វិគីភីឌា kmwiki https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.11 first-letter មេឌា ពិសេស ការពិភាក្សា អ្នកប្រើប្រាស់ ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់ វិគីភីឌា ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា ឯកសារ ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ មេឌាវិគី ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី ទំព័រគំរូ ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ ជំនួយ ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk ស្រុកបន្ទាយអំពិល 0 3068 337428 285724 2026-07-19T11:06:36Z ~2026-40293-01 52105 ប្រាសាទខ្នារស្ថិតនៅស្រុកបន្ទាយអំពិលដែរ គឺនៅជាប់ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ 337428 wikitext text/x-wiki {{pagename}} ('''{{lang-en|Banteay Ampil District}}''') ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ [[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]] ដែលមានរដ្ឋបាល ៤ឃុំ និង ៨៦ភូមិ÷ {| class="wikitable" ! colspan="4" |{{pagename}} ! colspan="4" | តារាងផ្សេងៗ |- ! លេខកូដឃុំ ! ឈ្មោះឃុំជាអក្សរខ្មែរ ! ឈ្មោះឃុំជាអក្សរអង់គ្លេស ! ចំនួនភូមិ ! ចំនួនប្រជាជន ! ចំនួនផ្ទៃដី !ឈ្មោះប្រធាន !ឈ្មោះអនុប្រធាន |- |២២០២០១ |[[ឃុំអំពិល(ស្រុកបន្ទាយអំពិល) |ឃុំអំពិល]] |Ampil Commune |៣១ | | |- |២២០២០២ |[[ឃុំបេង|ឃុំបេង]] |Beng Commune |២៣ |- |២២០២០៣ |[[ឃុំគោកខ្ពស់(ស្រុកបន្ទាយអំពិល)|គោកខ្ពស់]] |Kouk Khpos Commune |១៣ |- |២២០២០៤ |[[ឃុំគោកមន(ស្រុកបន្ទាយអំពិល)|ឃុំគោកមន]] |Kouk Mon Commune |១៩ |- ! colspan="3" |ចំនួនភូមិសរុប |៨៦ |} =ប្រាសាទ= *[[ប្រាសាទតាមាន់ធំ]] *[[ប្រាសាទតាក្របី]] *[[ប្រាសាទត្បែង]] *ប្រាសាទខ្នារ ====តំណភ្ជាប់ក្រៅ==== *[http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/oudor_meanchey.html វិបសាយគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាល] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081224051115/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/oudor_meanchey.html |date=2008-12-24 }} ====ឯកសារពិគ្រោះ==== *[http://www.necelect.org.kh/Khmer/ElecResult.htm គណកម្មការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100911034133/http://www.necelect.org.kh/Khmer/ElecResult.htm |date=2010-09-11 }} *[http://khetkrongofcambodia.blogspot.com ខេត្ត/ក្រុងនៅប្រទេសកម្ពុជា] *[http://www.tourismcambodia.com/TravelGuides/provinces.asp?ProvinceID=14 ក្រសួងទេសចរកម្ពុជា] ==មើលផងដែរ== {{Navbox |name = ខេត្តឧត្ដរមានជ័យ |state = {{{state|autocollapse}}} |liststyle = text-align:left; |title =[[Image:Flag of Cambodia.svg|30px]] [[ខេត្តឧត្ដរមានជ័យ]] |image = [[File:Cambodia_Oddar_Meancheay_locator_map.svg|250px]] |above = '''ទីរួមខេត្ត: [[ក្រុងសំរោង]]''' ត្បូងឃ្មុំមាន '''៤''' ស្រុក, ក្រុង '''១''', ''' ''' ឃុំ និង ៥ '''សង្កាត់''' មានផ្ទៃដី ''' ''' គម<sup>២</sup> |group1 = [[ក្រុងសំរោង|សំរោង]] |list1 =[[សង្កាត់សំរោង |សំរោង ]] {{spaces|2}} [[សង្កាត់បន្សាយរាក់ |បន្សាយរាក់ ]]​ {{spaces|2}} [[សង្កាត់កូនគ្រៀល |កូនគ្រៀល ]]​ {{spaces|2}} [[សង្កាត់បុស្បូវ |បុស្បូវ ]]​ {{spaces|2}} [[សង្កាត់អូរស្មាច់ |អូរស្មាច់ ]]​ |group2 = [[ស្រុកអន្លង់វែង|អន្លង់វែង]] |list2 =[[ឃុំអន្លង់វែង |អន្លង់វែង ]] {{spaces|2}} [[ឃុំលំទង |លំទង ]] {{spaces|2}} [[ឃុំថ្លាត |ថ្លាត ]] {{spaces|2}} [[ឃុំត្រពាំងប្រីយ៍ |ត្រពាំងប្រីយ៍ ]] {{spaces|2}} [[ឃុំត្រពាំងតាវ |ត្រពាំងតាវ ]] |group3 = [[ស្រុកបន្ទាយអំពិល|បន្ទាយអំពិល]] |list3 =[[ឃុំអំពិល |អំពិល ]] {{spaces|2}} [[ឃុំបេង |បេង ]] {{spaces|2}} [[ឃុំគោកខ្ពស់(ស្រុកបន្ទាយអំពិល) |គោកខ្ពស់ ]] {{spaces|2}} [[ឃុំគោកមន(ស្រុកបន្ទាយអំពិល) |គោកមន ]] |group4 = [[ស្រុកចុងកាល់|ចុងកាល់]] |list4 =[[ឃុំជើងទៀន |ជើងទៀន ]] {{spaces|2}} [[ឃុំចុងកាល់ |ចុងកាល់ ]] {{spaces|2}} [[ឃុំក្រសាំង(ស្រុកចុងកាល់) |ក្រសាំង ]] {{spaces|2}} [[ឃុំពង្រ(ស្រុកចុងកាល់) |ពង្រ ]] |group5 = [[ស្រុកត្រពាំងប្រាសាទ|ត្រពាំងប្រាសាទ]] |list5 =[[ឃុំបាក់អន្លូង |បាក់អន្លូង ]] {{spaces|2}} [[ឃុំអូរស្វាយ(ស្រុកត្រពាំងប្រាសាទ) |អូរស្វាយ ]] {{spaces|2}} [[ឃុំផ្អាវ(ស្រុកត្រពាំងប្រាសាទ) |ផ្អាវ ]] {{spaces|2}} [[ឃុំព្រះប្រឡាយ |ព្រះប្រឡាយ ]] {{spaces|2}} [[ឃុំត្រពាំងប្រាសាទ |ត្រពាំងប្រាសាទ ]] {{spaces|2}} [[ឃុំទំនប់ដាច់ |ទំនប់ដាច់ ]] }} {{Navbox |name = ខេត្ត-រាជធានីកម្ពុជា |title = ខេត្ត-រាជធានីនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] |state = {{{state|autocollapse}}} |liststyle = text-align:left; |image = [[Image:Flag of Cambodia.svg|right|75px|ខ្មែរ]] |group1 = '''រាជធានី''' |list1 = [[ភ្នំពេញ]] |group2 = '''ខេត្ត''' |list2 = [[ខេត្តកណ្ដាល|កណ្ដាល]] {{spaces|3}}[[ខេត្ត​កែប|កែប]] {{spaces|3}}[[ខេត្តកោះកុង|កោះកុង]] {{spaces|3}}[[ខេត្តកំពង់ចាម|កំពង់ចាម]] {{spaces|3}}[[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|កំពង់ឆ្នាំង]] {{spaces|3}}[[ខេត្តកំពង់ធំ|កំពង់ធំ]] {{spaces|3}}[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ|កំពង់ស្ពឺ]] {{spaces|3}}[[ខេត្តកំពត|កំពត]] {{spaces|3}}[[ខេត្តក្រចេះ|ក្រចេះ]] {{spaces|3}}[[ខេត្តតាកែវ|តាកែវ]] {{spaces|3}}[[ខេត្តត្បូងឃ្មុំ|ត្បូងឃ្មុំ]]{{spaces|3}}[[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ|បន្ទាយមានជ័យ]] {{spaces|3}}[[ខេត្តបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]] {{spaces|3}}[[ខេត្តប៉ៃលិន|ប៉ៃលិន]] {{spaces|3}}[[ខេត្តពោធិ៍សាត់|ពោធិ៍សាត់]] {{spaces|3}}[[ខេត្តព្រៃវែង|ព្រៃវែង]] {{spaces|3}}[[ខេត្តព្រះវិហារ|ព្រះវិហារ]] {{spaces|3}}[[ខេត្តព្រះសីហនុ|ព្រះសីហនុ]] {{spaces|3}}[[ខេត្តមណ្ឌលគិរី|មណ្ឌលគិរី]] {{spaces|3}}[[ខេត្តរតនគិរី|រតនគិរី]] {{spaces|3}}[[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]] {{spaces|3}}[[ខេត្តស្ទឹងត្រែង|ស្ទឹងត្រែង]] {{spaces|3}}[[ខេត្តស្វាយរៀង|ស្វាយរៀង]] {{spaces|3}}[[ខេត្តឧត្ដរមានជ័យ|ឧត្ដរមានជ័យ]] |belowstyle= background: #7BBA43; color: #000080; |below=[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]​មាន [[​រាជធានី]]ចំនួន១​ [[ខេត្ត]]​ចំនួន​២៤ </div> [[Category:រចនាសម័្ពន្ធ​រដ្ឋបាលនៃប្រទេសកម្ពុជា|ខេត្តក្រុង]] }} [[Category:ខេត្តឧត្ដរមានជ័យ]] everikrnkxmvst6g574t4oph4uqgx7o ខេត្តនៃថៃ 0 24681 337429 332484 2026-07-19T11:08:17Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 337429 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Thailand location relief map.svg|រូបភាពតូច]] {| class="infobox vevent" style="float: right; width: ;" ! colspan="2" class="infobox-above summary" style="font-size: 125%; background-color: #F0F0F0; vertical-align: middle" |ខេត្តនៃប្រទេសថៃ |- class="plainlist" | colspan="2" class="infobox-subheader" style="font-weight: bold;" | |} '''ខេត្ត​របស់​ប្រទេស​ថៃ''' ​ជា​ផ្នែក​រដ្ឋបាល​របស់ ​រដ្ឋាភិបាល​ថៃ ។ ប្រទេស​នេះ​ចែក​ចេញ​ជា​៧៦ [[ខេត្ត|​ខេត្ត]] ​( ថៃ: จังหวัด ,จังหวัด មកពីភាសាខ្មែរ "ចង្វាត" ) ត្រឹមត្រូវ ដោយមានតំបន់រដ្ឋបាលពិសេសមួយបន្ថែមទៀត (រាជធានីបាងកក)។ <ref name="DOPA-20170421">{{Cite web |date=21 April 2017 |title=Administrative information |url=https://multi.dopa.go.th/pab/news/cate9/view46 |access-date=22 August 2019 |website=Department of Provincial Affairs (DOPA) |publisher=Provincial Affairs Bureau |archivedate=10 សីហា 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180810111025/https://multi.dopa.go.th/pab/news/cate9/view46 |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=ประกาศสำนักทะเบียนกลาง เรื่อง จำนวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2558 |trans-title=Announcement of the Central Registry. The number of people throughout the Kingdom. The evidence of registration as of 31 December 2015 |url=http://stat.bora.dopa.go.th/stat/y_stat58.htm |access-date=28 May 2018 |website=Department of Provincial Administration (DOPA)}}</ref> <ref>{{Cite web |title=The World Factbook: Thailand |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/thailand/ |access-date=13 June 2018 |website=U.S. Central Intelligence Agency |archivedate=10 មិថុនា 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210610164345/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/thailand/ |url-status=dead }}</ref> ពួកគេគឺជាអង្គភាពរដ្ឋាភិបាលមូលដ្ឋានចម្បង និងដើរតួជា នីតិបុគ្គល ។ ពួកគេត្រូវបានបែងចែកទៅជាស្រុក( [[អាំភើ|อำเภอ]] ,ពាក្យនេះមកពីភាសាខ្មែរ"អំពី") ដែលត្រូវបានបែងចែកបន្ថែមទៀតទៅជាអនុស្រុក( [[តំបល់|tambon]] មកពីភាសាខ្មែរ"តំបន់) កម្រិតទាបបន្ទាប់នៃរដ្ឋាភិបាលមូលដ្ឋាន។ ខេត្តទាំងអស់បង្កើតបានជាផ្នែកនៃរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលដែលបានបំប្លែងដោយផ្នែក ឬរដ្ឋាភិបាលក្នុងតំបន់ (ราชการส่วนภูมิภาค ''ratchakan suan phumiphak'' )។ សេវាសាធារណៈភាគច្រើន រួមទាំងប៉ូលីស ពន្ធនាគារ ការដឹកជញ្ជូន ទំនាក់ទំនងសាធារណៈ និងផ្សេងៗទៀតនៅតែត្រូវបានត្រួតពិនិត្យ និងគ្រប់គ្រងដោយខេត្តក្នុងនាមរដ្ឋាភិបាលកណ្តាល។ នៅឆ្នាំ 1938-1996 រាជរដ្ឋាភិបាលថៃបានស្នើឱ្យខេត្តនីមួយៗគួរតែមានក្រុមប្រឹក្សាមួយ ដោយជ្រើសរើសពីប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុងខេត្តនោះ។ ក្រុមប្រឹក្សានេះដើរតួនាទីជាស្ថាប័នផ្តល់ប្រឹក្សា និងសវនកម្មដល់អភិបាលខេត្ត ( ผู้ว่าราชการจังหวัด ''phu wa ratchakan changwat'' ) ដែលត្រូវបានតែងតាំងដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាល។ នៅឆ្នាំ ១៩៩៧ ខេត្តនីមួយៗមាន អង្គភាពរដ្ឋបាលខេត្ត រៀងខ្លួន (องค์การบริหารส่วนจังหวัด ongkan borihan suan changwat ) ក្រោមអធិបតីភាពប្រធាន។ PAO គ្រប់គ្រងសេវាសាធារណៈមួយចំនួនទាក់ទងនឹងខេត្ត។ គេរំពឹងថាប្រធាន PAO នឹងក្លាយជាអភិបាលដែលជាប់ឆ្នោត (ជំនួសឱ្យអ្នកដែលត្រូវបានតែងតាំងដោយកណ្តាល) ប៉ុន្តែការវិវត្តន៍ពេញលេញនៃរដ្ឋាភិបាលមិនបានកើតឡើងទេ។ PAO ក៏​ដូច​ជា ​ក្រុង ​ផ្សេង​ទៀត​បង្កើត​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​រដ្ឋាភិបាល​ស្វ័យ​គ្រប់គ្រង​ក្នុង​មូលដ្ឋាន (ราชการส่วนท้องถิ่น ratchakan suan thongthin )។ ទីក្រុងបាងកក ដែលជាតំបន់រដ្ឋបាលពិសេសតែមួយគត់ រួមបញ្ចូលគ្នានូវភារកិច្ចរបស់ខេត្ត ជាមួយនឹង ក្រុង មួយ រួមទាំងការមានអភិបាលជាប់ឆ្នោត។ តំបន់ជាមធ្យមនៃខេត្តចំនួន 76 នៃប្រទេសថៃបូកនឹងទីក្រុងបាងកកគឺប្រហែល {{Cvt|6,663.89|km2|sqmi}} ខណៈពេលដែលចំនួនប្រជាជនជាមធ្យមនៃផ្នែកទាំង 77 នៃប្រទេសថៃមានប្រហែល 908,064 នាក់។ == ៧៦ ខេត្តក្នុងប្រទេសថៃ == {{ផែនទីរូបភាពរបស់ចង្វាតនៅប្រទេសថៃ}} {| class="wikitable sortable" ! class="unsortable" |Seal !Name !Name<br /><br />(in Thai) !Population <br /><br />(December 2022) !Area <br /><br />(km<sup>2</sup>) !Population <br /><br />density !Capital !HS<ref>{{Cite web |title=What is the Harmonized System (HS)? |url=http://www.wcoomd.org/en/topics/nomenclature/overview/what-is-the-harmonized-system.aspx |website=[[World Customs Organization]]}}</ref> !ISO<ref>{{Cite web |title=ISO 3166-2:TH |url=https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:TH}}</ref> !FIPS |- |[[ឯកសារ:Seal_Bangkok_Metropolitan_Admin_(green).svg|20x20ភីកសែល]] |បាងកក |{{Lang|th|กรุงเทพมหานคร}} | style="text-align:right;" |5,702,000 | style="text-align:right;" |1,564 | style="text-align:right;" |3,623 |[[បាងកក|Bangkok]] |BKK |TH-10 |TH40 |- |[[ឯកសារ:Seal_Amnatcharoen.png|20x20ភីកសែល]] |អំណាចចម្រើន |{{Lang|th|อำนาจเจริญ}} | style="text-align:right;" |402,000 | style="text-align:right;" |3,290 | style="text-align:right;" |115 |Amnat Charoen |ACR |TH-37 |TH77 |- |[[ឯកសារ:Seal_Ang_Thong.png|20x20ភីកសែល]] |អាងទង |{{Lang|th|อ่างทอง}} | style="text-align:right;" |301,000 | style="text-align:right;" |950 | style="text-align:right;" |294 |Ang Thong |ATG |TH-15 |TH35 |- |[[ឯកសារ:Seal_Bueng_Kan.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|បឹងកាល}} |{{Lang|th|บึงกาฬ}} | style="text-align:right;" |450,000 | style="text-align:right;" |4,003 | style="text-align:right;" |106 |Bueng Kan |BKN |TH-38 |TH81 |- |[[ឯកសារ:Seal_Buriram.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|បុរីរម្យ}} |{{Lang|th|บุรีรัมย์}} | style="text-align:right;" |1,623,000 | style="text-align:right;" |10,080 | style="text-align:right;" |159 |[[បុរីរម្យ|Buriram]] |BRM |TH-31 |TH28 |- |[[ឯកសារ:Seal_Chachoengsao.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|ស្ទឹងជ្រៅ}} |{{Lang|th|ฉะเชิงเทรา}} | style="text-align:right;" |754,000 | style="text-align:right;" |5,169 | style="text-align:right;" |139 |Chachoengsao |CCO |TH-24 |TH44 |- |[[ឯកសារ:Seal_Chainat.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Chai Nat}} |{{Lang|th|ชัยนาท}} | style="text-align:right;" |331,000 | style="text-align:right;" |2,506 | style="text-align:right;" |131 |Chai Nat |CNT |TH-18 |TH32 |- |[[ឯកសារ:Seal_Chaiyaphum.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Chaiyaphum}} |{{Lang|th|ชัยภูมิ}} | style="text-align:right;" |1,156,000 | style="text-align:right;" |12,698 | style="text-align:right;" |91 |Chaiyaphum |CPM |TH-36 |TH26 |- |[[ឯកសារ:Seal_Chanthaburi_(1).svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Chanthaburi}} |{{Lang|th|จันทบุรี}} | style="text-align:right;" |572,000 | style="text-align:right;" |6,415 | style="text-align:right;" |84 |Chanthaburi |CTI |TH-22 |TH48 |- |[[ឯកសារ:Seal_Chiang_Mai.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Chiang Mai}} |{{Lang|th|เชียงใหม่}} | style="text-align:right;" |1,820,000 | style="text-align:right;" |20,107 | style="text-align:right;" |79 |[[ឈៀងម៉ៃ|Chiang Mai]] |CMI |TH-50 |TH02 |- |[[ឯកសារ:Seal_Chiang_Rai.svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Chiang Rai}} |{{Lang|th|เชียงราย}} | style="text-align:right;" |1,315,000 | style="text-align:right;" |11,503 | style="text-align:right;" |113 |[[ឈៀងរ៉ាយ|Chiang Rai]] |CRI |TH-57 |TH03 |- |[[ឯកសារ:Seal_Chonburi.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Chonburi}} |{{Lang|th|ชลบุรี}} | style="text-align:right;" |1,603,000 | style="text-align:right;" |4,508 | style="text-align:right;" |346 |Chonburi |CBI |TH-20 |TH46 |- |[[ឯកសារ:Seal of Chomphon Province.svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Chumphon}} |{{Lang|th|ชุมพร}} | style="text-align:right;" |524,000 | style="text-align:right;" |5,998 | style="text-align:right;" |85 |Chumphon |CPN |TH-86 |TH58 |- |[[ឯកសារ:Seal_Kalasin.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Kalasin}} |{{Lang|th|กาฬสินธุ์}} | style="text-align:right;" |1,010,000 | style="text-align:right;" |6,936 | style="text-align:right;" |142 |Kalasin |KSN |TH-46 |TH23 |- |[[ឯកសារ:Seal_Kamphaeng_Phet.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Kamphaeng Phet}} |{{Lang|th|กำแพงเพชร}} | style="text-align:right;" |748,000 | style="text-align:right;" |8,512 | style="text-align:right;" |86 |Kamphaeng Phet |KPT |TH-62 |TH11 |- |[[ឯកសារ:Seal_Kanchanaburi.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Kanchanaburi}} |{{Lang|th|กาญจนบุรี}} | style="text-align:right;" |914,000 | style="text-align:right;" |19,385 | style="text-align:right;" |46 |Kanchanaburi |KRI |TH-71 |TH50 |- |[[ឯកសារ:Seal_Khon_Kaen.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Khon Kaen}} |{{Lang|th|ขอนแก่น}} | style="text-align:right;" |1,826,000 | style="text-align:right;" |10,659 | style="text-align:right;" |169 |Khon Kaen |KKN |TH-40 |TH22 |- |[[ឯកសារ:Seal_Krabi.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Krabi}} |{{Lang|th|กระบี่}} | style="text-align:right;" |500,000 | style="text-align:right;" |5,323 | style="text-align:right;" |90 |Krabi |KBI |TH-81 |TH63 |- |[[ឯកសារ:Seal_Lampang.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Lampang}} |{{Lang|th|ลำปาง}} | style="text-align:right;" |762,000 | style="text-align:right;" |12,488 | style="text-align:right;" |59 |Lampang |LPG |TH-52 |TH06 |- |[[ឯកសារ:Seal_Lamphun.svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Lamphun}} |{{Lang|th|ลำพูน}} | style="text-align:right;" |421,000 | style="text-align:right;" |4,478 | style="text-align:right;" |92 |Lamphun |LPN |TH-51 |TH05 |- |[[ឯកសារ:Seal_Loei.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Loei}} |{{Lang|th|เลย}} | style="text-align:right;" |656,000 | style="text-align:right;" |10,500 | style="text-align:right;" |61 |Loei |LEI |TH-42 |TH18 |- |[[ឯកសារ:Seal_Lopburi.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Lopburi}} |{{Lang|th|ลพบุรี}} | style="text-align:right;" |779,000 | style="text-align:right;" |6,493 | style="text-align:right;" |116 |Lopburi |LRI |TH-16 |TH34 |- |[[ឯកសារ:Seal_Mae_Hong_Son.svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Mae Hong Son}} |{{Lang|th|แม่ฮ่องสอน}} | style="text-align:right;" |174,000 | style="text-align:right;" |12,765 | style="text-align:right;" |23 |Mae Hong Son |MSN |TH-58 |TH01 |- |[[ឯកសារ:Seal_Maha_Sarakham.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Maha Sarakham}} |{{Lang|th|มหาสารคาม}} | style="text-align:right;" |1,000,000 | style="text-align:right;" |5,607 | style="text-align:right;" |172 |Maha Sarakham |MKM |TH-44 |TH24 |- |[[ឯកសារ:Seal_of_Mukdahan_Province.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Mukdahan}} |{{Lang|th|มุกดาหาร}} | style="text-align:right;" |338,000 | style="text-align:right;" |4,126 | style="text-align:right;" |87 |Mukdahan |MDH |TH-49 |TH78 |- |[[ឯកសារ:Seal_Nakhon_Nayok.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Nakhon Nayok}} |{{Lang|th|นครนายก}} | style="text-align:right;" |224,000 | style="text-align:right;" |2,141 | style="text-align:right;" |122 |Nakhon Nayok City |NYK |TH-26 |TH43 |- |[[ឯកសារ:Seal_Nakhon_Pathom.svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Nakhon Pathom}} |{{Lang|th|นครปฐม}} | style="text-align:right;" |955,000 | style="text-align:right;" |2,142 | style="text-align:right;" |430 |Mueang Nakhon Pathom |NPT |TH-73 |TH53 |- |[[ឯកសារ:Seal_of_Nakhon_Phanom_Province_(color_version).svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Nakhon Phanom}} |{{Lang|th|นครพนม}} | style="text-align:right;" |698,000 | style="text-align:right;" |5,637 | style="text-align:right;" |127 |Nakhon Phanom |NPM |TH-48 |TH73 |- |[[ឯកសារ:Seal_Nakhon_Ratchasima.svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Nakhon Ratchasima}} |{{Lang|th|นครราชสีมา}} | style="text-align:right;" |2,703,000 | style="text-align:right;" |20,736 | style="text-align:right;" |128 |[[នគររាជសីមា|Nakhon Ratchasima]] |NMA |TH-30 |TH27 |- |[[ឯកសារ:Seal_Nakhon_Sawan.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Nakhon Sawan}} |{{Lang|th|นครสวรรค์}} | style="text-align:right;" |997,000 | style="text-align:right;" |9,526 | style="text-align:right;" |111 |Nakhon Sawan |NSN |TH-60 |TH16 |- |[[ឯកសារ:Seal_Nakhon_Si_Thammarat.svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Nakhon Si Thammarat}} |{{Lang|th|นครศรีธรรมราช}} | style="text-align:right;" |1,602,000 | style="text-align:right;" |9,885 | style="text-align:right;" |158 |Nakhon Si Thammarat |NRT |TH-80 |TH64 |- |[[ឯកសារ:Seal_of_Nan_Province_(color_version,_Thai_Fine_Art_Department).svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Nan}} |{{Lang|th|น่าน}} | style="text-align:right;" |492,000 | style="text-align:right;" |12,130 | style="text-align:right;" |40 |Nan |NAN |TH-55 |TH04 |- |[[ឯកសារ:Seal_Narathiwat.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Narathiwat}} |{{Lang|th|นราธิวาส}} | style="text-align:right;" |847,000 | style="text-align:right;" |4,491 | style="text-align:right;" |180 |Narathiwat |NWT |TH-96 |TH31 |- |[[ឯកសារ:Seal_Nong_Bua_Lamphu.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Nong Bua Lamphu}} |{{Lang|th|หนองบัวลำภู}} | style="text-align:right;" |481,000 | style="text-align:right;" |4,099 | style="text-align:right;" |125 |Nong Bua Lam Phu |NBP |TH-39 |TH79 |- |[[ឯកសារ:Seal_Nong_Khai.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Nong Khai}} |{{Lang|th|หนองคาย}} | style="text-align:right;" |536,000 | style="text-align:right;" |3,275 | style="text-align:right;" |160 |Nong Khai |NKI |TH-43 |TH17 |- |[[ឯកសារ:Nonthaburi_Province_Seal.svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Nonthaburi}} |{{Lang|th|นนทบุรี}} | style="text-align:right;" |1,335,000 | style="text-align:right;" |637 | style="text-align:right;" |1,986 |[[នន្ទបុរី|Nonthaburi]] |NBI |TH-12 |TH38 |- |[[ឯកសារ:Seal_Pathum_Thani.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Pathum Thani}} |{{Lang|th|ปทุมธานี}} | style="text-align:right;" |1,142,000 | style="text-align:right;" |1,520 | style="text-align:right;" |766 |Pathum Thani |PTE |TH-13 |TH39 |- |[[ឯកសារ:Seal_Pattani.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Pattani}} |{{Lang|th|ปัตตานี}} | style="text-align:right;" |756,000 | style="text-align:right;" |1,977 | style="text-align:right;" |367 |Pattani |PTN |TH-94 |TH69 |- |[[ឯកសារ:Seal_Phang_Nga.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Phang Nga}} |{{Lang|th|พังงา}} | style="text-align:right;" |243,000 | style="text-align:right;" |5,495 | style="text-align:right;" |49 |Phang Nga |PNA |TH-82 |TH61 |- |[[ឯកសារ:Provincial_Seal_of_Phatthalung.svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Phatthalung}} |{{Lang|th|พัทลุง}} | style="text-align:right;" |567,000 | style="text-align:right;" |3,861 | style="text-align:right;" |135 |Phatthalung |PLG |TH-93 |TH66 |- |[[ឯកសារ:Seal_Phayao.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Phayao}} |{{Lang|th|พะเยา}} | style="text-align:right;" |489,000 | style="text-align:right;" |6,189 | style="text-align:right;" |76 |Phayao |PYO |TH-56 |TH41 |- |[[ឯកសារ:Seal_Phetchabun.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Phetchabun}} |{{Lang|th|เพชรบูรณ์}} | style="text-align:right;" |1,034,000 | style="text-align:right;" |12,340 | style="text-align:right;" |80 |Phetchabun |PNB |TH-67 |TH14 |- |[[ឯកសារ:Seal_Phetchaburi.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Phetchaburi}} |{{Lang|th|เพชรบุรี}} | style="text-align:right;" |469,000 | style="text-align:right;" |6,172 | style="text-align:right;" |77 |Phetchaburi |PBI |TH-76 |TH56 |- |[[ឯកសារ:Seal_Phichit.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Phichit}} |{{Lang|th|พิจิตร}} | style="text-align:right;" |578,000 | style="text-align:right;" |4,319 | style="text-align:right;" |124 |Phichit |PCT |TH-66 |TH13 |- |[[ឯកសារ:Seal_of_Phitsanulok_Province.svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Phitsanulok}} |{{Lang|th|พิษณุโลก}} | style="text-align:right;" |900,000 | style="text-align:right;" |10,589 | style="text-align:right;" |82 |[[ពិស្ណុលោក|Phitsanulok]] |PLK |TH-65 |TH12 |- |[[ឯកសារ:Seal_of_Phra_Nakhon_Si_Ayutthaya_Province_(color_version,_Thai_Fine_Art_Department).svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Phra Nakhon Si Ayutthaya}} |{{Lang|th|พระนครศรีอยุธยา}} | style="text-align:right;" |812,000 | style="text-align:right;" |2,548 | style="text-align:right;" |322 |Ayutthaya |AYA |TH-14 |TH36 |- |[[ឯកសារ:Seal_of_Phrae_Province_(colour_version,_as_the_provincial_administration_used).svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Phrae}} |{{Lang|th|แพร่}} | style="text-align:right;" |426,000 | style="text-align:right;" |6,483 | style="text-align:right;" |68 |Phrae |PRE |TH-54 |TH07 |- |[[ឯកសារ:Seal_Phuket_(blue).png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Phuket}} |{{Lang|th|ภูเก็ต}} | style="text-align:right;" |387,000 | style="text-align:right;" |547 | style="text-align:right;" |762 |Phuket |PKT |TH-83 |TH62 |- |[[ឯកសារ:Seal_Prachinburi.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Prachinburi}} |{{Lang|th|ปราจีนบุรี}} | style="text-align:right;" |506,000 | style="text-align:right;" |5,026 | style="text-align:right;" |99 |Prachinburi |PRI |TH-25 |TH74 |- |[[ឯកសារ:Seal_Prachuap_Khiri_Khan.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Prachuap Khiri Khan}} |{{Lang|th|ประจวบคีรีขันธ์}} | style="text-align:right;" |530,000 | style="text-align:right;" |6,414 | style="text-align:right;" |88 |Prachuap Khiri Khan |PKN |TH-77 |TH57 |- |[[ឯកសារ:Seal_Ranong.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Ranong}} |{{Lang|th|ระนอง}} | style="text-align:right;" |204,000 | style="text-align:right;" |3,230 | style="text-align:right;" |60 |Ranong |RNG |TH-85 |TH59 |- |[[ឯកសារ:Seal_Ratchaburi.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Ratchaburi}} |{{Lang|th|ราชบุรี}} | style="text-align:right;" |895,000 | style="text-align:right;" |5,189 | style="text-align:right;" |168 |Ratchaburi |RBR |TH-70 |TH52 |- |[[ឯកសារ:Seal_Rayong.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Rayong}} |{{Lang|th|ระยอง}} | style="text-align:right;" |727,000 | style="text-align:right;" |3,666 | style="text-align:right;" |201 |Rayong |RYG |TH-21 |TH47 |- |[[ឯកសារ:Seal_Roi_Et.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Roi Et}} |{{Lang|th|ร้อยเอ็ด}} | style="text-align:right;" |1,295,000 | style="text-align:right;" |7,873 | style="text-align:right;" |166 |[[រយឯត|Roi Et]] |RET |TH-45 |TH25 |- |[[ឯកសារ:Old_picture_Seal_Sakaeo.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Sa Kaeo}} |{{Lang|th|สระแก้ว}} | style="text-align:right;" |608,000 | style="text-align:right;" |6,831 | style="text-align:right;" |83 |Sa Kaeo |SKW |TH-27 |TH80 |- |[[ឯកសារ:Seal_Sakon_Nakhon.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Sakon Nakhon}} |{{Lang|th|สกลนคร}} | style="text-align:right;" |1,200,000 | style="text-align:right;" |9,580 | style="text-align:right;" |121 |Sakon Nakhon |SNK |TH-47 |TH20 |- |[[ឯកសារ:Samutphakhan.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Samut Prakan}} |{{Lang|th|สมุทรปราการ}} | style="text-align:right;" |1,324,000 | style="text-align:right;" |947 | style="text-align:right;" |1,420 |Mueang Samut Prakan |SPK |TH-11 |TH42 |- |[[ឯកសារ:Seal_Samut_Sakhon.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Samut Sakhon}} |{{Lang|th|สมุทรสาคร}} | style="text-align:right;" |567,000 | style="text-align:right;" |866 | style="text-align:right;" |675 |Mueang Samut Sakhon |SKN |TH-74 |TH55 |- |[[ឯកសារ:Seal_Samut_Songkhram.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Samut Songkhram}} |{{Lang|th|สมุทรสงคราม}} | style="text-align:right;" |209,000 | style="text-align:right;" |414 | style="text-align:right;" |467 |Samut Songkhram |SKM |TH-75 |TH54 |- |[[ឯកសារ:Seal_Saraburi_(2564).png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Saraburi}} |{{Lang|th|สระบุรี}} | style="text-align:right;" |708,000 | style="text-align:right;" |3,499 | style="text-align:right;" |185 |Saraburi |SRI |TH-19 |TH37 |- |[[ឯកសារ:Seal_Satun.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Satun}} |{{Lang|th|สตูล}} | style="text-align:right;" |311,000 | style="text-align:right;" |3,019 | style="text-align:right;" |107 |Satun |STN |TH-91 |TH67 |- |[[ឯកសារ:Seal_Sing_Buri.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Sing Buri}} |{{Lang|th|สิงห์บุรี}} | style="text-align:right;" |198,000 | style="text-align:right;" |817 | style="text-align:right;" |255 |Sing Buri |SBR |TH-17 |TH33 |- |[[ឯកសារ:Seal_Sisaket.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Sisaket}} |{{Lang|th|ศรีสะเกษ}} | style="text-align:right;" |1,484,000 | style="text-align:right;" |8,936 | style="text-align:right;" |165 |[[ស្រីសាកេត|Sisaket]] |SSK |TH-33 |TH30 |- |[[ឯកសារ:Seal_Songkhla.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Songkhla}} |{{Lang|th|สงขลา}} | style="text-align:right;" |1,444,000 | style="text-align:right;" |7,741 | style="text-align:right;" |186 |Songkhla |SKA |TH-90 |TH68 |- |[[ឯកសារ:Seal_of_Sukhothai_Province_(color_version).svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Sukhothai}} |{{Lang|th|สุโขทัย}} | style="text-align:right;" |615,000 | style="text-align:right;" |6,671 | style="text-align:right;" |89 |Sukhothai Thani |STI |TH-64 |TH09 |- |[[ឯកសារ:Seal_Suphanburi.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Suphan Buri}} |{{Lang|th|สุพรรณบุรี}} | style="text-align:right;" |891,000 | style="text-align:right;" |5,410 | style="text-align:right;" |156 |Suphan Buri |SPB |TH-72 |TH51 |- |[[ឯកសារ:Seal_Surat_Thani.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Surat Thani}} |{{Lang|th|สุราษฎร์ธานี}} | style="text-align:right;" |1,101,000 | style="text-align:right;" |13,079 | style="text-align:right;" |81 |Surat Thani |SNI |TH-84 |TH60 |- |[[ឯកសារ:Seal_Surin.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Surin}} |{{Lang|th|สุรินทร์}} | style="text-align:right;" |1,442,000 | style="text-align:right;" |8,854 | style="text-align:right;" |157 |[[សុរិន្ទ|Surin]] |SRN |TH-32 |TH29 |- |[[ឯកសារ:Seal_Tak.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Tak}} |{{Lang|th|ตาก}} | style="text-align:right;" |704,000 | style="text-align:right;" |17,303 | style="text-align:right;" |39 |Tak |TAK |TH-63 |TH08 |- |[[ឯកសារ:Seal_Trang.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Trang}} |{{Lang|th|ตรัง}} | style="text-align:right;" |636,000 | style="text-align:right;" |4,726 | style="text-align:right;" |136 |Trang |TRG |TH-92 |TH65 |- |[[ឯកសារ:Seal_Trat.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Trat}} |{{Lang|th|ตราด}} | style="text-align:right;" |218,000 | style="text-align:right;" |2,866 | style="text-align:right;" |78 |Trat |TRT |TH-23 |TH49 |- |[[ឯកសារ:Seal_Ubon_Ratchathani.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Ubon Ratchathani}} |{{Lang|th|อุบลราชธานี}} | style="text-align:right;" |1,903,000 | style="text-align:right;" |15,626 | style="text-align:right;" |120 |[[មឿងឧប្បលរាជធានី|Mueang Ubon Ratchathani]] |UBN |TH-34 |TH75 |- |[[ឯកសារ:Seal_Udon_Thani.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Udon Thani}} |{{Lang|th|อุดรธานี}} | style="text-align:right;" |1,608,000 | style="text-align:right;" |11,072 | style="text-align:right;" |143 |Udon Thani |UDN |TH-41 |TH76 |- |[[ឯកសារ:Seal_Uthaithani.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Uthai Thani}} |{{Lang|th|อุทัยธานี}} | style="text-align:right;" |342,000 | style="text-align:right;" |6,647 | style="text-align:right;" |50 |Uthai Thani |UTI |TH-61 |TH15 |- |[[ឯកសារ:Seal_Uttaradit.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Uttaradit}} |{{Lang|th|อุตรดิตถ์}} | style="text-align:right;" |470,000 | style="text-align:right;" |7,906 | style="text-align:right;" |58 |Uttaradit |UTD |TH-53 |TH10 |- |[[ឯកសារ:Seal_Yala.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Yala}} |{{Lang|th|ยะลา}} | style="text-align:right;" |523,000 | style="text-align:right;" |4,476 | style="text-align:right;" |119 |Yala |YLA |TH-95 |TH70 |- |[[ឯកសារ:Seal_of_Yasothon_Province.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Yasothon}} |{{Lang|th|ยโสธร}} | style="text-align:right;" |575,000 | style="text-align:right;" |4,131 | style="text-align:right;" |130 |Yasothon |YST |TH-35 |TH72 |} * ចំនួនប្រជាជនសរុបនៃប្រទេសថៃគឺ 67,592,000 គិតត្រឹមខែធ្នូ 2022។ * ផ្ទៃដីសរុបរបស់ប្រទេសថៃគឺ 517,646&nbsp;គីឡូម៉ែត្រ <sup>2</sup> ក្នុងឆ្នាំ 2013 * HS - ការពិពណ៌នាទំនិញដែលចុះសម្រុងគ្នា និងប្រព័ន្ធសរសេរកូដ។ * លេខកូដ FIPS ត្រូវបានជំនួសនៅថ្ងៃទី 31 ខែធ្នូ ឆ្នាំ 2014 ជាមួយនឹង ISO 3166។ == បែងចែកតំបន់ == រាជបណ្ឌិតសភា ប្រទេស​ថៃ​ត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​ជា 6 តំបន់​ដោយ​ប្រើ​លក្ខណៈ​វិនិច្ឆ័យ​ភូមិ​សា​ស្រ្ត  ដែល​ជា​ផ្នែក​ផ្លូវការ​និង​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ជា​ទូទៅ​នៅ​ក្នុង​សៀវភៅ​សិក្សា​។ [[ឯកសារ:Thailand regions map - (it).png|រូបភាពតូច]] === ភាគខាងជើង === === ភាគឦសាន === === ភាគខាងកើត === === ភាគខាងលិច === === ភាគខាងត្បូង === == អភិបាលកិច្ច == អង្គការរដ្ឋាភិបាលជាតិរបស់ប្រទេសថៃត្រូវបានបែងចែកជាបីប្រភេទ៖ រដ្ឋាភិបាលកណ្តាល ( ក្រសួង ការិយាល័យ និងនាយកដ្ឋាន) រដ្ឋាភិបាលខេត្ត (ខេត្ត និង [[អាំភើ|ស្រុក]] ) និងរដ្ឋាភិបាលក្នុងតំបន់ (បាងកក [[ផាត់ថាយ៉ា|ប៉ាតាយ៉ា]] អង្គការរដ្ឋបាលខេត្ត។ល។)។ ខេត្តមួយ ដែលជាផ្នែកមួយនៃរដ្ឋាភិបាលខេត្ត ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយអភិបាលមួយរូប ដែលត្រូវបានតែងតាំងដោយរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ។ ទីក្រុង​បាងកក​ដែល​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​រដ្ឋាភិបាល​ក្នុង​តំបន់​ត្រូវ​បាន​គ្រប់គ្រង​ដោយ​សាជីវកម្ម​មួយ​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា [[ក្រុងទេពមហានគរ (អង្គការរដ្ឋាភិបាលក្នុងស្រុក)|​រដ្ឋបាល​ក្រុង​បាងកក]] ។ សាជីវកម្មនេះត្រូវបានដឹកនាំដោយអភិបាលក្រុងបាងកក (ผู้ว่าการกรุงเทพมหานคร) ដែលត្រូវបានជ្រើសរើសដោយផ្ទាល់ដោយប្រជាពលរដ្ឋនៃទីក្រុងបាងកក។ ខេត្ត​ត្រូវ​បាន​ដាក់​ឈ្មោះ​តាម​ទីក្រុង​ដើម​របស់​ពួក​គេ ដែល​ប្រហែល​ជា​មិន​ចាំបាច់​នៅ​តែ​ជា​ទីក្រុង​ដែល​មាន​ប្រជាជន​ច្រើន​បំផុត​ក្នុង​ខេត្ត​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ។ គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា នៅក្នុងខេត្តមួយចំនួន រដ្ឋបាលត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទៅអគារថ្មីនៅខាងក្រៅទីក្រុង។ [[ឯកសារ:Map_of_Siam_in_1900.png|រូបភាពតូច| ផែនទី​នៃ​ប្រទេស​សៀម​ឆ្នាំ 1900]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បំណែងចែករដ្ឋបាលអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តនៅប្រទេសថៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Thai-language text]] klpgizg8nccmrqq3774lmfskafocmlq សិទិ្ធអ្នកស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នានៅក្នុងប្រទេសប៉ាគីស្ថាន 0 34454 337423 337211 2026-07-18T21:17:36Z ~2026-39009-27 51947 337423 wikitext text/x-wiki [[Image:LGBT Ensign of Pakistan.svg|thumb|ទង់ជាតិនៃប្រទេសប៉ាគីស្ថានអ្នកស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នា]] [[Image:Transgender Pakistani Pride Ensign.png|thumb|ទង់សិទ្ធិអ្នកប្តូរភេទសម្រាប់ប្រទេសប៉ាគីស្ថាន។]] មានប៉ុន្មានទៅនឹងសិទ្ធិអ្នកស្រលាញ់ភេទដូចគ្នានោះទេនៅក្នុងប្រទេសប៉ាគីស្ថានមាន។ ចាប់តាំងពីខែតុលាឆ្នាំ 1860 6, វាជាការខុសច្បាប់ដើម្បីចូលរួមក្នុងអំពើស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នា (ការមានទំនាក់ទំនងផ្លូវភេទជាមួយមនុស្សភេទដូចគ្នា) ។ មិនដូចនៅក្នុងប្រទេសជិតខាងនៃប្រទេសឥណ្ឌាច្បាប់នេះមិនទាន់ត្រូវទុកជានិរាករណ៍ (ឬទទួលបានបំបាត់) ។ ស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នាផងដែរត្រូវបានគិតថាជាអនុបម្រាមនៅក្នុងប្រទេសប៉ាគីស្ថាន។ សាសនាសំខាន់នៅក្នុងប្រទេសប៉ាគីស្ថានមិនបានអនុម័តការស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នា។ ដោយសារតែនេះ, មនុស្សជាច្រើននៅក្នុងប្រទេសនេះប្រឆាំងនឹងការស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នានិងទំរង់ដទៃទៀតនៃការតំរង់ទិសផ្លូវភេទជំនួស។ ប្រទេសប៉ាគីស្ថានគឺជាផ្លូវមួយដែលសាធារណរដ្ឋអ៊ីស្លាម។ ទោះយ៉ាងណានៅក្នុងការពិត, ភាគច្រើនមិនមានសាសនាប៉ាគីស្ថានជាការ (ដែលមិនមែនជាសាសនា) ។ វាមានភាគច្រើនច្បាប់ការ Anglo -Saxon ដែលត្រូវបានទទួលមរតកពីអង់គ្លេស។ កាន់តែច្រើន, មាននិន្នាការ (ឬលំនាំ) នៃសេរីភាវូបនីយកម្ម (ក្លាយសេរីច្រើនជាងនេះ) នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ សកលភាវូបនីយកម្មនិងការអត់ឱនផ្នែកសង្គមផងដែរត្រូវបានកើនឡើង។ ដោយសារតែនេះគណបក្សដែលស្រលាញ់ភេទដូចគ្នាជាសាធារណៈត្រូវបានគេទទួលយកកន្លែងនៅក្នុងប្រទេសនេះនិងគណបក្សទាំងនេះបាននឹងកំពុងរីកចម្រើនសម្រាប់ចំនួននៃឆ្នាំ។.