៉ុន|សុំចុះចាញ់សង្គ្រាម]]នៅក្នុងខែសីហានៃឆ្នាំដដែរ ប្រជាជាតិវៀតណាមបានខ្វែងគំនិតគ្នាជុំវិញជោគវាសនារបស់ខ្លួននៅក្រោយសម័យអាណានិគម។<ref name="Reilly 2016">{{cite journal |last1=Reilly |first1=Brett |title=The Sovereign States of Vietnam, 1945–1955 |journal=Journal of Vietnamese Studies |date=2016 |volume=11 |issue=3–4 |pages=103–139 |doi=10.1525/jvs.2016.11.3-4.103}}</ref> ស្មារតីជាតិនិយមវៀតណាមបានពុះកញ្ជ្រោលកាន់តែខ្លាំងក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ រីឯក្រុមកុម្មុយនីស្ត[[វៀតមិញ]] ដោយបន្លំលាក់ខ្លួនជាបក្សពួកជាតិនិយម បានឆក់យកឱកាសមហិមានេះផ្ដួលរំលំរបប[[ចក្រភពវៀតណាម]]តាមរយៈ[[បដិវត្តន៍ខែសីហា]] រួចបានប្រកាសបង្កើត[[វៀតណាមខាងជើង|សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]] (ស.ប.វ.) ឡើងនៅទីក្រុង[[ហាណូយ]]។ ទន្ទឹមគ្នានេះដែរ គេបានកំណត់យកខ្សែស្របទី១៦ នៅក្នុង[[សន្និសីទទីក្រុងផតស្តាំ]]ដើម្បិពុះចែកទឹកដីវៀតណាមជាពីរតំបន់យោធា៖ [[ការត្រួតត្រារបស់ចិននៅវៀតណាមភាគខាងជើង (១៩៤៥–១៩៤៦)|កងកម្លាំងជាតិនិយមចិនកាន់កាប់ប៉ែកខាងជើង]] និងកងកម្លាំងអង់គ្លេសកាន់កាប់ប៉ែកខាងត្បូង ដើម្បីដកហូតអាវុធពីកងទ័ពជប៉ុន។ នៅប៉ែកខាងត្បូង កងកម្លាំងរបស់ដោយអង់គ្លេសបានគាំទ្រជួយសម្រួលបារាំងក្នុងការស្តារនឹមអាណានិគមនៅឥណ្ឌូចិនឡើងវិញ ដោយពួកគេត្រូវ[[សង្គ្រាមនៅវៀតណាមភាគខាងត្បូង (១៩៤៥–១៩៤៦)|ប្រយុទ្ធបង្ក្រាបក្រុមប្រដាប់អាវុធវៀតណាម]]ជាច្រើនក្រុម ដើម្បីធានាការគ្រប់គ្រងលើទីក្រុងសៃហ្គន និងមជ្ឈមណ្ឌលទីប្រជុំជនផ្សេងៗទៀត។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦ កិច្ចព្រមព្រៀងបារាំង-ចិន និង[[កិច្ចព្រមព្រៀងហូ-សង់តឺនី|ហូ-សង់តឺនី]]បានអនុញ្ញាតឱ្យកងកម្លាំងបារាំងចូលជំនួសកងកម្លាំងចិននៅទឹកដីភាគខាងជើងលើខ្សែស្របទី១៦ ហើយបានសម្រួលបង្កើតកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាង ស.ប.វ. និងបារាំង ដោយចំណុចខាងក្រោយនេះបានជួយពង្រឹងគោលជំហរនិងឥទ្ធិពលរបស់វៀតមិញ ខណៈធ្វើឱ្យក្រុមជាតិនិយមដទៃធ្លាក់ចុះខ្សោយ។{{sfn|Goscha|2016|pages=204–208}}{{sfn|Holcombe |2020|pages=35, 38–44}} នៅដើមរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំនោះ ពួកវៀតមិញបានឃុបឃិតជាមួយកងកម្លាំងបារាំងដើម្បីលុបបំបាត់ក្រុមជាតិនិយមដទៃ ដែលមានទំនោរប្រឆាំងនឹងអាណានិគមកិច្ចរបស់បារាំង។{{sfn|Kort|2017|pages=83–84}}{{sfn|Tran|2023|pp=699–700}}<ref name="Guillemot 2004">{{cite book |last=Guillemot |first=François |chapter=Au coeur de la fracture vietnamienne : l'élimination de l'opposition nationaliste et anticolonialiste dans le Nord du Vietnam (1945–1946) |pages=175–216 |editor-last1=Goscha |editor-first1=Christopher E. |editor-last2=de Tréglodé |editor-first2=Benoît |title=Naissance d'un État-Parti: Le Viêt Nam depuis 1945 |date=2004 |publisher=Les Indes savantes |location=Paris |url=https://www.lesindessavantes.com/ouvrage/naissance-dun-etat-parti/ |isbn=9782846540643 |archive-date=22 May 2022 |access-date=2 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522234710/https://www.lesindessavantes.com/ouvrage/naissance-dun-etat-parti/ |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220522234710/https://www.lesindessavantes.com/ouvrage/naissance-dun-etat-parti/ |date=22 ឧសភា 2022 }}</ref>{{Rp|២០៥–២០៧}}<ref name="Reilly 2018">{{cite thesis |last1=Reilly |first1=Brett |title=The Origins of the Vietnamese Civil War and the State of Vietnam |type=PhD |year=2018 |publisher=University of Wisconsin–Madison |url=https://search.library.wisc.edu/catalog/9913275159802121 |archive-date=11 June 2025 |access-date=2 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250611233019/https://search.library.wisc.edu/catalog/9913275159802121 |url-status=live }}</ref>{{Rp|១៧៥–១៧៧}} តាមរយៈការកម្ចាត់បក្សពួកជាតិនិយមផ្សេងនេះហើយ វៀតមិញបានបង្ខូចនូវសមត្ថភាពដ៏ទូលំទូលាយរបស់វៀតណាមក្នុងការទប់ទល់នឹងដំណើរស្តារអាណានិគមត្រួតត្រារបស់បារាំង។<ref name="Vu 1966">{{cite journal |author=Vu Van Thai |author-link=Vũ Văn Thái |title=Vietnam: Nationalism under Challenge |journal=Vietnam Perspectives |year=1966 |volume=2 |issue=2 |pages=8–9 |jstor=30182492 }}</ref>{{sfn|Kort|2017|page=85}} មិនយូរ [[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១|សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ]]ក៏បានផ្ទុះឡើងនៅថ្ងៃទី១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤៦ នៅពេលដែលកងកម្លាំងបារាំងបានព្យាយាមគ្រប់គ្រងទីក្រុងហាណូយ និងទីក្រុងដទៃទៀតនៅវៀតណាមភាគខាងជើង។ ក្រុមអ្នកជាតិនិយមប្រឆាំងអាណានិគម ក៏ដូចជាប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តមួយចំនួន បានជាប់ផុងខ្លួននៅចន្លោះភាគីសង្គ្រាមទាំងសងខាង ដោយត្រូវបង្ខំចិត្តជ្រើសយកអព្យាក្រឹតភាព (គេនិយមហៅថា ''attentistes'') ក្នុងនោះរួមមានលោក[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] និងក្រុមអ្នកនយោបាយ[[គណបក្សជាតិនិយមដាយវៀត|ដាយវៀត]]មួយចំនួន។<ref>{{Cite encyclopedia |last1=Goscha |first1=Christopher E. |title=Attentisme |encyclopedia=Historical Dictionary of the Indochina War (1945–1954): An International and Interdisciplinary Approach |pages= |date=2011 |publisher=NIAS Press |isbn=9788776940638 |url=https://indochine.uqam.ca/en/historical-dictionary/83-attentisme.html }}</ref> ====ការតស៊ូជំនះការបែកបាក់សាមគ្គី==== ដោយសកម្មភាពព្យាយាមកម្ទេចចលនាជាតិនិយមវៀតណាមដោយវៀតមិញ ក្រុមបក្សពួកជាតិនិយមក៏ដូចជាសាសនាបានប្រមូលផ្តុំគ្នាគាំទ្រអតីតព្រះចៅអធិរាជ[[បាវ ដាយ]]ឱ្យបើកការចរចាជាមួយបារាំង។{{sfn|Goscha|2016|page=241}} ជាលទ្ធផល [[រដ្ឋវៀតណាម]] (រ.វ.ណ.) ក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមរយៈកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងក្រុមបក្សប្រឆាំងកុម្មុយនីស្ត និងបារាំងនៅថ្ងៃទី១៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៤៦ ដោយមានបាវ ដាយជាព្រះប្រមុខរដ្ឋ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥០ ប្រទេស[[ចិន]] [[សហភាពសូវៀត]] និងបណ្ដារដ្ឋកុម្មុយនីស្តដទៃបានរួមគ្នាទទួលស្គាល់ ស.ប.វ. ខណៈ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] និងប្រទេសប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តដទៃបានទទួលស្គាល់ រ.វ.ណ.។ សង្គ្រាមស៊ីវិលនិងសង្គ្រាមអាណានិគមនៅឥណ្ឌូចិនមកដល់ចំណុចនេះក៏បានក្លាយជាវិបត្តិអន្តរជាតិ និងជាប់ទាក់ទងជាមួយ[[សង្គ្រាមត្រជាក់]]សកល។{{sfn|Asselin|2024|pages=90–95}} [[File:Vietnamese refugees board LST 516 during Operation Passage to Freedom, October 1954 (030630-N-0000X-001).jpg|thumb|ជនភៀសខ្លួនប្រមាណមួយលាននាក់បានរត់គេចចេញពីវៀតណាមខាងជើងនៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៥៤–១៩៥៥]] រដ្ឋវៀតណាមបានដកខ្លួនចេញពី[[សហភាពបារាំង]]នៅថ្ងៃទី២០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥៤។{{sfn|Goscha|2016|page=286}} នៅថ្ងៃបន្ទាប់ បារាំងនិងវៀតមិញបានព្រមព្រៀងគ្នានៅឯ[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤|សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវ]]ថា រដ្ឋប្រទេសវៀតណាមនឹងត្រូវបែងចែកជាពីរនៅចំណុចខ្សែស្របទី ១៧ ជាបណ្តោះអាសន្ត ហើយរដ្ឋវៀតណាមនឹងកាន់កាប់ទឹកដីភាគខាងត្បូងនៃខ្សែស្របទី១៧ នោះ ដោយនឹងរង់ចាំដំណើរការបង្រួបបង្រួមជាប្រទេសតែមួយវិញតាមការបោះឆ្នោតដែលនឹងរៀបចំឡើងនៅឆ្នាំ១៩៥៦។ រដ្ឋវៀតណាម និងសហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រឆាំងយ៉ាងដាច់អហង្ការចំពោះដំណោះស្រាយចុងក្រោយនៅទីក្រុងហ្សឺណែវនេះ ក៏ដូចជាការបែងចែកវៀតណាមជាពីរផ្នែក។<ref name="Pentagon A5">{{Cite web |year=2011 |orig-year=1969 |editor=United States Department of Defense |title=Origins of the Insurgency in South Vietnam, 1954–1960 |url=https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-5.pdf |series=The Pentagon Papers |website=National Archives and Records Administration |pages= |access-date=2 July 2026 |archive-date=12 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230912155004/https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-5.pdf |url-status=live }}</ref>{{Rp|៧}} កំឡុងពេលចាំការបោះឆ្នោតមកដល់ ប្រជាជនវៀតណាមខាងជើងប្រមាណមួយលាននាក់បានផ្លាស់ទីឆ្លងចូលមកវៀតណាមខាងត្បូងតាមរយៈ[[ប្រតិបត្តិការដំណើរឆ្លងទៅសេរីភាព|ប្រតិបត្តិការ]]គាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិក ឬដោយមធ្យោបាយផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេ។<ref>{{Cite journal |last=Catton |first=Philip E. |date=2014 |title=“It Would Be a Terrible Thing if We Handed These People over to the Communists”: The Eisenhower Administration, Article 14(d), and the Origins of the Refugee Exodus from North Vietnam |journal=Diplomatic History |volume=39 |issue=2 |pages=331–358 |doi=10.1093/dh/dhu002}}</ref> សាសនិកកាតូលិកយ៉ាងហោចចំនួន ៥០០,០០០ នាក់បានធ្វើដំណើរមកភាគខាងត្បូងដោយហេតុផលផ្សេងៗ ដែលក្នុងនោះគេភាគច្រើនខ្លាចត្រូវវៀតមិញធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ។ ពុទ្ធសាសនិកប្រមាណ ២០០,០០០ នាក់ក៏បានធ្វើដំណើររត់មកភាគខាងត្បូងដូចគ្នាដែរ{{sfn|Goscha|2016|page=280}} និងក៏ដូចជាក្រុមជនជាតិភាគតិចចិនរាប់ម៉ឺននាក់បន្ថែមទៀតដូច [[ចិននុង|នុង]] [[ជនជាតិមឿង|មឿង]] [[ជនជាតិតៃ (វៀតណាម)|តៃ]] [[ជនជាតិតៃថូ|តៃថូ]] [[ជនជាតិយ៉ាវ (អាស៊ី)|ម៉ាន]] និង[[ជនជាតិហ្មុង|ម៉េវ]]ជាដើម។<ref>{{Cite book |last=Nguyễn Trắc Dĩ |title=Đồng bào các Sắc tộc Thiểu số Việt Nam |publisher=Bộ Phát triển Sắc tộc |year=1972 |pages=101–121}}</ref> ទស្សនៈប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តនៅវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានពង្រឹងបន្ថែមដោយក្រុមបញ្ញវន្តចំណាកស្រុកពីខាងជើង{{sfn|Hoang|2009|page=19}} ដោយពួកគេបានអះអាងថា ពួកកុម្មុយនីស្តវៀតមិញបានក្បត់នឹងបុព្វហេតុជាតិនិងឯករាជ្យភាពជាតិ។{{sfn|Tran|2023|p=694, 702–704}} ដំណាលគ្នានេះដែរ សមាជិកវៀតមិញប្រមាណ ៩០,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសទៅភាគខាងជើង ខណៈដែលកម្មាភិបាលប្រមាណពី ៥,០០០ ទៅ ១០,០០០ នាក់ត្រូវបានបន្សល់ទុកនៅភាគខាងត្បូង ក្នុងគោលដៅពង្រីកសកម្មភាពនយោបាយ និងកោលាហល។<ref name="Pentagon A5"/> គណៈកម្មាធិការសន្តិភាពសៃហ្គន-ឆូលុង ដែលជារណសិរ្ស[[វៀតកុង]]ដំបូងគេ ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៥៤ ក្នុងនាមជាក្បាលម៉ាស៊ីនដឹកនាំវៀតកុង។<ref name="Pentagon A5"/>{{Rp|១៦០}} ដោយសារគណៈប្រតិភូទីក្រុងសៃហ្គនមិនបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងហ្សឺណែវនោះ ដូច្នេះរដ្ឋវៀតណាមក៏អាចមិនប្រតិបត្តិតាមសំណើនិងដំណោះស្រាយនៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងនោះដែរ។<ref name="Cheng1997p11" /> នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥៥ នាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]បានប្រកាសថា វៀតណាមខាងត្បូងនឹងមិនចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតដែលបានបញ្ជាក់នៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងហ្សឺណែវនោះទេ ដោយអះអាងថា ការបោះឆ្នោតដែលធ្វើឡើងនៅវៀតណាមខាងជើងក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកកុម្មុយនីស្តគឺមិនមានអ្វីសេរីឡើយ។<ref name="Tuyen bo">{{cite news |author= |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Lời tuyên bố truyền thanh của Ngô Thủ-tướng ngày 16-7-1955 |work=Tin điễn |issue=238 |location=Saigon |date=18 July 1955 |url=https://gpa.eastview.com/crl/sean/newspapers/tndn19550718-01.1.1 |page= |quote= |via=​ }}<br />{{Cite book |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Con đường Chính nghĩa: Độc lập, Dân chủ |volume=II |year=1956 |location=Saigon |publisher=Sở Báo chí Thông tin, Phủ Tổng thống |chapter= ‘Lời tuyên bố truyền thanh của Thủ tướng Chánh phủ ngày 16-7-1955 về hiệp định Genève và vấn đề thống nhất đất nước’; ‘Tuyên ngôn của Chánh phủ Quốc gia Việt Nam ngày 9-8-1955 về vấn đề thống nhất lãnh thổ’ |url= |pages=11–13}}</ref><ref name="Cheng1997p11">{{Cite book |last=Ang Cheng Guan |url=https://books.google.com/books?id=2ONOHIXGnrEC |title=Vietnamese Communists' Relations with China and the Second Indochina War (1956–62) |publisher=McFarland |year=1997 |isbn=978-0-7864-0404-9 |location=Jefferson, North Carolina |page=[https://books.google.com/books?id=2ONOHIXGnrEC&pg=PA11 11] |access-date=5 July 2026 }}</ref> រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក លោក[[ចន ហ្វរស្ទើរ ដុលស៍]]បានថ្លែងបញ្ជាក់បន្ថែមថា ប្រសិនបើការបោះឆ្នោតអាចប្រព្រឹត្តទៅក្រោមលក្ខខណ្ឌសេរីទាំងក្នុងពីរតំបន់មែននោះ ពួកកុម្មុយនីស្តនឹងមិនអាចឈ្នះសំឡេងគាំទ្រអ្វីឡើយ។<ref name="Pentagon A5"/>{{Rp|៩}} ===សាធារណរដ្ឋទីមួយ (១៩៥៥–១៩៦៣)=== {{see also|ង៉ូ ឌិញឌៀម|សមរភូមិទីក្រុងសៃហ្គន (១៩៥៥)|ប្រជាមតិរដ្ឋវៀតណាមឆ្នាំ១៩៥៥}} [[File:President NGO DINH DIEM welcomed by H.M. BHUMIBOL ADULADEJ King of Thailand.jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីឌៀមនៅក្នុងពិធីស្វាគមន៍ដោយព្រះរាជាសៀមព្រះបាទ[[ភូមិពលអតុល្យតេជ]] នៅទីក្រុងបាងកក ឆ្នាំ១៩៥៧។]] [[File:330-ps-8389-aps-57-10505 16217622129 o.jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីឌៀម និងអនុរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ អេ. ឃ្វើលស៍]] កំពុងឈរពិនិត្យមើលកងឆ្មាំកិត្តិយសនៅឯមន្ទីរបញ្ចកោណ រដ្ឋវើជីញ៉ា ឆ្នាំ១៩៥៧។]] លោកឌៀមបានរៀបចំធ្វើ[[ប្រជាមតិរដ្ឋវៀតណាមឆ្នាំ១៩៥៥|ប្រជាមតិមួយ]]នៅថ្ងៃទី២៣ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៥ ដើម្បីកំណត់អនាគតប្រព័ន្ធនយោបាយនៃប្រទេស។ នៅក្នុងសន្លឹកឆ្នោត ប្រជាជនវៀតណាមខាងត្បូងមានជម្រើសអាចបោះឆ្នោតរើសយកសាធារណរដ្ឋ ដែលនឹងដកព្រះចៅបាវ ដាយចេញពីតំណែងព្រះប្រមុខរដ្ឋ។ ចំនួនសន្លឹកឆ្នោតត្រូវស្ថិតក្រោមការត្រួតពិនិត្យមើលពីប្អូនប្រុសរបស់ឌៀមគឺលោក[[ង៉ូ ឌិញញូ]] ហើយលទ្ធផលចុងក្រោយបានបង្ហាញថា ឌៀមបានទទួលសំឡេងគាំទ្រប្រមាណដល់ ៩៨ ភាគរយឯណោះ។<ref name="Karnow">{{Cite book |last=Karnow |first=Stanley |title=Vietnam: A History |publisher=Penguin Books |year=1997 |isbn=0-670-84218-4}}</ref>{{rp|២៣៩}} នៅថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៥ ឌៀមបានប្រកាសសាមីខ្លួនជាប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមថ្មីដែលទើបនឹងប្រកាសថ្មីថ្មោង។<ref name="historyplace">{{Cite web |title=The Vietnam War: Seeds of Conflict: 1945–1960 |url=http://www.historyplace.com/unitedstates/vietnam/index-1945.html |access-date=6 July 2026 |website=historyplace.com |archive-date=17 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217062228/http://www.historyplace.com/unitedstates/vietnam/index-1945.html |url-status=live}}</ref> មកដល់ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៥៥ វៀតណាមខាងត្បូងក្រោមអំណាចឌៀមបានបញ្ចប់កិច្ចព្រមព្រៀងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុដែលមានស្រាប់ជាមួយប្រទេសបារាំង ហើយបានដកតំណាងខ្លួនចេញពីសភាសហភាពបារាំង។<ref>{{Cite web |year=2011 |orig-year= |editor=United States Department of Defense |title=U.S. and France's Withdrawal from Vietnam, 1954–1956 |url=https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-3.pdf |series=The Pentagon Papers |website=National Archives and Records Administration |pages= |access-date= |archive-date= |archive-url= }}</ref>{{Rp|v}} ដោយឃើញថាសហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងតែបង្កើនអន្តរាគមន៍នៅវៀតណាមខាងត្បូងកាន់តែច្រើនឡើងៗ ហើយណាមួយខ្លួនត្រូវការទ័ពប្រយុទ្ធនៅ[[សង្គ្រាមអាល់ហ្សេរី|អាល់ហ្សេរី]]ទៀតនោះ ដូច្នេះបារាំងក៏បានសម្រេចតិត្តដកទ័ពទាំងប៉ុន្មានដែលខ្លួនមានចេញពីប្រទេសវៀតណាមទាំងស្រុងនៅខែមេសា ឆ្នាំ១៩៥៦។<ref name=historyplace/> ថ្វីបើមានការកំណត់រៀបចំការបោះឆ្នោតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៦ ដើម្បីរើសយករដ្ឋាភិបាលជាតិដឹកនាំប្រទេសវៀតណាមរួមមួយមែននោះ ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧ ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍ឯករាជ្យមកពីប្រទេសឥណ្ឌា ប៉ូឡូញ និងកាណាដា ដែលជាតំណាងឱ្យ[[គណៈកម្មការត្រួតពិនិត្យអន្តរជាតិ]]បានថ្លែងសេចក្ដីថា ដំណើរបោះឆ្នោតដោយយុត្តិធម៌និងមិនលម្អៀងគឺមិនអាចធ្វើទៅរួចនោះទេ ព្រោះថាភាគីទាំងសងខាងមិនបានគោរពតាមលក្ខខណ្ឌនៃកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់នៅទីក្រុងហ្សឺណែវនោះឡើយ។<ref>{{Cite book |last=Woodruff |first=Mark |title=Unheralded Victory: The Defeat of The Viet Cong and The North Vietnamese |publisher=Presidio Press |year=2005 |isbn=0-8914-1866-0 |page=6}}</ref> នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៦ ឌៀមដោយមានការជួយជំរុញគាំទ្រពីសហរដ្ឋអាមេរិក បានប្រកាសដាក់ចេញនូវកម្មវិធីកំណែទម្រង់ដីធ្លីមួយដោយកំណត់ទំហំស្រែចម្ការស្រូវឱ្យនៅត្រឹមអតិបរមា ២៤៧ ហិចតាក្នុងមួយម្ចាស់ដី ដោយដីលើសទាំងប៉ុន្មានត្រូវតែលក់ឱ្យកសិករឯទៀតដែលគ្មាន ឬខ្វះដីធ្លី។ ជាលទ្ធផល ដីកសិកម្មប្រមាណជាង ១.៨ លានហិចតាត្រូវបានដាក់លក់ ខណៈអាមេរិកជាអ្នកចេញមុខបង់ប្រាក់ឱ្យម្ចាស់ដី ហើយលើសពីនេះ ម្ចាស់ដីធ្លីទាំងនោះផងដែរអាចទទួលបានប្រាក់ដែលបង់ដោយអ្នកទិញដីរហូតដល់ទៅរយៈពេលប្រាំមួយឆ្នាំ។ កំណែទម្រង់ដីធ្លីនេះត្រូវបានអាមេរិកចាត់ទុកថាជាជំហានដ៏សំខាន់ចាំបាច់មួយដើម្បីបង្កើនការគាំទ្រដល់រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងដែលទើបនឹងកើតថ្មី និងបង្ខូចកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងឃោសនារបស់ពួកកុម្មុយនីស្ត។<ref name="Collision">{{Cite book |last1=Doyle |first1=Edward |url=https://archive.org/details/collisionofcultu00doyl |title=The Vietnam Experience, a Collision of Cultures |last2=Weiss |first2=Stephen |publisher=Boston Publishing Company |year=1984 |isbn=978-0-939526-12-3 |url-access=registration}}</ref>{{rp|១៤}} [[បក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាម|បក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាមខាងជើង]]បានប្រកាសអនុម័ត "ប្រជាសង្គ្រាម" លើវៀតណាមខាងត្បូងនៅក្នុងសម័យប្រជុំមួយក្នុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៥៩ ហើយការសម្រេចចិត្តនេះត្រូវបានបញ្ជាក់បន្ថែមដោយការិយាល័យនយោបាយនៅក្នុងខែមីនា។<ref name=historyplace/> នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៩ [[ក្រុមលេខ៥៥៩]] ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីអភិរក្សនិងអភិវឌ្ឍ[[ផ្លូវលំហូជីមិញ]] ដែលកាលនុះជាផ្លូវចុះឡើងភ្នំឆ្លងកាត់ប្រទេសឡាវចូលទៅវៀតណាមខាងត្បូង។ កម្មាភិបាលកុម្មុយនីស្តប្រមាណ ៥០០ នាក់ត្រូវបានបញ្ជូនទៅភាគខាងត្បូងតាមផ្លូវនេះនៅក្នុងឆ្នាំដំបូងនៃប្រតិបត្តិការសឹក។<ref>{{Cite book |last=Pribbenow |first=Merle |title=Victory in Vietnam: The Official History of the People's Army of Vietnam |publisher=University Press of Kansas |year=2002 |isbn=0-7006-1175-4 |page=xi}}</ref> គិតមកដល់ឆ្នាំ១៩៦០ ដំណើរការកំណែទម្រង់ដីធ្លីវៀតណាមខាងត្បូងបានជាប់គាំង ក៏ព្រោះតែឌៀមមិនដែលមានបំណងគាំទ្រកំណែទម្រង់ពិតប្រាកដនោះឡើយ ដោយសារតែបក្សពួកអ្នកគាំទ្រធំៗរបស់លោកភាគច្រើនគឺសុទ្ធសឹងជាម្ចាស់ដីធ្លីខ្នាតធំ។ ខណៈដែលសហរដ្ឋអាមេរិកបានគំរាមកំហែងកាត់ផ្តាច់ជំនួយ លុះត្រាតែកំណែទម្រង់ដីធ្លីត្រូវបន្ត លោកឌៀមបានមិនអើពើដោយវាយតម្លៃយ៉ាងត្រឹមត្រូវថា អាមេរិកគឺគ្រាន់តែនិយាយបំភ័យប៉ុណ្ណោះ។<ref name=Collision/>{{rp|១៦}} ពេញមួយរយៈកាលនេះ កម្រិតនៃជំនួយនិងការគាំទ្រផ្នែកនយោបាយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកលើវៀតណាមខាងត្បូងបានកើនឡើងជាលំដាប់។ តែទោះយ៉ាងណាក្តី របាយការណ៍ប៉ាន់ស្មានចារកម្មរបស់អាមេរិកក្នុងឆ្នាំ១៩៦១ បានបង្ហាញឱ្យឃើញថា "ពាក់កណ្តាលនៃតំបន់ជនបទទាំងមូលនៅភាគខាងត្បូងនិងនិរតីនៃទីក្រុងសៃហ្គន ក៏ដូចជាតំបន់មួយចំនួននៅភាគខាងជើង គឺសុទ្ធតែស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកកុម្មុយនីស្ត។ តំបន់មួយចំនួនខ្លះវិញមិនមានអាជ្ញាធររដ្ឋាភិបាលគ្រប់គ្រងច្បាស់លាស់ឡើយ ដោយគ្មានវត្តមានកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធសំខាន់ណាមួយទេ។ កម្លាំងវៀតកុងវិញបានរីកហុំព័ទ្ធតំបន់ជុំវិញទីក្រុងសៃហ្គន ហើយថ្មីៗនេះបានកំពុងចាប់ផ្តើមរំកិលខ្លួនបន្តិចម្តងៗចូលទៅកៀកទីក្រុង"។<ref name="auto">{{Cite book |last1=Sheehan |first1=Neil |url=https://books.google.com/books?id=YjM5DwAAQBAJ&q=one-half+of+the+entire+rural+region+south+and+southwest+of+Saigon&pg=PT135 |title=The Pentagon Papers: The Secret History of the Vietnam War |last2=Smith |first2=Hedrick |last3=Kenworthy |first3=E. W. |last4=Butterfield |first4=Fox |date=2017 |publisher=Skyhorse Publishing |isbn=978-1-63158-293-6 |access-date=6 July 2026 |archive-date=16 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316070621/https://books.google.com/books?id=YjM5DwAAQBAJ&q=one-half+of+the+entire+rural+region+south+and+southwest+of+Saigon&pg=PT135 |url-status=live}}</ref> របាយការណ៍ដដែរ ដែលក្រោយមកត្រូវបានដកស្រង់នៅក្នុង ''The Pentagon Papers'' បានបន្តថា "មនុស្សជាច្រើនមានអារម្មណ៍ថា [ឌៀម] មិនអាចប្រមូលកម្លាំងប្រជាជនឱ្យរួបរួមគ្នាដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងពួកកុម្មុយនីស្តបានឡើយ ព្រោះតែរូបលោកច្រើនពឹងផ្អែកលើអំណាចគ្រប់គ្រងដោយបុគ្គលម្នាក់ (ពោលគឺសាមីខ្លួនលោក) ខណៈអំពើពុករលួយត្រូវបានលើកលែងទៅលើក្រុមមនុស្សជិតស្និទ្ធរបស់លោក និងណាមួយ លោកតែងបដិសេធមិនព្រមបន្ធូរបន្ថយប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងសាធារណៈដ៏តឹងរ៉ឹង"។<ref name="auto"/> ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ១៩៦២ វៀតណាមខាងជើងបានបង្កើនកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងធ្វើសង្គ្រាមរបស់ខ្លួនដោយបញ្ជូនយុទ្ធជននិងសម្ភារៈបន្ថែមចូលមកក្នុងវៀតណាមខាងត្បូង។ ទន្ទឹមនឹងនេះ បន្ទាប់ពីបែកមិត្តភាពនឹងសូវៀត ហើយបដិសេធគោលនយោបាយ "រួមរស់ដោយសន្តិភាព" របស់ទីក្រុងម៉ូស្គូជាមួយលោកខាងលិច ទីក្រុងប៉េកាំងក៏បានបង្កើនជំនួយឥទ្ធិពលបន្ថែមដល់ទីក្រុងហាណូយដោយផ្តល់វៀតកុងនូវអាវុធធុនតូច និងធុនធ្ងន់សំខាន់ៗ។<ref name="Miller 2024">{{cite book |last=Miller |first=Edward |chapter=Points of Departure – The Global and Local Origins of the Vietnam War |pages=8–23 |editor-last=Miller |editor-first=Edward |title=The Cambridge History of the Vietnam War, Volume I: Origins |date=2024 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781316225240.002 |doi-access= |isbn=9781316225240 }}</ref>{{rp|២១}} ===របបសឹកយោធា (១៩៦៣–១៩៦៧)=== {{See also|វិបត្តិព្រះពុទ្ធសាសនា|រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៤|រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦៤|រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៥|ការបះបោរព្រះពុទ្ធសាសនា}} របបរដ្ឋាភិបាលឌៀមបានធ្លាក់ចុះប្រជាប្រិយភាពក្នុងចំណោមប្រជាជនវៀតណាមខាងត្បូងទូទៅ និងពី[[ចន ផ្វ. ខេនណឹឌី|រដ្ឋបាលខេនណឹឌី]] ដោយសារតែការគ្រប់គ្រងដឹកនាំស្ថានការណ៍មិនល្អទាក់ទិននឹងសកម្មជនព្រះពុទ្ធសាសនា និងការបរាជ័យក្នុងសមរភូមិក្រោមថ្វីដៃវៀតកុង។ នៅក្នុងនោះ អាជ្ញាធររដ្ឋបាលឌៀមបានបើក[[ហេតុការណ៍បាញ់ប្រហារហ្វេហ្វាត់ដាំន|ការបាញ់ប្រហារ]]ទៅលើក្រុមអ្នកបាតុករដោយផ្ដាច់ជីវិតមនុស្សប្រាំបួននាក់ ដែលជាហេតុជំរុញឱ្យផ្ទុះ[[វិបត្តិព្រះពុទ្ធសាសនា]]ឡើង ក៏ដូចជាបាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលជាច្រើនលើកច្រើនកន្លែង។ ស្ថានភាព​បានបន្តវិវត្ត​ដល់​កម្រិត​ធ្ងន់ធ្ងរ​នៅ​ពេល​ដែល​[[កងទ័ពនៃកងកម្លាំងពិសេសនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម|កងកម្លាំង​ពិសេស]]​ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ចូល[[ការវាយឆ្មក់វត្តអារាមសាឡឺយ|វាយ​ឆ្មក់]]​ក្នុង​បរិវេណវត្ត​អារាម​ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស ដែលបណ្ដាលឱ្យមានអ្នកស្លាប់បាត់បង់ជីវិតប្រមាណរាប់​រយ​នាក់។ ទីបំផុត លោកឌៀមត្រូវ​បានដកអំណាច​តាមរយៈ​[[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦|រដ្ឋប្រហារ​មួយ]]​នៅ​ថ្ងៃ​ទី១ ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣ ក្រោយពីមាន​ការ​យល់ព្រម​ដោយ​សម្ងាត់​ពី​អាមេរិក។ ការទម្លាក់ឌៀមចេញពីអំណាច ក៏ដូចជា[[ការចាប់ខ្លួន និងឃាតកម្មលើង៉ូ ឌិញឌៀម|ឃាតកម្មលើរូបលោក]] បានបង្កឱ្យកើតមានអស្ថិរភាពនយោបាយ និងការធ្លាក់ធម្មានុរូបភាពរបស់រដ្ឋាភិបាលទីក្រុងសៃហ្គន។ លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[សឿង វ៉ាន់មិញ]]បានក្លាយជាប្រធានាធិបតី មុនពេលលោកត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីតំណែងដោយ[[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៤|រដ្ឋប្រហារមួយទៀត]]នៅខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៤ ដោយលោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[ង្វៀន ខាញ់]]។ បន្ទាប់មក លោក[[ហ្វាន់ ខាកស៊ូ]]ក៏ត្រូវបានតែងតាំងជាប្រធានាធិបតីថ្មី ប៉ុន្តែអំណាចនយោបាយពិតគឺស្ថិតក្នុងដៃរបស់នាយឧត្តមសេនីយ៍ខាញ់ទៅវិញទេ។ ទន្ទឹមគ្នានេះ [[ឧប្បត្តិហេតុឈូងសមុទ្រតុងកឹង]]នៃថ្ងៃទី២ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៤ បានបើកផ្លូវឱ្យអាមេរិកចូលអន្តរាគមន៍នៅក្នុងសង្គ្រាមដោយផ្ទាល់ ហើយគិតត្រឹមចុងឆ្នាំនោះ កងទ័ពអាមេរិកជិត ២០០,០០០ នាក់ត្រូវបានបញ្ជូនមកវៀតណាម។ ខាញ់បានព្យាយាមឆក់ឱកាសពីវិបត្តិនេះដោយតាក់តែង[[ធម្មនុញ្ញវ៉ុងតាវ]]ឡើង ពោលជារដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីដែលនឹងកាត់បន្ថយសេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋនិងប្រមូលផ្តុំអំណាចមកនៅក្រោមបាតជើងលោក ប៉ុន្តែវាត្រូវបានរំសាយទៅវិញក្រោយត្រូវប្រឈមនឹងការតវ៉ាបាតុកម្មនិងកូដកម្មពីមហាជន។ រដ្ឋប្រហារប៉ុនប៉ងចំនួនពីរត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុង[[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦៤|ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៤]] និង[[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៥|ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៦៥]] ដែលរដ្ឋប្រហារចុងក្រោយនេះបានប្រព្រឹត្តិទៅដោយជោគជ័យ នាំឱ្យសេនាប្រមុខទ័ពអាកាស លោក[[ង្វៀន កាវកី]]ឡើងជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ខណៈលោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]]បានក្លាយជាប្រមុខរដ្ឋ។ ===សាធារណរដ្ឋទីពីរ (១៩៦៧–១៩៧៥)=== [[File:Woman casting ballot in 1967 South Vietnamese elections.jpg|thumb|upright|ស្ត្រីម្នាក់កំពុងបោះសន្លឹកឆ្នោតចូលក្នុងហឹបឆ្នោតក្នុងកំឡុង[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៦៧]]]] ក្រោមការដឹកនាំរបស់គី​និងធៀវ វៀតណាមខាងត្បូងបានចាប់ផ្ដើមមានស្ថេរភាពនយោបាយឡើងវិញ ខណៈកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តបានពង្រឹកម្តងទៀត ប៉ុន្តែសេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋវិញនៅតែស្ថិតនៅក្រោមការគំរាមកំហែងដូចមុនដដែរ។ ដោយត្រូវរងសម្ពាធពីអាមេរិក ពួកគេបានសម្រេចចិត្តប្រកាសរៀបចំការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី និងតំណាងរាស្ត្រសម្រាប់ស្ថាប័ននីតិបញ្ញត្តិនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧។ [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី]]បានប្រព្រឹត្តិទៅនៅថ្ងៃទី៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៧ ដោយធៀវបានជាប់ឆ្នោតបន្តជាប្រធានាធិបតីជាមួយនឹងសំឡេងគាំទ្រ ៣៤%។ រីឯ[[ការបោះឆ្នោតសភាវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|ការបោះឆ្នោតសភា]]វិញបានប្រព្រឹត្តិទៅនៅថ្ងៃទី២២ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៦៧។ នៅថ្ងៃទី៣១ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៦៨ [[កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម]] និងវៀតកុងបានរំលោភបទឈប់បាញ់ដោយប្រទូសរ៉ាយចំថ្ងៃពិធីបុណ្យ[[តេត]] (បុណ្យចូលឆ្នាំចិន)។ [[ការវាយលុកតេត|ប្រតិបត្តិការវាយលុកកំឡុងបុណ្យតេតនេះ]]មិនបានបំពេញសម្រេចគោលដៅរបស់ពួកកុម្មុយនីស្តមែន ប៉ុន្តែវាបានបង្ហាញថា​ វៀតណាមកុម្មុយនីស្តនៅតែមានកម្លាំងនិងសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការបើកយុទ្ធនាការវាយលុកធំៗ។ ដោយមើលឃើញដូច្នេះ [[រីឆាដ​និចសុន|រដ្ឋបាលនិចសុន]]ក៏បានណែនាំគោលនយោបាយ[[វៀតណាមូបនីយកម្ម]] ដើម្បីកាត់បន្ថយអន្តរាគមន៍ដោយផ្ទាល់របស់សហរដ្ឋអាមេរិក ហើយដើម្បីបើកផ្លូវផ្ដើមការចរចាជាមួយវៀតណាមខាងជើងដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាម។ នៅចន្លោះពីខែមេសាដល់ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៧០ កងកម្លាំងអាមេរិកនិងវៀតណាមខាងត្បូងបានបើក[[យុទ្ធនាការកម្ពុជា|ការវាយប្រហារជាបន្តបន្ទាប់]]ទៅលើមូលដ្ឋានទ័ពវៀតណាមខាងជើង/វៀតកុងនៅក្នុងទឹកដីប្រទេសកម្ពុជា។ នៅក្នុងខែកុម្ភៈ/មីនា ឆ្នាំ១៩៧១ វៀតណាមខាងត្បូងបានបើក[[ប្រតិបត្តិការឡាំសឺន ៧១៩|ការឈ្លានពាន]]វាយមូលដ្ឋានទ័ពវៀតណាមខាងជើងនៅក្នុងប្រទេសឡាវ ប៉ុន្តែត្រូវវៀតណាមខាងជើងវាយខ្ទប់វិញ ដោយគេបានចាត់ទុកវានេះថាជាការបរាជ័យដ៏ធំមួយនៃគោលនយោបាយវៀតណាមូបនីយកម្ម។ ធៀវបានជាប់ឆ្នោតម្តងទៀតដោយមិនមានសំឡេងប្រឆាំងនៅក្នុងការ[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៧១|បោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី]]នៅថ្ងៃទី២ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧១។ វៀតណាមខាងជើងវិញបានចាប់ផ្តើមបើក[[យុទ្ធនាការវស្សាន–និទាឃរដូវ|ការឈ្លានពាន]]លើវៀតណាមខាងត្បូងនៅចុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧២ មុនពេលត្រូវបានរុញច្រានថយទៅវិញនៅខែតុលាក្រោយអាមេរិកបានជួយគាំទ្រកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងតាមផ្លូវអាកាស។ ====ឆ្នាំចុងក្រោយ៖ ១៩៧៣–១៩៧៥==== ស្របទៅតាម[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស]] ដែលបានចុះនៅថ្ងៃទី២៧ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៣ កងកម្លាំងយោធាសហរដ្ឋអាមេរិកក៏បានដកខ្លួនចេញពីវៀតណាមខាងត្បូងនៅចុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៣ ខណៈកងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តទាំងប៉ុន្មានដែលមានវត្តមាននៅលើទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យបន្តឈរជើងដោយមិនអាចផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងឡើយ។ មេដឹកនាំវៀតណាមខាងជើងបានរំពឹងថាលក្ខខណ្ឌក្នុងបទឈប់បាញ់នោះនឹងផ្ដល់អត្ថប្រយោជន៍ឱ្យសាមីខ្លួនមានប្រៀបជាងគូសត្រូវ។ កំឡុងពេលដែលកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងបានវាយរុញច្រានវៀតកុងឱ្យឃ្លៀតចេញពីទីក្រុងសៃហ្គនបណ្ដើរៗ ហើយដើម្បីទប់ទល់នឹងវៀតណាមខាងត្បូងវិញនោះ វៀតណាមខាងជើងក៏បានរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រចម្បាំងថ្មីតាមរយៈការកោះហៅកិច្ចប្រជុំសំខាន់ៗនៅទីក្រុងហាណូយក្នុងកំឡុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៣ នេះយោងតាមលោក[[ជិន វ៉ាន់ចា]]។ នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំទាំងនោះ គេបានរៀបចំផែនការពង្រឹងពង្រីកផ្លូវលំហូជីមិញ និងរចនាសម្ព័ន្ធភស្តុភារផ្សេងៗទៀត ដែលនឹងឱ្យវៀតណាមខាងជើងមានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការបើកវគ្គឈ្លានពានថ្មីចូលវៀតណាមខាងត្បូង ដែលអាចនឹងប្រព្រឹត្តិទៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦។ នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៣ លោកប្រធានាធិបតីនិចសុនបានមានប្រសាសន៍ថា សហរដ្ឋអាមេរិកនឹងចូលអន្តរាគមន៍យោធាវិញ ប្រសិនបើភាគីកុម្មុយនីស្តហ៊ានរំលោភលើបទឈប់បាញ់។ សម្ដីរបស់លោកបានទាក់ទាញនូវប្រតិកម្មអវិជ្ជមានពីសាធារណជនអាមេរិក ហើយនៅថ្ងៃទី៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៧៣ ព្រឹទ្ធសភាអាមេរិកក៏បានអនុម័តវិសោធនកម្មច្បាប់ថ្មី ដើម្បីហាមឃាត់ការនូវដំណើរអន្តរាគមន៍ណាមួយចូលក្នុងសង្គ្រាមវិញ។ [[វិបត្តិប្រេងឆ្នាំ១៩៧៣|ការផ្ទុះឡើងនៃតម្លៃប្រេង]]នៅកំឡុងខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៣ បានបង្កជាផលវិបាកយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សេដ្ឋកិច្ចវៀតណាមខាងត្បូង។<ref>{{Cite book |last=Cooper |first=Andrew Scott |title=The Oil Kings: How the U.S., Iran, and Saudi Arabia Changed the Balance of Power in the Middle East |date=2011 |publisher=Simon & Schuster |location=New York |page=205 }}</ref> ផលវិបាកសេដ្ឋកិច្ចជាក់ស្ដែងមួយគឺករណីដែលរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងខ្វះលទ្ធភាពបើកប្រាក់ខែដល់ទាហានរបស់ខ្លួន ហើយបានដាក់កំហិតលើការបម្រើបម្រាស់ប្រេងឥន្ធនៈនិងគ្រាប់រំសេវផ្សេងៗ។ បន្ទាប់ពីការប៉ះទង្គិចគ្នាចំនួនពីរលើកដែលបណ្តាលឱ្យទាហានវៀតណាមខាងត្បូងចំនួន ៥៥ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត លោកប្រធានាធិបតីធៀវក៏បានប្រកាសនៅថ្ងៃទី៤ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៤ ថា សង្គ្រាមបានចាប់ផ្តើមម្តងទៀតហើយ រីឯកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសក៏អស់សុពលភាពដែរ។ ក្នុងកំឡុងរយៈពេលនៃធរមានបទឈប់បាញ់ ចំនួនមនុស្សស្លាប់និងរបួសដោយអាវុធនៅវៀតណាមខាងត្បូងមានជាង ២៥,០០០ នាក់។<ref>{{Cite web |title=This Day in History 1974: Thieu announces war has resumed |url=http://www.history.com/this-day-in-history.do?action=Article&id=1592 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225151920/http://www.history.com/this-day-in-history.do?action=Article&id=1592 |archive-date=25 February 2009}}</ref> នៅកំឡុងខែដដែរនោះ យោធាចិនបានវាយប្រហារកងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងនៅឯ[[សមរភូមិប្រជុំកោះប៉ារ៉ាសែល|ប្រជុំកោះប៉ារ៉ាសែល]] ដោយដណ្តើមគ្រប់គ្រងកោះទាំងនោះបានដោយជោគជ័យ។ នៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៧៤ លោកនិចសុនត្រូវបង្ខំខ្លួនលាលែងពីតំណែងដោយសារតែ[[រឿងអាស្រូវវ៉ាធើហ្កេត]] (Watergate) ខណៈសភាអាមេរិកបានបោះឆ្នោតកាត់បន្ថយជំនួយចំពោះវៀតណាមខាងត្បូងពី ១ ពាន់លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំមកត្រឹម ៧០០ លានដុល្លារ។ កំឡុងពេលនេះដែរ ផ្លូវលំហូជីមិញ ដែលធ្លាប់ជាផ្លូវឆ្លងកាត់ឡើងចុះភ្នំកណ្ដាលព្រៃព្រឹក្សា ត្រូវបានអភិវឌ្ឍក្លាយជាផ្លូវវិថីក្រាលថ្មកៅស៊ូដែលអាចបើកបរយានជំនិះបានដោយស្រួល ប្រកបជាមួយនឹងស្ថានីយប្រេងឥន្ធនៈ។ នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៧៤ កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានបើក[[សមរភូមិហ្វឿកឡុង|ការឈ្លានពានចូលខេត្តហ្វឿកឡុង]]របស់វៀតណាមខាងត្បូង ដើម្បីតេស្តសាកល្បងកម្លាំងប្រយុទ្ធនិងឆន្ទៈនយោបាយវៀតណាមខាងត្បូង និងថាតើសហរដ្ឋអាមេរិកនឹងឆ្លើយតបដោយកម្លាំងយោធាឬអត់។ ដោយគ្មានជំនួយយោធាពីអាមេរិក កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងគឺខ្វះសមត្ថភាពទប់ទល់នឹងការឈ្លានពាននោះ ហើយជាលទ្ធផល កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានវាយកាន់កាប់ភូមិស្រុកជាច្រើននៅជុំវិញទីរួមខេត្តហ្វឿកឡុងដោយជោគជ័យ និងបានធ្វើឱ្យកម្លាំងឈរជើងវៀតណាមខាងត្បូងនៅក្នុខេត្តនេះធ្លាក់ចុះខ្សោយ។ ប្រធានាធិបតីធៀវក្រោយមកបានបញ្ជាឱ្យដកទ័ព បោះបង់ខេត្តហ្វឿកឡុងចោលនៅដើមខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៥។ ចុងក្រោយ ក្រុងហ្វឿកឡុងបានក្លាយជាទីរួមខេត្តនៅលើទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងដំបូងគេដែលបានធ្លាក់ទៅក្នុងកណ្ដាប់ដៃកងទ័ពកុម្មុយនីស្តវៀតណាម។<ref>{{Cite book |last=Conboy |first=Kenneth |url=https://books.google.com/books?id=cyvDCwAAQBAJ&q=Phuoc+Long+and+PAVN&pg=PT49 |title=The NVA and Viet Cong |date=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-78096-766-0 |access-date=9 July 2026 |archive-date=12 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210612055546/https://books.google.com/books?id=cyvDCwAAQBAJ&q=Phuoc+Long+and+PAVN&pg=PT49 |url-status=live}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានបើកការវាយលុកនៅ[[សមរភូមិបួនម៉ាធួត|បួនម៉ាធួត]]ក្នុងតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល។ កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងបានព្យាយាមការពារនិងវាយបកវិញដែរតែមិនបានជោគជ័យ ព្រោះតែខ្លួនមានកម្លាំងបម្រុងតិច ក៏ដូចជាកង្វះខាតគ្រឿងបន្លាស់និងគ្រាប់រំសេវផង។ ជាលទ្ធផល ធៀវបានបញ្ជាឱ្យដកកងអង្គភាពសំខាន់ៗចេញពីតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល ដែលធ្វើឱ្យស្ថានការណ៍យោធាកាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺនឡើងៗ ហើយទាហានខ្លួនក៏ចាប់ផ្ដើមបាត់បង់ស្មារតីជឿទុកចិត្តលើថ្នាក់ដឹកនាំគេបណ្ដើរៗដែរ។ កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរជាងនេះទៅទៀតនោះ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងបានបើកការវាយប្រហារពីចេញភាគខាងជើងនិងកើត ពោលចេញពីមូលដ្ឋានទ័ពពួកគេក្នុងប្រទេសកម្ពុជានិងឡាវ ដោយវាយដណ្តើមបាន[[យុទ្ធនាការហ្វេ–ដាណាង|ទីក្រុងហ្វេនិងដាណាង]] មុនពេលបន្តរុលបន្ថែមឆ្ពោះមកភាគខាងត្បូង។ ខណៈដែលស្ថានភាពយោធាកាន់តែពិបាក កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងជាច្រើននាក់បានសម្រេចចិត្តរត់ចោលជួរ។ មកដល់ដើមខែមេសា កម្លាំងវៀតណាមកុម្មុយនីស្តបានលុកលុយស្ទើរតែ ៣/៥ នៃទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងទៅហើយ។ លោកប្រធានាធិបតីធៀវបានស្នើសុំជំនួយពីប្រធានាធិបតីអាមេរិក[[ជេរ៉ល់ដ៍ ហ្វដ]] ប៉ុន្តែព្រឹទ្ធសភាអាមេរិកមិនព្រមបញ្ចេញថវិកាបន្ថែមជាជំនួយដល់វៀតណាមខាងត្បូងនោះឡើយ ហើយណាមួយ ច្បាប់ដែលទើបអនុម័តថ្មីបានចងដៃរដ្ឋាភិបាលអាមេរិកមិនឱ្យចូលធ្វើអន្តរាគមន៍បន្ថែមនៅវៀតណាម។ ដោយអស់សង្ឃឹម លោកធៀវក៏បានកោះហៅលោកកាវកីឱ្យចេញពីនិវត្តន៍មកបម្រើការជាមេបញ្ជាការយោធាម្តងទៀត។ ====ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន៖ មេសា ១៩៧៥==== {{Main|ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន|ប្រតិបត្តិការហ្វ្រីក្វឹនវីនដ៍}} [[File:Vietnamese UH-1 pushed over board, Operation Frequent Wind.jpg|thumb|ឧទ្ធម្ភាគចក្រអាមេរិកទទេមួយគ្រឿងត្រូវបាននាវិករួមគ្នារុញទៅជ្រុងម្ខាងនៃនាវាដឹកយន្តហោះ ដើម្បីបើកកន្លែងសម្រាប់ឱ្យអ្នកដែលត្រូវជម្លៀសបន្ថែមទៀតបានចុះចត។]] ស្មារតីប្រយុទ្ធតតាំងរបស់ទាហានវៀតណាមខាងត្បូងបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងរ៉ោករ៉ាកដុនដាប ខណៈពេលដែលកងទ័ពកុម្មុយនីស្តវៀតណាមកំពុងវាតទីកាន់កាប់ទឹកដីបន្ថែម បង្កៀកជិតរដ្ឋធានីសៃហ្គនពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃ។ កិច្ខប្រឹងប្រែងបង្កើតរបាំងការពារចុងក្រោយត្រូវបានរៀបចំដោយ[[កងពលធំទី១៨ (វៀតណាមខាងត្បូង)|កងពលធំទី១៨]] នៃកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងនៅក្នុង[[សមរភូមិស៊ួនឡុក]]ចាប់ពីថ្ងៃទី៩–២១ ខែមេសា។ ប្រធានាធិបតីធៀវបានលាលែងពីតំណែងនៅថ្ងៃទី២១ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ មុនពេលភៀសខ្លួនរត់ទៅ[[តៃវ៉ាន់]]។ មុនពេលចាកចេញ លោកបានតែងតាំងអនុប្រធានាធិបតី លោក[[ជិន វ៉ាន់ហឿង]]ជាអ្នកស្នងតំណែងបន្តជាប្រធានាធិបតី។ លោកវ៉ាន់ហឿងបានកាន់អំណាចបានត្រឹមមួយសប្តាហ៍ប៉ុណ្ណោះ មុនពេលត្រូវសភាជាតិវៀតណាមខាងត្បូងបោះឆ្នោតផ្ទេរតំណែងប្រធានាធិបតីទៅឱ្យលោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[សឿង វ៉ាន់មិញ]] ក៏ព្រោះតែគេមើលឃើញឧត្តមសេនីយ៍មិញជាឥស្សរជនមួយរូបដែលមានចិត្តគំនិតចង់ផ្សះផ្សាជាមួយភាគីខាងជើង ហើយណាមួយ គេសង្ឃឹមថា លោកអាចចរចារកដំណោះស្រាយដែលអំណោយផលជាងមុនដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាម។ ចំពោះភាគីវៀតណាមខាងជើងវិញគឺគេមិនមានចំណាប់អារម្មណ៍ចរចាអ្វីនោះទេ ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន កម្លាំងកុម្មុយនីស្តក៏បាន[[ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន|វាយចូលកាន់កាប់ទីក្រុងសៃហ្គន]]ដោយជោគជ័យ។ មិញក្រោយមកបានសុំចុះចាញ់ដោយព្រមប្រគល់ទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងដែលខ្លួននៅកាន់កាប់ទាំងប៉ុន្មានទៅឱ្យវៀតណាមខាងជើងដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌនៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥។<ref>{{Cite web |title=Fall of Saigon - 1975 Year in Review - Audio - UPI.com |url=http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1975/Fall-of-Saigon/12305821478075-2/ |website=UPI |access-date=9 July 2026 |archive-date=28 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090428100111/http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1975/Fall-of-Saigon/12305821478075-2 |url-status=live}}</ref> នៅក្នុងកំឡុងពេលប៉ុន្មានម៉ោងមុនការប្រកាសសុំចុះចាញ់ សហរដ្ឋអាមេរិកបានធ្វើការជម្លៀសបុគ្គលិករដ្ឋាភិបាលអាមេរិកជាច្រើននាក់ ក៏ដូចជាមន្ត្រីសមាជិកជាន់ខ្ពស់នៃកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូង និងជនស៊ីវិលមួយចំនួនផងដែរ ដែលគេមើលឃើញថាអាចត្រូវពួកកុម្មុយនីស្តទំនងធ្វើទុក្ខបុកម្នេញប្រសិនជាចាប់បាន។ ប្រជាជនដែលត្រូវបានជម្លៀសជាច្រើននាក់ត្រូវបានគេដឹកដោយផ្ទាល់តាមឧទ្ធម្ភាគចក្រទៅកាន់នាវាដឹកយន្តហោះជាច្រើនគ្រឿងដែលកំពុងទន្ទឹងរង់ចាំនៅឯនាយសមុទ្រក្បែរបណ្ដោយឆ្នេរប្រទេសវៀតណាម។ ===រដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្នបដិវត្តន៍=== {{Main|រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង}} បន្ទាប់ពីសុំចុះចាញ់ប្រគល់ទីក្រុងសៃហ្គនទៅឱ្យកងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងកាន់កាប់នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ [[រដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្នបដិវត្តន៍នៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង]]ក៏បានក្លាយជារដ្ឋាភិបាលផ្លូវការនៃវៀតណាមខាងត្បូង មុនពេលត្រូវបង្រួបបង្រួមបញ្ចូលគ្នាជាមួយសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម ដើម្បីបង្កើត[[វៀតណាម|សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម]]នៅថ្ងៃទី២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៧៦។<ref>{{Cite web |title=About Vietnam |url=http://www.vietnam.gov.vn/portal/page/portal/English/TheSocialistRepublicOfVietnam/AboutVietnam/AboutVietnamDetail?categoryId=10000103&articleId=10001012 |access-date=9 July 2026 |website=vietnam.gov.vn/portal |archive-date=17 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211217215154/http://www.vietnam.gov.vn/portal/page/portal/English/TheSocialistRepublicOfVietnam/AboutVietnam/AboutVietnamDetail?categoryId=10000103&articleId=10001012 }}</ref> ==ភូមិសាស្ត្រ== == មើលផងដែរ == *[[សង្គ្រាមវៀតណាម]] *[[វៀតណាមខាងជើង]] *[[វៀតកុង]] *[[ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម]] ==កំណត់សម្គាល់== {{reflist|group=ស}} == ឯកសារយោង == {{Reflist}} {{Stub}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វៀតណាមខាងត្បូង]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតប្រទេសក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមវៀតណាម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតសាធារណរដ្ឋ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតប្រទេសនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍]] sap4bl9zuk9ghjrb2ojnf5dk7nj57av 337255 337227 2026-07-10T03:36:15Z TheRandomGoober 27248 /* ភូមិសាស្ត្រ */ 337255 wikitext text/x-wiki {{About|អតីតប្រទេស|តំបន់ភូមិសាស្ត្រ|វៀតណាមភាគខាងត្បូង}} {{Infobox former country | conventional_long_name = សាធារណរដ្ឋវៀតណាម | native_name = Việt Nam Cộng hòa {{small|([[ភាសាវៀតណាម]])}} | common_name = South Vietnam | status = | p1 = រដ្ឋវៀតណាម | flag_p1 = Flag of South Vietnam.svg | s1 = រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្ដោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង{{!}}សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង | flag_s1 = Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg | image_flag = Flag of South Vietnam.svg | flag_type = '''[[ទង់ជាតិវៀតណាមខាងត្បូង|ទង់ជាតិ]]''' | image_coat = Coat of arms of the Republic of Vietnam (1963–1975).svg | symbol_type = '''[[វរលញ្ឆករវៀតណាម|វរលញ្ឆករ]]'''<br />(១៩៦៧–១៩៧៥) | image_map = South Vietnam (orthographic projection).svg | map_caption = ដែនដីរដ្ឋបាលនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍យោងទៅតាម[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤]] ត្រូវបានសម្គាល់ដោយពណ៌បៃតងចាស់ រីឯ[[វៀតណាមខាងជើង|ដែនដីទាមទារ]]ត្រូវបានសម្គាល់ដោយពណ៌បៃតងខ្ចី | national_motto = Tổ Quốc – Danh Dự – Trách Nhiệm<br />"មាតុភូមិ – កិត្តិយស – ករណីយកិច្ច" | national_anthem = {{lang|vi|[[អំពាវនាវដល់ប្រជាជនពលរដ្ឋ|Tiếng Gọi Công Dân]]|nolink=yes}}<br />"អំពាវនាវដល់ប្រជាពលរដ្ឋ"{{parabr}}{{center|[[File:South Vietnamese national anthem on AFVN radio.mp3]]}} | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[ទីក្រុងហូជីមិញ|សៃហ្គន]] | coordinates = {{coord|10|46|37|N|106|41|43|E|type:country|display=inline, title}} | largest_city = capital | official_languages = [[ភាសាវៀតណាម|វៀតណាម]] | languages = {{ubli|[[ភាសាបារាំង|បារាំង]]<ref>[https://books.google.co.uk/books?id=yl1uAAAAMAAJ&pg=PA141&dq=%22french+language%22+in+south+vietnam&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjhm_vSzoCOAxVidUEAHTaIIZQQ6AF6BAgKEAM#v=onepage&q=%22french%20language%22%20in%20south%20vietnam&f=false ''U.S. Army Area Handbook for Vietnam''], American University (Washington, D.C.). Foreign Areas Studies Division, United States. Army 1962, page 141</ref> |[[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] |[[ភាសាកន្តាំង|ចិនកាតាំង]] |[[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]] |ភាសាភាគតិចដទៃទៀត}} | languages_type = ភាសាដទៃ | government_type = {{ubl|[[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋប្រធានាធិបតីនិយម]]ផ្ដាច់ការ|(១៩៥៥–១៩៦៣)<hr>[[របបយោធា|អំណាចយោធាផ្ដាច់ការ]]|(១៩៦៣–១៩៦៧)<hr>[[ឯកត្តរដ្ឋ]][[សភានិយម]] [[សាធារណរដ្ឋ|សាធារណរដ្ឋពាក់កណ្ដាលប្រធានាធិបតីនិយម]]|(១៩៦៧–១៩៧៥)}} | title_leader = [[មេដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូង#ប្រមុខរដ្ឋ|ប្រធានាធិបតី]] | leader1 = [[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] | year_leader1 = ១៩៥៥–១៩៦៣ | leader2 = ''ទំនេរ'' (ក្រោមអំណាចយោធា) | year_leader2 = ១៩៦៣–១៩៦៧ | leader3 = [[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]] | year_leader3 = ១៩៦៧–១៩៧៥ | leader4 = [[ច្រឹន វ៉ាន់ហឿង]] | year_leader4 = ១៩៧៥ | leader5 = [[ឌឿង វ៉ាន់មីញ]] | year_leader5 = ១៩៧៥ | title_deputy = [[មេដឹកនាំវៀតណាម#អនុប្រធានាធិបតី|អនុប្រធានាធិបតី]] | deputy1 = [[ង្វៀន ង៉ុកធឺ]] | year_deputy1 = ១៩៥៦–១៩៦៣ | deputy2 = ''ទំនេរ'' (ក្រោមអំណាចយោធា) | year_deputy2 = ១៩៦៣–១៩៦៧ | deputy3 = [[ង្វៀន កាវគី]] | year_deputy3 = ១៩៦៧–១៩៧១ | deputy4 = [[ច្រឹន វ៉ាន់ហឿង]] | year_deputy4 = ១៩៧១–១៩៧៥ | deputy5 = [[ង្វៀន វ៉ាន់ហួយិន]] | year_deputy5 = ១៩៧៥ | title_representative = [[មេដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូង#ប្រមុខរដ្ឋាភិបាល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | representative1 = [[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]{{refn|group=ស|ក្នុងនាមជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃរដ្ឋវៀតណាម}} | year_representative1 = ១៩៥៤–១៩៥៥ (ដំបូង) | representative2 = [[វូ វ៉ាន់មូវ]] | year_representative2 = ១៩៧៥ (ក្រោយ) | legislature = [[រដ្ឋសភានៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម|រដ្ឋសភា]] | upper_house = [[រដ្ឋសភានៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម|ព្រឹទ្ធសភា]] | lower_house = [[រដ្ឋសភានៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] | era = [[សង្គ្រាមត្រជាក់]] | event_start = [[រដ្ឋវៀតណាម]] | date_start = | year_start = ១៩៤៩ | event2 = [[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤|វៀតណាមចែកជាពីរ]] | date_event2 = ២១ កក្កដា ១៩៥៤ | event3 = ប្រកាសជា[[#សាធារណរដ្ឋទីមួយ|សាធារណរដ្ឋ]] | date_event3 = ២៦ តុលា ១៩៥៥ | event4 = កំណើត[[វៀតកុង]] | date_event4 = ២០ ធ្នូ ១៩៦០ | event5 = [[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៣|រដ្ឋប្រហារឆ្នាំ១៩៦៣]] | date_event5 = ២ វិច្ឆិកា ១៩៦៣ | event6 = [[#សាធារណរដ្ឋទីពីរ|សាធារណរដ្ឋទីពីរ]]បានប្រកាស | date_event6 = [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|១ មេសា ១៩៦៧]] | event7 = {{nowrap|[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស]]}} | date_event7 = ២៧ មករា ១៩៧៣ | event_end = [[ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន]] | date_end = ៣០ មេសា | year_end = ១៩៧៥ | area_km2 = 173809 | stat_year1 = ១៩៥៥ | stat_pop1 = ប្រ. ១២ លាន | stat_year2 = ១៩៦៨ | stat_pop2 = ១៦,២៥៨,៣៣៤ | stat_year3 = ១៩៧៤ | stat_pop3 = ១៩,៥៨២,០០០ | currency = [[ដុងវៀតណាមខាងត្បូង|ដុង]] | time_zone = [[ម៉ោងនៅវៀតណាម|ម៉ោងស្តង់ដាសៃហ្គន]] (SST) | utc_offset = +៨ | drives_on = ស្ដាំ }} '''វៀតណាមខាងត្បូង''' ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''សាធារណរដ្ឋវៀតណាម''' គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]ដែលមានអត្ថិភាពពីឆ្នាំ១៩៥៥ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៥ ពោលជាសម័យកាលដែលប៉ែកខាងត្បូងនៃប្រទេស[[វៀតណាម]]ជាសមាជិកនៃ[[ប្លុកខាងលិច]]នៅអំឡុង[[សង្គ្រាមត្រជាក់]]។ រដ្ឋនេះត្រូវបានសហគមន៍អន្តរជាតិទទួលស្គាល់ជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៩ ដោយមានឈ្មោះថា[[រដ្ឋវៀតណាម]]ដែលកាលនុះនៅជារដ្ឋចំណុះក្រោម[[សហភាពបារាំង]]នៅឡើយ និងមានរដ្ឋធានីនៅ[[ព្រៃនគរ|សៃហ្គន]] (អតីតក្រុង[[ព្រៃនគរ]] ហើយបានប្តូរឈ្មោះទៅជាទីក្រុងហូជីមិញនៅឆ្នាំ១៩៧៦) មុនពេលក្លាយជាសាធារណរដ្ឋឯករាជ្យនៅឆ្នាំ១៩៥៥។ វៀតណាមខាងត្បូងមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹង[[វៀតណាមខាងជើង]]នៅភាគខាងជើង [[ប្រទេសឡាវ]]នៅភាគពាយ័ព្យ [[ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅភាគខាងលិច និង[[ឈូងសមុទ្រថៃ]]នៅភាគនិរតី។ អធិបតេយ្យភាពរបស់វាត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយសហរដ្ឋអាមេរិក និងប្រទេសចំនួន ៨៧ ផ្សេងទៀត ប៉ុន្តែវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបរាជ័យក្នុងការចូលជាសមាជិក[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ដែលជាលទ្ធផលនៃសិទ្ធិវ៉េតូរបស់សូវៀតក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧។<ref>{{Cite book |last=Prugh |first=George S. |url=https://history.army.mil/html/books/090/90-14/CMH_Pub_90-14.pdf |title=Law at War: Vietnam 1964–1973 |date=1991 |publisher=Department of the Army |location=Washington, D.C. |pages=61–63 |orig-year=first printed 1975 |access-date=10 ធ្នូ 2022 |archive-date=1 វិច្ឆិកា 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101232725/https://history.army.mil/html/books/090/90-14/CMH_Pub_90-14.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="Doyle2010">{{Cite book |last=Doyle |first=Robert C. |url=https://books.google.com/books?id=ZBryc3ANF6IC |title=The Enemy in Our Hands: America's Treatment of Enemy Prisoners of War from the Revolution to the War on Terror |publisher=University Press of Kentucky |year=2010 |isbn=978-0-8131-2589-3 |page=[https://archive.org/details/enemyinourhandsa0000doyl/page/269 269] |access-date=10 ធ្នូ 2022 |archive-date=25 ធ្នូ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225083324/https://books.google.com/books?id=ZBryc3ANF6IC |url-status=live }}</ref> ក្រោយចប់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] កម្លាំងទ័ពព្រៃប្រឆាំងជប៉ុនមួយបានលេចខ្លួនឡើងនៅលើទឹកដីប្រទេសវៀតណាម ស្ថិតក្រោមការដឹកនាំដោយយុទ្ធជនកុម្មុយនីស្តម្នាក់ឈ្មោះ [[ហូ ជីមិញ]] ហើយលោកបានប្រកាសបង្កើត[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]]ឡើងនៅទីក្រុង[[ហាណូយ]]នាអំឡុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤៥។<ref>{{Cite news |last=Huynh |first=Dien |date=30 March 2018 |title=The End of South Vietnam |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/03/30/opinion/the-end-of-south-vietnam.html |access-date=10 ធ្នូ 2022 |archive-date=1 មីនា 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301095834/https://www.nytimes.com/2018/03/30/opinion/the-end-of-south-vietnam.html |url-status=live }}.</ref> នៅឆ្នាំ១៩៤៩ អ្នកនយោបាយដែលជំទាស់នឹងលទ្ធិកុម្មុយនីស្តបានរួមគ្នាបង្កើតរដ្ឋាភិបាលប្រឆាំងមួយនៅទីក្រុងសៃហ្គនដោយមានការដឹកនាំពីអតីតអធិរាជវៀតណាមនាម [[បាវ ដាយ]]។ ការធ្វើ[[ប្រជាមតិរដ្ឋវៀតណាមឆ្នាំ១៩៥៥|ប្រជាមតិក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥]] អំពីអនាគតរដ្ឋាភិបាលនៃរដ្ឋវៀតណាមបានទទួលរងការប្រឆាំងយ៉ាងខ្លាំង ហើយជាលទ្ធផល ព្រះចៅបាវ ដាយត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីអំណាចដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] ដែលក្រោយមកបានប្រកាសខ្លួនលោកជាប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋថ្មីនៅថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៥។<ref name="Bühler2001p71">{{Cite book |last=Bühler |first=Konrad G. |url=https://books.google.com/books?id=Ty7NAG1Jl-8C |title=State Succession and Membership in International Organizations: Legal Theories Versus Political Pragmatism |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |year=2001 |isbn=978-90-411-1553-9 |pages=[https://books.google.com/books?id=Ty7NAG1Jl–8C&pg=PA71 71] |access-date=10 ធ្នូ 2022 |archive-date=25 ធ្នូ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225083317/https://books.google.com/books?id=Ty7NAG1Jl-8C |url-status=live }}</ref> បន្ទាប់ពី [[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤]] រដ្ឋមួយនេះបានបោះបង់ចោលការទាមទាររបស់ខ្លួនចំពោះផ្នែកខាងជើងនៃប្រទេស ហើយបានបង្កើតអធិបតេយ្យភាពផ្ទាល់ខ្លួននៅលើទឹកដីប៉ែកខាងត្បូងវៀតណាមពោលគឺតំបន់[[កូសាំងស៊ីន]] (''ណាំគី'') និងមួយផ្នែកនៃដែនដី[[អណ្ណាម]] (''ជុងគី'')។ លោកឌៀមត្រូវបានគេ[[ចំណាប់ខ្លួន និងឃាតកម្មលោកង៉ូ ឌិញឌៀម|ធ្វើឃាត]]នៅអំឡុងរដ្ឋប្រហារយោធាដែលដឹកនាំដោយលោកឧត្តមសេនីយ៍[[សឿង វ៉ាន់មិញ]]ដោយមានជំនួយពី [[ទី​ភ្នាក់​ងារ​ស៊ើប​ការណ៍កណ្តាល|សេអ៊ីអា]] ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣ ហើយរដ្ឋាភិបាលយោធាថ្មីមួយក៏បានឡើងកាន់អំណាចបានមួយរយៈពេលខ្លី។ បន្ទាប់ពីទទួលបានការគាំទ្រពីសហរដ្ឋអាមេរិកឱ្យមាន[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី]] លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]]ក៏បានជាប់ឆ្នោតឡើងដឹកនាំប្រទេសពីឆ្នាំ១៩៦៧ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៥។ [[សង្គ្រាមវៀតណាម]]បានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥ នៅពេលដែល[[វៀតកុង|រណសិរ្សរំដោះជាតិវៀតណាមខាងត្បូង]] (វៀតកុង) បានធ្វើសកម្មភាពបះបោរនៅលើទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងដោយមានការគាំទ្រប្រដាប់អាវុធពី[[វៀតណាមខាងជើង]] និងព្រមទាំងការគាំទ្របន្ថែមផ្សេងៗទៀតពី[[ចិន]] និង[[សហភាពសូវៀត]]។ សង្គ្រាមស៊ីវិលមួយនេះបានឆេះកញ្ជ្រោលកាន់តែខ្លាំងឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៥ នៅពេលដែលអាមេរិកបានលូកដៃធ្វើអន្តរាគមន៍បន្ថែមដូចជា ការបញ្ជូនទ័ពរបស់ខ្លួនឱ្យប្រយុទ្ធផ្ទាល់ និងហ្វឹកហ្វាត់ណែនាំយុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមផ្សេងៗដល់កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង។ យុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកជាប្រចាំនៅវៀតណាមខាងជើងត្រូវបានធ្វើឡើងជារឿយៗនៅរវាងឆ្នាំ១៩៦៦ និងឆ្នាំ១៩៦៧។ ការប្រយុទ្ធគ្នាបានឈានចូលដល់ចំណុចកំពូលនៅក្នុង[[យុទ្ធនាការតេត]]នៃខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៦៨ ជាមួយនឹងវត្តមានទាហានវៀតណាមខាងត្បូងជាងមួយលាននាក់ និងទាហានអាមេរិកប្រមាណ ៥០០,០០០ នាក់។ ទោះបីជាមានការយល់ស្របគ្នាលើបទឈប់បាញ់នៃ[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស]] ដែលបានបញ្ចប់នៅអំឡុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៣ បន្ទាប់ពីការចរចារគ្នាអស់រយៈពេលប្រាំឆ្នាំក្តី ការប្រយុទ្ធបង្ហូរឈាមគ្នានូវតែបន្តដដែរ។ កងទ័ពវៀតណាមខាងជើង និងកម្លាំងវៀតកុងបានចាប់ផ្តើម[[យុទ្ធនាការរដូវផ្ការីក|ធ្វើការលុកលុយជារួមលើកទីពីរ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥។ កងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តបាន[[ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន|វាយចូលកាន់កាប់ទីក្រុងសៃហ្គន]]នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ និងបានផ្តួលរំលំសាធារណរដ្ឋវៀតណាមដោយជោគជ័យ។ នៅថ្ងៃទី២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៧៦ [[រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង]] និង[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]] (វៀតណាមខាងជើង) បានរួបរួមគ្នាដើម្បីបង្កើតជា [[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម]]។ ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ===ស្ថាបនកម្ម=== {{See also|រដ្ឋវៀតណាម}} [[សាធារណរដ្ឋនិយម|គោលគំនិតសាធារណរដ្ឋ]]បាននាំចូលមកក្នុង[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិន]]ដោយចិននិជប៉ុននៅកំឡុងដើមសតវត្សរ៍ទី២០ ដោយវាបានណែនាំនូវគោលគំនិតថ្មីៗស្ដីអំពីរដ្ឋជាតិបែបសម័យទំនើប។<ref>{{Cite journal |last=Goscha |first=Christopher E. |date=2016a |title=Aux origines du républicanisme vietnamien: Circulations mondiales et connexions coloniales |journal=Vingtième Siècle. Revue d'histoire |issue=3 #131 |pages=17–35 |doi=10.3917/ving.131.0017}}</ref> គិតមកត្រឹមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩២០ គោលគំនិតនេះត្រូវបានឥស្សរជនវៀតណាមឱបក្រសោប ដោយក្នុងនោះមានទាំងអ្នកបដិវត្តន៍ និងអ្នកកំណែទម្រង់និយម។ ក្រុមពួកគេបានជះឥទ្ធិពលដល់ចលនាឯករាជ្យវៀតណាម តែទោះយ៉ាងណាត្រូវអាជ្ញាធរអាណានិគមបារាំងបង្ក្រាបគាបសង្កត់ទៅវិញ។ សកម្មជននិយមសាធារណរដ្ឋនាពេលនោះគឺមានប្រជាប្រិយភាពជាងភាគីខាងកុម្មុយនីស្ត ពិសេសនៅក្នុងបរិបទភាពជាអ្នកដឹកនាំនៃចលនាជាតិនិយម។<ref name="Rethink">{{cite book |last1=Tran |first1=Nu-Anh |last2=Vu |first2=Tuong |chapter=Rethinking Vietnamese Republicanism |in1=Tran |in2=Vu |year=2022 |id=2022a }}</ref>{{Rp|៣}} ដូច្នេះ បំណែងចែកមនោគមវិជ្ជានៅវៀតណាមគឺមានតាំងសម័យអាណានិគមមកម៉្លេះ ពោលគឺមុនសង្គ្រាមត្រជាក់សកល និងការចូលធ្វើអន្តរាគមន៍ពីសហរដ្ឋអាមេរិកទៅទៀត។<ref name="Perspect">{{cite book |last1=Vu |first1=Tuong |last2=Fear |first2=Sean |chapter=Introduction |in1=Vu |in2=Fear |year=2020 |id=2020a }}</ref>{{Rp|១០}} ====ជាប់ផុងខ្លួនរវាងកុម្មុយនីស្ត និងអាណានិគម==== [[សហភាពឥណ្ឌូចិនកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២|នៅកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២]] ទឹកដីឥណ្ឌូចិនបានកំពុងស្ថិតក្រោមអាជ្ញាធរ[[បារាំងវីឈី]] ហើយត្រូវជប៉ុនចូលត្រួតត្រាបន្ថែមមួយជាន់ទៀតចាប់ផ្ដើមនៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤០។ បន្ទាប់ពី[[រដ្ឋប្រហារជប៉ុនក្នុងសហភាពឥណ្ឌូចិន|អំណាចរដ្ឋបាលបារាំងត្រូវបានដក]]ចេញនៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៥ ហើយជប៉ុនបាន[[ការទទួលចុះចាញ់របស់ជប៉ុន|សុំចុះចាញ់សង្គ្រាម]]នៅក្នុងខែសីហានៃឆ្នាំដដែរ ប្រជាជាតិវៀតណាមបានខ្វែងគំនិតគ្នាជុំវិញជោគវាសនារបស់ខ្លួននៅក្រោយសម័យអាណានិគម។<ref name="Reilly 2016">{{cite journal |last1=Reilly |first1=Brett |title=The Sovereign States of Vietnam, 1945–1955 |journal=Journal of Vietnamese Studies |date=2016 |volume=11 |issue=3–4 |pages=103–139 |doi=10.1525/jvs.2016.11.3-4.103}}</ref> ស្មារតីជាតិនិយមវៀតណាមបានពុះកញ្ជ្រោលកាន់តែខ្លាំងក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ រីឯក្រុមកុម្មុយនីស្ត[[វៀតមិញ]] ដោយបន្លំលាក់ខ្លួនជាបក្សពួកជាតិនិយម បានឆក់យកឱកាសមហិមានេះផ្ដួលរំលំរបប[[ចក្រភពវៀតណាម]]តាមរយៈ[[បដិវត្តន៍ខែសីហា]] រួចបានប្រកាសបង្កើត[[វៀតណាមខាងជើង|សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]] (ស.ប.វ.) ឡើងនៅទីក្រុង[[ហាណូយ]]។ ទន្ទឹមគ្នានេះដែរ គេបានកំណត់យកខ្សែស្របទី១៦ នៅក្នុង[[សន្និសីទទីក្រុងផតស្តាំ]]ដើម្បិពុះចែកទឹកដីវៀតណាមជាពីរតំបន់យោធា៖ [[ការត្រួតត្រារបស់ចិននៅវៀតណាមភាគខាងជើង (១៩៤៥–១៩៤៦)|កងកម្លាំងជាតិនិយមចិនកាន់កាប់ប៉ែកខាងជើង]] និងកងកម្លាំងអង់គ្លេសកាន់កាប់ប៉ែកខាងត្បូង ដើម្បីដកហូតអាវុធពីកងទ័ពជប៉ុន។ នៅប៉ែកខាងត្បូង កងកម្លាំងរបស់ដោយអង់គ្លេសបានគាំទ្រជួយសម្រួលបារាំងក្នុងការស្តារនឹមអាណានិគមនៅឥណ្ឌូចិនឡើងវិញ ដោយពួកគេត្រូវ[[សង្គ្រាមនៅវៀតណាមភាគខាងត្បូង (១៩៤៥–១៩៤៦)|ប្រយុទ្ធបង្ក្រាបក្រុមប្រដាប់អាវុធវៀតណាម]]ជាច្រើនក្រុម ដើម្បីធានាការគ្រប់គ្រងលើទីក្រុងសៃហ្គន និងមជ្ឈមណ្ឌលទីប្រជុំជនផ្សេងៗទៀត។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦ កិច្ចព្រមព្រៀងបារាំង-ចិន និង[[កិច្ចព្រមព្រៀងហូ-សង់តឺនី|ហូ-សង់តឺនី]]បានអនុញ្ញាតឱ្យកងកម្លាំងបារាំងចូលជំនួសកងកម្លាំងចិននៅទឹកដីភាគខាងជើងលើខ្សែស្របទី១៦ ហើយបានសម្រួលបង្កើតកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាង ស.ប.វ. និងបារាំង ដោយចំណុចខាងក្រោយនេះបានជួយពង្រឹងគោលជំហរនិងឥទ្ធិពលរបស់វៀតមិញ ខណៈធ្វើឱ្យក្រុមជាតិនិយមដទៃធ្លាក់ចុះខ្សោយ។{{sfn|Goscha|2016|pages=204–208}}{{sfn|Holcombe |2020|pages=35, 38–44}} នៅដើមរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំនោះ ពួកវៀតមិញបានឃុបឃិតជាមួយកងកម្លាំងបារាំងដើម្បីលុបបំបាត់ក្រុមជាតិនិយមដទៃ ដែលមានទំនោរប្រឆាំងនឹងអាណានិគមកិច្ចរបស់បារាំង។{{sfn|Kort|2017|pages=83–84}}{{sfn|Tran|2023|pp=699–700}}<ref name="Guillemot 2004">{{cite book |last=Guillemot |first=François |chapter=Au coeur de la fracture vietnamienne : l'élimination de l'opposition nationaliste et anticolonialiste dans le Nord du Vietnam (1945–1946) |pages=175–216 |editor-last1=Goscha |editor-first1=Christopher E. |editor-last2=de Tréglodé |editor-first2=Benoît |title=Naissance d'un État-Parti: Le Viêt Nam depuis 1945 |date=2004 |publisher=Les Indes savantes |location=Paris |url=https://www.lesindessavantes.com/ouvrage/naissance-dun-etat-parti/ |isbn=9782846540643 |archive-date=22 May 2022 |access-date=2 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522234710/https://www.lesindessavantes.com/ouvrage/naissance-dun-etat-parti/ |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220522234710/https://www.lesindessavantes.com/ouvrage/naissance-dun-etat-parti/ |date=22 ឧសភា 2022 }}</ref>{{Rp|២០៥–២០៧}}<ref name="Reilly 2018">{{cite thesis |last1=Reilly |first1=Brett |title=The Origins of the Vietnamese Civil War and the State of Vietnam |type=PhD |year=2018 |publisher=University of Wisconsin–Madison |url=https://search.library.wisc.edu/catalog/9913275159802121 |archive-date=11 June 2025 |access-date=2 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250611233019/https://search.library.wisc.edu/catalog/9913275159802121 |url-status=live }}</ref>{{Rp|១៧៥–១៧៧}} តាមរយៈការកម្ចាត់បក្សពួកជាតិនិយមផ្សេងនេះហើយ វៀតមិញបានបង្ខូចនូវសមត្ថភាពដ៏ទូលំទូលាយរបស់វៀតណាមក្នុងការទប់ទល់នឹងដំណើរស្តារអាណានិគមត្រួតត្រារបស់បារាំង។<ref name="Vu 1966">{{cite journal |author=Vu Van Thai |author-link=Vũ Văn Thái |title=Vietnam: Nationalism under Challenge |journal=Vietnam Perspectives |year=1966 |volume=2 |issue=2 |pages=8–9 |jstor=30182492 }}</ref>{{sfn|Kort|2017|page=85}} មិនយូរ [[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១|សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ]]ក៏បានផ្ទុះឡើងនៅថ្ងៃទី១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤៦ នៅពេលដែលកងកម្លាំងបារាំងបានព្យាយាមគ្រប់គ្រងទីក្រុងហាណូយ និងទីក្រុងដទៃទៀតនៅវៀតណាមភាគខាងជើង។ ក្រុមអ្នកជាតិនិយមប្រឆាំងអាណានិគម ក៏ដូចជាប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តមួយចំនួន បានជាប់ផុងខ្លួននៅចន្លោះភាគីសង្គ្រាមទាំងសងខាង ដោយត្រូវបង្ខំចិត្តជ្រើសយកអព្យាក្រឹតភាព (គេនិយមហៅថា ''attentistes'') ក្នុងនោះរួមមានលោក[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] និងក្រុមអ្នកនយោបាយ[[គណបក្សជាតិនិយមដាយវៀត|ដាយវៀត]]មួយចំនួន។<ref>{{Cite encyclopedia |last1=Goscha |first1=Christopher E. |title=Attentisme |encyclopedia=Historical Dictionary of the Indochina War (1945–1954): An International and Interdisciplinary Approach |pages= |date=2011 |publisher=NIAS Press |isbn=9788776940638 |url=https://indochine.uqam.ca/en/historical-dictionary/83-attentisme.html }}</ref> ====ការតស៊ូជំនះការបែកបាក់សាមគ្គី==== ដោយសកម្មភាពព្យាយាមកម្ទេចចលនាជាតិនិយមវៀតណាមដោយវៀតមិញ ក្រុមបក្សពួកជាតិនិយមក៏ដូចជាសាសនាបានប្រមូលផ្តុំគ្នាគាំទ្រអតីតព្រះចៅអធិរាជ[[បាវ ដាយ]]ឱ្យបើកការចរចាជាមួយបារាំង។{{sfn|Goscha|2016|page=241}} ជាលទ្ធផល [[រដ្ឋវៀតណាម]] (រ.វ.ណ.) ក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមរយៈកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងក្រុមបក្សប្រឆាំងកុម្មុយនីស្ត និងបារាំងនៅថ្ងៃទី១៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៤៦ ដោយមានបាវ ដាយជាព្រះប្រមុខរដ្ឋ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥០ ប្រទេស[[ចិន]] [[សហភាពសូវៀត]] និងបណ្ដារដ្ឋកុម្មុយនីស្តដទៃបានរួមគ្នាទទួលស្គាល់ ស.ប.វ. ខណៈ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] និងប្រទេសប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តដទៃបានទទួលស្គាល់ រ.វ.ណ.។ សង្គ្រាមស៊ីវិលនិងសង្គ្រាមអាណានិគមនៅឥណ្ឌូចិនមកដល់ចំណុចនេះក៏បានក្លាយជាវិបត្តិអន្តរជាតិ និងជាប់ទាក់ទងជាមួយ[[សង្គ្រាមត្រជាក់]]សកល។{{sfn|Asselin|2024|pages=90–95}} [[File:Vietnamese refugees board LST 516 during Operation Passage to Freedom, October 1954 (030630-N-0000X-001).jpg|thumb|ជនភៀសខ្លួនប្រមាណមួយលាននាក់បានរត់គេចចេញពីវៀតណាមខាងជើងនៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៥៤–១៩៥៥]] រដ្ឋវៀតណាមបានដកខ្លួនចេញពី[[សហភាពបារាំង]]នៅថ្ងៃទី២០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥៤។{{sfn|Goscha|2016|page=286}} នៅថ្ងៃបន្ទាប់ បារាំងនិងវៀតមិញបានព្រមព្រៀងគ្នានៅឯ[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤|សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវ]]ថា រដ្ឋប្រទេសវៀតណាមនឹងត្រូវបែងចែកជាពីរនៅចំណុចខ្សែស្របទី ១៧ ជាបណ្តោះអាសន្ត ហើយរដ្ឋវៀតណាមនឹងកាន់កាប់ទឹកដីភាគខាងត្បូងនៃខ្សែស្របទី១៧ នោះ ដោយនឹងរង់ចាំដំណើរការបង្រួបបង្រួមជាប្រទេសតែមួយវិញតាមការបោះឆ្នោតដែលនឹងរៀបចំឡើងនៅឆ្នាំ១៩៥៦។ រដ្ឋវៀតណាម និងសហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រឆាំងយ៉ាងដាច់អហង្ការចំពោះដំណោះស្រាយចុងក្រោយនៅទីក្រុងហ្សឺណែវនេះ ក៏ដូចជាការបែងចែកវៀតណាមជាពីរផ្នែក។<ref name="Pentagon A5">{{Cite web |year=2011 |orig-year=1969 |editor=United States Department of Defense |title=Origins of the Insurgency in South Vietnam, 1954–1960 |url=https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-5.pdf |series=The Pentagon Papers |website=National Archives and Records Administration |pages= |access-date=2 July 2026 |archive-date=12 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230912155004/https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-5.pdf |url-status=live }}</ref>{{Rp|៧}} កំឡុងពេលចាំការបោះឆ្នោតមកដល់ ប្រជាជនវៀតណាមខាងជើងប្រមាណមួយលាននាក់បានផ្លាស់ទីឆ្លងចូលមកវៀតណាមខាងត្បូងតាមរយៈ[[ប្រតិបត្តិការដំណើរឆ្លងទៅសេរីភាព|ប្រតិបត្តិការ]]គាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិក ឬដោយមធ្យោបាយផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេ។<ref>{{Cite journal |last=Catton |first=Philip E. |date=2014 |title=“It Would Be a Terrible Thing if We Handed These People over to the Communists”: The Eisenhower Administration, Article 14(d), and the Origins of the Refugee Exodus from North Vietnam |journal=Diplomatic History |volume=39 |issue=2 |pages=331–358 |doi=10.1093/dh/dhu002}}</ref> សាសនិកកាតូលិកយ៉ាងហោចចំនួន ៥០០,០០០ នាក់បានធ្វើដំណើរមកភាគខាងត្បូងដោយហេតុផលផ្សេងៗ ដែលក្នុងនោះគេភាគច្រើនខ្លាចត្រូវវៀតមិញធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ។ ពុទ្ធសាសនិកប្រមាណ ២០០,០០០ នាក់ក៏បានធ្វើដំណើររត់មកភាគខាងត្បូងដូចគ្នាដែរ{{sfn|Goscha|2016|page=280}} និងក៏ដូចជាក្រុមជនជាតិភាគតិចចិនរាប់ម៉ឺននាក់បន្ថែមទៀតដូច [[ចិននុង|នុង]] [[ជនជាតិមឿង|មឿង]] [[ជនជាតិតៃ (វៀតណាម)|តៃ]] [[ជនជាតិតៃថូ|តៃថូ]] [[ជនជាតិយ៉ាវ (អាស៊ី)|ម៉ាន]] និង[[ជនជាតិហ្មុង|ម៉េវ]]ជាដើម។<ref>{{Cite book |last=Nguyễn Trắc Dĩ |title=Đồng bào các Sắc tộc Thiểu số Việt Nam |publisher=Bộ Phát triển Sắc tộc |year=1972 |pages=101–121}}</ref> ទស្សនៈប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តនៅវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានពង្រឹងបន្ថែមដោយក្រុមបញ្ញវន្តចំណាកស្រុកពីខាងជើង{{sfn|Hoang|2009|page=19}} ដោយពួកគេបានអះអាងថា ពួកកុម្មុយនីស្តវៀតមិញបានក្បត់នឹងបុព្វហេតុជាតិនិងឯករាជ្យភាពជាតិ។{{sfn|Tran|2023|p=694, 702–704}} ដំណាលគ្នានេះដែរ សមាជិកវៀតមិញប្រមាណ ៩០,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសទៅភាគខាងជើង ខណៈដែលកម្មាភិបាលប្រមាណពី ៥,០០០ ទៅ ១០,០០០ នាក់ត្រូវបានបន្សល់ទុកនៅភាគខាងត្បូង ក្នុងគោលដៅពង្រីកសកម្មភាពនយោបាយ និងកោលាហល។<ref name="Pentagon A5"/> គណៈកម្មាធិការសន្តិភាពសៃហ្គន-ឆូលុង ដែលជារណសិរ្ស[[វៀតកុង]]ដំបូងគេ ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៥៤ ក្នុងនាមជាក្បាលម៉ាស៊ីនដឹកនាំវៀតកុង។<ref name="Pentagon A5"/>{{Rp|១៦០}} ដោយសារគណៈប្រតិភូទីក្រុងសៃហ្គនមិនបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងហ្សឺណែវនោះ ដូច្នេះរដ្ឋវៀតណាមក៏អាចមិនប្រតិបត្តិតាមសំណើនិងដំណោះស្រាយនៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងនោះដែរ។<ref name="Cheng1997p11" /> នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥៥ នាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]បានប្រកាសថា វៀតណាមខាងត្បូងនឹងមិនចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតដែលបានបញ្ជាក់នៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងហ្សឺណែវនោះទេ ដោយអះអាងថា ការបោះឆ្នោតដែលធ្វើឡើងនៅវៀតណាមខាងជើងក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកកុម្មុយនីស្តគឺមិនមានអ្វីសេរីឡើយ។<ref name="Tuyen bo">{{cite news |author= |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Lời tuyên bố truyền thanh của Ngô Thủ-tướng ngày 16-7-1955 |work=Tin điễn |issue=238 |location=Saigon |date=18 July 1955 |url=https://gpa.eastview.com/crl/sean/newspapers/tndn19550718-01.1.1 |page= |quote= |via=​ }}<br />{{Cite book |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Con đường Chính nghĩa: Độc lập, Dân chủ |volume=II |year=1956 |location=Saigon |publisher=Sở Báo chí Thông tin, Phủ Tổng thống |chapter= ‘Lời tuyên bố truyền thanh của Thủ tướng Chánh phủ ngày 16-7-1955 về hiệp định Genève và vấn đề thống nhất đất nước’; ‘Tuyên ngôn của Chánh phủ Quốc gia Việt Nam ngày 9-8-1955 về vấn đề thống nhất lãnh thổ’ |url= |pages=11–13}}</ref><ref name="Cheng1997p11">{{Cite book |last=Ang Cheng Guan |url=https://books.google.com/books?id=2ONOHIXGnrEC |title=Vietnamese Communists' Relations with China and the Second Indochina War (1956–62) |publisher=McFarland |year=1997 |isbn=978-0-7864-0404-9 |location=Jefferson, North Carolina |page=[https://books.google.com/books?id=2ONOHIXGnrEC&pg=PA11 11] |access-date=5 July 2026 }}</ref> រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក លោក[[ចន ហ្វរស្ទើរ ដុលស៍]]បានថ្លែងបញ្ជាក់បន្ថែមថា ប្រសិនបើការបោះឆ្នោតអាចប្រព្រឹត្តទៅក្រោមលក្ខខណ្ឌសេរីទាំងក្នុងពីរតំបន់មែននោះ ពួកកុម្មុយនីស្តនឹងមិនអាចឈ្នះសំឡេងគាំទ្រអ្វីឡើយ។<ref name="Pentagon A5"/>{{Rp|៩}} ===សាធារណរដ្ឋទីមួយ (១៩៥៥–១៩៦៣)=== {{see also|ង៉ូ ឌិញឌៀម|សមរភូមិទីក្រុងសៃហ្គន (១៩៥៥)|ប្រជាមតិរដ្ឋវៀតណាមឆ្នាំ១៩៥៥}} [[File:President NGO DINH DIEM welcomed by H.M. BHUMIBOL ADULADEJ King of Thailand.jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីឌៀមនៅក្នុងពិធីស្វាគមន៍ដោយព្រះរាជាសៀមព្រះបាទ[[ភូមិពលអតុល្យតេជ]] នៅទីក្រុងបាងកក ឆ្នាំ១៩៥៧។]] [[File:330-ps-8389-aps-57-10505 16217622129 o.jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីឌៀម និងអនុរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ អេ. ឃ្វើលស៍]] កំពុងឈរពិនិត្យមើលកងឆ្មាំកិត្តិយសនៅឯមន្ទីរបញ្ចកោណ រដ្ឋវើជីញ៉ា ឆ្នាំ១៩៥៧។]] លោកឌៀមបានរៀបចំធ្វើ[[ប្រជាមតិរដ្ឋវៀតណាមឆ្នាំ១៩៥៥|ប្រជាមតិមួយ]]នៅថ្ងៃទី២៣ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៥ ដើម្បីកំណត់អនាគតប្រព័ន្ធនយោបាយនៃប្រទេស។ នៅក្នុងសន្លឹកឆ្នោត ប្រជាជនវៀតណាមខាងត្បូងមានជម្រើសអាចបោះឆ្នោតរើសយកសាធារណរដ្ឋ ដែលនឹងដកព្រះចៅបាវ ដាយចេញពីតំណែងព្រះប្រមុខរដ្ឋ។ ចំនួនសន្លឹកឆ្នោតត្រូវស្ថិតក្រោមការត្រួតពិនិត្យមើលពីប្អូនប្រុសរបស់ឌៀមគឺលោក[[ង៉ូ ឌិញញូ]] ហើយលទ្ធផលចុងក្រោយបានបង្ហាញថា ឌៀមបានទទួលសំឡេងគាំទ្រប្រមាណដល់ ៩៨ ភាគរយឯណោះ។<ref name="Karnow">{{Cite book |last=Karnow |first=Stanley |title=Vietnam: A History |publisher=Penguin Books |year=1997 |isbn=0-670-84218-4}}</ref>{{rp|២៣៩}} នៅថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៥ ឌៀមបានប្រកាសសាមីខ្លួនជាប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមថ្មីដែលទើបនឹងប្រកាសថ្មីថ្មោង។<ref name="historyplace">{{Cite web |title=The Vietnam War: Seeds of Conflict: 1945–1960 |url=http://www.historyplace.com/unitedstates/vietnam/index-1945.html |access-date=6 July 2026 |website=historyplace.com |archive-date=17 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217062228/http://www.historyplace.com/unitedstates/vietnam/index-1945.html |url-status=live}}</ref> មកដល់ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៥៥ វៀតណាមខាងត្បូងក្រោមអំណាចឌៀមបានបញ្ចប់កិច្ចព្រមព្រៀងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុដែលមានស្រាប់ជាមួយប្រទេសបារាំង ហើយបានដកតំណាងខ្លួនចេញពីសភាសហភាពបារាំង។<ref>{{Cite web |year=2011 |orig-year= |editor=United States Department of Defense |title=U.S. and France's Withdrawal from Vietnam, 1954–1956 |url=https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-3.pdf |series=The Pentagon Papers |website=National Archives and Records Administration |pages= |access-date= |archive-date= |archive-url= }}</ref>{{Rp|v}} ដោយឃើញថាសហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងតែបង្កើនអន្តរាគមន៍នៅវៀតណាមខាងត្បូងកាន់តែច្រើនឡើងៗ ហើយណាមួយខ្លួនត្រូវការទ័ពប្រយុទ្ធនៅ[[សង្គ្រាមអាល់ហ្សេរី|អាល់ហ្សេរី]]ទៀតនោះ ដូច្នេះបារាំងក៏បានសម្រេចតិត្តដកទ័ពទាំងប៉ុន្មានដែលខ្លួនមានចេញពីប្រទេសវៀតណាមទាំងស្រុងនៅខែមេសា ឆ្នាំ១៩៥៦។<ref name=historyplace/> ថ្វីបើមានការកំណត់រៀបចំការបោះឆ្នោតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៦ ដើម្បីរើសយករដ្ឋាភិបាលជាតិដឹកនាំប្រទេសវៀតណាមរួមមួយមែននោះ ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧ ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍ឯករាជ្យមកពីប្រទេសឥណ្ឌា ប៉ូឡូញ និងកាណាដា ដែលជាតំណាងឱ្យ[[គណៈកម្មការត្រួតពិនិត្យអន្តរជាតិ]]បានថ្លែងសេចក្ដីថា ដំណើរបោះឆ្នោតដោយយុត្តិធម៌និងមិនលម្អៀងគឺមិនអាចធ្វើទៅរួចនោះទេ ព្រោះថាភាគីទាំងសងខាងមិនបានគោរពតាមលក្ខខណ្ឌនៃកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់នៅទីក្រុងហ្សឺណែវនោះឡើយ។<ref>{{Cite book |last=Woodruff |first=Mark |title=Unheralded Victory: The Defeat of The Viet Cong and The North Vietnamese |publisher=Presidio Press |year=2005 |isbn=0-8914-1866-0 |page=6}}</ref> នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៦ ឌៀមដោយមានការជួយជំរុញគាំទ្រពីសហរដ្ឋអាមេរិក បានប្រកាសដាក់ចេញនូវកម្មវិធីកំណែទម្រង់ដីធ្លីមួយដោយកំណត់ទំហំស្រែចម្ការស្រូវឱ្យនៅត្រឹមអតិបរមា ២៤៧ ហិចតាក្នុងមួយម្ចាស់ដី ដោយដីលើសទាំងប៉ុន្មានត្រូវតែលក់ឱ្យកសិករឯទៀតដែលគ្មាន ឬខ្វះដីធ្លី។ ជាលទ្ធផល ដីកសិកម្មប្រមាណជាង ១.