<ref name="CITEREFGuardian1">{{cite news |url=http://www.guardian.co.uk/gayrights/story/0,,1730228,00.html |author=Walsh, Declan |title=Pakistani society looks other way as gay men party |publisher=[[The Guardian]] Newspaper |accessdate=2008-05-05 | location=London | date=2006-03-14}}</ref> រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃប្រទេសប៉ាគីស្ថានមិនបានបញ្ជាក់ជាពិសេសភេទឬអត្តសញ្ញាណយេនឌ័រ។ មានផ្នែកមួយចំនួនក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលអាចប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិរបស់ពលរដ្ឋប៉ាគីស្ថានអ្នកស្រលាញ់ភេទដូចគ្នានេះ។ j7uqp96v8gef4dfmbiqbnfxptu25knt ខេត្តសុរិន្ទ 0 36747 337430 332597 2026-07-19T11:24:37Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 337430 wikitext text/x-wiki '''ខេត្តសុរិន្ទ្រ ឬ សុរិន្ទ''' ([[ភាសាសៀម|សៀម]] : สุรินทร์ , [[ភាសាខ្មែរសុរិន្ទ|ខ្មែរសុរិន្រ្ទ]] : ซเร็น) គឺជាខេត្តមួយនៅក្នុងចំណោមខេត្តទាំង ៧៦ របស់[[សៀម|ប្រទេសសៀម]]ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគឦសានខាងក្រោម[[សៀម|ប្រទេសសៀម]]ឬដែលហៅម្យ៉ាងទៀតថា[[ភាគឦសាន (ថៃ)|អ៊ីសាន]]។ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹង[[ខេត្តបុរីរម្យ]]នៅភាគខាងលិច [[ខេត្តសិរីសាកេត|ខេត្តសិរីសាកេត]]នៅភាគខាងកើត [[ខេត្តមហាសារគាម]]និង[[ខេត្តសុវណ៌ភូមិ ឬ សុវណ្ណភូមិ|ខេត្តសុវណ៌ភូមិ]]នៅភាគខាងជើង និង [[ខេត្តឧត្ដរមានជ័យ|ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]]នៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]នៅភាគខាងត្បូង។ {{Infobox settlement | name = ខេត្តសុរិន្ទ្រ | other_name = สุรินทร์ (សៀម)<br/>สุลิน (កួយ) | native_name = ซเร็ (ខ្មែរសុរិន្ទ្រ) | native_name_lang = th | settlement_type = | image_skyline = Amata_N_(1_of_2).JPG | border = infobox | total_width = | image_style = | perrow = | image1 = | image2 = | image3 = | image4 = | image5 = | image_alt = | image_caption = [[ប្រាសាទសិខរៈភូមិ]] | nickname = | motto = | image_seal = Seal Surin.png | image_flag = Flag_of_Surin_province.svg | image_map = Thailand Surin locator map.svg | mapsize = frameless | map_alt = | map_caption = ផែនទីនៃខេត្តសុរិន្ទ្រ | latd = | latm = | lats = | longd = | longm = | longs = | coordinates_type = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flagicon|THA}} [[ប្រទេសថៃ|សៀម]]([[ខ្មែរសុរិន្ទ|កម្ពុជាលើ]]) | seat_type = ទីរួមខេត្ត | seat = [[ស្រុកមឿងសុរិន្ទ|ក្រុងសុរិន្ទ្រ]] | leader_party = | leader_title = | leader_name = | leader_party1 = | leader_title1 = | leader_name1 = | area_footnotes = | area_total_km2 = 8,854 | area_rank = ២២ | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = | population_density_rank = | population_demonym = | population_note = | demographics_type2 = | demographics2_footnotes = | demographics2_title1 = | demographics2_info1 = | demographics_type1 = | demographics1_footnotes = | demographics1_title1 = | demographics1_info1 = | timezone1 = [[:en:Time in Thailand|ICT]] | utc_offset1 = +7 | postal_code_type = លេខកូដប្រៃសណីយ៍ | postal_code = 32xxx | area_code_type = លេខកូដហៅទូរស័ព្ទ | area_code = 044 | iso_code = [[:en:ISO 3166-2:TH|TH-32]] | website = {{URL|surin.go.th}} | footnotes = }} == ប្រវត្តិ == ខេត្តសុរិន្ទ្រគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីសរុប ៨៨៥៤ គីឡូម៉ែត្រក្រឡា(៣៤១៩ ម៉ែត្រការ៉េ)ពី[[ទន្លេមូល]]នៅភាគខាងជើងដល់[[ភ្នំដងរែក]]នៅភាគខាងត្បូង។[[ស្រុកមឿងសុរិន្ទ|ទីរួមខេត្តសុរិន្ទ្រ]]ស្ថិតនៅភាគខាងលិចមានចម្ងាយ ៤៣៤ គីឡូម៉ែត្រពី[[បាងកក|ទីក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])។<ref>{{cite web|title=From Bangkok to Surin|url=https://www.google.co.th/search?q=distance+bangkok+to+surin&ie=utf-8&oe=utf-8&gws_rd=cr,ssl&ei=A7hRVbvLBI-eugSpvYDICQ|website=Google Maps|access-date=12 May 2015}}</ref>តំបន់​សុរិន្ទ្របច្ចុប្បន្ន​មាន​ប្រវត្តិ​តាំង​ទី​លំនៅ​របស់​មនុស្ស​ជា​យូរ​លង់ណាស់មក​ហើយ​ដែល​មាន​តាំងពី​[[បុរេប្រវត្តិកម្ពុជា|សម័យ​បុរេប្រវត្តិ]]។តាមប្រវត្តិសាស្ត្រតំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយអាណាចក្រមានអំណាចមុនដំបូងគេគឺ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]នា[[សម័យអង្គរ]]។៥០% នៃ​ប្រជាជននៅក្នុងខេត្តសុរិន្ទ្រគឺជា[[ជនជាតិខ្មែរ]]។អ្នកដែលនៅសេសសល់គឺជាអ្នកនិយាយ[[ភាសាសៀម]] [[ភាសាឡាវ|ភាសាលាវ]] [[ភាសាចិន]] និង [[ភាសាកួយ]]ជាដើមហើយក៏មានក្រុមកុលសម្ព័ន្ធក្រុមជនជាតិភាគតិចផងដែរដូចជា[[ជនជាតិកួយ|កួយ]]ជាដើម។ខេត្តនៅភាគឦសាននេះបណ្តុំទៅដោយអ្នកមានមន្តអាគម យុទ្ធសិល្ប៍ សិល្បសាស្ត្រនិងចម្រុះទៅដោយវប្បធម៌និងភាសាជាច្រើនមានដូចជា សៀម ខ្មែរ កួយ ចិន និង លាវជាដើមហើយ[[ប្រជាជនខ្មែរ]]ដែលរស់នៅទីនោះឬហៅម្យ៉ាងទៀតថា[[ជនជាតិខ្មែរលើ]]នៅតែបន្តថែរក្សាអភិរក្ស ប្រពៃណី វប្បធម៌ របស់ខ្លួនឲ្យនៅតែគង់វង្សបន្តទៅមុខទៀត។[[ជនជាតិខ្មែរ]]នៅទីនោះក៏អាចនិយាយនិងចេះអានសរសេរ[[ភាសាខ្មែរ]]បានខ្លះៗផងដែរ។បណ្តាស្រុកនៅក្នុងខេត្ត​នេះភាគ​ច្រើន​គឺជា​ជន​បទនិង​មាន​ជីវភាព​ក្រីក្រហើយមានការអភិវឌ្ឍឧស្សាហកម្មតិចតួចដោយការធ្វើកសិកម្មជាចម្បងដូចជាធ្វើស្រែចម្ការជាដើម។ក្រៅពីការ​ធ្វើស្រែចម្ការកសិករក៏បានរកប្រាក់​ចំណូល​បន្ថែមទៀតដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពរបស់ពួកគេ​ដូចជាកាប់​អំពៅ ធ្វើជា​កម្មករ​សំណង់ ​ធ្វើតម្បាញ​សូត្រ​លក់នៅក្នុង​ស្រុកនិងក្រៅស្រុកជាដើម។<ref>{{cite book|editor1-last=Behnassi|editor1-first=Mohamed|editor2-last=Shahid|editor2-first=Shabbir|editor3-last=D'Silva|editor3-first=Joyce|title=Sustainable Agricultural Development: Recent Approaches in Resources Management and Environmentally-Balanced Production Enhancement|date=2011|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=9789400705197|page=188}}</ref>ការ​ទាក់ដំរីនិង​បណ្តុះបណ្តាលសត្វដំរីក៏ពេញនិយមនិងមានសារៈសំខាន់​យ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងខេត្តនេះផងដែរ។ប្រហែល ២៥% នៃដំរីទាំងអស់នៅក្នុង[[សៀម|ប្រទេសសៀម]]ត្រូវបានចិញ្ចឹមនៅឯខេត្តសុរិន្ទ្រដែលភាគច្រើនលើសលុបជាពួក[[ជនជាតិកួយ]]។<ref name=Pongsak>{{cite journal|last1=Pongsak|first1=Nakprada|title=The 'Elephants Return to Homeland' Project Management for Provincial Economic Development in Surin province|url=http://www.stabundamrong.go.th/web/train/train_9.pdf|access-date=12 May 2015|publisher=The Government of Thailand|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518095849/http://www.stabundamrong.go.th/web/train/train_9.pdf|archive-date=18 May 2015|url-status=dead}}</ref>ទេសចរណ៍​ក៏មានសារៈសំខាន់ផងដែរសម្រាប់ទ្រទ្រង់សេដ្ឋកិច្ច​ខេត្ត​សុរិន្ទ្រ។ទេសភាពធម្មជាតិ សត្វពាហនៈ ប្រាសាទបុរាណជាច្រើនត្រូវបានគេមើលឃើញនិងចាប់អារម្មណ៍កាន់តែច្រើនឡើងៗថាមានសក្តានុពលជាខ្លាំងដោយអាជ្ញាធរខេត្តបានចំណាយថវិកាអភិវឌ្ឍន៍ខេត្តនេះឲ្យក្លាយជាតំបន់ទេសចរណ៍បុរាណនិងធម្មជាតិដែលជាទីពេញនិយមសម្រាប់ភ្ញៀវជាតិនិងអន្តរជាតិមកកម្សាន្ត។<ref>Pongsak, Nakprada. "[https://web.archive.org/web/20150518095849/http://www.stabundamrong.go.th/web/train/train_9.pdf The 'Elephants Return to Homeland' Project Management for Provincial Economic Development in Surin province]" (PDF). The Government of Thailand. Archived from [http://www.stabundamrong.go.th/web/train/train_9.pdf the original]<nowiki> (PDF) on 18 May 2015. Retrieved 12 May 2015. {{</nowiki>[[:en:Template:Cite_journal|cite journal]]<nowiki>}}: Cite journal requires |journal= (</nowiki>[[:en:Help:CS1_errors#missing_periodical|help]])</ref>ខេត្តសុរិន្ទ្រមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញខាងធ្វើគ្រឿងតុបតែងលម្អដែលធ្វើពីមាស ប្រាក់ ស្ពាន់ សំរឹទ្ធិ គ្រឿងសង្ហារឹមដែលធ្វើពីឈើ បេង នាងនួន សម្លៀកបំពាក់ដែលតម្បាញចេញពីសរសៃសូត្រដ៏ប្រណិតជាដើម។ពាណិជ្ជករនៅក្នុងស្រុកក៏ធ្វើពាណិជ្ជកម្មឆ្លងដែនជាមួយ[[ប្រជាជនកម្ពុជា]]តាមរយៈច្រកព្រំដែននៅ[[:en:O Smach|អូរស្មាច់]]ចម្ងាយ ៧០ គីឡូម៉ែត្រខាងត្បូងពី[[ស្រុកមឿងសុរិន្ទ|ទីរួមខេត្តសុរិន្ទ្រ]]។<ref>{{Cite web |url=http://www.thaigov.go.th/tourist-be-important/item/55205-surin.html |title=Royal Thai Government website |access-date=2015-05-12 |archive-date=2021-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211009024957/https://www.thaigov.go.th/tourist-be-important/item/55205-surin.html |url-status=dead |archivedate=2021-10-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211009024957/https://www.thaigov.go.th/tourist-be-important/item/55205-surin.html }}</ref> បច្ចុប្បន្នខេត្តសុរិន្ទ្រត្រូវបាន[[សៀម|ប្រទេសសៀម]]ប្ដូរឈ្មោះទៅជា[[ខេត្តសូរិន្ទ]]វិញដែលរួមបញ្ចូលទាំង[[ខេត្តគោកខ័ណ្ឌ]]និង[[ខេត្តសង្គឹត]]ដាក់ឲ្យក្លាយជា[[ខេត្តសូរិន្ទ]]តែមួយវិញ។ខេត្តសុរិន្ទ្រកាលដើមឡើយគឺជាដែនដីរបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ហើយខេត្តនេះគឺជាខេត្តដែលសម្បូរទៅដោយសត្វដំរី។អ្នកហ្មដំរី[[ខ្មែរ]] [[ជនជាតិកួយ|កួយ]] [[លាវ]]ថាតំបន់នេះសម្បូរដំរីណាស់ដំណឹងនេះក៏បានដឹងលឺទៅដល់ព្រះរាជាទ្រង់ក៏ចាត់ឲ្យមេទ័ព[[ខ្មែរ]]ឈ្មោះ'''សុរិន្ទ ភក្ដី'''ឲ្យចេញទៅទាក់ដំរីនៅឯខេត្តសុរិន្ទ្រនេះក៏បានជួបប្រទះនឹងសត្វដំរីសរួចក៏បានស្ទាក់ចាប់មកថ្វាយព្រះរាជាៗក៏ចាត់តាំងឲ្យមេទ័ព'''សុរិន្ទ ភក្ដី'''កាន់កាប់និងគ្រប់គ្រងខេត្តសុរិន្ទ្រនេះតរៀងមករហូតដល់ពេល[[សៀម]]មកឈ្លានពាន[[ខ្មែរ]]យកដែនដីសុរិន្ទ្រនេះ។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៨៤ ខេត្តសុរិន្ទ្រត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយ[[សៀម]]ហើយចៅហ្វាយខេត្តនេះនៅតែមានងារថា'''ពញាសុរិន្ទភក្ដីស្រីណារ៉ុងចាងហ្វាង'''(พระยาสุรินทร์ภักดีศรีณรงค์จางวาง)។នេះក៏សបញ្ជាក់ឲ្យបានដឹងដែរថាពួកអ្នកនៅខេត្តសុរិន្ទ្រមានដើមកំណើតពី[[ឃុំបន្ទាយឆ្មារ|ស្រុកបន្ទាយឆ្មារ]]ពិតមែន។ [[Image:Monument of Phaya Surin Phakdi Si Narong Changwang - Surin.jpg|thumb|រូបសំណាកមេទ័ពសុរិន្ទ ភក្តីស្ថិតនៅក្នុងក្រុងសុរិន្ទ្រ]] == រដ្ឋបាល == ខេត្តសុរិន្ទ្រ ចែកចេញជា ១៧ ក្រុង/ស្រុក ១៥៨ សង្កាត់/ឃុំ និង ២០១១ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខរៀង ! ឈ្មោះភាសាខ្មែរ ! ឈ្មោះអក្សរឡាតាំង ! ឈ្មោះភាសាសៀម ! ទីតាំង |- |០១ |align="center"|[[ស្រុកមឿងសុរិន្ទ|ក្រុងសុរិន្ទ្រ]] [[Image:Seal of Surin.png|thumb|200px]] |Mueang Surin |เมืองสุรินทร์ |[[Image:Amphoe 3201.svg|thumb|200px]] |- |០២ |[[ស្រុកភ្នំដងរែក]] |Phanom Dong Rak |พนมดงรัก |[[Image:Amphoe 3214.svg|thumb|200px]] |- |០៣ |​[[ស្រុកសង្គៈ]] |Sangkha |สังขะ |[[Image:Amphoe 3210.svg|thumb|200px]] |- |០៤ |[[ស្រុកប្រាសាទ]] |Prasat |ปราสาท |[[Image:Amphoe 3205.svg|thumb|200px]] |- |០៥ |[[ស្រុកសំរោងទាប(ខេត្តសុរិន្ទ្រ)|ស្រុកសំរោងទាប]] |Samrong Thap |สำโรงทาบ |[[Image:Amphoe 3212.svg|thumb|200px]] |- |០៦ |[[ស្រុករតនបុរី]] |Rattana Buri |รัตนบุรี |[[Image:Amphoe 3207.svg|thumb|200px]] |- |០៧ |[[ស្រុកកំពង់ស្វាយ(ខេត្តសុរិន្ទ្រ)|ស្រុកកំពង់ស្វាយ]] |Tha Tum |ท่าตูม |[[Image:Amphoe 3203.svg|thumb|200px]] |- |០៨ |[[ស្រុកកាប់ជើង]] |Kap Choeng |กาบเชิง |[[Image:Amphoe 3206.svg|thumb|200px]] |- |០៩ |[[ស្រុករំដួល(ខេត្តសុរិន្ទ្រ)|ស្រុករំដួល]] |Lamduan |ลำดวน |[[Image:Amphoe 3211.svg|thumb|200px]] |- |១០ |[[ស្រុក​ចមព្រះ|ស្រុកចមព្រះ]] |Chom Phra |จอมพระ |[[Image:Amphoe 3204.svg|thumb|200px]] |- |១១ |[[ស្រុកជុមពលបុរី|ស្រុកជម្ពូរបុរី]] |Chumphon Buri |ชุมพลบุรี |[[Image:Amphoe 3202.svg|thumb|200px]] |- |១២ |[[ស្រុកបសេដ្ឋ (ខេត្តសុរិន្ទ)|ស្រុកបសេដ្ឋ]] |Buachet |บัวเชด |[[Image:Amphoe 3213.svg|thumb|200px]] |- |១៣ |[[ស្រុកស៊ីខរភូមិ|ស្រុកសិខរៈភូមិ]] |Sikhoraphum |ศีขรภูมิ |[[Image:Amphoe 3209.svg|thumb|200px]] |- |១៤ |[[ស្រុក​ស្នំ]] |Sanom |สนม |[[Image:Amphoe 3208.svg|thumb|200px]] |- |១៥ |[[ស្រុកស្រីនរង្គ]] |Si Narong |ศรีณรงค์ |[[Image:Amphoe 3215.svg|thumb|200px]] |- |១៦ |[[ស្រុកក្វាវស្រីនរិន្ទ]] |Khwao Sinarin |เขวาสินรินทร์ |[[Image:Amphoe 3216.svg|thumb|200px]] |- |១៧ |[[ស្រុកណនណារ៉ាយ]] |Non Narai |โนนนารายณ์ |[[Image:Amphoe 3217.svg|thumb|200px]] |- | colspan="2" |[[ស្រុកគោកខ័ណ្ឌ(ខេត្តសុរិន្ទ) |ស្រុកគោកខ័ណ្ឌ]] | colspan="3" |Koukhan |- | colspan="2" |[[ស្រុកឈូក(ខេត្តសុរិន្ទ)|ស្រុកឈូក]] | colspan="3" |Chhouk |- | colspan="2" |[[ស្រុកកំចាយចាន(ខេត្តសុរិន្ទ)|ស្រុកកំចាយចាន]] | colspan="3" |Kamchay Chan |- |} '''ព្រំប្រទល់នៃខេត្តសុរិន្ទ្រ''' {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !rowspan="3" style="background:#000080;color:white;"|ខេត្តសុរិន្ទ្រ !colspan="4" style="background:#000080;color:white;"|ទិស |- ! |ខាងកើត (E) ! |ខាងលិច (W) ! |ខាងត្បូង (S) ! |ខាងជើង (N) |- | [[ខេត្តសិរីសាកេត|ខេត្តសិរីសាកេត]] | [[ខេត្តបុរីរម្យ]] | [[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]] | [[ខេត្តមហាសារគាម]] និង [[ខេត្តសុវណ៌ភូមិ ឬ សុវណ្ណភូមិ|ខេត្តសុវណ៌ភូមិ]] |} == ប្រាសាទ == * [[ប្រាសាទសិខរៈភូមិ|ប្រាសាទក្រពុំ ឬ ប្រាសាទសិខរៈភូមិ ឬ ប្រាសាទល្ងៀង]] * [[ប្រាសាទជាងប៉ី]] * [[ប្រាសាទ​ថា​ពាំង​តា|ប្រាសាទត្រពាំង​ទា]] * [[ប្រាសាទនាងបូទុម]] * [[ប្រាសាទបានប្រាសាទ (ខេត្តសុរិន្ទ្រ)|ប្រាសាទបានប្រាសាទ]] * [[ប្រាសាទបានភ្លួង]] * [[ប្រាសាទបានអនន្ត]] * [[ប្រាសាទភូមិបោន]] * [[ប្រាសាទមឿនឆៃ]] * [[:th:ปราสาทเมืองที|ប្រាសាទមឿងធី]] * [[ប្រាសាទយាយងោ]] * [[ប្រាសាទសង្កែ (ខេត្តសុរិន្ទ្រ)|ប្រាសាទសង្កែ]] * [[ប្រាសាទស័ង្ខសិល្ប៍ជ័យ]] == បុណ្យប្រពៃណីជាតិ == [[File:Olifantenfestival_Surin_Thailand_005.jpg|thumb]] [[File:Thailand_Surin_Elephant_200611184402.jpg|thumb]] [[File:Olifantenfestival Surin Thailand 007.jpg|thumb]] '''ពិធីបុណ្យដំរីសុរិន្រ្ទ''' គឺជាព្រឹត្តិការណ៍ប្រចាំឆ្នាំដែលមានតាំងពីយូរយារណាស់មកហើយនៃសហគមន៍សុរិន្រ្ទ។ពិធីបុណ្យនេះត្រូវបានរៀបចំប្រារព្ធឡើងរៀងរាល់ខែវិច្ឆិការយៈពេល ០២ ថ្ងៃនៅក្នុងគោលបំណងដើម្បីបង្ហាញពីប្រពៃណីទំនៀមទម្លាប់ពីដូនតារបស់[[ខ្មែរ]]ដែលជាកេរមរតករបស់ប្រជាជននៅក្នុងខេត្តនេះនិងដើម្បីអបអរសាទរនិងលើកកម្ពស់វិស័យទេសចរណ៍ក៏ដូចជាការអភិរក្សសត្វព្រៃនិងអភិរក្សវប្បធម៌នៃការចិញ្ចឹមដំរីនៅក្នុងខេត្តសុរិន្ទ្រជាពិសេសនៅតំបន់ភាគឦសាន។ខេត្តសុរិន្ទ្រគឺជាតំបន់មួយដែលមានចំនួនដំរីច្រើនជាងគេនៅក្នុងប្រទេស។ ពិធីបុណ្យនេះមានប្រភពមកពីក្រុមអ្នកថែរក្សាសត្វដំរីនៅខេត្តសុរិន្ទ្រដែលមានជំនាញក្នុងការចាប់និងថែទាំសត្វដំរីជាយូរមកហើយ។ពួកគេបានរួមគ្នាដើម្បីចិញ្ចឹមបីបាច់ថែរក្សាសត្វដ៏អស្ចារ្យទាំងនេះធ្វើឲ្យដំរីក្លាយជាមរតកវប្បធម៌និងជានិមិត្តរូបរបស់ខេត្តសុរិន្ទ្ររហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។ខេត្តសុរិន្រ្ទក៏មានតំបន់ព្រៃបើកចំហសមរម្យសម្រាប់ការចិញ្ចឹមដំរីហើយដំរីបានក្លាយទៅជាផ្នែកមួយដ៏គួរឲ្យស្រឡាញ់នៃគ្រួសារក្នុងស្រុកជាច្រើន។ ពិធីបុណ្យដំរីសុរិន្រធ្វើឡើងរៀងរាល់ខែវិច្ឆិកាហើយមានសកម្មភាពចូលរួមជាច្រើនដូចជាក្បួនដង្ហែដំរី ការប្រកួតទេពកោសល្យដំរី ការបង្ហាញជំនាញដំរី ការប្រកួតបាល់ទាត់ដំរី និងសូម្បីតែការតាំងពិព័រណ៌សត្វដំរី។បន្ថែមពីលើនេះនៅមានការតាំងពិព័រណ៍ដែលបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងរវាងសត្វដំរីនិងមនុស្ស។សកម្មភាពទាំងនេះទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវជាតិនិងអន្តរជាតិដោយបង្ហាញពីភាពវៃឆ្លាតរបស់សត្វដំរីសុរិន្រ្ទ។ ក្រៅពីការសម្ដែងសត្វដំរីពិធីបុណ្យនេះក៏រួមបញ្ចូលការសម្ដែងវប្បធម៌សកម្មភាពកម្សាន្តផ្សេងៗនិងការលក់ផលិតផលក្នុងស្រុកផងដែរ។ ដូច្នេះពិធីបុណ្យដំរីសុរិន្ទ្រគឺជាព្រឹត្តិការណ៍ដ៏សំខាន់មួយដែលប្រារព្ធនូវភាពអស្ចារ្យនិងកិត្តិនាមរបស់ដំរីសុរិន្ទ្រនិងខេត្តសុរិន្ទ្រលើសកលលោក។វាមិនត្រឹមតែបង្ហាញពីភាពប្លែកនៃវប្បធម៌អ្នកសុរិន្ទ្រប៉ុណ្ណោះទេថែមទាំងលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងអំពីការអភិរក្សប្រភេទសត្វដំរីនិងបរិស្ថានផងដែរ។<ref>{{Cite web |date=2024-11-16 |title=ពិធីបុណ្យ «ដំរីសុរិន» គឺជាព្រឹត្តិការណ៍ប្រចាំឆ្នាំដែលមានតាំងពីយូរយារណាស់មកហើយនៃសហគមន៍សុរិន |url=https://www.hotnews-asia.com/detail/420032 |access-date=2025-06-28 |website=HNA News |language=en-US |archivedate=2025-06-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250628055252/https://www.hotnews-asia.com/detail/420032 |url-status=dead }}</ref> [[File:Surin Elephant Show 2009 DSC06261c.jpg|thumb]] [[File:Surin Elephant Show 2009 DSC06256c.jpg|thumb]] == មើលផងដែរ == == ឯកសារយោង == 9aow6ww9cx809kmuk0xwwppy9on6lze អ្នកប្រើប្រាស់:TheRandomGoober/ប្រអប់ខ្សាច់ 2 43153 337427 336705 2026-07-19T10:13:40Z TheRandomGoober 27248 /* ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រវត្តិសាស្ត្រ/ជម្លោះ */ 337427 wikitext text/x-wiki '''''សម្គាល់៖''' នេះគឺជាប្រអប់ខ្សាច់ដែលត្រូវជាទំព័រពិសោធន៍និងកំណែប្រែសាកល្បងរបស់ [[អ្នកប្រើប្រាស់:TheRandomGoober|TheRandomGoober]]។'' ==ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស== {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = សាធារណរដ្ឋស្លូវ៉ាគី | native_name = {{nobold|Slovenská republika ([[ភាសាស្លូវ៉ាគី|ស្លូវ៉ាក]])}} | common_name = ស្លូវ៉ាគី | image_flag = Flag of Slovakia.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិស្លូវ៉ាគី|ទង់ជាតិ]] | image_coat = [[File:Coat of arms of Slovakia.svg|70px]] | symbol_type = [[វរលញ្ឆករស្លូវ៉ាគី|វរលញ្ឆករ]] | other_symbol = <div style="padding:0.3em;"> [[File:Seal of the Slovak Republic.png|85px|]]</div> | other_symbol_type = [[ត្រាជាតិស្លូវ៉ាគី|ត្រាជាតិ]] | national_motto = | national_anthem = ''[[ផ្លេកបន្ទោរលើតាត្រាស៍|Nad Tatrou sa blýska]]'' <br/>("ផ្លេកបន្ទោរលើតាត្រាស៍")<div style="padding-top:0.5em;">{{center|[[File:Nad Tatrou sa blýska.ogg|center]]}}</div> | image_map = Slovakia in European Union.svg | map_caption = ទីតាំងប្រទេសស្លូវ៉ាគី (ក្រហម) នៅទ្វីបអឺរ៉ុប | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[ប្រាទីស្លាវ៉ា]] | membership_type = [[រដ្ឋសមាជិកនៃសហភាពអឺរ៉ុប|រដ្ឋសមាជិក]] | membership = [[សហភាពអឺរ៉ុប]] | coordinates = {{Coord|48|9|9|N|17|6|34|E|type:city}} | largest_city = capital | official_languages = [[ភាសាស្លូវ៉ាគី|ស្លូវ៉ាគី]] | languages2_type = ភាសាតំបន់ និងភាគតិច<ref>{{cite news |url=https://spectator.sme.sk/politics-and-society/c/cabinet-approves-russian-and-serbian-as-minority-languages |title=Cabinet approves Russian and Serbian as minority languages |work=The Slovak Spectator |date=18 November 2015 |access-date=20 August 2025 |archive-date=2 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002020359/https://spectator.sme.sk/politics-and-society/c/cabinet-approves-russian-and-serbian-as-minority-languages |url-status=live }}</ref> | languages2 = [[ភាសាប៊ុលហ្ការី|ប៊ុលហ្ការី]] [[ភាសាឆែក|ឆែក]] [[ភាសាក្រូអាត|ក្រូអាត]] [[ភាសាហុងគ្រី|ហុងគ្រី]] [[ភាសាអាល្លឺម៉ង់|អាល្លឺម៉ង់]] [[ភាសាប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] [[ភាសារ៉ូម៉ានី|រ៉ូម៉ានី]] [[ភាសារុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] [[ភាសារូទែន|រូទែន]] [[ភាសាស៊ែប៊ី|ស៊ែប៊ី]] [[ភាសាអ៊ុយក្រែន|អ៊ុយក្រែន]] | ethnic_groups = | ethnic_groups_year = | ethnic_groups_ref = | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |{{Tree list}} * ៧៧.៨% [[គ្រិស្តសាសនា]] ** ៧៣.៤% [[ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅស្លូវេនី|កាតូលិក]] ** ៣.៧% [[ព្រះសហគមន៍អូស្សូដក់បូព៌ា|អូស្សូដក់]] ** ០.៧% [[បញ្ជីរាយនិកាយគ្រិស្តសាសនា|និកាយគ្រិស្ត]]ផ្សេងទៀត {{Tree list/end}} |១៨.៣% គ្មានជំនឿសាសនា |៣.៩% [[សាសនានៅស្លូវេនី|សាសនាផ្សេងៗទៀត]] }} | religion_year = ២០១៨ | religion_ref = <ref name="EB2018">{{citation|title=Eurobarometer 90.4 (December 2018): Attitudes of Europeans towards Biodiversity, Awareness and Perceptions of EU customs, and Perceptions of Antisemitism|work=Special Eurobarometer|year=2019|url=http://zacat.gesis.org/webview/index.jsp?headers=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfVariable%2FZA7556_V204&v=2&stubs=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfVariable%2FZA7556_V11&weights=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfVariable%2FZA7556_V440&V204slice=1&study=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfStudy%2FZA7556&charttype=null&tabcontenttype=row&V11slice=1&V204subset=1+-+10%2C11%2C12+-+13%2C14&mode=table&top=yes|access-date=9 August 2019|publisher=[[គណៈកម្មការអឺរ៉ុប]]|location=[[សហភាពអឺរ៉ុប]]|via=GESIS|archive-date=13 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200313212123/https://zacat.gesis.org/webview/index.jsp?headers=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfVariable%2FZA7556_V204&v=2&stubs=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfVariable%2FZA7556_V11&weights=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfVariable%2FZA7556_V440&V204slice=1&study=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfStudy%2FZA7556&charttype=null&tabcontenttype=row&V11slice=1&V204subset=1+-+10%2C11%2C12+-+13%2C14&mode=table&top=yes|url-status=dead}}</ref> | government_type = [[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋសភានិយម]] | leader_title1 = [[ប្រធានាធិបតីស្លូវេនី|ប្រធានាធិបតី]] | leader_name1 = [[ណាតាឆា ពារស៍ មូសារ]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីស្លូវេនី|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[រ៉ូប៊ឺត ហ្កូឡូប]] | legislature = [[សភាតំណាងរាស្ត្រ (ស្លូវេនី)|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] |upper_house = [[ក្រុមប្រឹក្សាជាតិ (ស្លូវេនី)|ក្រុមប្រឹក្សាជាតិ]] |lower_house = [[រដ្ឋសភា (ស្លូវេនី)|រដ្ឋសភា]] | sovereignty_type = [[្ប្រវត្តិសាស្ត្រស្លូវេនី|ប្រវត្តិសាស្ត្រ]] | sovereignty_note = | established_event2 = [[រដ្ឋស្លូវេន ក្រូអាត និងស៊ែប]] | established_date2 = ២៩ តុលា ១៩១៨ | established_event3 = [[ស្ថាបនកម្មយូហ្គោស្លាវី|ព្រះរាជាណាចក្រស៊ែប ក្រូអាត និងស្លូវេន]] | established_date3 = ១ ធ្នូ ១៩១៨ | established_event4 = [[គណៈកម្មាធិការរំដោះជាតិស្លូវេនី]] | established_date4 = ១៩ កុម្ភៈ ១៩៤៤ | established_event5 = [[សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវី]] | established_date5 = ២៩ កក្កដា ១៩៤៤ | established_event6 = [[ការបែកខ្ញែកយូហ្គោស្លាវី|ឯករាជ្យភាព]]ពីយូហ្គោស្លាវី | established_date6 = ២៥ មិថុនា ១៩៩១ | established_event7 = [[កិច្ចព្រមព្រៀងប៊្រីយ៉ូនី]] | established_date7 = ៧ កក្កដា ១៩៩១ | established_event8 = [[រដ្ឋធម្មនុញ្ញស្លូវេនី|រដ្ឋធម្មនុញ្ញបច្ចុប្បន្ន]] | established_date8 = ២៣ ធ្នូ ១៩៩១ | area_km2 = ២០,២៧២ | area_size = 1 E7 | area_footnote = | area_rank = ទី១៥០ | percent_water = ០.‌៧<ref name="Surface2005">{{cite web |url=http://www.stat.si/letopis/2010/01_10/01-03-10.htm |title=(ជាភាសាស្លូវេនី និងអង់គ្លេស) Površina ozemlja in pokrovnost tal, določena planimetrično, 2005 |publisher=Statistical Office of the Republic of Slovenia |access-date=2 February 2011 |archive-date=11 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511203510/https://www.stat.si/StatWeb/en/News/Index/13374 |url-status=dead }}</ref> | population_census_year = ២០០២ | population_census = ១,៩៦៤,០៣៦ | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} ២,១៣០,៨៥០<ref name="Statistical Office of Slovenia">{{cite web|url=https://www.stat.si/StatWeb/en/News/Index/13582|access-date=17 January 2026|publisher=[[ការិយាល័យស្ថិតិស្លូវេនី]]|archive-date=30 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240130094807/https://www.stat.si/StatWeb/en/News/Index/11647|url-status=dead |title=Population, 1 October 2023 }}</ref> | population_estimate_year = ២០២៣ | population_estimate_rank = ទី១៤៥ | population_density_km2 = ​​១០៣ | population_density_rank = ទី១១៤ | GDP_PPP = {{increase}} ១១២.៩៨៥ ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.SI">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPDPC@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD/SVNc=961,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPRPPPPC,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2025&ey=2030&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|title=World Economic Outlook Database, October 2025 Edition. (Slovenia) |website=imf.org |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |date=16 October 2025 |access-date=2025-04-24}}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២៥ | GDP_PPP_rank = ទី៩៩ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ៥៧,៧១៦ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.SI" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៣៦ | GDP_nominal = {{increase}} ៧៩.២២២&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.SI" /> | GDP_nominal_rank = ទី៨៦ | GDP_nominal_year = ២០២៥ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ៣៧,១៧៨ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.SI" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី៣៦ | Gini = ២៣.៤ | Gini_year = ២០២៣ | Gini_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name=eurogini>{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey|publisher=Eurostat |website=ec.europa.eu |access-date=9 August 2021}}</ref> | Gini_rank = | HDI = ០.៩៣១ | HDI_year = ២០២៣ | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady/--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=14 March 2024 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24overviewen.pdf |title=Human Development Report 2023/2024 |access-date=2025-05-06 |publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]}}</ref> | HDI_rank = ទី២១ | currency = [[អឺរ៉ូ]] ([[និមិត្តសញ្ញាអឺរ៉ូ|€]]) | currency_code = EUR | country_code = | time_zone = [[ម៉ោងអឺរ៉ុបកណ្ដាល|CET]] | utc_offset = +១ | time_zone_DST = [[ម៉ោងរដូវក្ដៅអឺរ៉ុបកណ្ដាល|CEST]] | utc_offset_DST = +២ | date_format = | drives_on = | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅស្លូវេនី|+៣៨៦]] | iso3166code = SI | cctld = [[.si]] | today = | wikidata = Q215 }} {{Reflist|group=ស}} <hr> {{Reflist}} ==ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រវត្តិសាស្ត្រ/ជម្លោះ== {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = រដ្ឋបារាំង | native_name = {{Nobold|État français}} | status = {{plainlist| * [[រដ្ឋចំណុះ]]<ref>{{cite book | title=European Dictatorships 1918–1945 | year= 2016 | publisher=Routledge | isbn=978-1-317-29422-1 | url=https://books.google.com/books?id=D32PCwAAQBAJ&pg=PA388 }}</ref><ref>{{cite book | title=Fighting for the French Foreign Legion: Americans who joined the First World War in 1914 | date= 2025 | publisher=Pen and Sword Military | isbn=978-1-3990-6917-5 | url=https://books.google.com/books?id=pLfSEAAAQBAJ&pg=PT224 }}</ref><ref>{{cite book | title=A History of Western Political Thought | date=2005 | publisher=Routledge | isbn=978-1-134-81210-3 | url=https://books.google.com/books?id=6X2JAgAAQBAJ&pg=PA763 }}</ref>របស់[[អាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី]]ក្រោមការត្រួតត្រាយោធាដោយផ្នែក (១៩៤០–១៩៤២) * [[រដ្ឋអាយ៉ង]]អាល្លឺម៉ង់ (១៩៤២–១៩៤៤) * [[រដ្ឋាភិបាលនិរទេស]] (១៩៤៤–១៩៤៥)}} | p1 = សាធារណរដ្ឋបារាំងទីបី | flag_p2 = War Ensign of Germany (1938–1945).svg | p2 = រដ្ឋបាលយោធាអាល្លឺម៉ង់នៅបារាំងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ{{!}}{{nowrap|'''១៩៤០៖'''<br/>រដ្ឋបាលយោធាអាល្លឺម៉ង់}} | s1 = រដ្ឋបាលយោធាអាល្លឺម៉ង់នៅបារាំងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ{{!}}{{nowrap|'''១៩៤២៖'''<br/>រដ្ឋបាលយោធាអាល្លឺម៉ង់}} | flag_p1 = Flag of France.svg | flag_s1 = War Ensign of Germany (1938–1945).svg | flag_s2 = Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg | s2 = តំបន់ត្រួតត្រាដោយអ៊ីតាលីនៅបារាំង{{!}}{{nowrap|រដ្ឋបាលយោធាអ៊ីតាលី}} | flag_s3 = Flag of France.svg | s3 = បរិពន្ធភូមិស៊ីគម៉ារីនហ្កេន{{!}}'''១៩៤៤៖'''<br/>{{nowrap|គណៈកម្មការរដ្ឋាភិបាល<br/>បារាំងដើម្បីការពារ<br/>ផលប្រយោជន៍ជាតិ}} | flag_s4 = Flag of France.svg | s4 = រដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋបារាំង{{!}}{{nowrap|រដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្ន<br/>នៃសាធារណរដ្ឋបារាំង}} | s5 = បារាំងសេរី | flag_s5 = Flag of Free France (1940-1944).svg | image_flag = Flag of France.svg | image_flag2 = Flag of Philippe Pétain, Chief of State of Vichy France.svg | flag_type = ទង់លើ៖<br />{{Nobold|[[ទង់ជាតិបារាំង|ទង់រដ្ឋ]]}}<br />ទង់ក្រោម៖<br />{{Nobold|[[បញ្ជីរាយទង់បារាំង|ទង់ប្រធានាធិបតីហ្វីលីព ប៉េតង់ ប្រធានរដ្ឋ]]}} | image_coat = Le cartouche de l'État Français.svg | symbol = និមិត្តសញ្ញាជាតិបារាំង#និមិត្តសញ្ញាក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ | symbol_type = [[និមិត្តសញ្ញាជាតិបារាំង#និមិត្តសញ្ញាក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ|វរលញ្ឆករ]]<br/>{{Nobold|(Cartouche)}} }} {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ជម្លោះយោធា | conflict = សង្ក្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦ | partof = [[វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)]] | image = [[File:2026 Iran war collage.jpg|300px]] | caption = '''មើលពីលើចុះក្រោមតាមត្រនិចនាឡិកា៖'''<br/>{{bulleted list | | ក្រុមនាវាចម្បាំងនាមអេប្រាហាម លីនខឹននៅសមុទ្រអារ៉ាប់, ៦ កុម្ភៈ ២០២៦ | យន្តហោះចម្បាំង ''Super Hornet'' ហោះចេញពីនាវាដឹកយន្តហោះ ''[[យូអេសអេស អេប្រាហាម លីនខឹន (CVN-៧២)|អេប្រាហាម លីនខឹន]]'', ២៧ កុម្ភៈ ២០២៦ | យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់អ៊ីស្រាអែលមួយកង កំពុងហោះសម្ដៅទៅអ៊ីរ៉ង់, ៤ មីនា ២០២៦ | ហាយនភាពនៃកីឡដ្ឋានក្នុងសាលអាហ្សាឌីនៅរដ្ឋធានីតេហេរ៉ង់, ៥ មីនា ២០២៦ | សំណល់អគារបាក់បែងក្នុងក្រុង[[ឃើម៉ាន់ឆាហ៍]], ៣ មីនា ២០២៦ | ទិដ្ឋភាពសាលារៀនមួយនៅ[[មីណាប]]ក្រោយ[[ការវាយប្រហារផ្លូវអាកាសលើសាលារៀនមីណាប|រងគ្រាប់មីស៊ីល]], ២៨ កុម្ភៈ ២០២៦ | ផ្សែងក្រមៅហើរឡើងចូលបរិយាកាសនៅតេហេរ៉ង់, ៣ មីនា ២០២៦ | មីស៊ីលតូម៉ាហក (''Tomahawk'') ហោះចេញពីនាវាចម្បាំង ''[[យូអេសអេស ឌែលប៊ឺត ឌី. ប៊្លែក|ឌែលប៊ឺត ឌី. ប៊្លែក]]'', ២៨ កុម្ភៈ ២០២៦ }} | date = ២៨ កុម្ភៈ ២០២៦ – បច្ចុប្បន្ន | place = {{hlist | [[អាស៊ីខាងលិច]] | [[មហាសមុទ្រឥណ្ឌា]] }} | status = គាំងដំណើរ<ref>{{Cite news|url=https://www.straitstimes.com/world/middle-east/us-reviews-latest-iranian-proposal-to-end-war-stalemate|title=US reviews latest Iranian proposal to end war stalemate|date=April 28, 2026|agency=[[រ៉យទ័រ|Reuters]]|work=The Straits Times}}</ref> <br>{{bulleted list|[[បទឈប់បាញ់សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|បទឈប់បាញ់បណ្ដោះអាសន្ន]]|[[វិបត្តិច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឆ្នាំ២០២៦|វិបត្តិច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍]]|[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ២០២៦|ការវិវត្តនៃជម្លោះអ៊ីស្រាអែល–ហេស្បុលឡា]]|[[ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចពីសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សេដ្ឋកិច្ចសកលត្រូវរំខាន]]រួមទាំង[[វិបត្តឥន្ធនៈសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|វិបត្តិឥន្ធនៈ]]}} | combatant1 = {{tree list}} * {{flag|សហរដ្ឋអាមេរិក}} * {{flag|អ៊ីស្រាអែល}} {{tree list/end}} |combatant1a = {{tree list}} {{collapsible list|title=ភាគីដទៃ៖ |{{flag|កាតា}} |{{flag|គុយវ៉ែត}} |{{flag|តួកគី}} |{{flag|បារ៉ែន}} |{{flag|លីបង់}} |{{flag|សហរាជាណាចក្រ}} * {{flagicon image|Flag of the British Indian Ocean Territory 2026.svg}} [[ដែនដីអង់គ្លេសនៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌា]] * {{flagicon|សហរាជាណាចក្រ}} [[អាក្រូទីរី និងដេកេលី]] |{{flag|ស៊ីរី}} |{{flag|ហ្សកដានី}} |{{flag|អ៊ីរ៉ាក់}} * {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[តំបន់ឃឺឌីស្ថាន]] |{{flag|អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត}} |{{flag|អាស៊ែបៃសង់}} |{{flag|អូម៉ង់}} |{{flag|អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម}} }} {{tree list/end}} | combatant2 = {{tree list}} * {{flag|អ៊ីរ៉ង់}} * {{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).svg}} [[ហេស្បុលឡា]] * {{flagicon image|Slogan of the Houthi Movement.svg}} [[ហ៊ូទី]]<ref>{{cite news |last1=Fabian |first1=Emanuel |title=Joining war, Yemen’s Houthis launch ballistic missile attack on southern Israel |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/joining-war-yemens-houthis-launch-ballistic-missile-attack-on-southern-israel/ |access-date=28 March 2026 |work=The Times of Israel |date=28 March 2026}}</ref> * {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} [[ចលនាអាម៉ាល់]]{{refn|ចលនាអាម៉ាល់បានដើរតួនាទីយ៉ាងសកម្មនៅក្នុង[[សង្គ្រាមលីបង់]]រួមជាមួយក្រុមហេស្បុលឡា។<ref>{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Involvement of the Amal Movement in the Fighting Against Israel Alongside Hezbollah |url=https://israel-alma.org/involvement-of-the-amal-movement-in-the-fighting-against-israel-alongside-hezbollah/ |access-date=9 April 2026 |website=Alma Research and Education Center}}</ref>|group=ស}} * {{flagicon image|PMF infobox.png}} [[កងកម្លាំងប្រជាកំណែន]]<ref>{{cite web|title=US embassy in Baghdad attacked as US-Israel war on Iran escalates|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/7/us-embassy-in-baghdad-attacked-as-us-israel-war-on-iran-escalates|date=7 March 2026|access-date=9 March 2026|website=Al Jazeera English}}</ref> * {{flagicon image|Shiite Resistance flag.svg}} [[ចលនាតស៊ូឥស្លាមនៅអ៊ីរ៉ាក់]] {{tree list/end}} |combatant2a = {{tree list}} {{collapsible list|title=ភាគីដទៃ៖ |{{flag|លីបង់}} |{{flag|អ៊ីរ៉ាក់}}<ref>{{Cite web |last=Sancha |first=Natalia |date=2026-03-27 |title=Iraq mourns its dead after worst strike against its army since the start of the war: ‘Why did the Americans attack us?’ |url=https://english.elpais.com/international/2026-03-27/iraq-mourns-its-dead-after-worst-strike-against-its-army-since-the-start-of-the-war-why-did-the-americans-attack-us.html |access-date=2026-04-14 |website=EL PAÍS English }}</ref> |{{flagicon image|Flag of the Muslim Brotherhood.svg}} [[ក្រុមឥស្លាម (លីបង់)|ក្រុមឥស្លាម]]<ref name=MuslimBrothers>{{cite​ news |url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888730|title=Lebanon Islamic Group claims headquarters targeted by IDF strikes|work=The Jerusalem Post|author=Seth J. Frantzman|date=March 4, 2026|access-date=March 4, 2026}}</ref> |{{flag|ហាម៉ាស់}}<ref>{{cite web|date=2026-03-05|title=Israel strikes Beirut, Hamas official reportedly killed|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/03/05/israel-strikes-beirut-lebanon-state-media-says-hamas-official-killed|archive-url=https://web.archive.org/web/20260308031532/https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/03/05/israel-strikes-beirut-lebanon-state-media-says-hamas-official-killed|archive-date=2026-03-08|access-date=2026-03-11|website=Al Arabiya English}}</ref> |{{flagicon image|InfoboxPIJ.svg}} [[ជីហាដឥស្លាមប៉ាឡេស្ទីន]]<ref>{{cite web|date=2 March 2026|title=Palestinian Islamic Jihad armed wing says Lebanon commander killed in Israeli strikes|url=https://today.lorientlejour.com/article/1496991/palestinian-islamic-jihad-armed-wing-says-lebanon-commander-killed-in-israeli-strikes.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20260411183622/https://today.lorientlejour.com/article/1496991/palestinian-islamic-jihad-armed-wing-says-lebanon-commander-killed-in-israeli-strikes.html|archive-date=11 April 2026|access-date=2 March 2026|website=L'Orient Today}}</ref> }} {{tree list/end}} | commander1 = {{plainlist}} * {{flagdeco|សហរដ្ឋ}} [[ដូណាល់ ត្រាំ]] * {{flagdeco|សហរដ្ឋ}} [[ភីត ហេកសិត]] * {{flagdeco|សហរដ្ឋ}} [[ដាន​ ខេន]] * {{flagdeco|សហរដ្ឋ}} [[ប្រាដ ឃូពើរ (ឧត្តមនាវីឯក)|ប្រាដ ឃូពើរ]] * {{flagdeco|អ៊ីស្រាអែល}} [[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]] * {{flagdeco|អ៊ីស្រាអែល}} [[ អ៊ីស្រាអែល កាត់ហ្ស៍]] * {{flagdeco|អ៊ីស្រាអែល}} [[អីយ៉ាល់ ហ្សាមៀរ]] {{endplainlist}} | commander2 = {{plainlist}} * {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[អាលី ហាមេនៃ]]{{Assassinated|ឃាតកម្មនៃអាលី ហាមីនៃ}} * {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[មោជតាបា ហាមេនៃ]]<ref>{{Cite news |last=Smith |first=Helena |date=2026-03-11 |title=Mojtaba Khamenei was hurt in strike that killed his father, Iran’s Cyprus ambassador confirms |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/11/mojtaba-khamenei-was-hurt-in-strike-that-killed-his-father-irans-cyprus-ambassador-confirms |access-date=2026-04-08 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> * {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[អាលី ឡារីយ៉ានី]]{{Assassinated|ឃាតកម្មនៃអាលី ឡារីយ៉ានី}} * {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[ម៉ាស៊ូត ប៉េហ្សេស្សខ្ចន់]] * {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[អាប់ដុលរ៉ាហ៊ីម មូសាវី]]{{KIA}} * {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[អាហ្ស៊ីស ណាស៊ាហ្សាដេហ៍]]{{KIA}} * {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[អាលីរ៉េហ្សា តាងស៊ីរី]]{{KIA}} * {{flagicon image|Slogan of the Houthi Movement.svg}} [[អាប់ឌុលម៉ាលីគ អាល់ហ៊ូទី]] * {{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).svg}} [[ណាអ៊ីម កាស្ស៊ែម]] {{endplainlist}} | casualties1 = {{indented plainlist}} * '''ផ្អែកតាមអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល''' ** {{flagu|សហរដ្ឋអាមេរិក}}៖ *** ទាហាន ១៥ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត *** បុគ្គលិកយោធា ៥៣៨ នាក់បានរងរបួស *** ទីតាំង ១២+ កន្លែងបានរងការខូចខាត<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/interactive/2026/03/11/world/middleeast/iran-us-military-bases-strikes-map.html|title=At Least 17 U.S. Sites Damaged in War With Iran, Analysis Shows|date=11 March 2026|access-date=11 March 2026|work=The New York Times}}</ref> ** {{flagu|អ៊ីស្រាអែល}}៖ *** ទាហាន ១៩ នាក់ និងអ្នកម៉ៅការ ១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត *** ប្រជាជនស៊ីវិល ២៨ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត *** របួស ៨,៥៩៨ នាក់ (រួមមានបុគ្គលិកយោធា ៧៦៤ នាក់) {{endplainlist}} | casualties2 = {{plainlist}} * '''ផ្អែកតាមអ៊ីរ៉ង់''' ** {{flagu|អ៊ីរ៉ង់}}៖ ** ៣,៤៦៨ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត ** ២៦,៥០០​ នាក់បានទទួលរងរបួស * '''ផ្អែកតាមប្រភពក្នុងស្រុក''' ** {{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).svg}} ហេស្បុលឡា៖ ** យុទ្ធជន ១,០០០+ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite news |last1=Astih |first1=Paula |title=Hezbollah Tallies Its Dead from Israel War, Estimates Exceed 1,000 |url=https://infoweb-newsbank-com.srv-proxy1.library.tamu.edu/apps/news/document-view?p=AWNB&docref=news/1A7909E3F07F63D8 |access-date=19 April 2026 |work=Al-Sharq al-Awsat |agency=NewsBank: Access World News Research Collection |date=17 April 2026}}</ref> ** {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} ចលនាអាម៉ាល់៖ ** វេជ្ជបណ្ឌិតសង្គ្រោះបន្ទាន់ ៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite web |title=NNA: Two paramedics from the Islamic Risala Scout Association – Civil Defense and the Islamic Health Authority have been killed in an airstrike on Sawwana |url=https://www.mtv.com.lb/en/news/Local/1666035/nna--two-paramedics-from-the-islamic-risala-scout-association---civil-defense-and-the-islamic-health-authority-have-been-killed-in-an-airstrike-on-sawwana |website=MTV Lebanon |access-date=19 March 2026 |date=13 March 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=(ជាភាសាអារ៉ាប់) The "Al-Risala Scouts" mourned their five martyred paramedics in the Zawtar raid. |url=https://www.nna-leb.gov.lb/ar/news/423125/%D9%83%D8%B4%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D9%86%D8%B9%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%81%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%85%D8%B3%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%B2%D9%88%D8%B7%D8%B1-2 |website=NNA |access-date=29 March 2026 |date=28 March 2026}}</ref> ** {{flagicon image|flag of Hamas.svg}} ហាម៉ាស់៖ ** សមាជិក ៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite web|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/israel-eliminates-3-hamas-members-operating-in-lebanon.php|title=Israel eliminates 3 Hamas members operating in Lebanon|first=Joe|last=Truzman|date=22 March 2026}}</ref> ** {{flagicon image|PMF infobox.png}} កងកម្លាំងប្រជាកំណែន៖ ** យុទ្ធជន ៨០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង​ ២៧០ នាក់បានរងរបួស<ref>{{cite news|url=https://saba.ye/en/news3682770.htm|title=Popular Mobilization Forces in Iraq: 80 Martyrs & over 270 injured in Israeli–U.S. aggression}}</ref> {{endplainlist}} ---- {{plainlist}} * '''ផ្អែកតាម[[សកម្មជនសិទ្ធិមនុស្សនៅអ៊ីរ៉ង់]]៖'''<br>៣,៦៣៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត (រួមមាន បុគ្គលិកយោធា ១,២២១ នាក់, ប្រជាជនស៊ីវិល ១,៧០១ នាក់, និង ៧១៤ នាក់ទៀតមិនបញ្ជាក់)<ref>{{cite web|date=7 April 2026|title=Day 39 of U.S. and Israeli Attacks on Iran: Extensive Damage to the Rail Network and Roads|url=https://www.en-hrana.org/day-39-of-u-s-and-israeli-attacks-on-iran-extensive-damage-to-the-rail-network-and-roads/|archive-url=https://web.archive.org/web/20260409042630/https://www.en-hrana.org/day-39-of-u-s-and-israeli-attacks-on-iran-extensive-damage-to-the-rail-network-and-roads/|archive-date=9 April 2026|access-date=7 April 2026|website=HRANA (en-hrana.org)}}</ref> {{endplainlist}} ---- {{indented plainlist}} * '''ផ្អែកតាមអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល''' ** {{flagu|អ៊ីរ៉ង់}}៖ ** បុគ្គលិកយោធា ៦,០០០+ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="Bohbot150326>{{cite news|last1=Bohbot|first1=Amir|title= Over 6,000 IRGC members killed, 15,000 wounded since the start of Operation Roaring Lion, IDF says|url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-889964|access-date=15 March 2026|publisher=The Jerusalem Post|date=15 March 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260315115157/https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-889964|archive-date=15 March 2026}}</ref> ** បុគ្គលិកយោធា ~១៥,០០០ នាក់បានរងរបួស<ref name="Bohbot150326"/> ** ឧបករណ៍បាញ់មីស៊ីលបាលីស្ទិក ១៩០+ គ្រឿងបានកម្ទេច<ref name=MakoBelieve>{{cite news|title=(ជាភាសាហេប្រឺ)בכיר צבאי: "האמריקנים לא האמינו שנצליח בעריפה; איראן סופרת מעל 10,000 נפגעים"|url=https://www.mako.co.il/news-military/2026_q1/Article-f92fae09426ec91027.htm?Partner=searchResults|access-date=2026-03-13}}</ref> ** នាវាចម្បាំង ១៥៥ គ្រឿងបានកម្ទេច ឬខូចខាត<ref>{{cite web|url=https://www.businessinsider.com/us-war-with-iran-by-numbers-energy-drinks-to-targets-2026-4|title=Epic Fury strikes on Iran were fueled by 2 million energy drinks, about a million gallons of coffee, and nicotine, top general says}}</ref> ** {{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).svg}} ហេស្បុលឡា៖ ** យុទ្ធជន ១,៩០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/idf-soldier-severely-wounded-as-hezbollah-drones-target-troops-in-southern-lebanon/|title=IDF soldier severely wounded as Hezbollah drones target troops in southern Lebanon}}</ref> {{endplainlist}} }} ==Infobox/ប្រអប់ព័ត៌មាន== * {{Infobox canal}} {{Infobox settlement | name = រាជធានីភ្នំពេញ | nickname = {{Ubl | '''គុជនៃអាស៊ី''' (មុនទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០) | ទីក្រុងវប្បធម៌ }} | settlement_type = [[ធានី|រាជធានី]]នៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]<ref>{{cite web |title=ISO 3166 — Codes for the representation of names of countries and their subdivisions: Cambodia KH |url=https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:KH |website=ISO |access-date=October 28, 2018}}</ref> | motto = | image = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2/1 | image1 = Skyline of Koh Pich Cambodia.jpg | caption1 = សំណង់អគារទីក្រុងភ្នំពេញ និង[[កោះពេជ្រ]] | image2 = 02-Independence Monument Phnom Penh-nX-3.jpg | caption2 = [[វិមានឯករាជ្យ]] | image3 = Le_Palais_Royal_(Phnom_Penh)_(6997773481).jpg | caption3 = [[ព្រះបរមរាជវាំង]] | image4 = 2016 Phnom Penh, Muzeum Narodowe Kambodży (15).jpg | caption4 = [[សារមន្ទីរជាតិ]] | image5 = Phnom Penh Wat Phnom 11.jpg | caption5 = [[វត្តភ្នំ]] | image6 = | caption6 = ទិដ្ឋភាពទីក្រុងភ្នំពេញពី[[ទន្លេមេគង្គ]] }} | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = Cambodia Phnom Penh Province locator map.svg | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = [[កម្ពុជា]] | parts_type = បំណែងចែករដ្ឋបាល | parts_style = <!-- list, coll (collapsed list), para (paragraph format) --> | parts = ១៤ [[បញ្ជីស្រុក ក្រុង និង ខណ្ឌកម្ពុជា|ខណ្ឌ]]<ref>{{Cite news|url=https://phnompenhpost.com/national/government-establishes-new-districts-town-better-management|title=Government establishes new districts, town for better management|first=Koemseoun|last=Soth|work=The Phnom Penh Post|date=January 31, 2019|access-date=9 July 2019|quote=Two new districts, Boeung Keng Kang and Kamboul, have been added to Phnom Penh, the sub-decree states.}}</ref> | government_footnotes = | government_type = [[សាលាក្រុង]] | leader_title = [[អភិបាលរាជធានីភ្នំពេញ|អភិបាល]] | leader_name = [[ឃួង ស្រេង]] | leader_party = [[គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា|គបក]] | leader_title1 = [[មណ្ឌលរាជធានីភ្នំពេញ|រដ្ឋសភា]] | leader_name1 = {{composition bar|12|125}} }} ==Miscellaneous/Others== [[ឯកសារ:Techo International Airport.svg]] ===កំណត់សម្គាល់=== {{notelist}} {{Reflist|group=ស}} ===ឯកសារយោង=== {{Reflist}} kzvw91bd5y1cjvz4cfn6cildjy7f1wg វៀតណាមខាងត្បូង 0 43741 337422 337417 2026-07-18T15:50:38Z TheRandomGoober 27248 /* បំណែងចែករដ្ឋបាល */ 337422 wikitext text/x-wiki {{About|អតីតប្រទេស|តំបន់ភូមិសាស្ត្រ|វៀតណាមភាគខាងត្បូង}} {{Infobox former country | conventional_long_name = សាធារណរដ្ឋវៀតណាម | native_name = Việt Nam Cộng hòa {{small|([[ភាសាវៀតណាម]])}} | common_name = South Vietnam | status = | p1 = រដ្ឋវៀតណាម | flag_p1 = Flag of South Vietnam.svg | s1 = រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្ដោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង{{!}}សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង | flag_s1 = Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg | image_flag = Flag of South Vietnam.svg | flag_type = '''[[ទង់ជាតិវៀតណាមខាងត្បូង|ទង់ជាតិ]]''' | image_coat = Coat of arms of the Republic of Vietnam (1963–1975).svg | symbol_type = '''[[វរលញ្ឆករវៀតណាម|វរលញ្ឆករ]]'''<br />(១៩៦៧–១៩៧៥) | image_map = South Vietnam (orthographic projection).svg | map_caption = ដែនដីរដ្ឋបាលនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍យោងទៅតាម[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤]] ត្រូវបានសម្គាល់ដោយពណ៌បៃតងចាស់ រីឯ[[វៀតណាមខាងជើង|ដែនដីទាមទារ]]ត្រូវបានសម្គាល់ដោយពណ៌បៃតងខ្ចី | national_motto = Tổ Quốc – Danh Dự – Trách Nhiệm<br />"មាតុភូមិ – កិត្តិយស – ករណីយកិច្ច" | national_anthem = {{lang|vi|[[អំពាវនាវដល់ប្រជាជនពលរដ្ឋ|Tiếng Gọi Công Dân]]|nolink=yes}}<br />"អំពាវនាវដល់ប្រជាពលរដ្ឋ"{{parabr}}{{center|[[File:South Vietnamese national anthem on AFVN radio.mp3]]}} | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[ទីក្រុងហូជីមិញ|សៃហ្គន]] | coordinates = {{coord|10|46|37|N|106|41|43|E|type:country|display=inline, title}} | largest_city = capital | official_languages = [[ភាសាវៀតណាម|វៀតណាម]] | languages = {{ubli|[[ភាសាបារាំង|បារាំង]]<ref>[https://books.google.co.uk/books?id=yl1uAAAAMAAJ&pg=PA141&dq=%22french+language%22+in+south+vietnam&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjhm_vSzoCOAxVidUEAHTaIIZQQ6AF6BAgKEAM#v=onepage&q=%22french%20language%22%20in%20south%20vietnam&f=false ''U.S. Army Area Handbook for Vietnam''], American University (Washington, D.C.). Foreign Areas Studies Division, United States. Army 1962, page 141</ref> |[[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] |[[ភាសាកន្តាំង|ចិនកាតាំង]] |[[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]] |ភាសាភាគតិចដទៃទៀត}} | languages_type = ភាសាដទៃ | government_type = {{ubl|[[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋប្រធានាធិបតីនិយម]]ផ្ដាច់ការ|(១៩៥៥–១៩៦៣)<hr>[[របបយោធា|អំណាចយោធាផ្ដាច់ការ]]|(១៩៦៣–១៩៦៧)<hr>[[ឯកត្តរដ្ឋ]][[សភានិយម]] [[សាធារណរដ្ឋ|សាធារណរដ្ឋពាក់កណ្ដាលប្រធានាធិបតីនិយម]]|(១៩៦៧–១៩៧៥)}} | title_leader = [[មេដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូង#ប្រមុខរដ្ឋ|ប្រធានាធិបតី]] | leader1 = [[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] | year_leader1 = ១៩៥៥–១៩៦៣ | leader2 = ''ទំនេរ'' (ក្រោមអំណាចយោធា) | year_leader2 = ១៩៦៣–១៩៦៧ | leader3 = [[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]] | year_leader3 = ១៩៦៧–១៩៧៥ | leader4 = [[ច្រឹន វ៉ាន់ហឿង]] | year_leader4 = ១៩៧៥ | leader5 = [[ឌឿង វ៉ាន់មីញ]] | year_leader5 = ១៩៧៥ | title_deputy = [[មេដឹកនាំវៀតណាម#អនុប្រធានាធិបតី|អនុប្រធានាធិបតី]] | deputy1 = [[ង្វៀន ង៉ុកធឺ]] | year_deputy1 = ១៩៥៦–១៩៦៣ | deputy2 = ''ទំនេរ'' (ក្រោមអំណាចយោធា) | year_deputy2 = ១៩៦៣–១៩៦៧ | deputy3 = [[ង្វៀន កាវគី]] | year_deputy3 = ១៩៦៧–១៩៧១ | deputy4 = [[ច្រឹន វ៉ាន់ហឿង]] | year_deputy4 = ១៩៧១–១៩៧៥ | deputy5 = [[ង្វៀន វ៉ាន់ហួយិន]] | year_deputy5 = ១៩៧៥ | title_representative = [[មេដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូង#ប្រមុខរដ្ឋាភិបាល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | representative1 = [[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]{{refn|group=ស|ក្នុងនាមជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃរដ្ឋវៀតណាម}} | year_representative1 = ១៩៥៤–១៩៥៥ (ដំបូង) | representative2 = [[វូ វ៉ាន់មូវ]] | year_representative2 = ១៩៧៥ (ក្រោយ) | legislature = [[រដ្ឋសភានៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម|រដ្ឋសភា]] | upper_house = [[រដ្ឋសភានៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម|ព្រឹទ្ធសភា]] | lower_house = [[រដ្ឋសភានៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] | era = [[សង្គ្រាមត្រជាក់]] | event_start = [[រដ្ឋវៀតណាម]] | date_start = | year_start = ១៩៤៩ | event2 = [[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤|វៀតណាមចែកជាពីរ]] | date_event2 = ២១ កក្កដា ១៩៥៤ | event3 = ប្រកាសជា[[#សាធារណរដ្ឋទីមួយ|សាធារណរដ្ឋ]] | date_event3 = ២៦ តុលា ១៩៥៥ | event4 = កំណើត[[វៀតកុង]] | date_event4 = ២០ ធ្នូ ១៩៦០ | event5 = [[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៣|រដ្ឋប្រហារឆ្នាំ១៩៦៣]] | date_event5 = ២ វិច្ឆិកា ១៩៦៣ | event6 = [[#សាធារណរដ្ឋទីពីរ|សាធារណរដ្ឋទីពីរ]]បានប្រកាស | date_event6 = [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|១ មេសា ១៩៦៧]] | event7 = {{nowrap|[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស]]}} | date_event7 = ២៧ មករា ១៩៧៣ | event_end = [[ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន]] | date_end = ៣០ មេសា | year_end = ១៩៧៥ | area_km2 = 173809 | stat_year1 = ១៩៥៥ | stat_pop1 = ប្រ. ១២ លាន | stat_year2 = ១៩៦៨ | stat_pop2 = ១៦,២៥៨,៣៣៤ | stat_year3 = ១៩៧៤ | stat_pop3 = ១៩,៥៨២,០០០ | currency = [[ដុងវៀតណាមខាងត្បូង|ដុង]] | time_zone = [[ម៉ោងនៅវៀតណាម|ម៉ោងស្តង់ដាសៃហ្គន]] (SST) | utc_offset = +៨ | drives_on = ស្ដាំ }} '''វៀតណាមខាងត្បូង''' ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''សាធារណរដ្ឋវៀតណាម''' គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]ដែលមានអត្ថិភាពពីឆ្នាំ១៩៥៥ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៥ ពោលជាសម័យកាលដែលប៉ែកខាងត្បូងនៃប្រទេស[[វៀតណាម]]ជាសមាជិកនៃ[[ប្លុកខាងលិច]]នៅអំឡុង[[សង្គ្រាមត្រជាក់]]។ រដ្ឋនេះត្រូវបានសហគមន៍អន្តរជាតិទទួលស្គាល់ជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៩ ដោយមានឈ្មោះថា[[រដ្ឋវៀតណាម]]ដែលកាលនុះនៅជារដ្ឋចំណុះក្រោម[[សហភាពបារាំង]]នៅឡើយ និងមានរដ្ឋធានីនៅ[[ព្រៃនគរ|សៃហ្គន]] (អតីតក្រុង[[ព្រៃនគរ]] ហើយបានប្តូរឈ្មោះទៅជាទីក្រុងហូជីមិញនៅឆ្នាំ១៩៧៦) មុនពេលក្លាយជាសាធារណរដ្ឋឯករាជ្យនៅឆ្នាំ១៩៥៥។ វៀតណាមខាងត្បូងមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹង[[វៀតណាមខាងជើង]]នៅភាគខាងជើង [[ប្រទេសឡាវ]]នៅភាគពាយ័ព្យ [[ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅភាគខាងលិច និង[[ឈូងសមុទ្រថៃ]]នៅភាគនិរតី។ អធិបតេយ្យភាពរបស់វាត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយសហរដ្ឋអាមេរិក និងប្រទេសចំនួន ៨៧ ផ្សេងទៀត ប៉ុន្តែវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបរាជ័យក្នុងការចូលជាសមាជិក[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ដែលជាលទ្ធផលនៃសិទ្ធិវ៉េតូរបស់សូវៀតក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧។<ref>{{Cite book |last=Prugh |first=George S. |url=https://history.army.mil/html/books/090/90-14/CMH_Pub_90-14.pdf |title=Law at War: Vietnam 1964–1973 |date=1991 |publisher=Department of the Army |location=Washington, D.C. |pages=61–63 |orig-year=first printed 1975 |access-date=10 ធ្នូ 2022 |archive-date=1 វិច្ឆិកា 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101232725/https://history.army.mil/html/books/090/90-14/CMH_Pub_90-14.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="Doyle2010">{{Cite book |last=Doyle |first=Robert C. |url=https://books.google.com/books?id=ZBryc3ANF6IC |title=The Enemy in Our Hands: America's Treatment of Enemy Prisoners of War from the Revolution to the War on Terror |publisher=University Press of Kentucky |year=2010 |isbn=978-0-8131-2589-3 |page=[https://archive.org/details/enemyinourhandsa0000doyl/page/269 269] |access-date=10 ធ្នូ 2022 |archive-date=25 ធ្នូ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225083324/https://books.google.com/books?id=ZBryc3ANF6IC |url-status=live }}</ref> ក្រោយចប់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] កម្លាំងទ័ពព្រៃប្រឆាំងជប៉ុនមួយបានលេចខ្លួនឡើងនៅលើទឹកដីប្រទេសវៀតណាម ស្ថិតក្រោមការដឹកនាំដោយយុទ្ធជនកុម្មុយនីស្តម្នាក់ឈ្មោះ [[ហូ ជីមិញ]] ហើយលោកបានប្រកាសបង្កើត[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]]ឡើងនៅទីក្រុង[[ហាណូយ]]នាអំឡុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤៥។<ref>{{Cite news |last=Huynh |first=Dien |date=30 March 2018 |title=The End of South Vietnam |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/03/30/opinion/the-end-of-south-vietnam.html |access-date=10 ធ្នូ 2022 |archive-date=1 មីនា 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301095834/https://www.nytimes.com/2018/03/30/opinion/the-end-of-south-vietnam.html |url-status=live }}.</ref> នៅឆ្នាំ១៩៤៩ អ្នកនយោបាយដែលជំទាស់នឹងលទ្ធិកុម្មុយនីស្តបានរួមគ្នាបង្កើតរដ្ឋាភិបាលប្រឆាំងមួយនៅទីក្រុងសៃហ្គនដោយមានការដឹកនាំពីអតីតអធិរាជវៀតណាមនាម [[បាវ ដាយ]]។ ការធ្វើ[[ប្រជាមតិរដ្ឋវៀតណាមឆ្នាំ១៩៥៥|ប្រជាមតិក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥]] អំពីអនាគតរដ្ឋាភិបាលនៃរដ្ឋវៀតណាមបានទទួលរងការប្រឆាំងយ៉ាងខ្លាំង ហើយជាលទ្ធផល ព្រះចៅបាវ ដាយត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីអំណាចដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] ដែលក្រោយមកបានប្រកាសខ្លួនលោកជាប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋថ្មីនៅថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៥។<ref name="Bühler2001p71">{{Cite book |last=Bühler |first=Konrad G. |url=https://books.google.com/books?id=Ty7NAG1Jl-8C |title=State Succession and Membership in International Organizations: Legal Theories Versus Political Pragmatism |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |year=2001 |isbn=978-90-411-1553-9 |pages=[https://books.google.com/books?id=Ty7NAG1Jl–8C&pg=PA71 71] |access-date=10 ធ្នូ 2022 |archive-date=25 ធ្នូ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225083317/https://books.google.com/books?id=Ty7NAG1Jl-8C |url-status=live }}</ref> បន្ទាប់ពី [[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤]] រដ្ឋមួយនេះបានបោះបង់ចោលការទាមទាររបស់ខ្លួនចំពោះផ្នែកខាងជើងនៃប្រទេស ហើយបានបង្កើតអធិបតេយ្យភាពផ្ទាល់ខ្លួននៅលើទឹកដីប៉ែកខាងត្បូងវៀតណាមពោលគឺតំបន់[[កូសាំងស៊ីន]] (''ណាំគី'') និងមួយផ្នែកនៃដែនដី[[អណ្ណាម]] (''ជុងគី'')។ លោកឌៀមត្រូវបានគេ[[ចំណាប់ខ្លួន និងឃាតកម្មលោកង៉ូ ឌិញឌៀម|ធ្វើឃាត]]នៅអំឡុងរដ្ឋប្រហារយោធាដែលដឹកនាំដោយលោកឧត្តមសេនីយ៍[[សឿង វ៉ាន់មិញ]]ដោយមានជំនួយពី [[ទី​ភ្នាក់​ងារ​ស៊ើប​ការណ៍កណ្តាល|សេអ៊ីអា]] ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣ ហើយរដ្ឋាភិបាលយោធាថ្មីមួយក៏បានឡើងកាន់អំណាចបានមួយរយៈពេលខ្លី។ បន្ទាប់ពីទទួលបានការគាំទ្រពីសហរដ្ឋអាមេរិកឱ្យមាន[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី]] លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]]ក៏បានជាប់ឆ្នោតឡើងដឹកនាំប្រទេសពីឆ្នាំ១៩៦៧ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៥។ [[សង្គ្រាមវៀតណាម]]បានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥ នៅពេលដែល[[វៀតកុង|រណសិរ្សរំដោះជាតិវៀតណាមខាងត្បូង]] (វៀតកុង) បានធ្វើសកម្មភាពបះបោរនៅលើទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងដោយមានការគាំទ្រប្រដាប់អាវុធពី[[វៀតណាមខាងជើង]] និងព្រមទាំងការគាំទ្របន្ថែមផ្សេងៗទៀតពី[[ចិន]] និង[[សហភាពសូវៀត]]។ សង្គ្រាមស៊ីវិលមួយនេះបានឆេះកញ្ជ្រោលកាន់តែខ្លាំងឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៥ នៅពេលដែលអាមេរិកបានលូកដៃធ្វើអន្តរាគមន៍បន្ថែមដូចជា ការបញ្ជូនទ័ពរបស់ខ្លួនឱ្យប្រយុទ្ធផ្ទាល់ និងហ្វឹកហ្វាត់ណែនាំយុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមផ្សេងៗដល់កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង។ យុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកជាប្រចាំនៅវៀតណាមខាងជើងត្រូវបានធ្វើឡើងជារឿយៗនៅរវាងឆ្នាំ១៩៦៦ និងឆ្នាំ១៩៦៧។ ការប្រយុទ្ធគ្នាបានឈានចូលដល់ចំណុចកំពូលនៅក្នុង[[យុទ្ធនាការតេត]]នៃខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៦៨ ជាមួយនឹងវត្តមានទាហានវៀតណាមខាងត្បូងជាងមួយលាននាក់ និងទាហានអាមេរិកប្រមាណ ៥០០,០០០ នាក់។ ទោះបីជាមានការយល់ស្របគ្នាលើបទឈប់បាញ់នៃ[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស]] ដែលបានបញ្ចប់នៅអំឡុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៣ បន្ទាប់ពីការចរចារគ្នាអស់រយៈពេលប្រាំឆ្នាំក្តី ការប្រយុទ្ធបង្ហូរឈាមគ្នានូវតែបន្តដដែរ។ កងទ័ពវៀតណាមខាងជើង និងកម្លាំងវៀតកុងបានចាប់ផ្តើម[[យុទ្ធនាការរដូវផ្ការីក|ធ្វើការលុកលុយជារួមលើកទីពីរ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥។ កងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តបាន[[ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន|វាយចូលកាន់កាប់ទីក្រុងសៃហ្គន]]នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ និងបានផ្តួលរំលំសាធារណរដ្ឋវៀតណាមដោយជោគជ័យ។ នៅថ្ងៃទី២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៧៦ [[រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង]] និង[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]] (វៀតណាមខាងជើង) បានរួបរួមគ្នាដើម្បីបង្កើតជា [[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម]]។ ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ===ស្ថាបនកម្ម=== {{See also|រដ្ឋវៀតណាម}} [[សាធារណរដ្ឋនិយម|គោលគំនិតសាធារណរដ្ឋ]]បាននាំចូលមកក្នុង[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិន]]ដោយចិននិជប៉ុននៅកំឡុងដើមសតវត្សរ៍ទី២០ ដោយវាបានណែនាំនូវគោលគំនិតថ្មីៗស្ដីអំពីរដ្ឋជាតិបែបសម័យទំនើប។<ref>{{Cite journal |last=Goscha |first=Christopher E. |date=2016a |title=Aux origines du républicanisme vietnamien: Circulations mondiales et connexions coloniales |journal=Vingtième Siècle. Revue d'histoire |issue=3 #131 |pages=17–35 |doi=10.3917/ving.131.0017}}</ref> គិតមកត្រឹមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩២០ គោលគំនិតនេះត្រូវបានឥស្សរជនវៀតណាមឱបក្រសោប ដោយក្នុងនោះមានទាំងអ្នកបដិវត្តន៍ និងអ្នកកំណែទម្រង់និយម។ ក្រុមពួកគេបានជះឥទ្ធិពលដល់ចលនាឯករាជ្យវៀតណាម តែទោះយ៉ាងណាត្រូវអាជ្ញាធរអាណានិគមបារាំងបង្ក្រាបគាបសង្កត់ទៅវិញ។ សកម្មជននិយមសាធារណរដ្ឋនាពេលនោះគឺមានប្រជាប្រិយភាពជាងភាគីខាងកុម្មុយនីស្ត ពិសេសនៅក្នុងបរិបទភាពជាអ្នកដឹកនាំនៃចលនាជាតិនិយម។<ref name="Rethink">{{cite book |last1=Tran |first1=Nu-Anh |last2=Vu |first2=Tuong |chapter=Rethinking Vietnamese Republicanism |in1=Tran |in2=Vu |year=2022 |id=2022a }}</ref>{{Rp|៣}} ដូច្នេះ បំណែងចែកមនោគមវិជ្ជានៅវៀតណាមគឺមានតាំងសម័យអាណានិគមមកម៉្លេះ ពោលគឺមុនសង្គ្រាមត្រជាក់សកល និងការចូលធ្វើអន្តរាគមន៍ពីសហរដ្ឋអាមេរិកទៅទៀត។<ref name="Perspect">{{cite book |last1=Vu |first1=Tuong |last2=Fear |first2=Sean |chapter=Introduction |in1=Vu |in2=Fear |year=2020 |id=2020a }}</ref>{{Rp|១០}} ====ជាប់ផុងខ្លួនរវាងកុម្មុយនីស្ត និងអាណានិគម==== [[សហភាពឥណ្ឌូចិនកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២|នៅកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២]] ទឹកដីឥណ្ឌូចិនបានកំពុងស្ថិតក្រោមអាជ្ញាធរ[[បារាំងវីឈី]] ហើយត្រូវជប៉ុនចូលត្រួតត្រាបន្ថែមមួយជាន់ទៀតចាប់ផ្ដើមនៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤០។ បន្ទាប់ពី[[រដ្ឋប្រហារជប៉ុនក្នុងសហភាពឥណ្ឌូចិន|អំណាចរដ្ឋបាលបារាំងត្រូវបានដក]]ចេញនៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៥ ហើយជប៉ុនបាន[[ការទទួលចុះចាញ់របស់ជប៉ុន|សុំចុះចាញ់សង្គ្រាម]]នៅក្នុងខែសីហានៃឆ្នាំដដែរ ប្រជាជាតិវៀតណាមបានខ្វែងគំនិតគ្នាជុំវិញជោគវាសនារបស់ខ្លួននៅក្រោយសម័យអាណានិគម។<ref name="Reilly 2016">{{cite journal |last1=Reilly |first1=Brett |title=The Sovereign States of Vietnam, 1945–1955 |journal=Journal of Vietnamese Studies |date=2016 |volume=11 |issue=3–4 |pages=103–139 |doi=10.1525/jvs.2016.11.3-4.103}}</ref> ស្មារតីជាតិនិយមវៀតណាមបានពុះកញ្ជ្រោលកាន់តែខ្លាំងក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ រីឯក្រុមកុម្មុយនីស្ត[[វៀតមិញ]] ដោយបន្លំលាក់ខ្លួនជាបក្សពួកជាតិនិយម បានឆក់យកឱកាសមហិមានេះផ្ដួលរំលំរបប[[ចក្រភពវៀតណាម]]តាមរយៈ[[បដិវត្តន៍ខែសីហា]] រួចបានប្រកាសបង្កើត[[វៀតណាមខាងជើង|សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]] (ស.ប.វ.) ឡើងនៅទីក្រុង[[ហាណូយ]]។ ទន្ទឹមគ្នានេះដែរ គេបានកំណត់យកខ្សែស្របទី១៦ នៅក្នុង[[សន្និសីទទីក្រុងផតស្តាំ]]ដើម្បិពុះចែកទឹកដីវៀតណាមជាពីរតំបន់យោធា៖ [[ការត្រួតត្រារបស់ចិននៅវៀតណាមភាគខាងជើង (១៩៤៥–១៩៤៦)|កងកម្លាំងជាតិនិយមចិនកាន់កាប់ប៉ែកខាងជើង]] និងកងកម្លាំងអង់គ្លេសកាន់កាប់ប៉ែកខាងត្បូង ដើម្បីដកហូតអាវុធពីកងទ័ពជប៉ុន។ នៅប៉ែកខាងត្បូង កងកម្លាំងរបស់ដោយអង់គ្លេសបានគាំទ្រជួយសម្រួលបារាំងក្នុងការស្តារនឹមអាណានិគមនៅឥណ្ឌូចិនឡើងវិញ ដោយពួកគេត្រូវ[[សង្គ្រាមនៅវៀតណាមភាគខាងត្បូង (១៩៤៥–១៩៤៦)|ប្រយុទ្ធបង្ក្រាបក្រុមប្រដាប់អាវុធវៀតណាម]]ជាច្រើនក្រុម ដើម្បីធានាការគ្រប់គ្រងលើទីក្រុងសៃហ្គន និងមជ្ឈមណ្ឌលទីប្រជុំជនផ្សេងៗទៀត។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦ កិច្ចព្រមព្រៀងបារាំង-ចិន និង[[កិច្ចព្រមព្រៀងហូ-សង់តឺនី|ហូ-សង់តឺនី]]បានអនុញ្ញាតឱ្យកងកម្លាំងបារាំងចូលជំនួសកងកម្លាំងចិននៅទឹកដីភាគខាងជើងលើខ្សែស្របទី១៦ ហើយបានសម្រួលបង្កើតកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាង ស.ប.វ. និងបារាំង ដោយចំណុចខាងក្រោយនេះបានជួយពង្រឹងគោលជំហរនិងឥទ្ធិពលរបស់វៀតមិញ ខណៈធ្វើឱ្យក្រុមជាតិនិយមដទៃធ្លាក់ចុះខ្សោយ។{{sfn|Goscha|2016|pages=204–208}}{{sfn|Holcombe |2020|pages=35, 38–44}} នៅដើមរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំនោះ ពួកវៀតមិញបានឃុបឃិតជាមួយកងកម្លាំងបារាំងដើម្បីលុបបំបាត់ក្រុមជាតិនិយមដទៃ ដែលមានទំនោរប្រឆាំងនឹងអាណានិគមកិច្ចរបស់បារាំង។{{sfn|Kort|2017|pages=83–84}}{{sfn|Tran|2023|pp=699–700}}<ref name="Guillemot 2004">{{cite book |last=Guillemot |first=François |chapter=Au coeur de la fracture vietnamienne : l'élimination de l'opposition nationaliste et anticolonialiste dans le Nord du Vietnam (1945–1946) |pages=175–216 |editor-last1=Goscha |editor-first1=Christopher E. |editor-last2=de Tréglodé |editor-first2=Benoît |title=Naissance d'un État-Parti: Le Viêt Nam depuis 1945 |date=2004 |publisher=Les Indes savantes |location=Paris |url=https://www.lesindessavantes.com/ouvrage/naissance-dun-etat-parti/ |isbn=9782846540643 |archive-date=22 May 2022 |access-date=2 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522234710/https://www.lesindessavantes.com/ouvrage/naissance-dun-etat-parti/ |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220522234710/https://www.lesindessavantes.com/ouvrage/naissance-dun-etat-parti/ |date=22 ឧសភា 2022 }}</ref>{{Rp|២០៥–២០៧}}<ref name="Reilly 2018">{{cite thesis |last1=Reilly |first1=Brett |title=The Origins of the Vietnamese Civil War and the State of Vietnam |type=PhD |year=2018 |publisher=University of Wisconsin–Madison |url=https://search.library.wisc.edu/catalog/9913275159802121 |archive-date=11 June 2025 |access-date=2 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250611233019/https://search.library.wisc.edu/catalog/9913275159802121 |url-status=live }}</ref>{{Rp|១៧៥–១៧៧}} តាមរយៈការកម្ចាត់បក្សពួកជាតិនិយមផ្សេងនេះហើយ វៀតមិញបានបង្ខូចនូវសមត្ថភាពដ៏ទូលំទូលាយរបស់វៀតណាមក្នុងការទប់ទល់នឹងដំណើរស្តារអាណានិគមត្រួតត្រារបស់បារាំង។<ref name="Vu 1966">{{cite journal |author=Vu Van Thai |author-link=Vũ Văn Thái |title=Vietnam: Nationalism under Challenge |journal=Vietnam Perspectives |year=1966 |volume=2 |issue=2 |pages=8–9 |jstor=30182492 }}</ref>{{sfn|Kort|2017|page=85}} មិនយូរ [[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១|សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ]]ក៏បានផ្ទុះឡើងនៅថ្ងៃទី១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤៦ នៅពេលដែលកងកម្លាំងបារាំងបានព្យាយាមគ្រប់គ្រងទីក្រុងហាណូយ និងទីក្រុងដទៃទៀតនៅវៀតណាមភាគខាងជើង។ ក្រុមអ្នកជាតិនិយមប្រឆាំងអាណានិគម ក៏ដូចជាប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តមួយចំនួន បានជាប់ផុងខ្លួននៅចន្លោះភាគីសង្គ្រាមទាំងសងខាង ដោយត្រូវបង្ខំចិត្តជ្រើសយកអព្យាក្រឹតភាព (គេនិយមហៅថា ''attentistes'') ក្នុងនោះរួមមានលោក[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] និងក្រុមអ្នកនយោបាយ[[គណបក្សជាតិនិយមដាយវៀត|ដាយវៀត]]មួយចំនួន។<ref>{{Cite encyclopedia |last1=Goscha |first1=Christopher E. |title=Attentisme |encyclopedia=Historical Dictionary of the Indochina War (1945–1954): An International and Interdisciplinary Approach |pages= |date=2011 |publisher=NIAS Press |isbn=9788776940638 |url=https://indochine.uqam.ca/en/historical-dictionary/83-attentisme.html }}</ref> ====ការតស៊ូជំនះការបែកបាក់សាមគ្គី==== ដោយសកម្មភាពព្យាយាមកម្ទេចចលនាជាតិនិយមវៀតណាមដោយវៀតមិញ ក្រុមបក្សពួកជាតិនិយមក៏ដូចជាសាសនាបានប្រមូលផ្តុំគ្នាគាំទ្រអតីតព្រះចៅអធិរាជ[[បាវ ដាយ]]ឱ្យបើកការចរចាជាមួយបារាំង។{{sfn|Goscha|2016|page=241}} ជាលទ្ធផល [[រដ្ឋវៀតណាម]] (រ.វ.ណ.) ក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមរយៈកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងក្រុមបក្សប្រឆាំងកុម្មុយនីស្ត និងបារាំងនៅថ្ងៃទី១៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៤៦ ដោយមានបាវ ដាយជាព្រះប្រមុខរដ្ឋ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥០ ប្រទេស[[ចិន]] [[សហភាពសូវៀត]] និងបណ្ដារដ្ឋកុម្មុយនីស្តដទៃបានរួមគ្នាទទួលស្គាល់ ស.ប.វ. ខណៈ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] និងប្រទេសប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តដទៃបានទទួលស្គាល់ រ.វ.ណ.។ សង្គ្រាមស៊ីវិលនិងសង្គ្រាមអាណានិគមនៅឥណ្ឌូចិនមកដល់ចំណុចនេះក៏បានក្លាយជាវិបត្តិអន្តរជាតិ និងជាប់ទាក់ទងជាមួយ[[សង្គ្រាមត្រជាក់]]សកល។{{sfn|Asselin|2024|pages=90–95}} [[File:Vietnamese refugees board LST 516 during Operation Passage to Freedom, October 1954 (030630-N-0000X-001).jpg|thumb|ជនភៀសខ្លួនប្រមាណមួយលាននាក់បានរត់គេចចេញពីវៀតណាមខាងជើងនៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៥៤–១៩៥៥]] រដ្ឋវៀតណាមបានដកខ្លួនចេញពី[[សហភាពបារាំង]]នៅថ្ងៃទី២០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥៤។{{sfn|Goscha|2016|page=286}} នៅថ្ងៃបន្ទាប់ បារាំងនិងវៀតមិញបានព្រមព្រៀងគ្នានៅឯ[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤|សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវ]]ថា រដ្ឋប្រទេសវៀតណាមនឹងត្រូវបែងចែកជាពីរនៅចំណុចខ្សែស្របទី ១៧ ជាបណ្តោះអាសន្ត ហើយរដ្ឋវៀតណាមនឹងកាន់កាប់ទឹកដីភាគខាងត្បូងនៃខ្សែស្របទី១៧ នោះ ដោយនឹងរង់ចាំដំណើរការបង្រួបបង្រួមជាប្រទេសតែមួយវិញតាមការបោះឆ្នោតដែលនឹងរៀបចំឡើងនៅឆ្នាំ១៩៥៦។ រដ្ឋវៀតណាម និងសហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រឆាំងយ៉ាងដាច់អហង្ការចំពោះដំណោះស្រាយចុងក្រោយនៅទីក្រុងហ្សឺណែវនេះ ក៏ដូចជាការបែងចែកវៀតណាមជាពីរផ្នែក។<ref name="Pentagon A5">{{Cite web |year=2011 |orig-year=1969 |editor=United States Department of Defense |title=Origins of the Insurgency in South Vietnam, 1954–1960 |url=https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-5.pdf |series=The Pentagon Papers |website=National Archives and Records Administration |pages= |access-date=2 July 2026 |archive-date=12 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230912155004/https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-5.pdf |url-status=live }}</ref>{{Rp|៧}} កំឡុងពេលចាំការបោះឆ្នោតមកដល់ ប្រជាជនវៀតណាមខាងជើងប្រមាណមួយលាននាក់បានផ្លាស់ទីឆ្លងចូលមកវៀតណាមខាងត្បូងតាមរយៈ[[ប្រតិបត្តិការដំណើរឆ្លងទៅសេរីភាព|ប្រតិបត្តិការ]]គាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិក ឬដោយមធ្យោបាយផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេ។<ref>{{Cite journal |last=Catton |first=Philip E. |date=2014 |title=“It Would Be a Terrible Thing if We Handed These People over to the Communists”: The Eisenhower Administration, Article 14(d), and the Origins of the Refugee Exodus from North Vietnam |journal=Diplomatic History |volume=39 |issue=2 |pages=331–358 |doi=10.1093/dh/dhu002}}</ref> សាសនិកកាតូលិកយ៉ាងហោចចំនួន ៥០០,០០០ នាក់បានធ្វើដំណើរមកភាគខាងត្បូងដោយហេតុផលផ្សេងៗ ដែលក្នុងនោះគេភាគច្រើនខ្លាចត្រូវវៀតមិញធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ។ ពុទ្ធសាសនិកប្រមាណ ២០០,០០០ នាក់ក៏បានធ្វើដំណើររត់មកភាគខាងត្បូងដូចគ្នាដែរ{{sfn|Goscha|2016|page=280}} និងក៏ដូចជាក្រុមជនជាតិភាគតិចចិនរាប់ម៉ឺននាក់បន្ថែមទៀតដូច [[ចិននុង|នុង]] [[ជនជាតិមឿង|មឿង]] [[ជនជាតិតៃ (វៀតណាម)|តៃ]] [[ជនជាតិតៃថូ|តៃថូ]] [[ជនជាតិយ៉ាវ (អាស៊ី)|ម៉ាន]] និង[[ជនជាតិហ្មុង|ម៉េវ]]ជាដើម។<ref>{{Cite book |last=Nguyễn Trắc Dĩ |title=Đồng bào các Sắc tộc Thiểu số Việt Nam |publisher=Bộ Phát triển Sắc tộc |year=1972 |pages=101–121}}</ref> ទស្សនៈប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តនៅវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានពង្រឹងបន្ថែមដោយក្រុមបញ្ញវន្តចំណាកស្រុកពីខាងជើង{{sfn|Hoang|2009|page=19}} ដោយពួកគេបានអះអាងថា ពួកកុម្មុយនីស្តវៀតមិញបានក្បត់នឹងបុព្វហេតុជាតិនិងឯករាជ្យភាពជាតិ។{{sfn|Tran|2023|p=694, 702–704}} ដំណាលគ្នានេះដែរ សមាជិកវៀតមិញប្រមាណ ៩០,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសទៅភាគខាងជើង ខណៈដែលកម្មាភិបាលប្រមាណពី ៥,០០០ ទៅ ១០,០០០ នាក់ត្រូវបានបន្សល់ទុកនៅភាគខាងត្បូង ក្នុងគោលដៅពង្រីកសកម្មភាពនយោបាយ និងកោលាហល។<ref name="Pentagon A5"/> គណៈកម្មាធិការសន្តិភាពសៃហ្គន-ឆូលុង ដែលជារណសិរ្ស[[វៀតកុង]]ដំបូងគេ ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៥៤ ក្នុងនាមជាក្បាលម៉ាស៊ីនដឹកនាំវៀតកុង។<ref name="Pentagon A5"/>{{Rp|១៦០}} ដោយសារគណៈប្រតិភូទីក្រុងសៃហ្គនមិនបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងហ្សឺណែវនោះ ដូច្នេះរដ្ឋវៀតណាមក៏អាចមិនប្រតិបត្តិតាមសំណើនិងដំណោះស្រាយនៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងនោះដែរ។<ref name="Cheng1997p11" /> នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥៥ នាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]បានប្រកាសថា វៀតណាមខាងត្បូងនឹងមិនចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតដែលបានបញ្ជាក់នៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងហ្សឺណែវនោះទេ ដោយអះអាងថា ការបោះឆ្នោតដែលធ្វើឡើងនៅវៀតណាមខាងជើងក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកកុម្មុយនីស្តគឺមិនមានអ្វីសេរីឡើយ។<ref name="Tuyen bo">{{cite news |author= |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Lời tuyên bố truyền thanh của Ngô Thủ-tướng ngày 16-7-1955 |work=Tin điễn |issue=238 |location=Saigon |date=18 July 1955 |url=https://gpa.eastview.com/crl/sean/newspapers/tndn19550718-01.1.1 |page= |quote= |via=​ }}<br />{{Cite book |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Con đường Chính nghĩa: Độc lập, Dân chủ |volume=II |year=1956 |location=Saigon |publisher=Sở Báo chí Thông tin, Phủ Tổng thống |chapter= ‘Lời tuyên bố truyền thanh của Thủ tướng Chánh phủ ngày 16-7-1955 về hiệp định Genève và vấn đề thống nhất đất nước’; ‘Tuyên ngôn của Chánh phủ Quốc gia Việt Nam ngày 9-8-1955 về vấn đề thống nhất lãnh thổ’ |url= |pages=11–13}}</ref><ref name="Cheng1997p11">{{Cite book |last=Ang Cheng Guan |url=https://books.google.com/books?id=2ONOHIXGnrEC |title=Vietnamese Communists' Relations with China and the Second Indochina War (1956–62) |publisher=McFarland |year=1997 |isbn=978-0-7864-0404-9 |location=Jefferson, North Carolina |page=[https://books.google.com/books?id=2ONOHIXGnrEC&pg=PA11 11] |access-date=5 July 2026 }}</ref> រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក លោក[[ចន ហ្វរស្ទើរ ដុលស៍]]បានថ្លែងបញ្ជាក់បន្ថែមថា ប្រសិនបើការបោះឆ្នោតអាចប្រព្រឹត្តទៅក្រោមលក្ខខណ្ឌសេរីទាំងក្នុងពីរតំបន់មែននោះ ពួកកុម្មុយនីស្តនឹងមិនអាចឈ្នះសំឡេងគាំទ្រអ្វីឡើយ។<ref name="Pentagon A5"/>{{Rp|៩}} ===សាធារណរដ្ឋទីមួយ (១៩៥៥–១៩៦៣)=== {{see also|ង៉ូ ឌិញឌៀម|សមរភូមិទីក្រុងសៃហ្គន (១៩៥៥)|ប្រជាមតិរដ្ឋវៀតណាមឆ្នាំ១៩៥៥}} [[File:President NGO DINH DIEM welcomed by H.M. BHUMIBOL ADULADEJ King of Thailand.jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីឌៀមនៅក្នុងពិធីស្វាគមន៍ដោយព្រះរាជាសៀមព្រះបាទ[[ភូមិពលអតុល្យតេជ]] នៅទីក្រុងបាងកក ឆ្នាំ១៩៥៧។]] [[File:330-ps-8389-aps-57-10505 16217622129 o.jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីឌៀម និងអនុរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ អេ. ឃ្វើលស៍]] កំពុងឈរពិនិត្យមើលកងឆ្មាំកិត្តិយសនៅឯមន្ទីរបញ្ចកោណ រដ្ឋវើជីញ៉ា ឆ្នាំ១៩៥៧។]] លោកឌៀមបានរៀបចំធ្វើ[[ប្រជាមតិរដ្ឋវៀតណាមឆ្នាំ១៩៥៥|ប្រជាមតិមួយ]]នៅថ្ងៃទី២៣ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៥ ដើម្បីកំណត់អនាគតប្រព័ន្ធនយោបាយនៃប្រទេស។ នៅក្នុងសន្លឹកឆ្នោត ប្រជាជនវៀតណាមខាងត្បូងមានជម្រើសអាចបោះឆ្នោតរើសយកសាធារណរដ្ឋ ដែលនឹងដកព្រះចៅបាវ ដាយចេញពីតំណែងព្រះប្រមុខរដ្ឋ។ ចំនួនសន្លឹកឆ្នោតត្រូវស្ថិតក្រោមការត្រួតពិនិត្យមើលពីប្អូនប្រុសរបស់ឌៀមគឺលោក[[ង៉ូ ឌិញញូ]] ហើយលទ្ធផលចុងក្រោយបានបង្ហាញថា ឌៀមបានទទួលសំឡេងគាំទ្រប្រមាណដល់ ៩៨ ភាគរយឯណោះ។<ref name="Karnow">{{Cite book |last=Karnow |first=Stanley |title=Vietnam: A History |publisher=Penguin Books |year=1997 |isbn=0-670-84218-4}}</ref>{{rp|២៣៩}} នៅថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៥ ឌៀមបានប្រកាសសាមីខ្លួនជាប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមថ្មីដែលទើបនឹងប្រកាសថ្មីថ្មោង។<ref name="historyplace">{{Cite web |title=The Vietnam War: Seeds of Conflict: 1945–1960 |url=http://www.historyplace.com/unitedstates/vietnam/index-1945.html |access-date=6 July 2026 |website=historyplace.com |archive-date=17 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217062228/http://www.historyplace.com/unitedstates/vietnam/index-1945.html |url-status=live}}</ref> មកដល់ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៥៥ វៀតណាមខាងត្បូងក្រោមអំណាចឌៀមបានបញ្ចប់កិច្ចព្រមព្រៀងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុដែលមានស្រាប់ជាមួយប្រទេសបារាំង ហើយបានដកតំណាងខ្លួនចេញពីសភាសហភាពបារាំង។<ref>{{Cite web |year=2011 |orig-year= |editor=United States Department of Defense |title=U.S. and France's Withdrawal from Vietnam, 1954–1956 |url=https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-3.pdf |series=The Pentagon Papers |website=National Archives and Records Administration |pages= |access-date= |archive-date= |archive-url= }}</ref>{{Rp|v}} ដោយឃើញថាសហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងតែបង្កើនអន្តរាគមន៍នៅវៀតណាមខាងត្បូងកាន់តែច្រើនឡើងៗ ហើយណាមួយខ្លួនត្រូវការទ័ពប្រយុទ្ធនៅ[[សង្គ្រាមអាល់ហ្សេរី|អាល់ហ្សេរី]]ទៀតនោះ ដូច្នេះបារាំងក៏បានសម្រេចតិត្តដកទ័ពទាំងប៉ុន្មានដែលខ្លួនមានចេញពីប្រទេសវៀតណាមទាំងស្រុងនៅខែមេសា ឆ្នាំ១៩៥៦។<ref name=historyplace/> ថ្វីបើមានការកំណត់រៀបចំការបោះឆ្នោតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៦ ដើម្បីរើសយករដ្ឋាភិបាលជាតិដឹកនាំប្រទេសវៀតណាមរួមមួយមែននោះ ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧ ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍ឯករាជ្យមកពីប្រទេសឥណ្ឌា ប៉ូឡូញ និងកាណាដា ដែលជាតំណាងឱ្យ[[គណៈកម្មការត្រួតពិនិត្យអន្តរជាតិ]]បានថ្លែងសេចក្ដីថា ដំណើរបោះឆ្នោតដោយយុត្តិធម៌និងមិនលម្អៀងគឺមិនអាចធ្វើទៅរួចនោះទេ ព្រោះថាភាគីទាំងសងខាងមិនបានគោរពតាមលក្ខខណ្ឌនៃកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់នៅទីក្រុងហ្សឺណែវនោះឡើយ។<ref>{{Cite book |last=Woodruff |first=Mark |title=Unheralded Victory: The Defeat of The Viet Cong and The North Vietnamese |publisher=Presidio Press |year=2005 |isbn=0-8914-1866-0 |page=6}}</ref> នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៦ ឌៀមដោយមានការជួយជំរុញគាំទ្រពីសហរដ្ឋអាមេរិក បានប្រកាសដាក់ចេញនូវកម្មវិធីកំណែទម្រង់ដីធ្លីមួយដោយកំណត់ទំហំស្រែចម្ការស្រូវឱ្យនៅត្រឹមអតិបរមា ២៤៧ ហិចតាក្នុងមួយម្ចាស់ដី ដោយដីលើសទាំងប៉ុន្មានត្រូវតែលក់ឱ្យកសិករឯទៀតដែលគ្មាន ឬខ្វះដីធ្លី។ ជាលទ្ធផល ដីកសិកម្មប្រមាណជាង ១.៨ លានហិចតាត្រូវបានដាក់លក់ ខណៈអាមេរិកជាអ្នកចេញមុខបង់ប្រាក់ឱ្យម្ចាស់ដី ហើយលើសពីនេះ ម្ចាស់ដីធ្លីទាំងនោះផងដែរអាចទទួលបានប្រាក់ដែលបង់ដោយអ្នកទិញដីរហូតដល់ទៅរយៈពេលប្រាំមួយឆ្នាំ។ កំណែទម្រង់ដីធ្លីនេះត្រូវបានអាមេរិកចាត់ទុកថាជាជំហានដ៏សំខាន់ចាំបាច់មួយដើម្បីបង្កើនការគាំទ្រដល់រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងដែលទើបនឹងកើតថ្មី និងបង្ខូចកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងឃោសនារបស់ពួកកុម្មុយនីស្ត។<ref name="Collision">{{Cite book |last1=Doyle |first1=Edward |url=https://archive.org/details/collisionofcultu00doyl |title=The Vietnam Experience, a Collision of Cultures |last2=Weiss |first2=Stephen |publisher=Boston Publishing Company |year=1984 |isbn=978-0-939526-12-3 |url-access=registration}}</ref>{{rp|១៤}} [[បក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាម|បក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាមខាងជើង]]បានប្រកាសអនុម័ត "ប្រជាសង្គ្រាម" លើវៀតណាមខាងត្បូងនៅក្នុងសម័យប្រជុំមួយក្នុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៥៩ ហើយការសម្រេចចិត្តនេះត្រូវបានបញ្ជាក់បន្ថែមដោយការិយាល័យនយោបាយនៅក្នុងខែមីនា។<ref name=historyplace/> នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៩ [[ក្រុមលេខ៥៥៩]] ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីអភិរក្សនិងអភិវឌ្ឍ[[ផ្លូវលំហូជីមិញ]] ដែលកាលនុះជាផ្លូវចុះឡើងភ្នំឆ្លងកាត់ប្រទេសឡាវចូលទៅវៀតណាមខាងត្បូង។ កម្មាភិបាលកុម្មុយនីស្តប្រមាណ ៥០០ នាក់ត្រូវបានបញ្ជូនទៅភាគខាងត្បូងតាមផ្លូវនេះនៅក្នុងឆ្នាំដំបូងនៃប្រតិបត្តិការសឹក។<ref>{{Cite book |last=Pribbenow |first=Merle |title=Victory in Vietnam: The Official History of the People's Army of Vietnam |publisher=University Press of Kansas |year=2002 |isbn=0-7006-1175-4 |page=xi}}</ref> គិតមកដល់ឆ្នាំ១៩៦០ ដំណើរការកំណែទម្រង់ដីធ្លីវៀតណាមខាងត្បូងបានជាប់គាំង ក៏ព្រោះតែឌៀមមិនដែលមានបំណងគាំទ្រកំណែទម្រង់ពិតប្រាកដនោះឡើយ ដោយសារតែបក្សពួកអ្នកគាំទ្រធំៗរបស់លោកភាគច្រើនគឺសុទ្ធសឹងជាម្ចាស់ដីធ្លីខ្នាតធំ។ ខណៈដែលសហរដ្ឋអាមេរិកបានគំរាមកំហែងកាត់ផ្តាច់ជំនួយ លុះត្រាតែកំណែទម្រង់ដីធ្លីត្រូវបន្ត លោកឌៀមបានមិនអើពើដោយវាយតម្លៃយ៉ាងត្រឹមត្រូវថា អាមេរិកគឺគ្រាន់តែនិយាយបំភ័យប៉ុណ្ណោះ។<ref name=Collision/>{{rp|១៦}} ពេញមួយរយៈកាលនេះ កម្រិតនៃជំនួយនិងការគាំទ្រផ្នែកនយោបាយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកលើវៀតណាមខាងត្បូងបានកើនឡើងជាលំដាប់។ តែទោះយ៉ាងណាក្តី របាយការណ៍ប៉ាន់ស្មានចារកម្មរបស់អាមេរិកក្នុងឆ្នាំ១៩៦១ បានបង្ហាញឱ្យឃើញថា "ពាក់កណ្តាលនៃតំបន់ជនបទទាំងមូលនៅភាគខាងត្បូងនិងនិរតីនៃទីក្រុងសៃហ្គន ក៏ដូចជាតំបន់មួយចំនួននៅភាគខាងជើង គឺសុទ្ធតែស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកកុម្មុយនីស្ត។ តំបន់មួយចំនួនខ្លះវិញមិនមានអាជ្ញាធររដ្ឋាភិបាលគ្រប់គ្រងច្បាស់លាស់ឡើយ ដោយគ្មានវត្តមានកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធសំខាន់ណាមួយទេ។ កម្លាំងវៀតកុងវិញបានរីកហុំព័ទ្ធតំបន់ជុំវិញទីក្រុងសៃហ្គន ហើយថ្មីៗនេះបានកំពុងចាប់ផ្តើមរំកិលខ្លួនបន្តិចម្តងៗចូលទៅកៀកទីក្រុង"។<ref name="auto">{{Cite book |last1=Sheehan |first1=Neil |url=https://books.google.com/books?id=YjM5DwAAQBAJ&q=one-half+of+the+entire+rural+region+south+and+southwest+of+Saigon&pg=PT135 |title=The Pentagon Papers: The Secret History of the Vietnam War |last2=Smith |first2=Hedrick |last3=Kenworthy |first3=E. W. |last4=Butterfield |first4=Fox |date=2017 |publisher=Skyhorse Publishing |isbn=978-1-63158-293-6 |access-date=6 July 2026 |archive-date=16 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316070621/https://books.google.com/books?id=YjM5DwAAQBAJ&q=one-half+of+the+entire+rural+region+south+and+southwest+of+Saigon&pg=PT135 |url-status=live}}</ref> របាយការណ៍ដដែរ ដែលក្រោយមកត្រូវបានដកស្រង់នៅក្នុង ''The Pentagon Papers'' បានបន្តថា "មនុស្សជាច្រើនមានអារម្មណ៍ថា [ឌៀម] មិនអាចប្រមូលកម្លាំងប្រជាជនឱ្យរួបរួមគ្នាដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងពួកកុម្មុយនីស្តបានឡើយ ព្រោះតែរូបលោកច្រើនពឹងផ្អែកលើអំណាចគ្រប់គ្រងដោយបុគ្គលម្នាក់ (ពោលគឺសាមីខ្លួនលោក) ខណៈអំពើពុករលួយត្រូវបានលើកលែងទៅលើក្រុមមនុស្សជិតស្និទ្ធរបស់លោក និងណាមួយ លោកតែងបដិសេធមិនព្រមបន្ធូរបន្ថយប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងសាធារណៈដ៏តឹងរ៉ឹង"។<ref name="auto"/> ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ១៩៦២ វៀតណាមខាងជើងបានបង្កើនកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងធ្វើសង្គ្រាមរបស់ខ្លួនដោយបញ្ជូនយុទ្ធជននិងសម្ភារៈបន្ថែមចូលមកក្នុងវៀតណាមខាងត្បូង។ ទន្ទឹមនឹងនេះ បន្ទាប់ពីបែកមិត្តភាពនឹងសូវៀត ហើយបដិសេធគោលនយោបាយ "រួមរស់ដោយសន្តិភាព" របស់ទីក្រុងម៉ូស្គូជាមួយលោកខាងលិច ទីក្រុងប៉េកាំងក៏បានបង្កើនជំនួយឥទ្ធិពលបន្ថែមដល់ទីក្រុងហាណូយដោយផ្តល់វៀតកុងនូវអាវុធធុនតូច និងធុនធ្ងន់សំខាន់ៗ។<ref name="Miller 2024">{{cite book |last=Miller |first=Edward |chapter=Points of Departure – The Global and Local Origins of the Vietnam War |pages=8–23 |editor-last=Miller |editor-first=Edward |title=The Cambridge History of the Vietnam War, Volume I: Origins |date=2024 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781316225240.002 |doi-access= |isbn=9781316225240 }}</ref>{{rp|២១}} ===របបសឹកយោធា (១៩៦៣–១៩៦៧)=== {{See also|វិបត្តិព្រះពុទ្ធសាសនា|រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៤|រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦៤|រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៥|ការបះបោរព្រះពុទ្ធសាសនា}} របបរដ្ឋាភិបាលឌៀមបានធ្លាក់ចុះប្រជាប្រិយភាពក្នុងចំណោមប្រជាជនវៀតណាមខាងត្បូងទូទៅ និងពី[[ចន ផ្វ. ខេនណឹឌី|រដ្ឋបាលខេនណឹឌី]] ដោយសារតែការគ្រប់គ្រងដឹកនាំស្ថានការណ៍មិនល្អទាក់ទិននឹងសកម្មជនព្រះពុទ្ធសាសនា និងការបរាជ័យក្នុងសមរភូមិក្រោមថ្វីដៃវៀតកុង។ នៅក្នុងនោះ អាជ្ញាធររដ្ឋបាលឌៀមបានបើក[[ហេតុការណ៍បាញ់ប្រហារហ្វេហ្វាត់ដាំន|ការបាញ់ប្រហារ]]ទៅលើក្រុមអ្នកបាតុករដោយផ្ដាច់ជីវិតមនុស្សប្រាំបួននាក់ ដែលជាហេតុជំរុញឱ្យផ្ទុះ[[វិបត្តិព្រះពុទ្ធសាសនា]]ឡើង ក៏ដូចជាបាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលជាច្រើនលើកច្រើនកន្លែង។ ស្ថានភាព​បានបន្តវិវត្ត​ដល់​កម្រិត​ធ្ងន់ធ្ងរ​នៅ​ពេល​ដែល​[[កងទ័ពនៃកងកម្លាំងពិសេសនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម|កងកម្លាំង​ពិសេស]]​ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ចូល[[ការវាយឆ្មក់វត្តអារាមសាឡឺយ|វាយ​ឆ្មក់]]​ក្នុង​បរិវេណវត្ត​អារាម​ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស ដែលបណ្ដាលឱ្យមានអ្នកស្លាប់បាត់បង់ជីវិតប្រមាណរាប់​រយ​នាក់។ ទីបំផុត លោកឌៀមត្រូវ​បានដកអំណាច​តាមរយៈ​[[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦|រដ្ឋប្រហារ​មួយ]]​នៅ​ថ្ងៃ​ទី១ ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣ ក្រោយពីមាន​ការ​យល់ព្រម​ដោយ​សម្ងាត់​ពី​អាមេរិក។ ការទម្លាក់ឌៀមចេញពីអំណាច ក៏ដូចជា[[ការចាប់ខ្លួន និងឃាតកម្មលើង៉ូ ឌិញឌៀម|ឃាតកម្មលើរូបលោក]] បានបង្កឱ្យកើតមានអស្ថិរភាពនយោបាយ និងការធ្លាក់ធម្មានុរូបភាពរបស់រដ្ឋាភិបាលទីក្រុងសៃហ្គន។ លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[សឿង វ៉ាន់មិញ]]បានក្លាយជាប្រធានាធិបតី មុនពេលលោកត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីតំណែងដោយ[[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៤|រដ្ឋប្រហារមួយទៀត]]នៅខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៤ ដោយលោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[ង្វៀន ខាញ់]]។ បន្ទាប់មក លោក[[ហ្វាន់ ខាកស៊ូ]]ក៏ត្រូវបានតែងតាំងជាប្រធានាធិបតីថ្មី ប៉ុន្តែអំណាចនយោបាយពិតគឺស្ថិតក្នុងដៃរបស់នាយឧត្តមសេនីយ៍ខាញ់ទៅវិញទេ។ ទន្ទឹមគ្នានេះ [[ឧប្បត្តិហេតុឈូងសមុទ្រតុងកឹង]]នៃថ្ងៃទី២ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៤ បានបើកផ្លូវឱ្យអាមេរិកចូលអន្តរាគមន៍នៅក្នុងសង្គ្រាមដោយផ្ទាល់ ហើយគិតត្រឹមចុងឆ្នាំនោះ កងទ័ពអាមេរិកជិត ២០០,០០០ នាក់ត្រូវបានបញ្ជូនមកវៀតណាម។ ខាញ់បានព្យាយាមឆក់ឱកាសពីវិបត្តិនេះដោយតាក់តែង[[ធម្មនុញ្ញវ៉ុងតាវ]]ឡើង ពោលជារដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីដែលនឹងកាត់បន្ថយសេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋនិងប្រមូលផ្តុំអំណាចមកនៅក្រោមបាតជើងលោក ប៉ុន្តែវាត្រូវបានរំសាយទៅវិញក្រោយត្រូវប្រឈមនឹងការតវ៉ាបាតុកម្មនិងកូដកម្មពីមហាជន។ រដ្ឋប្រហារប៉ុនប៉ងចំនួនពីរត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុង[[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦៤|ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៤]] និង[[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៥|ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៦៥]] ដែលរដ្ឋប្រហារចុងក្រោយនេះបានប្រព្រឹត្តិទៅដោយជោគជ័យ នាំឱ្យសេនាប្រមុខទ័ពអាកាស លោក[[ង្វៀន កាវកី]]ឡើងជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ខណៈលោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]]បានក្លាយជាប្រមុខរដ្ឋ។ ===សាធារណរដ្ឋទីពីរ (១៩៦៧–១៩៧៥)=== [[File:Woman casting ballot in 1967 South Vietnamese elections.jpg|thumb|upright|ស្ត្រីម្នាក់កំពុងបោះសន្លឹកឆ្នោតចូលក្នុងហឹបឆ្នោតក្នុងកំឡុង[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៦៧]]]] ក្រោមការដឹកនាំរបស់គី​និងធៀវ វៀតណាមខាងត្បូងបានចាប់ផ្ដើមមានស្ថេរភាពនយោបាយឡើងវិញ ខណៈកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តបានពង្រឹកម្តងទៀត ប៉ុន្តែសេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋវិញនៅតែស្ថិតនៅក្រោមការគំរាមកំហែងដូចមុនដដែរ។ ដោយត្រូវរងសម្ពាធពីអាមេរិក ពួកគេបានសម្រេចចិត្តប្រកាសរៀបចំការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី និងតំណាងរាស្ត្រសម្រាប់ស្ថាប័ននីតិបញ្ញត្តិនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧។ [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី]]បានប្រព្រឹត្តិទៅនៅថ្ងៃទី៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៧ ដោយធៀវបានជាប់ឆ្នោតបន្តជាប្រធានាធិបតីជាមួយនឹងសំឡេងគាំទ្រ ៣៤%។ រីឯ[[ការបោះឆ្នោតសភាវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|ការបោះឆ្នោតសភា]]វិញបានប្រព្រឹត្តិទៅនៅថ្ងៃទី២២ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៦៧។ នៅថ្ងៃទី៣១ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៦៨ [[កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម]] និងវៀតកុងបានរំលោភបទឈប់បាញ់ដោយប្រទូសរ៉ាយចំថ្ងៃពិធីបុណ្យ[[តេត]] (បុណ្យចូលឆ្នាំចិន)។ [[ការវាយលុកតេត|ប្រតិបត្តិការវាយលុកកំឡុងបុណ្យតេតនេះ]]មិនបានបំពេញសម្រេចគោលដៅរបស់ពួកកុម្មុយនីស្តមែន ប៉ុន្តែវាបានបង្ហាញថា​ វៀតណាមកុម្មុយនីស្តនៅតែមានកម្លាំងនិងសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការបើកយុទ្ធនាការវាយលុកធំៗ។ ដោយមើលឃើញដូច្នេះ [[រីឆាដ​និចសុន|រដ្ឋបាលនិចសុន]]ក៏បានណែនាំគោលនយោបាយ[[វៀតណាមូបនីយកម្ម]] ដើម្បីកាត់បន្ថយអន្តរាគមន៍ដោយផ្ទាល់របស់សហរដ្ឋអាមេរិក ហើយដើម្បីបើកផ្លូវផ្ដើមការចរចាជាមួយវៀតណាមខាងជើងដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាម។ នៅចន្លោះពីខែមេសាដល់ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៧០ កងកម្លាំងអាមេរិកនិងវៀតណាមខាងត្បូងបានបើក[[យុទ្ធនាការកម្ពុជា|ការវាយប្រហារជាបន្តបន្ទាប់]]ទៅលើមូលដ្ឋានទ័ពវៀតណាមខាងជើង/វៀតកុងនៅក្នុងទឹកដីប្រទេសកម្ពុជា។ នៅក្នុងខែកុម្ភៈ/មីនា ឆ្នាំ១៩៧១ វៀតណាមខាងត្បូងបានបើក[[ប្រតិបត្តិការឡាំសឺន ៧១៩|ការឈ្លានពាន]]វាយមូលដ្ឋានទ័ពវៀតណាមខាងជើងនៅក្នុងប្រទេសឡាវ ប៉ុន្តែត្រូវវៀតណាមខាងជើងវាយខ្ទប់វិញ ដោយគេបានចាត់ទុកវានេះថាជាការបរាជ័យដ៏ធំមួយនៃគោលនយោបាយវៀតណាមូបនីយកម្ម។ ធៀវបានជាប់ឆ្នោតម្តងទៀតដោយមិនមានសំឡេងប្រឆាំងនៅក្នុងការ[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៧១|បោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី]]នៅថ្ងៃទី២ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧១។ វៀតណាមខាងជើងវិញបានចាប់ផ្តើមបើក[[យុទ្ធនាការវស្សាន–និទាឃរដូវ|ការឈ្លានពាន]]លើវៀតណាមខាងត្បូងនៅចុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧២ មុនពេលត្រូវបានរុញច្រានថយទៅវិញនៅខែតុលាក្រោយអាមេរិកបានជួយគាំទ្រកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងតាមផ្លូវអាកាស។ ====ឆ្នាំចុងក្រោយ៖ ១៩៧៣–១៩៧៥==== ស្របទៅតាម[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស]] ដែលបានចុះនៅថ្ងៃទី២៧ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៣ កងកម្លាំងយោធាសហរដ្ឋអាមេរិកក៏បានដកខ្លួនចេញពីវៀតណាមខាងត្បូងនៅចុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៣ ខណៈកងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តទាំងប៉ុន្មានដែលមានវត្តមាននៅលើទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យបន្តឈរជើងដោយមិនអាចផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងឡើយ។ មេដឹកនាំវៀតណាមខាងជើងបានរំពឹងថាលក្ខខណ្ឌក្នុងបទឈប់បាញ់នោះនឹងផ្ដល់អត្ថប្រយោជន៍ឱ្យសាមីខ្លួនមានប្រៀបជាងគូសត្រូវ។ កំឡុងពេលដែលកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងបានវាយរុញច្រានវៀតកុងឱ្យឃ្លៀតចេញពីទីក្រុងសៃហ្គនបណ្ដើរៗ ហើយដើម្បីទប់ទល់នឹងវៀតណាមខាងត្បូងវិញនោះ វៀតណាមខាងជើងក៏បានរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រចម្បាំងថ្មីតាមរយៈការកោះហៅកិច្ចប្រជុំសំខាន់ៗនៅទីក្រុងហាណូយក្នុងកំឡុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៣ នេះយោងតាមលោក[[ជិន វ៉ាន់ចា]]។ នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំទាំងនោះ គេបានរៀបចំផែនការពង្រឹងពង្រីកផ្លូវលំហូជីមិញ និងរចនាសម្ព័ន្ធភស្តុភារផ្សេងៗទៀត ដែលនឹងឱ្យវៀតណាមខាងជើងមានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការបើកវគ្គឈ្លានពានថ្មីចូលវៀតណាមខាងត្បូង ដែលអាចនឹងប្រព្រឹត្តិទៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦។ នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៣ លោកប្រធានាធិបតីនិចសុនបានមានប្រសាសន៍ថា សហរដ្ឋអាមេរិកនឹងចូលអន្តរាគមន៍យោធាវិញ ប្រសិនបើភាគីកុម្មុយនីស្តហ៊ានរំលោភលើបទឈប់បាញ់។ សម្ដីរបស់លោកបានទាក់ទាញនូវប្រតិកម្មអវិជ្ជមានពីសាធារណជនអាមេរិក ហើយនៅថ្ងៃទី៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៧៣ ព្រឹទ្ធសភាអាមេរិកក៏បានអនុម័តវិសោធនកម្មច្បាប់ថ្មី ដើម្បីហាមឃាត់ការនូវដំណើរអន្តរាគមន៍ណាមួយចូលក្នុងសង្គ្រាមវិញ។ [[វិបត្តិប្រេងឆ្នាំ១៩៧៣|ការផ្ទុះឡើងនៃតម្លៃប្រេង]]នៅកំឡុងខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៣ បានបង្កជាផលវិបាកយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សេដ្ឋកិច្ចវៀតណាមខាងត្បូង។<ref>{{Cite book |last=Cooper |first=Andrew Scott |title=The Oil Kings: How the U.S., Iran, and Saudi Arabia Changed the Balance of Power in the Middle East |date=2011 |publisher=Simon & Schuster |location=New York |page=205 }}</ref> ផលវិបាកសេដ្ឋកិច្ចជាក់ស្ដែងមួយគឺករណីដែលរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងខ្វះលទ្ធភាពបើកប្រាក់ខែដល់ទាហានរបស់ខ្លួន ហើយបានដាក់កំហិតលើការបម្រើបម្រាស់ប្រេងឥន្ធនៈនិងគ្រាប់រំសេវផ្សេងៗ។ បន្ទាប់ពីការប៉ះទង្គិចគ្នាចំនួនពីរលើកដែលបណ្តាលឱ្យទាហានវៀតណាមខាងត្បូងចំនួន ៥៥ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត លោកប្រធានាធិបតីធៀវក៏បានប្រកាសនៅថ្ងៃទី៤ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៤ ថា សង្គ្រាមបានចាប់ផ្តើមម្តងទៀតហើយ រីឯកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសក៏អស់សុពលភាពដែរ។ ក្នុងកំឡុងរយៈពេលនៃធរមានបទឈប់បាញ់ ចំនួនមនុស្សស្លាប់និងរបួសដោយអាវុធនៅវៀតណាមខាងត្បូងមានជាង ២៥,០០០ នាក់។<ref>{{Cite web |title=This Day in History 1974: Thieu announces war has resumed |url=http://www.history.com/this-day-in-history.do?action=Article&id=1592 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225151920/http://www.history.com/this-day-in-history.do?action=Article&id=1592 |archive-date=25 February 2009}}</ref> នៅកំឡុងខែដដែរនោះ យោធាចិនបានវាយប្រហារកងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងនៅឯ[[សមរភូមិប្រជុំកោះប៉ារ៉ាសែល|ប្រជុំកោះប៉ារ៉ាសែល]] ដោយដណ្តើមគ្រប់គ្រងកោះទាំងនោះបានដោយជោគជ័យ។ នៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៧៤ លោកនិចសុនត្រូវបង្ខំខ្លួនលាលែងពីតំណែងដោយសារតែ[[រឿងអាស្រូវវ៉ាធើហ្កេត]] (Watergate) ខណៈសភាអាមេរិកបានបោះឆ្នោតកាត់បន្ថយជំនួយចំពោះវៀតណាមខាងត្បូងពី ១ ពាន់លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំមកត្រឹម ៧០០ លានដុល្លារ។ កំឡុងពេលនេះដែរ ផ្លូវលំហូជីមិញ ដែលធ្លាប់ជាផ្លូវឆ្លងកាត់ឡើងចុះភ្នំកណ្ដាលព្រៃព្រឹក្សា ត្រូវបានអភិវឌ្ឍក្លាយជាផ្លូវវិថីក្រាលថ្មកៅស៊ូដែលអាចបើកបរយានជំនិះបានដោយស្រួល ប្រកបជាមួយនឹងស្ថានីយប្រេងឥន្ធនៈ។ នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៧៤ កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានបើក[[សមរភូមិហ្វឿកឡុង|ការឈ្លានពានចូលខេត្តហ្វឿកឡុង]]របស់វៀតណាមខាងត្បូង ដើម្បីតេស្តសាកល្បងកម្លាំងប្រយុទ្ធនិងឆន្ទៈនយោបាយវៀតណាមខាងត្បូង និងថាតើសហរដ្ឋអាមេរិកនឹងឆ្លើយតបដោយកម្លាំងយោធាឬអត់។ ដោយគ្មានជំនួយយោធាពីអាមេរិក កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងគឺខ្វះសមត្ថភាពទប់ទល់នឹងការឈ្លានពាននោះ ហើយជាលទ្ធផល កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានវាយកាន់កាប់ភូមិស្រុកជាច្រើននៅជុំវិញទីរួមខេត្តហ្វឿកឡុងដោយជោគជ័យ និងបានធ្វើឱ្យកម្លាំងឈរជើងវៀតណាមខាងត្បូងនៅក្នុខេត្តនេះធ្លាក់ចុះខ្សោយ។ ប្រធានាធិបតីធៀវក្រោយមកបានបញ្ជាឱ្យដកទ័ព បោះបង់ខេត្តហ្វឿកឡុងចោលនៅដើមខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៥។ ចុងក្រោយ ក្រុងហ្វឿកឡុងបានក្លាយជាទីរួមខេត្តនៅលើទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងដំបូងគេដែលបានធ្លាក់ទៅក្នុងកណ្ដាប់ដៃកងទ័ពកុម្មុយនីស្តវៀតណាម។<ref>{{Cite book |last=Conboy |first=Kenneth |url=https://books.google.com/books?id=cyvDCwAAQBAJ&q=Phuoc+Long+and+PAVN&pg=PT49 |title=The NVA and Viet Cong |date=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-78096-766-0 |access-date=9 July 2026 |archive-date=12 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210612055546/https://books.google.com/books?id=cyvDCwAAQBAJ&q=Phuoc+Long+and+PAVN&pg=PT49 |url-status=live}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានបើកការវាយលុកនៅ[[សមរភូមិបួនម៉ាធួត|បួនម៉ាធួត]]ក្នុងតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល។ កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងបានព្យាយាមការពារនិងវាយបកវិញដែរតែមិនបានជោគជ័យ ព្រោះតែខ្លួនមានកម្លាំងបម្រុងតិច ក៏ដូចជាកង្វះខាតគ្រឿងបន្លាស់និងគ្រាប់រំសេវផង។ ជាលទ្ធផល ធៀវបានបញ្ជាឱ្យដកកងអង្គភាពសំខាន់ៗចេញពីតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល ដែលធ្វើឱ្យស្ថានការណ៍យោធាកាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺនឡើងៗ ហើយទាហានខ្លួនក៏ចាប់ផ្ដើមបាត់បង់ស្មារតីជឿទុកចិត្តលើថ្នាក់ដឹកនាំគេបណ្ដើរៗដែរ។ កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរជាងនេះទៅទៀតនោះ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងបានបើកការវាយប្រហារពីចេញភាគខាងជើងនិងកើត ពោលចេញពីមូលដ្ឋានទ័ពពួកគេក្នុងប្រទេសកម្ពុជានិងឡាវ ដោយវាយដណ្តើមបាន[[យុទ្ធនាការហ្វេ–ដាណាង|ទីក្រុងហ្វេនិងដាណាង]] មុនពេលបន្តរុលបន្ថែមឆ្ពោះមកភាគខាងត្បូង។ ខណៈដែលស្ថានភាពយោធាកាន់តែពិបាក កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងជាច្រើននាក់បានសម្រេចចិត្តរត់ចោលជួរ។ មកដល់ដើមខែមេសា កម្លាំងវៀតណាមកុម្មុយនីស្តបានលុកលុយស្ទើរតែ ៣/៥ នៃទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងទៅហើយ។ លោកប្រធានាធិបតីធៀវបានស្នើសុំជំនួយពីប្រធានាធិបតីអាមេរិក[[ជេរ៉ល់ដ៍ ហ្វដ]] ប៉ុន្តែព្រឹទ្ធសភាអាមេរិកមិនព្រមបញ្ចេញថវិកាបន្ថែមជាជំនួយដល់វៀតណាមខាងត្បូងនោះឡើយ ហើយណាមួយ ច្បាប់ដែលទើបអនុម័តថ្មីបានចងដៃរដ្ឋាភិបាលអាមេរិកមិនឱ្យចូលធ្វើអន្តរាគមន៍បន្ថែមនៅវៀតណាម។ ដោយអស់សង្ឃឹម លោកធៀវក៏បានកោះហៅលោកកាវកីឱ្យចេញពីនិវត្តន៍មកបម្រើការជាមេបញ្ជាការយោធាម្តងទៀត។ ====ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន៖ មេសា ១៩៧៥==== {{Main|ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន|ប្រតិបត្តិការហ្វ្រីក្វឹនវីនដ៍}} [[File:Vietnamese UH-1 pushed over board, Operation Frequent Wind.jpg|thumb|ឧទ្ធម្ភាគចក្រអាមេរិកទទេមួយគ្រឿងត្រូវបាននាវិករួមគ្នារុញទៅជ្រុងម្ខាងនៃនាវាដឹកយន្តហោះ ដើម្បីបើកកន្លែងសម្រាប់ឱ្យអ្នកដែលត្រូវជម្លៀសបន្ថែមទៀតបានចុះចត។]] ស្មារតីប្រយុទ្ធតតាំងរបស់ទាហានវៀតណាមខាងត្បូងបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងរ៉ោករ៉ាកដុនដាប ខណៈពេលដែលកងទ័ពកុម្មុយនីស្តវៀតណាមកំពុងវាតទីកាន់កាប់ទឹកដីបន្ថែម បង្កៀកជិតរដ្ឋធានីសៃហ្គនពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃ។ កិច្ខប្រឹងប្រែងបង្កើតរបាំងការពារចុងក្រោយត្រូវបានរៀបចំដោយ[[កងពលធំទី១៨ (វៀតណាមខាងត្បូង)|កងពលធំទី១៨]] នៃកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងនៅក្នុង[[សមរភូមិស៊ួនឡុក]]ចាប់ពីថ្ងៃទី៩–២១ ខែមេសា។ ប្រធានាធិបតីធៀវបានលាលែងពីតំណែងនៅថ្ងៃទី២១ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ មុនពេលភៀសខ្លួនរត់ទៅ[[តៃវ៉ាន់]]។ មុនពេលចាកចេញ លោកបានតែងតាំងអនុប្រធានាធិបតី លោក[[ជិន វ៉ាន់ហឿង]]ជាអ្នកស្នងតំណែងបន្តជាប្រធានាធិបតី។ លោកវ៉ាន់ហឿងបានកាន់អំណាចបានត្រឹមមួយសប្តាហ៍ប៉ុណ្ណោះ មុនពេលត្រូវសភាជាតិវៀតណាមខាងត្បូងបោះឆ្នោតផ្ទេរតំណែងប្រធានាធិបតីទៅឱ្យលោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[សឿង វ៉ាន់មិញ]] ក៏ព្រោះតែគេមើលឃើញឧត្តមសេនីយ៍មិញជាឥស្សរជនមួយរូបដែលមានចិត្តគំនិតចង់ផ្សះផ្សាជាមួយភាគីខាងជើង ហើយណាមួយ គេសង្ឃឹមថា លោកអាចចរចារកដំណោះស្រាយដែលអំណោយផលជាងមុនដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាម។ ចំពោះភាគីវៀតណាមខាងជើងវិញគឺគេមិនមានចំណាប់អារម្មណ៍ចរចាអ្វីនោះទេ ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន កម្លាំងកុម្មុយនីស្តក៏បាន[[ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន|វាយចូលកាន់កាប់ទីក្រុងសៃហ្គន]]ដោយជោគជ័យ។ មិញក្រោយមកបានសុំចុះចាញ់ដោយព្រមប្រគល់ទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងដែលខ្លួននៅកាន់កាប់ទាំងប៉ុន្មានទៅឱ្យវៀតណាមខាងជើងដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌនៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥។<ref>{{Cite web |title=Fall of Saigon - 1975 Year in Review - Audio - UPI.com |url=http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1975/Fall-of-Saigon/12305821478075-2/ |website=UPI |access-date=9 July 2026 |archive-date=28 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090428100111/http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1975/Fall-of-Saigon/12305821478075-2 |url-status=live}}</ref> នៅក្នុងកំឡុងពេលប៉ុន្មានម៉ោងមុនការប្រកាសសុំចុះចាញ់ សហរដ្ឋអាមេរិកបានធ្វើការជម្លៀសបុគ្គលិករដ្ឋាភិបាលអាមេរិកជាច្រើននាក់ ក៏ដូចជាមន្ត្រីសមាជិកជាន់ខ្ពស់នៃកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូង និងជនស៊ីវិលមួយចំនួនផងដែរ ដែលគេមើលឃើញថាអាចត្រូវពួកកុម្មុយនីស្តទំនងធ្វើទុក្ខបុកម្នេញប្រសិនជាចាប់បាន។ ប្រជាជនដែលត្រូវបានជម្លៀសជាច្រើននាក់ត្រូវបានគេដឹកដោយផ្ទាល់តាមឧទ្ធម្ភាគចក្រទៅកាន់នាវាដឹកយន្តហោះជាច្រើនគ្រឿងដែលកំពុងទន្ទឹងរង់ចាំនៅឯនាយសមុទ្រក្បែរបណ្ដោយឆ្នេរប្រទេសវៀតណាម។ ===រដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្នបដិវត្តន៍=== {{Main|រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង}} បន្ទាប់ពីសុំចុះចាញ់ប្រគល់ទីក្រុងសៃហ្គនទៅឱ្យកងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងកាន់កាប់នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ [[រដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្នបដិវត្តន៍នៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង]]ក៏បានក្លាយជារដ្ឋាភិបាលផ្លូវការនៃវៀតណាមខាងត្បូង មុនពេលត្រូវបង្រួបបង្រួមបញ្ចូលគ្នាជាមួយសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម ដើម្បីបង្កើត[[វៀតណាម|សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម]]នៅថ្ងៃទី២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៧៦។<ref>{{Cite web |title=About Vietnam |url=http://www.vietnam.gov.vn/portal/page/portal/English/TheSocialistRepublicOfVietnam/AboutVietnam/AboutVietnamDetail?categoryId=10000103&articleId=10001012 |access-date=9 July 2026 |website=vietnam.gov.vn/portal |archive-date=17 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211217215154/http://www.vietnam.gov.vn/portal/page/portal/English/TheSocialistRepublicOfVietnam/AboutVietnam/AboutVietnamDetail?categoryId=10000103&articleId=10001012 }}</ref> ==ភូមិសាស្ត្រ== វៀតណាមខាងត្បូងមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹង[[វៀតណាមខាងជើង]]នៅភាគខាងជើង ប្រទេស[[ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ|ឡាវ]]នៅភាគពាយ័ព្យ ប្រទេស[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)|កម្ពុជា]]នៅភាគនិរតី និងប្រទេស[[ថៃ]]តាម[[ឈូងសមុទ្រថៃ]]នៅភាគនិរតី។ វៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានបែងចែកជាតំបន់ទំនាបឆ្នេរ តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល និងតំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គ។ ល្វែងម៉ោងនៃវៀតណាមខាងត្បូងគឺដើរលឿនជាងវៀតណាមខាងជើងមួយម៉ោង ពោលគឺវៀតណាមខាងត្បូងប្រកាន់ល្វែងម៉ោង [[UTC+០៨]] ដែលជាតំបន់ម៉ោងតែមួយគ្នាដូចនឹងប្រទេស[[ហ្វីលីពីន]] [[ប្រ៊ុយណេ]] [[ម៉ាឡេស៊ី]] [[សិង្ហបុរី]] ចិន តៃវ៉ាន់ និងអូស្ត្រាលីខាងលិច។ ក្រៅពីទឹកដីចម្បងនៅដីគោក សាធារណរដ្ឋវៀតណាមក៏គ្រប់គ្រងផ្នែកខ្លះនៃ[[ប្រជុំកោះប៉ារ៉ាស៊ែល]] និង[[ប្រជុំកោះស្ព្រែតលី|ស្ព្រែតលី]]ផងដែរ។ ប្រទេសចិនបានវាយកាន់កាប់ប្រជុំកោះប៉ារ៉ាស៊ែលទាំងមូលនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៤ បន្ទាប់ពីកងទ័ពជើងទឹកវៀតណាមខាងត្បូងបានព្យាយាមវាយប្រហារលើផ្នែកកោះដែលស្ថិតក្រោមប្រទេសចិន។ ==រដ្ឋាភិបាល និងនយោបាយ== វៀតណាមខាងត្បូងជាឯកត្តរដ្ឋ<ref name="Unitary 1">{{cite web |last1=A. JOINER |first1=CHARLES |last2=VAN THUAN |first2=NGUYEN |date=June 1962 |title=PUBLIC ADMINISTRATION IN THE SAIGON METROPOLITAN AREA |url=https://vietnamproject.archives.msu.edu/recordFiles/159-547-3742/UA17-95_000585.pdf |publisher=MICHIGAN STATE UNIVERSITY }}</ref><ref name="Unitary 2">{{cite web |title=Organizing Bureaucrats: South Viet Nam's National Revolutionary Civil Servants' League |url=https://www.jstor.org/stable/3023589 |author1=Charles A. Joiner |author2=Roy Jumper |publisher=JSTOR }}</ref> និងមជ្ឈការនិយម<ref name="Centralized 1">{{cite web |title=The Situation in South Vietnam |url=https://www.cia.gov/readingroom/docs/DOC_0000874872.pdf |date=17 September 1963 |publisher=Central Intelligence Agency |format=PDF }}</ref><ref name="Centralized 2">{{cite web |title=Examining the Leaders of North and South Vietnam |url=https://www.dummies.com/article/academics-the-arts/history/world/examining-the-leaders-of-north-and-south-vietnam-200157/ |publisher=For Dummies }}</ref> ដែលបានឆ្លងកាត់ការផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធនយោបាយជាច្រើនលើកច្រើនសារកាលនៅមានអត្ថិភាព។ ពីដំបូង ព្រះចៅ[[បាវ ដាយ]]បានបម្រើការជាព្រះប្រមុខរដ្ឋវៀតណាម នៅពេលដែលប្រទេសនេះត្រូវបានបែងចែកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៤ មុនពេលព្រះអង្គត្រូវបានគេដកចេញ។ នយោបាយក្នុងស្រុកនៅសាធារណរដ្ឋវៀតណាមបានឆ្លងកាត់ការវិវត្តន៍ដ៏ច្របូកច្របល់ក្នុងសម័យសង្គ្រាម ដោយផ្លាស់ប្តូរពីរបបផ្តាច់ការ (១៩៥៥–១៩៦៣) ទៅរបបសឹកយោធា (១៩៦៣–១៩៦៧) និងទីបំផុតទៅជាលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យដែលកំពុងអភិវឌ្ឍ (១៩៦៧–១៩៧៥)។<ref name="Voices">{{cite book |last1=Taylor |first1=K. W. |chapter=Voices from the South |in1=Taylor |year=2015 |id=2015a }}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥ នាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]បានរៀបចំប្រជាមតិមួយដើម្បីសម្រេចថាតើរដ្ឋវៀតណាមនឹងនៅបន្តប្រកាន់ប្រព័ន្ធរាជាធិបតេយ្យ ឬផ្លាស់ប្ដូរទៅជាសាធារណរដ្ឋ។ រចនាបទនៃប្រជាមតិនោះមាននិន្នាការគាំទ្រសាធារណរដ្ឋតាំងពីដំបូង ពោលនៅពេលប្រកាសលទ្ធផល​ គេមិនត្រឹមតែឃើញថាមានសំឡេងគាំទ្រសាធារណរដ្ឋលើសលប់រហូតដល់ទៅ ៩៨% ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែចំនួនសំឡេងឆ្នោតមានច្រើនជាងចំនួនអ្នកចុះឈ្មោះបោះឆ្នោតសរុបរហូតដល់ទៅ ៣៨០,០០០ សំឡេង។ ឧទាហរណ៍នៅទីក្រុងសៃហ្គន លោកឌៀមត្រូវបានគេប្រកាសថាទទួលបានសំឡេងគាំទ្រដល់ទៅ ១៣៣%។ យ៉ាងណា លទ្ធផលប្រជាមតិនៅតែមានគេទទួលស្គាល់ ហើយឌៀមក៏បានប្រកាសរូបលោកជាប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមដែលទើបបង្កើតថ្មី។ នៅក្រោមរបបដឹកនាំរបស់លោកក្នុងរយៈពេលប្រាំឆ្នាំដំបូង វិស័យនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមវៀតណាមខាងត្បូងបានឆ្លងកាត់ការវិវឌ្ឍ​ និងអភិវឌ្ឍជោគជ័យដោយរលូន ក៏ប៉ុន្តែបើក្រឡេកទៅមើលលក្ខណៈរបៀបដឹកនាំរបស់ឌៀមវិញគឺប្រៀបបានដូចនឹងមេដឹកនាំផ្ដាច់ការម្នាក់អញ្ចឹង។<ref>''Encyclopedia Britannica Online'' (2025) [1998], "[https://www.britannica.com/biography/Ngo-Dinh-Diem Ngo Dinh Diem]": "Ngo Dinh Diem... served as president, with dictatorial powers, of what was then South Vietnam, from 1955 until his assassination."</ref> ដោយប្រើប្រាស់អំណាចផ្ដាច់មុខដែលខ្លួនមាន លោកបានយកទស្សនៈបុគ្គលផ្ទាល់ខ្លួនទៅបញ្ចូលក្នុងគោលនយោបាយជាតិដោយចាត់ទុកវាថាជាផ្លូ​​វមធ្យោបាយទីបី (ឬកណ្ដាល) "រវាងសមូហភាពម៉ាក្សនិយម និងមូលធនបុគ្គលនិយមលោកខាងលិច"។<ref>{{cite book|title=Beyond Political Skin:Colonial to National Economies in Indonesia and Vietnam (1910s-1960s)|isbn=9789811337116|publisher=Springer Nature Singapore|author1=Phạm Văn Thuỷ|date=January 2019 |page=65}}</ref><ref>{{cite book|page=17|title=Reading South Vietnam's Writers: The Reception of Western Thought in Journalism and Literature|isbn=9789819910434|publisher=Springer Nature Singapore|year=2023}}</ref> ថ្វីបើឌៀមនិងបក្សពួកលោកបានយល់ស្របថា សាធារណរដ្ឋវៀតណាមពិតជាត្រូវការលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនិងសាមគ្គីភាពរួមប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តមែន ប៉ុន្តែគំនិតអំពីលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនិងសាមគ្គីភាពរបស់គេគឺខុសគ្នាឆ្ងាយនឹងទស្សនៈទូទៅធម្មតា ពោលគឺឌៀមមើលឃើញថា ដើម្បីអភិវឌ្ឍសក្តានុពលរបស់មនុស្សតាមលំនាំប្រជាធិបតេយ្យគឺយើងត្រូវចាប់ផ្តើមផ្ដោតលើកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចជាមុនសិន ទើបបានធ្វើសេរីភាវូបនីយកម្មនយោបាយក្រោយ។ លោកបានអះអាងបន្ថែមទៀតថា ប្រជាជនវៀតណាមភាគច្រើនគឺនៅក្រីក្រខ្លាំង មិនគួរអាចប្រកាន់អនុវត្តសិទ្ធិសេរីភាពនយោបាយបានពេញលេញទេ ដូច្នេះការអភិវឌ្ឍធនធានសម្ភារៈគឺត្រូវតែមានមុនជាចាំបាច់។{{sfn|Tran|2022|page=123}} ដោយសារការបិទសិទ្ធិសេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋនេះឯង ទើបបានជាប្រជាប្រិយភាពឌិញចាប់ផ្ដើមធ្លាក់ចុះ ហើយដើម្បីទប់ស្កាត់ការធ្លាក់ចុះប្រជាប្រិយភាពបន្ថែម ឌិញក៏បានប្រើអំណាចនយោបាយបង្ក្រាបគាបសង្កត់ ជាពិសេសតាមការអនុវត្តគោលនយោបាយផ្សេងៗដូចជា [[កម្មវិធីយុទ្ធសាស្ត្រភូមិតូច]]ជាដើម។ ដោយមានការគាំទ្រពីរដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិក និង[[ទីភ្ញាក់ងារស៊ើបការណ៍កណ្ដាល|សេអ៊ីអា]] មន្ត្រីយោធាវៀតណាមខាងត្បូងដឹកនាំដោយនាយឧត្តមសេនីយ៍[[សឿង វ៉ាន់មិញ]]បានធ្វើរដ្ឋប្រហារមួយទម្លាក់ឌៀមនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣ ដោយឌៀមក្រោយមកត្រូវបានគេធ្វើឃាតសម្លាប់ចោលភ្លាមៗក្រោយបាត់បង់អំណាច។ ក្រុមយោធាបានកាន់កាប់រដ្ឋាភិបាលជាបណ្តោះអាសន្នមួយរយៈពេលខ្លីមុនពេលនាយឧត្តមសេនីយ៍ង្វៀន ខាញ់បានធ្វើរដ្ឋប្រហារមួយទៀតទម្លាក់មិញនៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៤។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៥ រដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលដែលកំពុងមានវិវាទផ្ទៃក្នុងបានសម្រេចចិត្តប្រគល់អំណាចទៅឱ្យយោធាកាន់កាប់វិញ ដោយសង្ឃឹមថាវានឹងអាចស្ដារស្ថិរភាពនិងសាមគ្គីភាពជាតិម្តងទៀត។ សភាធម្មនុញ្ញដែលទើបបានជ្រើសតាំង រួមទាំងតំណាងនៃគ្រប់សាខាយោធាទាំងអស់ បានសម្រេចចិត្តប្តូរប្រព័ន្ធរដ្ឋាភិបាលរបស់ប្រទេសទៅប្រកាន់ប្រព័ន្ធពាក់កណ្តាលប្រធានាធិបតី។ ដំបូងឡើយ ក្រុមយោធាបានបរាជ័យក្នុងការស្ដារស្ថិរភាព ដោយសារជម្លោះផ្ទៃក្នុងនិងកង្វះបទពិសោធន៍នយោបាយបានបង្កឱ្យក្រុមផ្សេងៗក្នុងជួរយោធាធ្វើរដ្ឋប្រហារប្រឆាំងគ្នាទៅវិញទៅមក បណ្ដាលឱ្យជួរថ្នាក់ដឹកនាំមានភាពវឹកវរខ្លាំង។ ស្ថានការណ៍ក្នុងជួរយោធាបានចាប់ផ្ដើមមានស្ថិរភាពឡើងវិញនៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ១៩៦៥ ក្រោយពេលដែលមេបញ្ជាការកងទ័ពអាកាសនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម លោក[[ង្វៀន កៅកី]]បានឡើងកាន់អំណាចជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ដោយមានលោកនាយឧត្តមសេនីយ៍ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវជាប្រមុខរដ្ឋ។ ក្នុងនាមជានាយករដ្ឋមន្ត្រី កីបានពង្រឹងអំណាចគ្រប់គ្រងលើរដ្ឋាភិបាល និងបានដឹកនាំប្រទេសដោយប្រើកណ្តាប់ដៃដែក។<ref name="Farber">{{Cite book |last=David Farber |title=The Sixties Chronicle |publisher=Legacy Publishing |year=2004 |isbn=978-1-4127-1009-1}}</ref>{{rp|273}} ដោយតែងតែមានទឹកចិត្តសរសើរវប្បធម៌លោកខាងលិចមួយចំនួនជាសាធារណៈ<ref name=Farber/>{{rp|២៦៤}} កីបានទទួលការគាំទ្រពីសហរដ្ឋអាមេរិកនិងបណ្ដាសម្ព័ន្ធមិត្តអាមេរិកផ្សេងៗទៀត<ref name=Farber/>{{rp|២៦៤}} ប៉ុន្តែយ៉ាងណា ការមន្ទិលសង្ស័យក្នុងចំណោមមន្ត្រីបស្ចិមលោកបានចាប់ផ្ដើមឮរំពងឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦ ទាក់ទិននឹងសមត្ថភាពកីក្នុងការរក្សាស្ថិរភាពនៅវៀតណាមខាងត្បូង។<ref name=Farber/>{{rp|២៦៤}} ជាមេដឹកនាំដ៏ឃោរឃៅម្នាក់ កីត្រូវបានជនរួមជាតិស្អប់ខ្ពើមរអា។<ref name=Farber/>{{rp|២៧៣}} ភាពឃោរឃៅក្នុងការដឹកនាំរបស់លោកត្រូវបានឆ្លុះបញ្ចាំងឱ្យឃើញច្បាស់ៗនៅដើមឆ្នាំ១៩៦៦ នៅពេលដែលព្រះសង្ឃដ៏មានប្រជាប្រិយភាពមួយអង្គព្រះនាម[[ធិច ឈីក្វាង]]បានដឹកនាំ[[ការបះបោរព្រះពុទ្ធសាសនា|បាតុកម្មបះបោរ]]នៅឯស្រុកកំណើតព្រះអង្គក្នុងក្រុងដាណាង។<ref name=Farber/>{{rp|២៧៣}} ការបះបោរនោះត្រូវបានបង្ក្រាបយ៉ាងចាស់ដៃតាមបញ្ជារបស់កី ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ កីក៏បានបន្តយុទ្ធនាការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញពុទ្ធសាសនិកជននៅទូទាំងប្រទេសថែមទៀតផង។<ref name=Farber/>{{rp|២៧៣}} នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ កីបានសម្រេចចិត្តបង្កើតរដ្ឋាភិបាលតំណាងមួយ និងផ្តល់សច្ចាប័នលើរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីដោយផ្អែកលើរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយសង្កត់ធ្ងន់លើការផ្ដល់សិទ្ធីសេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋជាដើម។ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន គេនៅមិនទាន់ដឹងពីហេតុផលច្បាស់លាស់នៅពីក្រោយការធ្វើប្រជាធិបតេយ្យូបនីយកម្មរបស់កីនោះទេ ពោលគ្មានការដាក់សម្ពាធអ្វីពីអាមេរិកទាក់ទិននឹងប្រជាធិបតេយ្យូបនីយកម្ម ហើយសង្គមស៊ីវិលវិញក៏គ្មានសំឡេងគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការអំពាវនាវឱ្យមានការផ្លាស់ប្ដូរនោះដែរ។<ref name="rv">{{Cite web | url=https://www.google.com/books/edition/Republican_Vietnam_1963_1975/Ud3QEAAAQBAJ?&pg=PA65 | title=Republican Vietnam, 1963–1975 | website=Google Books | author1=David L. Prentice | author2=George J. Veith | author3=Thanh Cam Hoang | author4=Phạm Thị Hồng Hà | author5=Trương Thùy Dung}}</ref> លើសពីនេះទៀតនោះ កីគឺដូចគ្នានឹងមេដឹកនាំយោធាដទៃៗដែរអញ្ចឹង ពោលគឺរូបលោកផ្ទាល់មិនបានឱ្យតម្លៃដល់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យទេ ហើយជឿថា របបដឹកនាំផ្តាច់ការគឺវាចាំបាច់ដើម្បីបន្តរក្សាអត្ថិភាពវៀតណាមខាងត្បូង។<ref>Veith, George J. Drawn Swords in a Distant Land: South Vietnam's Shattered Dreams. Encounter Books, 2021, pg. 340</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ [[ឯកសភា|ប្រព័ន្ធឯកសភា]]របស់វៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានប្ដូរជំនួសវិញដោយ[[ទ្វេសភា|ប្រព័ន្ធទ្វេសភា]] ដែលមានសភាតំណាងរាស្ត្រជាសភាជាន់ទាប (Hạ Nghị Viện) និងព្រឹទ្ធសភាជាសភាជាន់ខ្ពស់ (Thượng Nghị Viện) ហើយលើសពីនេះ ការបោះឆ្នោតជាលើកដំបូងនៅក្រោមប្រព័ន្ធថ្មីក៏គ្រោងនឹងរៀបចំឡើងដែរ។ ក្រុមពួកយោធាបានតែងតាំងលោកង្វៀន វ៉ាន់ធៀវជាបេក្ខជនតំណាងឱ្យពួកគេ ហើយធៀវក៏បានជាប់ឆ្នោតជាលទ្ធផលដោយប្រមូលបានសំឡេងគាំទ្រមួយភាគធំនៅក្នុងការបោះឆ្នោតដែលបានចាត់ទុកយ៉ាងទូលំទូលាយថាមិនសុក្រឹតសុចរិត។<ref name="Karnow"/> ថ្វីបើសិទ្ធិសេរីភាពនៅក្រោមប្រព័ន្ធថ្មីនេះមានភាពទូលំទូលាយខ្លាំងជាងប្រព័ន្ធមុនៗមែន ប៉ុន្តែយ៉ាងណា អំណាចនយោបាយនៅតែស្ថិតក្រោមយោធាដដែរ ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន ធៀវក៏បានបង្រួបបង្រួមអំណាចឱ្យស្ថិតក្រោមបាតជើងខ្លួនស្រដៀងទៅនឹងមេដឹកនាំមុនៗដូចគ្នា។ ចំណុចដែលខុសពីមុននោះគឺវត្តមាននៃបណ្ដាអង្គការសង្គមស៊ីវិលដ៏មានឥទ្ធិពល ដែលព្យាយាមបកអាក្រាតរាល់ទង្វើរបស់រដ្ឋាភិបាលដែលមានទំនោរឆ្ពស់ទៅរកភាពផ្ដាច់ការ។ ដោយកត្តានេះហើយ ជាពិសេសនៅក្នុងរយៈពេលពីរឆ្នាំចុងក្រោយ ក្រុមពួកមេដឹកនាំនយោបាយនិងសាសនាតាមរយៈស្ថាប័នសង្គមស៊ីវិលបានប្រើប្រាស់សិទ្ធិសេរីភាពនយោបាយដែលខ្លួនមានប៉ុន្មានដើម្បីអំពាវនាវឱ្យរដ្ឋាភិបាលបញ្ឈប់ធ្វើសង្គ្រាម និងប្រកួតប្រជែងដើម្បីដណ្ដើមឥទ្ធិពលគ្នានៅក្នុងសង្គមមួយដែលបែកបាក់សាមគ្គីស្ទើរខ្សត់។ និយាយជារួម នៅក្នុងឆ្នាំចុងក្រោយ វៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានគេសម្ដៅថា "មានភាពផ្តាច់ការបង្កឱ្យខូចប្រជាប្រិយភាពនិងសាមគ្គីភាព ហើយមានប្រជាធិបតេយ្យតែគ្មានប្រសិទ្ធភាព"។<ref>{{Cite web | url=https://eprints.whiterose.ac.uk/id/eprint/223928/1/Sean%20Fear%20-%20Saigon%20War%20Politics%201968-1975%20Full%20Draft.pdf | author=Fear, S. | year=2024 | title=5 - Saigon War Politics, 1968-1975 | website=eprints.whiterose.ac.uk}}</ref><ref name="rv"/><ref>{{Cite web | url=https://www.google.com/books/edition/The_ARVN_and_the_Fight_for_South_Vietnam/62lCEAAAQBAJ?&pg=PA166 | title=The ARVN and the Fight for South Vietnam | website=Google Books}}</ref> ធៀវបានជាប់ឆ្នោតម្តងទៀតដោយស្ទើរតែគ្មានសំឡេងជំទាស់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧១ ដោយទទួលបានសំឡេងគាំទ្រខ្ពស់ដ៏គួរឱ្យសង្ស័យ ៩៤% ពីអ្នកបោះសន្លឹកឆ្នោត ៨៧%។ ធៀវបានបន្តដឹកនាំរហូតដល់ថ្ងៃចុងក្រោយនៃសង្គ្រាម ដោយបានលាលែងពីតំណែងនៅថ្ងៃទី២១ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥។ អនុប្រធានាធិបតី លោកជិន វ៉ាន់ហឿងបានឡើងកាន់អំណាចបន្តបានរយៈពេលមួយសប្តាហ៍ ដោយនៅថ្ងៃទី២៧ ខែមេសា សភាទាំងពីរថ្នាក់បានបោះឆ្នោតផ្ទេរអំណាចប្រធានាធិបតីទៅឱ្យលោកសឿង វ៉ាន់មិញ ដោយរូបលោកត្រូវជាប្រធានាធិបតីចុងក្រោយនៃប្រទេសមួយនេះ និងជាអ្នកដែលបានសុំចុះចាញ់ដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌទៅកងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងនៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥។ ថ្វីបើកម្លាំងសង្គមស៊ីវិលចម្រុះ ដូចជាពុទ្ធសាសនិកជន កាតូលិក និងនិស្សិតនៅវៀតណាមខាងត្បូងភាគច្រើនត្រូវបែកបាក់គ្នាមែន ប៉ុន្តែយ៉ាងណា វានៅតែមានភាពសកម្មនិងឥទ្ធិពលច្រើននៅក្នុងសង្គមវៀតណាមខាងត្បូង។ ក្រុមពួកគេនេះហើយដែលបានជួយឱ្យកើតមានដំណើរប្រជាធិបតេយ្យូបនីយកម្ម លើកកម្ពស់រដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មី និងជំរុញឱ្យមានការរៀបចំការបោះឆ្នោតក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧។<ref name="Wsrd">{{Harvc |last1=Luu |first1=Trinh M. |last2=Vu |first2=Tuong |chapter=War, the Second Republic, and the Diaspora |in1=Luu |in2=Vu |year=2023 }}</ref>{{Rp|៤}} ក្រោយពីប្រព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យថ្មីបានប្រកាស ភាពតានតឹងរវាងស្ថាប័នសារព័ត៌មាននិងរដ្ឋាភិបាលគឺនៅតែកើតមានដែរ តែទោះជាយ៉ាងណា ការគាបសង្កត់សេរីភាពប្រជាជនដោយរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងនៅចំណុចនេះអាចចាត់ទុកបានថាធូរស្រាលជាងនៅតាមបណ្ដាប្រទេសអាស៊ីដទៃទៀតដែលមានសហរដ្ឋអាមេរិកគាំទ្រ រួមមានដូចជា ប្រទេសថៃ តៃវ៉ាន់ និងកូរ៉េខាងត្បូងជាដើម។<ref name="Press">{{Harvc |last1=Hoang |first1=Thanh |last2=Vu |first2=Tuong |chapter=War, Nation-Building, and the Role of the Press in the Second Republic |in1=Luu |in2=Vu |year=2023 }}</ref>{{Rp|៦៧–៦៩}} នៅក្នុងសម័យសាធារណរដ្ឋទីពីរ គេសង្កេតឃើញថាលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យតំណាងគឺកំពុងផ្ដល់ស្ថិរភាពខ្លាំងជាងការប្រមាណ។ ប្រជាពលរដ្ឋមកពីគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានសង្គមដូចជាគ្រូបង្រៀន អ្នកសារព័ត៌មាន អ្នកនយោបាយ សហគ្រិន មន្ត្រីរដ្ឋបាល មេធាវី ចៅក្រម មន្ត្រីយោធា និងអ្នកការទូតជាដើម បានចូលរួមកម្លាំងធ្វើការដើម្បីបង្កើតប្រព័ន្ធរដ្ឋធម្មនុញ្ញមួយដែលមានមូលដ្ឋានលើការបោះឆ្នោតបើកចំហរអមដោយស្ថាប័ននីតិប្រតិបត្តិ នីតិបញ្ញត្តិ និងតុលាការដ៏ប្រសិទ្ធភាព។<ref name="Voices"/>{{Rp|១, ៤}} និយាយជារួម ដូចដែលលោកភីធើរ ហ្ស៊ីណូមែនបានសរសេរលើកឡើង៖ ខណៈដែលវៀតណាមខាងត្បូងជាគម្រោងមួយពោរពេញទៅដោយរបបផ្តាច់ការ យោធានិយម និងការពឹងផ្អែកលើជំនួយគាំទ្រឥតឈប់ឈរពីអាមេរិក ផ្នែកមួយទៀតរបស់វាគឺមានសង្គមស៊ីវិលដ៏សកម្មស្វាហាប់ ជីវិតបញ្ញានិងវប្បធម៌ដែលមានផលិតភាពរស់រវើក និងវប្បធម៌នយោបាយដែលចាក់ឫសគល់ទៅក្នុងចលនានិស្សិតឯករាជ្យ សហជីពពលកម្ម និងសារព័ត៌មានក្រៅរដ្ឋាភិបាល ទោះជាអាជ្ញាធរវៀតណាមខាងត្បូង "មិនតែងតែគោរពវា" ក្ដី។<ref name="Moment">{{Harvc|last1=Zinoman|first1=Peter|chapter=A Republican Moment in the Study of Modern Vietnam|in1=Tran|in2=Vu|year=2022}}</ref>{{Rp|២៧–៣៣}} ===សិទ្ធិមនុស្ស=== នៅរវាងឆ្នាំ១៩៧៤ និងឆ្នាំ១៩៧៤ អង្គការ[[ហ្វ្រីឌឹមហោស]] (''Freedom House'') បានវាយពិន្ទុកម្រិតសេរីភាពនៅវៀតណាមខាងត្បូងត្រឹម ៤.៥/៧ ពិន្ទុ (ពិន្ទុកាន់តែខ្ពស់ កម្រិតសេរីភាពកាន់តែទាប)។ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងបណ្ដាប្រទេសជាច្រើនទៀតនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍នាពេលនោះ វៀតណាមខាងត្បូងគឺមានកម្រិតសេរីភាព លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងសិទ្ធិមនុស្សខ្ពស់ឆ្ងាយណាស់ (ពិសេសប្រៀបនឹងវៀតណាមខាងជើង) និងនៅក្នុងទិដ្ឋភាពជាច្រើនដូចជា សិទ្ធិសេរីភាពបុគ្គល សារព័ត៌មាន សាសនា និងសកម្មភាពវប្បធម៌នៅតំបន់ទីប្រជុំជន ដោយវៀតណាមខាងត្បូងឈរនៅពីក្រោយតែប្រទេសម៉ាឡេស៊ីមួយប៉ុណ្ណោះ។ បន្ថែមពីលើនេះ វៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានចាត់ថ្នាក់នៅក្នុងក្រុមប្រទេស "មានសេរីភាពដោយផ្នែក"។ យ៉ាងណាក្ដី រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានគេចោទប្រកាន់ជាប្រចាំថាបានចាប់ឃុំខ្លួនអ្នកទោសនយោបាយមួយចំនួនធំ ដោយចំនួនពិតប្រាកដគឺនៅជាប្រធានបទវែកញែកនៅឡើយ។ [[អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិ]] នៅក្នុងរបាយការណ៍មួយក្នុងឆ្នាំ១៩៧៣ បានប៉ាន់ប្រមាណចំនួនអ្នកទោសស៊ីវិលនៅវៀតណាមខាងត្បូងចាប់ពី ៣៥,២៥៧ នាក់ (ជាតួលេខដែលបានបញ្ជាក់ដោយទីក្រុងសៃហ្គន) ទៅដល់ ២០០,០០០ នាក់ ឬច្រើនជាងនេះ។ ក្នុងចំណោមអ្នកទាំងនោះ ប្រមាណ ២២,០០០–៤១,០០០ នាក់ត្រូវបានចាត់ទុកជាអ្នកទោសនយោបាយ "កុម្មុយនីស្ត"។<ref>Report No. ASA 41/001/1973, [https://www.amnesty.org/download/Documents/204000/asa410011973en.pdf "Political Prisoners in South Vietnam"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180117190403/https://www.amnesty.org/download/Documents/204000/asa410011973en.pdf |date=17 January 2018 }}, Amnesty International, 1 January 1973, p. 6-8.