៨ លានហិចតាត្រូវបានដាក់លក់ ខណៈអាមេរិកជាអ្នកចេញមុខបង់ប្រាក់ឱ្យម្ចាស់ដី ហើយលើសពីនេះ ម្ចាស់ដីធ្លីទាំងនោះផងដែរអាចទទួលបានប្រាក់ដែលបង់ដោយអ្នកទិញដីរហូតដល់ទៅរយៈពេលប្រាំមួយឆ្នាំ។ កំណែទម្រង់ដីធ្លីនេះត្រូវបានអាមេរិកចាត់ទុកថាជាជំហានដ៏សំខាន់ចាំបាច់មួយដើម្បីបង្កើនការគាំទ្រដល់រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងដែលទើបនឹងកើតថ្មី និងបង្ខូចកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងឃោសនារបស់ពួកកុម្មុយនីស្ត។<ref name="Collision">{{Cite book |last1=Doyle |first1=Edward |url=https://archive.org/details/collisionofcultu00doyl |title=The Vietnam Experience, a Collision of Cultures |last2=Weiss |first2=Stephen |publisher=Boston Publishing Company |year=1984 |isbn=978-0-939526-12-3 |url-access=registration}}</ref>{{rp|១៤}} [[បក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាម|បក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាមខាងជើង]]បានប្រកាសអនុម័ត "ប្រជាសង្គ្រាម" លើវៀតណាមខាងត្បូងនៅក្នុងសម័យប្រជុំមួយក្នុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៥៩ ហើយការសម្រេចចិត្តនេះត្រូវបានបញ្ជាក់បន្ថែមដោយការិយាល័យនយោបាយនៅក្នុងខែមីនា។<ref name=historyplace/> នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៩ [[ក្រុមលេខ៥៥៩]] ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីអភិរក្សនិងអភិវឌ្ឍ[[ផ្លូវលំហូជីមិញ]] ដែលកាលនុះជាផ្លូវចុះឡើងភ្នំឆ្លងកាត់ប្រទេសឡាវចូលទៅវៀតណាមខាងត្បូង។ កម្មាភិបាលកុម្មុយនីស្តប្រមាណ ៥០០ នាក់ត្រូវបានបញ្ជូនទៅភាគខាងត្បូងតាមផ្លូវនេះនៅក្នុងឆ្នាំដំបូងនៃប្រតិបត្តិការសឹក។<ref>{{Cite book |last=Pribbenow |first=Merle |title=Victory in Vietnam: The Official History of the People's Army of Vietnam |publisher=University Press of Kansas |year=2002 |isbn=0-7006-1175-4 |page=xi}}</ref> គិតមកដល់ឆ្នាំ១៩៦០ ដំណើរការកំណែទម្រង់ដីធ្លីវៀតណាមខាងត្បូងបានជាប់គាំង ក៏ព្រោះតែឌៀមមិនដែលមានបំណងគាំទ្រកំណែទម្រង់ពិតប្រាកដនោះឡើយ ដោយសារតែបក្សពួកអ្នកគាំទ្រធំៗរបស់លោកភាគច្រើនគឺសុទ្ធសឹងជាម្ចាស់ដីធ្លីខ្នាតធំ។ ខណៈដែលសហរដ្ឋអាមេរិកបានគំរាមកំហែងកាត់ផ្តាច់ជំនួយ លុះត្រាតែកំណែទម្រង់ដីធ្លីត្រូវបន្ត លោកឌៀមបានមិនអើពើដោយវាយតម្លៃយ៉ាងត្រឹមត្រូវថា អាមេរិកគឺគ្រាន់តែនិយាយបំភ័យប៉ុណ្ណោះ។<ref name=Collision/>{{rp|១៦}} ពេញមួយរយៈកាលនេះ កម្រិតនៃជំនួយនិងការគាំទ្រផ្នែកនយោបាយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកលើវៀតណាមខាងត្បូងបានកើនឡើងជាលំដាប់។ តែទោះយ៉ាងណាក្តី របាយការណ៍ប៉ាន់ស្មានចារកម្មរបស់អាមេរិកក្នុងឆ្នាំ១៩៦១ បានបង្ហាញឱ្យឃើញថា "ពាក់កណ្តាលនៃតំបន់ជនបទទាំងមូលនៅភាគខាងត្បូងនិងនិរតីនៃទីក្រុងសៃហ្គន ក៏ដូចជាតំបន់មួយចំនួននៅភាគខាងជើង គឺសុទ្ធតែស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកកុម្មុយនីស្ត។ តំបន់មួយចំនួនខ្លះវិញមិនមានអាជ្ញាធររដ្ឋាភិបាលគ្រប់គ្រងច្បាស់លាស់ឡើយ ដោយគ្មានវត្តមានកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធសំខាន់ណាមួយទេ។ កម្លាំងវៀតកុងវិញបានរីកហុំព័ទ្ធតំបន់ជុំវិញទីក្រុងសៃហ្គន ហើយថ្មីៗនេះបានកំពុងចាប់ផ្តើមរំកិលខ្លួនបន្តិចម្តងៗចូលទៅកៀកទីក្រុង"។<ref name="auto">{{Cite book |last1=Sheehan |first1=Neil |url=https://books.google.com/books?id=YjM5DwAAQBAJ&q=one-half+of+the+entire+rural+region+south+and+southwest+of+Saigon&pg=PT135 |title=The Pentagon Papers: The Secret History of the Vietnam War |last2=Smith |first2=Hedrick |last3=Kenworthy |first3=E. W. |last4=Butterfield |first4=Fox |date=2017 |publisher=Skyhorse Publishing |isbn=978-1-63158-293-6 |access-date=6 July 2026 |archive-date=16 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316070621/https://books.google.com/books?id=YjM5DwAAQBAJ&q=one-half+of+the+entire+rural+region+south+and+southwest+of+Saigon&pg=PT135 |url-status=live}}</ref> របាយការណ៍ដដែរ ដែលក្រោយមកត្រូវបានដកស្រង់នៅក្នុង ''The Pentagon Papers'' បានបន្តថា "មនុស្សជាច្រើនមានអារម្មណ៍ថា [ឌៀម] មិនអាចប្រមូលកម្លាំងប្រជាជនឱ្យរួបរួមគ្នាដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងពួកកុម្មុយនីស្តបានឡើយ ព្រោះតែរូបលោកច្រើនពឹងផ្អែកលើអំណាចគ្រប់គ្រងដោយបុគ្គលម្នាក់ (ពោលគឺសាមីខ្លួនលោក) ខណៈអំពើពុករលួយត្រូវបានលើកលែងទៅលើក្រុមមនុស្សជិតស្និទ្ធរបស់លោក និងណាមួយ លោកតែងបដិសេធមិនព្រមបន្ធូរបន្ថយប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងសាធារណៈដ៏តឹងរ៉ឹង"។<ref name="auto"/> ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ១៩៦២ វៀតណាមខាងជើងបានបង្កើនកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងធ្វើសង្គ្រាមរបស់ខ្លួនដោយបញ្ជូនយុទ្ធជននិងសម្ភារៈបន្ថែមចូលមកក្នុងវៀតណាមខាងត្បូង។ ទន្ទឹមនឹងនេះ បន្ទាប់ពីបែកមិត្តភាពនឹងសូវៀត ហើយបដិសេធគោលនយោបាយ "រួមរស់ដោយសន្តិភាព" របស់ទីក្រុងម៉ូស្គូជាមួយលោកខាងលិច ទីក្រុងប៉េកាំងក៏បានបង្កើនជំនួយឥទ្ធិពលបន្ថែមដល់ទីក្រុងហាណូយដោយផ្តល់វៀតកុងនូវអាវុធធុនតូច និងធុនធ្ងន់សំខាន់ៗ។<ref name="Miller 2024">{{cite book |last=Miller |first=Edward |chapter=Points of Departure – The Global and Local Origins of the Vietnam War |pages=8–23 |editor-last=Miller |editor-first=Edward |title=The Cambridge History of the Vietnam War, Volume I: Origins |date=2024 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781316225240.002 |doi-access= |isbn=9781316225240 }}</ref>{{rp|២១}} ===របបសឹកយោធា (១៩៦៣–១៩៦៧)=== {{See also|វិបត្តិព្រះពុទ្ធសាសនា|រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៤|រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦៤|រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៥|ការបះបោរព្រះពុទ្ធសាសនា}} របបរដ្ឋាភិបាលឌៀមបានធ្លាក់ចុះប្រជាប្រិយភាពក្នុងចំណោមប្រជាជនវៀតណាមខាងត្បូងទូទៅ និងពី[[ចន ផ្វ. ខេនណឹឌី|រដ្ឋបាលខេនណឹឌី]] ដោយសារតែការគ្រប់គ្រងដឹកនាំស្ថានការណ៍មិនល្អទាក់ទិននឹងសកម្មជនព្រះពុទ្ធសាសនា និងការបរាជ័យក្នុងសមរភូមិក្រោមថ្វីដៃវៀតកុង។ នៅក្នុងនោះ អាជ្ញាធររដ្ឋបាលឌៀមបានបើក[[ហេតុការណ៍បាញ់ប្រហារហ្វេហ្វាត់ដាំន|ការបាញ់ប្រហារ]]ទៅលើក្រុមអ្នកបាតុករដោយផ្ដាច់ជីវិតមនុស្សប្រាំបួននាក់ ដែលជាហេតុជំរុញឱ្យផ្ទុះ[[វិបត្តិព្រះពុទ្ធសាសនា]]ឡើង ក៏ដូចជាបាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលជាច្រើនលើកច្រើនកន្លែង។ ស្ថានភាព​បានបន្តវិវត្ត​ដល់​កម្រិត​ធ្ងន់ធ្ងរ​នៅ​ពេល​ដែល​[[កងទ័ពនៃកងកម្លាំងពិសេសនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម|កងកម្លាំង​ពិសេស]]​ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ចូល[[ការវាយឆ្មក់វត្តអារាមសាឡឺយ|វាយ​ឆ្មក់]]​ក្នុង​បរិវេណវត្ត​អារាម​ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស ដែលបណ្ដាលឱ្យមានអ្នកស្លាប់បាត់បង់ជីវិតប្រមាណរាប់​រយ​នាក់។ ទីបំផុត លោកឌៀមត្រូវ​បានដកអំណាច​តាមរយៈ​[[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦|រដ្ឋប្រហារ​មួយ]]​នៅ​ថ្ងៃ​ទី១ ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣ ក្រោយពីមាន​ការ​យល់ព្រម​ដោយ​សម្ងាត់​ពី​អាមេរិក។ ការទម្លាក់ឌៀមចេញពីអំណាច ក៏ដូចជា[[ការចាប់ខ្លួន និងឃាតកម្មលើង៉ូ ឌិញឌៀម|ឃាតកម្មលើរូបលោក]] បានបង្កឱ្យកើតមានអស្ថិរភាពនយោបាយ និងការធ្លាក់ធម្មានុរូបភាពរបស់រដ្ឋាភិបាលទីក្រុងសៃហ្គន។ លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[សឿង វ៉ាន់មិញ]]បានក្លាយជាប្រធានាធិបតី មុនពេលលោកត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីតំណែងដោយ[[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៤|រដ្ឋប្រហារមួយទៀត]]នៅខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៤ ដោយលោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[ង្វៀន ខាញ់]]។ បន្ទាប់មក លោក[[ហ្វាន់ ខាកស៊ូ]]ក៏ត្រូវបានតែងតាំងជាប្រធានាធិបតីថ្មី ប៉ុន្តែអំណាចនយោបាយពិតគឺស្ថិតក្នុងដៃរបស់នាយឧត្តមសេនីយ៍ខាញ់ទៅវិញទេ។ ទន្ទឹមគ្នានេះ [[ឧប្បត្តិហេតុឈូងសមុទ្រតុងកឹង]]នៃថ្ងៃទី២ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៤ បានបើកផ្លូវឱ្យអាមេរិកចូលអន្តរាគមន៍នៅក្នុងសង្គ្រាមដោយផ្ទាល់ ហើយគិតត្រឹមចុងឆ្នាំនោះ កងទ័ពអាមេរិកជិត ២០០,០០០ នាក់ត្រូវបានបញ្ជូនមកវៀតណាម។ ខាញ់បានព្យាយាមឆក់ឱកាសពីវិបត្តិនេះដោយតាក់តែង[[ធម្មនុញ្ញវ៉ុងតាវ]]ឡើង ពោលជារដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីដែលនឹងកាត់បន្ថយសេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋនិងប្រមូលផ្តុំអំណាចមកនៅក្រោមបាតជើងលោក ប៉ុន្តែវាត្រូវបានរំសាយទៅវិញក្រោយត្រូវប្រឈមនឹងការតវ៉ាបាតុកម្មនិងកូដកម្មពីមហាជន។ រដ្ឋប្រហារប៉ុនប៉ងចំនួនពីរត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុង[[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦៤|ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៤]] និង[[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៥|ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៦៥]] ដែលរដ្ឋប្រហារចុងក្រោយនេះបានប្រព្រឹត្តិទៅដោយជោគជ័យ នាំឱ្យសេនាប្រមុខទ័ពអាកាស លោក[[ង្វៀន កាវកី]]ឡើងជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ខណៈលោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]]បានក្លាយជាប្រមុខរដ្ឋ។ ===សាធារណរដ្ឋទីពីរ (១៩៦៧–១៩៧៥)=== [[File:Woman casting ballot in 1967 South Vietnamese elections.jpg|thumb|upright|ស្ត្រីម្នាក់កំពុងបោះសន្លឹកឆ្នោតចូលក្នុងហឹបឆ្នោតក្នុងកំឡុង[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៦៧]]]] ក្រោមការដឹកនាំរបស់គី​និងធៀវ វៀតណាមខាងត្បូងបានចាប់ផ្ដើមមានស្ថេរភាពនយោបាយឡើងវិញ ខណៈកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តបានពង្រឹកម្តងទៀត ប៉ុន្តែសេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋវិញនៅតែស្ថិតនៅក្រោមការគំរាមកំហែងដូចមុនដដែរ។ ដោយត្រូវរងសម្ពាធពីអាមេរិក ពួកគេបានសម្រេចចិត្តប្រកាសរៀបចំការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី និងតំណាងរាស្ត្រសម្រាប់ស្ថាប័ននីតិបញ្ញត្តិនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧។ [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី]]បានប្រព្រឹត្តិទៅនៅថ្ងៃទី៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៧ ដោយធៀវបានជាប់ឆ្នោតបន្តជាប្រធានាធិបតីជាមួយនឹងសំឡេងគាំទ្រ ៣៤%។ រីឯ[[ការបោះឆ្នោតសភាវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|ការបោះឆ្នោតសភា]]វិញបានប្រព្រឹត្តិទៅនៅថ្ងៃទី២២ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៦៧។ នៅថ្ងៃទី៣១ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៦៨ [[កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម]] និងវៀតកុងបានរំលោភបទឈប់បាញ់ដោយប្រទូសរ៉ាយចំថ្ងៃពិធីបុណ្យ[[តេត]] (បុណ្យចូលឆ្នាំចិន)។ [[ការវាយលុកតេត|ប្រតិបត្តិការវាយលុកកំឡុងបុណ្យតេតនេះ]]មិនបានបំពេញសម្រេចគោលដៅរបស់ពួកកុម្មុយនីស្តមែន ប៉ុន្តែវាបានបង្ហាញថា​ វៀតណាមកុម្មុយនីស្តនៅតែមានកម្លាំងនិងសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការបើកយុទ្ធនាការវាយលុកធំៗ។ ដោយមើលឃើញដូច្នេះ [[រីឆាដ​និចសុន|រដ្ឋបាលនិចសុន]]ក៏បានណែនាំគោលនយោបាយ[[វៀតណាមូបនីយកម្ម]] ដើម្បីកាត់បន្ថយអន្តរាគមន៍ដោយផ្ទាល់របស់សហរដ្ឋអាមេរិក ហើយដើម្បីបើកផ្លូវផ្ដើមការចរចាជាមួយវៀតណាមខាងជើងដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាម។ នៅចន្លោះពីខែមេសាដល់ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៧០ កងកម្លាំងអាមេរិកនិងវៀតណាមខាងត្បូងបានបើក[[យុទ្ធនាការកម្ពុជា|ការវាយប្រហារជាបន្តបន្ទាប់]]ទៅលើមូលដ្ឋានទ័ពវៀតណាមខាងជើង/វៀតកុងនៅក្នុងទឹកដីប្រទេសកម្ពុជា។ នៅក្នុងខែកុម្ភៈ/មីនា ឆ្នាំ១៩៧១ វៀតណាមខាងត្បូងបានបើក[[ប្រតិបត្តិការឡាំសឺន ៧១៩|ការឈ្លានពាន]]វាយមូលដ្ឋានទ័ពវៀតណាមខាងជើងនៅក្នុងប្រទេសឡាវ ប៉ុន្តែត្រូវវៀតណាមខាងជើងវាយខ្ទប់វិញ ដោយគេបានចាត់ទុកវានេះថាជាការបរាជ័យដ៏ធំមួយនៃគោលនយោបាយវៀតណាមូបនីយកម្ម។ ធៀវបានជាប់ឆ្នោតម្តងទៀតដោយមិនមានសំឡេងប្រឆាំងនៅក្នុងការ[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៧១|បោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី]]នៅថ្ងៃទី២ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧១។ វៀតណាមខាងជើងវិញបានចាប់ផ្តើមបើក[[យុទ្ធនាការវស្សាន–និទាឃរដូវ|ការឈ្លានពាន]]លើវៀតណាមខាងត្បូងនៅចុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧២ មុនពេលត្រូវបានរុញច្រានថយទៅវិញនៅខែតុលាក្រោយអាមេរិកបានជួយគាំទ្រកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងតាមផ្លូវអាកាស។ ====ឆ្នាំចុងក្រោយ៖ ១៩៧៣–១៩៧៥==== ស្របទៅតាម[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស]] ដែលបានចុះនៅថ្ងៃទី២៧ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៣ កងកម្លាំងយោធាសហរដ្ឋអាមេរិកក៏បានដកខ្លួនចេញពីវៀតណាមខាងត្បូងនៅចុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៣ ខណៈកងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តទាំងប៉ុន្មានដែលមានវត្តមាននៅលើទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យបន្តឈរជើងដោយមិនអាចផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងឡើយ។ មេដឹកនាំវៀតណាមខាងជើងបានរំពឹងថាលក្ខខណ្ឌក្នុងបទឈប់បាញ់នោះនឹងផ្ដល់អត្ថប្រយោជន៍ឱ្យសាមីខ្លួនមានប្រៀបជាងគូសត្រូវ។ កំឡុងពេលដែលកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងបានវាយរុញច្រានវៀតកុងឱ្យឃ្លៀតចេញពីទីក្រុងសៃហ្គនបណ្ដើរៗ ហើយដើម្បីទប់ទល់នឹងវៀតណាមខាងត្បូងវិញនោះ វៀតណាមខាងជើងក៏បានរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រចម្បាំងថ្មីតាមរយៈការកោះហៅកិច្ចប្រជុំសំខាន់ៗនៅទីក្រុងហាណូយក្នុងកំឡុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៣ នេះយោងតាមលោក[[ជិន វ៉ាន់ចា]]។ នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំទាំងនោះ គេបានរៀបចំផែនការពង្រឹងពង្រីកផ្លូវលំហូជីមិញ និងរចនាសម្ព័ន្ធភស្តុភារផ្សេងៗទៀត ដែលនឹងឱ្យវៀតណាមខាងជើងមានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការបើកវគ្គឈ្លានពានថ្មីចូលវៀតណាមខាងត្បូង ដែលអាចនឹងប្រព្រឹត្តិទៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦។ នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៣ លោកប្រធានាធិបតីនិចសុនបានមានប្រសាសន៍ថា សហរដ្ឋអាមេរិកនឹងចូលអន្តរាគមន៍យោធាវិញ ប្រសិនបើភាគីកុម្មុយនីស្តហ៊ានរំលោភលើបទឈប់បាញ់។ សម្ដីរបស់លោកបានទាក់ទាញនូវប្រតិកម្មអវិជ្ជមានពីសាធារណជនអាមេរិក ហើយនៅថ្ងៃទី៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៧៣ ព្រឹទ្ធសភាអាមេរិកក៏បានអនុម័តវិសោធនកម្មច្បាប់ថ្មី ដើម្បីហាមឃាត់ការនូវដំណើរអន្តរាគមន៍ណាមួយចូលក្នុងសង្គ្រាមវិញ។ [[វិបត្តិប្រេងឆ្នាំ១៩៧៣|ការផ្ទុះឡើងនៃតម្លៃប្រេង]]នៅកំឡុងខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៣ បានបង្កជាផលវិបាកយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សេដ្ឋកិច្ចវៀតណាមខាងត្បូង។<ref>{{Cite book |last=Cooper |first=Andrew Scott |title=The Oil Kings: How the U.S., Iran, and Saudi Arabia Changed the Balance of Power in the Middle East |date=2011 |publisher=Simon & Schuster |location=New York |page=205 }}</ref> ផលវិបាកសេដ្ឋកិច្ចជាក់ស្ដែងមួយគឺករណីដែលរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងខ្វះលទ្ធភាពបើកប្រាក់ខែដល់ទាហានរបស់ខ្លួន ហើយបានដាក់កំហិតលើការបម្រើបម្រាស់ប្រេងឥន្ធនៈនិងគ្រាប់រំសេវផ្សេងៗ។ បន្ទាប់ពីការប៉ះទង្គិចគ្នាចំនួនពីរលើកដែលបណ្តាលឱ្យទាហានវៀតណាមខាងត្បូងចំនួន ៥៥ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត លោកប្រធានាធិបតីធៀវក៏បានប្រកាសនៅថ្ងៃទី៤ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៤ ថា សង្គ្រាមបានចាប់ផ្តើមម្តងទៀតហើយ រីឯកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសក៏អស់សុពលភាពដែរ។ ក្នុងកំឡុងរយៈពេលនៃធរមានបទឈប់បាញ់ ចំនួនមនុស្សស្លាប់និងរបួសដោយអាវុធនៅវៀតណាមខាងត្បូងមានជាង ២៥,០០០ នាក់។<ref>{{Cite web |title=This Day in History 1974: Thieu announces war has resumed |url=http://www.history.com/this-day-in-history.do?action=Article&id=1592 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225151920/http://www.history.com/this-day-in-history.do?action=Article&id=1592 |archive-date=25 February 2009}}</ref> នៅកំឡុងខែដដែរនោះ យោធាចិនបានវាយប្រហារកងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងនៅឯ[[សមរភូមិប្រជុំកោះប៉ារ៉ាសែល|ប្រជុំកោះប៉ារ៉ាសែល]] ដោយដណ្តើមគ្រប់គ្រងកោះទាំងនោះបានដោយជោគជ័យ។ នៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៧៤ លោកនិចសុនត្រូវបង្ខំខ្លួនលាលែងពីតំណែងដោយសារតែ[[រឿងអាស្រូវវ៉ាធើហ្កេត]] (Watergate) ខណៈសភាអាមេរិកបានបោះឆ្នោតកាត់បន្ថយជំនួយចំពោះវៀតណាមខាងត្បូងពី ១ ពាន់លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំមកត្រឹម ៧០០ លានដុល្លារ។ កំឡុងពេលនេះដែរ ផ្លូវលំហូជីមិញ ដែលធ្លាប់ជាផ្លូវឆ្លងកាត់ឡើងចុះភ្នំកណ្ដាលព្រៃព្រឹក្សា ត្រូវបានអភិវឌ្ឍក្លាយជាផ្លូវវិថីក្រាលថ្មកៅស៊ូដែលអាចបើកបរយានជំនិះបានដោយស្រួល ប្រកបជាមួយនឹងស្ថានីយប្រេងឥន្ធនៈ។ នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៧៤ កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានបើក[[សមរភូមិហ្វឿកឡុង|ការឈ្លានពានចូលខេត្តហ្វឿកឡុង]]របស់វៀតណាមខាងត្បូង ដើម្បីតេស្តសាកល្បងកម្លាំងប្រយុទ្ធនិងឆន្ទៈនយោបាយវៀតណាមខាងត្បូង និងថាតើសហរដ្ឋអាមេរិកនឹងឆ្លើយតបដោយកម្លាំងយោធាឬអត់។ ដោយគ្មានជំនួយយោធាពីអាមេរិក កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងគឺខ្វះសមត្ថភាពទប់ទល់នឹងការឈ្លានពាននោះ ហើយជាលទ្ធផល កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានវាយកាន់កាប់ភូមិស្រុកជាច្រើននៅជុំវិញទីរួមខេត្តហ្វឿកឡុងដោយជោគជ័យ និងបានធ្វើឱ្យកម្លាំងឈរជើងវៀតណាមខាងត្បូងនៅក្នុខេត្តនេះធ្លាក់ចុះខ្សោយ។ ប្រធានាធិបតីធៀវក្រោយមកបានបញ្ជាឱ្យដកទ័ព បោះបង់ខេត្តហ្វឿកឡុងចោលនៅដើមខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៥។ ចុងក្រោយ ក្រុងហ្វឿកឡុងបានក្លាយជាទីរួមខេត្តនៅលើទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងដំបូងគេដែលបានធ្លាក់ទៅក្នុងកណ្ដាប់ដៃកងទ័ពកុម្មុយនីស្តវៀតណាម។<ref>{{Cite book |last=Conboy |first=Kenneth |url=https://books.google.com/books?id=cyvDCwAAQBAJ&q=Phuoc+Long+and+PAVN&pg=PT49 |title=The NVA and Viet Cong |date=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-78096-766-0 |access-date=9 July 2026 |archive-date=12 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210612055546/https://books.google.com/books?id=cyvDCwAAQBAJ&q=Phuoc+Long+and+PAVN&pg=PT49 |url-status=live}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានបើកការវាយលុកនៅ[[សមរភូមិបួនម៉ាធួត|បួនម៉ាធួត]]ក្នុងតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល។ កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងបានព្យាយាមការពារនិងវាយបកវិញដែរតែមិនបានជោគជ័យ ព្រោះតែខ្លួនមានកម្លាំងបម្រុងតិច ក៏ដូចជាកង្វះខាតគ្រឿងបន្លាស់និងគ្រាប់រំសេវផង។ ជាលទ្ធផល ធៀវបានបញ្ជាឱ្យដកកងអង្គភាពសំខាន់ៗចេញពីតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល ដែលធ្វើឱ្យស្ថានការណ៍យោធាកាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺនឡើងៗ ហើយទាហានខ្លួនក៏ចាប់ផ្ដើមបាត់បង់ស្មារតីជឿទុកចិត្តលើថ្នាក់ដឹកនាំគេបណ្ដើរៗដែរ។ កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរជាងនេះទៅទៀតនោះ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងបានបើកការវាយប្រហារពីចេញភាគខាងជើងនិងកើត ពោលចេញពីមូលដ្ឋានទ័ពពួកគេក្នុងប្រទេសកម្ពុជានិងឡាវ ដោយវាយដណ្តើមបាន[[យុទ្ធនាការហ្វេ–ដាណាង|ទីក្រុងហ្វេនិងដាណាង]] មុនពេលបន្តរុលបន្ថែមឆ្ពោះមកភាគខាងត្បូង។ ខណៈដែលស្ថានភាពយោធាកាន់តែពិបាក កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងជាច្រើននាក់បានសម្រេចចិត្តរត់ចោលជួរ។ មកដល់ដើមខែមេសា កម្លាំងវៀតណាមកុម្មុយនីស្តបានលុកលុយស្ទើរតែ ៣/៥ នៃទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងទៅហើយ។ លោកប្រធានាធិបតីធៀវបានស្នើសុំជំនួយពីប្រធានាធិបតីអាមេរិក[[ជេរ៉ល់ដ៍ ហ្វដ]] ប៉ុន្តែព្រឹទ្ធសភាអាមេរិកមិនព្រមបញ្ចេញថវិកាបន្ថែមជាជំនួយដល់វៀតណាមខាងត្បូងនោះឡើយ ហើយណាមួយ ច្បាប់ដែលទើបអនុម័តថ្មីបានចងដៃរដ្ឋាភិបាលអាមេរិកមិនឱ្យចូលធ្វើអន្តរាគមន៍បន្ថែមនៅវៀតណាម។ ដោយអស់សង្ឃឹម លោកធៀវក៏បានកោះហៅលោកកាវកីឱ្យចេញពីនិវត្តន៍មកបម្រើការជាមេបញ្ជាការយោធាម្តងទៀត។ ====ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន៖ មេសា ១៩៧៥==== {{Main|ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន|ប្រតិបត្តិការហ្វ្រីក្វឹនវីនដ៍}} [[File:Vietnamese UH-1 pushed over board, Operation Frequent Wind.jpg|thumb|ឧទ្ធម្ភាគចក្រអាមេរិកទទេមួយគ្រឿងត្រូវបាននាវិករួមគ្នារុញទៅជ្រុងម្ខាងនៃនាវាដឹកយន្តហោះ ដើម្បីបើកកន្លែងសម្រាប់ឱ្យអ្នកដែលត្រូវជម្លៀសបន្ថែមទៀតបានចុះចត។]] ស្មារតីប្រយុទ្ធតតាំងរបស់ទាហានវៀតណាមខាងត្បូងបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងរ៉ោករ៉ាកដុនដាប ខណៈពេលដែលកងទ័ពកុម្មុយនីស្តវៀតណាមកំពុងវាតទីកាន់កាប់ទឹកដីបន្ថែម បង្កៀកជិតរដ្ឋធានីសៃហ្គនពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃ។ កិច្ខប្រឹងប្រែងបង្កើតរបាំងការពារចុងក្រោយត្រូវបានរៀបចំដោយ[[កងពលធំទី១៨ (វៀតណាមខាងត្បូង)|កងពលធំទី១៨]] នៃកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងនៅក្នុង[[សមរភូមិស៊ួនឡុក]]ចាប់ពីថ្ងៃទី៩–២១ ខែមេសា។ ប្រធានាធិបតីធៀវបានលាលែងពីតំណែងនៅថ្ងៃទី២១ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ មុនពេលភៀសខ្លួនរត់ទៅ[[តៃវ៉ាន់]]។ មុនពេលចាកចេញ លោកបានតែងតាំងអនុប្រធានាធិបតី លោក[[ជិន វ៉ាន់ហឿង]]ជាអ្នកស្នងតំណែងបន្តជាប្រធានាធិបតី។ លោកវ៉ាន់ហឿងបានកាន់អំណាចបានត្រឹមមួយសប្តាហ៍ប៉ុណ្ណោះ មុនពេលត្រូវសភាជាតិវៀតណាមខាងត្បូងបោះឆ្នោតផ្ទេរតំណែងប្រធានាធិបតីទៅឱ្យលោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[សឿង វ៉ាន់មិញ]] ក៏ព្រោះតែគេមើលឃើញឧត្តមសេនីយ៍មិញជាឥស្សរជនមួយរូបដែលមានចិត្តគំនិតចង់ផ្សះផ្សាជាមួយភាគីខាងជើង ហើយណាមួយ គេសង្ឃឹមថា លោកអាចចរចារកដំណោះស្រាយដែលអំណោយផលជាងមុនដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាម។ ចំពោះភាគីវៀតណាមខាងជើងវិញគឺគេមិនមានចំណាប់អារម្មណ៍ចរចាអ្វីនោះទេ ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន កម្លាំងកុម្មុយនីស្តក៏បាន[[ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន|វាយចូលកាន់កាប់ទីក្រុងសៃហ្គន]]ដោយជោគជ័យ។ មិញក្រោយមកបានសុំចុះចាញ់ដោយព្រមប្រគល់ទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងដែលខ្លួននៅកាន់កាប់ទាំងប៉ុន្មានទៅឱ្យវៀតណាមខាងជើងដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌនៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥។<ref>{{Cite web |title=Fall of Saigon - 1975 Year in Review - Audio - UPI.com |url=http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1975/Fall-of-Saigon/12305821478075-2/ |website=UPI |access-date=9 July 2026 |archive-date=28 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090428100111/http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1975/Fall-of-Saigon/12305821478075-2 |url-status=live}}</ref> នៅក្នុងកំឡុងពេលប៉ុន្មានម៉ោងមុនការប្រកាសសុំចុះចាញ់ សហរដ្ឋអាមេរិកបានធ្វើការជម្លៀសបុគ្គលិករដ្ឋាភិបាលអាមេរិកជាច្រើននាក់ ក៏ដូចជាមន្ត្រីសមាជិកជាន់ខ្ពស់នៃកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូង និងជនស៊ីវិលមួយចំនួនផងដែរ ដែលគេមើលឃើញថាអាចត្រូវពួកកុម្មុយនីស្តទំនងធ្វើទុក្ខបុកម្នេញប្រសិនជាចាប់បាន។ ប្រជាជនដែលត្រូវបានជម្លៀសជាច្រើននាក់ត្រូវបានគេដឹកដោយផ្ទាល់តាមឧទ្ធម្ភាគចក្រទៅកាន់នាវាដឹកយន្តហោះជាច្រើនគ្រឿងដែលកំពុងទន្ទឹងរង់ចាំនៅឯនាយសមុទ្រក្បែរបណ្ដោយឆ្នេរប្រទេសវៀតណាម។ ===រដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្នបដិវត្តន៍=== {{Main|រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង}} បន្ទាប់ពីសុំចុះចាញ់ប្រគល់ទីក្រុងសៃហ្គនទៅឱ្យកងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងកាន់កាប់នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ [[រដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្នបដិវត្តន៍នៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង]]ក៏បានក្លាយជារដ្ឋាភិបាលផ្លូវការនៃវៀតណាមខាងត្បូង មុនពេលត្រូវបង្រួបបង្រួមបញ្ចូលគ្នាជាមួយសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម ដើម្បីបង្កើត[[វៀតណាម|សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម]]នៅថ្ងៃទី២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៧៦។<ref>{{Cite web |title=About Vietnam |url=http://www.vietnam.gov.vn/portal/page/portal/English/TheSocialistRepublicOfVietnam/AboutVietnam/AboutVietnamDetail?categoryId=10000103&articleId=10001012 |access-date=9 July 2026 |website=vietnam.gov.vn/portal |archive-date=17 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211217215154/http://www.vietnam.gov.vn/portal/page/portal/English/TheSocialistRepublicOfVietnam/AboutVietnam/AboutVietnamDetail?categoryId=10000103&articleId=10001012 }}</ref> ==ភូមិសាស្ត្រ== វៀតណាមខាងត្បូងមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹង[[វៀតណាមខាងជើង]]នៅភាគខាងជើង ប្រទេស[[ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ|ឡាវ]]នៅភាគពាយ័ព្យ ប្រទេស[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)|កម្ពុជា]]នៅភាគនិរតី និងប្រទេស[[ថៃ]]តាម[[ឈូងសមុទ្រថៃ]]នៅភាគនិរតី។ វៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានបែងចែកជាតំបន់ទំនាបឆ្នេរ តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល និងតំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គ។ ល្វែងម៉ោងនៃវៀតណាមខាងត្បូងគឺដើរលឿនជាងវៀតណាមខាងជើងមួយម៉ោង ពោលគឺវៀតណាមខាងត្បូងប្រកាន់ល្វែងម៉ោង [[UTC+០៨]] ដែលជាតំបន់ម៉ោងតែមួយគ្នាដូចនឹងប្រទេស[[ហ្វីលីពីន]] [[ប្រ៊ុយណេ]] [[ម៉ាឡេស៊ី]] [[សិង្ហបុរី]] ចិន តៃវ៉ាន់ និងអូស្ត្រាលីខាងលិច។ ក្រៅពីទឹកដីចម្បងនៅដីគោក សាធារណរដ្ឋវៀតណាមក៏គ្រប់គ្រងផ្នែកខ្លះនៃ[[ប្រជុំកោះប៉ារ៉ាស៊ែល]] និង[[ប្រជុំកោះស្ព្រែតលី|ស្ព្រែតលី]]ផងដែរ។ ប្រទេសចិនបានវាយកាន់កាប់ប្រជុំកោះប៉ារ៉ាស៊ែលទាំងមូលនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៤ បន្ទាប់ពីកងទ័ពជើងទឹកវៀតណាមខាងត្បូងបានព្យាយាមវាយប្រហារលើផ្នែកកោះដែលស្ថិតក្រោមប្រទេសចិន។ ==រដ្ឋាភិបាល និងនយោបាយ== វៀតណាមខាងត្បូងជាឯកត្តរដ្ឋ<ref name="Unitary 1">{{cite web |last1=A. JOINER |first1=CHARLES |last2=VAN THUAN |first2=NGUYEN |date=June 1962 |title=PUBLIC ADMINISTRATION IN THE SAIGON METROPOLITAN AREA |url=https://vietnamproject.archives.msu.edu/recordFiles/159-547-3742/UA17-95_000585.pdf |publisher=MICHIGAN STATE UNIVERSITY }}</ref><ref name="Unitary 2">{{cite web |title=Organizing Bureaucrats: South Viet Nam's National Revolutionary Civil Servants' League |url=https://www.jstor.org/stable/3023589 |author1=Charles A. Joiner |author2=Roy Jumper |publisher=JSTOR }}</ref> និងមជ្ឈការនិយម<ref name="Centralized 1">{{cite web |title=The Situation in South Vietnam |url=https://www.cia.gov/readingroom/docs/DOC_0000874872.pdf |date=17 September 1963 |publisher=Central Intelligence Agency |format=PDF }}</ref><ref name="Centralized 2">{{cite web |title=Examining the Leaders of North and South Vietnam |url=https://www.dummies.com/article/academics-the-arts/history/world/examining-the-leaders-of-north-and-south-vietnam-200157/ |publisher=For Dummies }}</ref> ដែលបានឆ្លងកាត់ការផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធនយោបាយជាច្រើនលើកច្រើនសារកាលនៅមានអត្ថិភាព។ ពីដំបូង ព្រះចៅ[[បាវ ដាយ]]បានបម្រើការជាព្រះប្រមុខរដ្ឋវៀតណាម នៅពេលដែលប្រទេសនេះត្រូវបានបែងចែកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៤ មុនពេលព្រះអង្គត្រូវបានគេដកចេញ។ នយោបាយក្នុងស្រុកនៅសាធារណរដ្ឋវៀតណាមបានឆ្លងកាត់ការវិវត្តន៍ដ៏ច្របូកច្របល់ក្នុងសម័យសង្គ្រាម ដោយផ្លាស់ប្តូរពីរបបផ្តាច់ការ (១៩៥៥–១៩៦៣) ទៅរបបសឹកយោធា (១៩៦៣–១៩៦៧) និងទីបំផុតទៅជាលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យដែលកំពុងអភិវឌ្ឍ (១៩៦៧–១៩៧៥)។<ref name="Voices">{{cite book |last1=Taylor |first1=K. W. |chapter=Voices from the South |in1=Taylor |year=2015 |id=2015a }}</ref> == មើលផងដែរ == *[[សង្គ្រាមវៀតណាម]] *[[វៀតណាមខាងជើង]] *[[វៀតកុង]] *[[ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម]] ==កំណត់សម្គាល់== {{reflist|group=ស}} == ឯកសារយោង == {{Reflist}} {{Stub}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វៀតណាមខាងត្បូង]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតប្រទេសក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមវៀតណាម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតសាធារណរដ្ឋ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតប្រទេសនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍]] mivnguw65m3dk8jecfmn72sskqvbomq 0 44108 337241 300241 2026-07-09T21:15:56Z Sreynaree1986 47227 ប្រវត្តិ 337241 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = '''អ្នកម្នាង ផាត់ កាញ៉ុល'''<br/> | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះមហេសីក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]<br/>(តំណែងព្រះជាយា) | image = | caption = | reign = ១៩៤២-១៩៤៦ | coronation = | full name = '''​អ្នកម្នាង ផាត់ កាញ៉ុល''' | predecessor = [[ឃុន​ទេពកញ្ញាសោភា គឹម​អាន យៀប|ឃុន​ទេពកញ្ញាសោភា]] | successor = [[ស៊ីសុវត្ថិ ពង្សានមុនី|ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី ស៊ីសុវត្ថិ ពង្សសានមុនី]] | spouse = ព្រះបាទ[[នរោត្ដម សីហនុ|នរោត្ដម សីហនុ]] | issue = [[នរោត្តម រណឫទ្ធិ|សម្តេចក្រុមព្រះ នរោត្តម រណឫទ្ធិ]]<br/>[[នរោត្តម បុប្ផាទេវី|សម្តេចរាជបុត្រីព្រះរៀម នរោត្តម បុប្ផាទេវី]] | royal house = | dynasty = [[រាជវង្សនរោត្ដម]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = ០១ កុម្ភៈ ១៩៧០ (៤៩-៥០ ឆ្នាំ) | death_place = [[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]], [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)|ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] | date of burial = | place of burial = | religion = [[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយថេរវាទបែបខ្មែរ]]<br><small>(ជាមួយ[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]（[[វិញ្ញាណនិយម]])និង[[ហិណ្ឌូសាសនា|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]])</small> |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} '''អ្នកម្នាង ផាត់ កាញ៉ុល''' កើតនៅឆ្នាំ១៩២០ - ០១ កុម្ភៈ ១៩៧០ គឺជាព្រះមហេសីទី១របស់[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទសម្ដេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ]]។ អ្នកម្នាងជាមាតារបស់[[នរោត្តម បុប្ផាទេវី|សម្ដេចរាជបុត្រីព្រះរៀម នរោត្តម បុប្ផាទេវី]] (០៨ មករា ១៩៤៣ - ១៨ វិច្ឆិកា ២០១៩) និង[[នរោត្តម រណឫទ្ធិ|សម្ដេចក្រុមព្រះ នរោត្តម រណឫទ្ធិ]] (០២ មករា ១៩៤៤ - ២៨ វិច្ឆិកា ២០២១)។ អ្នកម្នាងនិង​ព្រះបាទ​ នរោត្តម សីហនុ ​បាន​លែងលះនៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៦។ អ្នកម្នាង ផាត់ កាញ៉ុល បានទទួលមរណភាព​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​០១ ខែ​កុម្ភៈ ឆ្នាំ​១៩៧០ ក្នុងជន្មាយុ៥០ឆ្នាំ។<ref>[http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/cambodia/i14.html Neak Moneang Phat Kanhol]</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[លក្ខណៈសម្បត្តិនៃអ្នកដឹកនាំ]] * [[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ]] * [[នរោត្តម រណឫទ្ធិ|សម្ដេចក្រុមព្រះ នរោត្តម រណឫទ្ធិ]] * [[នរោត្តម បុប្ផាទេវី|សម្ដេចរាជបុត្រីព្រះរៀម នរោត្តម បុប្ផាទេវី]] * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរភាគរឿងនិទាន ដោយលោកបណ្ឌិតសភាចារ្យ [[រស់ ចន្ទ្រាបុត្រ]] * ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ {{commons category|ផាត់ កាញ៉ុល}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[ឃុន​ទេពកញ្ញាសោភា គឹម​អាន យៀប|ឃុន​ទេពកញ្ញាសោភា]]}} {{s-ttl|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះមហេសីក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]<br/>([[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)|ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]])|years= ១៩៤២-១៩៤៦}} {{s-aft|after=[[ស៊ីសុវត្ថិ ពង្សានមុនី|ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី ស៊ីសុវត្ថិ ពង្សសានមុនី]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សានុវង្សនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកម្នាងសម័យព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកម្នាងនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សនរោត្តម]] f2tnw3u8dd2twai8bbmtenae5pr4upl 337247 337241 2026-07-09T23:57:48Z Sreynaree1986 47227 ប្រវត្តិ 337247 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = '''អ្នកម្នាង ផាត់ កាញ៉ុល'''<br/> | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះមហេសីក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]<br/>(តំណែងព្រះជាយា) | image = | caption = | reign = ១៩៤២-១៩៤៦ | coronation = | full name = '''​អ្នកម្នាង ផាត់ កាញ៉ុល''' | predecessor = [[ឃុន​ទេពកញ្ញាសោភា គឹម​អាន យៀប|ឃុន​ទេពកញ្ញាសោភា]] | successor = [[ស៊ីសុវត្ថិ ពង្សានមុនី|ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី ស៊ីសុវត្ថិ ពង្សសានមុនី]] | spouse = ព្រះបាទ[[នរោត្ដម សីហនុ|សម្តេចនរោត្តម សីហនុ ព្រះបរមរតនកោដ្ឋ]] | issue = [[នរោត្តម រណឫទ្ធិ|សម្តេចក្រុមព្រះ នរោត្តម រណឫទ្ធិ]]<br/>[[នរោត្តម បុប្ផាទេវី|សម្តេចរាជបុត្រីព្រះរៀម នរោត្តម បុប្ផាទេវី]] | royal house = | dynasty = [[រាជវង្សនរោត្ដម]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = ០១ កុម្ភៈ ១៩៧០ (៥០ ឆ្នាំ) | death_place = [[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]], [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)|ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] | date of burial = | place of burial = | religion = [[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយថេរវាទបែបខ្មែរ]]<br><small>(ជាមួយ[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]（[[វិញ្ញាណនិយម]]) និង[[ហិណ្ឌូសាសនា|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]])</small> |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} '''អ្នកម្នាង ផាត់ កាញ៉ុល''' គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជានិងគឺជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះមហេសី]]ទីមួយរបស់[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទសម្ដេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ]]។ អ្នកម្នាងជាមាតារបស់[[នរោត្តម បុប្ផាទេវី|សម្ដេចរាជបុត្រីព្រះរៀម នរោត្តម បុប្ផាទេវី]]និង[[នរោត្តម រណឫទ្ធិ|សម្ដេចក្រុមព្រះ នរោត្តម រណឫទ្ធិ]]។ ==ជីវប្រវត្តិ== អ្នកម្នាងកើតនៅឆ្នាំ១៩២០ - ០១ កុម្ភៈ ១៩៧០ និងបានរៀបអភិសេកជាមួយនឹងព្រះបាទ[[នរោត្ដម សីហនុ|សម្តេចនរោត្តម សីហនុ ព្រះបរមរតនកោដ្ឋ]]នៅ​ឆ្នាំ ១៩៤២។ និងមានព្រះបុត្រាបុត្រីចំនួនពីរព្រះអង្គជាមួយនឹងព្រះបាទ[[នរោត្ដម សីហនុ|សម្តេចនរោត្តម សីហនុ ព្រះបរមរតនកោដ្ឋ]] គឺ [[នរោត្តម បុប្ផាទេវី|សម្ដេចរាជបុត្រីព្រះរៀម នរោត្តម បុប្ផាទេវី]] និង[[នរោត្តម រណឫទ្ធិ|សម្ដេចក្រុមព្រះ នរោត្តម រណឫទ្ធិ]]។ អ្នកម្នាងនិងព្រះបាទ[[នរោត្ដម សីហនុ|សម្តេចនរោត្តម សីហនុ ព្រះបរមរតនកោដ្ឋ]]​បាន​លែងលះនៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៦។ អ្នកម្នាង ផាត់ កាញ៉ុល បានទទួលមរណភាព​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​០១ ខែ​កុម្ភៈ ឆ្នាំ​១៩៧០ ក្នុងជន្មាយុ៥០ឆ្នាំ។<ref>[http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/cambodia/i14.html Neak Moneang Phat Kanhol]</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[លក្ខណៈសម្បត្តិនៃអ្នកដឹកនាំ]] * [[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ]] * [[នរោត្តម រណឫទ្ធិ|សម្ដេចក្រុមព្រះ នរោត្តម រណឫទ្ធិ]] * [[នរោត្តម បុប្ផាទេវី|សម្ដេចរាជបុត្រីព្រះរៀម នរោត្តម បុប្ផាទេវី]] * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរភាគរឿងនិទាន ដោយលោកបណ្ឌិតសភាចារ្យ [[រស់ ចន្ទ្រាបុត្រ]] * ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ {{commons category|ផាត់ កាញ៉ុល}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[ឃុន​ទេពកញ្ញាសោភា គឹម​អាន យៀប|ឃុន​ទេពកញ្ញាសោភា]]}} {{s-ttl|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះមហេសីក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]<br/>([[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)|ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]])|years= ១៩៤២-១៩៤៦}} {{s-aft|after=[[ស៊ីសុវត្ថិ ពង្សានមុនី|ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី ស៊ីសុវត្ថិ ពង្សសានមុនី]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សានុវង្សនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកម្នាងសម័យព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកម្នាងនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សនរោត្តម]] gujvnrg3rqnbd80nlwx90wpr7g8egys 0 50540 337236 337094 2026-07-09T19:49:45Z Sreynaree1986 47227 ប្រវត្តិ 337236 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | consort = yes | name = អ្នកម្នាងច័ន្ទ | title = | image = | caption = | succession = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះមហេសីក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[សម័យកាលចតុមុខ]]<br/>(តំណែងព្រះស្នំ) | moretext = | reign = ១៣៨៥-១៤៣២ | reign-type = រជ្ជកាល | reg-type = ព្រះស្វាមី | regent = [[បរមរាជាទី១|ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបរមរាជា ពញ្ញាយ៉ាត]] | predecessor = [[ស៊ីសៈងាម|ព្រះមេនាងបទុមកេសរ]] | successor = [[អ្នកម្នាងកែវទី២|អ្នកម្នាងកែវ]] | succession1 = | reign = ១៣៨៥-១៤៣២ | predecessor = [[ស៊ីសៈងាម|ព្រះមេនាងសៀមស្រងៀម]]<br /> | successor = [[អ្នកម្នាងកែវទី២|អ្នកម្នាងកែវ]]<br /> | spouse = [[បរមរាជាទី១|ព្រះបាទពញាយ៉ាត]] | issue = [[ស្រីរាជា|ព្រះបាទស្រីរាជា]]<br /><small>(យោងតាមឯកសារពង្សាវតារខ្មែរមួយចំនួន)</small> | house = [[អង្គជ័យ|រាជវង្សចតុមុខ​មង្គល]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | full name = '''អ្នកព្រះនាងទេពតេជះ''' | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = [[សម័យកាលចតុមុខ|រាជធានីចតុមុខ]], [[សម័យកាលចតុមុខ]] | burial_date = | burial_place = | religion = [[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយថេរវាទបែបខ្មែរ]]<br><small>([[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]（[[វិញ្ញាណនិយម]])និង[[ព្រហ្មញ្ញ សាសនា|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]])</small> | signature = | signature_alt = }} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} [[ឯកសារ:Stupa_containing_the_ashes_of_King_Ponhea_Yat_(14064729600).jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|297x297ភីកសែល| Stupa containing the ashes of Ponhea Yat.]] '''អ្នកម្នាងច័ន្ទ''' ឬ '''ចាន់''' គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជានៃសម័យកាលចតុមុខ និងជាព្រះភរិយាទីបួននៃ[[បរមរាជាទី១|ព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមរាជាពញាយ៉ាតរាជាធិរាជ]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលចតុមុខ]]។ យោងតាមឯកសារពង្សាវតារខ្មែរមួយចំនួន ទ្រង់ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាព្រះរាជមាតានៃ [[ស្រីរាជា|ព្រះបាទស្រីរាជា]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលចតុមុខ]]។<ref>https://www.scribd.com/document/729400102/%E1%9E%94-%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F-%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9F-%E1%9E%9A-%E1%9E%8F%E1%9E%81-%E1%9E%98%E1%9F%82%E1%9E%9A-%E1%9E%9F%E1%9E%98-%E1%9E%99%E1%9E%85%E1%9E%8F%E1%9E%BB%E1%9E%98%E1%9E%BB%E1%9E%81</ref><ref>https://www.khsearch.com/qna/16474</ref> == ​​ជីវប្រវត្តិ == '''អ្នកម្នាងច័ន្ទ''' ឬ '''ចាន់''' គឺជាបាទបរិចារិកានៃ[[បរមរាជាទី១|ព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមរាជាពញាយ៉ាតរាជាធិរាជ]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលចតុមុខ]]។ អ្នកម្នាងបាន​រៀប​អភិសេក​ជាមួយ​[[បរមរាជាទី១|ព្រះបាទពញាយ៉ាត]]នៃហើយបានក្លាយ​ជា​មហេសី​ទីបួនរបស់​[[បរមរាជាទី១|ព្រះបាទពញាយ៉ាត]]។ យោងតាមឯកសារពង្សាវតារខ្មែរមួយចំនួន អ្នកម្នាងជាមួយនឹង[[បរមរាជាទី១|ព្រះបាទពញាយ៉ាត]]មាន​បុត្រមួយរ​អង្គ គឺ ​[[ស្រីរាជា|ព្រះបាទស្រីរាជា]]។ ក្រោយធ្វើពិធីរាជាភិសេកគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍នៅ[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]] [[បរមរាជាទី១|ព្រះបាទពញាយ៉ាត]]ទ្រង់អភិសេកអ្នកម្នាងច័ន្ទ ជាតំណែងព្រះស្នំ តាំងនាមជា '''អ្នកព្រះនាងទេពតេជះ''' ហើយ​ព្រះ​អង្គ​តែងតាំង​ឲ្យ​មាន​ព្រះ​ស្នំ​ឯក ទោ ត្រី ចត្វាឲ្យ​មាន​យស​ស័ក្ដិធំ​តូច​តាម​លំដាប់។<ref>រាជពង្សាវតារក្រុងកម្ពុជា (ភាសាថៃ) បកប្រែដោយ พันตรีหลวงเรืองเดชอนันต์ (ทองดี ธนรัชต์). นนทบุรี. สำนักพิมพ์ศรีปัญญา. ២៥៥០</ref> == តំណែង == * '''អ្នកម្នាងច័ន្ទ''' នៅព្រះបាទ[[បរមរាជាទី១|ព្រះបាទពញាយ៉ាត]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] នា[[ខេត្តបាសាន|រាជធានីទួលបាសាន]]។ * '''អ្នកព្រះនាងទេពតេជះ''' នៅព្រះបាទ[[បរមរាជាទី១|ពញាយ៉ាត]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] នា[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]] និង[[សម័យកាលចតុមុខ|រាជធានីចតុមុខ]]។ ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[រាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រនៃខ្មែរ|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[អរិយធម៌ខ្មែរនៅសម័យក្រោយអង្គរ (ចតុមុខ-លង្វែក)]] {{commons category|អ្នកម្នាងច័ន្ទ}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[ស៊ីសៈងាម|ព្រះមេនាងបទុមកេសរ]]<br>}} {{s-ttl|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះរាជអគ្គមហេសីកម្វុជទេឝ]]<br>[[សម័យកាលចតុមុខ]]|years= ១៣៨៥-១៤៣២}} {{s-aft|after=[[អ្នកម្នាងកែវទី២|អ្នកម្នាងកែវ]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សានុវង្សនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកម្នាងសម័យចតុមុខ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកម្នាងនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអង្គជ័យ]] lww3iid6ccgmlmqzmw8md9jr2nvjp3a 0 52029 337256 331649 2026-07-10T11:31:44Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 337256 wikitext text/x-wiki {{ការបកប្រែរដុប}}{{Infobox football biography|name=គេស៊ូកេ ហុងដា|image=File:Keisuke Honda 2018 (cropped) (cropped).jpg|image_size=200px|caption=ហុងដា ជាមួយ [[ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិជប៉ុន|ជប៉ុន]] នៅ [[បាល់ទាត់ពិភពលោក ឆ្នាំ២០១៨]]|fullname=គេស៊ូកេ ហុងដា<ref name="FCWC 2017">{{cite web |title=FIFA Club World Cup UAE 2017: List of Players: CF Pachuca |url=http://www.fifadata.com/documents/FCWC/2017/pdf/FCWC_2017_Squadlists.pdf |publisher=FIFA |page=3 |date=29 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201043355/http://www.fifadata.com/documents/FCWC/2017/pdf/FCWC_2017_Squadlists.pdf |archive-date=1 December 2017 |url-status=dead |access-date=8 មីនា 2025 |archivedate=1 ធ្នូ 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171201043355/http://www.fifadata.com/documents/FCWC/2017/pdf/FCWC_2017_Squadlists.pdf }}</ref>|birth_date={{Birth date and age|1986|6|13|df=yes}}<ref name="FCWC 2017"/>|birth_place=[[ខេត្តអូសាកា]], [[ជប៉ុន]]|death_date=|death_place=|height=1.82 m<ref name="FCWC 2017"/>|position=[[ខ្សែបម្រើ (បាល់ទាត់សមាគម)#ខ្សែបម្រើប្រយុទ្ធ|ខ្សែបម្រើប្រយុទ្ធ]]|currentclub=|clubnumber=|youthyears1=១៩៩៤-១៩៩៨|youthclubs1=Settsu|youthyears2=១៩៩៩-២០០១|youthclubs2=[[Gamba Osaka]]|youthyears3=២០០២-២០០៤|youthclubs3=វិទ្យាល័យសីរីយ៉ូ|years1=២០០៤-២០០៨|clubs1=[[Nagoya Grampus|Nagoya Grampus Eight]]|caps1=៩០|goals1=១១|years2=២០០៨-២០០៩|clubs2=[[VVV-Venlo]]|caps2=៦៨|goals2=២៤|years3=២០១០-២០១៣|clubs3=[[PFC CSKA Moscow|CSKA Moscow]]|caps3=៩៤|goals3=២០|years4=២០១៤-២០១៧|clubs4=[[A.C. Milan|AC Milan]]|caps4=៨១|goals4=១១|years5=២០១៧-២០១៨|clubs5=[[C.F. Pachuca|Pachuca]]|caps5=២៩|goals5=១០|years6=២០១៨-២០១៩|clubs6=[[Melbourne Victory FC|Melbourne Victory]]|caps6=១៨|goals6=៧|years7=២០១៩|clubs7=[[SBV Vitesse|Vitesse]]|caps7=៤|goals7=០|years8=២០២០|clubs8=[[Botafogo de Futebol e Regatas|Botafogo]]|caps8=២២|goals8=៣|years9=២០២១|clubs9=[[Portimonense S.C.|Portimonense]]|caps9=០|goals9=០|years10=២០២១|clubs10=[[Neftçi PFK|Neftçi Baku]]|caps10=៧|goals10=២|years11=២០២១|clubs11=[[FK Sūduva|Sūduva]]|caps11=៦|goals11=១|years12=២០២៤|clubs12=[[Paro FC|Paro]]|caps12=៥|goals12=២|nationalyears1=២០០៥|nationalteam1=[[ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិជប៉ុនអាយុក្រោម២០ឆ្នាំ|U20 ជប៉ុន]]|nationalcaps1=១|nationalgoals1=០|nationalyears2=២០០៦-២០០៨|nationalteam2=[[ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិជប៉ុនអាយុក្រោម២៣ឆ្នាំ|U23 ជប៉ុន]]|nationalcaps2=១៨|nationalgoals2=៥|nationalyears3=២០០៧-២០១៨|nationalteam3=[[ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិជប៉ុន|ជប៉ុន]]|nationalcaps3=៩៨|nationalgoals3=៣៧|manageryears1=២០១៨-២០២៣|managerclubs1=[[ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិកម្ពុជា|កម្ពុជា]]|manageryears2=២០២៣|managerclubs2=[[Cambodia national under-23 football team|U-23 កម្ពុជា]]|medaltemplates={{Medal|Country|{{fb|JPN}}}} {{Medal|Competition|[[AFC Asian Cup]]}} {{Medal|W|[[2011 AFC Asian Cup|កាតា ២០១១]]|}}}} {{Nihongo|'''គេស៊ូកេ ហុងដា'''|本田 圭佑|Honda Keisuke|កើតថ្ងៃទី ១៣ មិថុនា ១៩៨៦}} គឺជាអតីតកីឡាករបាល់ទាត់អាជីព និងជាអ្នកចាត់ការជនជាតិជប៉ុន ដែលលេងជាខ្សែបម្រើ។ ហុងដា រក​បាន​ជម្រើស​ជាតិ​ជាង 90 ប្រកួត​ចន្លោះ​ឆ្នាំ ២០០៨ ដល់ ២០១៨ ដោយ​លេង​នៅ [[ការប្រកួតបាល់ទាត់ពិភពលោក|World Cup]] 2010, 2014 និង [[បាល់ទាត់ពិភពលោក ឆ្នាំ២០១៨|2018]]។ គាត់​ក៏​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ក្រុម​ដែល​បាន​ឈ្នះ ​ពាន Asian Cup ឆ្នាំ 2011 ដែល​ជា​កន្លែង​ដែល​គាត់​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​បោះឆ្នោត​ជា Player of the Tournament។ == ស្ថិតិអាជីព == === អន្តរជាតិ === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+'''ចំនួន​ការ​ប្រកួត និងគ្រាប់បាល់ដោយក្រុមជម្រើសជាតិ និងឆ្នាំ''' ! ក្រុមជម្រើសជាតិ ! ឆ្នាំ ! ចំនួន​ការ​ប្រកួត ! '''គ្រាប់បាល់''' |- | rowspan="11" | [[ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិ ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | ឆ្នាំ ២០០៨ | ១ | 0 |- | ឆ្នាំ ២០០៩ | ១០ | ៣ |- | ឆ្នាំ ២០១០ | ១២ | ៣ |- | ឆ្នាំ ២០១១ | ៨ | ២ |- | ឆ្នាំ ២០១២ | ៩ | ៤ |- | ឆ្នាំ ២០១៣ | ១២ | ៨ |- | ឆ្នាំ ២០១៤ | ១៣ | ៤ |- | ឆ្នាំ ២០១៥ | ១៤ | ១០ |- | ឆ្នាំ ២០១៦ | ៧ | ២ |- | ឆ្នាំ ២០១៧ | ៥ | 0 |- | ឆ្នាំ ២០១៨ | ៧ | ១ |- ! colspan="2" | សរុប ! ៩៨ ! ៣៧ |} : == កិត្តិយស == '''វីវី-វ៉ែនឡូ''' * Eerste Divisie: ២០០៨-០៩ '''CSKA Moscow''' * Russian Premier League ៖ ២០១២-១៣ * Russian Cup : ឆ្នាំ ២០១០-១១, ២០១២-១៣ * Russian Super Cup ៖ ឆ្នាំ ២០១៣ '''មីឡាន''' * Supercoppa Italiana ៖ ឆ្នាំ ២០១៦ '''Neftçi PFK''' * Azerbaijan Premier League : ២០២០-២១ '''Paro FC''' * Bhutan Premier League ៖ ២០២៤ '''ជប៉ុន''' * ពានរង្វាន់ AFC Asian Cup ៖ ឆ្នាំ ២០១១ '''បុគ្គល''' [[ឯកសារ:Visit_to_J-Village_(01814507)_(49587604722).jpg|រូបភាពតូច| ស្នាម​ជើង​របស់​ហុងដា​ដាក់​តាំង​បង្ហាញ​នៅ​កន្លែង​ទទួល​ភ្ញៀវ​សំខាន់​នៃ​ភូមិ J-Village]] * Eerste Divisie Player of the Year : ២០០៨-០៩ * កីឡាករ​បាល់ទាត់​ជប៉ុន​ឆ្នើម​ប្រចាំ​ឆ្នាំ ៖ ២០១០ * កីឡាករ​ដ៏​មាន​តម្លៃ​បំផុត​ប្រចាំ​ទ្វីប​អាស៊ី AFC Asian Cup ឆ្នាំ ២០១១ * AFC Asian Cup Quality Player: ឆ្នាំ ២០១១<ref>{{Cite web |title=AFC Asian Cup Qatar 2011 Technical Report |url=https://www.the-afc.com/afc/documents/PdfFiles/afc-asian-cup-qatar-2011-technical-report |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818083829/http://www.the-afc.com/afc/documents/PdfFiles/afc-asian-cup-qatar-2011-technical-report |archive-date=18 August 2018 |access-date=10 December 2019 |website=The-AFC.com |publisher=AFC}}</ref> * កីឡាករបាល់ទាត់ល្អបំផុតនៅអាស៊ី ៖ ឆ្នាំ ២០១៣ * AFC Asian Cup Fans' All-time XI: ២០១៨ <ref>{{Cite web |date=16 November 2018 |title=Fans' Best XI Announced! |url=https://www.the-afc.com/features/the-fans-afc-asian-cup-xi-announced |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181119084620/https://www.the-afc.com/features/the-fans-afc-asian-cup-xi-announced |archive-date=19 November 2018 |access-date=10 December 2019 |website=The-AFC.com |publisher=AFC}}</ref> * IFFHS ក្រុមបុរសនៃទសវត្សរ៍ (AFC) : ២០១១-២០២០<ref>{{Cite web |date=30 January 2021 |title=IFFHS MAN TEAM - AFC - OF THE DECADE 2011-2020 |url=https://www.iffhs.com/index.php/posts/930 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210703045212/https://www.iffhs.com/index.php/posts/930 |archive-date=3 July 2021 |access-date=12 June 2021 |website=IFFHS |archivedate=3 កក្កដា 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210703045212/https://www.iffhs.com/index.php/posts/930 }}</ref> * AFC Opta All-time XI នៅ FIFA World Cup ៖ ឆ្នាំ ២០២០<ref name="afcwc">{{Cite web |date=2020-07-07 |title=The best Asian team at the FIFA World Cup announced! |url=https://www.the-afc.com/competitions/fifa-world-cup/latest/news/the-best-asian-team-at-the-fifa-world-cup-announced |archive-url=https://web.archive.org/web/20210116082205/https://www.the-afc.com/competitions/fifa-world-cup/latest/news/the-best-asian-team-at-the-fifa-world-cup-announced |archive-date=2021-01-16 |access-date=2021-05-19 |publisher=Asian Football Confederation}}</ref> * AFC Fans All-time XI នៅ FIFA World Cup : ឆ្នាំ ២០២០<ref name="afcwc" /> * AFC Asian Cup All-time XI : ២០២៣<ref>{{Cite news|date=2023-08-12|title=#AsianCup2023 five-month countdown: Fan-voted all-time AFC Asian Cup Dream XI revealed|publisher=Asian Football Confederation|url=https://www.the-afc.com/en/national/afc_asian_cup/news/asiancup2023_five-month_countdown_fan-voted_all-time_afc_asian_cup%E2%84%A2_dream_xi_revealed_.html|access-date=2023-08-13}}</ref> == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Japanese-language text]] 7gaawypq88zu093tnr9gpefn2qdhsmz 0 53908 337228 2026-07-09T16:40:08Z Texan North Public Work Translators 214 51948 បង្កើតដោយការបកប្រែទំព័រ "[[:en:Special:Redirect/revision/1303678714|Old Collin County Courthouse]]" 337228 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន អាគារ|name=សាលាក្តីខោនធីអូលខូលីន<br> Old Collin County Courthouse|image=McKinney April 2017 027 (Historic Collin County Courthouse).jpg|caption=|address=ផ្លូវ 111 N Tennessee St|location_town=[[ម៉ាក់គីននី រដ្ឋតិចសាស|ម៉ាក់គីននី]]<br> [[McKinney, Texas|McKinney]]|location_country=|coordinates={{Coord|33.1976|-96.61539|type:landmark_region:US-TX|display=inline,title}}|completion_date=1876|architect=ឆាល វីឡុក<br>Charles Wheelock (Second Empire)|floor_count=3|embedded={{Designation list |embed=yes |designation1=Recorded Texas Historic Landmark |designation1_offname=Old Collin County Courthouse{{Efn|name=a}} |designation1_date=1982 |designation1_number=[https://atlas.thc.texas.gov/Details/5085000948 948] }}|building_type=[[Courthouse]]|architectural_style=រចនាបថចក្រភពទីពីរ {{!}} ចក្រភពទីពីរ (១៨៧៦-១៩២៧) ស្ថាបត្យកម្មបែបនីអូក្លាស៊ីក {{!}} នីអូក្លាស៊ីក (១៩២៧-បច្ចុប្បន្ន) <br> [[Second Empire style|Second Empire]] (1876-1927) [[Neoclassical architecture|Neoclassical]] (1927-present)|main_contractor=អូ. ជេ. ឃីង<br>O. J. King|ren_architect=ដាប់ប៊លយូ អេ ភីធើរស៍<br>W. A. Peters (Neoclassical)|renovation_date=1927|ren_firm=ស្ពាហ្គឺរ និង ភីធើរស៍<br>Sparger And Peters|ren_contractor=|closing_date=1979|belowstyle=}} '''អាគារសាលាដំបូងនៃខេត្ដកอลลិនគឺជាសាលាដែលមានប្រវត្តិសាស្ត្រនៅក្នុងទីក្រុងប្រវត្តិសាស្ត្រម៉ាក់គីនី រដ្ឋតិចសាស។ វាត្រូវបានសាងសង់នៅឆ្នាំ ១៨៧៦ ក្នុងរចនាបថ Second Empire មុនពេលត្រូវបានកែប្រែឡើងវិញនៅឆ្នាំ ១៩២៧ ក្នុងរចនាបថ Neoclassical។ សាលាដីត្រូវបានប្រើប្រាស់ទៅរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ពេលវាត្រូវបានបិទដោយសារត្រូវបានបញ្ចប់សាលាថ្មីប្រណីត ៦ ជាន់។ នៅឆ្នាំ ១៩៨២ សាលាដីត្រូវបានកំណត់ឱ្យជាសញ្ញាប្រវត្តិសាស្ត្ររដ្ឋតិចសាសដែលមានកំណត់តាំង ហើយនៅឆ្នាំ ២០០៦ វាត្រូវបានកែច្នៃឡើងវិញ និងបើកហើយជារម្លីង McKinney Performing Arts Center ។ នៅឆ្នាំ ២០២៥ សាលាដីនៃខេត្ដកอลลិនមានផែនការលំអិតដែលអនុម័តសម្រាប់ការជួសជុលពេញលេញពីកម្មវិធីរក្សាទុកសាលាដែលមានប្រវត្តិសាស្ត្រដ្ឋិចសាស ជាផ្នែកមួយនៃក្រុមប្រឹក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រទិចសាស។''' <ref name="Courthouse CCH">{{Cite web |title=Collin County Courthouse History |url=https://www.collincountyhistory.com/courthouses.html |access-date=March 2, 2025 |publisher=Collin County History}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=Details - Old Collin County Courthouse - Atlas Number 5085000948 - Atlas: Texas Historical Commission |url=https://atlas.thc.texas.gov/Details/5085000948 |access-date=2025-03-04 |website=atlas.thc.texas.gov}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |last=Allen |first=Abigail |date=2015-09-30 |title=Historic Collin County Courthouse |url=https://communityimpact.com/austin/news/2015/09/30/historic-collin-county-courthouse/ |access-date=2025-03-04 |website=Community Impact |language=English}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2025 |title=2025 TEXAS HISTORIC COURTHOUSE PRESERVATION PROGRAM UPDATE |url=https://thc.texas.gov/sites/default/files/2025-02/Courthouse_Cornerstones_2025.pdf |access-date=March 17, 2025 |website=[[Texas Historical Commission]]}}</ref> [[ឯកសារ:Old_Collin_County_Courthouse_Postcard_(1905-1913).jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|កាតប៉ុស្តាល់''Postcard of the Old Collin County Courthouse'' ]] [[ឯកសារ:Old_Collin_County_Courthouse_(20230996562).jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|320x320ភីកសែល|សញ្ញាសម្គាល់ចាស់''Old Collin County Courthouse Marker'']] niormb6dce8l2ck1p5mdx19j2xh1rrk 337229 337228 2026-07-09T16:40:46Z Texan North Public Work Translators 214 51948 337229 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន អាគារ|name=សាលាក្តីខោនធីអូលខូលីន<br> Old Collin County Courthouse|image=McKinney April 2017 027 (Historic Collin County Courthouse).jpg|caption=|address=ផ្លូវ 111 N Tennessee St|location_town=[[ម៉ាក់គីននី រដ្ឋតិចសាស|ម៉ាក់គីននី]]<br> [[McKinney, Texas|McKinney]]|location_country=|coordinates={{Coord|33.1976|-96.61539|type:landmark_region:US-TX|display=inline,title}}|completion_date=1876|architect=ឆាល វីឡុក<br>Charles Wheelock (Second Empire)|floor_count=3|embedded={{Designation list |embed=yes |designation1=Recorded Texas Historic Landmark |designation1_offname=Old Collin County Courthouse{{Efn|name=a}} |designation1_date=1982 |designation1_number=[https://atlas.thc.texas.gov/Details/5085000948 948] }}|building_type=[[Courthouse]]|architectural_style=រចនាបថចក្រភពទីពីរ {{!}} ចក្រភពទីពីរ (១៨៧៦-១៩២៧) ស្ថាបត្យកម្មបែបនីអូក្លាស៊ីក {{!}} នីអូក្លាស៊ីក (១៩២៧-បច្ចុប្បន្ន) <br> [[Second Empire style|Second Empire]] (1876-1927) [[Neoclassical architecture|Neoclassical]] (1927-present)|main_contractor=អូ. ជេ. ឃីង<br>O. J. King|ren_architect=ដាប់ប៊លយូ អេ ភីធើរស៍<br>W. A. Peters (Neoclassical)|renovation_date=1927|ren_firm=ស្ពាហ្គឺរ និង ភីធើរស៍<br>Sparger And Peters|ren_contractor=|closing_date=1979|belowstyle=}} '''អាគារសាលាដំបូងនៃខេត្ដកอลลិនគឺជាសាលាដែលមានប្រវត្តិសាស្ត្រនៅក្នុងទីក្រុងប្រវត្តិសាស្ត្រម៉ាក់គីនី រដ្ឋតិចសាស។ វាត្រូវបានសាងសង់នៅឆ្នាំ ១៨៧៦ ក្នុងរចនាបថ Second Empire មុនពេលត្រូវបានកែប្រែឡើងវិញនៅឆ្នាំ ១៩២៧ ក្នុងរចនាបថ Neoclassical។ សាលាដីត្រូវបានប្រើប្រាស់ទៅរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ពេលវាត្រូវបានបិទដោយសារត្រូវបានបញ្ចប់សាលាថ្មីប្រណីត ៦ ជាន់។ នៅឆ្នាំ ១៩៨២ សាលាដីត្រូវបានកំណត់ឱ្យជាសញ្ញាប្រវត្តិសាស្ត្ររដ្ឋតិចសាសដែលមានកំណត់តាំង ហើយនៅឆ្នាំ ២០០៦ វាត្រូវបានកែច្នៃឡើងវិញ និងបើកហើយជារម្លីង McKinney Performing Arts Center ។ នៅឆ្នាំ ២០២៥ សាលាដីនៃខេត្ដកอลลិនមានផែនការលំអិតដែលអនុម័តសម្រាប់ការជួសជុលពេញលេញពីកម្មវិធីរក្សាទុកសាលាដែលមានប្រវត្តិសាស្ត្រដ្ឋិចសាស ជាផ្នែកមួយនៃក្រុមប្រឹក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រទិចសាស។''' <ref name="Courthouse CCH">{{Cite web |title=Collin County Courthouse History |url=https://www.collincountyhistory.com/courthouses.html |access-date=March 2, 2025 |publisher=Collin County History}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=Details - Old Collin County Courthouse - Atlas Number 5085000948 - Atlas: Texas Historical Commission |url=https://atlas.thc.texas.gov/Details/5085000948 |access-date=2025-03-04 |website=atlas.thc.texas.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025 |title=2025 TEXAS HISTORIC COURTHOUSE PRESERVATION PROGRAM UPDATE |url=https://thc.texas.gov/sites/default/files/2025-02/Courthouse_Cornerstones_2025.pdf |access-date=March 17, 2025 |website=[[Texas Historical Commission]]}}</ref> [[ឯកសារ:Old_Collin_County_Courthouse_Postcard_(1905-1913).jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|កាតប៉ុស្តាល់''Postcard of the Old Collin County Courthouse'' ]] [[ឯកសារ:Old_Collin_County_Courthouse_(20230996562).jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|320x320ភីកសែល|សញ្ញាសម្គាល់ចាស់''Old Collin County Courthouse Marker'']] 2a6xk1mbel8795p4iiiqowf5l2wfe87 337230 337229 2026-07-09T16:40:58Z Texan North Public Work Translators 214 51948 337230 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន អាគារ|name=សាលាក្តីខោនធីអូលខូលីន<br> Old Collin County Courthouse|image=McKinney April 2017 027 (Historic Collin County Courthouse).jpg|caption=|address=ផ្លូវ 111 N Tennessee St|location_town=[[ម៉ាក់គីននី រដ្ឋតិចសាស|ម៉ាក់គីននី]]<br> [[McKinney, Texas|McKinney]]|location_country=|coordinates={{Coord|33.1976|-96.61539|type:landmark_region:US-TX|display=inline,title}}|completion_date=1876|architect=ឆាល វីឡុក<br>Charles Wheelock (Second Empire)|floor_count=3|embedded={{Designation list |embed=yes |designation1=Recorded Texas Historic Landmark |designation1_offname=Old Collin County Courthouse{{Efn|name=a}} |designation1_date=1982 |designation1_number=[https://atlas.thc.texas.gov/Details/5085000948 948] }}|building_type=[[Courthouse]]|architectural_style=រចនាបថចក្រភពទីពីរ {{!}} ចក្រភពទីពីរ (១៨៧៦-១៩២៧) ស្ថាបត្យកម្មបែបនីអូក្លាស៊ីក {{!}} នីអូក្លាស៊ីក (១៩២៧-បច្ចុប្បន្ន) <br> [[Second Empire style|Second Empire]] (1876-1927) [[Neoclassical architecture|Neoclassical]] (1927-present)|main_contractor=អូ. ជេ. ឃីង<br>O. J. King|ren_architect=ដាប់ប៊លយូ អេ ភីធើរស៍<br>W. A. Peters (Neoclassical)|renovation_date=1927|ren_firm=ស្ពាហ្គឺរ និង ភីធើរស៍<br>Sparger And Peters|ren_contractor=|closing_date=1979|belowstyle=}} '''អាគារសាលាដំបូងនៃខេត្ដកอลลិនគឺជាសាលាដែលមានប្រវត្តិសាស្ត្រនៅក្នុងទីក្រុងប្រវត្តិសាស្ត្រម៉ាក់គីនី រដ្ឋតិចសាស។ វាត្រូវបានសាងសង់នៅឆ្នាំ ១៨៧៦ ក្នុងរចនាបថ Second Empire មុនពេលត្រូវបានកែប្រែឡើងវិញនៅឆ្នាំ ១៩២៧ ក្នុងរចនាបថ Neoclassical។ សាលាដីត្រូវបានប្រើប្រាស់ទៅរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ពេលវាត្រូវបានបិទដោយសារត្រូវបានបញ្ចប់សាលាថ្មីប្រណីត ៦ ជាន់។ នៅឆ្នាំ ១៩៨២ សាលាដីត្រូវបានកំណត់ឱ្យជាសញ្ញាប្រវត្តិសាស្ត្ររដ្ឋតិចសាសដែលមានកំណត់តាំង ហើយនៅឆ្នាំ ២០០៦ វាត្រូវបានកែច្នៃឡើងវិញ និងបើកហើយជារម្លីង McKinney Performing Arts Center ។ នៅឆ្នាំ ២០២៥ សាលាដីនៃខេត្ដកอลลិនមានផែនការលំអិតដែលអនុម័តសម្រាប់ការជួសជុលពេញលេញពីកម្មវិធីរក្សាទុកសាលាដែលមានប្រវត្តិសាស្ត្រដ្ឋិចសាស ជាផ្នែកមួយនៃក្រុមប្រឹក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រទិចសាស។''' <ref name=":0">{{Cite web |title=Details - Old Collin County Courthouse - Atlas Number 5085000948 - Atlas: Texas Historical Commission |url=https://atlas.thc.texas.gov/Details/5085000948 |access-date=2025-03-04 |website=atlas.thc.texas.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025 |title=2025 TEXAS HISTORIC COURTHOUSE PRESERVATION PROGRAM UPDATE |url=https://thc.texas.gov/sites/default/files/2025-02/Courthouse_Cornerstones_2025.pdf |access-date=March 17, 2025 |website=[[Texas Historical Commission]]}}</ref> [[ឯកសារ:Old_Collin_County_Courthouse_Postcard_(1905-1913).jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|កាតប៉ុស្តាល់''Postcard of the Old Collin County Courthouse'' ]] [[ឯកសារ:Old_Collin_County_Courthouse_(20230996562).jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|320x320ភីកសែល|សញ្ញាសម្គាល់ចាស់''Old Collin County Courthouse Marker'']] 7ss3gr9k0oa5naup1npkkyv8cb2m6bi 337231 337230 2026-07-09T16:41:38Z Texan North Public Work Translators 214 51948 បង្កើតដោយការបកប្រែទំព័រ "[[:en:Special:Redirect/revision/1303678714|Old Collin County Courthouse]]" 337231 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន អាគារ|name=សាលាក្តីខោនធីអូលខូលីន<br> Old Collin County Courthouse|image=McKinney April 2017 027 (Historic Collin County Courthouse).jpg|caption=|address=ផ្លូវ 111 N Tennessee St|location_town=[[ម៉ាក់គីននី រដ្ឋតិចសាស|ម៉ាក់គីននី]]<br> [[McKinney, Texas|McKinney]]|location_country=|coordinates={{Coord|33.1976|-96.61539|type:landmark_region:US-TX|display=inline,title}}|completion_date=1876|architect=ឆាល វីឡុក<br>Charles Wheelock (Second Empire)|floor_count=3|embedded={{Designation list |embed=yes |designation1=Recorded Texas Historic Landmark |designation1_offname=Old Collin County Courthouse{{Efn|name=a}} |designation1_date=1982 |designation1_number=[https://atlas.thc.texas.gov/Details/5085000948 948] }}|building_type=[[Courthouse]]|architectural_style=រចនាបថចក្រភពទីពីរ {{!}} ចក្រភពទីពីរ (១៨៧៦-១៩២៧) ស្ថាបត្យកម្មបែបនីអូក្លាស៊ីក {{!}} នីអូក្លាស៊ីក (១៩២៧-បច្ចុប្បន្ន) <br> [[Second Empire style|Second Empire]] (1876-1927) [[Neoclassical architecture|Neoclassical]] (1927-present)|main_contractor=អូ. ជេ. ឃីង<br>O. J. King|ren_architect=ដាប់ប៊លយូ អេ ភីធើរស៍<br>W. A. Peters (Neoclassical)|renovation_date=1927|ren_firm=ស្ពាហ្គឺរ និង ភីធើរស៍<br>Sparger And Peters|ren_contractor=|closing_date=1979|belowstyle=}} '''អាគារសាលាដំបូងនៃខេត្ដកอลลិនគឺជាសាលាដែលមានប្រវត្តិសាស្ត្រនៅក្នុងទីក្រុងប្រវត្តិសាស្ត្រម៉ាក់គីនី រដ្ឋតិចសាស។ វាត្រូវបានសាងសង់នៅឆ្នាំ ១៨៧៦ ក្នុងរចនាបថ Second Empire មុនពេលត្រូវបានកែប្រែឡើងវិញនៅឆ្នាំ ១៩២៧ ក្នុងរចនាបថ Neoclassical។ សាលាដីត្រូវបានប្រើប្រាស់ទៅរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ពេលវាត្រូវបានបិទដោយសារត្រូវបានបញ្ចប់សាលាថ្មីប្រណីត ៦ ជាន់។ នៅឆ្នាំ ១៩៨២ សាលាដីត្រូវបានកំណត់ឱ្យជាសញ្ញាប្រវត្តិសាស្ត្ររដ្ឋតិចសាសដែលមានកំណត់តាំង ហើយនៅឆ្នាំ ២០០៦ វាត្រូវបានកែច្នៃឡើងវិញ និងបើកហើយជារម្លីង McKinney Performing Arts Center ។ នៅឆ្នាំ ២០២៥ សាលាដីនៃខេត្ដកอลลិនមានផែនការលំអិតដែលអនុម័តសម្រាប់ការជួសជុលពេញលេញពីកម្មវិធីរក្សាទុកសាលាដែលមានប្រវត្តិសាស្ត្រដ្ឋិចសាស ជាផ្នែកមួយនៃក្រុមប្រឹក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រទិចសាស។''' <ref name="Courthouse CCH">{{Cite web |title=Collin County Courthouse History |url=https://www.collincountyhistory.com/courthouses.html |access-date=March 2, 2025 |publisher=Collin County History}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=Details - Old Collin County Courthouse - Atlas Number 5085000948 - Atlas: Texas Historical Commission |url=https://atlas.thc.texas.gov/Details/5085000948 |access-date=2025-03-04 |website=atlas.thc.texas.gov}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |last=Allen |first=Abigail |date=2015-09-30 |title=Historic Collin County Courthouse |url=https://communityimpact.com/austin/news/2015/09/30/historic-collin-county-courthouse/ |access-date=2025-03-04 |website=Community Impact |language=English}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2025 |title=2025 TEXAS HISTORIC COURTHOUSE PRESERVATION PROGRAM UPDATE |url=https://thc.texas.gov/sites/default/files/2025-02/Courthouse_Cornerstones_2025.pdf |access-date=March 17, 2025 |website=[[Texas Historical Commission]]}}</ref> [[ឯកសារ:Old_Collin_County_Courthouse_Postcard_(1905-1913).jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|កាតប៉ុស្តាល់''Postcard of the Old Collin County Courthouse'' ]] មុនពេលដែលសាលាក្តី Old Collin County ត្រូវបានសាងសង់ អគារសាលាក្តីជាច្រើនដែលធ្វើពីឈើត្រូវបានសាងសង់ឡើងដើម្បីបម្រើដល់ ខោនធី Collin ។ <ref name=":2">{{Cite web |title=1927 Collin County Courthouse Historical Marker |url=https://www.hmdb.org/m.asp?m=167861 |access-date=2025-03-05 |website=www.hmdb.org |language=en}}</ref> នៅឆ្នាំ១៨៧៤ ស្នងការខោនធីសម្រាប់ខោនធី Collin បានអនុម័តផែនការសម្រាប់ការសាងសង់សាលាក្តី Old Collin County។ ការសាងសង់ត្រូវបានផ្តួចផ្តើមឡើងក្រោមការដឹកនាំរបស់ស្ថាបត្យករ Charles Wheelock របស់ Sherman រួមជាមួយអ្នកម៉ៅការ OJ King។ សាលាក្តីនេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងតាម រចនាបថ Second Empire ហើយត្រូវបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ១៨៧៦។ <ref name="Courthouse CCH">{{Cite web |title=Collin County Courthouse History |url=https://www.collincountyhistory.com/courthouses.html |access-date=March 2, 2025 |publisher=Collin County History}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.collincountyhistory.com/courthouses.html "Collin County Courthouse History"]. Collin County History<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">March 2,</span> 2025</span>.</cite></ref> <ref name=":0">{{Cite web |title=Details - Old Collin County Courthouse - Atlas Number 5085000948 - Atlas: Texas Historical Commission |url=https://atlas.thc.texas.gov/Details/5085000948 |access-date=2025-03-04 |website=atlas.thc.texas.gov}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://atlas.thc.texas.gov/Details/5085000948 "Details - Old Collin County Courthouse - Atlas Number 5085000948 - Atlas: Texas Historical Commission"]. ''atlas.thc.texas.gov''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-03-04</span></span>.</cite></ref> នៅពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1920 សាលាឧទ្ធរណ៍បានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងស្ថានភាពមិនល្អ ហើយមានមនុស្សច្រើនពេក។ ការជួសជុលសាលាឧទ្ធរណ៍បានចាប់ផ្តើមក្រោមការដឹកនាំរបស់ស្ថាបត្យករ ទីក្រុងប៉ារីស WA Peters ដែលជាផ្នែកមួយនៃក្រុមហ៊ុនជួសជុល Sparger and Peters។ ការជួសជុលនេះត្រូវបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ 1927 ដោយសាលាឧទ្ធរណ៍ដែលបានជួសជុលថ្មីត្រូវបានកែលម្អទៅជា រចនាបថ Neoclassical ។ ការជួសជុលនេះបានឃើញការបន្ថែមបន្ទប់ក្រោមដី និងជាន់ទីបី។ <ref name="Courthouse CCH">{{Cite web |title=Collin County Courthouse History |url=https://www.collincountyhistory.com/courthouses.html |access-date=March 2, 2025 |publisher=Collin County History}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.collincountyhistory.com/courthouses.html "Collin County Courthouse History"]. Collin County History<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">March 2,</span> 2025</span>.</cite></ref> <ref name=":0">{{Cite web |title=Details - Old Collin County Courthouse - Atlas Number 5085000948 - Atlas: Texas Historical Commission |url=https://atlas.thc.texas.gov/Details/5085000948 |access-date=2025-03-04 |website=atlas.thc.texas.gov}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://atlas.thc.texas.gov/Details/5085000948 "Details - Old Collin County Courthouse - Atlas Number 5085000948 - Atlas: Texas Historical Commission"]. ''atlas.thc.texas.gov''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-03-04</span></span>.</cite></ref> [[ឯកសារ:Old_Collin_County_Courthouse_(20230996562).jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|320x320ភីកសែល|សញ្ញាសម្គាល់ចាស់''Old Collin County Courthouse Marker'']] ar3zd02cb6czwhk1nwabqnqln5dz35g 337232 337231 2026-07-09T16:42:02Z Texan North Public Work Translators 214 51948 បង្កើតដោយការបកប្រែទំព័រ "[[:en:Special:Redirect/revision/1303678714|Old Collin County Courthouse]]" 337232 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន អាគារ|name=សាលាក្តីខោនធីអូលខូលីន<br> Old Collin County Courthouse|image=McKinney April 2017 027 (Historic Collin County Courthouse).jpg|caption=|address=ផ្លូវ 111 N Tennessee St|location_town=[[ម៉ាក់គីននី រដ្ឋតិចសាស|ម៉ាក់គីននី]]<br> [[McKinney, Texas|McKinney]]|location_country=|coordinates={{Coord|33.1976|-96.61539|type:landmark_region:US-TX|display=inline,title}}|completion_date=1876|architect=ឆាល វីឡុក<br>Charles Wheelock (Second Empire)|floor_count=3|embedded={{Designation list |embed=yes |designation1=Recorded Texas Historic Landmark |designation1_offname=Old Collin County Courthouse{{Efn|name=a}} |designation1_date=1982 |designation1_number=[https://atlas.thc.texas.gov/Details/5085000948 948] }}|building_type=[[Courthouse]]|architectural_style=រចនាបថចក្រភពទីពីរ {{!}} ចក្រភពទីពីរ (១៨៧៦-១៩២៧) ស្ថាបត្យកម្មបែបនីអូក្លាស៊ីក {{!