</ref> ===មេដឹកនាំ=== {{Main|បញ្ជីរាយនាមថ្នាក់ដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូង}} * ១៩៤៩–១៩៥៥៖ '''រដ្ឋវៀតណាម''' (''Quốc gia Việt Nam'')។ វាត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥០។ នៅក្រោមរបបនេះ ទឹកដីប្រទេសវៀតណាមប្រមាណ ៦០ ភាគរយបានស្ថិតនៅក្រោមការកាន់កាប់របស់[[វៀតមិញ]] ប៉ុន្តែយ៉ាងណា តំបន់ដីសណ្ដនិងទីប្រជុំជនភាគច្រើនគឺស្ថិតនៅក្រោមអាជ្ញាធររដ្ឋបាលនៃរដ្ឋវៀតណាមនេះឯង។ រដ្ឋវៀតណាមទាំងមូលត្រូវបានបែងចែកជាពីរផ្នែកនៅត្រង់[[រង្វង់​នៃរយៈទទឹងរវាងខ្សែស្របខាងជើងទី១៥ និងខ្សែស្របខាងជើងទី២០#ខ្សែស្របទី១៧|ខ្សែស្របទី១៧]] នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៤។ ** [[បាវ ដាយ]] (១៩៤៩–១៩៥៥)៖ ព្រះអង្គបានដាក់រាជ្យក្នុងនាមជាព្រះចៅអធិរាជយួន (រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ) នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៥ ក្រោយពីកងកម្លាំងជប៉ុនកាន់កាប់ទឹកដីវៀតណាមបានទម្លាក់អាវុធចុះសុំចុះចាញ់បិទបញ្ចប់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]]។ ព្រះអង្គក្រោយមកបានបម្រើការជាប្រមុខរដ្ឋនៃរបបមួយនេះរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៥៥។ * ១៩៥៥–១៩៧៥៖ '''សាធារណរដ្ឋវៀតណាម''' (''Việt Nam Cộng Hòa'')។ របបនេះបានប្រឡូកចូលក្នុង[[សង្គ្រាមវៀតណាម]] (សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីពីរ, ១៩៥៩–១៩៧៥) ប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាមដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងហាណូយ។ ** [[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] (១៩៥៥–១៩៦៣)៖ ជាបុគ្គលដែលអាមេរិកធ្លាប់បានគាំទ្រសរសើរមិនដាច់ពីមាត់ លោកត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីតំណែងនិងធ្វើឃាតសម្លាប់ចោលនៅក្នុងរដ្ឋប្រហារដែលគាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិក នៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣។ ** ១៩៦៣–១៩៦៥៖ មានរដ្ឋប្រហារផ្ដួលអំណាចគ្នាច្រើនលើកច្រើនសារ ក៏ដូចជារដ្ឋាភិបាលផ្សេងៗគ្នាជាច្រើន ដោយក្នុងនោះភាគច្រើនត្រូវបានដឹកនាំដោយ[[សឿង វ៉ាន់មិញ]] ឬ[[ង្វៀន ខាញ់]]។ ** [[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]] (១៩៦៥–១៩៧៥)៖ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ង្វៀន កាវកី]]គឺជាមេដឹកនាំកំពូលនៃរបបសឹកយោធាចុងក្រោយនៃឆ្នាំ១៩៦៥–១៩៦៧ មុនពេលរដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលដែលគាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវបានបង្កើតឡើង ហើយបន្ទាប់ពីបានអនុម័តរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីនិងរៀបចំការបោះឆ្នោតក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ លោកវ៉ាន់ធៀវក៏ត្រូវបានតែងតាំងជាប្រធានាធិបតីថ្មី។ ** [[ជិន វ៉ាន់ហឿង]] (១៩៧៥) ** [[សឿង វ៉ាន់មិញ]] (១៩៧៥)៖ លោកបានសុំចុះចាញ់ដោយប្រគល់រដ្ឋអំណាចវៀតណាមខាងត្បូងទាំងប៉ុន្មានទៅឱ្យវៀតណាមខាងជើងកាន់កាប់។ * ១៩៧៥–១៩៧៦៖ '''[[រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង]]''' (''Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hoà miền Nam Việt Nam'')។ **​ [[ហ៊ូអ៊ែន តាំនហ្វាត់]] (១៩៧៥–១៩៧៦) ===ក្រសួង=== សាធារណរដ្ឋវៀតណាម​ ឬវៀតណាមខាងត្បូងមានស្ថាប័នក្រសួងដូចខាងក្រោម៖ * ក្រសួងវប្បធម៌ និងអប់រំ (''Bộ Văn hóa Giáo dục'')<ref name="Doling">{{Cite book |last=Doling |first=Tim |title=Exploring Saigon-Cholon – Vanishing Heritage of Ho Cho Minh City |publisher=Thế Giới Publishers |year=2019 |isbn=978-604-77-6138-8}}</ref>{{rp|២៤៣}} * [[ក្រសួងការបរទេស (វៀតណាមខាងត្បូង)|ក្រសួងការបរទេស]] (''Bộ Ngoại giao'')<ref name=Doling/>{{rp|១៦១–២}} * ក្រសួងសុខាភិបាល (''Bộ Y tế'')<ref name=Doling/>{{rp|៣៣០}} * ក្រសួងយុត្តិធម៌ (''Bộ Tư pháp'')<ref name=Doling/>{{rp|២៩០}} * [[ក្រសួងការពារជាតិ (វៀតណាមខាងត្បូង)|ក្រសួងការពារជាតិ]] (''Bộ Quốc phòng''<ref name=Doling/>{{rp|១៣៩–៤០}}) * [[នគរបាលជាតិនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម|ក្រសួងនគរបាល]] (''Bộ Tư lệnh Cảnh sát Quốc gia'')<ref name=Doling/>{{rp|៤៦៦}} * ក្រសួងសាធារណការ និងគមនាគមន៍ (''Bộ Công chính và Truyền thông'')<ref name=Doling/>{{rp|១៩១}} * ក្រសួងបដិវត្តន៍អភិវឌ្ឍន៍ ===បំណែងចែករដ្ឋបាល=== ====ខេត្ត==== [[File:Southvietmap.jpg|thumb|ផែនទីនៃតំបន់រដ្ឋបាល និងយោធភូមិភាគនៃវៀតណាមខាងត្បូង]] វៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានបែងចែកទៅជាសែសិបបួនខេត្ត៖ {|class=wikitable !ឈ្មោះ!!ចំនួនប្រជាជន<br />(ប៉.ស្ម. ១៩៦៨)<ref>{{Cite web |date=1 July 1968 |title=Pacific Stars and Stripes MACV Orientation Edition |url=https://www.vietnam.ttu.edu/reports/images.php?img=/images/1310/13100201002.pdf |access-date=18 July 2026 |publisher=Pacific Stars and Stripes |page=9 |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308144921/https://www.vietnam.ttu.edu/reports/images.php?img=%2Fimages%2F1310%2F13100201002.pdf |url-status=live}}</ref>!!ទីរួមខេត្ត |- |[[ខេត្តក្វាងជិ]]<br>Quảng Trị||២៧៩,០៨៨||[[សង្កាត់ក្វាងជិ|ក្វាងជិ]] |- |[[ហ្វេ|ខេត្តធួធៀន]]<br>Thừa Thiên||៦៣៣,៧៩៩||[[ហ្វេ (ទីរួមខេត្ត)|ហ្វេ]] |- |[[ខេត្តក្វាងណាម]]<br>Quảng Nam||៩១៥,១២៣||[[ហូយអាន (ក្រុង)|ហូយអាន]] |- |[[ខេត្តក្វាងទីន]]<br>Quảng Tín||៣០៦,៥១៨||[[តាមគី]] |- |[[ខេត្តក្វាងង៉ាយ]]<br>Quảng Ngãi||៦៧៨,៦០៦||[[ក្វាងង៉ាយ (ក្រុង)|ក្វាងង៉ាយ]] |- |[[ខេត្តកនទុម]]<br>Kon Tum||១០៤,២៤១||[[កនទុម]] |- |[[ខេត្តប៊ិញឌិញ]]<br>Bình Định||៩០២,០៨៥||[[គ្វីញើន]] |- |[[ខេត្តប៉្លីគូ]]<br>Pleiku||១៩២,៦៨២||[[ផ្លាយគូ|ប៉្លីគូ]] |- |[[ខេត្តហ៊្វូប៊ុន]]<br>Phú Bổn||៥១,៣១៣||[[អាយ៉ុនប៉ា|ហោប៊ុន]] |- |[[ខេត្តហ្វូអៀន]]<br>Phú Yên||៣២៩,៤៦៤||[[ទ្វីហ្វា]] |- |[[ខេត្តដាក់ឡាក់]]<br>Đắk Lắk||២៩៣,១៩៤||[[បួនម៉ាធួត]] |- |[[ខេត្តខាញ់ហូ]]<br>Khánh Hòa||៤០៣,៩៨៨||[[ញ៉ាត្រាង]] |- |[[ខេត្តដាក់ណុង|ក្វាងឌឹក]]<br>Quảng Đức||២៨,៨៦៣||[[យ៉ាងៀ]] |- |[[ខេត្តទ្វៀនឌឹក]]<br>Tuyên Đức||៩៣,៦៤៦||[[ដាឡាត់]] |- |[[ខេត្តនិញថ្វឹន]]<br>Ninh Thuận||១៥៦,១៩៤||[[ផាន់រាំង-ថាប់ចាម|ផាន់រាំង]] |- |[[ខេត្តឡឹមដុង]]<br>Lâm Đồng||៦៥,៥៦១||[[បាវឡុក]] |- |[[ខេត្តប៊ិញថ្វឹន]]<br>Bình Thuận||២៦៧,៣០៦||[[ហ្វានធៀត]] |- |[[ខេត្តហ្វឿកឡុង]]<br>Phước Long||១០៤,២១៣||[[ហ្វឿកឡុង (ប៊ិញហ្វឿក)|ហ្វឿកប៊ិញ]] |- |[[ខេត្តឡុងខាញ់]]<br>Long Khánh||១៤៤,២២៧||[[ឡុងខាញ់ (ទីក្រុង)|ស៊ួនឡុក]] |- |[[ខេត្តប៊ិញទុយ]]<br>Bình Tuy||៥៩,០៨២||[[ឡាហ្គី|ហាំតឹន]] |- |[[ខេត្តប៊ិញឡុង]]<br>Bình Long||៧០,៣៩៤||[[អានឡុក]] |- |[[ខេត្តរោងដំរី|ខេត្តតីនិញ]]<br>Tây Ninh||២៣៥,៤០៤||[[តីនិញ (ទីក្រុង)|តីនិញ]] |- |[[ខេត្តប៊ិញសឿង]]<br>Bình Dương||២៣៥,៤០៤||[[ធូសឹវម៉ុត|ហ្វូកឿង]] |- |[[ខេត្តបៀនហ្វា]]<br>Biên Hòa||៤៤៩,៤៦៨||[[បៀនហ្វា]] |- |[[ខេត្តហ្វឿកទុយ]]<br>Phước Tuy||||[[បាសៀ|ហ្វឿកឡេ]] |- |[[ខេត្តហឺវងៀ]]<br>Hậu Nghĩa||២៧៩,០៨៨||[[ហឺវងៀ|ហៀមកឿង]] |- |[[ខេត្តយ៉ាឌិញ]]<br>Gia Định||១,០៨៩,៧៧៣||[[យ៉ាឌិញ]] |- |[[ខេត្តកំពង់គោ|ខេត្តឡុងអាំន]]<br>Long An||||[[តឹនអាន]] |- |[[ខេត្តហ្គរកុង]]<br>Gò Công||||[[ហ្គរកុង (ទីក្រុង)|ហ្គរកុង]] |- |[[ខេត្តឌិញទឿង]]<br>Định Tường||||[[មីថរ]] |- |[[ខេត្តគៀកទឿង]]<br>Kiến Tường||៤២,៥៩៧||[[គៀកទឿង|ម៉ុកហ្វា]] |- |[[ខេត្តផ្សារដែក|ខេត្តគៀនហ្វុង]]<br>Kiến Phong||||[[កាវឡាញ់]] |- |[[ខេត្តមាត់ជ្រូក|ខេត្តចឺវដុក]]<br>Châu Đốc||៥៧៥,៩១៦||[[ចឺវដុក|ចឺវហ្វូ]] |- |[[ខេត្តមាត់ជ្រូក|ខេត្តអានសាង]]<br>An Giang||៤៩១,៧១០||[[ឡងស្វៀន]] |- |[[ខេត្តសាឌេក]]<br>Sa Đéc||២៦៤,៥១១||[[សាឌេក (ទីក្រុង)|សាឌេក]] |- |[[ខេត្តក្រមួនស|ខេត្តគៀនយ៉ាង]]<br>Kiên Giang||៣៨៧,៦៣៤||[[រ៉ាក់យ៉ា]] |- |[[ខេត្តហ្វុងឌិញ]]<br>Phong Dinh||៤២៦,០៩០||[[ទីក្រុងព្រែកឫស្សី|កឹនថឺ]] |- |[[ខេត្តលង់ហោរ|ខេត្តវិញឡង]]<br>Vĩnh Long||៥០០,៨៧០||[[វិញឡង]] |- |[[ខេត្តកំពង់ឫស្សី|ខេត្តគៀនហ្វា]]<br>Kiến Hòa||៥៨២,០៩៩||[[បេនជេ|ឈូកយ៉ាង]] |- |[[ខេត្តវិញប៊ិញ]]<br>Vĩnh Bình||៤០៤,១១៨||[[ត្រាវិញ|ហ្វូវិញ]] |- |[[ខេត្តឈឿងធៀន]]<br>Chương Thiện||២៤៨,៧១៣||[[វិថាញ់ (ទីក្រុង)|វិថាញ់]] |- |[[ខេត្តឃ្លាំង|ខេត្តបាស៊ៀន]]<br>Ba Xuyên||៣៥២,៩៧១||[[ទីរួមខេត្តឃ្លាំង|ខាញ់ហ៊ឹង]] |- |[[ខេត្តពលលាវ|ខេត្តបាកលៀវ]]<br>Bạc Liêu||២៥៩,៨៩១||[[ទីរួមខេត្តពលលាវ|វីញឡឺយ]] |- |[[ខេត្តអានស្វៀន]]<br>An Xuyên||២៣៥,៣៨៩||[[ខេត្តទឹកខ្មៅ|ក្វ័នឡុង]] |- |[[ទីក្រុងហូជីមិញ|សៃហ្គន]]<br>Saigon||១,៦២២,៦៧៣||សៃហ្គន |} ====តំបន់==== == មើលផងដែរ == *[[សង្គ្រាមវៀតណាម]] *[[វៀតណាមខាងជើង]] *[[វៀតកុង]] *[[ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម]] ==កំណត់សម្គាល់== {{reflist|group=ស}} == ឯកសារយោង == {{Reflist}} {{Stub}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វៀតណាមខាងត្បូង]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតប្រទេសក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមវៀតណាម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតសាធារណរដ្ឋ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតប្រទេសនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍]] nzhgkxo27x4wh8xx7sj3jw9bobbdqea 337424 337422 2026-07-19T09:53:27Z TheRandomGoober 27248 /* តំបន់ */ 337424 wikitext text/x-wiki {{About|អតីតប្រទេស|តំបន់ភូមិសាស្ត្រ|វៀតណាមភាគខាងត្បូង}} {{Infobox former country | conventional_long_name = សាធារណរដ្ឋវៀតណាម | native_name = Việt Nam Cộng hòa {{small|([[ភាសាវៀតណាម]])}} | common_name = South Vietnam | status = | p1 = រដ្ឋវៀតណាម | flag_p1 = Flag of South Vietnam.svg | s1 = រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្ដោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង{{!}}សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង | flag_s1 = Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg | image_flag = Flag of South Vietnam.svg | flag_type = '''[[ទង់ជាតិវៀតណាមខាងត្បូង|ទង់ជាតិ]]''' | image_coat = Coat of arms of the Republic of Vietnam (1963–1975).svg | symbol_type = '''[[វរលញ្ឆករវៀតណាម|វរលញ្ឆករ]]'''<br />(១៩៦៧–១៩៧៥) | image_map = South Vietnam (orthographic projection).svg | map_caption = ដែនដីរដ្ឋបាលនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍យោងទៅតាម[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤]] ត្រូវបានសម្គាល់ដោយពណ៌បៃតងចាស់ រីឯ[[វៀតណាមខាងជើង|ដែនដីទាមទារ]]ត្រូវបានសម្គាល់ដោយពណ៌បៃតងខ្ចី | national_motto = Tổ Quốc – Danh Dự – Trách Nhiệm<br />"មាតុភូមិ – កិត្តិយស – ករណីយកិច្ច" | national_anthem = {{lang|vi|[[អំពាវនាវដល់ប្រជាជនពលរដ្ឋ|Tiếng Gọi Công Dân]]|nolink=yes}}<br />"អំពាវនាវដល់ប្រជាពលរដ្ឋ"{{parabr}}{{center|[[File:South Vietnamese national anthem on AFVN radio.mp3]]}} | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[ទីក្រុងហូជីមិញ|សៃហ្គន]] | coordinates = {{coord|10|46|37|N|106|41|43|E|type:country|display=inline, title}} | largest_city = capital | official_languages = [[ភាសាវៀតណាម|វៀតណាម]] | languages = {{ubli|[[ភាសាបារាំង|បារាំង]]<ref>[https://books.google.co.uk/books?id=yl1uAAAAMAAJ&pg=PA141&dq=%22french+language%22+in+south+vietnam&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjhm_vSzoCOAxVidUEAHTaIIZQQ6AF6BAgKEAM#v=onepage&q=%22french%20language%22%20in%20south%20vietnam&f=false ''U.S. Army Area Handbook for Vietnam''], American University (Washington, D.C.). Foreign Areas Studies Division, United States. Army 1962, page 141</ref> |[[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] |[[ភាសាកន្តាំង|ចិនកាតាំង]] |[[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]] |ភាសាភាគតិចដទៃទៀត}} | languages_type = ភាសាដទៃ | government_type = {{ubl|[[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋប្រធានាធិបតីនិយម]]ផ្ដាច់ការ|(១៩៥៥–១៩៦៣)<hr>[[របបយោធា|អំណាចយោធាផ្ដាច់ការ]]|(១៩៦៣–១៩៦៧)<hr>[[ឯកត្តរដ្ឋ]][[សភានិយម]] [[សាធារណរដ្ឋ|សាធារណរដ្ឋពាក់កណ្ដាលប្រធានាធិបតីនិយម]]|(១៩៦៧–១៩៧៥)}} | title_leader = [[មេដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូង#ប្រមុខរដ្ឋ|ប្រធានាធិបតី]] | leader1 = [[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] | year_leader1 = ១៩៥៥–១៩៦៣ | leader2 = ''ទំនេរ'' (ក្រោមអំណាចយោធា) | year_leader2 = ១៩៦៣–១៩៦៧ | leader3 = [[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]] | year_leader3 = ១៩៦៧–១៩៧៥ | leader4 = [[ច្រឹន វ៉ាន់ហឿង]] | year_leader4 = ១៩៧៥ | leader5 = [[ឌឿង វ៉ាន់មីញ]] | year_leader5 = ១៩៧៥ | title_deputy = [[មេដឹកនាំវៀតណាម#អនុប្រធានាធិបតី|អនុប្រធានាធិបតី]] | deputy1 = [[ង្វៀន ង៉ុកធឺ]] | year_deputy1 = ១៩៥៦–១៩៦៣ | deputy2 = ''ទំនេរ'' (ក្រោមអំណាចយោធា) | year_deputy2 = ១៩៦៣–១៩៦៧ | deputy3 = [[ង្វៀន កាវគី]] | year_deputy3 = ១៩៦៧–១៩៧១ | deputy4 = [[ច្រឹន វ៉ាន់ហឿង]] | year_deputy4 = ១៩៧១–១៩៧៥ | deputy5 = [[ង្វៀន វ៉ាន់ហួយិន]] | year_deputy5 = ១៩៧៥ | title_representative = [[មេដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូង#ប្រមុខរដ្ឋាភិបាល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | representative1 = [[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]{{refn|group=ស|ក្នុងនាមជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃរដ្ឋវៀតណាម}} | year_representative1 = ១៩៥៤–១៩៥៥ (ដំបូង) | representative2 = [[វូ វ៉ាន់មូវ]] | year_representative2 = ១៩៧៥ (ក្រោយ) | legislature = [[រដ្ឋសភានៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម|រដ្ឋសភា]] | upper_house = [[រដ្ឋសភានៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម|ព្រឹទ្ធសភា]] | lower_house = [[រដ្ឋសភានៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] | era = [[សង្គ្រាមត្រជាក់]] | event_start = [[រដ្ឋវៀតណាម]] | date_start = | year_start = ១៩៤៩ | event2 = [[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤|វៀតណាមចែកជាពីរ]] | date_event2 = ២១ កក្កដា ១៩៥៤ | event3 = ប្រកាសជា[[#សាធារណរដ្ឋទីមួយ|សាធារណរដ្ឋ]] | date_event3 = ២៦ តុលា ១៩៥៥ | event4 = កំណើត[[វៀតកុង]] | date_event4 = ២០ ធ្នូ ១៩៦០ | event5 = [[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៣|រដ្ឋប្រហារឆ្នាំ១៩៦៣]] | date_event5 = ២ វិច្ឆិកា ១៩៦៣ | event6 = [[#សាធារណរដ្ឋទីពីរ|សាធារណរដ្ឋទីពីរ]]បានប្រកាស | date_event6 = [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|១ មេសា ១៩៦៧]] | event7 = {{nowrap|[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស]]}} | date_event7 = ២៧ មករា ១៩៧៣ | event_end = [[ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន]] | date_end = ៣០ មេសា | year_end = ១៩៧៥ | area_km2 = 173809 | stat_year1 = ១៩៥៥ | stat_pop1 = ប្រ. ១២ លាន | stat_year2 = ១៩៦៨ | stat_pop2 = ១៦,២៥៨,៣៣៤ | stat_year3 = ១៩៧៤ | stat_pop3 = ១៩,៥៨២,០០០ | currency = [[ដុងវៀតណាមខាងត្បូង|ដុង]] | time_zone = [[ម៉ោងនៅវៀតណាម|ម៉ោងស្តង់ដាសៃហ្គន]] (SST) | utc_offset = +៨ | drives_on = ស្ដាំ }} '''វៀតណាមខាងត្បូង''' ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''សាធារណរដ្ឋវៀតណាម''' គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]ដែលមានអត្ថិភាពពីឆ្នាំ១៩៥៥ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៥ ពោលជាសម័យកាលដែលប៉ែកខាងត្បូងនៃប្រទេស[[វៀតណាម]]ជាសមាជិកនៃ[[ប្លុកខាងលិច]]នៅអំឡុង[[សង្គ្រាមត្រជាក់]]។ រដ្ឋនេះត្រូវបានសហគមន៍អន្តរជាតិទទួលស្គាល់ជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៩ ដោយមានឈ្មោះថា[[រដ្ឋវៀតណាម]]ដែលកាលនុះនៅជារដ្ឋចំណុះក្រោម[[សហភាពបារាំង]]នៅឡើយ និងមានរដ្ឋធានីនៅ[[ព្រៃនគរ|សៃហ្គន]] (អតីតក្រុង[[ព្រៃនគរ]] ហើយបានប្តូរឈ្មោះទៅជាទីក្រុងហូជីមិញនៅឆ្នាំ១៩៧៦) មុនពេលក្លាយជាសាធារណរដ្ឋឯករាជ្យនៅឆ្នាំ១៩៥៥។ វៀតណាមខាងត្បូងមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹង[[វៀតណាមខាងជើង]]នៅភាគខាងជើង [[ប្រទេសឡាវ]]នៅភាគពាយ័ព្យ [[ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅភាគខាងលិច និង[[ឈូងសមុទ្រថៃ]]នៅភាគនិរតី។ អធិបតេយ្យភាពរបស់វាត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយសហរដ្ឋអាមេរិក និងប្រទេសចំនួន ៨៧ ផ្សេងទៀត ប៉ុន្តែវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបរាជ័យក្នុងការចូលជាសមាជិក[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ដែលជាលទ្ធផលនៃសិទ្ធិវ៉េតូរបស់សូវៀតក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧។<ref>{{Cite book |last=Prugh |first=George S. |url=https://history.army.mil/html/books/090/90-14/CMH_Pub_90-14.pdf |title=Law at War: Vietnam 1964–1973 |date=1991 |publisher=Department of the Army |location=Washington, D.C. |pages=61–63 |orig-year=first printed 1975 |access-date=10 ធ្នូ 2022 |archive-date=1 វិច្ឆិកា 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101232725/https://history.army.mil/html/books/090/90-14/CMH_Pub_90-14.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="Doyle2010">{{Cite book |last=Doyle |first=Robert C. |url=https://books.google.com/books?id=ZBryc3ANF6IC |title=The Enemy in Our Hands: America's Treatment of Enemy Prisoners of War from the Revolution to the War on Terror |publisher=University Press of Kentucky |year=2010 |isbn=978-0-8131-2589-3 |page=[https://archive.org/details/enemyinourhandsa0000doyl/page/269 269] |access-date=10 ធ្នូ 2022 |archive-date=25 ធ្នូ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225083324/https://books.google.com/books?id=ZBryc3ANF6IC |url-status=live }}</ref> ក្រោយចប់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] កម្លាំងទ័ពព្រៃប្រឆាំងជប៉ុនមួយបានលេចខ្លួនឡើងនៅលើទឹកដីប្រទេសវៀតណាម ស្ថិតក្រោមការដឹកនាំដោយយុទ្ធជនកុម្មុយនីស្តម្នាក់ឈ្មោះ [[ហូ ជីមិញ]] ហើយលោកបានប្រកាសបង្កើត[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]]ឡើងនៅទីក្រុង[[ហាណូយ]]នាអំឡុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤៥។<ref>{{Cite news |last=Huynh |first=Dien |date=30 March 2018 |title=The End of South Vietnam |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/03/30/opinion/the-end-of-south-vietnam.html |access-date=10 ធ្នូ 2022 |archive-date=1 មីនា 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301095834/https://www.nytimes.com/2018/03/30/opinion/the-end-of-south-vietnam.html |url-status=live }}.</ref> នៅឆ្នាំ១៩៤៩ អ្នកនយោបាយដែលជំទាស់នឹងលទ្ធិកុម្មុយនីស្តបានរួមគ្នាបង្កើតរដ្ឋាភិបាលប្រឆាំងមួយនៅទីក្រុងសៃហ្គនដោយមានការដឹកនាំពីអតីតអធិរាជវៀតណាមនាម [[បាវ ដាយ]]។ ការធ្វើ[[ប្រជាមតិរដ្ឋវៀតណាមឆ្នាំ១៩៥៥|ប្រជាមតិក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥]] អំពីអនាគតរដ្ឋាភិបាលនៃរដ្ឋវៀតណាមបានទទួលរងការប្រឆាំងយ៉ាងខ្លាំង ហើយជាលទ្ធផល ព្រះចៅបាវ ដាយត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីអំណាចដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] ដែលក្រោយមកបានប្រកាសខ្លួនលោកជាប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋថ្មីនៅថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៥។<ref name="Bühler2001p71">{{Cite book |last=Bühler |first=Konrad G. |url=https://books.google.com/books?id=Ty7NAG1Jl-8C |title=State Succession and Membership in International Organizations: Legal Theories Versus Political Pragmatism |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |year=2001 |isbn=978-90-411-1553-9 |pages=[https://books.google.com/books?id=Ty7NAG1Jl–8C&pg=PA71 71] |access-date=10 ធ្នូ 2022 |archive-date=25 ធ្នូ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225083317/https://books.google.com/books?id=Ty7NAG1Jl-8C |url-status=live }}</ref> បន្ទាប់ពី [[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤]] រដ្ឋមួយនេះបានបោះបង់ចោលការទាមទាររបស់ខ្លួនចំពោះផ្នែកខាងជើងនៃប្រទេស ហើយបានបង្កើតអធិបតេយ្យភាពផ្ទាល់ខ្លួននៅលើទឹកដីប៉ែកខាងត្បូងវៀតណាមពោលគឺតំបន់[[កូសាំងស៊ីន]] (''ណាំគី'') និងមួយផ្នែកនៃដែនដី[[អណ្ណាម]] (''ជុងគី'')។ លោកឌៀមត្រូវបានគេ[[ចំណាប់ខ្លួន និងឃាតកម្មលោកង៉ូ ឌិញឌៀម|ធ្វើឃាត]]នៅអំឡុងរដ្ឋប្រហារយោធាដែលដឹកនាំដោយលោកឧត្តមសេនីយ៍[[សឿង វ៉ាន់មិញ]]ដោយមានជំនួយពី [[ទី​ភ្នាក់​ងារ​ស៊ើប​ការណ៍កណ្តាល|សេអ៊ីអា]] ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣ ហើយរដ្ឋាភិបាលយោធាថ្មីមួយក៏បានឡើងកាន់អំណាចបានមួយរយៈពេលខ្លី។ បន្ទាប់ពីទទួលបានការគាំទ្រពីសហរដ្ឋអាមេរិកឱ្យមាន[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី]] លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]]ក៏បានជាប់ឆ្នោតឡើងដឹកនាំប្រទេសពីឆ្នាំ១៩៦៧ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៥។ [[សង្គ្រាមវៀតណាម]]បានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥ នៅពេលដែល[[វៀតកុង|រណសិរ្សរំដោះជាតិវៀតណាមខាងត្បូង]] (វៀតកុង) បានធ្វើសកម្មភាពបះបោរនៅលើទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងដោយមានការគាំទ្រប្រដាប់អាវុធពី[[វៀតណាមខាងជើង]] និងព្រមទាំងការគាំទ្របន្ថែមផ្សេងៗទៀតពី[[ចិន]] និង[[សហភាពសូវៀត]]។ សង្គ្រាមស៊ីវិលមួយនេះបានឆេះកញ្ជ្រោលកាន់តែខ្លាំងឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៥ នៅពេលដែលអាមេរិកបានលូកដៃធ្វើអន្តរាគមន៍បន្ថែមដូចជា ការបញ្ជូនទ័ពរបស់ខ្លួនឱ្យប្រយុទ្ធផ្ទាល់ និងហ្វឹកហ្វាត់ណែនាំយុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមផ្សេងៗដល់កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង។ យុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកជាប្រចាំនៅវៀតណាមខាងជើងត្រូវបានធ្វើឡើងជារឿយៗនៅរវាងឆ្នាំ១៩៦៦ និងឆ្នាំ១៩៦៧។ ការប្រយុទ្ធគ្នាបានឈានចូលដល់ចំណុចកំពូលនៅក្នុង[[យុទ្ធនាការតេត]]នៃខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៦៨ ជាមួយនឹងវត្តមានទាហានវៀតណាមខាងត្បូងជាងមួយលាននាក់ និងទាហានអាមេរិកប្រមាណ ៥០០,០០០ នាក់។ ទោះបីជាមានការយល់ស្របគ្នាលើបទឈប់បាញ់នៃ[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស]] ដែលបានបញ្ចប់នៅអំឡុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៣ បន្ទាប់ពីការចរចារគ្នាអស់រយៈពេលប្រាំឆ្នាំក្តី ការប្រយុទ្ធបង្ហូរឈាមគ្នានូវតែបន្តដដែរ។ កងទ័ពវៀតណាមខាងជើង និងកម្លាំងវៀតកុងបានចាប់ផ្តើម[[យុទ្ធនាការរដូវផ្ការីក|ធ្វើការលុកលុយជារួមលើកទីពីរ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥។ កងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តបាន[[ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន|វាយចូលកាន់កាប់ទីក្រុងសៃហ្គន]]នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ និងបានផ្តួលរំលំសាធារណរដ្ឋវៀតណាមដោយជោគជ័យ។ នៅថ្ងៃទី២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៧៦ [[រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង]] និង[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]] (វៀតណាមខាងជើង) បានរួបរួមគ្នាដើម្បីបង្កើតជា [[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម]]។ ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ===ស្ថាបនកម្ម=== {{See also|រដ្ឋវៀតណាម}} [[សាធារណរដ្ឋនិយម|គោលគំនិតសាធារណរដ្ឋ]]បាននាំចូលមកក្នុង[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិន]]ដោយចិននិជប៉ុននៅកំឡុងដើមសតវត្សរ៍ទី២០ ដោយវាបានណែនាំនូវគោលគំនិតថ្មីៗស្ដីអំពីរដ្ឋជាតិបែបសម័យទំនើប។<ref>{{Cite journal |last=Goscha |first=Christopher E. |date=2016a |title=Aux origines du républicanisme vietnamien: Circulations mondiales et connexions coloniales |journal=Vingtième Siècle. Revue d'histoire |issue=3 #131 |pages=17–35 |doi=10.3917/ving.131.0017}}</ref> គិតមកត្រឹមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩២០ គោលគំនិតនេះត្រូវបានឥស្សរជនវៀតណាមឱបក្រសោប ដោយក្នុងនោះមានទាំងអ្នកបដិវត្តន៍ និងអ្នកកំណែទម្រង់និយម។ ក្រុមពួកគេបានជះឥទ្ធិពលដល់ចលនាឯករាជ្យវៀតណាម តែទោះយ៉ាងណាត្រូវអាជ្ញាធរអាណានិគមបារាំងបង្ក្រាបគាបសង្កត់ទៅវិញ។ សកម្មជននិយមសាធារណរដ្ឋនាពេលនោះគឺមានប្រជាប្រិយភាពជាងភាគីខាងកុម្មុយនីស្ត ពិសេសនៅក្នុងបរិបទភាពជាអ្នកដឹកនាំនៃចលនាជាតិនិយម។<ref name="Rethink">{{cite book |last1=Tran |first1=Nu-Anh |last2=Vu |first2=Tuong |chapter=Rethinking Vietnamese Republicanism |in1=Tran |in2=Vu |year=2022 |id=2022a }}</ref>{{Rp|៣}} ដូច្នេះ បំណែងចែកមនោគមវិជ្ជានៅវៀតណាមគឺមានតាំងសម័យអាណានិគមមកម៉្លេះ ពោលគឺមុនសង្គ្រាមត្រជាក់សកល និងការចូលធ្វើអន្តរាគមន៍ពីសហរដ្ឋអាមេរិកទៅទៀត។<ref name="Perspect">{{cite book |last1=Vu |first1=Tuong |last2=Fear |first2=Sean |chapter=Introduction |in1=Vu |in2=Fear |year=2020 |id=2020a }}</ref>{{Rp|១០}} ====ជាប់ផុងខ្លួនរវាងកុម្មុយនីស្ត និងអាណានិគម==== [[សហភាពឥណ្ឌូចិនកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២|នៅកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២]] ទឹកដីឥណ្ឌូចិនបានកំពុងស្ថិតក្រោមអាជ្ញាធរ[[បារាំងវីឈី]] ហើយត្រូវជប៉ុនចូលត្រួតត្រាបន្ថែមមួយជាន់ទៀតចាប់ផ្ដើមនៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤០។ បន្ទាប់ពី[[រដ្ឋប្រហារជប៉ុនក្នុងសហភាពឥណ្ឌូចិន|អំណាចរដ្ឋបាលបារាំងត្រូវបានដក]]ចេញនៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៥ ហើយជប៉ុនបាន[[ការទទួលចុះចាញ់របស់ជប៉ុន|សុំចុះចាញ់សង្គ្រាម]]នៅក្នុងខែសីហានៃឆ្នាំដដែរ ប្រជាជាតិវៀតណាមបានខ្វែងគំនិតគ្នាជុំវិញជោគវាសនារបស់ខ្លួននៅក្រោយសម័យអាណានិគម។<ref name="Reilly 2016">{{cite journal |last1=Reilly |first1=Brett |title=The Sovereign States of Vietnam, 1945–1955 |journal=Journal of Vietnamese Studies |date=2016 |volume=11 |issue=3–4 |pages=103–139 |doi=10.1525/jvs.2016.11.3-4.103}}</ref> ស្មារតីជាតិនិយមវៀតណាមបានពុះកញ្ជ្រោលកាន់តែខ្លាំងក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ រីឯក្រុមកុម្មុយនីស្ត[[វៀតមិញ]] ដោយបន្លំលាក់ខ្លួនជាបក្សពួកជាតិនិយម បានឆក់យកឱកាសមហិមានេះផ្ដួលរំលំរបប[[ចក្រភពវៀតណាម]]តាមរយៈ[[បដិវត្តន៍ខែសីហា]] រួចបានប្រកាសបង្កើត[[វៀតណាមខាងជើង|សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]] (ស.ប.វ.) ឡើងនៅទីក្រុង[[ហាណូយ]]។ ទន្ទឹមគ្នានេះដែរ គេបានកំណត់យកខ្សែស្របទី១៦ នៅក្នុង[[សន្និសីទទីក្រុងផតស្តាំ]]ដើម្បិពុះចែកទឹកដីវៀតណាមជាពីរតំបន់យោធា៖ [[ការត្រួតត្រារបស់ចិននៅវៀតណាមភាគខាងជើង (១៩៤៥–១៩៤៦)|កងកម្លាំងជាតិនិយមចិនកាន់កាប់ប៉ែកខាងជើង]] និងកងកម្លាំងអង់គ្លេសកាន់កាប់ប៉ែកខាងត្បូង ដើម្បីដកហូតអាវុធពីកងទ័ពជប៉ុន។ នៅប៉ែកខាងត្បូង កងកម្លាំងរបស់ដោយអង់គ្លេសបានគាំទ្រជួយសម្រួលបារាំងក្នុងការស្តារនឹមអាណានិគមនៅឥណ្ឌូចិនឡើងវិញ ដោយពួកគេត្រូវ[[សង្គ្រាមនៅវៀតណាមភាគខាងត្បូង (១៩៤៥–១៩៤៦)|ប្រយុទ្ធបង្ក្រាបក្រុមប្រដាប់អាវុធវៀតណាម]]ជាច្រើនក្រុម ដើម្បីធានាការគ្រប់គ្រងលើទីក្រុងសៃហ្គន និងមជ្ឈមណ្ឌលទីប្រជុំជនផ្សេងៗទៀត។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦ កិច្ចព្រមព្រៀងបារាំង-ចិន និង[[កិច្ចព្រមព្រៀងហូ-សង់តឺនី|ហូ-សង់តឺនី]]បានអនុញ្ញាតឱ្យកងកម្លាំងបារាំងចូលជំនួសកងកម្លាំងចិននៅទឹកដីភាគខាងជើងលើខ្សែស្របទី១៦ ហើយបានសម្រួលបង្កើតកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាង ស.ប.វ. និងបារាំង ដោយចំណុចខាងក្រោយនេះបានជួយពង្រឹងគោលជំហរនិងឥទ្ធិពលរបស់វៀតមិញ ខណៈធ្វើឱ្យក្រុមជាតិនិយមដទៃធ្លាក់ចុះខ្សោយ។{{sfn|Goscha|2016|pages=204–208}}{{sfn|Holcombe |2020|pages=35, 38–44}} នៅដើមរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំនោះ ពួកវៀតមិញបានឃុបឃិតជាមួយកងកម្លាំងបារាំងដើម្បីលុបបំបាត់ក្រុមជាតិនិយមដទៃ ដែលមានទំនោរប្រឆាំងនឹងអាណានិគមកិច្ចរបស់បារាំង។{{sfn|Kort|2017|pages=83–84}}{{sfn|Tran|2023|pp=699–700}}<ref name="Guillemot 2004">{{cite book |last=Guillemot |first=François |chapter=Au coeur de la fracture vietnamienne : l'élimination de l'opposition nationaliste et anticolonialiste dans le Nord du Vietnam (1945–1946) |pages=175–216 |editor-last1=Goscha |editor-first1=Christopher E. |editor-last2=de Tréglodé |editor-first2=Benoît |title=Naissance d'un État-Parti: Le Viêt Nam depuis 1945 |date=2004 |publisher=Les Indes savantes |location=Paris |url=https://www.lesindessavantes.com/ouvrage/naissance-dun-etat-parti/ |isbn=9782846540643 |archive-date=22 May 2022 |access-date=2 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522234710/https://www.lesindessavantes.com/ouvrage/naissance-dun-etat-parti/ |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220522234710/https://www.lesindessavantes.com/ouvrage/naissance-dun-etat-parti/ |date=22 ឧសភា 2022 }}</ref>{{Rp|២០៥–២០៧}}<ref name="Reilly 2018">{{cite thesis |last1=Reilly |first1=Brett |title=The Origins of the Vietnamese Civil War and the State of Vietnam |type=PhD |year=2018 |publisher=University of Wisconsin–Madison |url=https://search.library.wisc.edu/catalog/9913275159802121 |archive-date=11 June 2025 |access-date=2 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250611233019/https://search.library.wisc.edu/catalog/9913275159802121 |url-status=live }}</ref>{{Rp|១៧៥–១៧៧}} តាមរយៈការកម្ចាត់បក្សពួកជាតិនិយមផ្សេងនេះហើយ វៀតមិញបានបង្ខូចនូវសមត្ថភាពដ៏ទូលំទូលាយរបស់វៀតណាមក្នុងការទប់ទល់នឹងដំណើរស្តារអាណានិគមត្រួតត្រារបស់បារាំង។<ref name="Vu 1966">{{cite journal |author=Vu Van Thai |author-link=Vũ Văn Thái |title=Vietnam: Nationalism under Challenge |journal=Vietnam Perspectives |year=1966 |volume=2 |issue=2 |pages=8–9 |jstor=30182492 }}</ref>{{sfn|Kort|2017|page=85}} មិនយូរ [[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១|សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ]]ក៏បានផ្ទុះឡើងនៅថ្ងៃទី១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤៦ នៅពេលដែលកងកម្លាំងបារាំងបានព្យាយាមគ្រប់គ្រងទីក្រុងហាណូយ និងទីក្រុងដទៃទៀតនៅវៀតណាមភាគខាងជើង។ ក្រុមអ្នកជាតិនិយមប្រឆាំងអាណានិគម ក៏ដូចជាប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តមួយចំនួន បានជាប់ផុងខ្លួននៅចន្លោះភាគីសង្គ្រាមទាំងសងខាង ដោយត្រូវបង្ខំចិត្តជ្រើសយកអព្យាក្រឹតភាព (គេនិយមហៅថា ''attentistes'') ក្នុងនោះរួមមានលោក[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] និងក្រុមអ្នកនយោបាយ[[គណបក្សជាតិនិយមដាយវៀត|ដាយវៀត]]មួយចំនួន។<ref>{{Cite encyclopedia |last1=Goscha |first1=Christopher E. |title=Attentisme |encyclopedia=Historical Dictionary of the Indochina War (1945–1954): An International and Interdisciplinary Approach |pages= |date=2011 |publisher=NIAS Press |isbn=9788776940638 |url=https://indochine.uqam.ca/en/historical-dictionary/83-attentisme.html }}</ref> ====ការតស៊ូជំនះការបែកបាក់សាមគ្គី==== ដោយសកម្មភាពព្យាយាមកម្ទេចចលនាជាតិនិយមវៀតណាមដោយវៀតមិញ ក្រុមបក្សពួកជាតិនិយមក៏ដូចជាសាសនាបានប្រមូលផ្តុំគ្នាគាំទ្រអតីតព្រះចៅអធិរាជ[[បាវ ដាយ]]ឱ្យបើកការចរចាជាមួយបារាំង។{{sfn|Goscha|2016|page=241}} ជាលទ្ធផល [[រដ្ឋវៀតណាម]] (រ.វ.ណ.) ក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមរយៈកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងក្រុមបក្សប្រឆាំងកុម្មុយនីស្ត និងបារាំងនៅថ្ងៃទី១៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៤៦ ដោយមានបាវ ដាយជាព្រះប្រមុខរដ្ឋ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥០ ប្រទេស[[ចិន]] [[សហភាពសូវៀត]] និងបណ្ដារដ្ឋកុម្មុយនីស្តដទៃបានរួមគ្នាទទួលស្គាល់ ស.ប.វ. ខណៈ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] និងប្រទេសប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តដទៃបានទទួលស្គាល់ រ.វ.ណ.។ សង្គ្រាមស៊ីវិលនិងសង្គ្រាមអាណានិគមនៅឥណ្ឌូចិនមកដល់ចំណុចនេះក៏បានក្លាយជាវិបត្តិអន្តរជាតិ និងជាប់ទាក់ទងជាមួយ[[សង្គ្រាមត្រជាក់]]សកល។{{sfn|Asselin|2024|pages=90–95}} [[File:Vietnamese refugees board LST 516 during Operation Passage to Freedom, October 1954 (030630-N-0000X-001).jpg|thumb|ជនភៀសខ្លួនប្រមាណមួយលាននាក់បានរត់គេចចេញពីវៀតណាមខាងជើងនៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៥៤–១៩៥៥]] រដ្ឋវៀតណាមបានដកខ្លួនចេញពី[[សហភាពបារាំង]]នៅថ្ងៃទី២០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥៤។{{sfn|Goscha|2016|page=286}} នៅថ្ងៃបន្ទាប់ បារាំងនិងវៀតមិញបានព្រមព្រៀងគ្នានៅឯ[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤|សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវ]]ថា រដ្ឋប្រទេសវៀតណាមនឹងត្រូវបែងចែកជាពីរនៅចំណុចខ្សែស្របទី ១៧ ជាបណ្តោះអាសន្ត ហើយរដ្ឋវៀតណាមនឹងកាន់កាប់ទឹកដីភាគខាងត្បូងនៃខ្សែស្របទី១៧ នោះ ដោយនឹងរង់ចាំដំណើរការបង្រួបបង្រួមជាប្រទេសតែមួយវិញតាមការបោះឆ្នោតដែលនឹងរៀបចំឡើងនៅឆ្នាំ១៩៥៦។ រដ្ឋវៀតណាម និងសហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រឆាំងយ៉ាងដាច់អហង្ការចំពោះដំណោះស្រាយចុងក្រោយនៅទីក្រុងហ្សឺណែវនេះ ក៏ដូចជាការបែងចែកវៀតណាមជាពីរផ្នែក។<ref name="Pentagon A5">{{Cite web |year=2011 |orig-year=1969 |editor=United States Department of Defense |title=Origins of the Insurgency in South Vietnam, 1954–1960 |url=https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-5.pdf |series=The Pentagon Papers |website=National Archives and Records Administration |pages= |access-date=2 July 2026 |archive-date=12 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230912155004/https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-5.pdf |url-status=live }}</ref>{{Rp|៧}} កំឡុងពេលចាំការបោះឆ្នោតមកដល់ ប្រជាជនវៀតណាមខាងជើងប្រមាណមួយលាននាក់បានផ្លាស់ទីឆ្លងចូលមកវៀតណាមខាងត្បូងតាមរយៈ[[ប្រតិបត្តិការដំណើរឆ្លងទៅសេរីភាព|ប្រតិបត្តិការ]]គាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិក ឬដោយមធ្យោបាយផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេ។<ref>{{Cite journal |last=Catton |first=Philip E. |date=2014 |title=“It Would Be a Terrible Thing if We Handed These People over to the Communists”: The Eisenhower Administration, Article 14(d), and the Origins of the Refugee Exodus from North Vietnam |journal=Diplomatic History |volume=39 |issue=2 |pages=331–358 |doi=10.1093/dh/dhu002}}</ref> សាសនិកកាតូលិកយ៉ាងហោចចំនួន ៥០០,០០០ នាក់បានធ្វើដំណើរមកភាគខាងត្បូងដោយហេតុផលផ្សេងៗ ដែលក្នុងនោះគេភាគច្រើនខ្លាចត្រូវវៀតមិញធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ។ ពុទ្ធសាសនិកប្រមាណ ២០០,០០០ នាក់ក៏បានធ្វើដំណើររត់មកភាគខាងត្បូងដូចគ្នាដែរ{{sfn|Goscha|2016|page=280}} និងក៏ដូចជាក្រុមជនជាតិភាគតិចចិនរាប់ម៉ឺននាក់បន្ថែមទៀតដូច [[ចិននុង|នុង]] [[ជនជាតិមឿង|មឿង]] [[ជនជាតិតៃ (វៀតណាម)|តៃ]] [[ជនជាតិតៃថូ|តៃថូ]] [[ជនជាតិយ៉ាវ (អាស៊ី)|ម៉ាន]] និង[[ជនជាតិហ្មុង|ម៉េវ]]ជាដើម។<ref>{{Cite book |last=Nguyễn Trắc Dĩ |title=Đồng bào các Sắc tộc Thiểu số Việt Nam |publisher=Bộ Phát triển Sắc tộc |year=1972 |pages=101–121}}</ref> ទស្សនៈប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តនៅវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានពង្រឹងបន្ថែមដោយក្រុមបញ្ញវន្តចំណាកស្រុកពីខាងជើង{{sfn|Hoang|2009|page=19}} ដោយពួកគេបានអះអាងថា ពួកកុម្មុយនីស្តវៀតមិញបានក្បត់នឹងបុព្វហេតុជាតិនិងឯករាជ្យភាពជាតិ។{{sfn|Tran|2023|p=694, 702–704}} ដំណាលគ្នានេះដែរ សមាជិកវៀតមិញប្រមាណ ៩០,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសទៅភាគខាងជើង ខណៈដែលកម្មាភិបាលប្រមាណពី ៥,០០០ ទៅ ១០,០០០ នាក់ត្រូវបានបន្សល់ទុកនៅភាគខាងត្បូង ក្នុងគោលដៅពង្រីកសកម្មភាពនយោបាយ និងកោលាហល។<ref name="Pentagon A5"/> គណៈកម្មាធិការសន្តិភាពសៃហ្គន-ឆូលុង ដែលជារណសិរ្ស[[វៀតកុង]]ដំបូងគេ ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៥៤ ក្នុងនាមជាក្បាលម៉ាស៊ីនដឹកនាំវៀតកុង។<ref name="Pentagon A5"/>{{Rp|១៦០}} ដោយសារគណៈប្រតិភូទីក្រុងសៃហ្គនមិនបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងហ្សឺណែវនោះ ដូច្នេះរដ្ឋវៀតណាមក៏អាចមិនប្រតិបត្តិតាមសំណើនិងដំណោះស្រាយនៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងនោះដែរ។<ref name="Cheng1997p11" /> នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥៥ នាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]បានប្រកាសថា វៀតណាមខាងត្បូងនឹងមិនចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតដែលបានបញ្ជាក់នៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងហ្សឺណែវនោះទេ ដោយអះអាងថា ការបោះឆ្នោតដែលធ្វើឡើងនៅវៀតណាមខាងជើងក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកកុម្មុយនីស្តគឺមិនមានអ្វីសេរីឡើយ។<ref name="Tuyen bo">{{cite news |author= |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Lời tuyên bố truyền thanh của Ngô Thủ-tướng ngày 16-7-1955 |work=Tin điễn |issue=238 |location=Saigon |date=18 July 1955 |url=https://gpa.eastview.com/crl/sean/newspapers/tndn19550718-01.1.1 |page= |quote= |via=​ }}<br />{{Cite book |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Con đường Chính nghĩa: Độc lập, Dân chủ |volume=II |year=1956 |location=Saigon |publisher=Sở Báo chí Thông tin, Phủ Tổng thống |chapter= ‘Lời tuyên bố truyền thanh của Thủ tướng Chánh phủ ngày 16-7-1955 về hiệp định Genève và vấn đề thống nhất đất nước’; ‘Tuyên ngôn của Chánh phủ Quốc gia Việt Nam ngày 9-8-1955 về vấn đề thống nhất lãnh thổ’ |url= |pages=11–13}}</ref><ref name="Cheng1997p11">{{Cite book |last=Ang Cheng Guan |url=https://books.google.com/books?id=2ONOHIXGnrEC |title=Vietnamese Communists' Relations with China and the Second Indochina War (1956–62) |publisher=McFarland |year=1997 |isbn=978-0-7864-0404-9 |location=Jefferson, North Carolina |page=[https://books.google.com/books?id=2ONOHIXGnrEC&pg=PA11 11] |access-date=5 July 2026 }}</ref> រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក លោក[[ចន ហ្វរស្ទើរ ដុលស៍]]បានថ្លែងបញ្ជាក់បន្ថែមថា ប្រសិនបើការបោះឆ្នោតអាចប្រព្រឹត្តទៅក្រោមលក្ខខណ្ឌសេរីទាំងក្នុងពីរតំបន់មែននោះ ពួកកុម្មុយនីស្តនឹងមិនអាចឈ្នះសំឡេងគាំទ្រអ្វីឡើយ។<ref name="Pentagon A5"/>{{Rp|៩}} ===សាធារណរដ្ឋទីមួយ (១៩៥៥–១៩៦៣)=== {{see also|ង៉ូ ឌិញឌៀម|សមរភូមិទីក្រុងសៃហ្គន (១៩៥៥)|ប្រជាមតិរដ្ឋវៀតណាមឆ្នាំ១៩៥៥}} [[File:President NGO DINH DIEM welcomed by H.M. BHUMIBOL ADULADEJ King of Thailand.jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីឌៀមនៅក្នុងពិធីស្វាគមន៍ដោយព្រះរាជាសៀមព្រះបាទ[[ភូមិពលអតុល្យតេជ]] នៅទីក្រុងបាងកក ឆ្នាំ១៩៥៧។]] [[File:330-ps-8389-aps-57-10505 16217622129 o.jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីឌៀម និងអនុរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ អេ. ឃ្វើលស៍]] កំពុងឈរពិនិត្យមើលកងឆ្មាំកិត្តិយសនៅឯមន្ទីរបញ្ចកោណ រដ្ឋវើជីញ៉ា ឆ្នាំ១៩៥៧។]] លោកឌៀមបានរៀបចំធ្វើ[[ប្រជាមតិរដ្ឋវៀតណាមឆ្នាំ១៩៥៥|ប្រជាមតិមួយ]]នៅថ្ងៃទី២៣ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៥ ដើម្បីកំណត់អនាគតប្រព័ន្ធនយោបាយនៃប្រទេស។ នៅក្នុងសន្លឹកឆ្នោត ប្រជាជនវៀតណាមខាងត្បូងមានជម្រើសអាចបោះឆ្នោតរើសយកសាធារណរដ្ឋ ដែលនឹងដកព្រះចៅបាវ ដាយចេញពីតំណែងព្រះប្រមុខរដ្ឋ។ ចំនួនសន្លឹកឆ្នោតត្រូវស្ថិតក្រោមការត្រួតពិនិត្យមើលពីប្អូនប្រុសរបស់ឌៀមគឺលោក[[ង៉ូ ឌិញញូ]] ហើយលទ្ធផលចុងក្រោយបានបង្ហាញថា ឌៀមបានទទួលសំឡេងគាំទ្រប្រមាណដល់ ៩៨ ភាគរយឯណោះ។<ref name="Karnow">{{Cite book |last=Karnow |first=Stanley |title=Vietnam: A History |publisher=Penguin Books |year=1997 |isbn=0-670-84218-4}}</ref>{{rp|២៣៩}} នៅថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៥ ឌៀមបានប្រកាសសាមីខ្លួនជាប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមថ្មីដែលទើបនឹងប្រកាសថ្មីថ្មោង។<ref name="historyplace">{{Cite web |title=The Vietnam War: Seeds of Conflict: 1945–1960 |url=http://www.historyplace.com/unitedstates/vietnam/index-1945.html |access-date=6 July 2026 |website=historyplace.com |archive-date=17 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217062228/http://www.historyplace.com/unitedstates/vietnam/index-1945.html |url-status=live}}</ref> មកដល់ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៥៥ វៀតណាមខាងត្បូងក្រោមអំណាចឌៀមបានបញ្ចប់កិច្ចព្រមព្រៀងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុដែលមានស្រាប់ជាមួយប្រទេសបារាំង ហើយបានដកតំណាងខ្លួនចេញពីសភាសហភាពបារាំង។<ref>{{Cite web |year=2011 |orig-year= |editor=United States Department of Defense |title=U.S. and France's Withdrawal from Vietnam, 1954–1956 |url=https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-3.pdf |series=The Pentagon Papers |website=National Archives and Records Administration |pages= |access-date= |archive-date= |archive-url= }}</ref>{{Rp|v}} ដោយឃើញថាសហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងតែបង្កើនអន្តរាគមន៍នៅវៀតណាមខាងត្បូងកាន់តែច្រើនឡើងៗ ហើយណាមួយខ្លួនត្រូវការទ័ពប្រយុទ្ធនៅ[[សង្គ្រាមអាល់ហ្សេរី|អាល់ហ្សេរី]]ទៀតនោះ ដូច្នេះបារាំងក៏បានសម្រេចតិត្តដកទ័ពទាំងប៉ុន្មានដែលខ្លួនមានចេញពីប្រទេសវៀតណាមទាំងស្រុងនៅខែមេសា ឆ្នាំ១៩៥៦។<ref name=historyplace/> ថ្វីបើមានការកំណត់រៀបចំការបោះឆ្នោតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៦ ដើម្បីរើសយករដ្ឋាភិបាលជាតិដឹកនាំប្រទេសវៀតណាមរួមមួយមែននោះ ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧ ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍ឯករាជ្យមកពីប្រទេសឥណ្ឌា ប៉ូឡូញ និងកាណាដា ដែលជាតំណាងឱ្យ[[គណៈកម្មការត្រួតពិនិត្យអន្តរជាតិ]]បានថ្លែងសេចក្ដីថា ដំណើរបោះឆ្នោតដោយយុត្តិធម៌និងមិនលម្អៀងគឺមិនអាចធ្វើទៅរួចនោះទេ ព្រោះថាភាគីទាំងសងខាងមិនបានគោរពតាមលក្ខខណ្ឌនៃកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់នៅទីក្រុងហ្សឺណែវនោះឡើយ។<ref>{{Cite book |last=Woodruff |first=Mark |title=Unheralded Victory: The Defeat of The Viet Cong and The North Vietnamese |publisher=Presidio Press |year=2005 |isbn=0-8914-1866-0 |page=6}}</ref> នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៦ ឌៀមដោយមានការជួយជំរុញគាំទ្រពីសហរដ្ឋអាមេរិក បានប្រកាសដាក់ចេញនូវកម្មវិធីកំណែទម្រង់ដីធ្លីមួយដោយកំណត់ទំហំស្រែចម្ការស្រូវឱ្យនៅត្រឹមអតិបរមា ២៤៧ ហិចតាក្នុងមួយម្ចាស់ដី ដោយដីលើសទាំងប៉ុន្មានត្រូវតែលក់ឱ្យកសិករឯទៀតដែលគ្មាន ឬខ្វះដីធ្លី។ ជាលទ្ធផល ដីកសិកម្មប្រមាណជាង ១.