}} នីអូក្លាស៊ីក (១៩២៧-បច្ចុប្បន្ន) <br> [[Second Empire style|Second Empire]] (1876-1927) [[Neoclassical architecture|Neoclassical]] (1927-present)|main_contractor=អូ. ជេ. ឃីង<br>O. J. King|ren_architect=ដាប់ប៊លយូ អេ ភីធើរស៍<br>W. A. Peters (Neoclassical)|renovation_date=1927|ren_firm=ស្ពាហ្គឺរ និង ភីធើរស៍<br>Sparger And Peters|ren_contractor=|closing_date=1979|belowstyle=}} '''អាគារសាលាដំបូងនៃខេត្ដកอลลិនគឺជាសាលាដែលមានប្រវត្តិសាស្ត្រនៅក្នុងទីក្រុងប្រវត្តិសាស្ត្រម៉ាក់គីនី រដ្ឋតិចសាស។ វាត្រូវបានសាងសង់នៅឆ្នាំ ១៨៧៦ ក្នុងរចនាបថ Second Empire មុនពេលត្រូវបានកែប្រែឡើងវិញនៅឆ្នាំ ១៩២៧ ក្នុងរចនាបថ Neoclassical។ សាលាដីត្រូវបានប្រើប្រាស់ទៅរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ពេលវាត្រូវបានបិទដោយសារត្រូវបានបញ្ចប់សាលាថ្មីប្រណីត ៦ ជាន់។ នៅឆ្នាំ ១៩៨២ សាលាដីត្រូវបានកំណត់ឱ្យជាសញ្ញាប្រវត្តិសាស្ត្ររដ្ឋតិចសាសដែលមានកំណត់តាំង ហើយនៅឆ្នាំ ២០០៦ វាត្រូវបានកែច្នៃឡើងវិញ និងបើកហើយជារម្លីង McKinney Performing Arts Center ។ នៅឆ្នាំ ២០២៥ សាលាដីនៃខេត្ដកอลลិនមានផែនការលំអិតដែលអនុម័តសម្រាប់ការជួសជុលពេញលេញពីកម្មវិធីរក្សាទុកសាលាដែលមានប្រវត្តិសាស្ត្រដ្ឋិចសាស ជាផ្នែកមួយនៃក្រុមប្រឹក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រទិចសាស។''' <ref name="Courthouse CCH">{{Cite web |title=Collin County Courthouse History |url=https://www.collincountyhistory.com/courthouses.html |access-date=March 2, 2025 |publisher=Collin County History}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=Details - Old Collin County Courthouse - Atlas Number 5085000948 - Atlas: Texas Historical Commission |url=https://atlas.thc.texas.gov/Details/5085000948 |access-date=2025-03-04 |website=atlas.thc.texas.gov}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |last=Allen |first=Abigail |date=2015-09-30 |title=Historic Collin County Courthouse |url=https://communityimpact.com/austin/news/2015/09/30/historic-collin-county-courthouse/ |access-date=2025-03-04 |website=Community Impact |language=English}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2025 |title=2025 TEXAS HISTORIC COURTHOUSE PRESERVATION PROGRAM UPDATE |url=https://thc.texas.gov/sites/default/files/2025-02/Courthouse_Cornerstones_2025.pdf |access-date=March 17, 2025 |website=[[Texas Historical Commission]]}}</ref> [[ឯកសារ:Old_Collin_County_Courthouse_Postcard_(1905-1913).jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|កាតប៉ុស្តាល់''Postcard of the Old Collin County Courthouse'' ]] មុនពេលដែលសាលាក្តី Old Collin County ត្រូវបានសាងសង់ អគារសាលាក្តីជាច្រើនដែលធ្វើពីឈើត្រូវបានសាងសង់ឡើងដើម្បីបម្រើដល់ ខោនធី Collin ។ <ref name=":2">{{Cite web |title=1927 Collin County Courthouse Historical Marker |url=https://www.hmdb.org/m.asp?m=167861 |access-date=2025-03-05 |website=www.hmdb.org |language=en}}</ref> នៅឆ្នាំ១៨៧៤ ស្នងការខោនធីសម្រាប់ខោនធី Collin បានអនុម័តផែនការសម្រាប់ការសាងសង់សាលាក្តី Old Collin County។ ការសាងសង់ត្រូវបានផ្តួចផ្តើមឡើងក្រោមការដឹកនាំរបស់ស្ថាបត្យករ Charles Wheelock របស់ Sherman រួមជាមួយអ្នកម៉ៅការ OJ King។ សាលាក្តីនេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងតាម រចនាបថ Second Empire ហើយត្រូវបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ១៨៧៦។ <ref name="Courthouse CCH">{{Cite web |title=Collin County Courthouse History |url=https://www.collincountyhistory.com/courthouses.html |access-date=March 2, 2025 |publisher=Collin County History}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.collincountyhistory.com/courthouses.html "Collin County Courthouse History"]. Collin County History<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">March 2,</span> 2025</span>.</cite></ref> <ref name=":0">{{Cite web |title=Details - Old Collin County Courthouse - Atlas Number 5085000948 - Atlas: Texas Historical Commission |url=https://atlas.thc.texas.gov/Details/5085000948 |access-date=2025-03-04 |website=atlas.thc.texas.gov}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://atlas.thc.texas.gov/Details/5085000948 "Details - Old Collin County Courthouse - Atlas Number 5085000948 - Atlas: Texas Historical Commission"]. ''atlas.thc.texas.gov''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-03-04</span></span>.</cite></ref> នៅពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1920 សាលាឧទ្ធរណ៍បានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងស្ថានភាពមិនល្អ ហើយមានមនុស្សច្រើនពេក។ ការជួសជុលសាលាឧទ្ធរណ៍បានចាប់ផ្តើមក្រោមការដឹកនាំរបស់ស្ថាបត្យករ ទីក្រុងប៉ារីស WA Peters ដែលជាផ្នែកមួយនៃក្រុមហ៊ុនជួសជុល Sparger and Peters។ ការជួសជុលនេះត្រូវបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ 1927 ដោយសាលាឧទ្ធរណ៍ដែលបានជួសជុលថ្មីត្រូវបានកែលម្អទៅជា រចនាបថ Neoclassical ។ ការជួសជុលនេះបានឃើញការបន្ថែមបន្ទប់ក្រោមដី និងជាន់ទីបី។ <ref name="Courthouse CCH">{{Cite web |title=Collin County Courthouse History |url=https://www.collincountyhistory.com/courthouses.html |access-date=March 2, 2025 |publisher=Collin County History}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.collincountyhistory.com/courthouses.html "Collin County Courthouse History"]. Collin County History<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">March 2,</span> 2025</span>.</cite></ref> <ref name=":0">{{Cite web |title=Details - Old Collin County Courthouse - Atlas Number 5085000948 - Atlas: Texas Historical Commission |url=https://atlas.thc.texas.gov/Details/5085000948 |access-date=2025-03-04 |website=atlas.thc.texas.gov}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://atlas.thc.texas.gov/Details/5085000948 "Details - Old Collin County Courthouse - Atlas Number 5085000948 - Atlas: Texas Historical Commission"]. ''atlas.thc.texas.gov''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-03-04</span></span>.</cite></ref> [[ឯកសារ:Old_Collin_County_Courthouse_(20230996562).jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|320x320ភីកសែល|សញ្ញាសម្គាល់ចាស់''Old Collin County Courthouse Marker'']] នៅឆ្នាំ 1979 តុលាការនេះត្រូវបានបិទបន្ទាប់ពីការសាងសង់តុលាការថ្មីមួយនៅលើផ្លូវ McDonald ក្នុងទីក្រុង McKinney។ សំណុំរឿងតុលាការចុងក្រោយដែលបានធ្វើឡើងនៅតុលាការ Old Collin គឺនៅឆ្នាំ 1980។ នៅឆ្នាំ 1982 តុលាការនេះត្រូវបានសម្គាល់ជាផ្លូវការថាជាទីសម្គាល់ប្រវត្តិសាស្ត្រដែលបានកត់ត្រាទុករបស់រដ្ឋតិចសាស់ ហើយនៅឆ្នាំ 1983 តុលាការនេះរួមជាមួយផ្នែកផ្សេងទៀតនៃទីក្រុង Collin County បានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃស្រុកប្រវត្តិសាស្ត្រពាណិជ្ជកម្ម McKinney <ref name="Courthouse CCH">{{Cite web |title=Collin County Courthouse History |url=https://www.collincountyhistory.com/courthouses.html |access-date=March 2, 2025 |publisher=Collin County History}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.collincountyhistory.com/courthouses.html "Collin County Courthouse History"]. Collin County History<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">March 2,</span> 2025</span>.</cite></ref> <ref name=":1">{{Cite web |last=Allen |first=Abigail |date=2015-09-30 |title=Historic Collin County Courthouse |url=https://communityimpact.com/austin/news/2015/09/30/historic-collin-county-courthouse/ |access-date=2025-03-04 |website=Community Impact |language=English}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFAllen2015">Allen, Abigail (2015-09-30). [https://communityimpact.com/austin/news/2015/09/30/historic-collin-county-courthouse/ "Historic Collin County Courthouse"]. ''Community Impact''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-03-04</span></span>.</cite></ref> <ref name=":3">{{Cite web |title=Our History {{!}} McKinney, TX - Official Website |url=https://www.mckinneytexas.org/631/Our-History |access-date=2025-03-08 |website=www.mckinneytexas.org}}</ref> ដែលត្រូវបានចុះបញ្ជីនៅក្នុង បញ្ជីជាតិនៃទីកន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រ ។ <ref>{{Cite web |title=NPGallery Digital Asset Management System |url=https://npgallery.nps.gov/AssetDetail/NRIS/83003132 |access-date=March 15, 2025 |website=National Park Service}}</ref> ក្រោយមកនៅឆ្នាំ 1998 តុលាការនេះនឹងទទួលបានការកំណត់ជាទីសម្គាល់ប្រវត្តិសាស្ត្រដែលបានកត់ត្រាទុករបស់រដ្ឋតិចសាស់មួយផ្សេងទៀតជាតុលាការ Collin County ឆ្នាំ 1927។ <ref>{{Cite web |title=Details - 1927 Collin County Courthouse - Atlas Number 5085011816 - Atlas: Texas Historical Commission |url=https://atlas.thc.texas.gov/Details/5085011816 |access-date=2025-03-16 |website=atlas.thc.texas.gov}}</ref> តុលាការនៅតែបិទអស់រយៈពេល 27 ឆ្នាំរហូតដល់ឆ្នាំ 2006 នៅពេលដែលវាត្រូវបានប្រើប្រាស់ឡើងវិញ និងបើកឡើងវិញជាមជ្ឈមណ្ឌលសិល្បៈសម្តែង McKinney។ <ref name=":0">{{Cite web |title=Details - Old Collin County Courthouse - Atlas Number 5085000948 - Atlas: Texas Historical Commission |url=https://atlas.thc.texas.gov/Details/5085000948 |access-date=2025-03-04 |website=atlas.thc.texas.gov}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://atlas.thc.texas.gov/Details/5085000948 "Details - Old Collin County Courthouse - Atlas Number 5085000948 - Atlas: Texas Historical Commission"]. ''atlas.thc.texas.gov''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-03-04</span></span>.</cite></ref> <ref name=":1" /> យ៉ាងហោចណាស់ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០០៣ មក ស្រុក Collin គឺជាអ្នកដាក់ពាក្យសុំកម្មវិធីអភិរក្សសាលាក្តីប្រវត្តិសាស្ត្ររដ្ឋតិចសាស់ <ref>{{Cite web |date=2003 |title=Courthouse Cornerstone 2003 Winter |url=https://www.thc.texas.gov/public/upload/publications/Cornerstone%20Winter%202003.pdf |access-date=March 17, 2025 |website=[[Texas Historical Commission]]}}</ref> ហើយចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០០៤ មក មានផែនការមេដែលត្រូវបានអនុម័តសម្រាប់ការជួសជុលឡើងវិញទាំងស្រុង។ <ref>{{Cite web |date=2004 |title=Courthouse Cornerstone Fall 2004 |url=https://www.thc.texas.gov/public/upload/publications/Cornerstone%20Fall%202004.pdf |access-date=March 17, 2025 |website=[[Texas Historical Commission]]}}</ref> == ស្ថាបត្យកម្ម == នៅពេលដែលសាលាក្តី Old Collin County ត្រូវបានសាងសង់ជាលើកដំបូងនៅឆ្នាំ 1876 ដោយលោក Charles Wheelock វាត្រូវបានសាងសង់ឡើងតាម រចនាបថចក្រភពទីពីរ ហើយមានទីតាំងនៅលើទីលាន Shelbyville គំរូដើម។ ទីលាននេះមានទំហំ 35,848 ហ្វីតការ៉េ។ <ref>{{Cite web |title=111 N Tennessee St - Historic Courthouse - Downtown, TX |url=https://downtowntx.org/mckinney-texas/111-e-louisiana-st-mckinney-tx-75069 |access-date=2025-03-08 |website=downtowntx.org}}</ref> សាលាក្តីដើមឡើយមានពីរជាន់ ក៏ដូចជា ដំបូល mansard ចោតជាមួយនឹងក្បឿងដែលមានលំនាំ រួមជាមួយនឹងថ្មតុបតែង និងប៉មភ្លោះនៅពីលើបន្ទាត់ដំបូលនៅខាងកើតនៃអគារ។ <ref name=":3">{{Cite web |title=Our History {{!}} McKinney, TX - Official Website |url=https://www.mckinneytexas.org/631/Our-History |access-date=2025-03-08 |website=www.mckinneytexas.org}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.mckinneytexas.org/631/Our-History "Our History | McKinney, TX - Official Website"]. ''www.mckinneytexas.org''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-03-08</span></span>.</cite></ref> ថ្មដែលប្រើសម្រាប់សាងសង់សាលាក្តីគឺជាថ្មកំបោរដើមកំណើត <ref name=":2">{{Cite web |title=1927 Collin County Courthouse Historical Marker |url=https://www.hmdb.org/m.asp?m=167861 |access-date=2025-03-05 |website=www.hmdb.org |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.hmdb.org/m.asp?m=167861 "1927 Collin County Courthouse Historical Marker"]. ''www.hmdb.org''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-03-05</span></span>.</cite></ref> ដែលត្រូវបានជីកយករ៉ែនៅក្បែរនោះពី Squeezepenny ដែលជាទីក្រុងមួយដែលមានទីតាំងនៅភាគឦសាននៃ McKinney។ <ref name=":0">{{Cite web |title=Details - Old Collin County Courthouse - Atlas Number 5085000948 - Atlas: Texas Historical Commission |url=https://atlas.thc.texas.gov/Details/5085000948 |access-date=2025-03-04 |website=atlas.thc.texas.gov}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://atlas.thc.texas.gov/Details/5085000948 "Details - Old Collin County Courthouse - Atlas Number 5085000948 - Atlas: Texas Historical Commission"]. ''atlas.thc.texas.gov''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-03-04</span></span>.</cite></ref> <ref>{{Cite web |last=Feagans |first=Brittany |date=2013-12-30 |title=Squeezepenny |url=https://starlocalmedia.com/squeezepenny/article_0cec3fc8-717b-11e3-a74c-0019bb2963f4.html |access-date=2025-03-08 |website=Star Local Media |language=en}}</ref> នៅឆ្នាំ 1927 ការជួសជុលសាលាក្តី Old Collin County ឡើងវិញទៅជារចនាបថ Neoclassical ត្រូវបានបញ្ចប់ដោយលោក WA Peters។ អគារដែលទើបជួសជុលថ្មីបានឃើញការបន្ថែមជាន់ទីបី និងបន្ទប់ក្រោមដី។ ដំបូល mansard ពីមុនត្រូវបានជំនួសដោយដំបូលបេតុងនៅពីក្រោយ របាំង ថ្មី។ ស៊ុមឈើទាំងអស់នៅក្នុងសាលាក្តីត្រូវបានជំនួសដោយដែកធន់នឹងភ្លើង និងបេតុង ដោយកម្រាលឥដ្ឋនៅក្នុងសាលាក្តីត្រូវបានកើនឡើងទ្វេដង។ <ref name=":3">{{Cite web |title=Our History {{!}} McKinney, TX - Official Website |url=https://www.mckinneytexas.org/631/Our-History |access-date=2025-03-08 |website=www.mckinneytexas.org}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.mckinneytexas.org/631/Our-History "Our History | McKinney, TX - Official Website"]. ''www.mckinneytexas.org''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-03-08</span></span>.</cite></ref> លើសពីនេះ គម្របប៉មត្រូវបានដកចេញ ខណៈពេលដែលបង្អួចត្រីភាគី និងសសរបុរាណពីរជាន់ត្រូវបានបន្ថែម ដោយសសរត្រូវបានបន្ថែមនៅលើផ្នែកខាងមុខខាងជើង និងខាងត្បូងនៃសាលាក្តី។ <ref name=":2">{{Cite web |title=1927 Collin County Courthouse Historical Marker |url=https://www.hmdb.org/m.asp?m=167861 |access-date=2025-03-05 |website=www.hmdb.org |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.hmdb.org/m.asp?m=167861 "1927 Collin County Courthouse Historical Marker"]. ''www.hmdb.org''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-03-05</span></span>.</cite></ref> 1gddjsag8t3nejag0t5pppkv7bojtko 337253 337232 2026-07-10T03:09:41Z TheRandomGoober 27248 Article contains rough translation 337253 wikitext text/x-wiki {{Rough translation|វិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស}} {{អត្ថបទដែលគួរកែលម្អ}} {{ប្រអប់ព័ត៌មាន អាគារ|name=សាលាក្តីខោនធីអូលខូលីន<br> Old Collin County Courthouse|image=McKinney April 2017 027 (Historic Collin County Courthouse).jpg|caption=|address=ផ្លូវ 111 N Tennessee St|location_town=[[ម៉ាក់គីននី រដ្ឋតិចសាស|ម៉ាក់គីននី]]<br> [[McKinney, Texas|McKinney]]|location_country=|coordinates={{Coord|33.1976|-96.61539|type:landmark_region:US-TX|display=inline,title}}|completion_date=1876|architect=ឆាល វីឡុក<br>Charles Wheelock (Second Empire)|floor_count=3|embedded={{Designation list |embed=yes |designation1=Recorded Texas Historic Landmark |designation1_offname=Old Collin County Courthouse{{Efn|name=a}} |designation1_date=1982 |designation1_number=[https://atlas.thc.texas.gov/Details/5085000948 948] }}|building_type=[[Courthouse]]|architectural_style=រចនាបថចក្រភពទីពីរ {{!}} ចក្រភពទីពីរ (១៨៧៦-១៩២៧) ស្ថាបត្យកម្មបែបនីអូក្លាស៊ីក {{!}} នីអូក្លាស៊ីក (១៩២៧-បច្ចុប្បន្ន) <br> [[Second Empire style|Second Empire]] (1876-1927) [[Neoclassical architecture|Neoclassical]] (1927-present)|main_contractor=អូ. ជេ. ឃីង<br>O. J. King|ren_architect=ដាប់ប៊លយូ អេ ភីធើរស៍<br>W. A. Peters (Neoclassical)|renovation_date=1927|ren_firm=ស្ពាហ្គឺរ និង ភីធើរស៍<br>Sparger And Peters|ren_contractor=|closing_date=1979|belowstyle=}} '''អាគារសាលាដំបូងនៃខេត្ដកอลลិនគឺជាសាលាដែលមានប្រវត្តិសាស្ត្រនៅក្នុងទីក្រុងប្រវត្តិសាស្ត្រម៉ាក់គីនី រដ្ឋតិចសាស។ វាត្រូវបានសាងសង់នៅឆ្នាំ ១៨៧៦ ក្នុងរចនាបថ Second Empire មុនពេលត្រូវបានកែប្រែឡើងវិញនៅឆ្នាំ ១៩២៧ ក្នុងរចនាបថ Neoclassical។ សាលាដីត្រូវបានប្រើប្រាស់ទៅរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ពេលវាត្រូវបានបិទដោយសារត្រូវបានបញ្ចប់សាលាថ្មីប្រណីត ៦ ជាន់។ នៅឆ្នាំ ១៩៨២ សាលាដីត្រូវបានកំណត់ឱ្យជាសញ្ញាប្រវត្តិសាស្ត្ររដ្ឋតិចសាសដែលមានកំណត់តាំង ហើយនៅឆ្នាំ ២០០៦ វាត្រូវបានកែច្នៃឡើងវិញ និងបើកហើយជារម្លីង McKinney Performing Arts Center ។ នៅឆ្នាំ ២០២៥ សាលាដីនៃខេត្ដកอลลិនមានផែនការលំអិតដែលអនុម័តសម្រាប់ការជួសជុលពេញលេញពីកម្មវិធីរក្សាទុកសាលាដែលមានប្រវត្តិសាស្ត្រដ្ឋិចសាស ជាផ្នែកមួយនៃក្រុមប្រឹក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រទិចសាស។''' <ref name="Courthouse CCH">{{Cite web |title=Collin County Courthouse History |url=https://www.collincountyhistory.com/courthouses.html |access-date=March 2, 2025 |publisher=Collin County History}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=Details - Old Collin County Courthouse - Atlas Number 5085000948 - Atlas: Texas Historical Commission |url=https://atlas.thc.texas.gov/Details/5085000948 |access-date=2025-03-04 |website=atlas.thc.texas.gov}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |last=Allen |first=Abigail |date=2015-09-30 |title=Historic Collin County Courthouse |url=https://communityimpact.com/austin/news/2015/09/30/historic-collin-county-courthouse/ |access-date=2025-03-04 |website=Community Impact |language=English}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2025 |title=2025 TEXAS HISTORIC COURTHOUSE PRESERVATION PROGRAM UPDATE |url=https://thc.texas.gov/sites/default/files/2025-02/Courthouse_Cornerstones_2025.pdf |access-date=March 17, 2025 |website=[[Texas Historical Commission]]}}</ref> [[ឯកសារ:Old_Collin_County_Courthouse_Postcard_(1905-1913).jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|កាតប៉ុស្តាល់''Postcard of the Old Collin County Courthouse'' ]] មុនពេលដែលសាលាក្តី Old Collin County ត្រូវបានសាងសង់ អគារសាលាក្តីជាច្រើនដែលធ្វើពីឈើត្រូវបានសាងសង់ឡើងដើម្បីបម្រើដល់ ខោនធី Collin ។ <ref name=":2">{{Cite web |title=1927 Collin County Courthouse Historical Marker |url=https://www.hmdb.org/m.asp?m=167861 |access-date=2025-03-05 |website=www.hmdb.org |language=en}}</ref> នៅឆ្នាំ១៨៧៤ ស្នងការខោនធីសម្រាប់ខោនធី Collin បានអនុម័តផែនការសម្រាប់ការសាងសង់សាលាក្តី Old Collin County។ ការសាងសង់ត្រូវបានផ្តួចផ្តើមឡើងក្រោមការដឹកនាំរបស់ស្ថាបត្យករ Charles Wheelock របស់ Sherman រួមជាមួយអ្នកម៉ៅការ OJ King។ សាលាក្តីនេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងតាម រចនាបថ Second Empire ហើយត្រូវបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ១៨៧៦។ <ref name="Courthouse CCH">{{Cite web |title=Collin County Courthouse History |url=https://www.collincountyhistory.com/courthouses.html |access-date=March 2, 2025 |publisher=Collin County History}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.collincountyhistory.com/courthouses.html "Collin County Courthouse History"]. Collin County History<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">March 2,</span> 2025</span>.</cite></ref> <ref name=":0">{{Cite web |title=Details - Old Collin County Courthouse - Atlas Number 5085000948 - Atlas: Texas Historical Commission |url=https://atlas.thc.texas.gov/Details/5085000948 |access-date=2025-03-04 |website=atlas.thc.texas.gov}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://atlas.thc.texas.gov/Details/5085000948 "Details - Old Collin County Courthouse - Atlas Number 5085000948 - Atlas: Texas Historical Commission"]. ''atlas.thc.texas.gov''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-03-04</span></span>.</cite></ref> នៅពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1920 សាលាឧទ្ធរណ៍បានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងស្ថានភាពមិនល្អ ហើយមានមនុស្សច្រើនពេក។ ការជួសជុលសាលាឧទ្ធរណ៍បានចាប់ផ្តើមក្រោមការដឹកនាំរបស់ស្ថាបត្យករ ទីក្រុងប៉ារីស WA Peters ដែលជាផ្នែកមួយនៃក្រុមហ៊ុនជួសជុល Sparger and Peters។ ការជួសជុលនេះត្រូវបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ 1927 ដោយសាលាឧទ្ធរណ៍ដែលបានជួសជុលថ្មីត្រូវបានកែលម្អទៅជា រចនាបថ Neoclassical ។ ការជួសជុលនេះបានឃើញការបន្ថែមបន្ទប់ក្រោមដី និងជាន់ទីបី។ <ref name="Courthouse CCH">{{Cite web |title=Collin County Courthouse History |url=https://www.collincountyhistory.com/courthouses.html |access-date=March 2, 2025 |publisher=Collin County History}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.collincountyhistory.com/courthouses.html "Collin County Courthouse History"]. Collin County History<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">March 2,</span> 2025</span>.</cite></ref> <ref name=":0">{{Cite web |title=Details - Old Collin County Courthouse - Atlas Number 5085000948 - Atlas: Texas Historical Commission |url=https://atlas.thc.texas.gov/Details/5085000948 |access-date=2025-03-04 |website=atlas.thc.texas.gov}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://atlas.thc.texas.gov/Details/5085000948 "Details - Old Collin County Courthouse - Atlas Number 5085000948 - Atlas: Texas Historical Commission"]. ''atlas.thc.texas.gov''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-03-04</span></span>.</cite></ref> [[ឯកសារ:Old_Collin_County_Courthouse_(20230996562).jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|320x320ភីកសែល|សញ្ញាសម្គាល់ចាស់''Old Collin County Courthouse Marker'']] នៅឆ្នាំ 1979 តុលាការនេះត្រូវបានបិទបន្ទាប់ពីការសាងសង់តុលាការថ្មីមួយនៅលើផ្លូវ McDonald ក្នុងទីក្រុង McKinney។ សំណុំរឿងតុលាការចុងក្រោយដែលបានធ្វើឡើងនៅតុលាការ Old Collin គឺនៅឆ្នាំ 1980។ នៅឆ្នាំ 1982 តុលាការនេះត្រូវបានសម្គាល់ជាផ្លូវការថាជាទីសម្គាល់ប្រវត្តិសាស្ត្រដែលបានកត់ត្រាទុករបស់រដ្ឋតិចសាស់ ហើយនៅឆ្នាំ 1983 តុលាការនេះរួមជាមួយផ្នែកផ្សេងទៀតនៃទីក្រុង Collin County បានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃស្រុកប្រវត្តិសាស្ត្រពាណិជ្ជកម្ម McKinney <ref name="Courthouse CCH">{{Cite web |title=Collin County Courthouse History |url=https://www.collincountyhistory.com/courthouses.html |access-date=March 2, 2025 |publisher=Collin County History}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.collincountyhistory.com/courthouses.html "Collin County Courthouse History"]. Collin County History<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">March 2,</span> 2025</span>.</cite></ref> <ref name=":1">{{Cite web |last=Allen |first=Abigail |date=2015-09-30 |title=Historic Collin County Courthouse |url=https://communityimpact.com/austin/news/2015/09/30/historic-collin-county-courthouse/ |access-date=2025-03-04 |website=Community Impact |language=English}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFAllen2015">Allen, Abigail (2015-09-30). [https://communityimpact.com/austin/news/2015/09/30/historic-collin-county-courthouse/ "Historic Collin County Courthouse"]. ''Community Impact''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-03-04</span></span>.</cite></ref> <ref name=":3">{{Cite web |title=Our History {{!}} McKinney, TX - Official Website |url=https://www.mckinneytexas.org/631/Our-History |access-date=2025-03-08 |website=www.mckinneytexas.org}}</ref> ដែលត្រូវបានចុះបញ្ជីនៅក្នុង បញ្ជីជាតិនៃទីកន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រ ។ <ref>{{Cite web |title=NPGallery Digital Asset Management System |url=https://npgallery.nps.gov/AssetDetail/NRIS/83003132 |access-date=March 15, 2025 |website=National Park Service}}</ref> ក្រោយមកនៅឆ្នាំ 1998 តុលាការនេះនឹងទទួលបានការកំណត់ជាទីសម្គាល់ប្រវត្តិសាស្ត្រដែលបានកត់ត្រាទុករបស់រដ្ឋតិចសាស់មួយផ្សេងទៀតជាតុលាការ Collin County ឆ្នាំ 1927។ <ref>{{Cite web |title=Details - 1927 Collin County Courthouse - Atlas Number 5085011816 - Atlas: Texas Historical Commission |url=https://atlas.thc.texas.gov/Details/5085011816 |access-date=2025-03-16 |website=atlas.thc.texas.gov}}</ref> តុលាការនៅតែបិទអស់រយៈពេល 27 ឆ្នាំរហូតដល់ឆ្នាំ 2006 នៅពេលដែលវាត្រូវបានប្រើប្រាស់ឡើងវិញ និងបើកឡើងវិញជាមជ្ឈមណ្ឌលសិល្បៈសម្តែង McKinney។ <ref name=":0">{{Cite web |title=Details - Old Collin County Courthouse - Atlas Number 5085000948 - Atlas: Texas Historical Commission |url=https://atlas.thc.texas.gov/Details/5085000948 |access-date=2025-03-04 |website=atlas.thc.texas.gov}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://atlas.thc.texas.gov/Details/5085000948 "Details - Old Collin County Courthouse - Atlas Number 5085000948 - Atlas: Texas Historical Commission"]. ''atlas.thc.texas.gov''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-03-04</span></span>.</cite></ref> <ref name=":1" /> យ៉ាងហោចណាស់ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០០៣ មក ស្រុក Collin គឺជាអ្នកដាក់ពាក្យសុំកម្មវិធីអភិរក្សសាលាក្តីប្រវត្តិសាស្ត្ររដ្ឋតិចសាស់ <ref>{{Cite web |date=2003 |title=Courthouse Cornerstone 2003 Winter |url=https://www.thc.texas.gov/public/upload/publications/Cornerstone%20Winter%202003.pdf |access-date=March 17, 2025 |website=[[Texas Historical Commission]]}}</ref> ហើយចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០០៤ មក មានផែនការមេដែលត្រូវបានអនុម័តសម្រាប់ការជួសជុលឡើងវិញទាំងស្រុង។ <ref>{{Cite web |date=2004 |title=Courthouse Cornerstone Fall 2004 |url=https://www.thc.texas.gov/public/upload/publications/Cornerstone%20Fall%202004.pdf |access-date=March 17, 2025 |website=[[Texas Historical Commission]]}}</ref> == ស្ថាបត្យកម្ម == នៅពេលដែលសាលាក្តី Old Collin County ត្រូវបានសាងសង់ជាលើកដំបូងនៅឆ្នាំ 1876 ដោយលោក Charles Wheelock វាត្រូវបានសាងសង់ឡើងតាម រចនាបថចក្រភពទីពីរ ហើយមានទីតាំងនៅលើទីលាន Shelbyville គំរូដើម។ ទីលាននេះមានទំហំ 35,848 ហ្វីតការ៉េ។ <ref>{{Cite web |title=111 N Tennessee St - Historic Courthouse - Downtown, TX |url=https://downtowntx.org/mckinney-texas/111-e-louisiana-st-mckinney-tx-75069 |access-date=2025-03-08 |website=downtowntx.org}}</ref> សាលាក្តីដើមឡើយមានពីរជាន់ ក៏ដូចជា ដំបូល mansard ចោតជាមួយនឹងក្បឿងដែលមានលំនាំ រួមជាមួយនឹងថ្មតុបតែង និងប៉មភ្លោះនៅពីលើបន្ទាត់ដំបូលនៅខាងកើតនៃអគារ។ <ref name=":3">{{Cite web |title=Our History {{!}} McKinney, TX - Official Website |url=https://www.mckinneytexas.org/631/Our-History |access-date=2025-03-08 |website=www.mckinneytexas.org}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.mckinneytexas.org/631/Our-History "Our History | McKinney, TX - Official Website"]. ''www.mckinneytexas.org''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-03-08</span></span>.</cite></ref> ថ្មដែលប្រើសម្រាប់សាងសង់សាលាក្តីគឺជាថ្មកំបោរដើមកំណើត <ref name=":2">{{Cite web |title=1927 Collin County Courthouse Historical Marker |url=https://www.hmdb.org/m.asp?m=167861 |access-date=2025-03-05 |website=www.hmdb.org |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.hmdb.org/m.asp?m=167861 "1927 Collin County Courthouse Historical Marker"]. ''www.hmdb.org''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-03-05</span></span>.</cite></ref> ដែលត្រូវបានជីកយករ៉ែនៅក្បែរនោះពី Squeezepenny ដែលជាទីក្រុងមួយដែលមានទីតាំងនៅភាគឦសាននៃ McKinney។ <ref name=":0">{{Cite web |title=Details - Old Collin County Courthouse - Atlas Number 5085000948 - Atlas: Texas Historical Commission |url=https://atlas.thc.texas.gov/Details/5085000948 |access-date=2025-03-04 |website=atlas.thc.texas.gov}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://atlas.thc.texas.gov/Details/5085000948 "Details - Old Collin County Courthouse - Atlas Number 5085000948 - Atlas: Texas Historical Commission"]. ''atlas.thc.texas.gov''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-03-04</span></span>.</cite></ref> <ref>{{Cite web |last=Feagans |first=Brittany |date=2013-12-30 |title=Squeezepenny |url=https://starlocalmedia.com/squeezepenny/article_0cec3fc8-717b-11e3-a74c-0019bb2963f4.html |access-date=2025-03-08 |website=Star Local Media |language=en}}</ref> នៅឆ្នាំ 1927 ការជួសជុលសាលាក្តី Old Collin County ឡើងវិញទៅជារចនាបថ Neoclassical ត្រូវបានបញ្ចប់ដោយលោក WA Peters។ អគារដែលទើបជួសជុលថ្មីបានឃើញការបន្ថែមជាន់ទីបី និងបន្ទប់ក្រោមដី។ ដំបូល mansard ពីមុនត្រូវបានជំនួសដោយដំបូលបេតុងនៅពីក្រោយ របាំង ថ្មី។ ស៊ុមឈើទាំងអស់នៅក្នុងសាលាក្តីត្រូវបានជំនួសដោយដែកធន់នឹងភ្លើង និងបេតុង ដោយកម្រាលឥដ្ឋនៅក្នុងសាលាក្តីត្រូវបានកើនឡើងទ្វេដង។ <ref name=":3">{{Cite web |title=Our History {{!}} McKinney, TX - Official Website |url=https://www.mckinneytexas.org/631/Our-History |access-date=2025-03-08 |website=www.mckinneytexas.org}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.mckinneytexas.org/631/Our-History "Our History | McKinney, TX - Official Website"]. ''www.mckinneytexas.org''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-03-08</span></span>.</cite></ref> លើសពីនេះ គម្របប៉មត្រូវបានដកចេញ ខណៈពេលដែលបង្អួចត្រីភាគី និងសសរបុរាណពីរជាន់ត្រូវបានបន្ថែម ដោយសសរត្រូវបានបន្ថែមនៅលើផ្នែកខាងមុខខាងជើង និងខាងត្បូងនៃសាលាក្តី។ <ref name=":2">{{Cite web |title=1927 Collin County Courthouse Historical Marker |url=https://www.hmdb.org/m.asp?m=167861 |access-date=2025-03-05 |website=www.hmdb.org |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.hmdb.org/m.asp?m=167861 "1927 Collin County Courthouse Historical Marker"]. ''www.hmdb.org''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-03-05</span></span>.</cite></ref> 5msuyam63iuy6bwhn7etqey57njie33 0 53909 337239 2026-07-09T20:48:30Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ព្រាហ្មណ៍]] ទៅ [[ព្រាហ្មណ៍បាគូ]]: ការកែតម្រូវ 337239 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ព្រាហ្មណ៍បាគូ]] dedx2q5y0oap7c5uegs7n7zxf1rkzoi 0 53910 337242 2026-07-09T21:34:16Z ~2026-38873-07 51930 បង្កើតមហាសុញ្ញតសូត្រ 337242 wikitext text/x-wiki = អត្ថបទ​សង្ខេប = === ១. មូលហេតុ និងការត្រេកអរនឹងពួកគណៈ (The Context & Danger of Groups) === ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ទតឃើញសេនាសនៈ (កន្លែងស្នាក់នៅ) ជាច្រើនដែលគេរៀបចំទុកនៅក្នុងវិហាររបស់កាឡខេមកសក្កៈ នាទីក្រុងកបិលព័ស្តុ។ ព្រះអានន្ទបានក្រាបទូលថា នោះជាពេលដែលពួកភិក្ខុកំពុងដេរចីវរ។ ព្រះអង្គក៏បានត្រាស់ដាស់តឿនថា៖ * '''ការចូលចិត្តគ្នីគ្នា៖''' ភិក្ខុដែលត្រេកអរ និងរីករាយនឹងពួកគណៈ គឺមិនល្អឡើយ ហើយមិនអាចទទួលបានដោយងាយនូវ ''នេក្ខម្មសុខ វិវេកសុខ ឧបសមសុខ និងសម្ពោធិសុខ'' ឡើយ។ * '''ការសម្ងំនៅម្នាក់ឯង៖''' លុះត្រាតែភិក្ខុចេញចាកពួក ទៅនៅម្នាក់ឯង ទើបអាចសម្រេចនូវសុខទាំងនេះ និងចូលកាន់ ''ចេតោវិមុត្តិ'' ដែលមិនកម្រើកដោយកិលេសបាន។ === ២. ការចម្រើនសុញ្ញតផលសមាបត្តិ (Abiding in Emptiness) === ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា ព្រះអង្គតែងសម្រេចនូវ '''សុញ្ញតផលសមាបត្តិ''' (ការចូលកាន់ផលនៃសេចក្តីសូន្យ/ទទេ) ដោយការមិនធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវសង្ខតនិមិត្តទាំងអស់។ ដើម្បីសម្រេចកិច្ចនេះ ភិក្ខុត្រូវ៖ * តាំងចិត្តឲ្យស្ងប់ស្ងាត់ខាងក្នុង ដោយការចូលកាន់ '''ឈានទាំង ៤'''។ * ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត (ពិចារណា) នូវ '''សុញ្ញតសមាបត្តិខាងក្នុង''' (បញ្ចក្ខន្ធរបស់ខ្លួន) '''ខាងក្រៅ''' (បញ្ចក្ខន្ធអ្នកដទៃ) '''ទាំងខាងក្នុងទាំងខាងក្រៅ''' និង '''សេចក្តីមិនញាប់ញ័រ''' (អរូបសមាបត្តិ)។ * បើចិត្តមិនទាន់ស្ទុះទៅ ឬមិនទាន់ចុះចិត្តស៊ប់ទេ ត្រូវដឹងច្បាស់ រួចត្រឡប់មកតាំងចិត្តក្នុងសមាធិនិមិត្តពីមុនវិញ រហូតទាល់តែចិត្តស្ទុះទៅ និងឈានចូលស៊ប់ក្នុងសុញ្ញតភាពនោះ។ === ៣. ការគ្រប់គ្រងឥរិយាបថ ការនិយាយ និងការត្រិះរិះ (Postures, Speech, & Thoughts) === ភិក្ខុដែលរស់នៅក្នុងវិហារធម៌នេះ ត្រូវមានសេចក្តីដឹងច្បាស់ក្នុងគ្រប់ឥរិយាបថ៖ * '''ឥរិយាបថទាំង ៤៖''' ទាំងការចង្ក្រម (ដើរ) ឈរ អង្គុយ និងដេក ត្រូវធ្វើដោយចិត្តប្រុងប្រយ័ត្ន មិនឲ្យអកុសលធម៌គឺ ''អភិជ្ឈា (លោភលន់)'' និង ''ទោសៈ'' ជាប់តាមឡើយ។ * '''វៀរចាកតិរច្ឆានកថា (Low Talk)៖''' មិននិយាយរឿងថោកទាបជារបស់អ្នកស្រុក ដូចជា រាជកថា (រឿងស្តេច) ចោរកថា សេនាកថា យុទ្ធកថា រឿងស្រុកភូមិ រឿងស្រីៗ ជាដើម។ ត្រូវនិយាយតែ '''កថាដ៏ផូរផង់ ១០ ប្រការ''' (មាន ''អប្បិច្ឆកថា'' និយាយពីការប្រាថ្នាតិច និង ''សន្តុដ្ឋិកថា'' និយាយពីសេចក្តីសន្តោស ជាដើម) ដែលនាំទៅរកការរំលត់ទុក្ខ និងព្រះនិព្វាន។ * '''ការត្រិះរិះ៖''' មិនត្រិះរិះក្នុងកាមវិតក្កៈ ព្យាបាទវិតក្កៈ និងវិហិង្សាវិតក្កៈ តែត្រូវត្រិះរិះក្នុង ''នេក្ខម្មវិតក្កៈ អព្យាបាទវិតក្កៈ និងអវិហិង្សាវិតក្កៈ'' វិញ។ === ៤. ការលះបង់កាមគុណ និងអស្មិមានះ (Overcoming Senses & Ego) === * '''កាមគុណ ៥៖''' ភិក្ខុត្រូវពិចារណាចិត្តខ្លួនឯងរឿយៗ បើឃើញថាមានសេចក្តីជ្រួលច្រាល់ក្នុង រូប សំឡេង ក្លិន រស ផោដ្ឋព្វៈ ត្រូវដឹងថាខ្លួនមិនទាន់លះបង់តម្រេកបានឡើយ។ បើមិនមានការជ្រួលច្រាល់ ទើបដឹងថាបានលះបង់ហើយ។ * '''ឧបាទានក្ខន្ធ ៥៖''' ត្រូវពិចារណាឃើញនូវសេចក្តីកើត និងសេចក្តីវិនាសទៅនៃរូប វេទនា សញ្ញា សង្ខារ វិញ្ញាណ ដើម្បីលះបង់នូវ '''អស្មិមានះ''' (ការប្រកាន់ថាខ្លួនមាន ខ្លួនជារូបពិត) ចេញពីសន្តាន។ === ៥. ឧបទ្រព ៣ ប្រការ ក្នុងព្រហ្មចរិយធម៌ (The Three Afflictions) === ព្រះអង្គទ្រង់ព្រមានអំពីគ្រោះថ្នាក់នៃការដែលសាវ័កទៅចោមរោមគ្រូ រហូតធ្វើឲ្យកើតកិលេស៖ * '''ឧបទ្រពអាចារ្យ៖''' ប្រសិនបើអាចារ្យទៅសម្ងំនៅទីស្ងាត់ ហើយមានពួកព្រាហ្មណ៍ គហបតី ទៅប្រព្រឹត្តតាម ក៏កើតតណ្ហា ត្រឡប់មកល្មោភនឹងលាភសក្ការៈវិញ។ * '''ឧបទ្រពសិស្ស៖''' ប្រសិនបើសិស្សធ្វើតាមអាចារ្យ ទៅសម្ងំនៅទីស្ងាត់ ក៏ត្រូវពួកគ្រហស្ថចោមរោម ហើយក៏ធ្លាក់ក្នុងអំណាចតណ្ហាដូចគ្នា។ * '''ឧបទ្រពព្រហ្មចារ្យ៖''' ព្រះតថាគតមិនមានតណ្ហាល្មោភនឹងលាភសក្ការៈដែលគ្រហស្ថយកមកថ្វាយឡើយ ប៉ុន្តែពួកសាវ័កដែលទៅរស់នៅទីស្ងាត់តាមព្រះអង្គ បែរជាកើតតណ្ហា ត្រឡប់មកល្មោភនឹងពួកគ្រហស្ថទាំងនោះវិញ។ ព្រះអង្គបញ្ជាក់ថា '''ឧបទ្រពព្រហ្មចារ្យនេះ ឲ្យផលជាទុក្ខយ៉ាងក្រៃលែង''' និងនាំឲ្យធ្លាក់ទៅកាន់អបាយភូមិ។ === សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖ ការរាប់អានសាស្តាដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិជាមិត្ត === ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ដាស់តឿនឲ្យពួកភិក្ខុរាប់អានព្រះអង្គដោយ '''សេចក្តីប្រតិបត្តិជាមិត្ត''' (គឺការខំប្រឹងស្តាប់ ផ្ទៀងត្រចៀក និងធ្វើតាមឱវាទ) កុំរាប់អានដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិជាអ្នកមានពៀរ (ការមិនស្តាប់ បង្អោនចិត្តទៅរកទីដទៃ)។ ព្រះអង្គមានបន្ទូលសង្កត់ធ្ងន់ថា៖ ព្រះអង្គមិនថ្នមសាវ័កដូចជាជាងឆ្នាំងថ្នមភាជន៍ដីទទឹក (ខ្លាចក្រែងបែក) នោះឡើយ គឺព្រះអង្គនឹង '''សង្កត់សង្កិន ប្រៀនប្រដៅរឿយៗ បន្សាត់បង់នូវទោស''' ដើម្បីឲ្យសាវ័កមានសារៈ (គឺមគ្គផល) នៅក្នុងសន្តាន។ == អត្ថបទដើមនៃ​មហាសុញ្ញតសូត្រ == === (Mahāsuññata Sutta — MN 122) === '''[១១]''' ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ គង់ក្នុងនិគ្រោធារាម ទៀបក្រុងកបិលព័ស្តុ នាដែនរបស់ពួកសក្កៈ។ គ្រានោះ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ស្បង់ ប្រដាប់បាត្រ ចីវរ ក្នុងបុព្វណ្ហសម័យ ហើយស្តេចចូលទៅបិណ្ឌបាត ក្នុងក្រុងកបិលព័ស្តុ។ លុះព្រះអង្គចូលទៅបិណ្ឌបាត ក្នុងក្រុងកបិលព័ស្តុហើយ ត្រឡប់មកពីបិណ្ឌបាតវិញ ក្នុងវេលាក្រោយភត្ត ក៏ចូលទៅកាន់វិហារ របស់សក្កៈ ឈ្មោះ កាឡខេមកៈ ដើម្បីសម្រាកព្រះអង្គ ក្នុងវេលាថ្ងៃ។ សម័យនោះឯង ក្នុងវិហាររបស់កាឡខេមកសក្កៈ មានគេក្រាលសេនាសនៈទុកច្រើន។ លំដាប់នោះ ព្រះមានបុណ្យ ទ្រង់ទតឃើញសេនាសនៈច្រើន គេរៀបចំទុក ក្នុងវិហាររបស់កាឡខេមកសក្កៈ លុះព្រះអង្គទតឃើញហើយ ក៏មានព្រះហឫទ័យត្រិះរិះ ដូច្នេះថា៖ «សេនាសនៈច្រើន គេរៀបចំទុក ក្នុងវិហាររបស់កាឡខេមកសក្កៈ ទំនងជាមានពួកភិក្ខុច្រើន នៅក្នុងទីនេះទេដឹង?» '''[១២]''' សម័យនោះឯង ព្រះអានន្ទមានអាយុ កំពុងចាត់ចែង ដេរចីពរ ក្នុងវិហាររបស់ ឃដាយសក្កៈ ជាមួយនឹងពួកភិក្ខុច្រើនរូប។ គ្រានោះ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ចេញអំពីផលសមាបត្តិ ក្នុងសាយណ្ហសម័យ ហើយស្តេចចូលទៅកាន់វិហាររបស់ឃដាយសក្កៈ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏គង់លើអាសនៈ ដែលគេរៀបចំទុក។ លុះព្រះអង្គគង់ស៊ប់ហើយ ក៏ត្រាស់សួរព្រះអានន្ទមានអាយុថា៖ «ម្នាលអានន្ទ សេនាសនៈច្រើន ដែលគេបានរៀបចំទុក ក្នុងវិហាររបស់កាឡខេមកសក្កៈ ហើយមានទាំងពួកភិក្ខុនៅក្នុងទីនុ៎ះ អ្វីច្រើនម្ល៉េះ?» ព្រះអានន្ទក្រាបទូលថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សេនាសនៈច្រើន ដែលគេរៀបចំទុក ក្នុងវិហាររបស់កាឡខេមកសក្កៈ ហើយមានពួកភិក្ខុច្រើននៅក្នុងទីនុ៎ះ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន (ព្រោះ) ពេលនេះ ជាពេលធ្វើចីវរ ប្រព្រឹត្តមកដល់យើងខ្ញុំទាំងឡាយ។» === សេចក្តីត្រេកអរនឹងពួកគណៈ ផ្ទុយនឹងការនៅស្ងាត់ === '''[១៣]''' «ម្នាលអានន្ទ ភិក្ខុដែលត្រេកអរនឹងពួក ចូលចិត្តនឹងពួក ប្រកបរឿយៗ ក្នុងសេចក្តីត្រេកអរនឹងពួក ត្រេកអរនឹងគ្នីគ្នា ចូលចិត្តនឹងមានគ្នីគ្នា រីករាយនឹងគ្នីគ្នា មិនល្អទេ ម្នាលអានន្ទ ភិក្ខុដែលត្រេកអរនឹងពួក ចូលចិត្តនឹងពួក ប្រកបរឿយៗ ក្នុងសេចក្តីត្រេកអរនឹងពួក ត្រេកអរនឹងគ្នីគ្នា ចូលចិត្តនឹងមានគ្នីគ្នា រីករាយនឹងគ្នីគ្នានោះ ហើយបាន មិនបាច់ប្រាថ្នា បានមិនលំបាក បានដោយស្រួល នូវនេក្ខម្មសុខ វិវេកសុខ ឧបសមសុខ សម្ពោធិសុខ ពាក្យដូច្នេះនេះ មិនសមហេតុឡើយ។ ម្នាលអានន្ទ បើភិក្ខុណា ចេញចាកពួក ហើយទៅនៅតែម្នាក់ឯង ភិក្ខុនោះ នឹងបាន មិនបាច់ប្រាថ្នា បានមិនលំបាក បានដោយស្រួល នូវនេក្ខម្មសុខ វិវេកសុខ ឧបសមសុខ សម្ពោធិសុខ ជាប្រាកដ ពាក្យដូច្នេះនេះ ទើបសមហេតុ។ ម្នាលអានន្ទ ភិក្ខុនោះ ត្រេកអរនឹងពួក ចូលចិត្តនឹងពួក ប្រកបរឿយៗ ក្នុងសេចក្តីត្រេកអរនឹងពួក ត្រេកអរនឹងគ្នីគ្នា ចូលចិត្តនឹងគ្នីគ្នា រីករាយនឹងគ្នីគ្នា អាចនឹងចូលកាន់ចេតោវិមុត្តិ ដែលផុតស្រឡះចាកកិលេស ជាទីរីករាយ ឬនឹងចូលកាន់ចេតោវិមុត្តិ ដែលមិនទាន់ផុតស្រឡះចាកពួកកិលេស ជាវិមុត្តិមិនកំរើក ដោយកិលេសបាន ពាក្យដូច្នេះនេះ មិនសមហេតុឡើយ។ ម្នាលអានន្ទ លុះតែភិក្ខុណា ចេញចាកពួក ហើយទៅសម្ងំនៅតែម្នាក់ឯង ភិក្ខុនោះ នឹងចូលកាន់ចេតោវិមុត្តិ ដែលផុតចាកពួកកិលេស ជាទីរីករាយ ឬនឹងចូលកាន់ចេតោវិមុត្តិ ដែលមិនទាន់ផុតចាកពួកកិលេស ជាវិមុត្តិមិនកំរើកដោយកិលេស ជាប្រាកដ ពាក្យដូច្នេះនេះ ទើបសមហេតុ។ ម្នាលអានន្ទ តថាគត ពិចារណារកមើលមិនឃើញនូវរូប សូម្បីតែមួយ ដែលបុគ្គលត្រេកអរ ត្រេកត្រអាលយ៉ាងមំាំ ហើយមិនកើតសេចក្តីសោក ខ្សឹកខ្សួល លំបាកកាយ លំបាកចិត្ត និងសេចក្តីតានតឹង ព្រោះមិនមានការប្រែប្រួលទៅជាប្រការដទៃ នោះសោះឡើយ។ === ការនៅដោយវិហារធម៌គឺសុញ្ញតភាព === '''[១៤]''' ម្នាលអានន្ទ វិហារធម៌ (ការនៅ) ក្នុងទីស្ងាត់ តថាគត បានត្រាស់ដឹងហើយ គឺបានសម្រេច នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិក្នុងសន្តាន ព្រោះមិនធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសង្ខតនិមិត្តទាំងអស់ (មានរូបជាដើម)។ ម្នាលអានន្ទ បើពួកភិក្ខុក្តី ពួកភិក្ខុនីក្តី ពួកឧបាសកក្តី ពួកឧបាសិកាក្តី ពួកព្រះរាជាក្តី ពួករាជមហាមាត្យក្តី ពួកតិរ្ថិយក្តី ពួកសាវ័កនៃតិរ្ថិយក្តី ជាអ្នកចូលមករកតថាគត ជាភគវន្ត ដែលកំពុងនៅដោយវិហារធម៌នេះ ម្នាលអានន្ទ តថាគតឋិតនៅ ក្នុងកណ្តាលបរិស័ទនោះ ក៏មានចិត្តឈមទៅរកវិវេក បែរទៅរកវិវេក ទោរទន់ទៅរកវិវេក ស្ងាត់ចាកពួកគណៈ ត្រេកអរនឹងនេក្ខម្មៈ ប្រាសចាកធម៌ ដែលជាទីតាំងនៃអាសវៈ ជាអ្នកធ្វើនូវពាក្យ ដែលប្រកបដោយការដាស់តឿន ឲ្យវៀរចាកធម៌ជាទីតាំងនៃអាសវៈ សព្វគ្រប់ ដោយពិត។ ម្នាលអានន្ទ ហេតុនោះ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ បើមានសេចក្តីប្រាថ្នាថា អាត្មាអញ គប្បីសម្រេច នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្នុង គឺ បញ្ចក្ខន្ធរបស់ខ្លួន ម្នាលអានន្ទ ភិក្ខុនោះ ត្រូវតាំងចិត្ត ត្រូវញ៉ាំងចិត្តឲ្យរីករាយ ត្រូវធ្វើចិត្តឲ្យស្ងប់ស្ងាត់ ត្រូវធ្វើចិត្តឲ្យជ្រះថ្លា ខាងក្នុង តែមួយយ៉ាង។ '''[១៥]''' ម្នាលអានន្ទ ចុះភិក្ខុតាំងចិត្ត ធ្វើចិត្តឲ្យរីករាយ ធ្វើចិត្តឲ្យស្ងប់ស្ងាត់ ធ្វើចិត្តឲ្យជ្រះថ្លា ខាងក្នុង គឺ បញ្ចក្ខន្ធរបស់ខ្លួន តើដូចម្តេច? ម្នាលអានន្ទ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ស្ងាត់ចាកកាមទាំងឡាយ ស្ងាត់ចាកអកុសលធម៌ទាំងឡាយ ចូលកាន់'''បឋមជ្ឈាន''' ប្រកបដោយវិតក្កៈ វិចារៈ មានបីតិ និងសុខៈ ដែលកើតអំពីវិវេក… ចូលកាន់'''ទុតិយជ្ឈាន'''… ចូលកាន់'''តតិយជ្ឈាន'''… ចូលកាន់'''ចតុត្ថជ្ឈាន'''។ ម្នាលអានន្ទ ភិក្ខុតាំងចិត្ត ធ្វើចិត្តឲ្យជ្រះថ្លា ធ្វើចិត្តឲ្យស្ងប់ស្ងាត់ ធ្វើចិត្តឲ្យរីករាយ ខាងក្នុង យ៉ាងនេះឯង។ ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្នុង។ តែកាលបើភិក្ខុនោះ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្នុងហើយ ចិត្តមិនស្ទុះទៅ មិនជ្រះថ្លា មិនតាំងនៅស៊ប់ មិនចុះចិត្តស៊ប់ ក្នុងសុញ្ញតផលសមាបត្តិខាងក្នុងទេ។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើមានហេតុយ៉ាងនេះ ភិក្ខុគង់ដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះថា កាលអាត្មាអញ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្នុង ចិត្តមិនស្ទុះទៅ មិនជ្រះថ្លា មិនតាំងនៅស៊ប់ មិនចុះចិត្តស៊ប់ ក្នុងសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្នុងទេ។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងច្បាស់ ក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ បើភិក្ខុនោះ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្រៅ គឺ បញ្ចក្ខន្ធអ្នកដទៃ បើភិក្ខុនោះ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្នុង និងខាងក្រៅ។ បើភិក្ខុនោះ ធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវសេចក្តីមិនញាប់ញ័រ គឺ អរូបសមាបត្តិ។ កាលភិក្ខុនោះ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសេចក្តីមិនញាប់ញ័រ ចិត្តមិនស្ទុះទៅ មិនជ្រះថ្លា មិនតាំងនៅស៊ប់ មិនចុះចិត្តស៊ប់ ក្នុងសេចក្តីមិនញាប់ញ័រ។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើមានហេតុយ៉ាងនេះ ភិក្ខុគង់ដឹងច្បាស់ យ៉ាងនេះថា កាលអាត្មាអញ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសេចក្តីមិនញាប់ញ័រហើយ ចិត្តក៏មិនស្ទុះទៅ មិនជ្រះថ្លា មិនតាំងនៅស៊ប់ មិនចុះចិត្តស៊ប់ ក្នុងសេចក្តីមិនញាប់ញ័រ។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងច្បាស់ ក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ ម្នាលអានន្ទ ភិក្ខុនោះ ត្រូវតាំងចិត្ត ធ្វើចិត្តឲ្យជ្រះថ្លា ធ្វើចិត្តឲ្យស្ងប់ស្ងាត់ ធ្វើចិត្តឲ្យរីករាយ ខាងក្នុង ក្នុងសមាធិនិមិត្ត ពីមុននោះវិញ។ ភិក្ខុនោះ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្នុង។ កាលភិក្ខុនោះ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្នុងហើយ ចិត្តក៏ស្ទុះទៅ ជ្រះថ្លា តាំងនៅស៊ប់ ចុះចិត្តស៊ប់ ក្នុងសុញ្ញតផលសមាបត្តិខាងក្នុង។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើចិត្តនុ៎ះ ស្ងប់ស្ងាត់យ៉ាងនេះ ភិក្ខុក៏ដឹងច្បាស់ យ៉ាងនេះថា កាលអាត្មាអញ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្នុងហើយ ចិត្តក៏ស្ទុះទៅ ជ្រះថ្លា តាំងនៅស៊ប់ ចុះចិត្តស៊ប់ ក្នុងសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្នុង។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងច្បាស់ក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ បើភិក្ខុនោះ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្រៅ។ បើភិក្ខុនោះ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្នុង និងខាងក្រៅ។ បើភិក្ខុនោះ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសេចក្តីមិនញាប់ញ័រ។ កាលភិក្ខុនោះ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសេចក្តីមិនញាប់ញ័រហើយ ចិត្តក៏ស្ទុះទៅ ជ្រះថ្លា តាំងនៅស៊ប់ ចុះចិត្តស៊ប់ ក្នុងសេចក្តីមិនញាប់ញ័រ។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើមានហេតុយ៉ាងនេះ ភិក្ខុគង់ដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះថា កាលអាត្មាអញធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសេចក្តីមិនញាប់ញ័រហើយ ចិត្តក៏ស្ទុះទៅ ជ្រះថ្លា តាំងនៅស៊ប់ ចុះចិត្តស៊ប់ ក្នុងសេចក្តីមិនញាប់ញ័រ។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងច្បាស់ ក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ === ការរក្សាឥរិយាបថ វាចា និងការត្រិះរិះ === '''[១៦]''' ម្នាលអានន្ទ កាលបើភិក្ខុនោះ នៅដោយវិហារធម៌ គឺសមថវិបស្សនានេះ ចិត្តក៏បង្អោនទៅ ដើម្បី'''ចង្ក្រម'''។ ភិក្ខុនោះចង្ក្រម ដោយគិតដូច្នេះថា អកុសលធម៌ទាំងឡាយ ដ៏លាមក គឺ អភិជ្ឈា និងទោសមនស្ស នឹងមិនជាប់តាមអាត្មាអញ ដែលកំពុងចង្ក្រម យ៉ាងនេះ។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងច្បាស់ក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើភិក្ខុនោះ កំពុងនៅដោយវិហារធម៌ គឺសមថវិបស្សនានេះ ចិត្តក៏បង្អោនទៅដើម្បីកិរិយា'''ឈរ'''។ ភិក្ខុនោះ ឈរដោយគិតថា អកុសលធម៌ទាំងឡាយដ៏លាមក គឺ អភិជ្ឈា និងទោសមនស្ស នឹងមិនជាប់តាមអាត្មាអញ ដែលកំពុងឈរយ៉ាងនេះ។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងច្បាស់ក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើភិក្ខុនោះ កំពុងនៅដោយវិហារធម៌ គឺសមថវិបស្សនានេះ ចិត្តក៏បង្អោនទៅដើម្បី'''អង្គុយ'''។ ភិក្ខុនោះ ក៏អង្គុយ ដោយគិតថា អកុសលធម៌ទាំងឡាយដ៏លាមក គឺ អភិជ្ឈា និងទោសមនស្ស នឹងមិនជាប់តាមអាត្មាអញ ដែលកំពុងអង្គុយនៅ យ៉ាងនេះ។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើភិក្ខុនោះ នៅដោយវិហារធម៌ គឺសមថវិបស្សនានេះ ចិត្តក៏បង្អោនទៅដើម្បី'''ដេក'''។ ភិក្ខុនោះ ក៏ដេក ដោយគិតថា អកុសលធម៌ទាំងឡាយដ៏លាមក គឺ អភិជ្ឈា និងទោសមនស្ស នឹងមិនជាប់តាមអាត្មាអញ ដែលកំពុងដេក យ៉ាងនេះ។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងច្បាស់នូវហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ。 ម្នាលអានន្ទ កាលបើភិក្ខុនោះ កំពុងនៅដោយវិហារធម៌ គឺសមថវិបស្សនានេះ ចិត្តក៏បង្អោនទៅ ដើម្បី'''និយាយ''' Lines ភិក្ខុនោះ គិតថា កថាណាថោកទាប ជារបស់អ្នកស្រុក ជារបស់បុថុជ្ជន មិនប្រសើរ មិនប្រកបដោយប្រយោជន៍ មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីនឿយណាយ មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីប្រាសចាករាគៈ មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីរំលត់ទុក្ខ មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីស្ងប់រម្ងាប់ មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីដឹងច្បាស់ មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីត្រាស់ដឹង មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីព្រះនិព្វាន។ '''កថាថោកទាបមានជាអាទិ៍៖''' រាជកថា (និយាយពីព្រះរាជា) ចោរកថា (និយាយពីចោរ) មហាមត្តកថា (និយាយពីអាមាត្រធំ) សេនាកថា (និយាយពីសេនា) ភយកថា (និយាយពីភ័យ) យុទ្ធកថា (និយាយពីចម្បាំង) អន្នកថា (និយាយពីបាយ) បានកថា (និយាយពីទឹក) វត្ថកថា (និយាយពីសំពត់) សយនកថា (និយាយពីដំណេក) មាលាកថា (និយាយពីកម្រងផ្កា) គន្ធកថា (និយាយពីគ្រឿងក្រអូប) ញាតិកថា (និយាយពីញាតិ) យានកថា (និយាពីយានជំនិះ) គាមកថា (និយាយពីស្រុក) និគមកថា (និយាយពីនិគម) នគរកថា (និយាយពីក្រុង) ជនបទកថា (និយាយពីជនបទ) ឥត្ថីកថា (និយាយពីស្ត្រី) សូរកថា (និយាយពីមនុស្សក្លៀវក្លា) វិសិខាកថា (និយាយពីកំប៉ោយ) កុម្ភដ្ឋានកថា (និយាយពីកន្លែងដាក់ក្អមទឹក ឬកន្លែងកំណប់) បុព្វប្បេតកថា (និយាយពីមនុស្ស ដែលស្លាប់ហើយ) នានត្តកថា (និយាយពីមនុស្សផ្សេងៗគ្នា) លោកក្ខាយិកា (និយាយពីព្រហ្មកសាងលោក) សមុទ្ទក្ខាយិកា (និយាយពីព្រហ្មកសាងសមុទ្រ) និយាយអំពីភពតូច និងភពធំ ថា ដូច្នោះខ្លះ ដូច្នេះខ្លះ។ អាត្មាអញ មិននិយាយនូវកថា មានសភាពយ៉ាងនោះឡើយ។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងច្បាស់ក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ Whittier តែភិក្ខុនោះគិតថា កថាណាផូរផង់ ជាទីសប្បាយ ដល់ការពិចារណា តាមដំណើរចិត្តប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីនឿយណាយ ដោយចំណែកមួយ ដើម្បីប្រាសចាករាគៈ ដើម្បីរំលត់ទុក្ខ ដើម្បីស្ងប់រម្ងាប់ ដើម្បីដឹងច្បាស់ ដើម្បីត្រាស់ដឹង ដើម្បីព្រះនិព្វាន៖ * អប្បិច្ឆកថា (និយាយពីសេចក្តីប្រាថ្នាតិច) * សន្តុដ្ឋិកថា (និយាយពីសេចក្តីសន្តោស) * បវិវេកកថា (និយាយពីសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់) * អសំសគ្គកថា (និយាយពីការមិនជាប់ជំពាក់) * វីរិយារម្ភកថា (និយាយពីការប្រារព្ធព្យាយាម) * សីលកថា (និយាពីសីល) * សមាធិកថា (និយាយពីសមាធិ) * បញ្ញាកថា (និយាយពីប្រាជ្ញា) * វិមុត្តិកថា (និយាយពីការរួចចាកកិលេស) * វិមុត្តិញ្ញាណទស្សនកថា (និយាយពីការឃើញដោយបញ្ញា ចំពោះកិរិយារួចចាកកិលេស) អាត្មាអញ នឹងនិយាយតែកថា មានសភាពយ៉ាងនោះឯង។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងច្បាស់ក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើភិក្ខុនោះ កំពុងនៅ ដោយវិហារធម៌ គឺសមថវិបស្សនានេះ ចិត្តក៏បង្អោនទៅ ដើម្បី'''វិតក្កៈ (សេចក្តីត្រិះរិះ)'''។ ភិក្ខុនោះគិតថា វិតក្កៈទាំងឡាយណា ដែលថោកទាប ជារបស់អ្នកស្រុក ជារបស់បុថុជ្ជន មិនប្រសើរ មិនប្រកបដោយប្រយោជន៍ មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីនឿយណាយ មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីប្រាសចាករាគៈ មិនប្រព្តឹត្តទៅ ដើម្បីសេចក្តីរំលត់ទុក្ខ មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីស្ងប់រម្ងាប់ មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីដឹង មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីត្រាស់ដឹង មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីព្រះនិព្វាន គឺកាមវិតក្កៈ ព្យាបាទវិតក្កៈ វិហឹសាវិតក្កៈ អាត្មាអញ នឹងមិនត្រិះរិះ ដោយវិតក្កៈ មានសភាពយ៉ាងនោះឡើយ។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹង ក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ ម្នាលអានន្ទ វិតក្កៈទាំងឡាយណា ដ៏ប្រសើរ ជានិយ្យានិកៈ ដឹកនាំសត្វ តែងដឹងនាំបុគ្គលជាអ្នកធ្វើតាមពុទ្ធវចនៈនោះ ឲ្យអស់ទៅនៃទុក្ខដោយប្រពៃបាន គឺនេក្ខម្មវិតក្កៈ អព្យាបាទវិតក្កៈ អវិហឹសាវិតក្កៈ ភិក្ខុគិតថា អាត្មាអញ នឹងត្រិះរិះនូវវិតក្កៈទាំងឡាយ មានសភាពយ៉ាងនោះឯង។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងច្បាស់ ក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ === ការលះបង់តណ្ហា និងអស្មិមានះ === '''[១៧]''' ម្នាលអានន្ទ កាមគុណនេះ មាន៥ប្រការ កាមគុណ ៥ប្រការ គឺអ្វីខ្លះ៖ * រូបទាំងឡាយ ដែលបុគ្គលដឹងដោយភ្នែក ជាទីប្រាថ្នា ជាទីត្រេកអរ ជាទីគាប់ចិត្ត មានសភាពគួរស្រឡាញ់ ប្រកបដោយកាម គួរឲ្យកើតតម្រេក១ * សំឡេងទាំងឡាយ ដែលបុគ្គលដឹងដោយត្រចៀក…១ * ក្លិនទាំងឡាយ ដែលបុគ្គលដឹងដោយច្រមុះ…១ * រសទាំងឡាយ ដែលបុគ្គលដឹងដោយអណ្តាត…១ * ផោដ្ឋព្វៈទាំងឡាយ ដែលបុគ្គលដឹងដោយកាយ ជាទីប្រាថ្នា ជាទីត្រេកអរ ជាទីគាប់ចិត្ត មានសភាពគួរស្រឡាញ់ ប្រកបដោយកាម គួរឲ្យកើតតម្រេក១ ម្នាលអានន្ទ កាមគុណ៥ប្រការនេះឯង។ ភិក្ខុត្រូវពិចារណាចិត្តរបស់ខ្លួន ឲ្យរឿយៗថា បណ្តាកាមគុណ ទាំង៥នេះ សេចក្តីជ្រួលច្រាល់ចិត្ត នៃអាត្មាអញ កើតឡើង ក្នុងហេតុជាទីកើតនៃកិលេស ចំពោះកាមគុណណាមួយ មានដែរឬទេ។ ม្នាលអានន្ទ បើភិក្ខុពិចារណាទៅ ដឹងយ៉ាងនេះថា បណ្តាកាមគុណ ទាំង៥នេះ សេចក្តីជ្រួលច្រាល់នៃចិត្តរបស់អាត្មាអញ កើតឡើង ក្នុងហេតុជាទីកើតនៃកិលេស ចំពោះកាមគុណណាមួយ។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើមានហេតុយ៉ាងនេះ ភិក្ខុគង់ដឹងយ៉ាងនេះថា តម្រេកណា ដែលកើតក្នុងកាមគុណ ទាំង៥នេះ តម្រេកនោះ អាត្មាអញ មិនទាន់លះបង់បានទេ។ ម្នាលអានន្ទ មួយទៀត បើភិក្ខុពិចារណាទៅ ដឹងយ៉ាងនេះថា បណ្តាកាមគុណ ទាំង៥នេះ សេចក្តីជ្រួលច្រាល់នៃចិត្តរបស់អាត្មាអញ មិនកើតឡើង ក្នុងហេតុជាទីកើតនៃកិលេស ចំពោះកាមគុណណាមួយទេ។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើមានហេតុយ៉ាងនេះ ភិក្ខុក៏ដឹងយ៉ាងនេះថា សេចក្តីប្រាថ្នាណា ក្នុងកាមគុណ ទាំង៥នេះ សេចក្តីប្រាថ្នានោះ អាត្មាអញ បានលះបង់ហើយ។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងច្បាស់ ក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ '''[១៨]''' ម្នាលអានន្ទ ឧបាទានក្ខន្ធនេះ មាន៥យ៉ាង។ ភិក្ខុត្រូវប្រព្រឹត្ត ដោយកិរិយាពិចារណាឃើញ នូវសេចក្តីកើត និងសេចក្តីរលត់ ដូច្នេះថា រូបដូច្នេះ ការកើតឡើងនៃរូប ដូច្នេះ ការវិនាសទៅនៃរូប ដូច្នេះ វេទនាដូច្នេះ… សញ្ញាដូច្នេះ… សង្ខារទាំងឡាយដូច្នេះ… វិញ្ញាណដូច្នេះ ការកើតឡើងនៃវិញ្ញាណដូច្នេះ ការវិនាសទៅ នៃវិញ្ញាណ ដូច្នេះ។ កាលបើភិក្ខុនោះ ពិចារណាឃើញច្បាស់ នូវការកើត និងការរលត់ ក្នុងឧបាទានក្ខន្ធ ទាំង៥នេះ ភិក្ខុនោះ រមែងលះបង់អស្មិមានះ ក្នុងឧបាទានក្ខន្ធ ទាំង៥ ចេញបាន។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើមានហេតុយ៉ាងនេះ ភិក្ខុដឹងយ៉ាងនេះថា អាត្មាអញ បានលះបង់អស្មិមានះ ក្នុងឧបាទានក្ខន្ធ ទាំង៥ បានហើយ។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងច្បាស់ ក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ ម្នាលអានន្ទ ធម៌ទាំងឡាយនេះឯង ជាប់មកតាមកុសល ដោយចំណែកមួយ ដ៏បរិសុទ្ធ ប្រសើរក្នុងលោក ដែលមារមានចិត្តបាប មិនអាចគ្របសង្កត់បាន។ === ឧបទ្រពទាំងឡាយនៃព្រហ្មចរិយធម៌ === កាលបើព្រះអង្គត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ព្រះអានន្ទមានអាយុ ក្រាបទូលព្រះមានព្រះភាគថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សាវ័កពិចារណាឃើញ នូវអំណាចនៃប្រយោជន៍ដូចម្តេច បានជាមិនហៅរក តែគួរដើរតាមសាស្តា?» '''[១៩]''' «ម្នាលអានន្ទ សាវ័កមិនគួរដើរតាមតែព្រះសាស្តាទេ គឺថា គួរតែស្តាប់នូវសុត្តៈ គេយ្យៈ វេយ្យាករណៈ ដំណើរនោះ ព្រោះហេតុអ្វី ម្នាលអានន្ទ ព្រោះថា ធម៌ទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយ ក៏បានស្តាប់ បានទ្រទ្រង់ ចាំរត់មាត់ ស្ទាត់ក្នុងចិត្ត ចាក់ធ្លុះដោយទិដ្ឋិ ជាយូរយារហើយ។ ម្នាលអានន្ទ មួយទៀត កថាណា ផូរផង់ក្រៃលែង ជាទីសប្បាយ ដល់កិរិយាពិចារណាដោយចិត្ត ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីនឿយណាយ ដោយចំណែកមួយ ដើម្បីប្រាសចាករាគៈ ដើម្បីរំលត់ទុក្ខ ដើម្បីស្ងប់រម្ងាប់ ដើម្បីដឹងច្បាស់ ដើម្បីត្រាស់ដឹង ដើម្បីព្រះនិព្វាន កថានោះ គឺ អប្បិច្ឆកថា សន្តុដ្ឋិកថា បវិវេកកថា អសំសគ្គកថា វីរិយារម្ភកថា សីលកថា សមាធិកថា បញ្ញាកថា វិមុត្តិកថា វិមុត្តិញ្ញាណទស្សនកថា ម្នាលអានន្ទ សាវ័កគួរតែស្តាប់នូវកថា មានសភាពយ៉ាងនោះ ទើបឈ្មោះថា មិនហៅរក តែគួរដើរតាមសាស្តា។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើមានហេតុយ៉ាងនេះ ឧបទ្រពអាចារ្យ ក៏មាន កាលបើមានហេតុយ៉ាងនេះ ឧបទ្រពកូនសិស្ស ក៏មាន កាលបើមានហេតុយ៉ាងនេះ ឧបទ្រពព្រហ្មចារ្យ ក៏មាន។ '''[២០]''' ម្នាលអានន្ទ ឧបទ្រពអាចារ្យ តើដូចម្តេច? ម្នាលអានន្ទ សាស្តាខ្លះ ក្នុងលោកនេះ នៅអាស្រ័យ នឹងសេនាសនៈដ៏ស្ងាត់ គឺព្រៃ ម្លប់ឈើ ភ្នំ ញកភ្នំ គុហាក្នុងភ្នំ ព្រៃស្មសាន ដងព្រៃ ទីវាល គំនរចំបើង។ កាលដែលសាស្តានោះ ចៀសចេញចាកពួកគណៈដូច្នោះ ពួកព្រាហ្មណ៍ និងគហបតីក្តី អ្នកនិគមក្តី អ្នកជនបទក្តី ក៏ប្រព្រឹត្តតាម (បែបផែននោះ)។ កាលបើព្រាហ្មណ៍ និងគហបតីក្តី អ្នកនិគមក្តី អ្នកជនបទក្តី ប្រព្រឹត្តតាមដូច្នោះហើយ សាស្តានោះ ប្រាថ្នានូវតណ្ហា ជាធម្មជាតិជ្រុលជ្រប់ ដល់នូវសេចក្តីត្រេកអរ ក៏ត្រឡប់មកកាន់សេចក្តីល្មោភវិញ។ ម្នាលអានន្ទ នេះតថាគតហៅថា ឧបទ្រពអាចារ្យ ព្រោះឧបទ្រព គឺកិលេស កើតក្នុងអាចារ្យ។ អកុសលធម៌ទាំងឡាយ ដ៏លាមក ជាគ្រឿងសៅហ្មង ជាធម៌នាំឲ្យកើតក្នុងភពថ្មីទៀត ប្រព្រឹត្តទៅ ដោយសេចក្តីក្រវល់ក្រវាយ ឲ្យផលជាទុក្ខ ប្រកបដោយជាតិ ជរា និងមរណៈ តទៅមុខ ក៏សម្លាប់នូវសាស្តានោះ។ ម្នាលអានន្ទ យ៉ាងនេះឯង ជាឧបទ្រពអាចារ្យ។ '''[២១]''' ម្នាលអានន្ទ ចុះ ឧបទ្រពសិស្ស តើដូចម្តេច? ម្នាលអានន្ទ សាវ័ករបស់សាស្តានោះឯង កាលចម្រើនវិវេក យកតម្រាប់សាស្តានោះ ក៏អាស្រ័យនៅនឹងសេនាសនៈដ៏ស្ងាត់ គឺព្រៃ ម្លប់ឈើ ភ្នំ ញកភ្នំ គុហាក្នុងភ្នំ ព្រៃស្មសាន ដងព្រៃ ទីវាល គំនរចំបើង។ ពួកព្រាហ្មណ៍ និងគហបតីក្តី អ្នកនិគមក្តី អ្នកជនបទក្តី ក៏ប្រព្រឹត្តតាមសាវ័ក ដែលចេញចាកពួកដូច្នោះ។ សាវ័កនោះ ប្រាថ្នានូវតណ្ហា ជាធម្មជាតិជ្រុលជ្រប់ ដល់នូវសេចក្តីត្រេកអរ ក៏ត្រឡប់មកកាន់សេចក្តីល្មោភ ក្នុងពួកព្រាហ្មណ៍ និងគហបតី អ្នកនិគម អ្នកជនបទ ដែលប្រព្រឹត្តតាម (ទាំងអម្បាលនោះ) វិញ។ ម្នាលអានន្ទ នេះ តថាគត ហៅថា ឧបទ្រពសិស្ស ព្រោះឧបទ្រព គឺកិលេស កើតក្នុងសិស្ស... យ៉ាងនេះឯង ជាឧបទ្រពសិស្ស។ '''[២២]''' ម្នាលអានន្ទ ចុះឧបទ្រពព្រហ្មចារ្យ តើដូចម្តេច? ម្នាលអានន្ទ ព្រះតថាគត ឆ្ងាយចាកសឹកសត្រូវ គឺកិលេស ត្រាស់ដឹងនូវញេយ្យធម៌ទាំងពួង ដោយប្រពៃ ចំពោះព្រះអង្គ បរិបូណ៌ដោយវិជ្ជា និងចរណៈ មានដំណើរល្អទៅកាន់ព្រះនិព្វាន ជ្រាបច្បាស់នូវត្រៃលោក ប្រសើរដោយសីលាទិគុណ រកបុគ្គលណាមួយស្មើគ្មាន ជាអ្នកទូន្មាននូវបុរស ដែលគួរទូន្មានបាន ជាសាស្តាចារ្យនៃទេវតា និងមនុស្សទាំងឡាយ ត្រាស់ដឹងនូវចតុរារិយសច្ច មិនត្រឡប់មកកាន់ត្រៃភព ព្រះអង្គកើតឡើងក្នុងលោកនេះ។ ព្រះតថាគតនោះ អាស្រ័យនៅនឹងសេនាសនៈដ៏ស្ងាត់ គឺព្រៃ ម្លប់ឈើ ភ្នំ ញកភ្នំ គុហាក្នុងភ្នំ ព្រៃស្មសាន ដងព្រៃ ទីវាល គំនរចំបើង។ ពួកព្រាហ្មណ៍ និងគហបតីក្តី អ្នកនិគមក្តី អ្នកជនបទក្តី ក៏ប្រព្រឹត្តតាមព្រះតថាគត ដែលចេញចាកពួកដូច្នោះ។ ព្រះតថាគតនោះ មិនប្រាថ្នានូវតណ្ហា ជាធម្មជាតិជ្រុលជ្រប់ មិនដល់នូវសេចក្តីត្រេកអរ មិនត្រឡប់មកកាន់សេចក្តីល្មោភ ក្នុងពួកព្រាហ្មណ៍ និងគហបតីក្តី អ្នកនិគមក្តី អ្នកជនបទក្តី ដែលប្រព្រឹត្តតាម (នោះ) ទេ។ ម្នាលអានន្ទ តែថាសាវ័ករបស់សាស្តានោះឯង ចម្រើនវិវេក យកតម្រាប់សាស្តានោះ ក៏នៅនឹងសេនាសនៈដ៏ស្ងាត់ គឺព្រៃ ម្លប់ឈើ ភ្នំ ញកភ្នំ គុហាក្នុងភ្នំ ព្រៃស្មសាន ដងព្រៃ ទីវាល គំនរចំបើង។ ពួកព្រាហ្មណ៍ និងគហបតីក្តី អ្នកនិគមក្តី អ្នកជនបទក្តី ក៏ប្រព្រឹត្តតាមសាវ័ក ដែលចេញចាកពួកដូច្នោះ។ សាវ័កនោះ បែរជាប្រាថ្នានូវតណ្ហា ជាធម្មជាតិជ្រុលជ្រប់ ដល់នូវសេចក្តីត្រេកអរ ក៏ត្រឡប់មកកាន់សេចក្តីល្មោភ ក្នុងពួក ព្រាហ្មណ៍ និងគហបតីក្តី អ្នកនិគមក្តី អ្នកជនបទក្តី ដែលប្រព្រឹត្តតាមនោះវិញ។ ម្នាលអានន្ទ នេះឯង តថាគតហៅថា ឧបទ្រពព្រហ្មចារ្យ ព្រោះឧបទ្រព គឺកិលេស ក្នុងព្រហ្មចារ្យ។ អកុសលធម៌ទាំងឡាយ ដ៏លាមក ជាគ្រឿងសៅហ្មង ជាធម៌នាំឲ្យកើត ក្នុងភពថ្មីទៀត ប្រព្រឹត្តទៅ ដោយសេចក្តីក្រវល់ក្រវាយ ឲ្យផលជាទុក្ខ ប្រកបដោយជាតិ ជរា និងមរណៈតទៅ ក៏សម្លាប់នូវសាវ័កនោះ។ ម្នាលអានន្ទ យ៉ាងនេះឯង ជាឧបទ្រពព្រហ្មចារ្យ។ ម្នាលអានន្ទ បណ្តា ឧបទ្រពទាំងនោះ ឧបទ្រព្យអាចារ្យក្តី ឧបទ្រពសិស្សក្តី ឲ្យផលជាទុក្ខ ល្មមទេ ចំណែកឧបទ្រពព្រហ្មចារ្យនេះ ទើបឲ្យផលជាទុក្ខ យ៉ាងក្រៃលែង ឲ្យផលផ្សាក្តៅយ៉ាងក្រៃលែង ជាងឧបទ្រពអាចារ្យ និងឧបទ្រពសិស្សទាំងនោះទៅទៀត មិនតែប៉ុណ្ណោះ ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីធ្លាក់ចុះទៅកាន់អបាយ។ ម្នាលអានន្ទ ហេតុនោះ អ្នកទាំងឡាយចូររាប់អានតថាគត ដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិថាជាមិត្ត កុំរាប់អានតថាគត ដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិថា ជាអ្នកមានពៀរឡើយ សេចក្តីប្រតិបត្តិជាមិត្តនោះ នឹងប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដល់អ្នកទាំងឡាយ អស់កាលជាអង្វែងទៅ។ === ការរាប់អានសាស្តាដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិជាមិត្ត === '''[២៣]''' ម្នាលអានន្ទ ចុះពួកសាវ័ក រាប់អានសាស្តា ដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិ ជាអ្នកមានពៀរ មិនរាប់អានសាស្តា ដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិជាមិត្ត តើដូចម្តេច? ម្នាលអានន្ទ សាស្តាក្នុងលោកនេះ ជាអ្នកអនុគ្រោះ ស្វែងរកប្រយោជន៍ ប្រកបដោយសេចក្តីអនុគ្រោះ ទើបសំដែងធម៌ ដល់ពួកសាវ័កថា ធម្មជាតនេះ ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីប្រយោជន៍ ដល់អ្នកទាំងឡាយ ធម្មជាតនេះ ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដល់អ្នកទាំងឡាយ។ ឯពួកសាវ័ក របស់សាស្តានោះ មិនស្តាប់ដោយគោរព មិនផ្ទៀងត្រចៀកស្តាប់ មិនញ៉ាំងចិត្ត ដែលត្រាច់ទៅ ក្នុងទីដទៃ ឲ្យតាំងនៅនឹង លះបង់លែងប្រព្រឹត្តតាមសាសនា របស់សាស្តា។ ម្នាលអានន្ទ ពួកសាវ័ករាប់អានសាស្តា ដោយប្រតិបត្តិ ជាអ្នកមានពៀរ មិនរាប់អានដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិ ដើម្បីជាមិត្ត យ៉ាងនេះឯង។ '''[២៤]''' ម្នាលអានន្ទ ចុះពួកសាវ័ករាប់អានសាស្តា ដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិជាមិត្ត មិនរាប់អានដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិជាអ្នកមានពៀរ តើដូចម្តេច? ម្នាលអានន្ទ សាស្តាក្នុងលោកនេះ ជាអ្នកអនុគ្រោះ ស្វែងរកប្រយោជន៍ ប្រកបដោយសេចក្តីអនុគ្រោះ ទើបសំដែងធម៌ ដល់ពួកសាវ័កថា ធម្មជាតនេះ ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីប្រយោជន៍ ដល់អ្នកទាំងឡាយ ធម្មជាតនេះ ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដល់អ្នកទាំងឡាយ។ ពួកសាវ័ក របស់សាស្តានោះ ខំប្រឹងស្តាប់ ផ្ទៀងត្រចៀកស្តាប់ ញ៉ាំងចិត្ត ដែលត្រេចទៅ ក្នុងទីដទៃ ឲ្យតាំងនៅនឹង ទាំងមិនលះបង់ លែងប្រព្រឹត្តតាមសាសនា របស់សាស្តាឡើយ។ ម្នាលអានន្ទ ពួកសាវ័ក រាប់អានសាស្តា ដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិជាមិត្ត មិនរាប់អានដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិ ជាអ្នកមានពៀរយ៉ាងនេះឯង។ ម្នាលអានន្ទ ព្រោះហេតុនោះ អ្នកទាំងឡាយ គួររាប់អានតថាគត ដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិជាមិត្តចុះ កុំរាប់អានតថាគតដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិ ជាអ្នកមានពៀរឡើយ ការប្រតិបត្តិជាមិត្តនោះ នឹងប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខដល់អ្នកទាំងឡាយ អស់កាលជាអង្វែងទៅ។ ម្នាលអានន្ទ ស្មូនឆ្នាំង កាន់ភាជន៍ទទឹកមិនទាន់ស្ងួត (ថ្នមមិនឲ្យបែក) យ៉ាងណា តថាគត មិនបៀតបៀនអ្នកទាំងឡាយយ៉ាងនោះដែរ។ ម្នាលអានន្ទ តថាគតសង្កត់សង្កិនហើយ ប្រៀនប្រដៅរឿយៗ ម្នាលអានន្ទ តថាគតបន្សាត់បង់ បំផ្លាញបង់នូវទោសចេញហើយ ប្រៀនប្រដៅថែមទៀត ដោយគិតថានឹងឲ្យអ្នកទាំងឡាយ មានសារៈ គឺមគ្គផលតាំងនៅក្នុងសន្តាន។» លុះព្រះមានបុណ្យ បានត្រាស់ព្រះសូត្រនេះចប់ហើយ ព្រះអានន្ទមានអាយុ ក៏មានសេចក្តីពេញចិត្ត ត្រេកអរនឹងភាសិត របស់ព្រះមានព្រះភាគ ដោយប្រការដូច្នេះ។ ''ចប់ មហាសុញ្ញតសូត្រ ទី២។'' == ឯកសារយោង == មជ្ឈិមនិកាយ > ឧបរិបណ្ណាសក > អដ្ឋមភាគ > សុញ្ញតវគ្គ > ''មហាសុញ្ញតសូត្រ ទី២'' (បិដកភាគទី២៧) hqplmhm6i6s733sumq2xok36y16219i 337243 337242 2026-07-09T21:37:44Z ~2026-38873-07 51930 337243 wikitext text/x-wiki = អត្ថបទ​សង្ខេប = === ១. មូលហេតុ និងការត្រេកអរនឹងពួកគណៈ (The Context & Danger of Groups) === ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ទតឃើញសេនាសនៈ (កន្លែងស្នាក់នៅ) ជាច្រើនដែលគេរៀបចំទុកនៅក្នុងវិហាររបស់កាឡខេមកសក្កៈ នាទីក្រុងកបិលព័ស្តុ។ ព្រះអានន្ទបានក្រាបទូលថា នោះជាពេលដែលពួកភិក្ខុកំពុងដេរចីវរ។ ព្រះអង្គក៏បានត្រាស់ដាស់តឿនថា៖ * '''ការចូលចិត្តគ្នីគ្នា៖''' ភិក្ខុដែលត្រេកអរ និងរីករាយនឹងពួកគណៈ គឺមិនល្អឡើយ ហើយមិនអាចទទួលបានដោយងាយនូវ ''នេក្ខម្មសុខ វិវេកសុខ ឧបសមសុខ និងសម្ពោធិសុខ'' ឡើយ។ * '''ការសម្ងំនៅម្នាក់ឯង៖''' លុះត្រាតែភិក្ខុចេញចាកពួក ទៅនៅម្នាក់ឯង ទើបអាចសម្រេចនូវសុខទាំងនេះ និងចូលកាន់ ''ចេតោវិមុត្តិ'' ដែលមិនកម្រើកដោយកិលេសបាន។ === ២. ការចម្រើនសុញ្ញតផលសមាបត្តិ (Abiding in Emptiness) === ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា ព្រះអង្គតែងសម្រេចនូវ '''សុញ្ញតផលសមាបត្តិ''' (ការចូលកាន់ផលនៃសេចក្តីសូន្យ/ទទេ) ដោយការមិនធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវសង្ខតនិមិត្តទាំងអស់។ ដើម្បីសម្រេចកិច្ចនេះ ភិក្ខុត្រូវ៖ * តាំងចិត្តឲ្យស្ងប់ស្ងាត់ខាងក្នុង ដោយការចូលកាន់ '''ឈានទាំង ៤'''។ * ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត (ពិចារណា) នូវ '''សុញ្ញតសមាបត្តិខាងក្នុង''' (បញ្ចក្ខន្ធរបស់ខ្លួន) '''ខាងក្រៅ''' (បញ្ចក្ខន្ធអ្នកដទៃ) '''ទាំងខាងក្នុងទាំងខាងក្រៅ''' និង '''សេចក្តីមិនញាប់ញ័រ''' (អរូបសមាបត្តិ)។ * បើចិត្តមិនទាន់ស្ទុះទៅ ឬមិនទាន់ចុះចិត្តស៊ប់ទេ ត្រូវដឹងច្បាស់ រួចត្រឡប់មកតាំងចិត្តក្នុងសមាធិនិមិត្តពីមុនវិញ រហូតទាល់តែចិត្តស្ទុះទៅ និងឈានចូលស៊ប់ក្នុងសុញ្ញតភាពនោះ។ === ៣. ការគ្រប់គ្រងឥរិយាបថ ការនិយាយ និងការត្រិះរិះ (Postures, Speech, & Thoughts) === ភិក្ខុដែលរស់នៅក្នុងវិហារធម៌នេះ ត្រូវមានសេចក្តីដឹងច្បាស់ក្នុងគ្រប់ឥរិយាបថ៖ * '''ឥរិយាបថទាំង ៤៖''' ទាំងការចង្ក្រម (ដើរ) ឈរ អង្គុយ និងដេក ត្រូវធ្វើដោយចិត្តប្រុងប្រយ័ត្ន មិនឲ្យអកុសលធម៌គឺ ''អភិជ្ឈា (លោភលន់)'' និង ''ទោសៈ'' ជាប់តាមឡើយ។ * '''វៀរចាកតិរច្ឆានកថា (Low Talk)៖''' មិននិយាយរឿងថោកទាបជារបស់អ្នកស្រុក ដូចជា រាជកថា (រឿងស្តេច) ចោរកថា សេនាកថា យុទ្ធកថា រឿងស្រុកភូមិ រឿងស្រីៗ ជាដើម។ ត្រូវនិយាយតែ '''កថាដ៏ផូរផង់ ១០ ប្រការ''' (មាន ''អប្បិច្ឆកថា'' និយាយពីការប្រាថ្នាតិច និង ''សន្តុដ្ឋិកថា'' និយាយពីសេចក្តីសន្តោស ជាដើម) ដែលនាំទៅរកការរំលត់ទុក្ខ និងព្រះនិព្វាន។ * '''ការត្រិះរិះ៖''' មិនត្រិះរិះក្នុងកាមវិតក្កៈ ព្យាបាទវិតក្កៈ និងវិហិង្សាវិតក្កៈ តែត្រូវត្រិះរិះក្នុង ''នេក្ខម្មវិតក្កៈ អព្យាបាទវិតក្កៈ និងអវិហិង្សាវិតក្កៈ'' វិញ។ === ៤. ការលះបង់កាមគុណ និងអស្មិមានះ (Overcoming Senses & Ego) === * '''កាមគុណ ៥៖''' ភិក្ខុត្រូវពិចារណាចិត្តខ្លួនឯងរឿយៗ បើឃើញថាមានសេចក្តីជ្រួលច្រាល់ក្នុង រូប សំឡេង ក្លិន រស ផោដ្ឋព្វៈ ត្រូវដឹងថាខ្លួនមិនទាន់លះបង់តម្រេកបានឡើយ។ បើមិនមានការជ្រួលច្រាល់ ទើបដឹងថាបានលះបង់ហើយ។ * '''ឧបាទានក្ខន្ធ ៥៖''' ត្រូវពិចារណាឃើញនូវសេចក្តីកើត និងសេចក្តីវិនាសទៅនៃរូប វេទនា សញ្ញា សង្ខារ វិញ្ញាណ ដើម្បីលះបង់នូវ '''អស្មិមានះ''' (ការប្រកាន់ថាខ្លួនមាន ខ្លួនជារូបពិត) ចេញពីសន្តាន។ === ៥. ឧបទ្រព ៣ ប្រការ ក្នុងព្រហ្មចរិយធម៌ (The Three Afflictions) === ព្រះអង្គទ្រង់ព្រមានអំពីគ្រោះថ្នាក់នៃការដែលសាវ័កទៅចោមរោមគ្រូ រហូតធ្វើឲ្យកើតកិលេស៖ * '''ឧបទ្រពអាចារ្យ៖''' ប្រសិនបើអាចារ្យទៅសម្ងំនៅទីស្ងាត់ ហើយមានពួកព្រាហ្មណ៍ គហបតី ទៅប្រព្រឹត្តតាម ក៏កើតតណ្ហា ត្រឡប់មកល្មោភនឹងលាភសក្ការៈវិញ។ * '''ឧបទ្រពសិស្ស៖''' ប្រសិនបើសិស្សធ្វើតាមអាចារ្យ ទៅសម្ងំនៅទីស្ងាត់ ក៏ត្រូវពួកគ្រហស្ថចោមរោម ហើយក៏ធ្លាក់ក្នុងអំណាចតណ្ហាដូចគ្នា។ * '''ឧបទ្រពព្រហ្មចារ្យ៖''' ព្រះតថាគតមិនមានតណ្ហាល្មោភនឹងលាភសក្ការៈដែលគ្រហស្ថយកមកថ្វាយឡើយ ប៉ុន្តែពួកសាវ័កដែលទៅរស់នៅទីស្ងាត់តាមព្រះអង្គ បែរជាកើតតណ្ហា ត្រឡប់មកល្មោភនឹងពួកគ្រហស្ថទាំងនោះវិញ។ ព្រះអង្គបញ្ជាក់ថា '''ឧបទ្រពព្រហ្មចារ្យនេះ ឲ្យផលជាទុក្ខយ៉ាងក្រៃលែង''' និងនាំឲ្យធ្លាក់ទៅកាន់អបាយភូមិ។ === សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖ ការរាប់អានសាស្តាដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិជាមិត្ត === ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ដាស់តឿនឲ្យពួកភិក្ខុរាប់អានព្រះអង្គដោយ '''សេចក្តីប្រតិបត្តិជាមិត្ត''' (គឺការខំប្រឹងស្តាប់ ផ្ទៀងត្រចៀក និងធ្វើតាមឱវាទ) កុំរាប់អានដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិជាអ្នកមានពៀរ (ការមិនស្តាប់ បង្អោនចិត្តទៅរកទីដទៃ)។ ព្រះអង្គមានបន្ទូលសង្កត់ធ្ងន់ថា៖ ព្រះអង្គមិនថ្នមសាវ័កដូចជាជាងឆ្នាំងថ្នមភាជន៍ដីទទឹក (ខ្លាចក្រែងបែក) នោះឡើយ គឺព្រះអង្គនឹង '''សង្កត់សង្កិន ប្រៀនប្រដៅរឿយៗ បន្សាត់បង់នូវទោស''' ដើម្បីឲ្យសាវ័កមានសារៈ (គឺមគ្គផល) នៅក្នុងសន្តាន។ == អត្ថបទដើមនៃ​មហាសុញ្ញតសូត្រ == === (Mahāsuññata Sutta — MN 122) === '''[១១]''' ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ គង់ក្នុងនិគ្រោធារាម ទៀបក្រុងកបិលព័ស្តុ នាដែនរបស់ពួកសក្កៈ។ គ្រានោះ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ស្បង់ ប្រដាប់បាត្រ ចីវរ ក្នុងបុព្វណ្ហសម័យ ហើយស្តេចចូលទៅបិណ្ឌបាត ក្នុងក្រុងកបិលព័ស្តុ។ លុះព្រះអង្គចូលទៅបិណ្ឌបាត ក្នុងក្រុងកបិលព័ស្តុហើយ ត្រឡប់មកពីបិណ្ឌបាតវិញ ក្នុងវេលាក្រោយភត្ត ក៏ចូលទៅកាន់វិហារ របស់សក្កៈ ឈ្មោះ កាឡខេមកៈ ដើម្បីសម្រាកព្រះអង្គ ក្នុងវេលាថ្ងៃ។ សម័យនោះឯង ក្នុងវិហាររបស់កាឡខេមកសក្កៈ មានគេក្រាលសេនាសនៈទុកច្រើន។ លំដាប់នោះ ព្រះមានបុណ្យ ទ្រង់ទតឃើញសេនាសនៈច្រើន គេរៀបចំទុក ក្នុងវិហាររបស់កាឡខេមកសក្កៈ លុះព្រះអង្គទតឃើញហើយ ក៏មានព្រះហឫទ័យត្រិះរិះ ដូច្នេះថា៖ «សេនាសនៈច្រើន គេរៀបចំទុក ក្នុងវិហាររបស់កាឡខេមកសក្កៈ ទំនងជាមានពួកភិក្ខុច្រើន នៅក្នុងទីនេះទេដឹង?» '''[១២]''' សម័យនោះឯង ព្រះអានន្ទមានអាយុ កំពុងចាត់ចែង ដេរចីពរ ក្នុងវិហាររបស់ ឃដាយសក្កៈ ជាមួយនឹងពួកភិក្ខុច្រើនរូប។ គ្រានោះ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ចេញអំពីផលសមាបត្តិ ក្នុងសាយណ្ហសម័យ ហើយស្តេចចូលទៅកាន់វិហាររបស់ឃដាយសក្កៈ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏គង់លើអាសនៈ ដែលគេរៀបចំទុក។ លុះព្រះអង្គគង់ស៊ប់ហើយ ក៏ត្រាស់សួរព្រះអានន្ទមានអាយុថា៖ «ម្នាលអានន្ទ សេនាសនៈច្រើន ដែលគេបានរៀបចំទុក ក្នុងវិហាររបស់កាឡខេមកសក្កៈ ហើយមានទាំងពួកភិក្ខុនៅក្នុងទីនុ៎ះ អ្វីច្រើនម្ល៉េះ?» ព្រះអានន្ទក្រាបទូលថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សេនាសនៈច្រើន ដែលគេរៀបចំទុក ក្នុងវិហាររបស់កាឡខេមកសក្កៈ ហើយមានពួកភិក្ខុច្រើននៅក្នុងទីនុ៎ះ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន (ព្រោះ) ពេលនេះ ជាពេលធ្វើចីវរ ប្រព្រឹត្តមកដល់យើងខ្ញុំទាំងឡាយ។» === សេចក្តីត្រេកអរនឹងពួកគណៈ ផ្ទុយនឹងការនៅស្ងាត់ === '''[១៣]''' «ម្នាលអានន្ទ ភិក្ខុដែលត្រេកអរនឹងពួក ចូលចិត្តនឹងពួក ប្រកបរឿយៗ ក្នុងសេចក្តីត្រេកអរនឹងពួក ត្រេកអរនឹងគ្នីគ្នា ចូលចិត្តនឹងមានគ្នីគ្នា រីករាយនឹងគ្នីគ្នា មិនល្អទេ ម្នាលអានន្ទ ភិក្ខុដែលត្រេកអរនឹងពួក ចូលចិត្តនឹងពួក ប្រកបរឿយៗ ក្នុងសេចក្តីត្រេកអរនឹងពួក ត្រេកអរនឹងគ្នីគ្នា ចូលចិត្តនឹងមានគ្នីគ្នា រីករាយនឹងគ្នីគ្នានោះ ហើយបាន មិនបាច់ប្រាថ្នា បានមិនលំបាក បានដោយស្រួល នូវនេក្ខម្មសុខ វិវេកសុខ ឧបសមសុខ សម្ពោធិសុខ ពាក្យដូច្នេះនេះ មិនសមហេតុឡើយ។ ម្នាលអានន្ទ បើភិក្ខុណា ចេញចាកពួក ហើយទៅនៅតែម្នាក់ឯង ភិក្ខុនោះ នឹងបាន មិនបាច់ប្រាថ្នា បានមិនលំបាក បានដោយស្រួល នូវនេក្ខម្មសុខ វិវេកសុខ ឧបសមសុខ សម្ពោធិសុខ ជាប្រាកដ ពាក្យដូច្នេះនេះ ទើបសមហេតុ។ ម្នាលអានន្ទ ភិក្ខុនោះ ត្រេកអរនឹងពួក ចូលចិត្តនឹងពួក ប្រកបរឿយៗ ក្នុងសេចក្តីត្រេកអរនឹងពួក ត្រេកអរនឹងគ្នីគ្នា ចូលចិត្តនឹងគ្នីគ្នា រីករាយនឹងគ្នីគ្នា អាចនឹងចូលកាន់ចេតោវិមុត្តិ ដែលផុតស្រឡះចាកកិលេស ជាទីរីករាយ ឬនឹងចូលកាន់ចេតោវិមុត្តិ ដែលមិនទាន់ផុតស្រឡះចាកពួកកិលេស ជាវិមុត្តិមិនកំរើក ដោយកិលេសបាន ពាក្យដូច្នេះនេះ មិនសមហេតុឡើយ។ ម្នាលអានន្ទ លុះតែភិក្ខុណា ចេញចាកពួក ហើយទៅសម្ងំនៅតែម្នាក់ឯង ភិក្ខុនោះ នឹងចូលកាន់ចេតោវិមុត្តិ ដែលផុតចាកពួកកិលេស ជាទីរីករាយ ឬនឹងចូលកាន់ចេតោវិមុត្តិ ដែលមិនទាន់ផុតចាកពួកកិលេស ជាវិមុត្តិមិនកំរើកដោយកិលេស ជាប្រាកដ ពាក្យដូច្នេះនេះ ទើបសមហេតុ។ ម្នាលអានន្ទ តថាគត ពិចារណារកមើលមិនឃើញនូវរូប សូម្បីតែមួយ ដែលបុគ្គលត្រេកអរ ត្រេកត្រអាលយ៉ាងមំាំ ហើយមិនកើតសេចក្តីសោក ខ្សឹកខ្សួល លំបាកកាយ លំបាកចិត្ត និងសេចក្តីតានតឹង ព្រោះមិនមានការប្រែប្រួលទៅជាប្រការដទៃ នោះសោះឡើយ។ === ការនៅដោយវិហារធម៌គឺសុញ្ញតភាព === '''[១៤]''' ម្នាលអានន្ទ វិហារធម៌ (ការនៅ) ក្នុងទីស្ងាត់ តថាគត បានត្រាស់ដឹងហើយ គឺបានសម្រេច នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិក្នុងសន្តាន ព្រោះមិនធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសង្ខតនិមិត្តទាំងអស់ (មានរូបជាដើម)។ ម្នាលអានន្ទ បើពួកភិក្ខុក្តី ពួកភិក្ខុនីក្តី ពួកឧបាសកក្តី ពួកឧបាសិកាក្តី ពួកព្រះរាជាក្តី ពួករាជមហាមាត្យក្តី ពួកតិរ្ថិយក្តី ពួកសាវ័កនៃតិរ្ថិយក្តី ជាអ្នកចូលមករកតថាគត ជាភគវន្ត ដែលកំពុងនៅដោយវិហារធម៌នេះ ម្នាលអានន្ទ តថាគតឋិតនៅ ក្នុងកណ្តាលបរិស័ទនោះ ក៏មានចិត្តឈមទៅរកវិវេក បែរទៅរកវិវេក ទោរទន់ទៅរកវិវេក ស្ងាត់ចាកពួកគណៈ ត្រេកអរនឹងនេក្ខម្មៈ ប្រាសចាកធម៌ ដែលជាទីតាំងនៃអាសវៈ ជាអ្នកធ្វើនូវពាក្យ ដែលប្រកបដោយការដាស់តឿន ឲ្យវៀរចាកធម៌ជាទីតាំងនៃអាសវៈ សព្វគ្រប់ ដោយពិត។ ម្នាលអានន្ទ ហេតុនោះ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ បើមានសេចក្តីប្រាថ្នាថា អាត្មាអញ គប្បីសម្រេច នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្នុង គឺ បញ្ចក្ខន្ធរបស់ខ្លួន ម្នាលអានន្ទ ភិក្ខុនោះ ត្រូវតាំងចិត្ត ត្រូវញ៉ាំងចិត្តឲ្យរីករាយ ត្រូវធ្វើចិត្តឲ្យស្ងប់ស្ងាត់ ត្រូវធ្វើចិត្តឲ្យជ្រះថ្លា ខាងក្នុង តែមួយយ៉ាង។ '''[១៥]''' ម្នាលអានន្ទ ចុះភិក្ខុតាំងចិត្ត ធ្វើចិត្តឲ្យរីករាយ ធ្វើចិត្តឲ្យស្ងប់ស្ងាត់ ធ្វើចិត្តឲ្យជ្រះថ្លា ខាងក្នុង គឺ បញ្ចក្ខន្ធរបស់ខ្លួន តើដូចម្តេច? ម្នាលអានន្ទ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ស្ងាត់ចាកកាមទាំងឡាយ ស្ងាត់ចាកអកុសលធម៌ទាំងឡាយ ចូលកាន់'''បឋមជ្ឈាន''' ប្រកបដោយវិតក្កៈ វិចារៈ មានបីតិ និងសុខៈ ដែលកើតអំពីវិវេក… ចូលកាន់'''ទុតិយជ្ឈាន'''… ចូលកាន់'''តតិយជ្ឈាន'''… ចូលកាន់'''ចតុត្ថជ្ឈាន'''។ ម្នាលអានន្ទ ភិក្ខុតាំងចិត្ត ធ្វើចិត្តឲ្យជ្រះថ្លា ធ្វើចិត្តឲ្យស្ងប់ស្ងាត់ ធ្វើចិត្តឲ្យរីករាយ ខាងក្នុង យ៉ាងនេះឯង។ ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្នុង។ តែកាលបើភិក្ខុនោះ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្នុងហើយ ចិត្តមិនស្ទុះទៅ មិនជ្រះថ្លា មិនតាំងនៅស៊ប់ មិនចុះចិត្តស៊ប់ ក្នុងសុញ្ញតផលសមាបត្តិខាងក្នុងទេ។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើមានហេតុយ៉ាងនេះ ភិក្ខុគង់ដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះថា កាលអាត្មាអញ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្នុង ចិត្តមិនស្ទុះទៅ មិនជ្រះថ្លា មិនតាំងនៅស៊ប់ មិនចុះចិត្តស៊ប់ ក្នុងសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្នុងទេ។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងច្បាស់ ក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ បើភិក្ខុនោះ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្រៅ គឺ បញ្ចក្ខន្ធអ្នកដទៃ បើភិក្ខុនោះ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្នុង និងខាងក្រៅ។ បើភិក្ខុនោះ ធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវសេចក្តីមិនញាប់ញ័រ គឺ អរូបសមាបត្តិ។ កាលភិក្ខុនោះ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសេចក្តីមិនញាប់ញ័រ ចិត្តមិនស្ទុះទៅ មិនជ្រះថ្លា មិនតាំងនៅស៊ប់ មិនចុះចិត្តស៊ប់ ក្នុងសេចក្តីមិនញាប់ញ័រ។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើមានហេតុយ៉ាងនេះ ភិក្ខុគង់ដឹងច្បាស់ យ៉ាងនេះថា កាលអាត្មាអញ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសេចក្តីមិនញាប់ញ័រហើយ ចិត្តក៏មិនស្ទុះទៅ មិនជ្រះថ្លា មិនតាំងនៅស៊ប់ មិនចុះចិត្តស៊ប់ ក្នុងសេចក្តីមិនញាប់ញ័រ។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងច្បាស់ ក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ ម្នាលអានន្ទ ភិក្ខុនោះ ត្រូវតាំងចិត្ត ធ្វើចិត្តឲ្យជ្រះថ្លា ធ្វើចិត្តឲ្យស្ងប់ស្ងាត់ ធ្វើចិត្តឲ្យរីករាយ ខាងក្នុង ក្នុងសមាធិនិមិត្ត ពីមុននោះវិញ។ ភិក្ខុនោះ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្នុង។ កាលភិក្ខុនោះ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្នុងហើយ ចិត្តក៏ស្ទុះទៅ ជ្រះថ្លា តាំងនៅស៊ប់ ចុះចិត្តស៊ប់ ក្នុងសុញ្ញតផលសមាបត្តិខាងក្នុង។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើចិត្តនុ៎ះ ស្ងប់ស្ងាត់យ៉ាងនេះ ភិក្ខុក៏ដឹងច្បាស់ យ៉ាងនេះថា កាលអាត្មាអញ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្នុងហើយ ចិត្តក៏ស្ទុះទៅ ជ្រះថ្លា តាំងនៅស៊ប់ ចុះចិត្តស៊ប់ ក្នុងសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្នុង។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងច្បាស់ក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ បើភិក្ខុនោះ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្រៅ។ បើភិក្ខុនោះ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្នុង និងខាងក្រៅ។ បើភិក្ខុនោះ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសេចក្តីមិនញាប់ញ័រ។ កាលភិក្ខុនោះ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសេចក្តីមិនញាប់ញ័រហើយ ចិត្តក៏ស្ទុះទៅ ជ្រះថ្លា តាំងនៅស៊ប់ ចុះចិត្តស៊ប់ ក្នុងសេចក្តីមិនញាប់ញ័រ។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើមានហេតុយ៉ាងនេះ ភិក្ខុគង់ដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះថា កាលអាត្មាអញធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសេចក្តីមិនញាប់ញ័រហើយ ចិត្តក៏ស្ទុះទៅ ជ្រះថ្លា តាំងនៅស៊ប់ ចុះចិត្តស៊ប់ ក្នុងសេចក្តីមិនញាប់ញ័រ។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងច្បាស់ ក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ === ការរក្សាឥរិយាបថ វាចា និងការត្រិះរិះ === '''[១៦]''' ម្នាលអានន្ទ កាលបើភិក្ខុនោះ នៅដោយវិហារធម៌ គឺសមថវិបស្សនានេះ ចិត្តក៏បង្អោនទៅ ដើម្បី'''ចង្ក្រម'''។ ភិក្ខុនោះចង្ក្រម ដោយគិតដូច្នេះថា អកុសលធម៌ទាំងឡាយ ដ៏លាមក គឺ អភិជ្ឈា និងទោសមនស្ស នឹងមិនជាប់តាមអាត្មាអញ ដែលកំពុងចង្ក្រម យ៉ាងនេះ។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងច្បាស់ក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើភិក្ខុនោះ កំពុងនៅដោយវិហារធម៌ គឺសមថវិបស្សនានេះ ចិត្តក៏បង្អោនទៅដើម្បីកិរិយា'''ឈរ'''។ ភិក្ខុនោះ ឈរដោយគិតថា អកុសលធម៌ទាំងឡាយដ៏លាមក គឺ អភិជ្ឈា និងទោសមនស្ស នឹងមិនជាប់តាមអាត្មាអញ ដែលកំពុងឈរយ៉ាងនេះ។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងច្បាស់ក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើភិក្ខុនោះ កំពុងនៅដោយវិហារធម៌ គឺសមថវិបស្សនានេះ ចិត្តក៏បង្អោនទៅដើម្បី'''អង្គុយ'''។ ភិក្ខុនោះ ក៏អង្គុយ ដោយគិតថា អកុសលធម៌ទាំងឡាយដ៏លាមក គឺ អភិជ្ឈា និងទោសមនស្ស នឹងមិនជាប់តាមអាត្មាអញ ដែលកំពុងអង្គុយនៅ យ៉ាងនេះ។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើភិក្ខុនោះ នៅដោយវិហារធម៌ គឺសមថវិបស្សនានេះ ចិត្តក៏បង្អោនទៅដើម្បី'''ដេក'''។ ភិក្ខុនោះ ក៏ដេក ដោយគិតថា អកុសលធម៌ទាំងឡាយដ៏លាមក គឺ អភិជ្ឈា និងទោសមនស្ស នឹងមិនជាប់តាមអាត្មាអញ ដែលកំពុងដេក យ៉ាងនេះ។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងច្បាស់នូវហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ。 ម្នាលអានន្ទ កាលបើភិក្ខុនោះ កំពុងនៅដោយវិហារធម៌ គឺសមថវិបស្សនានេះ ចិត្តក៏បង្អោនទៅ ដើម្បី'''និយាយ''' Lines ភិក្ខុនោះ គិតថា កថាណាថោកទាប ជារបស់អ្នកស្រុក ជារបស់បុថុជ្ជន មិនប្រសើរ មិនប្រកបដោយប្រយោជន៍ មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីនឿយណាយ មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីប្រាសចាករាគៈ មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីរំលត់ទុក្ខ មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីស្ងប់រម្ងាប់ មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីដឹងច្បាស់ មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីត្រាស់ដឹង មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីព្រះនិព្វាន។ '''កថាថោកទាបមានជាអាទិ៍៖''' រាជកថា (និយាយពីព្រះរាជា) ចោរកថា (និយាយពីចោរ) មហាមត្តកថា (និយាយពីអាមាត្រធំ) សេនាកថា (និយាយពីសេនា) ភយកថា (និយាយពីភ័យ) យុទ្ធកថា (និយាយពីចម្បាំង) អន្នកថា (និយាយពីបាយ) បានកថា (និយាយពីទឹក) វត្ថកថា (និយាយពីសំពត់) សយនកថា (និយាយពីដំណេក) មាលាកថា (និយាយពីកម្រងផ្កា) គន្ធកថា (និយាយពីគ្រឿងក្រអូប) ញាតិកថា (និយាយពីញាតិ) យានកថា (និយាពីយានជំនិះ) គាមកថា (និយាយពីស្រុក) និគមកថា (និយាយពីនិគម) នគរកថា (និយាយពីក្រុង) ជនបទកថា (និយាយពីជនបទ) ឥត្ថីកថា (និយាយពីស្ត្រី) សូរកថា (និយាយពីមនុស្សក្លៀវក្លា) វិសិខាកថា (និយាយពីកំប៉ោយ) កុម្ភដ្ឋានកថា (និយាយពីកន្លែងដាក់ក្អមទឹក ឬកន្លែងកំណប់) បុព្វប្បេតកថា (និយាយពីមនុស្ស ដែលស្លាប់ហើយ) នានត្តកថា (និយាយពីមនុស្សផ្សេងៗគ្នា) លោកក្ខាយិកា (និយាយពីព្រហ្មកសាងលោក) សមុទ្ទក្ខាយិកា (និយាយពីព្រហ្មកសាងសមុទ្រ) និយាយអំពីភពតូច និងភពធំ ថា ដូច្នោះខ្លះ ដូច្នេះខ្លះ។ អាត្មាអញ មិននិយាយនូវកថា មានសភាពយ៉ាងនោះឡើយ។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងច្បាស់ក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ ។ ប៉ុន្តែភិក្ខុនោះគិតថា កថាណាផូរផង់ ជាទីសប្បាយ ដល់ការពិចារណា តាមដំណើរចិត្តប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីនឿយណាយ ដោយចំណែកមួយ ដើម្បីប្រាសចាករាគៈ ដើម្បីរំលត់ទុក្ខ ដើម្បីស្ងប់រម្ងាប់ ដើម្បីដឹងច្បាស់ ដើម្បីត្រាស់ដឹង ដើម្បីព្រះនិព្វាន៖ * អប្បិច្ឆកថា (និយាយពីសេចក្តីប្រាថ្នាតិច) * សន្តុដ្ឋិកថា (និយាយពីសេចក្តីសន្តោស) * បវិវេកកថា (និយាយពីសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់) * អសំសគ្គកថា (និយាយពីការមិនជាប់ជំពាក់) * វីរិយារម្ភកថា (និយាយពីការប្រារព្ធព្យាយាម) * សីលកថា (និយាពីសីល) * សមាធិកថា (និយាយពីសមាធិ) * បញ្ញាកថា (និយាយពីប្រាជ្ញា) * វិមុត្តិកថា (និយាយពីការរួចចាកកិលេស) * វិមុត្តិញ្ញាណទស្សនកថា (និយាយពីការឃើញដោយបញ្ញា ចំពោះកិរិយារួចចាកកិលេស) អាត្មាអញ នឹងនិយាយតែកថា មានសភាពយ៉ាងនោះឯង។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងច្បាស់ក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើភិក្ខុនោះ កំពុងនៅ ដោយវិហារធម៌ គឺសមថវិបស្សនានេះ ចិត្តក៏បង្អោនទៅ ដើម្បី'''វិតក្កៈ (សេចក្តីត្រិះរិះ)'''។ ភិក្ខុនោះគិតថា វិតក្កៈទាំងឡាយណា ដែលថោកទាប ជារបស់អ្នកស្រុក ជារបស់បុថុជ្ជន មិនប្រសើរ មិនប្រកបដោយប្រយោជន៍ មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីនឿយណាយ មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីប្រាសចាករាគៈ មិនប្រព្តឹត្តទៅ ដើម្បីសេចក្តីរំលត់ទុក្ខ មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីស្ងប់រម្ងាប់ មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីដឹង មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីត្រាស់ដឹង មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីព្រះនិព្វាន គឺកាមវិតក្កៈ ព្យាបាទវិតក្កៈ វិហឹសាវិតក្កៈ អាត្មាអញ នឹងមិនត្រិះរិះ ដោយវិតក្កៈ មានសភាពយ៉ាងនោះឡើយ។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹង ក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ ម្នាលអានន្ទ វិតក្កៈទាំងឡាយណា ដ៏ប្រសើរ ជានិយ្យានិកៈ ដឹកនាំសត្វ តែងដឹងនាំបុគ្គលជាអ្នកធ្វើតាមពុទ្ធវចនៈនោះ ឲ្យអស់ទៅនៃទុក្ខដោយប្រពៃបាន គឺនេក្ខម្មវិតក្កៈ អព្យាបាទវិតក្កៈ អវិហឹសាវិតក្កៈ ភិក្ខុគិតថា អាត្មាអញ នឹងត្រិះរិះនូវវិតក្កៈទាំងឡាយ មានសភាពយ៉ាងនោះឯង។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងច្បាស់ ក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ === ការលះបង់តណ្ហា និងអស្មិមានះ === '''[១៧]''' ម្នាលអានន្ទ កាមគុណនេះ មាន៥ប្រការ កាមគុណ ៥ប្រការ គឺអ្វីខ្លះ៖ * រូបទាំងឡាយ ដែលបុគ្គលដឹងដោយភ្នែក ជាទីប្រាថ្នា ជាទីត្រេកអរ ជាទីគាប់ចិត្ត មានសភាពគួរស្រឡាញ់ ប្រកបដោយកាម គួរឲ្យកើតតម្រេក១ * សំឡេងទាំងឡាយ ដែលបុគ្គលដឹងដោយត្រចៀក…១ * ក្លិនទាំងឡាយ ដែលបុគ្គលដឹងដោយច្រមុះ…១ * រសទាំងឡាយ ដែលបុគ្គលដឹងដោយអណ្តាត…១ * ផោដ្ឋព្វៈទាំងឡាយ ដែលបុគ្គលដឹងដោយកាយ ជាទីប្រាថ្នា ជាទីត្រេកអរ ជាទីគាប់ចិត្ត មានសភាពគួរស្រឡាញ់ ប្រកបដោយកាម គួរឲ្យកើតតម្រេក១ ម្នាលអានន្ទ កាមគុណ៥ប្រការនេះឯង។ ភិក្ខុត្រូវពិចារណាចិត្តរបស់ខ្លួន ឲ្យរឿយៗថា បណ្តាកាមគុណ ទាំង៥នេះ សេចក្តីជ្រួលច្រាល់ចិត្ត នៃអាត្មាអញ កើតឡើង ក្នុងហេតុជាទីកើតនៃកិលេស ចំពោះកាមគុណណាមួយ មានដែរឬទេ។ ม្នាលអានន្ទ បើភិក្ខុពិចារណាទៅ ដឹងយ៉ាងនេះថា បណ្តាកាមគុណ ទាំង៥នេះ សេចក្តីជ្រួលច្រាល់នៃចិត្តរបស់អាត្មាអញ កើតឡើង ក្នុងហេតុជាទីកើតនៃកិលេស ចំពោះកាមគុណណាមួយ។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើមានហេតុយ៉ាងនេះ ភិក្ខុគង់ដឹងយ៉ាងនេះថា តម្រេកណា ដែលកើតក្នុងកាមគុណ ទាំង៥នេះ តម្រេកនោះ អាត្មាអញ មិនទាន់លះបង់បានទេ។ ម្នាលអានន្ទ មួយទៀត បើភិក្ខុពិចារណាទៅ ដឹងយ៉ាងនេះថា បណ្តាកាមគុណ ទាំង៥នេះ សេចក្តីជ្រួលច្រាល់នៃចិត្តរបស់អាត្មាអញ មិនកើតឡើង ក្នុងហេតុជាទីកើតនៃកិលេស ចំពោះកាមគុណណាមួយទេ។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើមានហេតុយ៉ាងនេះ ភិក្ខុក៏ដឹងយ៉ាងនេះថា សេចក្តីប្រាថ្នាណា ក្នុងកាមគុណ ទាំង៥នេះ សេចក្តីប្រាថ្នានោះ អាត្មាអញ បានលះបង់ហើយ។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងច្បាស់ ក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ '''[១៨]''' ម្នាលអានន្ទ ឧបាទានក្ខន្ធនេះ មាន៥យ៉ាង។ ភិក្ខុត្រូវប្រព្រឹត្ត ដោយកិរិយាពិចារណាឃើញ នូវសេចក្តីកើត និងសេចក្តីរលត់ ដូច្នេះថា រូបដូច្នេះ ការកើតឡើងនៃរូប ដូច្នេះ ការវិនាសទៅនៃរូប ដូច្នេះ វេទនាដូច្នេះ… សញ្ញាដូច្នេះ… សង្ខារទាំងឡាយដូច្នេះ… វិញ្ញាណដូច្នេះ ការកើតឡើងនៃវិញ្ញាណដូច្នេះ ការវិនាសទៅ នៃវិញ្ញាណ ដូច្នេះ។ កាលបើភិក្ខុនោះ ពិចារណាឃើញច្បាស់ នូវការកើត និងការរលត់ ក្នុងឧបាទានក្ខន្ធ ទាំង៥នេះ ភិក្ខុនោះ រមែងលះបង់អស្មិមានះ ក្នុងឧបាទានក្ខន្ធ ទាំង៥ ចេញបាន។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើមានហេតុយ៉ាងនេះ ភិក្ខុដឹងយ៉ាងនេះថា អាត្មាអញ បានលះបង់អស្មិមានះ ក្នុងឧបាទានក្ខន្ធ ទាំង៥ បានហើយ។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងច្បាស់ ក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ ម្នាលអានន្ទ ធម៌ទាំងឡាយនេះឯង ជាប់មកតាមកុសល ដោយចំណែកមួយ ដ៏បរិសុទ្ធ ប្រសើរក្នុងលោក ដែលមារមានចិត្តបាប មិនអាចគ្របសង្កត់បាន។ === ឧបទ្រពទាំងឡាយនៃព្រហ្មចរិយធម៌ === កាលបើព្រះអង្គត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ព្រះអានន្ទមានអាយុ ក្រាបទូលព្រះមានព្រះភាគថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សាវ័កពិចារណាឃើញ នូវអំណាចនៃប្រយោជន៍ដូចម្តេច បានជាមិនហៅរក ប៉ុន្តែគួរដើរតាមសាស្តា?» '''[១៩]''' «ម្នាលអានន្ទ សាវ័កមិនគួរដើរតាមតែព្រះសាស្តាទេ គឺថា គួរតែស្តាប់នូវសុត្តៈ គេយ្យៈ វេយ្យាករណៈ ដំណើរនោះ ព្រោះហេតុអ្វី ម្នាលអានន្ទ ព្រោះថា ធម៌ទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយ ក៏បានស្តាប់ បានទ្រទ្រង់ ចាំរត់មាត់ ស្ទាត់ក្នុងចិត្ត ចាក់ធ្លុះដោយទិដ្ឋិ ជាយូរយារហើយ។ ម្នាលអានន្ទ មួយទៀត កថាណា ផូរផង់ក្រៃលែង ជាទីសប្បាយ ដល់កិរិយាពិចារណាដោយចិត្ត ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីនឿយណាយ ដោយចំណែកមួយ ដើម្បីប្រាសចាករាគៈ ដើម្បីរំលត់ទុក្ខ ដើម្បីស្ងប់រម្ងាប់ ដើម្បីដឹងច្បាស់ ដើម្បីត្រាស់ដឹង ដើម្បីព្រះនិព្វាន កថានោះ គឺ អប្បិច្ឆកថា សន្តុដ្ឋិកថា បវិវេកកថា អសំសគ្គកថា វីរិយារម្ភកថា សីលកថា សមាធិកថា បញ្ញាកថា វិមុត្តិកថា វិមុត្តិញ្ញាណទស្សនកថា ម្នាលអានន្ទ សាវ័កគួរតែស្តាប់នូវកថា មានសភាពយ៉ាងនោះ ទើបឈ្មោះថា មិនហៅរក ប៉ុន្តែគួរដើរតាមសាស្តា។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើមានហេតុយ៉ាងនេះ ឧបទ្រពអាចារ្យ ក៏មាន កាលបើមានហេតុយ៉ាងនេះ ឧបទ្រពកូនសិស្ស ក៏មាន កាលបើមានហេតុយ៉ាងនេះ ឧបទ្រពព្រហ្មចារ្យ ក៏មាន។ '''[២០]''' ម្នាលអានន្ទ ឧបទ្រពអាចារ្យ តើដូចម្តេច? ម្នាលអានន្ទ សាស្តាខ្លះ ក្នុងលោកនេះ នៅអាស្រ័យ នឹងសេនាសនៈដ៏ស្ងាត់ គឺព្រៃ ម្លប់ឈើ ភ្នំ ញកភ្នំ គុហាក្នុងភ្នំ ព្រៃស្មសាន ដងព្រៃ ទីវាល គំនរចំបើង។ កាលដែលសាស្តានោះ ចៀសចេញចាកពួកគណៈដូច្នោះ ពួកព្រាហ្មណ៍ និងគហបតីក្តី អ្នកនិគមក្តី អ្នកជនបទក្តី ក៏ប្រព្រឹត្តតាម (បែបផែននោះ)។ កាលបើព្រាហ្មណ៍ និងគហបតីក្តី អ្នកនិគមក្តី អ្នកជនបទក្តី ប្រព្រឹត្តតាមដូច្នោះហើយ សាស្តានោះ ប្រាថ្នានូវតណ្ហា ជាធម្មជាតិជ្រុលជ្រប់ ដល់នូវសេចក្តីត្រេកអរ ក៏ត្រឡប់មកកាន់សេចក្តីល្មោភវិញ។ ម្នាលអានន្ទ នេះតថាគតហៅថា ឧបទ្រពអាចារ្យ ព្រោះឧបទ្រព គឺកិលេស កើតក្នុងអាចារ្យ។ អកុសលធម៌ទាំងឡាយ ដ៏លាមក ជាគ្រឿងសៅហ្មង ជាធម៌នាំឲ្យកើតក្នុងភពថ្មីទៀត ប្រព្រឹត្តទៅ ដោយសេចក្តីក្រវល់ក្រវាយ ឲ្យផលជាទុក្ខ ប្រកបដោយជាតិ ជរា និងមរណៈ តទៅមុខ ក៏សម្លាប់នូវសាស្តានោះ។ ម្នាលអានន្ទ យ៉ាងនេះឯង ជាឧបទ្រពអាចារ្យ។ '''[២១]''' ម្នាលអានន្ទ ចុះ ឧបទ្រពសិស្ស តើដូចម្តេច? ម្នាលអានន្ទ សាវ័ករបស់សាស្តានោះឯង កាលចម្រើនវិវេក យកតម្រាប់សាស្តានោះ ក៏អាស្រ័យនៅនឹងសេនាសនៈដ៏ស្ងាត់ គឺព្រៃ ម្លប់ឈើ ភ្នំ ញកភ្នំ គុហាក្នុងភ្នំ ព្រៃស្មសាន ដងព្រៃ ទីវាល គំនរចំបើង។ ពួកព្រាហ្មណ៍ និងគហបតីក្តី អ្នកនិគមក្តី អ្នកជនបទក្តី ក៏ប្រព្រឹត្តតាមសាវ័ក ដែលចេញចាកពួកដូច្នោះ។ សាវ័កនោះ ប្រាថ្នានូវតណ្ហា ជាធម្មជាតិជ្រុលជ្រប់ ដល់នូវសេចក្តីត្រេកអរ ក៏ត្រឡប់មកកាន់សេចក្តីល្មោភ ក្នុងពួកព្រាហ្មណ៍ និងគហបតី អ្នកនិគម អ្នកជនបទ ដែលប្រព្រឹត្តតាម (ទាំងអម្បាលនោះ) វិញ។ ម្នាលអានន្ទ នេះ តថាគត ហៅថា ឧបទ្រពសិស្ស ព្រោះឧបទ្រព គឺកិលេស កើតក្នុងសិស្ស... យ៉ាងនេះឯង ជាឧបទ្រពសិស្ស។ '''[២២]''' ម្នាលអានន្ទ ចុះឧបទ្រពព្រហ្មចារ្យ តើដូចម្តេច? ម្នាលអានន្ទ ព្រះតថាគត ឆ្ងាយចាកសឹកសត្រូវ គឺកិលេស ត្រាស់ដឹងនូវញេយ្យធម៌ទាំងពួង ដោយប្រពៃ ចំពោះព្រះអង្គ បរិបូណ៌ដោយវិជ្ជា និងចរណៈ មានដំណើរល្អទៅកាន់ព្រះនិព្វាន ជ្រាបច្បាស់នូវត្រៃលោក ប្រសើរដោយសីលាទិគុណ រកបុគ្គលណាមួយស្មើគ្មាន ជាអ្នកទូន្មាននូវបុរស ដែលគួរទូន្មានបាន ជាសាស្តាចារ្យនៃទេវតា និងមនុស្សទាំងឡាយ ត្រាស់ដឹងនូវចតុរារិយសច្ច មិនត្រឡប់មកកាន់ត្រៃភព ព្រះអង្គកើតឡើងក្នុងលោកនេះ។ ព្រះតថាគតនោះ អាស្រ័យនៅនឹងសេនាសនៈដ៏ស្ងាត់ គឺព្រៃ ម្លប់ឈើ ភ្នំ ញកភ្នំ គុហាក្នុងភ្នំ ព្រៃស្មសាន ដងព្រៃ ទីវាល គំនរចំបើង។ ពួកព្រាហ្មណ៍ និងគហបតីក្តី អ្នកនិគមក្តី អ្នកជនបទក្តី ក៏ប្រព្រឹត្តតាមព្រះតថាគត ដែលចេញចាកពួកដូច្នោះ។ ព្រះតថាគតនោះ មិនប្រាថ្នានូវតណ្ហា ជាធម្មជាតិជ្រុលជ្រប់ មិនដល់នូវសេចក្តីត្រេកអរ មិនត្រឡប់មកកាន់សេចក្តីល្មោភ ក្នុងពួកព្រាហ្មណ៍ និងគហបតីក្តី អ្នកនិគមក្តី អ្នកជនបទក្តី ដែលប្រព្រឹត្តតាម (នោះ) ទេ។ ម្នាលអានន្ទ តែថាសាវ័ករបស់សាស្តានោះឯង ចម្រើនវិវេក យកតម្រាប់សាស្តានោះ ក៏នៅនឹងសេនាសនៈដ៏ស្ងាត់ គឺព្រៃ ម្លប់ឈើ ភ្នំ ញកភ្នំ គុហាក្នុងភ្នំ ព្រៃស្មសាន ដងព្រៃ ទីវាល គំនរចំបើង។ ពួកព្រាហ្មណ៍ និងគហបតីក្តី អ្នកនិគមក្តី អ្នកជនបទក្តី ក៏ប្រព្រឹត្តតាមសាវ័ក ដែលចេញចាកពួកដូច្នោះ។ សាវ័កនោះ បែរជាប្រាថ្នានូវតណ្ហា ជាធម្មជាតិជ្រុលជ្រប់ ដល់នូវសេចក្តីត្រេកអរ ក៏ត្រឡប់មកកាន់សេចក្តីល្មោភ ក្នុងពួក ព្រាហ្មណ៍ និងគហបតីក្តី អ្នកនិគមក្តី អ្នកជនបទក្តី ដែលប្រព្រឹត្តតាមនោះវិញ។ ម្នាលអានន្ទ នេះឯង តថាគតហៅថា ឧបទ្រពព្រហ្មចារ្យ ព្រោះឧបទ្រព គឺកិលេស ក្នុងព្រហ្មចារ្យ។ អកុសលធម៌ទាំងឡាយ ដ៏លាមក ជាគ្រឿងសៅហ្មង ជាធម៌នាំឲ្យកើត ក្នុងភពថ្មីទៀត ប្រព្រឹត្តទៅ ដោយសេចក្តីក្រវល់ក្រវាយ ឲ្យផលជាទុក្ខ ប្រកបដោយជាតិ ជរា និងមរណៈតទៅ ក៏សម្លាប់នូវសាវ័កនោះ។ ម្នាលអានន្ទ យ៉ាងនេះឯង ជាឧបទ្រពព្រហ្មចារ្យ។ ម្នាលអានន្ទ បណ្តា ឧបទ្រពទាំងនោះ ឧបទ្រព្យអាចារ្យក្តី ឧបទ្រពសិស្សក្តី ឲ្យផលជាទុក្ខ ល្មមទេ ចំណែកឧបទ្រពព្រហ្មចារ្យនេះ ទើបឲ្យផលជាទុក្ខ យ៉ាងក្រៃលែង ឲ្យផលផ្សាក្តៅយ៉ាងក្រៃលែង ជាងឧបទ្រពអាចារ្យ និងឧបទ្រពសិស្សទាំងនោះទៅទៀត មិនតែប៉ុណ្ណោះ ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីធ្លាក់ចុះទៅកាន់អបាយ។ ម្នាលអានន្ទ ហេតុនោះ អ្នកទាំងឡាយចូររាប់អានតថាគត ដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិថាជាមិត្ត កុំរាប់អានតថាគត ដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិថា ជាអ្នកមានពៀរឡើយ សេចក្តីប្រតិបត្តិជាមិត្តនោះ នឹងប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដល់អ្នកទាំងឡាយ អស់កាលជាអង្វែងទៅ។ === ការរាប់អានសាស្តាដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិជាមិត្ត === '''[២៣]''' ម្នាលអានន្ទ ចុះពួកសាវ័ក រាប់អានសាស្តា ដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិ ជាអ្នកមានពៀរ មិនរាប់អានសាស្តា ដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិជាមិត្ត តើដូចម្តេច? ម្នាលអានន្ទ សាស្តាក្នុងលោកនេះ ជាអ្នកអនុគ្រោះ ស្វែងរកប្រយោជន៍ ប្រកបដោយសេចក្តីអនុគ្រោះ ទើបសំដែងធម៌ ដល់ពួកសាវ័កថា ធម្មជាតនេះ ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីប្រយោជន៍ ដល់អ្នកទាំងឡាយ ធម្មជាតនេះ ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដល់អ្នកទាំងឡាយ។ ឯពួកសាវ័ក របស់សាស្តានោះ មិនស្តាប់ដោយគោរព មិនផ្ទៀងត្រចៀកស្តាប់ មិនញ៉ាំងចិត្ត ដែលត្រាច់ទៅ ក្នុងទីដទៃ ឲ្យតាំងនៅនឹង លះបង់លែងប្រព្រឹត្តតាមសាសនា របស់សាស្តា។ ម្នាលអានន្ទ ពួកសាវ័ករាប់អានសាស្តា ដោយប្រតិបត្តិ ជាអ្នកមានពៀរ មិនរាប់អានដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិ ដើម្បីជាមិត្ត យ៉ាងនេះឯង។ '''[២៤]''' ម្នាលអានន្ទ ចុះពួកសាវ័ករាប់អានសាស្តា ដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិជាមិត្ត មិនរាប់អានដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិជាអ្នកមានពៀរ តើដូចម្តេច? ម្នាលអានន្ទ សាស្តាក្នុងលោកនេះ ជាអ្នកអនុគ្រោះ ស្វែងរកប្រយោជន៍ ប្រកបដោយសេចក្តីអនុគ្រោះ ទើបសំដែងធម៌ ដល់ពួកសាវ័កថា ធម្មជាតនេះ ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីប្រយោជន៍ ដល់អ្នកទាំងឡាយ ធម្មជាតនេះ ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដល់អ្នកទាំងឡាយ។ ពួកសាវ័ក របស់សាស្តានោះ ខំប្រឹងស្តាប់ ផ្ទៀងត្រចៀកស្តាប់ ញ៉ាំងចិត្ត ដែលត្រេចទៅ ក្នុងទីដទៃ ឲ្យតាំងនៅនឹង ទាំងមិនលះបង់ លែងប្រព្រឹត្តតាមសាសនា របស់សាស្តាឡើយ។ ម្នាលអានន្ទ ពួកសាវ័ក រាប់អានសាស្តា ដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិជាមិត្ត មិនរាប់អានដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិ ជាអ្នកមានពៀរយ៉ាងនេះឯង។ ម្នាលអានន្ទ ព្រោះហេតុនោះ អ្នកទាំងឡាយ គួររាប់អានតថាគត ដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិជាមិត្តចុះ កុំរាប់អានតថាគតដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិ ជាអ្នកមានពៀរឡើយ ការប្រតិបត្តិជាមិត្តនោះ នឹងប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខដល់អ្នកទាំងឡាយ អស់កាលជាអង្វែងទៅ។ ម្នាលអានន្ទ ស្មូនឆ្នាំង កាន់ភាជន៍ទទឹកមិនទាន់ស្ងួត (ថ្នមមិនឲ្យបែក) យ៉ាងណា តថាគត មិនបៀតបៀនអ្នកទាំងឡាយយ៉ាងនោះដែរ។ ម្នាលអានន្ទ តថាគតសង្កត់សង្កិនហើយ ប្រៀនប្រដៅរឿយៗ ម្នាលអានន្ទ តថាគតបន្សាត់បង់ បំផ្លាញបង់នូវទោសចេញហើយ ប្រៀនប្រដៅថែមទៀត ដោយគិតថានឹងឲ្យអ្នកទាំងឡាយ មានសារៈ គឺមគ្គផលតាំងនៅក្នុងសន្តាន។» លុះព្រះមានបុណ្យ បានត្រាស់ព្រះសូត្រនេះចប់ហើយ ព្រះអានន្ទមានអាយុ ក៏មានសេចក្តីពេញចិត្ត ត្រេកអរនឹងភាសិត របស់ព្រះមានព្រះភាគ ដោយប្រការដូច្នេះ។ ''ចប់ មហាសុញ្ញតសូត្រ ទី២។'' == ឯកសារយោង == មជ្ឈិមនិកាយ > ឧបរិបណ្ណាសក > អដ្ឋមភាគ > សុញ្ញតវគ្គ > ''មហាសុញ្ញតសូត្រ ទី២'' (បិដកភាគទី២៧) mo8prtqotquq51dnnj703ud5s3jse66 337244 337243 2026-07-09T21:38:53Z ~2026-38873-07 51930 337244 wikitext text/x-wiki = អត្ថបទ​សង្ខេប = === ១. មូលហេតុ និងការត្រេកអរនឹងពួកគណៈ (The Context & Danger of Groups) === ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ទតឃើញសេនាសនៈ (កន្លែងស្នាក់នៅ) ជាច្រើនដែលគេរៀបចំទុកនៅក្នុងវិហាររបស់កាឡខេមកសក្កៈ នាទីក្រុងកបិលព័ស្តុ។ ព្រះអានន្ទបានក្រាបទូលថា នោះជាពេលដែលពួកភិក្ខុកំពុងដេរចីវរ។ ព្រះអង្គក៏បានត្រាស់ដាស់តឿនថា៖ * '''ការចូលចិត្តគ្នីគ្នា៖''' ភិក្ខុដែលត្រេកអរ និងរីករាយនឹងពួកគណៈ គឺមិនល្អឡើយ ហើយមិនអាចទទួលបានដោយងាយនូវ ''នេក្ខម្មសុខ វិវេកសុខ ឧបសមសុខ និងសម្ពោធិសុខ'' ឡើយ។ * '''ការសម្ងំនៅម្នាក់ឯង៖''' លុះត្រាតែភិក្ខុចេញចាកពួក ទៅនៅម្នាក់ឯង ទើបអាចសម្រេចនូវសុខទាំងនេះ និងចូលកាន់ ''ចេតោវិមុត្តិ'' ដែលមិនកម្រើកដោយកិលេសបាន។ === ២. ការចម្រើនសុញ្ញតផលសមាបត្តិ (Abiding in Emptiness) === ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា ព្រះអង្គតែងសម្រេចនូវ '''សុញ្ញតផលសមាបត្តិ''' (ការចូលកាន់ផលនៃសេចក្តីសូន្យ/ទទេ) ដោយការមិនធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវសង្ខតនិមិត្តទាំងអស់។ ដើម្បីសម្រេចកិច្ចនេះ ភិក្ខុត្រូវ៖ * តាំងចិត្តឲ្យស្ងប់ស្ងាត់ខាងក្នុង ដោយការចូលកាន់ '''ឈានទាំង ៤'''។ * ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត (ពិចារណា) នូវ '''សុញ្ញតសមាបត្តិខាងក្នុង''' (បញ្ចក្ខន្ធរបស់ខ្លួន) '''ខាងក្រៅ''' (បញ្ចក្ខន្ធអ្នកដទៃ) '''ទាំងខាងក្នុងទាំងខាងក្រៅ''' និង '''សេចក្តីមិនញាប់ញ័រ''' (អរូបសមាបត្តិ)។ * បើចិត្តមិនទាន់ស្ទុះទៅ ឬមិនទាន់ចុះចិត្តស៊ប់ទេ ត្រូវដឹងច្បាស់ រួចត្រឡប់មកតាំងចិត្តក្នុងសមាធិនិមិត្តពីមុនវិញ រហូតទាល់តែចិត្តស្ទុះទៅ និងឈានចូលស៊ប់ក្នុងសុញ្ញតភាពនោះ។ === ៣. ការគ្រប់គ្រងឥរិយាបថ ការនិយាយ និងការត្រិះរិះ (Postures, Speech, & Thoughts) === ភិក្ខុដែលរស់នៅក្នុងវិហារធម៌នេះ ត្រូវមានសេចក្តីដឹងច្បាស់ក្នុងគ្រប់ឥរិយាបថ៖ * '''ឥរិយាបថទាំង ៤៖''' ទាំងការចង្ក្រម (ដើរ) ឈរ អង្គុយ និងដេក ត្រូវធ្វើដោយចិត្តប្រុងប្រយ័ត្ន មិនឲ្យអកុសលធម៌គឺ ''អភិជ្ឈា (លោភលន់)'' និង ''ទោសៈ'' ជាប់តាមឡើយ។ * '''វៀរចាកតិរច្ឆានកថា (Low Talk)៖''' មិននិយាយរឿងថោកទាបជារបស់អ្នកស្រុក ដូចជា រាជកថា (រឿងស្តេច) ចោរកថា សេនាកថា យុទ្ធកថា រឿងស្រុកភូមិ រឿងស្រីៗ ជាដើម។ ត្រូវនិយាយតែ '''កថាដ៏ផូរផង់ ១០ ប្រការ''' (មាន ''អប្បិច្ឆកថា'' និយាយពីការប្រាថ្នាតិច និង ''សន្តុដ្ឋិកថា'' និយាយពីសេចក្តីសន្តោស ជាដើម) ដែលនាំទៅរកការរំលត់ទុក្ខ និងព្រះនិព្វាន។ * '''ការត្រិះរិះ៖''' មិនត្រិះរិះក្នុងកាមវិតក្កៈ ព្យាបាទវិតក្កៈ និងវិហិង្សាវិតក្កៈ តែត្រូវត្រិះរិះក្នុង ''នេក្ខម្មវិតក្កៈ អព្យាបាទវិតក្កៈ និងអវិហិង្សាវិតក្កៈ'' វិញ។ === ៤. ការលះបង់កាមគុណ និងអស្មិមានះ (Overcoming Senses & Ego) === * '''កាមគុណ ៥៖''' ភិក្ខុត្រូវពិចារណាចិត្តខ្លួនឯងរឿយៗ បើឃើញថាមានសេចក្តីជ្រួលច្រាល់ក្នុង រូប សំឡេង ក្លិន រស ផោដ្ឋព្វៈ ត្រូវដឹងថាខ្លួនមិនទាន់លះបង់តម្រេកបានឡើយ។ បើមិនមានការជ្រួលច្រាល់ ទើបដឹងថាបានលះបង់ហើយ។ * '''ឧបាទានក្ខន្ធ ៥៖''' ត្រូវពិចារណាឃើញនូវសេចក្តីកើត និងសេចក្តីវិនាសទៅនៃរូប វេទនា សញ្ញា សង្ខារ វិញ្ញាណ ដើម្បីលះបង់នូវ '''អស្មិមានះ''' (ការប្រកាន់ថាខ្លួនមាន ខ្លួនជារូបពិត) ចេញពីសន្តាន។ === ៥. ឧបទ្រព ៣ ប្រការ ក្នុងព្រហ្មចរិយធម៌ (The Three Afflictions) === ព្រះអង្គទ្រង់ព្រមានអំពីគ្រោះថ្នាក់នៃការដែលសាវ័កទៅចោមរោមគ្រូ រហូតធ្វើឲ្យកើតកិលេស៖ * '''ឧបទ្រពអាចារ្យ៖''' ប្រសិនបើអាចារ្យទៅសម្ងំនៅទីស្ងាត់ ហើយមានពួកព្រាហ្មណ៍ គហបតី ទៅប្រព្រឹត្តតាម ក៏កើតតណ្ហា ត្រឡប់មកល្មោភនឹងលាភសក្ការៈវិញ។ * '''ឧបទ្រពសិស្ស៖''' ប្រសិនបើសិស្សធ្វើតាមអាចារ្យ ទៅសម្ងំនៅទីស្ងាត់ ក៏ត្រូវពួកគ្រហស្ថចោមរោម ហើយក៏ធ្លាក់ក្នុងអំណាចតណ្ហាដូចគ្នា។ * '''ឧបទ្រពព្រហ្មចារ្យ៖''' ព្រះតថាគតមិនមានតណ្ហាល្មោភនឹងលាភសក្ការៈដែលគ្រហស្ថយកមកថ្វាយឡើយ ប៉ុន្តែពួកសាវ័កដែលទៅរស់នៅទីស្ងាត់តាមព្រះអង្គ បែរជាកើតតណ្ហា ត្រឡប់មកល្មោភនឹងពួកគ្រហស្ថទាំងនោះវិញ។ ព្រះអង្គបញ្ជាក់ថា '''ឧបទ្រពព្រហ្មចារ្យនេះ ឲ្យផលជាទុក្ខយ៉ាងក្រៃលែង''' និងនាំឲ្យធ្លាក់ទៅកាន់អបាយភូមិ។ === សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖ ការរាប់អានសាស្តាដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិជាមិត្ត === ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ដាស់តឿនឲ្យពួកភិក្ខុរាប់អានព្រះអង្គដោយ '''សេចក្តីប្រតិបត្តិជាមិត្ត''' (គឺការខំប្រឹងស្តាប់ ផ្ទៀងត្រចៀក និងធ្វើតាមឱវាទ) កុំរាប់អានដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិជាអ្នកមានពៀរ (ការមិនស្តាប់ បង្អោនចិត្តទៅរកទីដទៃ)។ ព្រះអង្គមានបន្ទូលសង្កត់ធ្ងន់ថា៖ ព្រះអង្គមិនថ្នមសាវ័កដូចជាជាងឆ្នាំងថ្នមភាជន៍ដីទទឹក (ខ្លាចក្រែងបែក) នោះឡើយ គឺព្រះអង្គនឹង '''សង្កត់សង្កិន ប្រៀនប្រដៅរឿយៗ បន្សាត់បង់នូវទោស''' ដើម្បីឲ្យសាវ័កមានសារៈ (គឺមគ្គផល) នៅក្នុងសន្តាន។ == អត្ថបទដើមនៃ​មហាសុញ្ញតសូត្រ == === (Mahāsuññata Sutta — MN 122) === '''[១១]''' ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ គង់ក្នុងនិគ្រោធារាម ទៀបក្រុងកបិលព័ស្តុ នាដែនរបស់ពួកសក្កៈ។ គ្រានោះ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ស្បង់ ប្រដាប់បាត្រ ចីវរ ក្នុងបុព្វណ្ហសម័យ ហើយស្តេចចូលទៅបិណ្ឌបាត ក្នុងក្រុងកបិលព័ស្តុ។ លុះព្រះអង្គចូលទៅបិណ្ឌបាត ក្នុងក្រុងកបិលព័ស្តុហើយ ត្រឡប់មកពីបិណ្ឌបាតវិញ ក្នុងវេលាក្រោយភត្ត ក៏ចូលទៅកាន់វិហារ របស់សក្កៈ ឈ្មោះ កាឡខេមកៈ ដើម្បីសម្រាកព្រះអង្គ ក្នុងវេលាថ្ងៃ។ សម័យនោះឯង ក្នុងវិហាររបស់កាឡខេមកសក្កៈ មានគេក្រាលសេនាសនៈទុកច្រើន។ លំដាប់នោះ ព្រះមានបុណ្យ ទ្រង់ទតឃើញសេនាសនៈច្រើន គេរៀបចំទុក ក្នុងវិហាររបស់កាឡខេមកសក្កៈ លុះព្រះអង្គទតឃើញហើយ ក៏មានព្រះហឫទ័យត្រិះរិះ ដូច្នេះថា៖ «សេនាសនៈច្រើន គេរៀបចំទុក ក្នុងវិហាររបស់កាឡខេមកសក្កៈ ទំនងជាមានពួកភិក្ខុច្រើន នៅក្នុងទីនេះទេដឹង?» '''[១២]''' សម័យនោះឯង ព្រះអានន្ទមានអាយុ កំពុងចាត់ចែង ដេរចីពរ ក្នុងវិហាររបស់ ឃដាយសក្កៈ ជាមួយនឹងពួកភិក្ខុច្រើនរូប។ គ្រានោះ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ចេញអំពីផលសមាបត្តិ ក្នុងសាយណ្ហសម័យ ហើយស្តេចចូលទៅកាន់វិហាររបស់ឃដាយសក្កៈ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏គង់លើអាសនៈ ដែលគេរៀបចំទុក។ លុះព្រះអង្គគង់ស៊ប់ហើយ ក៏ត្រាស់សួរព្រះអានន្ទមានអាយុថា៖ «ម្នាលអានន្ទ សេនាសនៈច្រើន ដែលគេបានរៀបចំទុក ក្នុងវិហាររបស់កាឡខេមកសក្កៈ ហើយមានទាំងពួកភិក្ខុនៅក្នុងទីនុ៎ះ អ្វីច្រើនម្ល៉េះ?» ព្រះអានន្ទក្រាបទូលថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សេនាសនៈច្រើន ដែលគេរៀបចំទុក ក្នុងវិហាររបស់កាឡខេមកសក្កៈ ហើយមានពួកភិក្ខុច្រើននៅក្នុងទីនុ៎ះ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន (ព្រោះ) ពេលនេះ ជាពេលធ្វើចីវរ ប្រព្រឹត្តមកដល់យើងខ្ញុំទាំងឡាយ។» === សេចក្តីត្រេកអរនឹងពួកគណៈ ផ្ទុយនឹងការនៅស្ងាត់ === '''[១៣]''' «ម្នាលអានន្ទ ភិក្ខុដែលត្រេកអរនឹងពួក ចូលចិត្តនឹងពួក ប្រកបរឿយៗ ក្នុងសេចក្តីត្រេកអរនឹងពួក ត្រេកអរនឹងគ្នីគ្នា ចូលចិត្តនឹងមានគ្នីគ្នា រីករាយនឹងគ្នីគ្នា មិនល្អទេ ម្នាលអានន្ទ ភិក្ខុដែលត្រេកអរនឹងពួក ចូលចិត្តនឹងពួក ប្រកបរឿយៗ ក្នុងសេចក្តីត្រេកអរនឹងពួក ត្រេកអរនឹងគ្នីគ្នា ចូលចិត្តនឹងមានគ្នីគ្នា រីករាយនឹងគ្នីគ្នានោះ ហើយបាន មិនបាច់ប្រាថ្នា បានមិនលំបាក បានដោយស្រួល នូវនេក្ខម្មសុខ វិវេកសុខ ឧបសមសុខ សម្ពោធិសុខ ពាក្យដូច្នេះនេះ មិនសមហេតុឡើយ។ ម្នាលអានន្ទ បើភិក្ខុណា ចេញចាកពួក ហើយទៅនៅតែម្នាក់ឯង ភិក្ខុនោះ នឹងបាន មិនបាច់ប្រាថ្នា បានមិនលំបាក បានដោយស្រួល នូវនេក្ខម្មសុខ វិវេកសុខ ឧបសមសុខ សម្ពោធិសុខ ជាប្រាកដ ពាក្យដូច្នេះនេះ ទើបសមហេតុ។ ម្នាលអានន្ទ ភិក្ខុនោះ ត្រេកអរនឹងពួក ចូលចិត្តនឹងពួក ប្រកបរឿយៗ ក្នុងសេចក្តីត្រេកអរនឹងពួក ត្រេកអរនឹងគ្នីគ្នា ចូលចិត្តនឹងគ្នីគ្នា រីករាយនឹងគ្នីគ្នា អាចនឹងចូលកាន់ចេតោវិមុត្តិ ដែលផុតស្រឡះចាកកិលេស ជាទីរីករាយ ឬនឹងចូលកាន់ចេតោវិមុត្តិ ដែលមិនទាន់ផុតស្រឡះចាកពួកកិលេស ជាវិមុត្តិមិនកំរើក ដោយកិលេសបាន ពាក្យដូច្នេះនេះ មិនសមហេតុឡើយ។ ម្នាលអានន្ទ លុះតែភិក្ខុណា ចេញចាកពួក ហើយទៅសម្ងំនៅតែម្នាក់ឯង ភិក្ខុនោះ នឹងចូលកាន់ចេតោវិមុត្តិ ដែលផុតចាកពួកកិលេស ជាទីរីករាយ ឬនឹងចូលកាន់ចេតោវិមុត្តិ ដែលមិនទាន់ផុតចាកពួកកិលេស ជាវិមុត្តិមិនកំរើកដោយកិលេស ជាប្រាកដ ពាក្យដូច្នេះនេះ ទើបសមហេតុ។ ម្នាលអានន្ទ តថាគត ពិចារណារកមើលមិនឃើញនូវរូប សូម្បីតែមួយ ដែលបុគ្គលត្រេកអរ ត្រេកត្រអាលយ៉ាងមំាំ ហើយមិនកើតសេចក្តីសោក ខ្សឹកខ្សួល លំបាកកាយ លំបាកចិត្ត និងសេចក្តីតានតឹង ព្រោះមិនមានការប្រែប្រួលទៅជាប្រការដទៃ នោះសោះឡើយ។ === ការនៅដោយវិហារធម៌គឺសុញ្ញតភាព === '''[១៤]''' ម្នាលអានន្ទ វិហារធម៌ (ការនៅ) ក្នុងទីស្ងាត់ តថាគត បានត្រាស់ដឹងហើយ គឺបានសម្រេច នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិក្នុងសន្តាន ព្រោះមិនធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសង្ខតនិមិត្តទាំងអស់ (មានរូបជាដើម)។ ម្នាលអានន្ទ បើពួកភិក្ខុក្តី ពួកភិក្ខុនីក្តី ពួកឧបាសកក្តី ពួកឧបាសិកាក្តី ពួកព្រះរាជាក្តី ពួករាជមហាមាត្យក្តី ពួកតិរ្ថិយក្តី ពួកសាវ័កនៃតិរ្ថិយក្តី ជាអ្នកចូលមករកតថាគត ជាភគវន្ត ដែលកំពុងនៅដោយវិហារធម៌នេះ ម្នាលអានន្ទ តថាគតឋិតនៅ ក្នុងកណ្តាលបរិស័ទនោះ ក៏មានចិត្តឈមទៅរកវិវេក បែរទៅរកវិវេក ទោរទន់ទៅរកវិវេក ស្ងាត់ចាកពួកគណៈ ត្រេកអរនឹងនេក្ខម្មៈ ប្រាសចាកធម៌ ដែលជាទីតាំងនៃអាសវៈ ជាអ្នកធ្វើនូវពាក្យ ដែលប្រកបដោយការដាស់តឿន ឲ្យវៀរចាកធម៌ជាទីតាំងនៃអាសវៈ សព្វគ្រប់ ដោយពិត។ ម្នាលអានន្ទ ហេតុនោះ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ បើមានសេចក្តីប្រាថ្នាថា អាត្មាអញ គប្បីសម្រេច នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្នុង គឺ បញ្ចក្ខន្ធរបស់ខ្លួន ម្នាលអានន្ទ ភិក្ខុនោះ ត្រូវតាំងចិត្ត ត្រូវញ៉ាំងចិត្តឲ្យរីករាយ ត្រូវធ្វើចិត្តឲ្យស្ងប់ស្ងាត់ ត្រូវធ្វើចិត្តឲ្យជ្រះថ្លា ខាងក្នុង តែមួយយ៉ាង។ '''[១៥]''' ម្នាលអានន្ទ ចុះភិក្ខុតាំងចិត្ត ធ្វើចិត្តឲ្យរីករាយ ធ្វើចិត្តឲ្យស្ងប់ស្ងាត់ ធ្វើចិត្តឲ្យជ្រះថ្លា ខាងក្នុង គឺ បញ្ចក្ខន្ធរបស់ខ្លួន តើដូចម្តេច? ម្នាលអានន្ទ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ស្ងាត់ចាកកាមទាំងឡាយ ស្ងាត់ចាកអកុសលធម៌ទាំងឡាយ ចូលកាន់'''បឋមជ្ឈាន''' ប្រកបដោយវិតក្កៈ វិចារៈ មានបីតិ និងសុខៈ ដែលកើតអំពីវិវេក… ចូលកាន់'''ទុតិយជ្ឈាន'''… ចូលកាន់'''តតិយជ្ឈាន'''… ចូលកាន់'''ចតុត្ថជ្ឈាន'''។ ម្នាលអានន្ទ ភិក្ខុតាំងចិត្ត ធ្វើចិត្តឲ្យជ្រះថ្លា ធ្វើចិត្តឲ្យស្ងប់ស្ងាត់ ធ្វើចិត្តឲ្យរីករាយ ខាងក្នុង យ៉ាងនេះឯង។ ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្នុង។ តែកាលបើភិក្ខុនោះ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្នុងហើយ ចិត្តមិនស្ទុះទៅ មិនជ្រះថ្លា មិនតាំងនៅស៊ប់ មិនចុះចិត្តស៊ប់ ក្នុងសុញ្ញតផលសមាបត្តិខាងក្នុងទេ។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើមានហេតុយ៉ាងនេះ ភិក្ខុគង់ដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះថា កាលអាត្មាអញ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្នុង ចិត្តមិនស្ទុះទៅ មិនជ្រះថ្លា មិនតាំងនៅស៊ប់ មិនចុះចិត្តស៊ប់ ក្នុងសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្នុងទេ។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងច្បាស់ ក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ បើភិក្ខុនោះ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្រៅ គឺ បញ្ចក្ខន្ធអ្នកដទៃ បើភិក្ខុនោះ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្នុង និងខាងក្រៅ។ បើភិក្ខុនោះ ធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវសេចក្តីមិនញាប់ញ័រ គឺ អរូបសមាបត្តិ។ កាលភិក្ខុនោះ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសេចក្តីមិនញាប់ញ័រ ចិត្តមិនស្ទុះទៅ មិនជ្រះថ្លា មិនតាំងនៅស៊ប់ មិនចុះចិត្តស៊ប់ ក្នុងសេចក្តីមិនញាប់ញ័រ។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើមានហេតុយ៉ាងនេះ ភិក្ខុគង់ដឹងច្បាស់ យ៉ាងនេះថា កាលអាត្មាអញ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសេចក្តីមិនញាប់ញ័រហើយ ចិត្តក៏មិនស្ទុះទៅ មិនជ្រះថ្លា មិនតាំងនៅស៊ប់ មិនចុះចិត្តស៊ប់ ក្នុងសេចក្តីមិនញាប់ញ័រ។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងច្បាស់ ក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ ម្នាលអានន្ទ ភិក្ខុនោះ ត្រូវតាំងចិត្ត ធ្វើចិត្តឲ្យជ្រះថ្លា ធ្វើចិត្តឲ្យស្ងប់ស្ងាត់ ធ្វើចិត្តឲ្យរីករាយ ខាងក្នុង ក្នុងសមាធិនិមិត្ត ពីមុននោះវិញ។ ភិក្ខុនោះ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្នុង។ កាលភិក្ខុនោះ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្នុងហើយ ចិត្តក៏ស្ទុះទៅ ជ្រះថ្លា តាំងនៅស៊ប់ ចុះចិត្តស៊ប់ ក្នុងសុញ្ញតផលសមាបត្តិខាងក្នុង។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើចិត្តនុ៎ះ ស្ងប់ស្ងាត់យ៉ាងនេះ ភិក្ខុក៏ដឹងច្បាស់ យ៉ាងនេះថា កាលអាត្មាអញ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្នុងហើយ ចិត្តក៏ស្ទុះទៅ ជ្រះថ្លា តាំងនៅស៊ប់ ចុះចិត្តស៊ប់ ក្នុងសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្នុង។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងច្បាស់ក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ បើភិក្ខុនោះ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្រៅ។ បើភិក្ខុនោះ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្នុង និងខាងក្រៅ។ បើភិក្ខុនោះ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសេចក្តីមិនញាប់ញ័រ។ កាលភិក្ខុនោះ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសេចក្តីមិនញាប់ញ័រហើយ ចិត្តក៏ស្ទុះទៅ ជ្រះថ្លា តាំងនៅស៊ប់ ចុះចិត្តស៊ប់ ក្នុងសេចក្តីមិនញាប់ញ័រ។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើមានហេតុយ៉ាងនេះ ភិក្ខុគង់ដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះថា កាលអាត្មាអញធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវសេចក្តីមិនញាប់ញ័រហើយ ចិត្តក៏ស្ទុះទៅ ជ្រះថ្លា តាំងនៅស៊ប់ ចុះចិត្តស៊ប់ ក្នុងសេចក្តីមិនញាប់ញ័រ។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងច្បាស់ ក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ === ការរក្សាឥរិយាបថ វាចា និងការត្រិះរិះ === '''[១៦]''' ម្នាលអានន្ទ កាលបើភិក្ខុនោះ នៅដោយវិហារធម៌ គឺសមថវិបស្សនានេះ ចិត្តក៏បង្អោនទៅ ដើម្បី'''ចង្ក្រម'''។ ភិក្ខុនោះចង្ក្រម ដោយគិតដូច្នេះថា អកុសលធម៌ទាំងឡាយ ដ៏លាមក គឺ អភិជ្ឈា និងទោសមនស្ស នឹងមិនជាប់តាមអាត្មាអញ ដែលកំពុងចង្ក្រម យ៉ាងនេះ។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងច្បាស់ក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើភិក្ខុនោះ កំពុងនៅដោយវិហារធម៌ គឺសមថវិបស្សនានេះ ចិត្តក៏បង្អោនទៅដើម្បីកិរិយា'''ឈរ'''។ ភិក្ខុនោះ ឈរដោយគិតថា អកុសលធម៌ទាំងឡាយដ៏លាមក គឺ អភិជ្ឈា និងទោសមនស្ស នឹងមិនជាប់តាមអាត្មាអញ ដែលកំពុងឈរយ៉ាងនេះ។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងច្បាស់ក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើភិក្ខុនោះ កំពុងនៅដោយវិហារធម៌ គឺសមថវិបស្សនានេះ ចិត្តក៏បង្អោនទៅដើម្បី'''អង្គុយ'''។ ភិក្ខុនោះ ក៏អង្គុយ ដោយគិតថា អកុសលធម៌ទាំងឡាយដ៏លាមក គឺ អភិជ្ឈា និងទោសមនស្ស នឹងមិនជាប់តាមអាត្មាអញ ដែលកំពុងអង្គុយនៅ យ៉ាងនេះ។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើភិក្ខុនោះ នៅដោយវិហារធម៌ គឺសមថវិបស្សនានេះ ចិត្តក៏បង្អោនទៅដើម្បី'''ដេក'''។ ភិក្ខុនោះ ក៏ដេក ដោយគិតថា អកុសលធម៌ទាំងឡាយដ៏លាមក គឺ អភិជ្ឈា និងទោសមនស្ស នឹងមិនជាប់តាមអាត្មាអញ ដែលកំពុងដេក យ៉ាងនេះ។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងច្បាស់នូវហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ。 