៨ លានហិចតាត្រូវបានដាក់លក់ ខណៈអាមេរិកជាអ្នកចេញមុខបង់ប្រាក់ឱ្យម្ចាស់ដី ហើយលើសពីនេះ ម្ចាស់ដីធ្លីទាំងនោះផងដែរអាចទទួលបានប្រាក់ដែលបង់ដោយអ្នកទិញដីរហូតដល់ទៅរយៈពេលប្រាំមួយឆ្នាំ។ កំណែទម្រង់ដីធ្លីនេះត្រូវបានអាមេរិកចាត់ទុកថាជាជំហានដ៏សំខាន់ចាំបាច់មួយដើម្បីបង្កើនការគាំទ្រដល់រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងដែលទើបនឹងកើតថ្មី និងបង្ខូចកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងឃោសនារបស់ពួកកុម្មុយនីស្ត។<ref name="Collision">{{Cite book |last1=Doyle |first1=Edward |url=https://archive.org/details/collisionofcultu00doyl |title=The Vietnam Experience, a Collision of Cultures |last2=Weiss |first2=Stephen |publisher=Boston Publishing Company |year=1984 |isbn=978-0-939526-12-3 |url-access=registration}}</ref>{{rp|១៤}} [[បក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាម|បក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាមខាងជើង]]បានប្រកាសអនុម័ត "ប្រជាសង្គ្រាម" លើវៀតណាមខាងត្បូងនៅក្នុងសម័យប្រជុំមួយក្នុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៥៩ ហើយការសម្រេចចិត្តនេះត្រូវបានបញ្ជាក់បន្ថែមដោយការិយាល័យនយោបាយនៅក្នុងខែមីនា។<ref name=historyplace/> នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៩ [[ក្រុមលេខ៥៥៩]] ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីអភិរក្សនិងអភិវឌ្ឍ[[ផ្លូវលំហូជីមិញ]] ដែលកាលនុះជាផ្លូវចុះឡើងភ្នំឆ្លងកាត់ប្រទេសឡាវចូលទៅវៀតណាមខាងត្បូង។ កម្មាភិបាលកុម្មុយនីស្តប្រមាណ ៥០០ នាក់ត្រូវបានបញ្ជូនទៅភាគខាងត្បូងតាមផ្លូវនេះនៅក្នុងឆ្នាំដំបូងនៃប្រតិបត្តិការសឹក។<ref>{{Cite book |last=Pribbenow |first=Merle |title=Victory in Vietnam: The Official History of the People's Army of Vietnam |publisher=University Press of Kansas |year=2002 |isbn=0-7006-1175-4 |page=xi}}</ref> គិតមកដល់ឆ្នាំ១៩៦០ ដំណើរការកំណែទម្រង់ដីធ្លីវៀតណាមខាងត្បូងបានជាប់គាំង ក៏ព្រោះតែឌៀមមិនដែលមានបំណងគាំទ្រកំណែទម្រង់ពិតប្រាកដនោះឡើយ ដោយសារតែបក្សពួកអ្នកគាំទ្រធំៗរបស់លោកភាគច្រើនគឺសុទ្ធសឹងជាម្ចាស់ដីធ្លីខ្នាតធំ។ ខណៈដែលសហរដ្ឋអាមេរិកបានគំរាមកំហែងកាត់ផ្តាច់ជំនួយ លុះត្រាតែកំណែទម្រង់ដីធ្លីត្រូវបន្ត លោកឌៀមបានមិនអើពើដោយវាយតម្លៃយ៉ាងត្រឹមត្រូវថា អាមេរិកគឺគ្រាន់តែនិយាយបំភ័យប៉ុណ្ណោះ។<ref name=Collision/>{{rp|១៦}} ពេញមួយរយៈកាលនេះ កម្រិតនៃជំនួយនិងការគាំទ្រផ្នែកនយោបាយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកលើវៀតណាមខាងត្បូងបានកើនឡើងជាលំដាប់។ តែទោះយ៉ាងណាក្តី របាយការណ៍ប៉ាន់ស្មានចារកម្មរបស់អាមេរិកក្នុងឆ្នាំ១៩៦១ បានបង្ហាញឱ្យឃើញថា "ពាក់កណ្តាលនៃតំបន់ជនបទទាំងមូលនៅភាគខាងត្បូងនិងនិរតីនៃទីក្រុងសៃហ្គន ក៏ដូចជាតំបន់មួយចំនួននៅភាគខាងជើង គឺសុទ្ធតែស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកកុម្មុយនីស្ត។ តំបន់មួយចំនួនខ្លះវិញមិនមានអាជ្ញាធររដ្ឋាភិបាលគ្រប់គ្រងច្បាស់លាស់ឡើយ ដោយគ្មានវត្តមានកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធសំខាន់ណាមួយទេ។ កម្លាំងវៀតកុងវិញបានរីកហុំព័ទ្ធតំបន់ជុំវិញទីក្រុងសៃហ្គន ហើយថ្មីៗនេះបានកំពុងចាប់ផ្តើមរំកិលខ្លួនបន្តិចម្តងៗចូលទៅកៀកទីក្រុង"។<ref name="auto">{{Cite book |last1=Sheehan |first1=Neil |url=https://books.google.com/books?id=YjM5DwAAQBAJ&q=one-half+of+the+entire+rural+region+south+and+southwest+of+Saigon&pg=PT135 |title=The Pentagon Papers: The Secret History of the Vietnam War |last2=Smith |first2=Hedrick |last3=Kenworthy |first3=E. W. |last4=Butterfield |first4=Fox |date=2017 |publisher=Skyhorse Publishing |isbn=978-1-63158-293-6 |access-date=6 July 2026 |archive-date=16 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316070621/https://books.google.com/books?id=YjM5DwAAQBAJ&q=one-half+of+the+entire+rural+region+south+and+southwest+of+Saigon&pg=PT135 |url-status=live}}</ref> របាយការណ៍ដដែរ ដែលក្រោយមកត្រូវបានដកស្រង់នៅក្នុង ''The Pentagon Papers'' បានបន្តថា "មនុស្សជាច្រើនមានអារម្មណ៍ថា [ឌៀម] មិនអាចប្រមូលកម្លាំងប្រជាជនឱ្យរួបរួមគ្នាដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងពួកកុម្មុយនីស្តបានឡើយ ព្រោះតែរូបលោកច្រើនពឹងផ្អែកលើអំណាចគ្រប់គ្រងដោយបុគ្គលម្នាក់ (ពោលគឺសាមីខ្លួនលោក) ខណៈអំពើពុករលួយត្រូវបានលើកលែងទៅលើក្រុមមនុស្សជិតស្និទ្ធរបស់លោក និងណាមួយ លោកតែងបដិសេធមិនព្រមបន្ធូរបន្ថយប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងសាធារណៈដ៏តឹងរ៉ឹង"។<ref name="auto"/> ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ១៩៦២ វៀតណាមខាងជើងបានបង្កើនកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងធ្វើសង្គ្រាមរបស់ខ្លួនដោយបញ្ជូនយុទ្ធជននិងសម្ភារៈបន្ថែមចូលមកក្នុងវៀតណាមខាងត្បូង។ ទន្ទឹមនឹងនេះ បន្ទាប់ពីបែកមិត្តភាពនឹងសូវៀត ហើយបដិសេធគោលនយោបាយ "រួមរស់ដោយសន្តិភាព" របស់ទីក្រុងម៉ូស្គូជាមួយលោកខាងលិច ទីក្រុងប៉េកាំងក៏បានបង្កើនជំនួយឥទ្ធិពលបន្ថែមដល់ទីក្រុងហាណូយដោយផ្តល់វៀតកុងនូវអាវុធធុនតូច និងធុនធ្ងន់សំខាន់ៗ។<ref name="Miller 2024">{{cite book |last=Miller |first=Edward |chapter=Points of Departure – The Global and Local Origins of the Vietnam War |pages=8–23 |editor-last=Miller |editor-first=Edward |title=The Cambridge History of the Vietnam War, Volume I: Origins |date=2024 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781316225240.002 |doi-access= |isbn=9781316225240 }}</ref>{{rp|២១}} ===របបសឹកយោធា (១៩៦៣–១៩៦៧)=== {{See also|វិបត្តិព្រះពុទ្ធសាសនា|រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៤|រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦៤|រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៥|ការបះបោរព្រះពុទ្ធសាសនា}} របបរដ្ឋាភិបាលឌៀមបានធ្លាក់ចុះប្រជាប្រិយភាពក្នុងចំណោមប្រជាជនវៀតណាមខាងត្បូងទូទៅ និងពី[[ចន ផ្វ. ខេនណឹឌី|រដ្ឋបាលខេនណឹឌី]] ដោយសារតែការគ្រប់គ្រងដឹកនាំស្ថានការណ៍មិនល្អទាក់ទិននឹងសកម្មជនព្រះពុទ្ធសាសនា និងការបរាជ័យក្នុងសមរភូមិក្រោមថ្វីដៃវៀតកុង។ នៅក្នុងនោះ អាជ្ញាធររដ្ឋបាលឌៀមបានបើក[[ហេតុការណ៍បាញ់ប្រហារហ្វេហ្វាត់ដាំន|ការបាញ់ប្រហារ]]ទៅលើក្រុមអ្នកបាតុករដោយផ្ដាច់ជីវិតមនុស្សប្រាំបួននាក់ ដែលជាហេតុជំរុញឱ្យផ្ទុះ[[វិបត្តិព្រះពុទ្ធសាសនា]]ឡើង ក៏ដូចជាបាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលជាច្រើនលើកច្រើនកន្លែង។ ស្ថានភាព​បានបន្តវិវត្ត​ដល់​កម្រិត​ធ្ងន់ធ្ងរ​នៅ​ពេល​ដែល​[[កងទ័ពនៃកងកម្លាំងពិសេសនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម|កងកម្លាំង​ពិសេស]]​ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ចូល[[ការវាយឆ្មក់វត្តអារាមសាឡឺយ|វាយ​ឆ្មក់]]​ក្នុង​បរិវេណវត្ត​អារាម​ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស ដែលបណ្ដាលឱ្យមានអ្នកស្លាប់បាត់បង់ជីវិតប្រមាណរាប់​រយ​នាក់។ ទីបំផុត លោកឌៀមត្រូវ​បានដកអំណាច​តាមរយៈ​[[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦|រដ្ឋប្រហារ​មួយ]]​នៅ​ថ្ងៃ​ទី១ ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣ ក្រោយពីមាន​ការ​យល់ព្រម​ដោយ​សម្ងាត់​ពី​អាមេរិក។ ការទម្លាក់ឌៀមចេញពីអំណាច ក៏ដូចជា[[ការចាប់ខ្លួន និងឃាតកម្មលើង៉ូ ឌិញឌៀម|ឃាតកម្មលើរូបលោក]] បានបង្កឱ្យកើតមានអស្ថិរភាពនយោបាយ និងការធ្លាក់ធម្មានុរូបភាពរបស់រដ្ឋាភិបាលទីក្រុងសៃហ្គន។ លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[សឿង វ៉ាន់មិញ]]បានក្លាយជាប្រធានាធិបតី មុនពេលលោកត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីតំណែងដោយ[[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៤|រដ្ឋប្រហារមួយទៀត]]នៅខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៤ ដោយលោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[ង្វៀន ខាញ់]]។ បន្ទាប់មក លោក[[ហ្វាន់ ខាកស៊ូ]]ក៏ត្រូវបានតែងតាំងជាប្រធានាធិបតីថ្មី ប៉ុន្តែអំណាចនយោបាយពិតគឺស្ថិតក្នុងដៃរបស់នាយឧត្តមសេនីយ៍ខាញ់ទៅវិញទេ។ ទន្ទឹមគ្នានេះ [[ឧប្បត្តិហេតុឈូងសមុទ្រតុងកឹង]]នៃថ្ងៃទី២ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៤ បានបើកផ្លូវឱ្យអាមេរិកចូលអន្តរាគមន៍នៅក្នុងសង្គ្រាមដោយផ្ទាល់ ហើយគិតត្រឹមចុងឆ្នាំនោះ កងទ័ពអាមេរិកជិត ២០០,០០០ នាក់ត្រូវបានបញ្ជូនមកវៀតណាម។ ខាញ់បានព្យាយាមឆក់ឱកាសពីវិបត្តិនេះដោយតាក់តែង[[ធម្មនុញ្ញវ៉ុងតាវ]]ឡើង ពោលជារដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីដែលនឹងកាត់បន្ថយសេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋនិងប្រមូលផ្តុំអំណាចមកនៅក្រោមបាតជើងលោក ប៉ុន្តែវាត្រូវបានរំសាយទៅវិញក្រោយត្រូវប្រឈមនឹងការតវ៉ាបាតុកម្មនិងកូដកម្មពីមហាជន។ រដ្ឋប្រហារប៉ុនប៉ងចំនួនពីរត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុង[[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦៤|ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៤]] និង[[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៥|ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៦៥]] ដែលរដ្ឋប្រហារចុងក្រោយនេះបានប្រព្រឹត្តិទៅដោយជោគជ័យ នាំឱ្យសេនាប្រមុខទ័ពអាកាស លោក[[ង្វៀន កាវកី]]ឡើងជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ខណៈលោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]]បានក្លាយជាប្រមុខរដ្ឋ។ ===សាធារណរដ្ឋទីពីរ (១៩៦៧–១៩៧៥)=== [[File:Woman casting ballot in 1967 South Vietnamese elections.jpg|thumb|upright|ស្ត្រីម្នាក់កំពុងបោះសន្លឹកឆ្នោតចូលក្នុងហឹបឆ្នោតក្នុងកំឡុង[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៦៧]]]] ក្រោមការដឹកនាំរបស់គី​និងធៀវ វៀតណាមខាងត្បូងបានចាប់ផ្ដើមមានស្ថេរភាពនយោបាយឡើងវិញ ខណៈកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តបានពង្រឹកម្តងទៀត ប៉ុន្តែសេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋវិញនៅតែស្ថិតនៅក្រោមការគំរាមកំហែងដូចមុនដដែរ។ ដោយត្រូវរងសម្ពាធពីអាមេរិក ពួកគេបានសម្រេចចិត្តប្រកាសរៀបចំការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី និងតំណាងរាស្ត្រសម្រាប់ស្ថាប័ននីតិបញ្ញត្តិនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧។ [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី]]បានប្រព្រឹត្តិទៅនៅថ្ងៃទី៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៧ ដោយធៀវបានជាប់ឆ្នោតបន្តជាប្រធានាធិបតីជាមួយនឹងសំឡេងគាំទ្រ ៣៤%។ រីឯ[[ការបោះឆ្នោតសភាវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|ការបោះឆ្នោតសភា]]វិញបានប្រព្រឹត្តិទៅនៅថ្ងៃទី២២ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៦៧។ នៅថ្ងៃទី៣១ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៦៨ [[កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម]] និងវៀតកុងបានរំលោភបទឈប់បាញ់ដោយប្រទូសរ៉ាយចំថ្ងៃពិធីបុណ្យ[[តេត]] (បុណ្យចូលឆ្នាំចិន)។ [[ការវាយលុកតេត|ប្រតិបត្តិការវាយលុកកំឡុងបុណ្យតេតនេះ]]មិនបានបំពេញសម្រេចគោលដៅរបស់ពួកកុម្មុយនីស្តមែន ប៉ុន្តែវាបានបង្ហាញថា​ វៀតណាមកុម្មុយនីស្តនៅតែមានកម្លាំងនិងសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការបើកយុទ្ធនាការវាយលុកធំៗ។ ដោយមើលឃើញដូច្នេះ [[រីឆាដ​និចសុន|រដ្ឋបាលនិចសុន]]ក៏បានណែនាំគោលនយោបាយ[[វៀតណាមូបនីយកម្ម]] ដើម្បីកាត់បន្ថយអន្តរាគមន៍ដោយផ្ទាល់របស់សហរដ្ឋអាមេរិក ហើយដើម្បីបើកផ្លូវផ្ដើមការចរចាជាមួយវៀតណាមខាងជើងដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាម។ នៅចន្លោះពីខែមេសាដល់ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៧០ កងកម្លាំងអាមេរិកនិងវៀតណាមខាងត្បូងបានបើក[[យុទ្ធនាការកម្ពុជា|ការវាយប្រហារជាបន្តបន្ទាប់]]ទៅលើមូលដ្ឋានទ័ពវៀតណាមខាងជើង/វៀតកុងនៅក្នុងទឹកដីប្រទេសកម្ពុជា។ នៅក្នុងខែកុម្ភៈ/មីនា ឆ្នាំ១៩៧១ វៀតណាមខាងត្បូងបានបើក[[ប្រតិបត្តិការឡាំសឺន ៧១៩|ការឈ្លានពាន]]វាយមូលដ្ឋានទ័ពវៀតណាមខាងជើងនៅក្នុងប្រទេសឡាវ ប៉ុន្តែត្រូវវៀតណាមខាងជើងវាយខ្ទប់វិញ ដោយគេបានចាត់ទុកវានេះថាជាការបរាជ័យដ៏ធំមួយនៃគោលនយោបាយវៀតណាមូបនីយកម្ម។ ធៀវបានជាប់ឆ្នោតម្តងទៀតដោយមិនមានសំឡេងប្រឆាំងនៅក្នុងការ[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៧១|បោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី]]នៅថ្ងៃទី២ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧១។ វៀតណាមខាងជើងវិញបានចាប់ផ្តើមបើក[[យុទ្ធនាការវស្សាន–និទាឃរដូវ|ការឈ្លានពាន]]លើវៀតណាមខាងត្បូងនៅចុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧២ មុនពេលត្រូវបានរុញច្រានថយទៅវិញនៅខែតុលាក្រោយអាមេរិកបានជួយគាំទ្រកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងតាមផ្លូវអាកាស។ ====ឆ្នាំចុងក្រោយ៖ ១៩៧៣–១៩៧៥==== ស្របទៅតាម[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស]] ដែលបានចុះនៅថ្ងៃទី២៧ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៣ កងកម្លាំងយោធាសហរដ្ឋអាមេរិកក៏បានដកខ្លួនចេញពីវៀតណាមខាងត្បូងនៅចុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៣ ខណៈកងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តទាំងប៉ុន្មានដែលមានវត្តមាននៅលើទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យបន្តឈរជើងដោយមិនអាចផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងឡើយ។ មេដឹកនាំវៀតណាមខាងជើងបានរំពឹងថាលក្ខខណ្ឌក្នុងបទឈប់បាញ់នោះនឹងផ្ដល់អត្ថប្រយោជន៍ឱ្យសាមីខ្លួនមានប្រៀបជាងគូសត្រូវ។ កំឡុងពេលដែលកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងបានវាយរុញច្រានវៀតកុងឱ្យឃ្លៀតចេញពីទីក្រុងសៃហ្គនបណ្ដើរៗ ហើយដើម្បីទប់ទល់នឹងវៀតណាមខាងត្បូងវិញនោះ វៀតណាមខាងជើងក៏បានរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រចម្បាំងថ្មីតាមរយៈការកោះហៅកិច្ចប្រជុំសំខាន់ៗនៅទីក្រុងហាណូយក្នុងកំឡុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៣ នេះយោងតាមលោក[[ជិន វ៉ាន់ចា]]។ នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំទាំងនោះ គេបានរៀបចំផែនការពង្រឹងពង្រីកផ្លូវលំហូជីមិញ និងរចនាសម្ព័ន្ធភស្តុភារផ្សេងៗទៀត ដែលនឹងឱ្យវៀតណាមខាងជើងមានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការបើកវគ្គឈ្លានពានថ្មីចូលវៀតណាមខាងត្បូង ដែលអាចនឹងប្រព្រឹត្តិទៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦។ នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៣ លោកប្រធានាធិបតីនិចសុនបានមានប្រសាសន៍ថា សហរដ្ឋអាមេរិកនឹងចូលអន្តរាគមន៍យោធាវិញ ប្រសិនបើភាគីកុម្មុយនីស្តហ៊ានរំលោភលើបទឈប់បាញ់។ សម្ដីរបស់លោកបានទាក់ទាញនូវប្រតិកម្មអវិជ្ជមានពីសាធារណជនអាមេរិក ហើយនៅថ្ងៃទី៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៧៣ ព្រឹទ្ធសភាអាមេរិកក៏បានអនុម័តវិសោធនកម្មច្បាប់ថ្មី ដើម្បីហាមឃាត់ការនូវដំណើរអន្តរាគមន៍ណាមួយចូលក្នុងសង្គ្រាមវិញ។ [[វិបត្តិប្រេងឆ្នាំ១៩៧៣|ការផ្ទុះឡើងនៃតម្លៃប្រេង]]នៅកំឡុងខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៣ បានបង្កជាផលវិបាកយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សេដ្ឋកិច្ចវៀតណាមខាងត្បូង។<ref>{{Cite book |last=Cooper |first=Andrew Scott |title=The Oil Kings: How the U.S., Iran, and Saudi Arabia Changed the Balance of Power in the Middle East |date=2011 |publisher=Simon & Schuster |location=New York |page=205 }}</ref> ផលវិបាកសេដ្ឋកិច្ចជាក់ស្ដែងមួយគឺករណីដែលរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងខ្វះលទ្ធភាពបើកប្រាក់ខែដល់ទាហានរបស់ខ្លួន ហើយបានដាក់កំហិតលើការបម្រើបម្រាស់ប្រេងឥន្ធនៈនិងគ្រាប់រំសេវផ្សេងៗ។ បន្ទាប់ពីការប៉ះទង្គិចគ្នាចំនួនពីរលើកដែលបណ្តាលឱ្យទាហានវៀតណាមខាងត្បូងចំនួន ៥៥ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត លោកប្រធានាធិបតីធៀវក៏បានប្រកាសនៅថ្ងៃទី៤ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៤ ថា សង្គ្រាមបានចាប់ផ្តើមម្តងទៀតហើយ រីឯកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសក៏អស់សុពលភាពដែរ។ ក្នុងកំឡុងរយៈពេលនៃធរមានបទឈប់បាញ់ ចំនួនមនុស្សស្លាប់និងរបួសដោយអាវុធនៅវៀតណាមខាងត្បូងមានជាង ២៥,០០០ នាក់។<ref>{{Cite web |title=This Day in History 1974: Thieu announces war has resumed |url=http://www.history.com/this-day-in-history.do?action=Article&id=1592 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225151920/http://www.history.com/this-day-in-history.do?action=Article&id=1592 |archive-date=25 February 2009}}</ref> នៅកំឡុងខែដដែរនោះ យោធាចិនបានវាយប្រហារកងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងនៅឯ[[សមរភូមិប្រជុំកោះប៉ារ៉ាសែល|ប្រជុំកោះប៉ារ៉ាសែល]] ដោយដណ្តើមគ្រប់គ្រងកោះទាំងនោះបានដោយជោគជ័យ។ នៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៧៤ លោកនិចសុនត្រូវបង្ខំខ្លួនលាលែងពីតំណែងដោយសារតែ[[រឿងអាស្រូវវ៉ាធើហ្កេត]] (Watergate) ខណៈសភាអាមេរិកបានបោះឆ្នោតកាត់បន្ថយជំនួយចំពោះវៀតណាមខាងត្បូងពី ១ ពាន់លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំមកត្រឹម ៧០០ លានដុល្លារ។ កំឡុងពេលនេះដែរ ផ្លូវលំហូជីមិញ ដែលធ្លាប់ជាផ្លូវឆ្លងកាត់ឡើងចុះភ្នំកណ្ដាលព្រៃព្រឹក្សា ត្រូវបានអភិវឌ្ឍក្លាយជាផ្លូវវិថីក្រាលថ្មកៅស៊ូដែលអាចបើកបរយានជំនិះបានដោយស្រួល ប្រកបជាមួយនឹងស្ថានីយប្រេងឥន្ធនៈ។ នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៧៤ កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានបើក[[សមរភូមិហ្វឿកឡុង|ការឈ្លានពានចូលខេត្តហ្វឿកឡុង]]របស់វៀតណាមខាងត្បូង ដើម្បីតេស្តសាកល្បងកម្លាំងប្រយុទ្ធនិងឆន្ទៈនយោបាយវៀតណាមខាងត្បូង និងថាតើសហរដ្ឋអាមេរិកនឹងឆ្លើយតបដោយកម្លាំងយោធាឬអត់។ ដោយគ្មានជំនួយយោធាពីអាមេរិក កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងគឺខ្វះសមត្ថភាពទប់ទល់នឹងការឈ្លានពាននោះ ហើយជាលទ្ធផល កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានវាយកាន់កាប់ភូមិស្រុកជាច្រើននៅជុំវិញទីរួមខេត្តហ្វឿកឡុងដោយជោគជ័យ និងបានធ្វើឱ្យកម្លាំងឈរជើងវៀតណាមខាងត្បូងនៅក្នុខេត្តនេះធ្លាក់ចុះខ្សោយ។ ប្រធានាធិបតីធៀវក្រោយមកបានបញ្ជាឱ្យដកទ័ព បោះបង់ខេត្តហ្វឿកឡុងចោលនៅដើមខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៥។ ចុងក្រោយ ក្រុងហ្វឿកឡុងបានក្លាយជាទីរួមខេត្តនៅលើទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងដំបូងគេដែលបានធ្លាក់ទៅក្នុងកណ្ដាប់ដៃកងទ័ពកុម្មុយនីស្តវៀតណាម។<ref>{{Cite book |last=Conboy |first=Kenneth |url=https://books.google.com/books?id=cyvDCwAAQBAJ&q=Phuoc+Long+and+PAVN&pg=PT49 |title=The NVA and Viet Cong |date=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-78096-766-0 |access-date=9 July 2026 |archive-date=12 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210612055546/https://books.google.com/books?id=cyvDCwAAQBAJ&q=Phuoc+Long+and+PAVN&pg=PT49 |url-status=live}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានបើកការវាយលុកនៅ[[សមរភូមិបួនម៉ាធួត|បួនម៉ាធួត]]ក្នុងតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល។ កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងបានព្យាយាមការពារនិងវាយបកវិញដែរតែមិនបានជោគជ័យ ព្រោះតែខ្លួនមានកម្លាំងបម្រុងតិច ក៏ដូចជាកង្វះខាតគ្រឿងបន្លាស់និងគ្រាប់រំសេវផង។ ជាលទ្ធផល ធៀវបានបញ្ជាឱ្យដកកងអង្គភាពសំខាន់ៗចេញពីតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល ដែលធ្វើឱ្យស្ថានការណ៍យោធាកាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺនឡើងៗ ហើយទាហានខ្លួនក៏ចាប់ផ្ដើមបាត់បង់ស្មារតីជឿទុកចិត្តលើថ្នាក់ដឹកនាំគេបណ្ដើរៗដែរ។ កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរជាងនេះទៅទៀតនោះ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងបានបើកការវាយប្រហារពីចេញភាគខាងជើងនិងកើត ពោលចេញពីមូលដ្ឋានទ័ពពួកគេក្នុងប្រទេសកម្ពុជានិងឡាវ ដោយវាយដណ្តើមបាន[[យុទ្ធនាការហ្វេ–ដាណាង|ទីក្រុងហ្វេនិងដាណាង]] មុនពេលបន្តរុលបន្ថែមឆ្ពោះមកភាគខាងត្បូង។ ខណៈដែលស្ថានភាពយោធាកាន់តែពិបាក កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងជាច្រើននាក់បានសម្រេចចិត្តរត់ចោលជួរ។ មកដល់ដើមខែមេសា កម្លាំងវៀតណាមកុម្មុយនីស្តបានលុកលុយស្ទើរតែ ៣/៥ នៃទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងទៅហើយ។ លោកប្រធានាធិបតីធៀវបានស្នើសុំជំនួយពីប្រធានាធិបតីអាមេរិក[[ជេរ៉ល់ដ៍ ហ្វដ]] ប៉ុន្តែព្រឹទ្ធសភាអាមេរិកមិនព្រមបញ្ចេញថវិកាបន្ថែមជាជំនួយដល់វៀតណាមខាងត្បូងនោះឡើយ ហើយណាមួយ ច្បាប់ដែលទើបអនុម័តថ្មីបានចងដៃរដ្ឋាភិបាលអាមេរិកមិនឱ្យចូលធ្វើអន្តរាគមន៍បន្ថែមនៅវៀតណាម។ ដោយអស់សង្ឃឹម លោកធៀវក៏បានកោះហៅលោកកាវកីឱ្យចេញពីនិវត្តន៍មកបម្រើការជាមេបញ្ជាការយោធាម្តងទៀត។ ====ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន៖ មេសា ១៩៧៥==== {{Main|ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន|ប្រតិបត្តិការហ្វ្រីក្វឹនវីនដ៍}} [[File:Vietnamese UH-1 pushed over board, Operation Frequent Wind.jpg|thumb|ឧទ្ធម្ភាគចក្រអាមេរិកទទេមួយគ្រឿងត្រូវបាននាវិករួមគ្នារុញទៅជ្រុងម្ខាងនៃនាវាដឹកយន្តហោះ ដើម្បីបើកកន្លែងសម្រាប់ឱ្យអ្នកដែលត្រូវជម្លៀសបន្ថែមទៀតបានចុះចត។]] ស្មារតីប្រយុទ្ធតតាំងរបស់ទាហានវៀតណាមខាងត្បូងបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងរ៉ោករ៉ាកដុនដាប ខណៈពេលដែលកងទ័ពកុម្មុយនីស្តវៀតណាមកំពុងវាតទីកាន់កាប់ទឹកដីបន្ថែម បង្កៀកជិតរដ្ឋធានីសៃហ្គនពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃ។ កិច្ខប្រឹងប្រែងបង្កើតរបាំងការពារចុងក្រោយត្រូវបានរៀបចំដោយ[[កងពលធំទី១៨ (វៀតណាមខាងត្បូង)|កងពលធំទី១៨]] នៃកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងនៅក្នុង[[សមរភូមិស៊ួនឡុក]]ចាប់ពីថ្ងៃទី៩–២១ ខែមេសា។ ប្រធានាធិបតីធៀវបានលាលែងពីតំណែងនៅថ្ងៃទី២១ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ មុនពេលភៀសខ្លួនរត់ទៅ[[តៃវ៉ាន់]]។ មុនពេលចាកចេញ លោកបានតែងតាំងអនុប្រធានាធិបតី លោក[[ជិន វ៉ាន់ហឿង]]ជាអ្នកស្នងតំណែងបន្តជាប្រធានាធិបតី។ លោកវ៉ាន់ហឿងបានកាន់អំណាចបានត្រឹមមួយសប្តាហ៍ប៉ុណ្ណោះ មុនពេលត្រូវសភាជាតិវៀតណាមខាងត្បូងបោះឆ្នោតផ្ទេរតំណែងប្រធានាធិបតីទៅឱ្យលោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[សឿង វ៉ាន់មិញ]] ក៏ព្រោះតែគេមើលឃើញឧត្តមសេនីយ៍មិញជាឥស្សរជនមួយរូបដែលមានចិត្តគំនិតចង់ផ្សះផ្សាជាមួយភាគីខាងជើង ហើយណាមួយ គេសង្ឃឹមថា លោកអាចចរចារកដំណោះស្រាយដែលអំណោយផលជាងមុនដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាម។ ចំពោះភាគីវៀតណាមខាងជើងវិញគឺគេមិនមានចំណាប់អារម្មណ៍ចរចាអ្វីនោះទេ ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន កម្លាំងកុម្មុយនីស្តក៏បាន[[ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន|វាយចូលកាន់កាប់ទីក្រុងសៃហ្គន]]ដោយជោគជ័យ។ មិញក្រោយមកបានសុំចុះចាញ់ដោយព្រមប្រគល់ទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងដែលខ្លួននៅកាន់កាប់ទាំងប៉ុន្មានទៅឱ្យវៀតណាមខាងជើងដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌនៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥។<ref>{{Cite web |title=Fall of Saigon - 1975 Year in Review - Audio - UPI.com |url=http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1975/Fall-of-Saigon/12305821478075-2/ |website=UPI |access-date=9 July 2026 |archive-date=28 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090428100111/http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1975/Fall-of-Saigon/12305821478075-2 |url-status=live}}</ref> នៅក្នុងកំឡុងពេលប៉ុន្មានម៉ោងមុនការប្រកាសសុំចុះចាញ់ សហរដ្ឋអាមេរិកបានធ្វើការជម្លៀសបុគ្គលិករដ្ឋាភិបាលអាមេរិកជាច្រើននាក់ ក៏ដូចជាមន្ត្រីសមាជិកជាន់ខ្ពស់នៃកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូង និងជនស៊ីវិលមួយចំនួនផងដែរ ដែលគេមើលឃើញថាអាចត្រូវពួកកុម្មុយនីស្តទំនងធ្វើទុក្ខបុកម្នេញប្រសិនជាចាប់បាន។ ប្រជាជនដែលត្រូវបានជម្លៀសជាច្រើននាក់ត្រូវបានគេដឹកដោយផ្ទាល់តាមឧទ្ធម្ភាគចក្រទៅកាន់នាវាដឹកយន្តហោះជាច្រើនគ្រឿងដែលកំពុងទន្ទឹងរង់ចាំនៅឯនាយសមុទ្រក្បែរបណ្ដោយឆ្នេរប្រទេសវៀតណាម។ ===រដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្នបដិវត្តន៍=== {{Main|រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង}} បន្ទាប់ពីសុំចុះចាញ់ប្រគល់ទីក្រុងសៃហ្គនទៅឱ្យកងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងកាន់កាប់នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ [[រដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្នបដិវត្តន៍នៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង]]ក៏បានក្លាយជារដ្ឋាភិបាលផ្លូវការនៃវៀតណាមខាងត្បូង មុនពេលត្រូវបង្រួបបង្រួមបញ្ចូលគ្នាជាមួយសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម ដើម្បីបង្កើត[[វៀតណាម|សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម]]នៅថ្ងៃទី២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៧៦។<ref>{{Cite web |title=About Vietnam |url=http://www.vietnam.gov.vn/portal/page/portal/English/TheSocialistRepublicOfVietnam/AboutVietnam/AboutVietnamDetail?categoryId=10000103&articleId=10001012 |access-date=9 July 2026 |website=vietnam.gov.vn/portal |archive-date=17 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211217215154/http://www.vietnam.gov.vn/portal/page/portal/English/TheSocialistRepublicOfVietnam/AboutVietnam/AboutVietnamDetail?categoryId=10000103&articleId=10001012 }}</ref> ==ភូមិសាស្ត្រ== វៀតណាមខាងត្បូងមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹង[[វៀតណាមខាងជើង]]នៅភាគខាងជើង ប្រទេស[[ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ|ឡាវ]]នៅភាគពាយ័ព្យ ប្រទេស[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)|កម្ពុជា]]នៅភាគនិរតី និងប្រទេស[[ថៃ]]តាម[[ឈូងសមុទ្រថៃ]]នៅភាគនិរតី។ វៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានបែងចែកជាតំបន់ទំនាបឆ្នេរ តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល និងតំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គ។ ល្វែងម៉ោងនៃវៀតណាមខាងត្បូងគឺដើរលឿនជាងវៀតណាមខាងជើងមួយម៉ោង ពោលគឺវៀតណាមខាងត្បូងប្រកាន់ល្វែងម៉ោង [[UTC+០៨]] ដែលជាតំបន់ម៉ោងតែមួយគ្នាដូចនឹងប្រទេស[[ហ្វីលីពីន]] [[ប្រ៊ុយណេ]] [[ម៉ាឡេស៊ី]] [[សិង្ហបុរី]] ចិន តៃវ៉ាន់ និងអូស្ត្រាលីខាងលិច។ ក្រៅពីទឹកដីចម្បងនៅដីគោក សាធារណរដ្ឋវៀតណាមក៏គ្រប់គ្រងផ្នែកខ្លះនៃ[[ប្រជុំកោះប៉ារ៉ាស៊ែល]] និង[[ប្រជុំកោះស្ព្រែតលី|ស្ព្រែតលី]]ផងដែរ។ ប្រទេសចិនបានវាយកាន់កាប់ប្រជុំកោះប៉ារ៉ាស៊ែលទាំងមូលនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៤ បន្ទាប់ពីកងទ័ពជើងទឹកវៀតណាមខាងត្បូងបានព្យាយាមវាយប្រហារលើផ្នែកកោះដែលស្ថិតក្រោមប្រទេសចិន។ ==រដ្ឋាភិបាល និងនយោបាយ== វៀតណាមខាងត្បូងជាឯកត្តរដ្ឋ<ref name="Unitary 1">{{cite web |last1=A. JOINER |first1=CHARLES |last2=VAN THUAN |first2=NGUYEN |date=June 1962 |title=PUBLIC ADMINISTRATION IN THE SAIGON METROPOLITAN AREA |url=https://vietnamproject.archives.msu.edu/recordFiles/159-547-3742/UA17-95_000585.pdf |publisher=MICHIGAN STATE UNIVERSITY }}</ref><ref name="Unitary 2">{{cite web |title=Organizing Bureaucrats: South Viet Nam's National Revolutionary Civil Servants' League |url=https://www.jstor.org/stable/3023589 |author1=Charles A. Joiner |author2=Roy Jumper |publisher=JSTOR }}</ref> និងមជ្ឈការនិយម<ref name="Centralized 1">{{cite web |title=The Situation in South Vietnam |url=https://www.cia.gov/readingroom/docs/DOC_0000874872.pdf |date=17 September 1963 |publisher=Central Intelligence Agency |format=PDF }}</ref><ref name="Centralized 2">{{cite web |title=Examining the Leaders of North and South Vietnam |url=https://www.dummies.com/article/academics-the-arts/history/world/examining-the-leaders-of-north-and-south-vietnam-200157/ |publisher=For Dummies }}</ref> ដែលបានឆ្លងកាត់ការផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធនយោបាយជាច្រើនលើកច្រើនសារកាលនៅមានអត្ថិភាព។ ពីដំបូង ព្រះចៅ[[បាវ ដាយ]]បានបម្រើការជាព្រះប្រមុខរដ្ឋវៀតណាម នៅពេលដែលប្រទេសនេះត្រូវបានបែងចែកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៤ មុនពេលព្រះអង្គត្រូវបានគេដកចេញ។ នយោបាយក្នុងស្រុកនៅសាធារណរដ្ឋវៀតណាមបានឆ្លងកាត់ការវិវត្តន៍ដ៏ច្របូកច្របល់ក្នុងសម័យសង្គ្រាម ដោយផ្លាស់ប្តូរពីរបបផ្តាច់ការ (១៩៥៥–១៩៦៣) ទៅរបបសឹកយោធា (១៩៦៣–១៩៦៧) និងទីបំផុតទៅជាលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យដែលកំពុងអភិវឌ្ឍ (១៩៦៧–១៩៧៥)។<ref name="Voices">{{cite book |last1=Taylor |first1=K. W. |chapter=Voices from the South |in1=Taylor |year=2015 |id=2015a }}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥ នាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]បានរៀបចំប្រជាមតិមួយដើម្បីសម្រេចថាតើរដ្ឋវៀតណាមនឹងនៅបន្តប្រកាន់ប្រព័ន្ធរាជាធិបតេយ្យ ឬផ្លាស់ប្ដូរទៅជាសាធារណរដ្ឋ។ រចនាបទនៃប្រជាមតិនោះមាននិន្នាការគាំទ្រសាធារណរដ្ឋតាំងពីដំបូង ពោលនៅពេលប្រកាសលទ្ធផល​ គេមិនត្រឹមតែឃើញថាមានសំឡេងគាំទ្រសាធារណរដ្ឋលើសលប់រហូតដល់ទៅ ៩៨% ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែចំនួនសំឡេងឆ្នោតមានច្រើនជាងចំនួនអ្នកចុះឈ្មោះបោះឆ្នោតសរុបរហូតដល់ទៅ ៣៨០,០០០ សំឡេង។ ឧទាហរណ៍នៅទីក្រុងសៃហ្គន លោកឌៀមត្រូវបានគេប្រកាសថាទទួលបានសំឡេងគាំទ្រដល់ទៅ ១៣៣%។ យ៉ាងណា លទ្ធផលប្រជាមតិនៅតែមានគេទទួលស្គាល់ ហើយឌៀមក៏បានប្រកាសរូបលោកជាប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមដែលទើបបង្កើតថ្មី។ នៅក្រោមរបបដឹកនាំរបស់លោកក្នុងរយៈពេលប្រាំឆ្នាំដំបូង វិស័យនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមវៀតណាមខាងត្បូងបានឆ្លងកាត់ការវិវឌ្ឍ​ និងអភិវឌ្ឍជោគជ័យដោយរលូន ក៏ប៉ុន្តែបើក្រឡេកទៅមើលលក្ខណៈរបៀបដឹកនាំរបស់ឌៀមវិញគឺប្រៀបបានដូចនឹងមេដឹកនាំផ្ដាច់ការម្នាក់អញ្ចឹង។<ref>''Encyclopedia Britannica Online'' (2025) [1998], "[https://www.britannica.com/biography/Ngo-Dinh-Diem Ngo Dinh Diem]": "Ngo Dinh Diem... served as president, with dictatorial powers, of what was then South Vietnam, from 1955 until his assassination."</ref> ដោយប្រើប្រាស់អំណាចផ្ដាច់មុខដែលខ្លួនមាន លោកបានយកទស្សនៈបុគ្គលផ្ទាល់ខ្លួនទៅបញ្ចូលក្នុងគោលនយោបាយជាតិដោយចាត់ទុកវាថាជាផ្លូ​​វមធ្យោបាយទីបី (ឬកណ្ដាល) "រវាងសមូហភាពម៉ាក្សនិយម និងមូលធនបុគ្គលនិយមលោកខាងលិច"។<ref>{{cite book|title=Beyond Political Skin:Colonial to National Economies in Indonesia and Vietnam (1910s-1960s)|isbn=9789811337116|publisher=Springer Nature Singapore|author1=Phạm Văn Thuỷ|date=January 2019 |page=65}}</ref><ref>{{cite book|page=17|title=Reading South Vietnam's Writers: The Reception of Western Thought in Journalism and Literature|isbn=9789819910434|publisher=Springer Nature Singapore|year=2023}}</ref> ថ្វីបើឌៀមនិងបក្សពួកលោកបានយល់ស្របថា សាធារណរដ្ឋវៀតណាមពិតជាត្រូវការលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនិងសាមគ្គីភាពរួមប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តមែន ប៉ុន្តែគំនិតអំពីលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនិងសាមគ្គីភាពរបស់គេគឺខុសគ្នាឆ្ងាយនឹងទស្សនៈទូទៅធម្មតា ពោលគឺឌៀមមើលឃើញថា ដើម្បីអភិវឌ្ឍសក្តានុពលរបស់មនុស្សតាមលំនាំប្រជាធិបតេយ្យគឺយើងត្រូវចាប់ផ្តើមផ្ដោតលើកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចជាមុនសិន ទើបបានធ្វើសេរីភាវូបនីយកម្មនយោបាយក្រោយ។ លោកបានអះអាងបន្ថែមទៀតថា ប្រជាជនវៀតណាមភាគច្រើនគឺនៅក្រីក្រខ្លាំង មិនគួរអាចប្រកាន់អនុវត្តសិទ្ធិសេរីភាពនយោបាយបានពេញលេញទេ ដូច្នេះការអភិវឌ្ឍធនធានសម្ភារៈគឺត្រូវតែមានមុនជាចាំបាច់។{{sfn|Tran|2022|page=123}} ដោយសារការបិទសិទ្ធិសេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋនេះឯង ទើបបានជាប្រជាប្រិយភាពឌិញចាប់ផ្ដើមធ្លាក់ចុះ ហើយដើម្បីទប់ស្កាត់ការធ្លាក់ចុះប្រជាប្រិយភាពបន្ថែម ឌិញក៏បានប្រើអំណាចនយោបាយបង្ក្រាបគាបសង្កត់ ជាពិសេសតាមការអនុវត្តគោលនយោបាយផ្សេងៗដូចជា [[កម្មវិធីយុទ្ធសាស្ត្រភូមិតូច]]ជាដើម។ ដោយមានការគាំទ្រពីរដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិក និង[[ទីភ្ញាក់ងារស៊ើបការណ៍កណ្ដាល|សេអ៊ីអា]] មន្ត្រីយោធាវៀតណាមខាងត្បូងដឹកនាំដោយនាយឧត្តមសេនីយ៍[[សឿង វ៉ាន់មិញ]]បានធ្វើរដ្ឋប្រហារមួយទម្លាក់ឌៀមនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣ ដោយឌៀមក្រោយមកត្រូវបានគេធ្វើឃាតសម្លាប់ចោលភ្លាមៗក្រោយបាត់បង់អំណាច។ ក្រុមយោធាបានកាន់កាប់រដ្ឋាភិបាលជាបណ្តោះអាសន្នមួយរយៈពេលខ្លីមុនពេលនាយឧត្តមសេនីយ៍ង្វៀន ខាញ់បានធ្វើរដ្ឋប្រហារមួយទៀតទម្លាក់មិញនៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៤។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៥ រដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលដែលកំពុងមានវិវាទផ្ទៃក្នុងបានសម្រេចចិត្តប្រគល់អំណាចទៅឱ្យយោធាកាន់កាប់វិញ ដោយសង្ឃឹមថាវានឹងអាចស្ដារស្ថិរភាពនិងសាមគ្គីភាពជាតិម្តងទៀត។ សភាធម្មនុញ្ញដែលទើបបានជ្រើសតាំង រួមទាំងតំណាងនៃគ្រប់សាខាយោធាទាំងអស់ បានសម្រេចចិត្តប្តូរប្រព័ន្ធរដ្ឋាភិបាលរបស់ប្រទេសទៅប្រកាន់ប្រព័ន្ធពាក់កណ្តាលប្រធានាធិបតី។ ដំបូងឡើយ ក្រុមយោធាបានបរាជ័យក្នុងការស្ដារស្ថិរភាព ដោយសារជម្លោះផ្ទៃក្នុងនិងកង្វះបទពិសោធន៍នយោបាយបានបង្កឱ្យក្រុមផ្សេងៗក្នុងជួរយោធាធ្វើរដ្ឋប្រហារប្រឆាំងគ្នាទៅវិញទៅមក បណ្ដាលឱ្យជួរថ្នាក់ដឹកនាំមានភាពវឹកវរខ្លាំង។ ស្ថានការណ៍ក្នុងជួរយោធាបានចាប់ផ្ដើមមានស្ថិរភាពឡើងវិញនៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ១៩៦៥ ក្រោយពេលដែលមេបញ្ជាការកងទ័ពអាកាសនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម លោក[[ង្វៀន កៅកី]]បានឡើងកាន់អំណាចជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ដោយមានលោកនាយឧត្តមសេនីយ៍ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវជាប្រមុខរដ្ឋ។ ក្នុងនាមជានាយករដ្ឋមន្ត្រី កីបានពង្រឹងអំណាចគ្រប់គ្រងលើរដ្ឋាភិបាល និងបានដឹកនាំប្រទេសដោយប្រើកណ្តាប់ដៃដែក។<ref name="Farber">{{Cite book |last=David Farber |title=The Sixties Chronicle |publisher=Legacy Publishing |year=2004 |isbn=978-1-4127-1009-1}}</ref>{{rp|273}} ដោយតែងតែមានទឹកចិត្តសរសើរវប្បធម៌លោកខាងលិចមួយចំនួនជាសាធារណៈ<ref name=Farber/>{{rp|២៦៤}} កីបានទទួលការគាំទ្រពីសហរដ្ឋអាមេរិកនិងបណ្ដាសម្ព័ន្ធមិត្តអាមេរិកផ្សេងៗទៀត<ref name=Farber/>{{rp|២៦៤}} ប៉ុន្តែយ៉ាងណា ការមន្ទិលសង្ស័យក្នុងចំណោមមន្ត្រីបស្ចិមលោកបានចាប់ផ្ដើមឮរំពងឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦ ទាក់ទិននឹងសមត្ថភាពកីក្នុងការរក្សាស្ថិរភាពនៅវៀតណាមខាងត្បូង។<ref name=Farber/>{{rp|២៦៤}} ជាមេដឹកនាំដ៏ឃោរឃៅម្នាក់ កីត្រូវបានជនរួមជាតិស្អប់ខ្ពើមរអា។<ref name=Farber/>{{rp|២៧៣}} ភាពឃោរឃៅក្នុងការដឹកនាំរបស់លោកត្រូវបានឆ្លុះបញ្ចាំងឱ្យឃើញច្បាស់ៗនៅដើមឆ្នាំ១៩៦៦ នៅពេលដែលព្រះសង្ឃដ៏មានប្រជាប្រិយភាពមួយអង្គព្រះនាម[[ធិច ឈីក្វាង]]បានដឹកនាំ[[ការបះបោរព្រះពុទ្ធសាសនា|បាតុកម្មបះបោរ]]នៅឯស្រុកកំណើតព្រះអង្គក្នុងក្រុងដាណាង។<ref name=Farber/>{{rp|២៧៣}} ការបះបោរនោះត្រូវបានបង្ក្រាបយ៉ាងចាស់ដៃតាមបញ្ជារបស់កី ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ កីក៏បានបន្តយុទ្ធនាការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញពុទ្ធសាសនិកជននៅទូទាំងប្រទេសថែមទៀតផង។<ref name=Farber/>{{rp|២៧៣}} នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ កីបានសម្រេចចិត្តបង្កើតរដ្ឋាភិបាលតំណាងមួយ និងផ្តល់សច្ចាប័នលើរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីដោយផ្អែកលើរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយសង្កត់ធ្ងន់លើការផ្ដល់សិទ្ធីសេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋជាដើម។ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន គេនៅមិនទាន់ដឹងពីហេតុផលច្បាស់លាស់នៅពីក្រោយការធ្វើប្រជាធិបតេយ្យូបនីយកម្មរបស់កីនោះទេ ពោលគ្មានការដាក់សម្ពាធអ្វីពីអាមេរិកទាក់ទិននឹងប្រជាធិបតេយ្យូបនីយកម្ម ហើយសង្គមស៊ីវិលវិញក៏គ្មានសំឡេងគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការអំពាវនាវឱ្យមានការផ្លាស់ប្ដូរនោះដែរ។<ref name="rv">{{Cite web | url=https://www.google.com/books/edition/Republican_Vietnam_1963_1975/Ud3QEAAAQBAJ?&pg=PA65 | title=Republican Vietnam, 1963–1975 | website=Google Books | author1=David L. Prentice | author2=George J. Veith | author3=Thanh Cam Hoang | author4=Phạm Thị Hồng Hà | author5=Trương Thùy Dung}}</ref> លើសពីនេះទៀតនោះ កីគឺដូចគ្នានឹងមេដឹកនាំយោធាដទៃៗដែរអញ្ចឹង ពោលគឺរូបលោកផ្ទាល់មិនបានឱ្យតម្លៃដល់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យទេ ហើយជឿថា របបដឹកនាំផ្តាច់ការគឺវាចាំបាច់ដើម្បីបន្តរក្សាអត្ថិភាពវៀតណាមខាងត្បូង។<ref>Veith, George J. Drawn Swords in a Distant Land: South Vietnam's Shattered Dreams. Encounter Books, 2021, pg. 340</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ [[ឯកសភា|ប្រព័ន្ធឯកសភា]]របស់វៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានប្ដូរជំនួសវិញដោយ[[ទ្វេសភា|ប្រព័ន្ធទ្វេសភា]] ដែលមានសភាតំណាងរាស្ត្រជាសភាជាន់ទាប (Hạ Nghị Viện) និងព្រឹទ្ធសភាជាសភាជាន់ខ្ពស់ (Thượng Nghị Viện) ហើយលើសពីនេះ ការបោះឆ្នោតជាលើកដំបូងនៅក្រោមប្រព័ន្ធថ្មីក៏គ្រោងនឹងរៀបចំឡើងដែរ។ ក្រុមពួកយោធាបានតែងតាំងលោកង្វៀន វ៉ាន់ធៀវជាបេក្ខជនតំណាងឱ្យពួកគេ ហើយធៀវក៏បានជាប់ឆ្នោតជាលទ្ធផលដោយប្រមូលបានសំឡេងគាំទ្រមួយភាគធំនៅក្នុងការបោះឆ្នោតដែលបានចាត់ទុកយ៉ាងទូលំទូលាយថាមិនសុក្រឹតសុចរិត។<ref name="Karnow"/> ថ្វីបើសិទ្ធិសេរីភាពនៅក្រោមប្រព័ន្ធថ្មីនេះមានភាពទូលំទូលាយខ្លាំងជាងប្រព័ន្ធមុនៗមែន ប៉ុន្តែយ៉ាងណា អំណាចនយោបាយនៅតែស្ថិតក្រោមយោធាដដែរ ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន ធៀវក៏បានបង្រួបបង្រួមអំណាចឱ្យស្ថិតក្រោមបាតជើងខ្លួនស្រដៀងទៅនឹងមេដឹកនាំមុនៗដូចគ្នា។ ចំណុចដែលខុសពីមុននោះគឺវត្តមាននៃបណ្ដាអង្គការសង្គមស៊ីវិលដ៏មានឥទ្ធិពល ដែលព្យាយាមបកអាក្រាតរាល់ទង្វើរបស់រដ្ឋាភិបាលដែលមានទំនោរឆ្ពស់ទៅរកភាពផ្ដាច់ការ។ ដោយកត្តានេះហើយ ជាពិសេសនៅក្នុងរយៈពេលពីរឆ្នាំចុងក្រោយ ក្រុមពួកមេដឹកនាំនយោបាយនិងសាសនាតាមរយៈស្ថាប័នសង្គមស៊ីវិលបានប្រើប្រាស់សិទ្ធិសេរីភាពនយោបាយដែលខ្លួនមានប៉ុន្មានដើម្បីអំពាវនាវឱ្យរដ្ឋាភិបាលបញ្ឈប់ធ្វើសង្គ្រាម និងប្រកួតប្រជែងដើម្បីដណ្ដើមឥទ្ធិពលគ្នានៅក្នុងសង្គមមួយដែលបែកបាក់សាមគ្គីស្ទើរខ្សត់។ និយាយជារួម នៅក្នុងឆ្នាំចុងក្រោយ វៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានគេសម្ដៅថា "មានភាពផ្តាច់ការបង្កឱ្យខូចប្រជាប្រិយភាពនិងសាមគ្គីភាព ហើយមានប្រជាធិបតេយ្យតែគ្មានប្រសិទ្ធភាព"។<ref>{{Cite web | url=https://eprints.whiterose.ac.uk/id/eprint/223928/1/Sean%20Fear%20-%20Saigon%20War%20Politics%201968-1975%20Full%20Draft.pdf | author=Fear, S. | year=2024 | title=5 - Saigon War Politics, 1968-1975 | website=eprints.whiterose.ac.uk}}</ref><ref name="rv"/><ref>{{Cite web | url=https://www.google.com/books/edition/The_ARVN_and_the_Fight_for_South_Vietnam/62lCEAAAQBAJ?&pg=PA166 | title=The ARVN and the Fight for South Vietnam | website=Google Books}}</ref> ធៀវបានជាប់ឆ្នោតម្តងទៀតដោយស្ទើរតែគ្មានសំឡេងជំទាស់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧១ ដោយទទួលបានសំឡេងគាំទ្រខ្ពស់ដ៏គួរឱ្យសង្ស័យ ៩៤% ពីអ្នកបោះសន្លឹកឆ្នោត ៨៧%។ ធៀវបានបន្តដឹកនាំរហូតដល់ថ្ងៃចុងក្រោយនៃសង្គ្រាម ដោយបានលាលែងពីតំណែងនៅថ្ងៃទី២១ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥។ អនុប្រធានាធិបតី លោកជិន វ៉ាន់ហឿងបានឡើងកាន់អំណាចបន្តបានរយៈពេលមួយសប្តាហ៍ ដោយនៅថ្ងៃទី២៧ ខែមេសា សភាទាំងពីរថ្នាក់បានបោះឆ្នោតផ្ទេរអំណាចប្រធានាធិបតីទៅឱ្យលោកសឿង វ៉ាន់មិញ ដោយរូបលោកត្រូវជាប្រធានាធិបតីចុងក្រោយនៃប្រទេសមួយនេះ និងជាអ្នកដែលបានសុំចុះចាញ់ដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌទៅកងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងនៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥។ ថ្វីបើកម្លាំងសង្គមស៊ីវិលចម្រុះ ដូចជាពុទ្ធសាសនិកជន កាតូលិក និងនិស្សិតនៅវៀតណាមខាងត្បូងភាគច្រើនត្រូវបែកបាក់គ្នាមែន ប៉ុន្តែយ៉ាងណា វានៅតែមានភាពសកម្មនិងឥទ្ធិពលច្រើននៅក្នុងសង្គមវៀតណាមខាងត្បូង។ ក្រុមពួកគេនេះហើយដែលបានជួយឱ្យកើតមានដំណើរប្រជាធិបតេយ្យូបនីយកម្ម លើកកម្ពស់រដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មី និងជំរុញឱ្យមានការរៀបចំការបោះឆ្នោតក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧។<ref name="Wsrd">{{Harvc |last1=Luu |first1=Trinh M. |last2=Vu |first2=Tuong |chapter=War, the Second Republic, and the Diaspora |in1=Luu |in2=Vu |year=2023 }}</ref>{{Rp|៤}} ក្រោយពីប្រព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យថ្មីបានប្រកាស ភាពតានតឹងរវាងស្ថាប័នសារព័ត៌មាននិងរដ្ឋាភិបាលគឺនៅតែកើតមានដែរ តែទោះជាយ៉ាងណា ការគាបសង្កត់សេរីភាពប្រជាជនដោយរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងនៅចំណុចនេះអាចចាត់ទុកបានថាធូរស្រាលជាងនៅតាមបណ្ដាប្រទេសអាស៊ីដទៃទៀតដែលមានសហរដ្ឋអាមេរិកគាំទ្រ រួមមានដូចជា ប្រទេសថៃ តៃវ៉ាន់ និងកូរ៉េខាងត្បូងជាដើម។<ref name="Press">{{Harvc |last1=Hoang |first1=Thanh |last2=Vu |first2=Tuong |chapter=War, Nation-Building, and the Role of the Press in the Second Republic |in1=Luu |in2=Vu |year=2023 }}</ref>{{Rp|៦៧–៦៩}} នៅក្នុងសម័យសាធារណរដ្ឋទីពីរ គេសង្កេតឃើញថាលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យតំណាងគឺកំពុងផ្ដល់ស្ថិរភាពខ្លាំងជាងការប្រមាណ។ ប្រជាពលរដ្ឋមកពីគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានសង្គមដូចជាគ្រូបង្រៀន អ្នកសារព័ត៌មាន អ្នកនយោបាយ សហគ្រិន មន្ត្រីរដ្ឋបាល មេធាវី ចៅក្រម មន្ត្រីយោធា និងអ្នកការទូតជាដើម បានចូលរួមកម្លាំងធ្វើការដើម្បីបង្កើតប្រព័ន្ធរដ្ឋធម្មនុញ្ញមួយដែលមានមូលដ្ឋានលើការបោះឆ្នោតបើកចំហរអមដោយស្ថាប័ននីតិប្រតិបត្តិ នីតិបញ្ញត្តិ និងតុលាការដ៏ប្រសិទ្ធភាព។<ref name="Voices"/>{{Rp|១, ៤}} និយាយជារួម ដូចដែលលោកភីធើរ ហ្ស៊ីណូមែនបានសរសេរលើកឡើង៖ ខណៈដែលវៀតណាមខាងត្បូងជាគម្រោងមួយពោរពេញទៅដោយរបបផ្តាច់ការ យោធានិយម និងការពឹងផ្អែកលើជំនួយគាំទ្រឥតឈប់ឈរពីអាមេរិក ផ្នែកមួយទៀតរបស់វាគឺមានសង្គមស៊ីវិលដ៏សកម្មស្វាហាប់ ជីវិតបញ្ញានិងវប្បធម៌ដែលមានផលិតភាពរស់រវើក និងវប្បធម៌នយោបាយដែលចាក់ឫសគល់ទៅក្នុងចលនានិស្សិតឯករាជ្យ សហជីពពលកម្ម និងសារព័ត៌មានក្រៅរដ្ឋាភិបាល ទោះជាអាជ្ញាធរវៀតណាមខាងត្បូង "មិនតែងតែគោរពវា" ក្ដី។<ref name="Moment">{{Harvc|last1=Zinoman|first1=Peter|chapter=A Republican Moment in the Study of Modern Vietnam|in1=Tran|in2=Vu|year=2022}}</ref>{{Rp|២៧–៣៣}} ===សិទ្ធិមនុស្ស=== នៅរវាងឆ្នាំ១៩៧៤ និងឆ្នាំ១៩៧៤ អង្គការ[[ហ្វ្រីឌឹមហោស]] (''Freedom House'') បានវាយពិន្ទុកម្រិតសេរីភាពនៅវៀតណាមខាងត្បូងត្រឹម ៤.