ម្នាលអានន្ទ កាលបើភិក្ខុនោះ កំពុងនៅដោយវិហារធម៌ គឺសមថវិបស្សនានេះ ចិត្តក៏បង្អោនទៅ ដើម្បី'''និយាយ''' ភិក្ខុនោះ គិតថា កថាណាថោកទាប ជារបស់អ្នកស្រុក ជារបស់បុថុជ្ជន មិនប្រសើរ មិនប្រកបដោយប្រយោជន៍ មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីនឿយណាយ មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីប្រាសចាករាគៈ មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីរំលត់ទុក្ខ មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីស្ងប់រម្ងាប់ មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីដឹងច្បាស់ មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីត្រាស់ដឹង មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីព្រះនិព្វាន។ '''កថាថោកទាបមានជាអាទិ៍៖''' រាជកថា (និយាយពីព្រះរាជា) ចោរកថា (និយាយពីចោរ) មហាមត្តកថា (និយាយពីអាមាត្រធំ) សេនាកថា (និយាយពីសេនា) ភយកថា (និយាយពីភ័យ) យុទ្ធកថា (និយាយពីចម្បាំង) អន្នកថា (និយាយពីបាយ) បានកថា (និយាយពីទឹក) វត្ថកថា (និយាយពីសំពត់) សយនកថា (និយាយពីដំណេក) មាលាកថា (និយាយពីកម្រងផ្កា) គន្ធកថា (និយាយពីគ្រឿងក្រអូប) ញាតិកថា (និយាយពីញាតិ) យានកថា (និយាពីយានជំនិះ) គាមកថា (និយាយពីស្រុក) និគមកថា (និយាយពីនិគម) នគរកថា (និយាយពីក្រុង) ជនបទកថា (និយាយពីជនបទ) ឥត្ថីកថា (និយាយពីស្ត្រី) សូរកថា (និយាយពីមនុស្សក្លៀវក្លា) វិសិខាកថា (និយាយពីកំប៉ោយ) កុម្ភដ្ឋានកថា (និយាយពីកន្លែងដាក់ក្អមទឹក ឬកន្លែងកំណប់) បុព្វប្បេតកថា (និយាយពីមនុស្ស ដែលស្លាប់ហើយ) នានត្តកថា (និយាយពីមនុស្សផ្សេងៗគ្នា) លោកក្ខាយិកា (និយាយពីព្រហ្មកសាងលោក) សមុទ្ទក្ខាយិកា (និយាយពីព្រហ្មកសាងសមុទ្រ) និយាយអំពីភពតូច និងភពធំ ថា ដូច្នោះខ្លះ ដូច្នេះខ្លះ។ អាត្មាអញ មិននិយាយនូវកថា មានសភាពយ៉ាងនោះឡើយ។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងច្បាស់ក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ ។ ប៉ុន្តែភិក្ខុនោះគិតថា កថាណាផូរផង់ ជាទីសប្បាយ ដល់ការពិចារណា តាមដំណើរចិត្តប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីនឿយណាយ ដោយចំណែកមួយ ដើម្បីប្រាសចាករាគៈ ដើម្បីរំលត់ទុក្ខ ដើម្បីស្ងប់រម្ងាប់ ដើម្បីដឹងច្បាស់ ដើម្បីត្រាស់ដឹង ដើម្បីព្រះនិព្វាន៖ * អប្បិច្ឆកថា (និយាយពីសេចក្តីប្រាថ្នាតិច) * សន្តុដ្ឋិកថា (និយាយពីសេចក្តីសន្តោស) * បវិវេកកថា (និយាយពីសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់) * អសំសគ្គកថា (និយាយពីការមិនជាប់ជំពាក់) * វីរិយារម្ភកថា (និយាយពីការប្រារព្ធព្យាយាម) * សីលកថា (និយាពីសីល) * សមាធិកថា (និយាយពីសមាធិ) * បញ្ញាកថា (និយាយពីប្រាជ្ញា) * វិមុត្តិកថា (និយាយពីការរួចចាកកិលេស) * វិមុត្តិញ្ញាណទស្សនកថា (និយាយពីការឃើញដោយបញ្ញា ចំពោះកិរិយារួចចាកកិលេស) អាត្មាអញ នឹងនិយាយតែកថា មានសភាពយ៉ាងនោះឯង។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងច្បាស់ក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើភិក្ខុនោះ កំពុងនៅ ដោយវិហារធម៌ គឺសមថវិបស្សនានេះ ចិត្តក៏បង្អោនទៅ ដើម្បី'''វិតក្កៈ (សេចក្តីត្រិះរិះ)'''។ ភិក្ខុនោះគិតថា វិតក្កៈទាំងឡាយណា ដែលថោកទាប ជារបស់អ្នកស្រុក ជារបស់បុថុជ្ជន មិនប្រសើរ មិនប្រកបដោយប្រយោជន៍ មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីនឿយណាយ មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីប្រាសចាករាគៈ មិនប្រព្តឹត្តទៅ ដើម្បីសេចក្តីរំលត់ទុក្ខ មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីស្ងប់រម្ងាប់ មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីដឹង មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីត្រាស់ដឹង មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីព្រះនិព្វាន គឺកាមវិតក្កៈ ព្យាបាទវិតក្កៈ វិហឹសាវិតក្កៈ អាត្មាអញ នឹងមិនត្រិះរិះ ដោយវិតក្កៈ មានសភាពយ៉ាងនោះឡើយ។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹង ក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ ម្នាលអានន្ទ វិតក្កៈទាំងឡាយណា ដ៏ប្រសើរ ជានិយ្យានិកៈ ដឹកនាំសត្វ តែងដឹងនាំបុគ្គលជាអ្នកធ្វើតាមពុទ្ធវចនៈនោះ ឲ្យអស់ទៅនៃទុក្ខដោយប្រពៃបាន គឺនេក្ខម្មវិតក្កៈ អព្យាបាទវិតក្កៈ អវិហឹសាវិតក្កៈ ភិក្ខុគិតថា អាត្មាអញ នឹងត្រិះរិះនូវវិតក្កៈទាំងឡាយ មានសភាពយ៉ាងនោះឯង។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងច្បាស់ ក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ === ការលះបង់តណ្ហា និងអស្មិមានះ === '''[១៧]''' ម្នាលអានន្ទ កាមគុណនេះ មាន៥ប្រការ កាមគុណ ៥ប្រការ គឺអ្វីខ្លះ៖ * រូបទាំងឡាយ ដែលបុគ្គលដឹងដោយភ្នែក ជាទីប្រាថ្នា ជាទីត្រេកអរ ជាទីគាប់ចិត្ត មានសភាពគួរស្រឡាញ់ ប្រកបដោយកាម គួរឲ្យកើតតម្រេក១ * សំឡេងទាំងឡាយ ដែលបុគ្គលដឹងដោយត្រចៀក…១ * ក្លិនទាំងឡាយ ដែលបុគ្គលដឹងដោយច្រមុះ…១ * រសទាំងឡាយ ដែលបុគ្គលដឹងដោយអណ្តាត…១ * ផោដ្ឋព្វៈទាំងឡាយ ដែលបុគ្គលដឹងដោយកាយ ជាទីប្រាថ្នា ជាទីត្រេកអរ ជាទីគាប់ចិត្ត មានសភាពគួរស្រឡាញ់ ប្រកបដោយកាម គួរឲ្យកើតតម្រេក១ ម្នាលអានន្ទ កាមគុណ៥ប្រការនេះឯង។ ភិក្ខុត្រូវពិចារណាចិត្តរបស់ខ្លួន ឲ្យរឿយៗថា បណ្តាកាមគុណ ទាំង៥នេះ សេចក្តីជ្រួលច្រាល់ចិត្ត នៃអាត្មាអញ កើតឡើង ក្នុងហេតុជាទីកើតនៃកិលេស ចំពោះកាមគុណណាមួយ មានដែរឬទេ។ ม្នាលអានន្ទ បើភិក្ខុពិចារណាទៅ ដឹងយ៉ាងនេះថា បណ្តាកាមគុណ ទាំង៥នេះ សេចក្តីជ្រួលច្រាល់នៃចិត្តរបស់អាត្មាអញ កើតឡើង ក្នុងហេតុជាទីកើតនៃកិលេស ចំពោះកាមគុណណាមួយ។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើមានហេតុយ៉ាងនេះ ភិក្ខុគង់ដឹងយ៉ាងនេះថា តម្រេកណា ដែលកើតក្នុងកាមគុណ ទាំង៥នេះ តម្រេកនោះ អាត្មាអញ មិនទាន់លះបង់បានទេ។ ម្នាលអានន្ទ មួយទៀត បើភិក្ខុពិចារណាទៅ ដឹងយ៉ាងនេះថា បណ្តាកាមគុណ ទាំង៥នេះ សេចក្តីជ្រួលច្រាល់នៃចិត្តរបស់អាត្មាអញ មិនកើតឡើង ក្នុងហេតុជាទីកើតនៃកិលេស ចំពោះកាមគុណណាមួយទេ។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើមានហេតុយ៉ាងនេះ ភិក្ខុក៏ដឹងយ៉ាងនេះថា សេចក្តីប្រាថ្នាណា ក្នុងកាមគុណ ទាំង៥នេះ សេចក្តីប្រាថ្នានោះ អាត្មាអញ បានលះបង់ហើយ។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងច្បាស់ ក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ '''[១៨]''' ម្នាលអានន្ទ ឧបាទានក្ខន្ធនេះ មាន៥យ៉ាង។ ភិក្ខុត្រូវប្រព្រឹត្ត ដោយកិរិយាពិចារណាឃើញ នូវសេចក្តីកើត និងសេចក្តីរលត់ ដូច្នេះថា រូបដូច្នេះ ការកើតឡើងនៃរូប ដូច្នេះ ការវិនាសទៅនៃរូប ដូច្នេះ វេទនាដូច្នេះ… សញ្ញាដូច្នេះ… សង្ខារទាំងឡាយដូច្នេះ… វិញ្ញាណដូច្នេះ ការកើតឡើងនៃវិញ្ញាណដូច្នេះ ការវិនាសទៅ នៃវិញ្ញាណ ដូច្នេះ។ កាលបើភិក្ខុនោះ ពិចារណាឃើញច្បាស់ នូវការកើត និងការរលត់ ក្នុងឧបាទានក្ខន្ធ ទាំង៥នេះ ភិក្ខុនោះ រមែងលះបង់អស្មិមានះ ក្នុងឧបាទានក្ខន្ធ ទាំង៥ ចេញបាន។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើមានហេតុយ៉ាងនេះ ភិក្ខុដឹងយ៉ាងនេះថា អាត្មាអញ បានលះបង់អស្មិមានះ ក្នុងឧបាទានក្ខន្ធ ទាំង៥ បានហើយ។ ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកដឹងច្បាស់ ក្នុងហេតុនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ ម្នាលអានន្ទ ធម៌ទាំងឡាយនេះឯង ជាប់មកតាមកុសល ដោយចំណែកមួយ ដ៏បរិសុទ្ធ ប្រសើរក្នុងលោក ដែលមារមានចិត្តបាប មិនអាចគ្របសង្កត់បាន។ === ឧបទ្រពទាំងឡាយនៃព្រហ្មចរិយធម៌ === កាលបើព្រះអង្គត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ព្រះអានន្ទមានអាយុ ក្រាបទូលព្រះមានព្រះភាគថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សាវ័កពិចារណាឃើញ នូវអំណាចនៃប្រយោជន៍ដូចម្តេច បានជាមិនហៅរក ប៉ុន្តែគួរដើរតាមសាស្តា?» '''[១៩]''' «ម្នាលអានន្ទ សាវ័កមិនគួរដើរតាមតែព្រះសាស្តាទេ គឺថា គួរតែស្តាប់នូវសុត្តៈ គេយ្យៈ វេយ្យាករណៈ ដំណើរនោះ ព្រោះហេតុអ្វី ម្នាលអានន្ទ ព្រោះថា ធម៌ទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយ ក៏បានស្តាប់ បានទ្រទ្រង់ ចាំរត់មាត់ ស្ទាត់ក្នុងចិត្ត ចាក់ធ្លុះដោយទិដ្ឋិ ជាយូរយារហើយ។ ម្នាលអានន្ទ មួយទៀត កថាណា ផូរផង់ក្រៃលែង ជាទីសប្បាយ ដល់កិរិយាពិចារណាដោយចិត្ត ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីនឿយណាយ ដោយចំណែកមួយ ដើម្បីប្រាសចាករាគៈ ដើម្បីរំលត់ទុក្ខ ដើម្បីស្ងប់រម្ងាប់ ដើម្បីដឹងច្បាស់ ដើម្បីត្រាស់ដឹង ដើម្បីព្រះនិព្វាន កថានោះ គឺ អប្បិច្ឆកថា សន្តុដ្ឋិកថា បវិវេកកថា អសំសគ្គកថា វីរិយារម្ភកថា សីលកថា សមាធិកថា បញ្ញាកថា វិមុត្តិកថា វិមុត្តិញ្ញាណទស្សនកថា ម្នាលអានន្ទ សាវ័កគួរតែស្តាប់នូវកថា មានសភាពយ៉ាងនោះ ទើបឈ្មោះថា មិនហៅរក ប៉ុន្តែគួរដើរតាមសាស្តា។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើមានហេតុយ៉ាងនេះ ឧបទ្រពអាចារ្យ ក៏មាន កាលបើមានហេតុយ៉ាងនេះ ឧបទ្រពកូនសិស្ស ក៏មាន កាលបើមានហេតុយ៉ាងនេះ ឧបទ្រពព្រហ្មចារ្យ ក៏មាន។ '''[២០]''' ម្នាលអានន្ទ ឧបទ្រពអាចារ្យ តើដូចម្តេច? ម្នាលអានន្ទ សាស្តាខ្លះ ក្នុងលោកនេះ នៅអាស្រ័យ នឹងសេនាសនៈដ៏ស្ងាត់ គឺព្រៃ ម្លប់ឈើ ភ្នំ ញកភ្នំ គុហាក្នុងភ្នំ ព្រៃស្មសាន ដងព្រៃ ទីវាល គំនរចំបើង។ កាលដែលសាស្តានោះ ចៀសចេញចាកពួកគណៈដូច្នោះ ពួកព្រាហ្មណ៍ និងគហបតីក្តី អ្នកនិគមក្តី អ្នកជនបទក្តី ក៏ប្រព្រឹត្តតាម (បែបផែននោះ)។ កាលបើព្រាហ្មណ៍ និងគហបតីក្តី អ្នកនិគមក្តី អ្នកជនបទក្តី ប្រព្រឹត្តតាមដូច្នោះហើយ សាស្តានោះ ប្រាថ្នានូវតណ្ហា ជាធម្មជាតិជ្រុលជ្រប់ ដល់នូវសេចក្តីត្រេកអរ ក៏ត្រឡប់មកកាន់សេចក្តីល្មោភវិញ។ ម្នាលអានន្ទ នេះតថាគតហៅថា ឧបទ្រពអាចារ្យ ព្រោះឧបទ្រព គឺកិលេស កើតក្នុងអាចារ្យ។ អកុសលធម៌ទាំងឡាយ ដ៏លាមក ជាគ្រឿងសៅហ្មង ជាធម៌នាំឲ្យកើតក្នុងភពថ្មីទៀត ប្រព្រឹត្តទៅ ដោយសេចក្តីក្រវល់ក្រវាយ ឲ្យផលជាទុក្ខ ប្រកបដោយជាតិ ជរា និងមរណៈ តទៅមុខ ក៏សម្លាប់នូវសាស្តានោះ។ ម្នាលអានន្ទ យ៉ាងនេះឯង ជាឧបទ្រពអាចារ្យ។ '''[២១]''' ម្នាលអានន្ទ ចុះ ឧបទ្រពសិស្ស តើដូចម្តេច? ម្នាលអានន្ទ សាវ័ករបស់សាស្តានោះឯង កាលចម្រើនវិវេក យកតម្រាប់សាស្តានោះ ក៏អាស្រ័យនៅនឹងសេនាសនៈដ៏ស្ងាត់ គឺព្រៃ ម្លប់ឈើ ភ្នំ ញកភ្នំ គុហាក្នុងភ្នំ ព្រៃស្មសាន ដងព្រៃ ទីវាល គំនរចំបើង។ ពួកព្រាហ្មណ៍ និងគហបតីក្តី អ្នកនិគមក្តី អ្នកជនបទក្តី ក៏ប្រព្រឹត្តតាមសាវ័ក ដែលចេញចាកពួកដូច្នោះ។ សាវ័កនោះ ប្រាថ្នានូវតណ្ហា ជាធម្មជាតិជ្រុលជ្រប់ ដល់នូវសេចក្តីត្រេកអរ ក៏ត្រឡប់មកកាន់សេចក្តីល្មោភ ក្នុងពួកព្រាហ្មណ៍ និងគហបតី អ្នកនិគម អ្នកជនបទ ដែលប្រព្រឹត្តតាម (ទាំងអម្បាលនោះ) វិញ។ ម្នាលអានន្ទ នេះ តថាគត ហៅថា ឧបទ្រពសិស្ស ព្រោះឧបទ្រព គឺកិលេស កើតក្នុងសិស្ស... យ៉ាងនេះឯង ជាឧបទ្រពសិស្ស។ '''[២២]''' ម្នាលអានន្ទ ចុះឧបទ្រពព្រហ្មចារ្យ តើដូចម្តេច? ម្នាលអានន្ទ ព្រះតថាគត ឆ្ងាយចាកសឹកសត្រូវ គឺកិលេស ត្រាស់ដឹងនូវញេយ្យធម៌ទាំងពួង ដោយប្រពៃ ចំពោះព្រះអង្គ បរិបូណ៌ដោយវិជ្ជា និងចរណៈ មានដំណើរល្អទៅកាន់ព្រះនិព្វាន ជ្រាបច្បាស់នូវត្រៃលោក ប្រសើរដោយសីលាទិគុណ រកបុគ្គលណាមួយស្មើគ្មាន ជាអ្នកទូន្មាននូវបុរស ដែលគួរទូន្មានបាន ជាសាស្តាចារ្យនៃទេវតា និងមនុស្សទាំងឡាយ ត្រាស់ដឹងនូវចតុរារិយសច្ច មិនត្រឡប់មកកាន់ត្រៃភព ព្រះអង្គកើតឡើងក្នុងលោកនេះ។ ព្រះតថាគតនោះ អាស្រ័យនៅនឹងសេនាសនៈដ៏ស្ងាត់ គឺព្រៃ ម្លប់ឈើ ភ្នំ ញកភ្នំ គុហាក្នុងភ្នំ ព្រៃស្មសាន ដងព្រៃ ទីវាល គំនរចំបើង។ ពួកព្រាហ្មណ៍ និងគហបតីក្តី អ្នកនិគមក្តី អ្នកជនបទក្តី ក៏ប្រព្រឹត្តតាមព្រះតថាគត ដែលចេញចាកពួកដូច្នោះ។ ព្រះតថាគតនោះ មិនប្រាថ្នានូវតណ្ហា ជាធម្មជាតិជ្រុលជ្រប់ មិនដល់នូវសេចក្តីត្រេកអរ មិនត្រឡប់មកកាន់សេចក្តីល្មោភ ក្នុងពួកព្រាហ្មណ៍ និងគហបតីក្តី អ្នកនិគមក្តី អ្នកជនបទក្តី ដែលប្រព្រឹត្តតាម (នោះ) ទេ។ ម្នាលអានន្ទ តែថាសាវ័ករបស់សាស្តានោះឯង ចម្រើនវិវេក យកតម្រាប់សាស្តានោះ ក៏នៅនឹងសេនាសនៈដ៏ស្ងាត់ គឺព្រៃ ម្លប់ឈើ ភ្នំ ញកភ្នំ គុហាក្នុងភ្នំ ព្រៃស្មសាន ដងព្រៃ ទីវាល គំនរចំបើង។ ពួកព្រាហ្មណ៍ និងគហបតីក្តី អ្នកនិគមក្តី អ្នកជនបទក្តី ក៏ប្រព្រឹត្តតាមសាវ័ក ដែលចេញចាកពួកដូច្នោះ។ សាវ័កនោះ បែរជាប្រាថ្នានូវតណ្ហា ជាធម្មជាតិជ្រុលជ្រប់ ដល់នូវសេចក្តីត្រេកអរ ក៏ត្រឡប់មកកាន់សេចក្តីល្មោភ ក្នុងពួក ព្រាហ្មណ៍ និងគហបតីក្តី អ្នកនិគមក្តី អ្នកជនបទក្តី ដែលប្រព្រឹត្តតាមនោះវិញ។ ម្នាលអានន្ទ នេះឯង តថាគតហៅថា ឧបទ្រពព្រហ្មចារ្យ ព្រោះឧបទ្រព គឺកិលេស ក្នុងព្រហ្មចារ្យ។ អកុសលធម៌ទាំងឡាយ ដ៏លាមក ជាគ្រឿងសៅហ្មង ជាធម៌នាំឲ្យកើត ក្នុងភពថ្មីទៀត ប្រព្រឹត្តទៅ ដោយសេចក្តីក្រវល់ក្រវាយ ឲ្យផលជាទុក្ខ ប្រកបដោយជាតិ ជរា និងមរណៈតទៅ ក៏សម្លាប់នូវសាវ័កនោះ។ ម្នាលអានន្ទ យ៉ាងនេះឯង ជាឧបទ្រពព្រហ្មចារ្យ។ ម្នាលអានន្ទ បណ្តា ឧបទ្រពទាំងនោះ ឧបទ្រព្យអាចារ្យក្តី ឧបទ្រពសិស្សក្តី ឲ្យផលជាទុក្ខ ល្មមទេ ចំណែកឧបទ្រពព្រហ្មចារ្យនេះ ទើបឲ្យផលជាទុក្ខ យ៉ាងក្រៃលែង ឲ្យផលផ្សាក្តៅយ៉ាងក្រៃលែង ជាងឧបទ្រពអាចារ្យ និងឧបទ្រពសិស្សទាំងនោះទៅទៀត មិនតែប៉ុណ្ណោះ ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីធ្លាក់ចុះទៅកាន់អបាយ។ ម្នាលអានន្ទ ហេតុនោះ អ្នកទាំងឡាយចូររាប់អានតថាគត ដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិថាជាមិត្ត កុំរាប់អានតថាគត ដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិថា ជាអ្នកមានពៀរឡើយ សេចក្តីប្រតិបត្តិជាមិត្តនោះ នឹងប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដល់អ្នកទាំងឡាយ អស់កាលជាអង្វែងទៅ។ === ការរាប់អានសាស្តាដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិជាមិត្ត === '''[២៣]''' ម្នាលអានន្ទ ចុះពួកសាវ័ក រាប់អានសាស្តា ដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិ ជាអ្នកមានពៀរ មិនរាប់អានសាស្តា ដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិជាមិត្ត តើដូចម្តេច? ម្នាលអានន្ទ សាស្តាក្នុងលោកនេះ ជាអ្នកអនុគ្រោះ ស្វែងរកប្រយោជន៍ ប្រកបដោយសេចក្តីអនុគ្រោះ ទើបសំដែងធម៌ ដល់ពួកសាវ័កថា ធម្មជាតនេះ ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីប្រយោជន៍ ដល់អ្នកទាំងឡាយ ធម្មជាតនេះ ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដល់អ្នកទាំងឡាយ។ ឯពួកសាវ័ក របស់សាស្តានោះ មិនស្តាប់ដោយគោរព មិនផ្ទៀងត្រចៀកស្តាប់ មិនញ៉ាំងចិត្ត ដែលត្រាច់ទៅ ក្នុងទីដទៃ ឲ្យតាំងនៅនឹង លះបង់លែងប្រព្រឹត្តតាមសាសនា របស់សាស្តា។ ម្នាលអានន្ទ ពួកសាវ័ករាប់អានសាស្តា ដោយប្រតិបត្តិ ជាអ្នកមានពៀរ មិនរាប់អានដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិ ដើម្បីជាមិត្ត យ៉ាងនេះឯង។ '''[២៤]''' ម្នាលអានន្ទ ចុះពួកសាវ័ករាប់អានសាស្តា ដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិជាមិត្ត មិនរាប់អានដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិជាអ្នកមានពៀរ តើដូចម្តេច? ម្នាលអានន្ទ សាស្តាក្នុងលោកនេះ ជាអ្នកអនុគ្រោះ ស្វែងរកប្រយោជន៍ ប្រកបដោយសេចក្តីអនុគ្រោះ ទើបសំដែងធម៌ ដល់ពួកសាវ័កថា ធម្មជាតនេះ ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីប្រយោជន៍ ដល់អ្នកទាំងឡាយ ធម្មជាតនេះ ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដល់អ្នកទាំងឡាយ។ ពួកសាវ័ក របស់សាស្តានោះ ខំប្រឹងស្តាប់ ផ្ទៀងត្រចៀកស្តាប់ ញ៉ាំងចិត្ត ដែលត្រេចទៅ ក្នុងទីដទៃ ឲ្យតាំងនៅនឹង ទាំងមិនលះបង់ លែងប្រព្រឹត្តតាមសាសនា របស់សាស្តាឡើយ។ ម្នាលអានន្ទ ពួកសាវ័ក រាប់អានសាស្តា ដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិជាមិត្ត មិនរាប់អានដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិ ជាអ្នកមានពៀរយ៉ាងនេះឯង។ ម្នាលអានន្ទ ព្រោះហេតុនោះ អ្នកទាំងឡាយ គួររាប់អានតថាគត ដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិជាមិត្តចុះ កុំរាប់អានតថាគតដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិ ជាអ្នកមានពៀរឡើយ ការប្រតិបត្តិជាមិត្តនោះ នឹងប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខដល់អ្នកទាំងឡាយ អស់កាលជាអង្វែងទៅ។ ម្នាលអានន្ទ ស្មូនឆ្នាំង កាន់ភាជន៍ទទឹកមិនទាន់ស្ងួត (ថ្នមមិនឲ្យបែក) យ៉ាងណា តថាគត មិនបៀតបៀនអ្នកទាំងឡាយយ៉ាងនោះដែរ។ ម្នាលអានន្ទ តថាគតសង្កត់សង្កិនហើយ ប្រៀនប្រដៅរឿយៗ ម្នាលអានន្ទ តថាគតបន្សាត់បង់ បំផ្លាញបង់នូវទោសចេញហើយ ប្រៀនប្រដៅថែមទៀត ដោយគិតថានឹងឲ្យអ្នកទាំងឡាយ មានសារៈ គឺមគ្គផលតាំងនៅក្នុងសន្តាន។» លុះព្រះមានបុណ្យ បានត្រាស់ព្រះសូត្រនេះចប់ហើយ ព្រះអានន្ទមានអាយុ ក៏មានសេចក្តីពេញចិត្ត ត្រេកអរនឹងភាសិត របស់ព្រះមានព្រះភាគ ដោយប្រការដូច្នេះ។ ''ចប់ មហាសុញ្ញតសូត្រ ទី២។'' == ឯកសារយោង == មជ្ឈិមនិកាយ > ឧបរិបណ្ណាសក > អដ្ឋមភាគ > សុញ្ញតវគ្គ > ''មហាសុញ្ញតសូត្រ ទី២'' (បិដកភាគទី២៧) 4ci673dby0phu8i3ndnn73dlepbcvwu 0 53911 337245 2026-07-09T21:46:21Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1363225564|Real Betis]]" 337245 wikitext text/x-wiki '''Real Betis Balompié, SAD''' ត្រូវបានគេស្គាល់ថា '''Real Betis''' ({{IPA|es|reˈal ˈβetis|pron}}វាលេងនៅ La Liga ដែលជា លីគកំពូលនៃបាល់ទាត់អេស្ប៉ាញ ។ បច្ចុប្បន្ន​វា​លេង​ការ​ប្រកួត​ក្នុង​ផ្ទះ​នៅ ​កីឡដ្ឋាន Estadio de La Cartuja ដែល​មាន​អ្នក​ទស្សនា 70,000 នាក់។ <ref>{{Cite web |last=Jones |first=Rich |date=9 February 2019 |title=We ranked the top 10 stadium in La Liga – with a surprise No.1 |url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/laliga-top-10-stadiums-power-13974425 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200124174143/https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/laliga-top-10-stadiums-power-13974425 |archive-date=24 January 2020 |access-date=25 January 2020 |website=Mirror}}</ref> Real Betis បានឈ្នះពានរង្វាន់លីគក្នុង ឆ្នាំ 1935 និងពានរង្វាន់ Copa del Rey ក្នុង ឆ្នាំ 1977, 2005 និង 2022 ។ ដោយសារប្រវត្តិដ៏ច្របូកច្របល់របស់ក្លឹប និងការធ្លាក់ចេញពីលីគជាច្រើន បាវចនារបស់វាគឺ ''¡Viva el Betis manque pierda!'' ( {{Lang|es|Long live Betis even when they lose!}} ) <ref name="BETIS">{{Cite news|date=18 January 2007|title=Real Betis, 100 years of passion|publisher=FIFA|url=https://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=109997.html|url-status=dead|access-date=27 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20090414102617/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=109997.html|archive-date=14 April 2009}}</ref> qst3gi7olvoixmh49onou1i8rlejthp 0 53912 337246 2026-07-09T21:54:34Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1363235152|Jude Bellingham]]" 337246 wikitext text/x-wiki '''Jude Victor William Bellingham''' (កើតថ្ងៃទី 29 ខែមិថុនា ឆ្នាំ 2003) គឺជា [[បាល់ទាត់|កីឡាករបាល់ទាត់]] អាជីពអង់គ្លេស ដែលលេងជា ខ្សែបម្រើ សម្រាប់ក្លឹប [[ក្លឹបបាល់ទាត់រៀលម៉ាឌ្រីដ|Real Madrid]] ក្នុងលី គ La Liga និង ក្រុមជម្រើសជាតិអង់គ្លេស ។ ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាកីឡាករល្អបំផុតម្នាក់នៅលើពិភពលោក គាត់ត្រូវបានគេស្គាល់ដោយសារសមត្ថភាពកីឡា និងសមត្ថភាពឈ្នះបាល់របស់គាត់។ <ref name="2024 Ballon d'Or">{{Cite news|last=Ames|first=Nick|date=28 October 2024|title=Rodri and Bonmatí scoop Ballons d'Or as Real Madrid boycott big awards night|work=The Guardian|location=London|url=https://www.theguardian.com/football/2024/oct/28/rodri-and-bonmati-scoop-ballons-dor-as-real-madrid-boycott-big-awards-night|url-status=live|access-date=13 March 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250213154943/https://www.theguardian.com/football/2024/oct/28/rodri-and-bonmati-scoop-ballons-dor-as-real-madrid-boycott-big-awards-night|archive-date=13 February 2025}}</ref> <ref name="FIFA The Best 2024">{{Cite web |date=16 December 2024 |title=Vinicius Jr named The Best Men's Player |url=https://www.fifa.com/en/the-best-fifa-football-awards/2024/articles/mens-player-2024-winner-vinicius-jr |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241217181603/https://www.fifa.com/en/the-best-fifa-football-awards/2024/articles/mens-player-2024-winner-vinicius-jr |archive-date=17 December 2024 |access-date=13 March 2025 |publisher=FIFA}}</ref> Bellingham បានចូលរួមជាមួយ Birmingham City តាំងពីគាត់មានអាយុក្រោម 8 ឆ្នាំ ហើយបានក្លាយជាកីឡាករវ័យក្មេងបំផុតរបស់ក្លឹប នៅពេលដែលគាត់បានបង្ហាញខ្លួនជាលើកដំបូងនៅក្នុង ក្រុម ធំនៅខែសីហា ឆ្នាំ 2019 ក្នុងអាយុ {{Age in years and days|2003|6|29|2019|8|6}} ហើយបានលេងជាប្រចាំក្នុង រដូវកាល 2019–20 ។ គាត់បានចូលរួមជាមួយ Borussia Dortmund ក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២០ ហើយក្នុងការបង្ហាញខ្លួនលើកដំបូងរបស់គាត់ បានក្លាយជាអ្នករកគ្រាប់បាល់វ័យក្មេងបំផុតរបស់ក្លឹប។ ក្នុងរយៈពេលបីរដូវកាលជាមួយក្លឹប គាត់បានបង្ហាញខ្លួនចំនួន 132 លើក និងឈ្នះពានរង្វាន់ DFB-Pokal ឆ្នាំ 2020–21 ; ការសម្តែងរបស់គាត់នៅក្នុង រដូវកាល 2022–23 បានជួយ Dortmund បញ្ចប់ក្នុងចំណាត់ថ្នាក់លេខពីរ និងធ្វើឱ្យគាត់ទទួលបានពានរង្វាន់ កីឡាករឆ្នើមប្រចាំរដូវកាលរបស់ Bundesliga ។ ក្រោយមកនៅឆ្នាំដដែលនោះ គាត់បានឈ្នះពានរង្វាន់ធំៗទាំងពីរសម្រាប់កីឡាករបាល់ទាត់បុរសអាយុក្រោម 21 ឆ្នាំ៖ ពានរង្វាន់ European Golden Boy និង ពានរង្វាន់ Kopa Trophy ទូទាំងពិភពលោក។ <ref name="2023 GoldenBoy">{{Cite news|date=17 November 2023|title=Jude Bellingham wins prestigious 2023 Golden Boy Award|work=ESPN UK|url=https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/38920093/jude-bellingham-wins-prestigious-2023-golden-boy-award|url-status=live|access-date=5 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20231117174926/https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/38920093/jude-bellingham-wins-prestigious-2023-golden-boy-award|archive-date=17 November 2023}}</ref> <ref name="2023Kopa">{{Cite news|date=31 October 2023|title=Jude Bellingham: England and Real Madrid midfielder Jude Bellingham wins 2023 Kopa Trophy|work=Sky Sports|url=https://www.skysports.com/football/news/12016/12996778/jude-bellingham-england-and-real-madrid-midfielder-jude-bellingham-wins-2023-kopa-trophy|url-status=live|access-date=5 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231105161148/https://www.skysports.com/football/news/12016/12996778/jude-bellingham-england-and-real-madrid-midfielder-jude-bellingham-wins-2023-kopa-trophy|archive-date=5 November 2023|quote=The Kopa Trophy is, however, awarded for his form last season, when Bellingham helped Borussia Dortmund to finish second in the Bundesliga and starred for England at the World Cup in Qatar.}}</ref> បន្ទាប់មកគាត់បានចុះកុងត្រាជាមួយ Real Madrid ក្នុងតម្លៃ ១០៣ អឺរ៉ូ។&nbsp;លាន។ នៅក្នុងរដូវកាលដំបូងរបស់គាត់ Bellingham គឺជាអ្នករកគ្រាប់បាល់បានច្រើនជាងគេរបស់ក្លឹប បានជួយពួកគេឱ្យឈ្នះ ពានរង្វាន់លីគ និង Champions League ហើយត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើស ជាកីឡាករឆ្នើមប្រចាំរដូវកាលរបស់ La Liga ។ <ref name="Liga PotS">{{Cite news|date=29 May 2024|title=Jude Bellingham voted La Liga player of the season after starring for Real Madrid|work=The Guardian|agency=Reuters|url=https://www.theguardian.com/football/article/2024/may/29/jude-bellingham-la-liga-player-of-the-season-real-madrid|url-status=live|access-date=2 June 2024|archive-url=https://archive.today/20240605161724/https://www.theguardian.com/football/article/2024/may/29/jude-bellingham-la-liga-player-of-the-season-real-madrid|archive-date=5 June 2024}}</ref> គាត់ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុង FIFPRO World 11 រយៈពេលបីឆ្នាំជាប់ៗគ្នា (២០២៣, ២០២៤, ២០២៥) ហើយបានបញ្ចប់ក្នុងចំណាត់ថ្នាក់លេខបីក្នុង ពានរង្វាន់ Ballon d'Or និង The Best FIFA Men's Player ក្នុងឆ្នាំ ២០២៤។ Bellingham បានតំណាងឱ្យប្រទេសអង់គ្លេសក្នុងកម្រិតអាយុក្រោម 15 ឆ្នាំ, អាយុក្រោម 16 ឆ្នាំ, អាយុក្រោម 17 ឆ្នាំ និង អាយុក្រោម 21 ឆ្នាំ ។ គាត់បានបង្ហាញខ្លួនជាលើកដំបូងសម្រាប់ក្រុមធំនៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២០ ហើយជាផ្នែកមួយនៃក្រុមសម្រាប់ ពានរង្វាន់ UEFA European Championship ក្នុង ឆ្នាំ២០២០ និង ២០២៤ ក៏ដូចជា [[ការប្រកួតបាល់ទាត់ពិភពលោក|ពានរង្វាន់ FIFA World Cup]] ក្នុង ឆ្នាំ២០២២ និង ២០២៦ ។ ijpmltyvvht8o2ag47ou978bhnsxq5y 337254 337246 2026-07-10T03:11:59Z TheRandomGoober 27248 Article contains rough translation 337254 wikitext text/x-wiki {{Rough translation|វិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស}} '''Jude Victor William Bellingham''' (កើតថ្ងៃទី 29 ខែមិថុនា ឆ្នាំ 2003) គឺជា [[បាល់ទាត់|កីឡាករបាល់ទាត់]] អាជីពអង់គ្លេស ដែលលេងជា ខ្សែបម្រើ សម្រាប់ក្លឹប [[ក្លឹបបាល់ទាត់រៀលម៉ាឌ្រីដ|Real Madrid]] ក្នុងលី គ La Liga និង ក្រុមជម្រើសជាតិអង់គ្លេស ។ ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាកីឡាករល្អបំផុតម្នាក់នៅលើពិភពលោក គាត់ត្រូវបានគេស្គាល់ដោយសារសមត្ថភាពកីឡា និងសមត្ថភាពឈ្នះបាល់របស់គាត់។ <ref name="2024 Ballon d'Or">{{Cite news|last=Ames|first=Nick|date=28 October 2024|title=Rodri and Bonmatí scoop Ballons d'Or as Real Madrid boycott big awards night|work=The Guardian|location=London|url=https://www.theguardian.com/football/2024/oct/28/rodri-and-bonmati-scoop-ballons-dor-as-real-madrid-boycott-big-awards-night|url-status=live|access-date=13 March 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250213154943/https://www.theguardian.com/football/2024/oct/28/rodri-and-bonmati-scoop-ballons-dor-as-real-madrid-boycott-big-awards-night|archive-date=13 February 2025}}</ref> <ref name="FIFA The Best 2024">{{Cite web |date=16 December 2024 |title=Vinicius Jr named The Best Men's Player |url=https://www.fifa.com/en/the-best-fifa-football-awards/2024/articles/mens-player-2024-winner-vinicius-jr |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241217181603/https://www.fifa.com/en/the-best-fifa-football-awards/2024/articles/mens-player-2024-winner-vinicius-jr |archive-date=17 December 2024 |access-date=13 March 2025 |publisher=FIFA}}</ref> Bellingham បានចូលរួមជាមួយ Birmingham City តាំងពីគាត់មានអាយុក្រោម 8 ឆ្នាំ ហើយបានក្លាយជាកីឡាករវ័យក្មេងបំផុតរបស់ក្លឹប នៅពេលដែលគាត់បានបង្ហាញខ្លួនជាលើកដំបូងនៅក្នុង ក្រុម ធំនៅខែសីហា ឆ្នាំ 2019 ក្នុងអាយុ {{Age in years and days|2003|6|29|2019|8|6}} ហើយបានលេងជាប្រចាំក្នុង រដូវកាល 2019–20 ។ គាត់បានចូលរួមជាមួយ Borussia Dortmund ក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២០ ហើយក្នុងការបង្ហាញខ្លួនលើកដំបូងរបស់គាត់ បានក្លាយជាអ្នករកគ្រាប់បាល់វ័យក្មេងបំផុតរបស់ក្លឹប។ ក្នុងរយៈពេលបីរដូវកាលជាមួយក្លឹប គាត់បានបង្ហាញខ្លួនចំនួន 132 លើក និងឈ្នះពានរង្វាន់ DFB-Pokal ឆ្នាំ 2020–21 ; ការសម្តែងរបស់គាត់នៅក្នុង រដូវកាល 2022–23 បានជួយ Dortmund បញ្ចប់ក្នុងចំណាត់ថ្នាក់លេខពីរ និងធ្វើឱ្យគាត់ទទួលបានពានរង្វាន់ កីឡាករឆ្នើមប្រចាំរដូវកាលរបស់ Bundesliga ។ ក្រោយមកនៅឆ្នាំដដែលនោះ គាត់បានឈ្នះពានរង្វាន់ធំៗទាំងពីរសម្រាប់កីឡាករបាល់ទាត់បុរសអាយុក្រោម 21 ឆ្នាំ៖ ពានរង្វាន់ European Golden Boy និង ពានរង្វាន់ Kopa Trophy ទូទាំងពិភពលោក។ <ref name="2023 GoldenBoy">{{Cite news|date=17 November 2023|title=Jude Bellingham wins prestigious 2023 Golden Boy Award|work=ESPN UK|url=https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/38920093/jude-bellingham-wins-prestigious-2023-golden-boy-award|url-status=live|access-date=5 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20231117174926/https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/38920093/jude-bellingham-wins-prestigious-2023-golden-boy-award|archive-date=17 November 2023}}</ref> <ref name="2023Kopa">{{Cite news|date=31 October 2023|title=Jude Bellingham: England and Real Madrid midfielder Jude Bellingham wins 2023 Kopa Trophy|work=Sky Sports|url=https://www.skysports.com/football/news/12016/12996778/jude-bellingham-england-and-real-madrid-midfielder-jude-bellingham-wins-2023-kopa-trophy|url-status=live|access-date=5 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231105161148/https://www.skysports.com/football/news/12016/12996778/jude-bellingham-england-and-real-madrid-midfielder-jude-bellingham-wins-2023-kopa-trophy|archive-date=5 November 2023|quote=The Kopa Trophy is, however, awarded for his form last season, when Bellingham helped Borussia Dortmund to finish second in the Bundesliga and starred for England at the World Cup in Qatar.}}</ref> បន្ទាប់មកគាត់បានចុះកុងត្រាជាមួយ Real Madrid ក្នុងតម្លៃ ១០៣ អឺរ៉ូ។&nbsp;លាន។ នៅក្នុងរដូវកាលដំបូងរបស់គាត់ Bellingham គឺជាអ្នករកគ្រាប់បាល់បានច្រើនជាងគេរបស់ក្លឹប បានជួយពួកគេឱ្យឈ្នះ ពានរង្វាន់លីគ និង Champions League ហើយត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើស ជាកីឡាករឆ្នើមប្រចាំរដូវកាលរបស់ La Liga ។ <ref name="Liga PotS">{{Cite news|date=29 May 2024|title=Jude Bellingham voted La Liga player of the season after starring for Real Madrid|work=The Guardian|agency=Reuters|url=https://www.theguardian.com/football/article/2024/may/29/jude-bellingham-la-liga-player-of-the-season-real-madrid|url-status=live|access-date=2 June 2024|archive-url=https://archive.today/20240605161724/https://www.theguardian.com/football/article/2024/may/29/jude-bellingham-la-liga-player-of-the-season-real-madrid|archive-date=5 June 2024}}</ref> គាត់ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុង FIFPRO World 11 រយៈពេលបីឆ្នាំជាប់ៗគ្នា (២០២៣, ២០២៤, ២០២៥) ហើយបានបញ្ចប់ក្នុងចំណាត់ថ្នាក់លេខបីក្នុង ពានរង្វាន់ Ballon d'Or និង The Best FIFA Men's Player ក្នុងឆ្នាំ ២០២៤។ Bellingham បានតំណាងឱ្យប្រទេសអង់គ្លេសក្នុងកម្រិតអាយុក្រោម 15 ឆ្នាំ, អាយុក្រោម 16 ឆ្នាំ, អាយុក្រោម 17 ឆ្នាំ និង អាយុក្រោម 21 ឆ្នាំ ។ គាត់បានបង្ហាញខ្លួនជាលើកដំបូងសម្រាប់ក្រុមធំនៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២០ ហើយជាផ្នែកមួយនៃក្រុមសម្រាប់ ពានរង្វាន់ UEFA European Championship ក្នុង ឆ្នាំ២០២០ និង ២០២៤ ក៏ដូចជា [[ការប្រកួតបាល់ទាត់ពិភពលោក|ពានរង្វាន់ FIFA World Cup]] ក្នុង ឆ្នាំ២០២២ និង ២០២៦ ។ ==ឯកសារយោង== {{reflist}} 9o8xv2hvc7n1vzf4fgb8defz3hxa70t 0 53913 337249 2026-07-10T00:28:56Z ~2026-38873-07 51930 បង្កើតសុញ្ញតសមាបត្តិ 337249 wikitext text/x-wiki = សុញ្ញតសមាបត្តិ = '''សុញ្ញតសមាបត្តិ''' គឺជាពាក្យក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា (ផ្នែកវិបស្សនាកម្មដ្ឋាន) ដែលសំដៅដល់ '''ការចូលទៅកាន់សមាធិ ឬការតម្កល់ចិត្តស្ងប់ ដែលមានភាពសូន្យទទេជាអារម្មណ៍'''។ ដើម្បីយល់ឱ្យបានច្បាស់ អាចបំបែកពាក្យនេះជាពីរគឺ៖ ១. '''សុញ្ញត (ភាពសូន្យទទេ)៖''' គឺភាពសូន្យចាកតួខ្លួន គ្មានខ្លួនប្រាណ គ្មានសត្វបុគ្គល (គឺអនត្តា)។ ២. '''សមាបត្តិ (ការដល់ព្រម)៖''' គឺសភាពដែលចិត្តតម្កល់ខ្ជាប់ខ្ជួន ឬការចូលកាន់សមាធិ/ឈាន។ ចំណុចសំខាន់ៗនៃ '''សុញ្ញតសមាបត្តិ''' មានដូចខាងក្រោម៖ * '''គោលចំណុចសំខាន់៖''' អ្នកប្រតិបត្តិត្រូវពិចារណាមើលឃើញសង្ខារធម៌ទាំងពួងថាជារបស់សូន្យទទេ មិនមែនជារបស់ខ្លួន ឬជារបស់អ្នកណាឡើយ (ឃើញច្បាស់នូវត្រៃលក្ខណ៍ គឺ អនត្តា)។ * '''ប្រភេទនៃសមាបត្តិ៖''' សុញ្ញតសមាបត្តិ ស្ថិតនៅក្នុងក្រុមសមាធិធំៗទាំង ៣ គឺ៖ ** '''សុញ្ញតសមាធិ៖''' សមាធិដែលមាន ''អនត្តា'' (ភាពគ្មានខ្លួន) ជាអារម្មណ៍។ ** '''អនិមិត្តសមាធិ៖''' សមាធិដែលមាន ''អនិច្ចំ'' (ភាពមិនទៀងទាត់) ជាអារម្មណ៍។ ** '''អប្បណិហិតសមាធិ៖''' សមាធិដែលមាន ''ទុក្ខំ'' (សេចក្តីវេទនា) ជាអារម្មណ៍។ * '''ផលនៃការប្រតិបត្តិ៖''' នៅពេលចិត្តតម្កល់នៅក្នុងសភាពសូន្យទទេនេះ (សុញ្ញតវិមោក្ខ) នឹងធ្វើឱ្យចិត្តផ្តាច់ចេញ ឬរំលត់ផុតពីតណ្ហា (ការប្រកាន់មាំ ឬសេចក្តីត្រេកអរ/ប្រទូសរ៉ាយ) ដែលនាំឱ្យអ្នកប្រតិបត្តិរួចចាកផុតពីកិលេសបាន។ == ឯកសារយោង == បិដកភាគទី១ ទំព័រ​ទី ៣២៩ 1r2bej337u334d5gilreh2n7a9xuouj 337250 337249 2026-07-10T01:19:49Z ~2026-38873-07 51930 337250 wikitext text/x-wiki == សុញ្ញតផលសមាបត្តិ == '''សុញ្ញតផលសមាបត្តិ''' <mark>គឺជាសេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់ខាងក្នុងចិត្ត តាមរយៈការពិចារណានូវភាពទទេស្អាត គ្មានតួខ្លួន គ្មានសត្វ គ្មានបុគ្គល</mark> (សូន្យពីការប្រកាន់មាំ ឬសូន្យពីកិលេស)។ ពាក្យនេះផ្សំឡើងពី៖ * '''សុញ្ញតៈ៖''' ភាពសូន្យ ភាពទទេ (ទទេចាកអាត្ម័ន ឬកិលេស) * '''ផលសមាបត្តិ៖''' ការតម្កល់ចិត្តស្ងប់ប្រកបដោយផល ដែលកើតពីការចំរើនវិបស្សនាកម្មដ្ឋាន។ នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ និងព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយ តែងចូលកាន់ '''សុញ្ញតផលសមាបត្តិ''' ដែលជាវិហារធម៌ (ទីនៅនៃចិត្ត) ដ៏ឧត្តមរបស់មហាបុរស។ វាជាការសម្រាកកាយនិងចិត្តដ៏ជ្រាលជ្រៅបំផុត ក្នុងសភាពដែលចិត្តដាច់ស្រឡះពីអារម្មណ៍ជំពាក់ជំពិនទាំងពួង។ == សុញ្ញតសមាបត្តិ == '''សុញ្ញតសមាបត្តិ''' គឺជាពាក្យក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា (ផ្នែកវិបស្សនាកម្មដ្ឋាន) ដែលសំដៅដល់ '''ការចូលទៅកាន់សមាធិ ឬការតម្កល់ចិត្តស្ងប់ ដែលមានភាពសូន្យទទេជាអារម្មណ៍'''។ ដើម្បីយល់ឱ្យបានច្បាស់ អាចបំបែកពាក្យនេះជាពីរគឺ៖ ១. '''សុញ្ញត (ភាពសូន្យទទេ)៖''' គឺភាពសូន្យចាកតួខ្លួន គ្មានខ្លួនប្រាណ គ្មានសត្វបុគ្គល (គឺអនត្តា)។ ២. '''សមាបត្តិ (ការដល់ព្រម)៖''' គឺសភាពដែលចិត្តតម្កល់ខ្ជាប់ខ្ជួន ឬការចូលកាន់សមាធិ/ឈាន។ ចំណុចសំខាន់ៗនៃ '''សុញ្ញតសមាបត្តិ''' មានដូចខាងក្រោម៖ * '''គោលចំណុចសំខាន់៖''' អ្នកប្រតិបត្តិត្រូវពិចារណាមើលឃើញសង្ខារធម៌ទាំងពួងថាជារបស់សូន្យទទេ មិនមែនជារបស់ខ្លួន ឬជារបស់អ្នកណាឡើយ (ឃើញច្បាស់នូវត្រៃលក្ខណ៍ គឺ អនត្តា)។ * '''ប្រភេទនៃសមាបត្តិ៖''' សុញ្ញតសមាបត្តិ ស្ថិតនៅក្នុងក្រុមសមាធិធំៗទាំង ៣ គឺ៖ ** '''សុញ្ញតសមាធិ៖''' សមាធិដែលមាន ''អនត្តា'' (ភាពគ្មានខ្លួន) ជាអារម្មណ៍។ ** '''អនិមិត្តសមាធិ៖''' សមាធិដែលមាន ''អនិច្ចំ'' (ភាពមិនទៀងទាត់) ជាអារម្មណ៍។ ** '''អប្បណិហិតសមាធិ៖''' សមាធិដែលមាន ''ទុក្ខំ'' (សេចក្តីវេទនា) ជាអារម្មណ៍។ * '''ផលនៃការប្រតិបត្តិ៖''' នៅពេលចិត្តតម្កល់នៅក្នុងសភាពសូន្យទទេនេះ (សុញ្ញតវិមោក្ខ) នឹងធ្វើឱ្យចិត្តផ្តាច់ចេញ ឬរំលត់ផុតពីតណ្ហា (ការប្រកាន់មាំ ឬសេចក្តីត្រេកអរ/ប្រទូសរ៉ាយ) ដែលនាំឱ្យអ្នកប្រតិបត្តិរួចចាកផុតពីកិលេសបាន។ == ឯកសារយោង == បិដកភាគទី១ ទំព័រ​ទី ៣២៩ 0z3ct0vuu8rmgzo72p73hec8tfk378w 337251 337250 2026-07-10T01:29:09Z ~2026-38873-07 51930 337251 wikitext text/x-wiki == សុញ្ញតផលសមាបត្តិ == '''សុញ្ញតផលសមាបត្តិ''' <mark>គឺជាសេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់ខាងក្នុងចិត្ត តាមរយៈការពិចារណានូវភាពទទេស្អាត គ្មានតួខ្លួន គ្មានសត្វ គ្មានបុគ្គល</mark> (សូន្យពីការប្រកាន់មាំ ឬសូន្យពីកិលេស)។ ពាក្យនេះផ្សំឡើងពី៖ * '''សុញ្ញតៈ៖''' ភាពសូន្យ ភាពទទេ (ទទេចាកអាត្ម័ន ឬកិលេស) * '''ផលសមាបត្តិ៖''' ការតម្កល់ចិត្តស្ងប់ប្រកបដោយផល ដែលកើតពីការចំរើនវិបស្សនាកម្មដ្ឋាន។ នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ និងព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយ តែងចូលកាន់ '''សុញ្ញតផលសមាបត្តិ''' ដែលជាវិហារធម៌ (ទីនៅនៃចិត្ត) ដ៏ឧត្តមរបស់មហាបុរស។ វាជាការសម្រាកកាយនិងចិត្តដ៏ជ្រាលជ្រៅបំផុត ក្នុងសភាពដែលចិត្តដាច់ស្រឡះពីអារម្មណ៍ជំពាក់ជំពិនទាំងពួង។ == សុញ្ញ​តផលសមាបត្តិ តើដូចម្តេច? == [១៤] ម្នាលអានន្ទ វិហារធម៌ (ការនៅ) ក្នុងទីស្ងាត់ តថាគត បានត្រាស់ដឹងហើយ គឺបានសម្រេច នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិក្នុងសន្តាន ព្រោះមិនធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវ'''សង្ខតនិមិត្ត'''ទាំងអស់ (មានរូបជាដើម)។ ម្នាលអានន្ទ បើពួកភិក្ខុក្តី ពួកភិក្ខុនីក្តី ពួកឧបាសកក្តី ពួកឧបាសិកាក្តី ពួកព្រះរាជាក្តី ពួករាជមហាមាត្យក្តី ពួកតិរ្ថិយក្តី ពួកសាវ័កនៃតិរ្ថិយក្តី ជាអ្នកចូលមករកតថាគត ជាភគវន្ត ដែលកំពុងនៅដោយវិហារធម៌នេះ ម្នាលអានន្ទ តថាគតឋិតនៅ ក្នុងកណ្តាលបរិស័ទនោះ ក៏មានចិត្តឈមទៅរកវិវេក បែរទៅរកវិវេក ទោរទន់ទៅរកវិវេក ស្ងាត់ចាកពួកគណៈ ត្រេកអរនឹងនេក្ខម្មៈ ប្រាសចាកធម៌ ដែលជាទីតាំងនៃអាសវៈ ជាអ្នកធ្វើនូវពាក្យ ដែលប្រកបដោយការដាស់តឿន ឲ្យវៀរចាកធម៌ជាទីតាំងនៃអាសវៈ សព្វគ្រប់ ដោយពិត។ ម្នាលអានន្ទ ហេតុនោះ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ បើមានសេចក្តីប្រាថ្នាថា អាត្មាអញ គប្បីសម្រេច នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្នុង គឺបញ្ចក្ខន្ធរបស់ខ្លួន ម្នាលអានន្ទ ភិក្ខុនោះត្រូវតាំងចិត្ត ត្រូវញ៉ាំង​ចិត្ត​ឲ្យ​រីក​រាយ ត្រូវធ្វើចិត្តឲ្យស្ងប់ស្ងាត់ ត្រូវធ្វើចិត្តឲ្យជ្រះថ្លា ខាងក្នុងតែមួយយ៉ាង។ == សុញ្ញតសមាបត្តិ == '''សុញ្ញតសមាបត្តិ''' គឺជាពាក្យក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា (ផ្នែកវិបស្សនាកម្មដ្ឋាន) ដែលសំដៅដល់ '''ការចូលទៅកាន់សមាធិ ឬការតម្កល់ចិត្តស្ងប់ ដែលមានភាពសូន្យទទេជាអារម្មណ៍'''។ ដើម្បីយល់ឱ្យបានច្បាស់ អាចបំបែកពាក្យនេះជាពីរគឺ៖ ១. '''សុញ្ញត (ភាពសូន្យទទេ)៖''' គឺភាពសូន្យចាកតួខ្លួន គ្មានខ្លួនប្រាណ គ្មានសត្វបុគ្គល (គឺអនត្តា)។ ២. '''សមាបត្តិ (ការដល់ព្រម)៖''' គឺសភាពដែលចិត្តតម្កល់ខ្ជាប់ខ្ជួន ឬការចូលកាន់សមាធិ/ឈាន។ ចំណុចសំខាន់ៗនៃ '''សុញ្ញតសមាបត្តិ''' មានដូចខាងក្រោម៖ * '''គោលចំណុចសំខាន់៖''' អ្នកប្រតិបត្តិត្រូវពិចារណាមើលឃើញសង្ខារធម៌ទាំងពួងថាជារបស់សូន្យទទេ មិនមែនជារបស់ខ្លួន ឬជារបស់អ្នកណាឡើយ (ឃើញច្បាស់នូវត្រៃលក្ខណ៍ គឺ អនត្តា)។ * '''ប្រភេទនៃសមាបត្តិ៖''' សុញ្ញតសមាបត្តិ ស្ថិតនៅក្នុងក្រុមសមាធិធំៗទាំង ៣ គឺ៖ ** '''សុញ្ញតសមាធិ៖''' សមាធិដែលមាន ''អនត្តា'' (ភាពគ្មានខ្លួន) ជាអារម្មណ៍។ ** '''អនិមិត្តសមាធិ៖''' សមាធិដែលមាន ''អនិច្ចំ'' (ភាពមិនទៀងទាត់) ជាអារម្មណ៍។ ** '''អប្បណិហិតសមាធិ៖''' សមាធិដែលមាន ''ទុក្ខំ'' (សេចក្តីវេទនា) ជាអារម្មណ៍។ * '''ផលនៃការប្រតិបត្តិ៖''' នៅពេលចិត្តតម្កល់នៅក្នុងសភាពសូន្យទទេនេះ (សុញ្ញតវិមោក្ខ) នឹងធ្វើឱ្យចិត្តផ្តាច់ចេញ ឬរំលត់ផុតពីតណ្ហា (ការប្រកាន់មាំ ឬសេចក្តីត្រេកអរ/ប្រទូសរ៉ាយ) ដែលនាំឱ្យអ្នកប្រតិបត្តិរួចចាកផុតពីកិលេសបាន។ == ឯកសារយោង == វិនយបិដក (បិដកភាគទី១ ទំព័រ​ទី ៣២៩) មជ្ឈិម​និកាយ​ (បិដកភាគទី​​២៧) qrdjn3ce6i4h49mkyrqkhcsvqxljmy5 337252 337251 2026-07-10T03:00:02Z ~2026-38873-07 51930 337252 wikitext text/x-wiki == សុញ្ញតផលសមាបត្តិ == '''សុញ្ញតផលសមាបត្តិ''' ''គឺជាសេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់ខាងក្នុងចិត្ត តាមរយៈការពិចារណានូវភាពទទេស្អាត គ្មានតួខ្លួន គ្មានសត្វ គ្មានបុគ្គល'' (សូន្យពីការប្រកាន់មាំ ឬសូន្យពីកិលេស)។ ពាក្យនេះផ្សំឡើងពី៖ * '''សុញ្ញតៈ៖''' ភាពសូន្យ ភាពទទេ (ទទេចាកអាត្ម័ន ឬកិលេស) * '''ផលសមាបត្តិ៖''' ការតម្កល់ចិត្តស្ងប់ប្រកបដោយផល ដែលកើតពីការចំរើនវិបស្សនាកម្មដ្ឋាន។ នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ និងព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយ តែងចូលកាន់ '''សុញ្ញតផលសមាបត្តិ''' ដែលជាវិហារធម៌ (ទីនៅនៃចិត្ត) ដ៏ឧត្តមរបស់មហាបុរស។ វាជាការសម្រាកកាយនិងចិត្តដ៏ជ្រាលជ្រៅបំផុត ក្នុងសភាពដែលចិត្តដាច់ស្រឡះពីអារម្មណ៍ជំពាក់ជំពិនទាំងពួង។ == សុញ្ញតវិហារធម៌ == ព្រះពុទ្ធទ្រង់គង់នៅវត្តវេឡុវ័ន បានត្រាស់សួរព្រះសារីបុត្តអំពីវិហារធម៌ដែលលោកតែងប្រព្រឹត្ត ព្រះសារីបុត្តក្រាបទូលថា លោកច្រើននៅដោយ «សុញ្ញតាវិហារធម៌» (ការចូលផលសមាបត្តិទទេចាកកិលេស)។ ព្រះពុទ្ធទ្រង់សរសើរថា នេះជាវិហារធម៌របស់មហាបុរស។​​ ព្រះមានព្រះភាគ ក៏ទ្រង់ត្រាស់សួរដូច្នេះថា៖ «ម្នាលសារីបុត្ត ឥន្ទ្រិយរបស់អ្នកជ្រះថ្លា សម្បុរស្បែករបស់អ្នក ស្អាតផូរផង់ ម្នាលសារីបុត្ត ក្នុងកាលឥឡូវនេះ តើលោកច្រើនប្រព្រឹត្តទៅដោយវិហារធម៌ដូចម្តេច?» ព្រះសារីបុត្តក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គ ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ខ្ញុំព្រះអង្គ ច្រើនប្រព្រឹត្តទៅដោយសុញ្ញតាវិហារធម៌ (បានដល់'''សុញ្ញតផលសមាបត្តិ''')។» == សុញ្ញ​តផលសមាបត្តិ តើដូចម្តេច? == [១៤] ម្នាលអានន្ទ វិហារធម៌ (ការនៅ) ក្នុងទីស្ងាត់ តថាគត បានត្រាស់ដឹងហើយ គឺបានសម្រេច នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិក្នុងសន្តាន ព្រោះមិនធ្វើទុកក្នុងចិត្ត នូវ'''សង្ខតនិមិត្ត'''ទាំងអស់ (មានរូបជាដើម)។ ម្នាលអានន្ទ បើពួកភិក្ខុក្តី ពួកភិក្ខុនីក្តី ពួកឧបាសកក្តី ពួកឧបាសិកាក្តី ពួកព្រះរាជាក្តី ពួករាជមហាមាត្យក្តី ពួកតិរ្ថិយក្តី ពួកសាវ័កនៃតិរ្ថិយក្តី ជាអ្នកចូលមករកតថាគត ជាភគវន្ត ដែលកំពុងនៅដោយវិហារធម៌នេះ ម្នាលអានន្ទ តថាគតឋិតនៅ ក្នុងកណ្តាលបរិស័ទនោះ ក៏មានចិត្តឈមទៅរកវិវេក បែរទៅរកវិវេក ទោរទន់ទៅរកវិវេក ស្ងាត់ចាកពួកគណៈ ត្រេកអរនឹងនេក្ខម្មៈ ប្រាសចាកធម៌ ដែលជាទីតាំងនៃអាសវៈ ជាអ្នកធ្វើនូវពាក្យ ដែលប្រកបដោយការដាស់តឿន ឲ្យវៀរចាកធម៌ជាទីតាំងនៃអាសវៈ សព្វគ្រប់ ដោយពិត។ ម្នាលអានន្ទ ហេតុនោះ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ បើមានសេចក្តីប្រាថ្នាថា អាត្មាអញ គប្បីសម្រេច នូវសុញ្ញតផលសមាបត្តិ ខាងក្នុង គឺបញ្ចក្ខន្ធរបស់ខ្លួន ម្នាលអានន្ទ ភិក្ខុនោះត្រូវតាំងចិត្ត ត្រូវញ៉ាំង​ចិត្ត​ឲ្យ​រីក​រាយ ត្រូវធ្វើចិត្តឲ្យស្ងប់ស្ងាត់ ត្រូវធ្វើចិត្តឲ្យជ្រះថ្លា ខាងក្នុងតែមួយយ៉ាង។ == សុញ្ញតសមាបត្តិ == '''សុញ្ញតសមាបត្តិ''' គឺជាពាក្យក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា (ផ្នែកវិបស្សនាកម្មដ្ឋាន) ដែលសំដៅដល់ '''ការចូលទៅកាន់សមាធិ ឬការតម្កល់ចិត្តស្ងប់ ដែលមានភាពសូន្យទទេជាអារម្មណ៍'''។ ដើម្បីយល់ឱ្យបានច្បាស់ អាចបំបែកពាក្យនេះជាពីរគឺ៖ ១. '''សុញ្ញត (ភាពសូន្យទទេ)៖''' គឺភាពសូន្យចាកតួខ្លួន គ្មានខ្លួនប្រាណ គ្មានសត្វបុគ្គល (គឺអនត្តា)។ ២. '''សមាបត្តិ (ការដល់ព្រម)៖''' គឺសភាពដែលចិត្តតម្កល់ខ្ជាប់ខ្ជួន ឬការចូលកាន់សមាធិ/ឈាន។ ចំណុចសំខាន់ៗនៃ '''សុញ្ញតសមាបត្តិ''' មានដូចខាងក្រោម៖ * '''គោលចំណុចសំខាន់៖''' អ្នកប្រតិបត្តិត្រូវពិចារណាមើលឃើញសង្ខារធម៌ទាំងពួងថាជារបស់សូន្យទទេ មិនមែនជារបស់ខ្លួន ឬជារបស់អ្នកណាឡើយ (ឃើញច្បាស់នូវត្រៃលក្ខណ៍ គឺ អនត្តា)។ * '''ប្រភេទនៃសមាបត្តិ៖''' សុញ្ញតសមាបត្តិ ស្ថិតនៅក្នុងក្រុមសមាធិធំៗទាំង ៣ គឺ៖ ** '''សុញ្ញតសមាធិ៖''' សមាធិដែលមាន ''អនត្តា'' (ភាពគ្មានខ្លួន) ជាអារម្មណ៍។ ** '''អនិមិត្តសមាធិ៖''' សមាធិដែលមាន ''អនិច្ចំ'' (ភាពមិនទៀងទាត់) ជាអារម្មណ៍។ ** '''អប្បណិហិតសមាធិ៖''' សមាធិដែលមាន ''ទុក្ខំ'' (សេចក្តីវេទនា) ជាអារម្មណ៍។ * '''ផលនៃការប្រតិបត្តិ៖''' នៅពេលចិត្តតម្កល់នៅក្នុងសភាពសូន្យទទេនេះ (សុញ្ញតវិមោក្ខ) នឹងធ្វើឱ្យចិត្តផ្តាច់ចេញ ឬរំលត់ផុតពីតណ្ហា (ការប្រកាន់មាំ ឬសេចក្តីត្រេកអរ/ប្រទូសរ៉ាយ) ដែលនាំឱ្យអ្នកប្រតិបត្តិរួចចាកផុតពីកិលេសបាន។ == ឯកសារយោង == វិនយបិដក (បិដកភាគទី១ ទំព័រ​ទី ៣២៩) មជ្ឈិម​និកាយ​ (បិដកភាគទី​​២៧) មជ្ឈិមនិកាយ > ឧបរិបណ្ណាសក > នវមភាគ > បិណ្ឌបាតបារិសុទ្ធិសូត្រ ទី៩ (បិដកភាគទី២៨) ewyvyx1lsplfrwg1loi5svvza518c8h