៥/៧ ពិន្ទុ (ពិន្ទុកាន់តែខ្ពស់ កម្រិតសេរីភាពកាន់តែទាប)។ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងបណ្ដាប្រទេសជាច្រើនទៀតនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍នាពេលនោះ វៀតណាមខាងត្បូងគឺមានកម្រិតសេរីភាព លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងសិទ្ធិមនុស្សខ្ពស់ឆ្ងាយណាស់ (ពិសេសប្រៀបនឹងវៀតណាមខាងជើង) និងនៅក្នុងទិដ្ឋភាពជាច្រើនដូចជា សិទ្ធិសេរីភាពបុគ្គល សារព័ត៌មាន សាសនា និងសកម្មភាពវប្បធម៌នៅតំបន់ទីប្រជុំជន ដោយវៀតណាមខាងត្បូងឈរនៅពីក្រោយតែប្រទេសម៉ាឡេស៊ីមួយប៉ុណ្ណោះ។ បន្ថែមពីលើនេះ វៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានចាត់ថ្នាក់នៅក្នុងក្រុមប្រទេស "មានសេរីភាពដោយផ្នែក"។ យ៉ាងណាក្ដី រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានគេចោទប្រកាន់ជាប្រចាំថាបានចាប់ឃុំខ្លួនអ្នកទោសនយោបាយមួយចំនួនធំ ដោយចំនួនពិតប្រាកដគឺនៅជាប្រធានបទវែកញែកនៅឡើយ។ [[អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិ]] នៅក្នុងរបាយការណ៍មួយក្នុងឆ្នាំ១៩៧៣ បានប៉ាន់ប្រមាណចំនួនអ្នកទោសស៊ីវិលនៅវៀតណាមខាងត្បូងចាប់ពី ៣៥,២៥៧ នាក់ (ជាតួលេខដែលបានបញ្ជាក់ដោយទីក្រុងសៃហ្គន) ទៅដល់ ២០០,០០០ នាក់ ឬច្រើនជាងនេះ។ ក្នុងចំណោមអ្នកទាំងនោះ ប្រមាណ ២២,០០០–៤១,០០០ នាក់ត្រូវបានចាត់ទុកជាអ្នកទោសនយោបាយ "កុម្មុយនីស្ត"។<ref>Report No. ASA 41/001/1973, [https://www.amnesty.org/download/Documents/204000/asa410011973en.pdf "Political Prisoners in South Vietnam"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180117190403/https://www.amnesty.org/download/Documents/204000/asa410011973en.pdf |date=17 January 2018 }}, Amnesty International, 1 January 1973, p. 6-8.</ref> ===មេដឹកនាំ=== {{Main|បញ្ជីរាយនាមថ្នាក់ដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូង}} * ១៩៤៩–១៩៥៥៖ '''រដ្ឋវៀតណាម''' (''Quốc gia Việt Nam'')។ វាត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥០។ នៅក្រោមរបបនេះ ទឹកដីប្រទេសវៀតណាមប្រមាណ ៦០ ភាគរយបានស្ថិតនៅក្រោមការកាន់កាប់របស់[[វៀតមិញ]] ប៉ុន្តែយ៉ាងណា តំបន់ដីសណ្ដនិងទីប្រជុំជនភាគច្រើនគឺស្ថិតនៅក្រោមអាជ្ញាធររដ្ឋបាលនៃរដ្ឋវៀតណាមនេះឯង។ រដ្ឋវៀតណាមទាំងមូលត្រូវបានបែងចែកជាពីរផ្នែកនៅត្រង់[[រង្វង់​នៃរយៈទទឹងរវាងខ្សែស្របខាងជើងទី១៥ និងខ្សែស្របខាងជើងទី២០#ខ្សែស្របទី១៧|ខ្សែស្របទី១៧]] នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៤។ ** [[បាវ ដាយ]] (១៩៤៩–១៩៥៥)៖ ព្រះអង្គបានដាក់រាជ្យក្នុងនាមជាព្រះចៅអធិរាជយួន (រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ) នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៥ ក្រោយពីកងកម្លាំងជប៉ុនកាន់កាប់ទឹកដីវៀតណាមបានទម្លាក់អាវុធចុះសុំចុះចាញ់បិទបញ្ចប់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]]។ ព្រះអង្គក្រោយមកបានបម្រើការជាប្រមុខរដ្ឋនៃរបបមួយនេះរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៥៥។ * ១៩៥៥–១៩៧៥៖ '''សាធារណរដ្ឋវៀតណាម''' (''Việt Nam Cộng Hòa'')។ របបនេះបានប្រឡូកចូលក្នុង[[សង្គ្រាមវៀតណាម]] (សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីពីរ, ១៩៥៩–១៩៧៥) ប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាមដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងហាណូយ។ ** [[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] (១៩៥៥–១៩៦៣)៖ ជាបុគ្គលដែលអាមេរិកធ្លាប់បានគាំទ្រសរសើរមិនដាច់ពីមាត់ លោកត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីតំណែងនិងធ្វើឃាតសម្លាប់ចោលនៅក្នុងរដ្ឋប្រហារដែលគាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិក នៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣។ ** ១៩៦៣–១៩៦៥៖ មានរដ្ឋប្រហារផ្ដួលអំណាចគ្នាច្រើនលើកច្រើនសារ ក៏ដូចជារដ្ឋាភិបាលផ្សេងៗគ្នាជាច្រើន ដោយក្នុងនោះភាគច្រើនត្រូវបានដឹកនាំដោយ[[សឿង វ៉ាន់មិញ]] ឬ[[ង្វៀន ខាញ់]]។ ** [[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]] (១៩៦៥–១៩៧៥)៖ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ង្វៀន កាវកី]]គឺជាមេដឹកនាំកំពូលនៃរបបសឹកយោធាចុងក្រោយនៃឆ្នាំ១៩៦៥–១៩៦៧ មុនពេលរដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលដែលគាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវបានបង្កើតឡើង ហើយបន្ទាប់ពីបានអនុម័តរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីនិងរៀបចំការបោះឆ្នោតក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ លោកវ៉ាន់ធៀវក៏ត្រូវបានតែងតាំងជាប្រធានាធិបតីថ្មី។ ** [[ជិន វ៉ាន់ហឿង]] (១៩៧៥) ** [[សឿង វ៉ាន់មិញ]] (១៩៧៥)៖ លោកបានសុំចុះចាញ់ដោយប្រគល់រដ្ឋអំណាចវៀតណាមខាងត្បូងទាំងប៉ុន្មានទៅឱ្យវៀតណាមខាងជើងកាន់កាប់។ * ១៩៧៥–១៩៧៦៖ '''[[រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង]]''' (''Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hoà miền Nam Việt Nam'')។ **​ [[ហ៊ូអ៊ែន តាំនហ្វាត់]] (១៩៧៥–១៩៧៦) ===ក្រសួង=== សាធារណរដ្ឋវៀតណាម​ ឬវៀតណាមខាងត្បូងមានស្ថាប័នក្រសួងដូចខាងក្រោម៖ * ក្រសួងវប្បធម៌ និងអប់រំ (''Bộ Văn hóa Giáo dục'')<ref name="Doling">{{Cite book |last=Doling |first=Tim |title=Exploring Saigon-Cholon – Vanishing Heritage of Ho Cho Minh City |publisher=Thế Giới Publishers |year=2019 |isbn=978-604-77-6138-8}}</ref>{{rp|២៤៣}} * [[ក្រសួងការបរទេស (វៀតណាមខាងត្បូង)|ក្រសួងការបរទេស]] (''Bộ Ngoại giao'')<ref name=Doling/>{{rp|១៦១–២}} * ក្រសួងសុខាភិបាល (''Bộ Y tế'')<ref name=Doling/>{{rp|៣៣០}} * ក្រសួងយុត្តិធម៌ (''Bộ Tư pháp'')<ref name=Doling/>{{rp|២៩០}} * [[ក្រសួងការពារជាតិ (វៀតណាមខាងត្បូង)|ក្រសួងការពារជាតិ]] (''Bộ Quốc phòng''<ref name=Doling/>{{rp|១៣៩–៤០}}) * [[នគរបាលជាតិនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម|ក្រសួងនគរបាល]] (''Bộ Tư lệnh Cảnh sát Quốc gia'')<ref name=Doling/>{{rp|៤៦៦}} * ក្រសួងសាធារណការ និងគមនាគមន៍ (''Bộ Công chính và Truyền thông'')<ref name=Doling/>{{rp|១៩១}} * ក្រសួងបដិវត្តន៍អភិវឌ្ឍន៍ ===បំណែងចែករដ្ឋបាល=== ====ខេត្ត==== [[File:Southvietmap.jpg|thumb|ផែនទីនៃតំបន់រដ្ឋបាល និងយោធភូមិភាគនៃវៀតណាមខាងត្បូង]] វៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានបែងចែកទៅជាសែសិបបួនខេត្ត៖ {|class=wikitable !ឈ្មោះ!!ចំនួនប្រជាជន<br />(ប៉.ស្ម. ១៩៦៨)<ref>{{Cite web |date=1 July 1968 |title=Pacific Stars and Stripes MACV Orientation Edition |url=https://www.vietnam.ttu.edu/reports/images.php?img=/images/1310/13100201002.pdf |access-date=18 July 2026 |publisher=Pacific Stars and Stripes |page=9 |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308144921/https://www.vietnam.ttu.edu/reports/images.php?img=%2Fimages%2F1310%2F13100201002.pdf |url-status=live}}</ref>!!ទីរួមខេត្ត |- |[[ខេត្តក្វាងជិ]]<br>Quảng Trị||២៧៩,០៨៨||[[សង្កាត់ក្វាងជិ|ក្វាងជិ]] |- |[[ហ្វេ|ខេត្តធួធៀន]]<br>Thừa Thiên||៦៣៣,៧៩៩||[[ហ្វេ (ទីរួមខេត្ត)|ហ្វេ]] |- |[[ខេត្តក្វាងណាម]]<br>Quảng Nam||៩១៥,១២៣||[[ហូយអាន (ក្រុង)|ហូយអាន]] |- |[[ខេត្តក្វាងទីន]]<br>Quảng Tín||៣០៦,៥១៨||[[តាមគី]] |- |[[ខេត្តក្វាងង៉ាយ]]<br>Quảng Ngãi||៦៧៨,៦០៦||[[ក្វាងង៉ាយ (ក្រុង)|ក្វាងង៉ាយ]] |- |[[ខេត្តកនទុម]]<br>Kon Tum||១០៤,២៤១||[[កនទុម]] |- |[[ខេត្តប៊ិញឌិញ]]<br>Bình Định||៩០២,០៨៥||[[គ្វីញើន]] |- |[[ខេត្តប៉្លីគូ]]<br>Pleiku||១៩២,៦៨២||[[ផ្លាយគូ|ប៉្លីគូ]] |- |[[ខេត្តហ៊្វូប៊ុន]]<br>Phú Bổn||៥១,៣១៣||[[អាយ៉ុនប៉ា|ហោប៊ុន]] |- |[[ខេត្តហ្វូអៀន]]<br>Phú Yên||៣២៩,៤៦៤||[[ទ្វីហ្វា]] |- |[[ខេត្តដាក់ឡាក់]]<br>Đắk Lắk||២៩៣,១៩៤||[[បួនម៉ាធួត]] |- |[[ខេត្តខាញ់ហូ]]<br>Khánh Hòa||៤០៣,៩៨៨||[[ញ៉ាត្រាង]] |- |[[ខេត្តដាក់ណុង|ក្វាងឌឹក]]<br>Quảng Đức||២៨,៨៦៣||[[យ៉ាងៀ]] |- |[[ខេត្តទ្វៀនឌឹក]]<br>Tuyên Đức||៩៣,៦៤៦||[[ដាឡាត់]] |- |[[ខេត្តនិញថ្វឹន]]<br>Ninh Thuận||១៥៦,១៩៤||[[ផាន់រាំង-ថាប់ចាម|ផាន់រាំង]] |- |[[ខេត្តឡឹមដុង]]<br>Lâm Đồng||៦៥,៥៦១||[[បាវឡុក]] |- |[[ខេត្តប៊ិញថ្វឹន]]<br>Bình Thuận||២៦៧,៣០៦||[[ហ្វានធៀត]] |- |[[ខេត្តហ្វឿកឡុង]]<br>Phước Long||១០៤,២១៣||[[ហ្វឿកឡុង (ប៊ិញហ្វឿក)|ហ្វឿកប៊ិញ]] |- |[[ខេត្តឡុងខាញ់]]<br>Long Khánh||១៤៤,២២៧||[[ឡុងខាញ់ (ទីក្រុង)|ស៊ួនឡុក]] |- |[[ខេត្តប៊ិញទុយ]]<br>Bình Tuy||៥៩,០៨២||[[ឡាហ្គី|ហាំតឹន]] |- |[[ខេត្តប៊ិញឡុង]]<br>Bình Long||៧០,៣៩៤||[[អានឡុក]] |- |[[ខេត្តរោងដំរី|ខេត្តតីនិញ]]<br>Tây Ninh||២៣៥,៤០៤||[[តីនិញ (ទីក្រុង)|តីនិញ]] |- |[[ខេត្តប៊ិញសឿង]]<br>Bình Dương||២៣៥,៤០៤||[[ធូសឹវម៉ុត|ហ្វូកឿង]] |- |[[ខេត្តបៀនហ្វា]]<br>Biên Hòa||៤៤៩,៤៦៨||[[បៀនហ្វា]] |- |[[ខេត្តហ្វឿកទុយ]]<br>Phước Tuy||||[[បាសៀ|ហ្វឿកឡេ]] |- |[[ខេត្តហឺវងៀ]]<br>Hậu Nghĩa||២៧៩,០៨៨||[[ហឺវងៀ|ហៀមកឿង]] |- |[[ខេត្តយ៉ាឌិញ]]<br>Gia Định||១,០៨៩,៧៧៣||[[យ៉ាឌិញ]] |- |[[ខេត្តកំពង់គោ|ខេត្តឡុងអាំន]]<br>Long An||||[[តឹនអាន]] |- |[[ខេត្តហ្គរកុង]]<br>Gò Công||||[[ហ្គរកុង (ទីក្រុង)|ហ្គរកុង]] |- |[[ខេត្តឌិញទឿង]]<br>Định Tường||||[[មីថរ]] |- |[[ខេត្តគៀកទឿង]]<br>Kiến Tường||៤២,៥៩៧||[[គៀកទឿង|ម៉ុកហ្វា]] |- |[[ខេត្តផ្សារដែក|ខេត្តគៀនហ្វុង]]<br>Kiến Phong||||[[កាវឡាញ់]] |- |[[ខេត្តមាត់ជ្រូក|ខេត្តចឺវដុក]]<br>Châu Đốc||៥៧៥,៩១៦||[[ចឺវដុក|ចឺវហ្វូ]] |- |[[ខេត្តមាត់ជ្រូក|ខេត្តអានសាង]]<br>An Giang||៤៩១,៧១០||[[ឡងស្វៀន]] |- |[[ខេត្តសាឌេក]]<br>Sa Đéc||២៦៤,៥១១||[[សាឌេក (ទីក្រុង)|សាឌេក]] |- |[[ខេត្តក្រមួនស|ខេត្តគៀនយ៉ាង]]<br>Kiên Giang||៣៨៧,៦៣៤||[[រ៉ាក់យ៉ា]] |- |[[ខេត្តហ្វុងឌិញ]]<br>Phong Dinh||៤២៦,០៩០||[[ទីក្រុងព្រែកឫស្សី|កឹនថឺ]] |- |[[ខេត្តលង់ហោរ|ខេត្តវិញឡង]]<br>Vĩnh Long||៥០០,៨៧០||[[វិញឡង]] |- |[[ខេត្តកំពង់ឫស្សី|ខេត្តគៀនហ្វា]]<br>Kiến Hòa||៥៨២,០៩៩||[[បេនជេ|ឈូកយ៉ាង]] |- |[[ខេត្តវិញប៊ិញ]]<br>Vĩnh Bình||៤០៤,១១៨||[[ត្រាវិញ|ហ្វូវិញ]] |- |[[ខេត្តឈឿងធៀន]]<br>Chương Thiện||២៤៨,៧១៣||[[វិថាញ់ (ទីក្រុង)|វិថាញ់]] |- |[[ខេត្តឃ្លាំង|ខេត្តបាស៊ៀន]]<br>Ba Xuyên||៣៥២,៩៧១||[[ទីរួមខេត្តឃ្លាំង|ខាញ់ហ៊ឹង]] |- |[[ខេត្តពលលាវ|ខេត្តបាកលៀវ]]<br>Bạc Liêu||២៥៩,៨៩១||[[ទីរួមខេត្តពលលាវ|វីញឡឺយ]] |- |[[ខេត្តអានស្វៀន]]<br>An Xuyên||២៣៥,៣៨៩||[[ខេត្តទឹកខ្មៅ|ក្វ័នឡុង]] |- |[[ទីក្រុងហូជីមិញ|សៃហ្គន]]<br>Saigon||១,៦២២,៦៧៣||សៃហ្គន |} ====តំបន់==== ពេញមួយប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ខ្លួន វៀតណាមខាងត្បូងបានអនុវត្តកំណែទម្រង់ជាច្រើនដែលនាំឱ្យប៉ះពាល់ដល់ទម្រង់ទឹកដីរដ្ឋបាលរបស់ខ្លួន។<ref name="Mocban-South-Vietnam-administrative-divisions">{{Cite web |date=2021 |title=Significant Collections > Fonds of the Tòa Đại Biểu Chánh Phủ Tại Trung Nguyên Trung Phần or the Office of the Government's Representative in Central Midlands |url=https://mocban.vn/en/about-us/significant-collections/#2ed77c7ea1169d011b4e6674590c3125 |access-date=19 July 2026 |website=Royal Woodblocks of Nguyễn Dynasty – World Documentary Heritage |publisher=The National Archives Center No. 4 (State Records and Archives Department of Vietnam) |archive-date=12 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412140547/https://mocban.vn/en/about-us/significant-collections/#2ed77c7ea1169d011b4e6674590c3125 |url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៤ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៦ លោកប្រធានាធិបតីឌៀមបានអនុម័តកំណែទម្រង់លើប្រព័ន្ធបែងចែករដ្ឋបាលនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមក្នុងក្រឹត្យលេខ ១៤៧ក/ណវ (147a/NV)។<ref name="Mocban-South-Vietnam-administrative-divisions" /> ក្រឹត្យមួយនេះបានបែងចែក[[វៀតណាមកណ្ដាល|តំបន់កណ្តាល]]ប្រទេសវៀតណាម (Trung phần) ទៅជាពីរតំបន់ផ្សេងគ្នាគឺ តំបន់កណ្តាលក្នុង (Trung nguyên Trung phần) និងតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល (Cao nguyên Trung phần)។<ref name="Mocban-South-Vietnam-administrative-divisions" /> ក្រោមក្រឹត្យដដែរនោះ ការិយាល័យតំណាងរបស់រដ្ឋាភិបាលកណ្ដាលដែលបានតែងតាំង ក៏ដូចជាការិយាល័យជំនួយការតំណាងត្រូវបានបង្កើតឡើងសម្រាប់តំបន់កណ្ដាល (Trung Phần) ដោយការិយាល័យតំណាងចម្បងមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងទីក្រុង[[បួនម៉ាធួត]] ខណៈជំនួយការវិញគឺមានការិយាល័យនៅទីក្រុងហ្វេ។<ref name="Mocban-South-Vietnam-administrative-divisions" /> បន្ទាប់ពីរដ្ឋប្រហារផ្តួលរំលំឌៀមនៃឆ្នាំ១៩៦៣ តំណាងរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលនៅក្នុងតំបន់កណ្ដាល (Trung Phần) ត្រូវបានប្ដូរចេញបន្តិចម្តងៗដោយជំនួសវិញដោយមេបញ្ជាការតំបន់យុទ្ធសាស្ត្រ (Tư lệnh Vùng Chiến thuật) ដែលស្ថិតក្រោមរដ្ឋបាលយោធា។<ref name="Mocban-South-Vietnam-administrative-divisions" /> យ៉ាងណា តំបន់រដ្ឋបាលយោធានោះត្រូវបានលុបជំនួសវិញដោយរដ្ឋបាលស៊ីវិលវិញក្រោយការបោះឆ្នោតព្រឹទ្ធសភាឆ្នាំ១៩៦៧។<ref name="Mocban-South-Vietnam-administrative-divisions" /> នៅថ្ងៃទី១ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៩ ក្រោមលោកប្រធានាធិបតីធៀវបានប្រកាសច្បាប់ ០០១/៦៩ ចូលជាធរមាន ដោយលុបបំបាត់ចោលនូវការិយាល័យតំណាងនិងជំនួយការតំណាងនៃរដ្ឋាភិបាល ហើយក្រោយមកទៀតនៅថ្ងៃទី១២ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៦៩ ក្រឹត្យលេខ ៥៤៤ – NĐ/ThT/QTCS ក៏ត្រូវបានអនុម័តបន្ថែមដោយលុបចោលទាំងស្រុងនូវរដ្ឋបាលស៊ីវិលនៃ Trung Nguyen Trung Phần និងជំនួសវិញដោយរដ្ឋបាលយោធា (Tư lệnh Vùng Chiến thuật)។<ref name="Mocban-South-Vietnam-administrative-divisions" /> ==យោធា== {{Main|កងកម្លាំងយោធានៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម}} == មើលផងដែរ == *[[សង្គ្រាមវៀតណាម]] *[[វៀតណាមខាងជើង]] *[[វៀតកុង]] *[[ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម]] ==កំណត់សម្គាល់== {{reflist|group=ស}} == ឯកសារយោង == {{Reflist}} {{Stub}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វៀតណាមខាងត្បូង]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតប្រទេសក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមវៀតណាម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតសាធារណរដ្ឋ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតប្រទេសនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍]] 7hbsxqm7ofoip8by45bht7f0fl2ce8e 337426 337424 2026-07-19T10:05:16Z TheRandomGoober 27248 /* យោធា */ 337426 wikitext text/x-wiki {{About|អតីតប្រទេស|តំបន់ភូមិសាស្ត្រ|វៀតណាមភាគខាងត្បូង}} {{Infobox former country | conventional_long_name = សាធារណរដ្ឋវៀតណាម | native_name = Việt Nam Cộng hòa {{small|([[ភាសាវៀតណាម]])}} | common_name = South Vietnam | status = | p1 = រដ្ឋវៀតណាម | flag_p1 = Flag of South Vietnam.svg | s1 = រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្ដោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង{{!}}សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង | flag_s1 = Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg | image_flag = Flag of South Vietnam.svg | flag_type = '''[[ទង់ជាតិវៀតណាមខាងត្បូង|ទង់ជាតិ]]''' | image_coat = Coat of arms of the Republic of Vietnam (1963–1975).svg | symbol_type = '''[[វរលញ្ឆករវៀតណាម|វរលញ្ឆករ]]'''<br />(១៩៦៧–១៩៧៥) | image_map = South Vietnam (orthographic projection).svg | map_caption = ដែនដីរដ្ឋបាលនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍យោងទៅតាម[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤]] ត្រូវបានសម្គាល់ដោយពណ៌បៃតងចាស់ រីឯ[[វៀតណាមខាងជើង|ដែនដីទាមទារ]]ត្រូវបានសម្គាល់ដោយពណ៌បៃតងខ្ចី | national_motto = Tổ Quốc – Danh Dự – Trách Nhiệm<br />"មាតុភូមិ – កិត្តិយស – ករណីយកិច្ច" | national_anthem = {{lang|vi|[[អំពាវនាវដល់ប្រជាជនពលរដ្ឋ|Tiếng Gọi Công Dân]]|nolink=yes}}<br />"អំពាវនាវដល់ប្រជាពលរដ្ឋ"{{parabr}}{{center|[[File:South Vietnamese national anthem on AFVN radio.mp3]]}} | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[ទីក្រុងហូជីមិញ|សៃហ្គន]] | coordinates = {{coord|10|46|37|N|106|41|43|E|type:country|display=inline, title}} | largest_city = capital | official_languages = [[ភាសាវៀតណាម|វៀតណាម]] | languages = {{ubli|[[ភាសាបារាំង|បារាំង]]<ref>[https://books.google.co.uk/books?id=yl1uAAAAMAAJ&pg=PA141&dq=%22french+language%22+in+south+vietnam&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjhm_vSzoCOAxVidUEAHTaIIZQQ6AF6BAgKEAM#v=onepage&q=%22french%20language%22%20in%20south%20vietnam&f=false ''U.S. Army Area Handbook for Vietnam''], American University (Washington, D.C.). Foreign Areas Studies Division, United States. Army 1962, page 141</ref> |[[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] |[[ភាសាកន្តាំង|ចិនកាតាំង]] |[[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]] |ភាសាភាគតិចដទៃទៀត}} | languages_type = ភាសាដទៃ | government_type = {{ubl|[[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋប្រធានាធិបតីនិយម]]ផ្ដាច់ការ|(១៩៥៥–១៩៦៣)<hr>[[របបយោធា|អំណាចយោធាផ្ដាច់ការ]]|(១៩៦៣–១៩៦៧)<hr>[[ឯកត្តរដ្ឋ]][[សភានិយម]] [[សាធារណរដ្ឋ|សាធារណរដ្ឋពាក់កណ្ដាលប្រធានាធិបតីនិយម]]|(១៩៦៧–១៩៧៥)}} | title_leader = [[មេដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូង#ប្រមុខរដ្ឋ|ប្រធានាធិបតី]] | leader1 = [[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] | year_leader1 = ១៩៥៥–១៩៦៣ | leader2 = ''ទំនេរ'' (ក្រោមអំណាចយោធា) | year_leader2 = ១៩៦៣–១៩៦៧ | leader3 = [[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]] | year_leader3 = ១៩៦៧–១៩៧៥ | leader4 = [[ច្រឹន វ៉ាន់ហឿង]] | year_leader4 = ១៩៧៥ | leader5 = [[ឌឿង វ៉ាន់មីញ]] | year_leader5 = ១៩៧៥ | title_deputy = [[មេដឹកនាំវៀតណាម#អនុប្រធានាធិបតី|អនុប្រធានាធិបតី]] | deputy1 = [[ង្វៀន ង៉ុកធឺ]] | year_deputy1 = ១៩៥៦–១៩៦៣ | deputy2 = ''ទំនេរ'' (ក្រោមអំណាចយោធា) | year_deputy2 = ១៩៦៣–១៩៦៧ | deputy3 = [[ង្វៀន កាវគី]] | year_deputy3 = ១៩៦៧–១៩៧១ | deputy4 = [[ច្រឹន វ៉ាន់ហឿង]] | year_deputy4 = ១៩៧១–១៩៧៥ | deputy5 = [[ង្វៀន វ៉ាន់ហួយិន]] | year_deputy5 = ១៩៧៥ | title_representative = [[មេដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូង#ប្រមុខរដ្ឋាភិបាល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | representative1 = [[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]{{refn|group=ស|ក្នុងនាមជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃរដ្ឋវៀតណាម}} | year_representative1 = ១៩៥៤–១៩៥៥ (ដំបូង) | representative2 = [[វូ វ៉ាន់មូវ]] | year_representative2 = ១៩៧៥ (ក្រោយ) | legislature = [[រដ្ឋសភានៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម|រដ្ឋសភា]] | upper_house = [[រដ្ឋសភានៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម|ព្រឹទ្ធសភា]] | lower_house = [[រដ្ឋសភានៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] | era = [[សង្គ្រាមត្រជាក់]] | event_start = [[រដ្ឋវៀតណាម]] | date_start = | year_start = ១៩៤៩ | event2 = [[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤|វៀតណាមចែកជាពីរ]] | date_event2 = ២១ កក្កដា ១៩៥៤ | event3 = ប្រកាសជា[[#សាធារណរដ្ឋទីមួយ|សាធារណរដ្ឋ]] | date_event3 = ២៦ តុលា ១៩៥៥ | event4 = កំណើត[[វៀតកុង]] | date_event4 = ២០ ធ្នូ ១៩៦០ | event5 = [[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៣|រដ្ឋប្រហារឆ្នាំ១៩៦៣]] | date_event5 = ២ វិច្ឆិកា ១៩៦៣ | event6 = [[#សាធារណរដ្ឋទីពីរ|សាធារណរដ្ឋទីពីរ]]បានប្រកាស | date_event6 = [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|១ មេសា ១៩៦៧]] | event7 = {{nowrap|[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស]]}} | date_event7 = ២៧ មករា ១៩៧៣ | event_end = [[ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន]] | date_end = ៣០ មេសា | year_end = ១៩៧៥ | area_km2 = 173809 | stat_year1 = ១៩៥៥ | stat_pop1 = ប្រ. ១២ លាន | stat_year2 = ១៩៦៨ | stat_pop2 = ១៦,២៥៨,៣៣៤ | stat_year3 = ១៩៧៤ | stat_pop3 = ១៩,៥៨២,០០០ | currency = [[ដុងវៀតណាមខាងត្បូង|ដុង]] | time_zone = [[ម៉ោងនៅវៀតណាម|ម៉ោងស្តង់ដាសៃហ្គន]] (SST) | utc_offset = +៨ | drives_on = ស្ដាំ }} '''វៀតណាមខាងត្បូង''' ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''សាធារណរដ្ឋវៀតណាម''' គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]ដែលមានអត្ថិភាពពីឆ្នាំ១៩៥៥ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៥ ពោលជាសម័យកាលដែលប៉ែកខាងត្បូងនៃប្រទេស[[វៀតណាម]]ជាសមាជិកនៃ[[ប្លុកខាងលិច]]នៅអំឡុង[[សង្គ្រាមត្រជាក់]]។ រដ្ឋនេះត្រូវបានសហគមន៍អន្តរជាតិទទួលស្គាល់ជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៩ ដោយមានឈ្មោះថា[[រដ្ឋវៀតណាម]]ដែលកាលនុះនៅជារដ្ឋចំណុះក្រោម[[សហភាពបារាំង]]នៅឡើយ និងមានរដ្ឋធានីនៅ[[ព្រៃនគរ|សៃហ្គន]] (អតីតក្រុង[[ព្រៃនគរ]] ហើយបានប្តូរឈ្មោះទៅជាទីក្រុងហូជីមិញនៅឆ្នាំ១៩៧៦) មុនពេលក្លាយជាសាធារណរដ្ឋឯករាជ្យនៅឆ្នាំ១៩៥៥។ វៀតណាមខាងត្បូងមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹង[[វៀតណាមខាងជើង]]នៅភាគខាងជើង [[ប្រទេសឡាវ]]នៅភាគពាយ័ព្យ [[ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅភាគខាងលិច និង[[ឈូងសមុទ្រថៃ]]នៅភាគនិរតី។ អធិបតេយ្យភាពរបស់វាត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយសហរដ្ឋអាមេរិក និងប្រទេសចំនួន ៨៧ ផ្សេងទៀត ប៉ុន្តែវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបរាជ័យក្នុងការចូលជាសមាជិក[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ដែលជាលទ្ធផលនៃសិទ្ធិវ៉េតូរបស់សូវៀតក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧។<ref>{{Cite book |last=Prugh |first=George S. |url=https://history.army.mil/html/books/090/90-14/CMH_Pub_90-14.pdf |title=Law at War: Vietnam 1964–1973 |date=1991 |publisher=Department of the Army |location=Washington, D.C. |pages=61–63 |orig-year=first printed 1975 |access-date=10 ធ្នូ 2022 |archive-date=1 វិច្ឆិកា 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101232725/https://history.army.mil/html/books/090/90-14/CMH_Pub_90-14.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="Doyle2010">{{Cite book |last=Doyle |first=Robert C. |url=https://books.google.com/books?id=ZBryc3ANF6IC |title=The Enemy in Our Hands: America's Treatment of Enemy Prisoners of War from the Revolution to the War on Terror |publisher=University Press of Kentucky |year=2010 |isbn=978-0-8131-2589-3 |page=[https://archive.org/details/enemyinourhandsa0000doyl/page/269 269] |access-date=10 ធ្នូ 2022 |archive-date=25 ធ្នូ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225083324/https://books.google.com/books?id=ZBryc3ANF6IC |url-status=live }}</ref> ក្រោយចប់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] កម្លាំងទ័ពព្រៃប្រឆាំងជប៉ុនមួយបានលេចខ្លួនឡើងនៅលើទឹកដីប្រទេសវៀតណាម ស្ថិតក្រោមការដឹកនាំដោយយុទ្ធជនកុម្មុយនីស្តម្នាក់ឈ្មោះ [[ហូ ជីមិញ]] ហើយលោកបានប្រកាសបង្កើត[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]]ឡើងនៅទីក្រុង[[ហាណូយ]]នាអំឡុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤៥។<ref>{{Cite news |last=Huynh |first=Dien |date=30 March 2018 |title=The End of South Vietnam |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/03/30/opinion/the-end-of-south-vietnam.html |access-date=10 ធ្នូ 2022 |archive-date=1 មីនា 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301095834/https://www.nytimes.com/2018/03/30/opinion/the-end-of-south-vietnam.html |url-status=live }}.</ref> នៅឆ្នាំ១៩៤៩ អ្នកនយោបាយដែលជំទាស់នឹងលទ្ធិកុម្មុយនីស្តបានរួមគ្នាបង្កើតរដ្ឋាភិបាលប្រឆាំងមួយនៅទីក្រុងសៃហ្គនដោយមានការដឹកនាំពីអតីតអធិរាជវៀតណាមនាម [[បាវ ដាយ]]។ ការធ្វើ[[ប្រជាមតិរដ្ឋវៀតណាមឆ្នាំ១៩៥៥|ប្រជាមតិក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥]] អំពីអនាគតរដ្ឋាភិបាលនៃរដ្ឋវៀតណាមបានទទួលរងការប្រឆាំងយ៉ាងខ្លាំង ហើយជាលទ្ធផល ព្រះចៅបាវ ដាយត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីអំណាចដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] ដែលក្រោយមកបានប្រកាសខ្លួនលោកជាប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋថ្មីនៅថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៥។<ref name="Bühler2001p71">{{Cite book |last=Bühler |first=Konrad G. |url=https://books.google.com/books?id=Ty7NAG1Jl-8C |title=State Succession and Membership in International Organizations: Legal Theories Versus Political Pragmatism |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |year=2001 |isbn=978-90-411-1553-9 |pages=[https://books.google.com/books?id=Ty7NAG1Jl–8C&pg=PA71 71] |access-date=10 ធ្នូ 2022 |archive-date=25 ធ្នូ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225083317/https://books.google.com/books?id=Ty7NAG1Jl-8C |url-status=live }}</ref> បន្ទាប់ពី [[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤]] រដ្ឋមួយនេះបានបោះបង់ចោលការទាមទាររបស់ខ្លួនចំពោះផ្នែកខាងជើងនៃប្រទេស ហើយបានបង្កើតអធិបតេយ្យភាពផ្ទាល់ខ្លួននៅលើទឹកដីប៉ែកខាងត្បូងវៀតណាមពោលគឺតំបន់[[កូសាំងស៊ីន]] (''ណាំគី'') និងមួយផ្នែកនៃដែនដី[[អណ្ណាម]] (''ជុងគី'')។ លោកឌៀមត្រូវបានគេ[[ចំណាប់ខ្លួន និងឃាតកម្មលោកង៉ូ ឌិញឌៀម|ធ្វើឃាត]]នៅអំឡុងរដ្ឋប្រហារយោធាដែលដឹកនាំដោយលោកឧត្តមសេនីយ៍[[សឿង វ៉ាន់មិញ]]ដោយមានជំនួយពី [[ទី​ភ្នាក់​ងារ​ស៊ើប​ការណ៍កណ្តាល|សេអ៊ីអា]] ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣ ហើយរដ្ឋាភិបាលយោធាថ្មីមួយក៏បានឡើងកាន់អំណាចបានមួយរយៈពេលខ្លី។ បន្ទាប់ពីទទួលបានការគាំទ្រពីសហរដ្ឋអាមេរិកឱ្យមាន[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី]] លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]]ក៏បានជាប់ឆ្នោតឡើងដឹកនាំប្រទេសពីឆ្នាំ១៩៦៧ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៥។ [[សង្គ្រាមវៀតណាម]]បានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥ នៅពេលដែល[[វៀតកុង|រណសិរ្សរំដោះជាតិវៀតណាមខាងត្បូង]] (វៀតកុង) បានធ្វើសកម្មភាពបះបោរនៅលើទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងដោយមានការគាំទ្រប្រដាប់អាវុធពី[[វៀតណាមខាងជើង]] និងព្រមទាំងការគាំទ្របន្ថែមផ្សេងៗទៀតពី[[ចិន]] និង[[សហភាពសូវៀត]]។ សង្គ្រាមស៊ីវិលមួយនេះបានឆេះកញ្ជ្រោលកាន់តែខ្លាំងឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៥ នៅពេលដែលអាមេរិកបានលូកដៃធ្វើអន្តរាគមន៍បន្ថែមដូចជា ការបញ្ជូនទ័ពរបស់ខ្លួនឱ្យប្រយុទ្ធផ្ទាល់ និងហ្វឹកហ្វាត់ណែនាំយុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមផ្សេងៗដល់កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង។ យុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកជាប្រចាំនៅវៀតណាមខាងជើងត្រូវបានធ្វើឡើងជារឿយៗនៅរវាងឆ្នាំ១៩៦៦ និងឆ្នាំ១៩៦៧។ ការប្រយុទ្ធគ្នាបានឈានចូលដល់ចំណុចកំពូលនៅក្នុង[[យុទ្ធនាការតេត]]នៃខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៦៨ ជាមួយនឹងវត្តមានទាហានវៀតណាមខាងត្បូងជាងមួយលាននាក់ និងទាហានអាមេរិកប្រមាណ ៥០០,០០០ នាក់។ ទោះបីជាមានការយល់ស្របគ្នាលើបទឈប់បាញ់នៃ[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស]] ដែលបានបញ្ចប់នៅអំឡុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៣ បន្ទាប់ពីការចរចារគ្នាអស់រយៈពេលប្រាំឆ្នាំក្តី ការប្រយុទ្ធបង្ហូរឈាមគ្នានូវតែបន្តដដែរ។ កងទ័ពវៀតណាមខាងជើង និងកម្លាំងវៀតកុងបានចាប់ផ្តើម[[យុទ្ធនាការរដូវផ្ការីក|ធ្វើការលុកលុយជារួមលើកទីពីរ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥។ កងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តបាន[[ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន|វាយចូលកាន់កាប់ទីក្រុងសៃហ្គន]]នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ និងបានផ្តួលរំលំសាធារណរដ្ឋវៀតណាមដោយជោគជ័យ។ នៅថ្ងៃទី២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៧៦ [[រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង]] និង[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]] (វៀតណាមខាងជើង) បានរួបរួមគ្នាដើម្បីបង្កើតជា [[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម]]។ ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ===ស្ថាបនកម្ម=== {{See also|រដ្ឋវៀតណាម}} [[សាធារណរដ្ឋនិយម|គោលគំនិតសាធារណរដ្ឋ]]បាននាំចូលមកក្នុង[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិន]]ដោយចិននិជប៉ុននៅកំឡុងដើមសតវត្សរ៍ទី២០ ដោយវាបានណែនាំនូវគោលគំនិតថ្មីៗស្ដីអំពីរដ្ឋជាតិបែបសម័យទំនើប។<ref>{{Cite journal |last=Goscha |first=Christopher E. |date=2016a |title=Aux origines du républicanisme vietnamien: Circulations mondiales et connexions coloniales |journal=Vingtième Siècle. Revue d'histoire |issue=3 #131 |pages=17–35 |doi=10.3917/ving.131.0017}}</ref> គិតមកត្រឹមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩២០ គោលគំនិតនេះត្រូវបានឥស្សរជនវៀតណាមឱបក្រសោប ដោយក្នុងនោះមានទាំងអ្នកបដិវត្តន៍ និងអ្នកកំណែទម្រង់និយម។ ក្រុមពួកគេបានជះឥទ្ធិពលដល់ចលនាឯករាជ្យវៀតណាម តែទោះយ៉ាងណាត្រូវអាជ្ញាធរអាណានិគមបារាំងបង្ក្រាបគាបសង្កត់ទៅវិញ។ សកម្មជននិយមសាធារណរដ្ឋនាពេលនោះគឺមានប្រជាប្រិយភាពជាងភាគីខាងកុម្មុយនីស្ត ពិសេសនៅក្នុងបរិបទភាពជាអ្នកដឹកនាំនៃចលនាជាតិនិយម។<ref name="Rethink">{{cite book |last1=Tran |first1=Nu-Anh |last2=Vu |first2=Tuong |chapter=Rethinking Vietnamese Republicanism |in1=Tran |in2=Vu |year=2022 |id=2022a }}</ref>{{Rp|៣}} ដូច្នេះ បំណែងចែកមនោគមវិជ្ជានៅវៀតណាមគឺមានតាំងសម័យអាណានិគមមកម៉្លេះ ពោលគឺមុនសង្គ្រាមត្រជាក់សកល និងការចូលធ្វើអន្តរាគមន៍ពីសហរដ្ឋអាមេរិកទៅទៀត។<ref name="Perspect">{{cite book |last1=Vu |first1=Tuong |last2=Fear |first2=Sean |chapter=Introduction |in1=Vu |in2=Fear |year=2020 |id=2020a }}</ref>{{Rp|១០}} ====ជាប់ផុងខ្លួនរវាងកុម្មុយនីស្ត និងអាណានិគម==== [[សហភាពឥណ្ឌូចិនកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២|នៅកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២]] ទឹកដីឥណ្ឌូចិនបានកំពុងស្ថិតក្រោមអាជ្ញាធរ[[បារាំងវីឈី]] ហើយត្រូវជប៉ុនចូលត្រួតត្រាបន្ថែមមួយជាន់ទៀតចាប់ផ្ដើមនៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤០។ បន្ទាប់ពី[[រដ្ឋប្រហារជប៉ុនក្នុងសហភាពឥណ្ឌូចិន|អំណាចរដ្ឋបាលបារាំងត្រូវបានដក]]ចេញនៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៥ ហើយជប៉ុនបាន[[ការទទួលចុះចាញ់របស់ជប៉ុន|សុំចុះចាញ់សង្គ្រាម]]នៅក្នុងខែសីហានៃឆ្នាំដដែរ ប្រជាជាតិវៀតណាមបានខ្វែងគំនិតគ្នាជុំវិញជោគវាសនារបស់ខ្លួននៅក្រោយសម័យអាណានិគម។<ref name="Reilly 2016">{{cite journal |last1=Reilly |first1=Brett |title=The Sovereign States of Vietnam, 1945–1955 |journal=Journal of Vietnamese Studies |date=2016 |volume=11 |issue=3–4 |pages=103–139 |doi=10.1525/jvs.2016.11.3-4.103}}</ref> ស្មារតីជាតិនិយមវៀតណាមបានពុះកញ្ជ្រោលកាន់តែខ្លាំងក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ រីឯក្រុមកុម្មុយនីស្ត[[វៀតមិញ]] ដោយបន្លំលាក់ខ្លួនជាបក្សពួកជាតិនិយម បានឆក់យកឱកាសមហិមានេះផ្ដួលរំលំរបប[[ចក្រភពវៀតណាម]]តាមរយៈ[[បដិវត្តន៍ខែសីហា]] រួចបានប្រកាសបង្កើត[[វៀតណាមខាងជើង|សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]] (ស.ប.វ.) ឡើងនៅទីក្រុង[[ហាណូយ]]។ ទន្ទឹមគ្នានេះដែរ គេបានកំណត់យកខ្សែស្របទី១៦ នៅក្នុង[[សន្និសីទទីក្រុងផតស្តាំ]]ដើម្បិពុះចែកទឹកដីវៀតណាមជាពីរតំបន់យោធា៖ [[ការត្រួតត្រារបស់ចិននៅវៀតណាមភាគខាងជើង (១៩៤៥–១៩៤៦)|កងកម្លាំងជាតិនិយមចិនកាន់កាប់ប៉ែកខាងជើង]] និងកងកម្លាំងអង់គ្លេសកាន់កាប់ប៉ែកខាងត្បូង ដើម្បីដកហូតអាវុធពីកងទ័ពជប៉ុន។ នៅប៉ែកខាងត្បូង កងកម្លាំងរបស់ដោយអង់គ្លេសបានគាំទ្រជួយសម្រួលបារាំងក្នុងការស្តារនឹមអាណានិគមនៅឥណ្ឌូចិនឡើងវិញ ដោយពួកគេត្រូវ[[សង្គ្រាមនៅវៀតណាមភាគខាងត្បូង (១៩៤៥–១៩៤៦)|ប្រយុទ្ធបង្ក្រាបក្រុមប្រដាប់អាវុធវៀតណាម]]ជាច្រើនក្រុម ដើម្បីធានាការគ្រប់គ្រងលើទីក្រុងសៃហ្គន និងមជ្ឈមណ្ឌលទីប្រជុំជនផ្សេងៗទៀត។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦ កិច្ចព្រមព្រៀងបារាំង-ចិន និង[[កិច្ចព្រមព្រៀងហូ-សង់តឺនី|ហូ-សង់តឺនី]]បានអនុញ្ញាតឱ្យកងកម្លាំងបារាំងចូលជំនួសកងកម្លាំងចិននៅទឹកដីភាគខាងជើងលើខ្សែស្របទី១៦ ហើយបានសម្រួលបង្កើតកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាង ស.ប.វ. និងបារាំង ដោយចំណុចខាងក្រោយនេះបានជួយពង្រឹងគោលជំហរនិងឥទ្ធិពលរបស់វៀតមិញ ខណៈធ្វើឱ្យក្រុមជាតិនិយមដទៃធ្លាក់ចុះខ្សោយ។{{sfn|Goscha|2016|pages=204–208}}{{sfn|Holcombe |2020|pages=35, 38–44}} នៅដើមរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំនោះ ពួកវៀតមិញបានឃុបឃិតជាមួយកងកម្លាំងបារាំងដើម្បីលុបបំបាត់ក្រុមជាតិនិយមដទៃ ដែលមានទំនោរប្រឆាំងនឹងអាណានិគមកិច្ចរបស់បារាំង។{{sfn|Kort|2017|pages=83–84}}{{sfn|Tran|2023|pp=699–700}}<ref name="Guillemot 2004">{{cite book |last=Guillemot |first=François |chapter=Au coeur de la fracture vietnamienne : l'élimination de l'opposition nationaliste et anticolonialiste dans le Nord du Vietnam (1945–1946) |pages=175–216 |editor-last1=Goscha |editor-first1=Christopher E. |editor-last2=de Tréglodé |editor-first2=Benoît |title=Naissance d'un État-Parti: Le Viêt Nam depuis 1945 |date=2004 |publisher=Les Indes savantes |location=Paris |url=https://www.lesindessavantes.com/ouvrage/naissance-dun-etat-parti/ |isbn=9782846540643 |archive-date=22 May 2022 |access-date=2 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522234710/https://www.lesindessavantes.com/ouvrage/naissance-dun-etat-parti/ |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220522234710/https://www.lesindessavantes.com/ouvrage/naissance-dun-etat-parti/ |date=22 ឧសភា 2022 }}</ref>{{Rp|២០៥–២០៧}}<ref name="Reilly 2018">{{cite thesis |last1=Reilly |first1=Brett |title=The Origins of the Vietnamese Civil War and the State of Vietnam |type=PhD |year=2018 |publisher=University of Wisconsin–Madison |url=https://search.library.wisc.edu/catalog/9913275159802121 |archive-date=11 June 2025 |access-date=2 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250611233019/https://search.library.wisc.edu/catalog/9913275159802121 |url-status=live }}</ref>{{Rp|១៧៥–១៧៧}} តាមរយៈការកម្ចាត់បក្សពួកជាតិនិយមផ្សេងនេះហើយ វៀតមិញបានបង្ខូចនូវសមត្ថភាពដ៏ទូលំទូលាយរបស់វៀតណាមក្នុងការទប់ទល់នឹងដំណើរស្តារអាណានិគមត្រួតត្រារបស់បារាំង។<ref name="Vu 1966">{{cite journal |author=Vu Van Thai |author-link=Vũ Văn Thái |title=Vietnam: Nationalism under Challenge |journal=Vietnam Perspectives |year=1966 |volume=2 |issue=2 |pages=8–9 |jstor=30182492 }}</ref>{{sfn|Kort|2017|page=85}} មិនយូរ [[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១|សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ]]ក៏បានផ្ទុះឡើងនៅថ្ងៃទី១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤៦ នៅពេលដែលកងកម្លាំងបារាំងបានព្យាយាមគ្រប់គ្រងទីក្រុងហាណូយ និងទីក្រុងដទៃទៀតនៅវៀតណាមភាគខាងជើង។ ក្រុមអ្នកជាតិនិយមប្រឆាំងអាណានិគម ក៏ដូចជាប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តមួយចំនួន បានជាប់ផុងខ្លួននៅចន្លោះភាគីសង្គ្រាមទាំងសងខាង ដោយត្រូវបង្ខំចិត្តជ្រើសយកអព្យាក្រឹតភាព (គេនិយមហៅថា ''attentistes'') ក្នុងនោះរួមមានលោក[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] និងក្រុមអ្នកនយោបាយ[[គណបក្សជាតិនិយមដាយវៀត|ដាយវៀត]]មួយចំនួន។<ref>{{Cite encyclopedia |last1=Goscha |first1=Christopher E. |title=Attentisme |encyclopedia=Historical Dictionary of the Indochina War (1945–1954): An International and Interdisciplinary Approach |pages= |date=2011 |publisher=NIAS Press |isbn=9788776940638 |url=https://indochine.uqam.ca/en/historical-dictionary/83-attentisme.html }}</ref> ====ការតស៊ូជំនះការបែកបាក់សាមគ្គី==== ដោយសកម្មភាពព្យាយាមកម្ទេចចលនាជាតិនិយមវៀតណាមដោយវៀតមិញ ក្រុមបក្សពួកជាតិនិយមក៏ដូចជាសាសនាបានប្រមូលផ្តុំគ្នាគាំទ្រអតីតព្រះចៅអធិរាជ[[បាវ ដាយ]]ឱ្យបើកការចរចាជាមួយបារាំង។{{sfn|Goscha|2016|page=241}} ជាលទ្ធផល [[រដ្ឋវៀតណាម]] (រ.វ.ណ.) ក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមរយៈកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងក្រុមបក្សប្រឆាំងកុម្មុយនីស្ត និងបារាំងនៅថ្ងៃទី១៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៤៦ ដោយមានបាវ ដាយជាព្រះប្រមុខរដ្ឋ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥០ ប្រទេស[[ចិន]] [[សហភាពសូវៀត]] និងបណ្ដារដ្ឋកុម្មុយនីស្តដទៃបានរួមគ្នាទទួលស្គាល់ ស.ប.វ. ខណៈ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] និងប្រទេសប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តដទៃបានទទួលស្គាល់ រ.វ.ណ.។ សង្គ្រាមស៊ីវិលនិងសង្គ្រាមអាណានិគមនៅឥណ្ឌូចិនមកដល់ចំណុចនេះក៏បានក្លាយជាវិបត្តិអន្តរជាតិ និងជាប់ទាក់ទងជាមួយ[[សង្គ្រាមត្រជាក់]]សកល។{{sfn|Asselin|2024|pages=90–95}} [[File:Vietnamese refugees board LST 516 during Operation Passage to Freedom, October 1954 (030630-N-0000X-001).jpg|thumb|ជនភៀសខ្លួនប្រមាណមួយលាននាក់បានរត់គេចចេញពីវៀតណាមខាងជើងនៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៥៤–១៩៥៥]] រដ្ឋវៀតណាមបានដកខ្លួនចេញពី[[សហភាពបារាំង]]នៅថ្ងៃទី២០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥៤។{{sfn|Goscha|2016|page=286}} នៅថ្ងៃបន្ទាប់ បារាំងនិងវៀតមិញបានព្រមព្រៀងគ្នានៅឯ[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤|សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវ]]ថា រដ្ឋប្រទេសវៀតណាមនឹងត្រូវបែងចែកជាពីរនៅចំណុចខ្សែស្របទី ១៧ ជាបណ្តោះអាសន្ត ហើយរដ្ឋវៀតណាមនឹងកាន់កាប់ទឹកដីភាគខាងត្បូងនៃខ្សែស្របទី១៧ នោះ ដោយនឹងរង់ចាំដំណើរការបង្រួបបង្រួមជាប្រទេសតែមួយវិញតាមការបោះឆ្នោតដែលនឹងរៀបចំឡើងនៅឆ្នាំ១៩៥៦។ រដ្ឋវៀតណាម និងសហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រឆាំងយ៉ាងដាច់អហង្ការចំពោះដំណោះស្រាយចុងក្រោយនៅទីក្រុងហ្សឺណែវនេះ ក៏ដូចជាការបែងចែកវៀតណាមជាពីរផ្នែក។<ref name="Pentagon A5">{{Cite web |year=2011 |orig-year=1969 |editor=United States Department of Defense |title=Origins of the Insurgency in South Vietnam, 1954–1960 |url=https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-5.pdf |series=The Pentagon Papers |website=National Archives and Records Administration |pages= |access-date=2 July 2026 |archive-date=12 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230912155004/https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-5.pdf |url-status=live }}</ref>{{Rp|៧}} កំឡុងពេលចាំការបោះឆ្នោតមកដល់ ប្រជាជនវៀតណាមខាងជើងប្រមាណមួយលាននាក់បានផ្លាស់ទីឆ្លងចូលមកវៀតណាមខាងត្បូងតាមរយៈ[[ប្រតិបត្តិការដំណើរឆ្លងទៅសេរីភាព|ប្រតិបត្តិការ]]គាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិក ឬដោយមធ្យោបាយផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេ។<ref>{{Cite journal |last=Catton |first=Philip E. |date=2014 |title=“It Would Be a Terrible Thing if We Handed These People over to the Communists”: The Eisenhower Administration, Article 14(d), and the Origins of the Refugee Exodus from North Vietnam |journal=Diplomatic History |volume=39 |issue=2 |pages=331–358 |doi=10.1093/dh/dhu002}}</ref> សាសនិកកាតូលិកយ៉ាងហោចចំនួន ៥០០,០០០ នាក់បានធ្វើដំណើរមកភាគខាងត្បូងដោយហេតុផលផ្សេងៗ ដែលក្នុងនោះគេភាគច្រើនខ្លាចត្រូវវៀតមិញធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ។ ពុទ្ធសាសនិកប្រមាណ ២០០,០០០ នាក់ក៏បានធ្វើដំណើររត់មកភាគខាងត្បូងដូចគ្នាដែរ{{sfn|Goscha|2016|page=280}} និងក៏ដូចជាក្រុមជនជាតិភាគតិចចិនរាប់ម៉ឺននាក់បន្ថែមទៀតដូច [[ចិននុង|នុង]] [[ជនជាតិមឿង|មឿង]] [[ជនជាតិតៃ (វៀតណាម)|តៃ]] [[ជនជាតិតៃថូ|តៃថូ]] [[ជនជាតិយ៉ាវ (អាស៊ី)|ម៉ាន]] និង[[ជនជាតិហ្មុង|ម៉េវ]]ជាដើម។<ref>{{Cite book |last=Nguyễn Trắc Dĩ |title=Đồng bào các Sắc tộc Thiểu số Việt Nam |publisher=Bộ Phát triển Sắc tộc |year=1972 |pages=101–121}}</ref> ទស្សនៈប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តនៅវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានពង្រឹងបន្ថែមដោយក្រុមបញ្ញវន្តចំណាកស្រុកពីខាងជើង{{sfn|Hoang|2009|page=19}} ដោយពួកគេបានអះអាងថា ពួកកុម្មុយនីស្តវៀតមិញបានក្បត់នឹងបុព្វហេតុជាតិនិងឯករាជ្យភាពជាតិ។{{sfn|Tran|2023|p=694, 702–704}} ដំណាលគ្នានេះដែរ សមាជិកវៀតមិញប្រមាណ ៩០,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសទៅភាគខាងជើង ខណៈដែលកម្មាភិបាលប្រមាណពី ៥,០០០ ទៅ ១០,០០០ នាក់ត្រូវបានបន្សល់ទុកនៅភាគខាងត្បូង ក្នុងគោលដៅពង្រីកសកម្មភាពនយោបាយ និងកោលាហល។<ref name="Pentagon A5"/> គណៈកម្មាធិការសន្តិភាពសៃហ្គន-ឆូលុង ដែលជារណសិរ្ស[[វៀតកុង]]ដំបូងគេ ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៥៤ ក្នុងនាមជាក្បាលម៉ាស៊ីនដឹកនាំវៀតកុង។<ref name="Pentagon A5"/>{{Rp|១៦០}} ដោយសារគណៈប្រតិភូទីក្រុងសៃហ្គនមិនបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងហ្សឺណែវនោះ ដូច្នេះរដ្ឋវៀតណាមក៏អាចមិនប្រតិបត្តិតាមសំណើនិងដំណោះស្រាយនៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងនោះដែរ។<ref name="Cheng1997p11" /> នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥៥ នាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]បានប្រកាសថា វៀតណាមខាងត្បូងនឹងមិនចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតដែលបានបញ្ជាក់នៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងហ្សឺណែវនោះទេ ដោយអះអាងថា ការបោះឆ្នោតដែលធ្វើឡើងនៅវៀតណាមខាងជើងក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកកុម្មុយនីស្តគឺមិនមានអ្វីសេរីឡើយ។<ref name="Tuyen bo">{{cite news |author= |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Lời tuyên bố truyền thanh của Ngô Thủ-tướng ngày 16-7-1955 |work=Tin điễn |issue=238 |location=Saigon |date=18 July 1955 |url=https://gpa.eastview.com/crl/sean/newspapers/tndn19550718-01.1.1 |page= |quote= |via=​ }}<br />{{Cite book |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Con đường Chính nghĩa: Độc lập, Dân chủ |volume=II |year=1956 |location=Saigon |publisher=Sở Báo chí Thông tin, Phủ Tổng thống |chapter= ‘Lời tuyên bố truyền thanh của Thủ tướng Chánh phủ ngày 16-7-1955 về hiệp định Genève và vấn đề thống nhất đất nước’; ‘Tuyên ngôn của Chánh phủ Quốc gia Việt Nam ngày 9-8-1955 về vấn đề thống nhất lãnh thổ’ |url= |pages=11–13}}</ref><ref name="Cheng1997p11">{{Cite book |last=Ang Cheng Guan |url=https://books.google.com/books?id=2ONOHIXGnrEC |title=Vietnamese Communists' Relations with China and the Second Indochina War (1956–62) |publisher=McFarland |year=1997 |isbn=978-0-7864-0404-9 |location=Jefferson, North Carolina |page=[https://books.google.com/books?id=2ONOHIXGnrEC&pg=PA11 11] |access-date=5 July 2026 }}</ref> រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក លោក[[ចន ហ្វរស្ទើរ ដុលស៍]]បានថ្លែងបញ្ជាក់បន្ថែមថា ប្រសិនបើការបោះឆ្នោតអាចប្រព្រឹត្តទៅក្រោមលក្ខខណ្ឌសេរីទាំងក្នុងពីរតំបន់មែននោះ ពួកកុម្មុយនីស្តនឹងមិនអាចឈ្នះសំឡេងគាំទ្រអ្វីឡើយ។<ref name="Pentagon A5"/>{{Rp|៩}} ===សាធារណរដ្ឋទីមួយ (១៩៥៥–១៩៦៣)=== {{see also|ង៉ូ ឌិញឌៀម|សមរភូមិទីក្រុងសៃហ្គន (១៩៥៥)|ប្រជាមតិរដ្ឋវៀតណាមឆ្នាំ១៩៥៥}} [[File:President NGO DINH DIEM welcomed by H.M. BHUMIBOL ADULADEJ King of Thailand.jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីឌៀមនៅក្នុងពិធីស្វាគមន៍ដោយព្រះរាជាសៀមព្រះបាទ[[ភូមិពលអតុល្យតេជ]] នៅទីក្រុងបាងកក ឆ្នាំ១៩៥៧។]] [[File:330-ps-8389-aps-57-10505 16217622129 o.jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីឌៀម និងអនុរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ អេ. ឃ្វើលស៍]] កំពុងឈរពិនិត្យមើលកងឆ្មាំកិត្តិយសនៅឯមន្ទីរបញ្ចកោណ រដ្ឋវើជីញ៉ា ឆ្នាំ១៩៥៧។]] លោកឌៀមបានរៀបចំធ្វើ[[ប្រជាមតិរដ្ឋវៀតណាមឆ្នាំ១៩៥៥|ប្រជាមតិមួយ]]នៅថ្ងៃទី២៣ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៥ ដើម្បីកំណត់អនាគតប្រព័ន្ធនយោបាយនៃប្រទេស។ នៅក្នុងសន្លឹកឆ្នោត ប្រជាជនវៀតណាមខាងត្បូងមានជម្រើសអាចបោះឆ្នោតរើសយកសាធារណរដ្ឋ ដែលនឹងដកព្រះចៅបាវ ដាយចេញពីតំណែងព្រះប្រមុខរដ្ឋ។ ចំនួនសន្លឹកឆ្នោតត្រូវស្ថិតក្រោមការត្រួតពិនិត្យមើលពីប្អូនប្រុសរបស់ឌៀមគឺលោក[[ង៉ូ ឌិញញូ]] ហើយលទ្ធផលចុងក្រោយបានបង្ហាញថា ឌៀមបានទទួលសំឡេងគាំទ្រប្រមាណដល់ ៩៨ ភាគរយឯណោះ។<ref name="Karnow">{{Cite book |last=Karnow |first=Stanley |title=Vietnam: A History |publisher=Penguin Books |year=1997 |isbn=0-670-84218-4}}</ref>{{rp|២៣៩}} នៅថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៥ ឌៀមបានប្រកាសសាមីខ្លួនជាប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមថ្មីដែលទើបនឹងប្រកាសថ្មីថ្មោង។<ref name="historyplace">{{Cite web |title=The Vietnam War: Seeds of Conflict: 1945–1960 |url=http://www.historyplace.com/unitedstates/vietnam/index-1945.html |access-date=6 July 2026 |website=historyplace.com |archive-date=17 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217062228/http://www.historyplace.com/unitedstates/vietnam/index-1945.html |url-status=live}}</ref> មកដល់ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៥៥ វៀតណាមខាងត្បូងក្រោមអំណាចឌៀមបានបញ្ចប់កិច្ចព្រមព្រៀងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុដែលមានស្រាប់ជាមួយប្រទេសបារាំង ហើយបានដកតំណាងខ្លួនចេញពីសភាសហភាពបារាំង។<ref>{{Cite web |year=2011 |orig-year= |editor=United States Department of Defense |title=U.S. and France's Withdrawal from Vietnam, 1954–1956 |url=https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-3.pdf |series=The Pentagon Papers |website=National Archives and Records Administration |pages= |access-date= |archive-date= |archive-url= }}</ref>{{Rp|v}} ដោយឃើញថាសហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងតែបង្កើនអន្តរាគមន៍នៅវៀតណាមខាងត្បូងកាន់តែច្រើនឡើងៗ ហើយណាមួយខ្លួនត្រូវការទ័ពប្រយុទ្ធនៅ[[សង្គ្រាមអាល់ហ្សេរី|អាល់ហ្សេរី]]ទៀតនោះ ដូច្នេះបារាំងក៏បានសម្រេចតិត្តដកទ័ពទាំងប៉ុន្មានដែលខ្លួនមានចេញពីប្រទេសវៀតណាមទាំងស្រុងនៅខែមេសា ឆ្នាំ១៩៥៦។<ref name=historyplace/> ថ្វីបើមានការកំណត់រៀបចំការបោះឆ្នោតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៦ ដើម្បីរើសយករដ្ឋាភិបាលជាតិដឹកនាំប្រទេសវៀតណាមរួមមួយមែននោះ ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧ ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍ឯករាជ្យមកពីប្រទេសឥណ្ឌា ប៉ូឡូញ និងកាណាដា ដែលជាតំណាងឱ្យ[[គណៈកម្មការត្រួតពិនិត្យអន្តរជាតិ]]បានថ្លែងសេចក្ដីថា ដំណើរបោះឆ្នោតដោយយុត្តិធម៌និងមិនលម្អៀងគឺមិនអាចធ្វើទៅរួចនោះទេ ព្រោះថាភាគីទាំងសងខាងមិនបានគោរពតាមលក្ខខណ្ឌនៃកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់នៅទីក្រុងហ្សឺណែវនោះឡើយ។<ref>{{Cite book |last=Woodruff |first=Mark |title=Unheralded Victory: The Defeat of The Viet Cong and The North Vietnamese |publisher=Presidio Press |year=2005 |isbn=0-8914-1866-0 |page=6}}</ref> នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៦ ឌៀមដោយមានការជួយជំរុញគាំទ្រពីសហរដ្ឋអាមេរិក បានប្រកាសដាក់ចេញនូវកម្មវិធីកំណែទម្រង់ដីធ្លីមួយដោយកំណត់ទំហំស្រែចម្ការស្រូវឱ្យនៅត្រឹមអតិបរមា ២៤៧ ហិចតាក្នុងមួយម្ចាស់ដី ដោយដីលើសទាំងប៉ុន្មានត្រូវតែលក់ឱ្យកសិករឯទៀតដែលគ្មាន ឬខ្វះដីធ្លី។ ជាលទ្ធផល ដីកសិកម្មប្រមាណជាង ១.៨ លានហិចតាត្រូវបានដាក់លក់ ខណៈអាមេរិកជាអ្នកចេញមុខបង់ប្រាក់ឱ្យម្ចាស់ដី ហើយលើសពីនេះ ម្ចាស់ដីធ្លីទាំងនោះផងដែរអាចទទួលបានប្រាក់ដែលបង់ដោយអ្នកទិញដីរហូតដល់ទៅរយៈពេលប្រាំមួយឆ្នាំ។ កំណែទម្រង់ដីធ្លីនេះត្រូវបានអាមេរិកចាត់ទុកថាជាជំហានដ៏សំខាន់ចាំបាច់មួយដើម្បីបង្កើនការគាំទ្រដល់រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងដែលទើបនឹងកើតថ្មី និងបង្ខូចកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងឃោសនារបស់ពួកកុម្មុយនីស្ត។<ref name="Collision">{{Cite book |last1=Doyle |first1=Edward |url=https://archive.org/details/collisionofcultu00doyl |title=The Vietnam Experience, a Collision of Cultures |last2=Weiss |first2=Stephen |publisher=Boston Publishing Company |year=1984 |isbn=978-0-939526-12-3 |url-access=registration}}</ref>{{rp|១៤}} [[បក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាម|បក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាមខាងជើង]]បានប្រកាសអនុម័ត "ប្រជាសង្គ្រាម" លើវៀតណាមខាងត្បូងនៅក្នុងសម័យប្រជុំមួយក្នុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៥៩ ហើយការសម្រេចចិត្តនេះត្រូវបានបញ្ជាក់បន្ថែមដោយការិយាល័យនយោបាយនៅក្នុងខែមីនា។<ref name=historyplace/> នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៩ [[ក្រុមលេខ៥៥៩]] ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីអភិរក្សនិងអភិវឌ្ឍ[[ផ្លូវលំហូជីមិញ]] ដែលកាលនុះជាផ្លូវចុះឡើងភ្នំឆ្លងកាត់ប្រទេសឡាវចូលទៅវៀតណាមខាងត្បូង។ កម្មាភិបាលកុម្មុយនីស្តប្រមាណ ៥០០ នាក់ត្រូវបានបញ្ជូនទៅភាគខាងត្បូងតាមផ្លូវនេះនៅក្នុងឆ្នាំដំបូងនៃប្រតិបត្តិការសឹក។<ref>{{Cite book |last=Pribbenow |first=Merle |title=Victory in Vietnam: The Official History of the People's Army of Vietnam |publisher=University Press of Kansas |year=2002 |isbn=0-7006-1175-4 |page=xi}}</ref> គិតមកដល់ឆ្នាំ១៩៦០ ដំណើរការកំណែទម្រង់ដីធ្លីវៀតណាមខាងត្បូងបានជាប់គាំង ក៏ព្រោះតែឌៀមមិនដែលមានបំណងគាំទ្រកំណែទម្រង់ពិតប្រាកដនោះឡើយ ដោយសារតែបក្សពួកអ្នកគាំទ្រធំៗរបស់លោកភាគច្រើនគឺសុទ្ធសឹងជាម្ចាស់ដីធ្លីខ្នាតធំ។ ខណៈដែលសហរដ្ឋអាមេរិកបានគំរាមកំហែងកាត់ផ្តាច់ជំនួយ លុះត្រាតែកំណែទម្រង់ដីធ្លីត្រូវបន្ត លោកឌៀមបានមិនអើពើដោយវាយតម្លៃយ៉ាងត្រឹមត្រូវថា អាមេរិកគឺគ្រាន់តែនិយាយបំភ័យប៉ុណ្ណោះ។<ref name=Collision/>{{rp|១៦}} ពេញមួយរយៈកាលនេះ កម្រិតនៃជំនួយនិងការគាំទ្រផ្នែកនយោបាយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកលើវៀតណាមខាងត្បូងបានកើនឡើងជាលំដាប់។ តែទោះយ៉ាងណាក្តី របាយការណ៍ប៉ាន់ស្មានចារកម្មរបស់អាមេរិកក្នុងឆ្នាំ១៩៦១ បានបង្ហាញឱ្យឃើញថា "ពាក់កណ្តាលនៃតំបន់ជនបទទាំងមូលនៅភាគខាងត្បូងនិងនិរតីនៃទីក្រុងសៃហ្គន ក៏ដូចជាតំបន់មួយចំនួននៅភាគខាងជើង គឺសុទ្ធតែស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកកុម្មុយនីស្ត។ តំបន់មួយចំនួនខ្លះវិញមិនមានអាជ្ញាធររដ្ឋាភិបាលគ្រប់គ្រងច្បាស់លាស់ឡើយ ដោយគ្មានវត្តមានកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធសំខាន់ណាមួយទេ។ កម្លាំងវៀតកុងវិញបានរីកហុំព័ទ្ធតំបន់ជុំវិញទីក្រុងសៃហ្គន ហើយថ្មីៗនេះបានកំពុងចាប់ផ្តើមរំកិលខ្លួនបន្តិចម្តងៗចូលទៅកៀកទីក្រុង"។<ref name="auto">{{Cite book |last1=Sheehan |first1=Neil |url=https://books.google.com/books?id=YjM5DwAAQBAJ&q=one-half+of+the+entire+rural+region+south+and+southwest+of+Saigon&pg=PT135 |title=The Pentagon Papers: The Secret History of the Vietnam War |last2=Smith |first2=Hedrick |last3=Kenworthy |first3=E. W. |last4=Butterfield |first4=Fox |date=2017 |publisher=Skyhorse Publishing |isbn=978-1-63158-293-6 |access-date=6 July 2026 |archive-date=16 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316070621/https://books.google.com/books?id=YjM5DwAAQBAJ&q=one-half+of+the+entire+rural+region+south+and+southwest+of+Saigon&pg=PT135 |url-status=live}}</ref> របាយការណ៍ដដែរ ដែលក្រោយមកត្រូវបានដកស្រង់នៅក្នុង ''The Pentagon Papers'' បានបន្តថា "មនុស្សជាច្រើនមានអារម្មណ៍ថា [ឌៀម] មិនអាចប្រមូលកម្លាំងប្រជាជនឱ្យរួបរួមគ្នាដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងពួកកុម្មុយនីស្តបានឡើយ ព្រោះតែរូបលោកច្រើនពឹងផ្អែកលើអំណាចគ្រប់គ្រងដោយបុគ្គលម្នាក់ (ពោលគឺសាមីខ្លួនលោក) ខណៈអំពើពុករលួយត្រូវបានលើកលែងទៅលើក្រុមមនុស្សជិតស្និទ្ធរបស់លោក និងណាមួយ លោកតែងបដិសេធមិនព្រមបន្ធូរបន្ថយប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងសាធារណៈដ៏តឹងរ៉ឹង"។<ref name="auto"/> ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ១៩៦២ វៀតណាមខាងជើងបានបង្កើនកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងធ្វើសង្គ្រាមរបស់ខ្លួនដោយបញ្ជូនយុទ្ធជននិងសម្ភារៈបន្ថែមចូលមកក្នុងវៀតណាមខាងត្បូង។ ទន្ទឹមនឹងនេះ បន្ទាប់ពីបែកមិត្តភាពនឹងសូវៀត ហើយបដិសេធគោលនយោបាយ "រួមរស់ដោយសន្តិភាព" របស់ទីក្រុងម៉ូស្គូជាមួយលោកខាងលិច ទីក្រុងប៉េកាំងក៏បានបង្កើនជំនួយឥទ្ធិពលបន្ថែមដល់ទីក្រុងហាណូយដោយផ្តល់វៀតកុងនូវអាវុធធុនតូច និងធុនធ្ងន់សំខាន់ៗ។<ref name="Miller 2024">{{cite book |last=Miller |first=Edward |chapter=Points of Departure – The Global and Local Origins of the Vietnam War |pages=8–23 |editor-last=Miller |editor-first=Edward |title=The Cambridge History of the Vietnam War, Volume I: Origins |date=2024 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781316225240.002 |doi-access= |isbn=9781316225240 }}</ref>{{rp|២១}} ===របបសឹកយោធា (១៩៦៣–១៩៦៧)=== {{See also|វិបត្តិព្រះពុទ្ធសាសនា|រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៤|រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦៤|រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៥|ការបះបោរព្រះពុទ្ធសាសនា}} របបរដ្ឋាភិបាលឌៀមបានធ្លាក់ចុះប្រជាប្រិយភាពក្នុងចំណោមប្រជាជនវៀតណាមខាងត្បូងទូទៅ និងពី[[ចន ផ្វ. ខេនណឹឌី|រដ្ឋបាលខេនណឹឌី]] ដោយសារតែការគ្រប់គ្រងដឹកនាំស្ថានការណ៍មិនល្អទាក់ទិននឹងសកម្មជនព្រះពុទ្ធសាសនា និងការបរាជ័យក្នុងសមរភូមិក្រោមថ្វីដៃវៀតកុង។ នៅក្នុងនោះ អាជ្ញាធររដ្ឋបាលឌៀមបានបើក[[ហេតុការណ៍បាញ់ប្រហារហ្វេហ្វាត់ដាំន|ការបាញ់ប្រហារ]]ទៅលើក្រុមអ្នកបាតុករដោយផ្ដាច់ជីវិតមនុស្សប្រាំបួននាក់ ដែលជាហេតុជំរុញឱ្យផ្ទុះ[[វិបត្តិព្រះពុទ្ធសាសនា]]ឡើង ក៏ដូចជាបាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលជាច្រើនលើកច្រើនកន្លែង។ ស្ថានភាព​បានបន្តវិវត្ត​ដល់​កម្រិត​ធ្ងន់ធ្ងរ​នៅ​ពេល​ដែល​[[កងទ័ពនៃកងកម្លាំងពិសេសនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម|កងកម្លាំង​ពិសេស]]​ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ចូល[[ការវាយឆ្មក់វត្តអារាមសាឡឺយ|វាយ​ឆ្មក់]]​ក្នុង​បរិវេណវត្ត​អារាម​ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស ដែលបណ្ដាលឱ្យមានអ្នកស្លាប់បាត់បង់ជីវិតប្រមាណរាប់​រយ​នាក់។ ទីបំផុត លោកឌៀមត្រូវ​បានដកអំណាច​តាមរយៈ​[[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦|រដ្ឋប្រហារ​មួយ]]​នៅ​ថ្ងៃ​ទី១ ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣ ក្រោយពីមាន​ការ​យល់ព្រម​ដោយ​សម្ងាត់​ពី​អាមេរិក។ ការទម្លាក់ឌៀមចេញពីអំណាច ក៏ដូចជា[[ការចាប់ខ្លួន និងឃាតកម្មលើង៉ូ ឌិញឌៀម|ឃាតកម្មលើរូបលោក]] បានបង្កឱ្យកើតមានអស្ថិរភាពនយោបាយ និងការធ្លាក់ធម្មានុរូបភាពរបស់រដ្ឋាភិបាលទីក្រុងសៃហ្គន។ លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[សឿង វ៉ាន់មិញ]]បានក្លាយជាប្រធានាធិបតី មុនពេលលោកត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីតំណែងដោយ[[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៤|រដ្ឋប្រហារមួយទៀត]]នៅខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៤ ដោយលោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[ង្វៀន ខាញ់]]។ បន្ទាប់មក លោក[[ហ្វាន់ ខាកស៊ូ]]ក៏ត្រូវបានតែងតាំងជាប្រធានាធិបតីថ្មី ប៉ុន្តែអំណាចនយោបាយពិតគឺស្ថិតក្នុងដៃរបស់នាយឧត្តមសេនីយ៍ខាញ់ទៅវិញទេ។ ទន្ទឹមគ្នានេះ [[ឧប្បត្តិហេតុឈូងសមុទ្រតុងកឹង]]នៃថ្ងៃទី២ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៤ បានបើកផ្លូវឱ្យអាមេរិកចូលអន្តរាគមន៍នៅក្នុងសង្គ្រាមដោយផ្ទាល់ ហើយគិតត្រឹមចុងឆ្នាំនោះ កងទ័ពអាមេរិកជិត ២០០,០០០ នាក់ត្រូវបានបញ្ជូនមកវៀតណាម។ ខាញ់បានព្យាយាមឆក់ឱកាសពីវិបត្តិនេះដោយតាក់តែង[[ធម្មនុញ្ញវ៉ុងតាវ]]ឡើង ពោលជារដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីដែលនឹងកាត់បន្ថយសេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋនិងប្រមូលផ្តុំអំណាចមកនៅក្រោមបាតជើងលោក ប៉ុន្តែវាត្រូវបានរំសាយទៅវិញក្រោយត្រូវប្រឈមនឹងការតវ៉ាបាតុកម្មនិងកូដកម្មពីមហាជន។ រដ្ឋប្រហារប៉ុនប៉ងចំនួនពីរត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុង[[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦៤|ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៤]] និង[[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៥|ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៦៥]] ដែលរដ្ឋប្រហារចុងក្រោយនេះបានប្រព្រឹត្តិទៅដោយជោគជ័យ នាំឱ្យសេនាប្រមុខទ័ពអាកាស លោក[[ង្វៀន កាវកី]]ឡើងជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ខណៈលោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]]បានក្លាយជាប្រមុខរដ្ឋ។ ===សាធារណរដ្ឋទីពីរ (១៩៦៧–១៩៧៥)=== [[File:Woman casting ballot in 1967 South Vietnamese elections.jpg|thumb|upright|ស្ត្រីម្នាក់កំពុងបោះសន្លឹកឆ្នោតចូលក្នុងហឹបឆ្នោតក្នុងកំឡុង[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៦៧]]]] ក្រោមការដឹកនាំរបស់គី​និងធៀវ វៀតណាមខាងត្បូងបានចាប់ផ្ដើមមានស្ថេរភាពនយោបាយឡើងវិញ ខណៈកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តបានពង្រឹកម្តងទៀត ប៉ុន្តែសេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋវិញនៅតែស្ថិតនៅក្រោមការគំរាមកំហែងដូចមុនដដែរ។ ដោយត្រូវរងសម្ពាធពីអាមេរិក ពួកគេបានសម្រេចចិត្តប្រកាសរៀបចំការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី និងតំណាងរាស្ត្រសម្រាប់ស្ថាប័ននីតិបញ្ញត្តិនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧។ [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី]]បានប្រព្រឹត្តិទៅនៅថ្ងៃទី៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៧ ដោយធៀវបានជាប់ឆ្នោតបន្តជាប្រធានាធិបតីជាមួយនឹងសំឡេងគាំទ្រ ៣៤%។ រីឯ[[ការបោះឆ្នោតសភាវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|ការបោះឆ្នោតសភា]]វិញបានប្រព្រឹត្តិទៅនៅថ្ងៃទី២២ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៦៧។ នៅថ្ងៃទី៣១ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៦៨ [[កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម]] និងវៀតកុងបានរំលោភបទឈប់បាញ់ដោយប្រទូសរ៉ាយចំថ្ងៃពិធីបុណ្យ[[តេត]] (បុណ្យចូលឆ្នាំចិន)។ [[ការវាយលុកតេត|ប្រតិបត្តិការវាយលុកកំឡុងបុណ្យតេតនេះ]]មិនបានបំពេញសម្រេចគោលដៅរបស់ពួកកុម្មុយនីស្តមែន ប៉ុន្តែវាបានបង្ហាញថា​ វៀតណាមកុម្មុយនីស្តនៅតែមានកម្លាំងនិងសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការបើកយុទ្ធនាការវាយលុកធំៗ។ ដោយមើលឃើញដូច្នេះ [[រីឆាដ​និចសុន|រដ្ឋបាលនិចសុន]]ក៏បានណែនាំគោលនយោបាយ[[វៀតណាមូបនីយកម្ម]] ដើម្បីកាត់បន្ថយអន្តរាគមន៍ដោយផ្ទាល់របស់សហរដ្ឋអាមេរិក ហើយដើម្បីបើកផ្លូវផ្ដើមការចរចាជាមួយវៀតណាមខាងជើងដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាម។ នៅចន្លោះពីខែមេសាដល់ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៧០ កងកម្លាំងអាមេរិកនិងវៀតណាមខាងត្បូងបានបើក[[យុទ្ធនាការកម្ពុជា|ការវាយប្រហារជាបន្តបន្ទាប់]]ទៅលើមូលដ្ឋានទ័ពវៀតណាមខាងជើង/វៀតកុងនៅក្នុងទឹកដីប្រទេសកម្ពុជា។ នៅក្នុងខែកុម្ភៈ/មីនា ឆ្នាំ១៩៧១ វៀតណាមខាងត្បូងបានបើក[[ប្រតិបត្តិការឡាំសឺន ៧១៩|ការឈ្លានពាន]]វាយមូលដ្ឋានទ័ពវៀតណាមខាងជើងនៅក្នុងប្រទេសឡាវ ប៉ុន្តែត្រូវវៀតណាមខាងជើងវាយខ្ទប់វិញ ដោយគេបានចាត់ទុកវានេះថាជាការបរាជ័យដ៏ធំមួយនៃគោលនយោបាយវៀតណាមូបនីយកម្ម។ ធៀវបានជាប់ឆ្នោតម្តងទៀតដោយមិនមានសំឡេងប្រឆាំងនៅក្នុងការ[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៧១|បោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី]]នៅថ្ងៃទី២ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧១។ វៀតណាមខាងជើងវិញបានចាប់ផ្តើមបើក[[យុទ្ធនាការវស្សាន–និទាឃរដូវ|ការឈ្លានពាន]]លើវៀតណាមខាងត្បូងនៅចុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧២ មុនពេលត្រូវបានរុញច្រានថយទៅវិញនៅខែតុលាក្រោយអាមេរិកបានជួយគាំទ្រកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងតាមផ្លូវអាកាស។ ====ឆ្នាំចុងក្រោយ៖ ១៩៧៣–១៩៧៥==== ស្របទៅតាម[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស]] ដែលបានចុះនៅថ្ងៃទី២៧ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៣ កងកម្លាំងយោធាសហរដ្ឋអាមេរិកក៏បានដកខ្លួនចេញពីវៀតណាមខាងត្បូងនៅចុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៣ ខណៈកងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តទាំងប៉ុន្មានដែលមានវត្តមាននៅលើទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យបន្តឈរជើងដោយមិនអាចផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងឡើយ។ មេដឹកនាំវៀតណាមខាងជើងបានរំពឹងថាលក្ខខណ្ឌក្នុងបទឈប់បាញ់នោះនឹងផ្ដល់អត្ថប្រយោជន៍ឱ្យសាមីខ្លួនមានប្រៀបជាងគូសត្រូវ។ កំឡុងពេលដែលកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងបានវាយរុញច្រានវៀតកុងឱ្យឃ្លៀតចេញពីទីក្រុងសៃហ្គនបណ្ដើរៗ ហើយដើម្បីទប់ទល់នឹងវៀតណាមខាងត្បូងវិញនោះ វៀតណាមខាងជើងក៏បានរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រចម្បាំងថ្មីតាមរយៈការកោះហៅកិច្ចប្រជុំសំខាន់ៗនៅទីក្រុងហាណូយក្នុងកំឡុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៣ នេះយោងតាមលោក[[ជិន វ៉ាន់ចា]]។ នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំទាំងនោះ គេបានរៀបចំផែនការពង្រឹងពង្រីកផ្លូវលំហូជីមិញ និងរចនាសម្ព័ន្ធភស្តុភារផ្សេងៗទៀត ដែលនឹងឱ្យវៀតណាមខាងជើងមានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការបើកវគ្គឈ្លានពានថ្មីចូលវៀតណាមខាងត្បូង ដែលអាចនឹងប្រព្រឹត្តិទៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦។ នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៣ លោកប្រធានាធិបតីនិចសុនបានមានប្រសាសន៍ថា សហរដ្ឋអាមេរិកនឹងចូលអន្តរាគមន៍យោធាវិញ ប្រសិនបើភាគីកុម្មុយនីស្តហ៊ានរំលោភលើបទឈប់បាញ់។ សម្ដីរបស់លោកបានទាក់ទាញនូវប្រតិកម្មអវិជ្ជមានពីសាធារណជនអាមេរិក ហើយនៅថ្ងៃទី៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៧៣ ព្រឹទ្ធសភាអាមេរិកក៏បានអនុម័តវិសោធនកម្មច្បាប់ថ្មី ដើម្បីហាមឃាត់ការនូវដំណើរអន្តរាគមន៍ណាមួយចូលក្នុងសង្គ្រាមវិញ។ [[វិបត្តិប្រេងឆ្នាំ១៩៧៣|ការផ្ទុះឡើងនៃតម្លៃប្រេង]]នៅកំឡុងខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៣ បានបង្កជាផលវិបាកយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សេដ្ឋកិច្ចវៀតណាមខាងត្បូង។<ref>{{Cite book |last=Cooper |first=Andrew Scott |title=The Oil Kings: How the U.S., Iran, and Saudi Arabia Changed the Balance of Power in the Middle East |date=2011 |publisher=Simon & Schuster |location=New York |page=205 }}</ref> ផលវិបាកសេដ្ឋកិច្ចជាក់ស្ដែងមួយគឺករណីដែលរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងខ្វះលទ្ធភាពបើកប្រាក់ខែដល់ទាហានរបស់ខ្លួន ហើយបានដាក់កំហិតលើការបម្រើបម្រាស់ប្រេងឥន្ធនៈនិងគ្រាប់រំសេវផ្សេងៗ។ បន្ទាប់ពីការប៉ះទង្គិចគ្នាចំនួនពីរលើកដែលបណ្តាលឱ្យទាហានវៀតណាមខាងត្បូងចំនួន ៥៥ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត លោកប្រធានាធិបតីធៀវក៏បានប្រកាសនៅថ្ងៃទី៤ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៤ ថា សង្គ្រាមបានចាប់ផ្តើមម្តងទៀតហើយ រីឯកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសក៏អស់សុពលភាពដែរ។ ក្នុងកំឡុងរយៈពេលនៃធរមានបទឈប់បាញ់ ចំនួនមនុស្សស្លាប់និងរបួសដោយអាវុធនៅវៀតណាមខាងត្បូងមានជាង ២៥,០០០ នាក់។<ref>{{Cite web |title=This Day in History 1974: Thieu announces war has resumed |url=http://www.history.com/this-day-in-history.do?action=Article&id=1592 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225151920/http://www.history.com/this-day-in-history.do?action=Article&id=1592 |archive-date=25 February 2009}}</ref> នៅកំឡុងខែដដែរនោះ យោធាចិនបានវាយប្រហារកងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងនៅឯ[[សមរភូមិប្រជុំកោះប៉ារ៉ាសែល|ប្រជុំកោះប៉ារ៉ាសែល]] ដោយដណ្តើមគ្រប់គ្រងកោះទាំងនោះបានដោយជោគជ័យ។ នៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៧៤ លោកនិចសុនត្រូវបង្ខំខ្លួនលាលែងពីតំណែងដោយសារតែ[[រឿងអាស្រូវវ៉ាធើហ្កេត]] (Watergate) ខណៈសភាអាមេរិកបានបោះឆ្នោតកាត់បន្ថយជំនួយចំពោះវៀតណាមខាងត្បូងពី ១ ពាន់លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំមកត្រឹម ៧០០ លានដុល្លារ។ កំឡុងពេលនេះដែរ ផ្លូវលំហូជីមិញ ដែលធ្លាប់ជាផ្លូវឆ្លងកាត់ឡើងចុះភ្នំកណ្ដាលព្រៃព្រឹក្សា ត្រូវបានអភិវឌ្ឍក្លាយជាផ្លូវវិថីក្រាលថ្មកៅស៊ូដែលអាចបើកបរយានជំនិះបានដោយស្រួល ប្រកបជាមួយនឹងស្ថានីយប្រេងឥន្ធនៈ។ នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៧៤ កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានបើក[[សមរភូមិហ្វឿកឡុង|ការឈ្លានពានចូលខេត្តហ្វឿកឡុង]]របស់វៀតណាមខាងត្បូង ដើម្បីតេស្តសាកល្បងកម្លាំងប្រយុទ្ធនិងឆន្ទៈនយោបាយវៀតណាមខាងត្បូង និងថាតើសហរដ្ឋអាមេរិកនឹងឆ្លើយតបដោយកម្លាំងយោធាឬអត់។ ដោយគ្មានជំនួយយោធាពីអាមេរិក កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងគឺខ្វះសមត្ថភាពទប់ទល់នឹងការឈ្លានពាននោះ ហើយជាលទ្ធផល កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានវាយកាន់កាប់ភូមិស្រុកជាច្រើននៅជុំវិញទីរួមខេត្តហ្វឿកឡុងដោយជោគជ័យ និងបានធ្វើឱ្យកម្លាំងឈរជើងវៀតណាមខាងត្បូងនៅក្នុខេត្តនេះធ្លាក់ចុះខ្សោយ។ ប្រធានាធិបតីធៀវក្រោយមកបានបញ្ជាឱ្យដកទ័ព បោះបង់ខេត្តហ្វឿកឡុងចោលនៅដើមខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៥។ ចុងក្រោយ ក្រុងហ្វឿកឡុងបានក្លាយជាទីរួមខេត្តនៅលើទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងដំបូងគេដែលបានធ្លាក់ទៅក្នុងកណ្ដាប់ដៃកងទ័ពកុម្មុយនីស្តវៀតណាម។<ref>{{Cite book |last=Conboy |first=Kenneth |url=https://books.google.com/books?id=cyvDCwAAQBAJ&q=Phuoc+Long+and+PAVN&pg=PT49 |title=The NVA and Viet Cong |date=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-78096-766-0 |access-date=9 July 2026 |archive-date=12 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210612055546/https://books.google.com/books?id=cyvDCwAAQBAJ&q=Phuoc+Long+and+PAVN&pg=PT49 |url-status=live}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានបើកការវាយលុកនៅ[[សមរភូមិបួនម៉ាធួត|បួនម៉ាធួត]]ក្នុងតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល។ កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងបានព្យាយាមការពារនិងវាយបកវិញដែរតែមិនបានជោគជ័យ ព្រោះតែខ្លួនមានកម្លាំងបម្រុងតិច ក៏ដូចជាកង្វះខាតគ្រឿងបន្លាស់និងគ្រាប់រំសេវផង។ ជាលទ្ធផល ធៀវបានបញ្ជាឱ្យដកកងអង្គភាពសំខាន់ៗចេញពីតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល ដែលធ្វើឱ្យស្ថានការណ៍យោធាកាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺនឡើងៗ ហើយទាហានខ្លួនក៏ចាប់ផ្ដើមបាត់បង់ស្មារតីជឿទុកចិត្តលើថ្នាក់ដឹកនាំគេបណ្ដើរៗដែរ។ កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរជាងនេះទៅទៀតនោះ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងបានបើកការវាយប្រហារពីចេញភាគខាងជើងនិងកើត ពោលចេញពីមូលដ្ឋានទ័ពពួកគេក្នុងប្រទេសកម្ពុជានិងឡាវ ដោយវាយដណ្តើមបាន[[យុទ្ធនាការហ្វេ–ដាណាង|ទីក្រុងហ្វេនិងដាណាង]] មុនពេលបន្តរុលបន្ថែមឆ្ពោះមកភាគខាងត្បូង។ ខណៈដែលស្ថានភាពយោធាកាន់តែពិបាក កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងជាច្រើននាក់បានសម្រេចចិត្តរត់ចោលជួរ។ មកដល់ដើមខែមេសា កម្លាំងវៀតណាមកុម្មុយនីស្តបានលុកលុយស្ទើរតែ ៣/៥ នៃទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងទៅហើយ។ លោកប្រធានាធិបតីធៀវបានស្នើសុំជំនួយពីប្រធានាធិបតីអាមេរិក[[ជេរ៉ល់ដ៍ ហ្វដ]] ប៉ុន្តែព្រឹទ្ធសភាអាមេរិកមិនព្រមបញ្ចេញថវិកាបន្ថែមជាជំនួយដល់វៀតណាមខាងត្បូងនោះឡើយ ហើយណាមួយ ច្បាប់ដែលទើបអនុម័តថ្មីបានចងដៃរដ្ឋាភិបាលអាមេរិកមិនឱ្យចូលធ្វើអន្តរាគមន៍បន្ថែមនៅវៀតណាម។ ដោយអស់សង្ឃឹម លោកធៀវក៏បានកោះហៅលោកកាវកីឱ្យចេញពីនិវត្តន៍មកបម្រើការជាមេបញ្ជាការយោធាម្តងទៀត។ ====ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន៖ មេសា ១៩៧៥==== {{Main|ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន|ប្រតិបត្តិការហ្វ្រីក្វឹនវីនដ៍}} [[File:Vietnamese UH-1 pushed over board, Operation Frequent Wind.jpg|thumb|ឧទ្ធម្ភាគចក្រអាមេរិកទទេមួយគ្រឿងត្រូវបាននាវិករួមគ្នារុញទៅជ្រុងម្ខាងនៃនាវាដឹកយន្តហោះ ដើម្បីបើកកន្លែងសម្រាប់ឱ្យអ្នកដែលត្រូវជម្លៀសបន្ថែមទៀតបានចុះចត។]] ស្មារតីប្រយុទ្ធតតាំងរបស់ទាហានវៀតណាមខាងត្បូងបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងរ៉ោករ៉ាកដុនដាប ខណៈពេលដែលកងទ័ពកុម្មុយនីស្តវៀតណាមកំពុងវាតទីកាន់កាប់ទឹកដីបន្ថែម បង្កៀកជិតរដ្ឋធានីសៃហ្គនពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃ។ កិច្ខប្រឹងប្រែងបង្កើតរបាំងការពារចុងក្រោយត្រូវបានរៀបចំដោយ[[កងពលធំទី១៨ (វៀតណាមខាងត្បូង)|កងពលធំទី១៨]] នៃកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងនៅក្នុង[[សមរភូមិស៊ួនឡុក]]ចាប់ពីថ្ងៃទី៩–២១ ខែមេសា។ ប្រធានាធិបតីធៀវបានលាលែងពីតំណែងនៅថ្ងៃទី២១ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ មុនពេលភៀសខ្លួនរត់ទៅ[[តៃវ៉ាន់]]។ មុនពេលចាកចេញ លោកបានតែងតាំងអនុប្រធានាធិបតី លោក[[ជិន វ៉ាន់ហឿង]]ជាអ្នកស្នងតំណែងបន្តជាប្រធានាធិបតី។ លោកវ៉ាន់ហឿងបានកាន់អំណាចបានត្រឹមមួយសប្តាហ៍ប៉ុណ្ណោះ មុនពេលត្រូវសភាជាតិវៀតណាមខាងត្បូងបោះឆ្នោតផ្ទេរតំណែងប្រធានាធិបតីទៅឱ្យលោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[សឿង វ៉ាន់មិញ]] ក៏ព្រោះតែគេមើលឃើញឧត្តមសេនីយ៍មិញជាឥស្សរជនមួយរូបដែលមានចិត្តគំនិតចង់ផ្សះផ្សាជាមួយភាគីខាងជើង ហើយណាមួយ គេសង្ឃឹមថា លោកអាចចរចារកដំណោះស្រាយដែលអំណោយផលជាងមុនដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាម។ ចំពោះភាគីវៀតណាមខាងជើងវិញគឺគេមិនមានចំណាប់អារម្មណ៍ចរចាអ្វីនោះទេ ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន កម្លាំងកុម្មុយនីស្តក៏បាន[[ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន|វាយចូលកាន់កាប់ទីក្រុងសៃហ្គន]]ដោយជោគជ័យ។ មិញក្រោយមកបានសុំចុះចាញ់ដោយព្រមប្រគល់ទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងដែលខ្លួននៅកាន់កាប់ទាំងប៉ុន្មានទៅឱ្យវៀតណាមខាងជើងដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌនៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥។<ref>{{Cite web |title=Fall of Saigon - 1975 Year in Review - Audio - UPI.com |url=http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1975/Fall-of-Saigon/12305821478075-2/ |website=UPI |access-date=9 July 2026 |archive-date=28 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090428100111/http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1975/Fall-of-Saigon/12305821478075-2 |url-status=live}}</ref> នៅក្នុងកំឡុងពេលប៉ុន្មានម៉ោងមុនការប្រកាសសុំចុះចាញ់ សហរដ្ឋអាមេរិកបានធ្វើការជម្លៀសបុគ្គលិករដ្ឋាភិបាលអាមេរិកជាច្រើននាក់ ក៏ដូចជាមន្ត្រីសមាជិកជាន់ខ្ពស់នៃកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូង និងជនស៊ីវិលមួយចំនួនផងដែរ ដែលគេមើលឃើញថាអាចត្រូវពួកកុម្មុយនីស្តទំនងធ្វើទុក្ខបុកម្នេញប្រសិនជាចាប់បាន។ ប្រជាជនដែលត្រូវបានជម្លៀសជាច្រើននាក់ត្រូវបានគេដឹកដោយផ្ទាល់តាមឧទ្ធម្ភាគចក្រទៅកាន់នាវាដឹកយន្តហោះជាច្រើនគ្រឿងដែលកំពុងទន្ទឹងរង់ចាំនៅឯនាយសមុទ្រក្បែរបណ្ដោយឆ្នេរប្រទេសវៀតណាម។ ===រដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្នបដិវត្តន៍=== {{Main|រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង}} បន្ទាប់ពីសុំចុះចាញ់ប្រគល់ទីក្រុងសៃហ្គនទៅឱ្យកងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងកាន់កាប់នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ [[រដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្នបដិវត្តន៍នៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង]]ក៏បានក្លាយជារដ្ឋាភិបាលផ្លូវការនៃវៀតណាមខាងត្បូង មុនពេលត្រូវបង្រួបបង្រួមបញ្ចូលគ្នាជាមួយសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម ដើម្បីបង្កើត[[វៀតណាម|សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម]]នៅថ្ងៃទី២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៧៦។<ref>{{Cite web |title=About Vietnam |url=http://www.vietnam.gov.vn/portal/page/portal/English/TheSocialistRepublicOfVietnam/AboutVietnam/AboutVietnamDetail?categoryId=10000103&articleId=10001012 |access-date=9 July 2026 |website=vietnam.gov.vn/portal |archive-date=17 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211217215154/http://www.vietnam.gov.vn/portal/page/portal/English/TheSocialistRepublicOfVietnam/AboutVietnam/AboutVietnamDetail?categoryId=10000103&articleId=10001012 }}</ref> ==ភូមិសាស្ត្រ== វៀតណាមខាងត្បូងមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹង[[វៀតណាមខាងជើង]]នៅភាគខាងជើង ប្រទេស[[ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ|ឡាវ]]នៅភាគពាយ័ព្យ ប្រទេស[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)|កម្ពុជា]]នៅភាគនិរតី និងប្រទេស[[ថៃ]]តាម[[ឈូងសមុទ្រថៃ]]នៅភាគនិរតី។ វៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានបែងចែកជាតំបន់ទំនាបឆ្នេរ តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល និងតំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គ។ ល្វែងម៉ោងនៃវៀតណាមខាងត្បូងគឺដើរលឿនជាងវៀតណាមខាងជើងមួយម៉ោង ពោលគឺវៀតណាមខាងត្បូងប្រកាន់ល្វែងម៉ោង [[UTC+០៨]] ដែលជាតំបន់ម៉ោងតែមួយគ្នាដូចនឹងប្រទេស[[ហ្វីលីពីន]] [[ប្រ៊ុយណេ]] [[ម៉ាឡេស៊ី]] [[សិង្ហបុរី]] ចិន តៃវ៉ាន់ និងអូស្ត្រាលីខាងលិច។ ក្រៅពីទឹកដីចម្បងនៅដីគោក សាធារណរដ្ឋវៀតណាមក៏គ្រប់គ្រងផ្នែកខ្លះនៃ[[ប្រជុំកោះប៉ារ៉ាស៊ែល]] និង[[ប្រជុំកោះស្ព្រែតលី|ស្ព្រែតលី]]ផងដែរ។ ប្រទេសចិនបានវាយកាន់កាប់ប្រជុំកោះប៉ារ៉ាស៊ែលទាំងមូលនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៤ បន្ទាប់ពីកងទ័ពជើងទឹកវៀតណាមខាងត្បូងបានព្យាយាមវាយប្រហារលើផ្នែកកោះដែលស្ថិតក្រោមប្រទេសចិន។ ==រដ្ឋាភិបាល និងនយោបាយ== វៀតណាមខាងត្បូងជាឯកត្តរដ្ឋ<ref name="Unitary 1">{{cite web |last1=A. JOINER |first1=CHARLES |last2=VAN THUAN |first2=NGUYEN |date=June 1962 |title=PUBLIC ADMINISTRATION IN THE SAIGON METROPOLITAN AREA |url=https://vietnamproject.archives.msu.edu/recordFiles/159-547-3742/UA17-95_000585.pdf |publisher=MICHIGAN STATE UNIVERSITY }}</ref><ref name="Unitary 2">{{cite web |title=Organizing Bureaucrats: South Viet Nam's National Revolutionary Civil Servants' League |url=https://www.jstor.org/stable/3023589 |author1=Charles A. Joiner |author2=Roy Jumper |publisher=JSTOR }}</ref> និងមជ្ឈការនិយម<ref name="Centralized 1">{{cite web |title=The Situation in South Vietnam |url=https://www.cia.gov/readingroom/docs/DOC_0000874872.pdf |date=17 September 1963 |publisher=Central Intelligence Agency |format=PDF }}</ref><ref name="Centralized 2">{{cite web |title=Examining the Leaders of North and South Vietnam |url=https://www.dummies.com/article/academics-the-arts/history/world/examining-the-leaders-of-north-and-south-vietnam-200157/ |publisher=For Dummies }}</ref> ដែលបានឆ្លងកាត់ការផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធនយោបាយជាច្រើនលើកច្រើនសារកាលនៅមានអត្ថិភាព។ ពីដំបូង ព្រះចៅ[[បាវ ដាយ]]បានបម្រើការជាព្រះប្រមុខរដ្ឋវៀតណាម នៅពេលដែលប្រទេសនេះត្រូវបានបែងចែកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៤ មុនពេលព្រះអង្គត្រូវបានគេដកចេញ។ នយោបាយក្នុងស្រុកនៅសាធារណរដ្ឋវៀតណាមបានឆ្លងកាត់ការវិវត្តន៍ដ៏ច្របូកច្របល់ក្នុងសម័យសង្គ្រាម ដោយផ្លាស់ប្តូរពីរបបផ្តាច់ការ (១៩៥៥–១៩៦៣) ទៅរបបសឹកយោធា (១៩៦៣–១៩៦៧) និងទីបំផុតទៅជាលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យដែលកំពុងអភិវឌ្ឍ (១៩៦៧–១៩៧៥)។<ref name="Voices">{{cite book |last1=Taylor |first1=K. W. |chapter=Voices from the South |in1=Taylor |year=2015 |id=2015a }}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥ នាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]បានរៀបចំប្រជាមតិមួយដើម្បីសម្រេចថាតើរដ្ឋវៀតណាមនឹងនៅបន្តប្រកាន់ប្រព័ន្ធរាជាធិបតេយ្យ ឬផ្លាស់ប្ដូរទៅជាសាធារណរដ្ឋ។ រចនាបទនៃប្រជាមតិនោះមាននិន្នាការគាំទ្រសាធារណរដ្ឋតាំងពីដំបូង ពោលនៅពេលប្រកាសលទ្ធផល​ គេមិនត្រឹមតែឃើញថាមានសំឡេងគាំទ្រសាធារណរដ្ឋលើសលប់រហូតដល់ទៅ ៩៨% ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែចំនួនសំឡេងឆ្នោតមានច្រើនជាងចំនួនអ្នកចុះឈ្មោះបោះឆ្នោតសរុបរហូតដល់ទៅ ៣៨០,០០០ សំឡេង។ ឧទាហរណ៍នៅទីក្រុងសៃហ្គន លោកឌៀមត្រូវបានគេប្រកាសថាទទួលបានសំឡេងគាំទ្រដល់ទៅ ១៣៣%។ យ៉ាងណា លទ្ធផលប្រជាមតិនៅតែមានគេទទួលស្គាល់ ហើយឌៀមក៏បានប្រកាសរូបលោកជាប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមដែលទើបបង្កើតថ្មី។ នៅក្រោមរបបដឹកនាំរបស់លោកក្នុងរយៈពេលប្រាំឆ្នាំដំបូង វិស័យនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមវៀតណាមខាងត្បូងបានឆ្លងកាត់ការវិវឌ្ឍ​ និងអភិវឌ្ឍជោគជ័យដោយរលូន ក៏ប៉ុន្តែបើក្រឡេកទៅមើលលក្ខណៈរបៀបដឹកនាំរបស់ឌៀមវិញគឺប្រៀបបានដូចនឹងមេដឹកនាំផ្ដាច់ការម្នាក់អញ្ចឹង។<ref>''Encyclopedia Britannica Online'' (2025) [1998], "[https://www.britannica.com/biography/Ngo-Dinh-Diem Ngo Dinh Diem]": "Ngo Dinh Diem... served as president, with dictatorial powers, of what was then South Vietnam, from 1955 until his assassination."</ref> ដោយប្រើប្រាស់អំណាចផ្ដាច់មុខដែលខ្លួនមាន លោកបានយកទស្សនៈបុគ្គលផ្ទាល់ខ្លួនទៅបញ្ចូលក្នុងគោលនយោបាយជាតិដោយចាត់ទុកវាថាជាផ្លូ​​វមធ្យោបាយទីបី (ឬកណ្ដាល) "រវាងសមូហភាពម៉ាក្សនិយម និងមូលធនបុគ្គលនិយមលោកខាងលិច"។<ref>{{cite book|title=Beyond Political Skin:Colonial to National Economies in Indonesia and Vietnam (1910s-1960s)|isbn=9789811337116|publisher=Springer Nature Singapore|author1=Phạm Văn Thuỷ|date=January 2019 |page=65}}</ref><ref>{{cite book|page=17|title=Reading South Vietnam's Writers: The Reception of Western Thought in Journalism and Literature|isbn=9789819910434|publisher=Springer Nature Singapore|year=2023}}</ref> ថ្វីបើឌៀមនិងបក្សពួកលោកបានយល់ស្របថា សាធារណរដ្ឋវៀតណាមពិតជាត្រូវការលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនិងសាមគ្គីភាពរួមប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តមែន ប៉ុន្តែគំនិតអំពីលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនិងសាមគ្គីភាពរបស់គេគឺខុសគ្នាឆ្ងាយនឹងទស្សនៈទូទៅធម្មតា ពោលគឺឌៀមមើលឃើញថា ដើម្បីអភិវឌ្ឍសក្តានុពលរបស់មនុស្សតាមលំនាំប្រជាធិបតេយ្យគឺយើងត្រូវចាប់ផ្តើមផ្ដោតលើកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចជាមុនសិន ទើបបានធ្វើសេរីភាវូបនីយកម្មនយោបាយក្រោយ។ លោកបានអះអាងបន្ថែមទៀតថា ប្រជាជនវៀតណាមភាគច្រើនគឺនៅក្រីក្រខ្លាំង មិនគួរអាចប្រកាន់អនុវត្តសិទ្ធិសេរីភាពនយោបាយបានពេញលេញទេ ដូច្នេះការអភិវឌ្ឍធនធានសម្ភារៈគឺត្រូវតែមានមុនជាចាំបាច់។{{sfn|Tran|2022|page=123}} ដោយសារការបិទសិទ្ធិសេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋនេះឯង ទើបបានជាប្រជាប្រិយភាពឌិញចាប់ផ្ដើមធ្លាក់ចុះ ហើយដើម្បីទប់ស្កាត់ការធ្លាក់ចុះប្រជាប្រិយភាពបន្ថែម ឌិញក៏បានប្រើអំណាចនយោបាយបង្ក្រាបគាបសង្កត់ ជាពិសេសតាមការអនុវត្តគោលនយោបាយផ្សេងៗដូចជា [[កម្មវិធីយុទ្ធសាស្ត្រភូមិតូច]]ជាដើម។ ដោយមានការគាំទ្រពីរដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិក និង[[ទីភ្ញាក់ងារស៊ើបការណ៍កណ្ដាល|សេអ៊ីអា]] មន្ត្រីយោធាវៀតណាមខាងត្បូងដឹកនាំដោយនាយឧត្តមសេនីយ៍[[សឿង វ៉ាន់មិញ]]បានធ្វើរដ្ឋប្រហារមួយទម្លាក់ឌៀមនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣ ដោយឌៀមក្រោយមកត្រូវបានគេធ្វើឃាតសម្លាប់ចោលភ្លាមៗក្រោយបាត់បង់អំណាច។ ក្រុមយោធាបានកាន់កាប់រដ្ឋាភិបាលជាបណ្តោះអាសន្នមួយរយៈពេលខ្លីមុនពេលនាយឧត្តមសេនីយ៍ង្វៀន ខាញ់បានធ្វើរដ្ឋប្រហារមួយទៀតទម្លាក់មិញនៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៤។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៥ រដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលដែលកំពុងមានវិវាទផ្ទៃក្នុងបានសម្រេចចិត្តប្រគល់អំណាចទៅឱ្យយោធាកាន់កាប់វិញ ដោយសង្ឃឹមថាវានឹងអាចស្ដារស្ថិរភាពនិងសាមគ្គីភាពជាតិម្តងទៀត។ សភាធម្មនុញ្ញដែលទើបបានជ្រើសតាំង រួមទាំងតំណាងនៃគ្រប់សាខាយោធាទាំងអស់ បានសម្រេចចិត្តប្តូរប្រព័ន្ធរដ្ឋាភិបាលរបស់ប្រទេសទៅប្រកាន់ប្រព័ន្ធពាក់កណ្តាលប្រធានាធិបតី។ ដំបូងឡើយ ក្រុមយោធាបានបរាជ័យក្នុងការស្ដារស្ថិរភាព ដោយសារជម្លោះផ្ទៃក្នុងនិងកង្វះបទពិសោធន៍នយោបាយបានបង្កឱ្យក្រុមផ្សេងៗក្នុងជួរយោធាធ្វើរដ្ឋប្រហារប្រឆាំងគ្នាទៅវិញទៅមក បណ្ដាលឱ្យជួរថ្នាក់ដឹកនាំមានភាពវឹកវរខ្លាំង។ ស្ថានការណ៍ក្នុងជួរយោធាបានចាប់ផ្ដើមមានស្ថិរភាពឡើងវិញនៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ១៩៦៥ ក្រោយពេលដែលមេបញ្ជាការកងទ័ពអាកាសនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម លោក[[ង្វៀន កៅកី]]បានឡើងកាន់អំណាចជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ដោយមានលោកនាយឧត្តមសេនីយ៍ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវជាប្រមុខរដ្ឋ។ ក្នុងនាមជានាយករដ្ឋមន្ត្រី កីបានពង្រឹងអំណាចគ្រប់គ្រងលើរដ្ឋាភិបាល និងបានដឹកនាំប្រទេសដោយប្រើកណ្តាប់ដៃដែក។<ref name="Farber">{{Cite book |last=David Farber |title=The Sixties Chronicle |publisher=Legacy Publishing |year=2004 |isbn=978-1-4127-1009-1}}</ref>{{rp|273}} ដោយតែងតែមានទឹកចិត្តសរសើរវប្បធម៌លោកខាងលិចមួយចំនួនជាសាធារណៈ<ref name=Farber/>{{rp|២៦៤}} កីបានទទួលការគាំទ្រពីសហរដ្ឋអាមេរិកនិងបណ្ដាសម្ព័ន្ធមិត្តអាមេរិកផ្សេងៗទៀត<ref name=Farber/>{{rp|២៦៤}} ប៉ុន្តែយ៉ាងណា ការមន្ទិលសង្ស័យក្នុងចំណោមមន្ត្រីបស្ចិមលោកបានចាប់ផ្ដើមឮរំពងឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦ ទាក់ទិននឹងសមត្ថភាពកីក្នុងការរក្សាស្ថិរភាពនៅវៀតណាមខាងត្បូង។<ref name=Farber/>{{rp|២៦៤}} ជាមេដឹកនាំដ៏ឃោរឃៅម្នាក់ កីត្រូវបានជនរួមជាតិស្អប់ខ្ពើមរអា។<ref name=Farber/>{{rp|២៧៣}} ភាពឃោរឃៅក្នុងការដឹកនាំរបស់លោកត្រូវបានឆ្លុះបញ្ចាំងឱ្យឃើញច្បាស់ៗនៅដើមឆ្នាំ១៩៦៦ នៅពេលដែលព្រះសង្ឃដ៏មានប្រជាប្រិយភាពមួយអង្គព្រះនាម[[ធិច ឈីក្វាង]]បានដឹកនាំ[[ការបះបោរព្រះពុទ្ធសាសនា|បាតុកម្មបះបោរ]]នៅឯស្រុកកំណើតព្រះអង្គក្នុងក្រុងដាណាង។<ref name=Farber/>{{rp|២៧៣}} ការបះបោរនោះត្រូវបានបង្ក្រាបយ៉ាងចាស់ដៃតាមបញ្ជារបស់កី ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ កីក៏បានបន្តយុទ្ធនាការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញពុទ្ធសាសនិកជននៅទូទាំងប្រទេសថែមទៀតផង។<ref name=Farber/>{{rp|២៧៣}} នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ កីបានសម្រេចចិត្តបង្កើតរដ្ឋាភិបាលតំណាងមួយ និងផ្តល់សច្ចាប័នលើរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីដោយផ្អែកលើរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយសង្កត់ធ្ងន់លើការផ្ដល់សិទ្ធីសេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋជាដើម។ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន គេនៅមិនទាន់ដឹងពីហេតុផលច្បាស់លាស់នៅពីក្រោយការធ្វើប្រជាធិបតេយ្យូបនីយកម្មរបស់កីនោះទេ ពោលគ្មានការដាក់សម្ពាធអ្វីពីអាមេរិកទាក់ទិននឹងប្រជាធិបតេយ្យូបនីយកម្ម ហើយសង្គមស៊ីវិលវិញក៏គ្មានសំឡេងគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការអំពាវនាវឱ្យមានការផ្លាស់ប្ដូរនោះដែរ។<ref name="rv">{{Cite web | url=https://www.google.com/books/edition/Republican_Vietnam_1963_1975/Ud3QEAAAQBAJ?&pg=PA65 | title=Republican Vietnam, 1963–1975 | website=Google Books | author1=David L. Prentice | author2=George J. Veith | author3=Thanh Cam Hoang | author4=Phạm Thị Hồng Hà | author5=Trương Thùy Dung}}</ref> លើសពីនេះទៀតនោះ កីគឺដូចគ្នានឹងមេដឹកនាំយោធាដទៃៗដែរអញ្ចឹង ពោលគឺរូបលោកផ្ទាល់មិនបានឱ្យតម្លៃដល់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យទេ ហើយជឿថា របបដឹកនាំផ្តាច់ការគឺវាចាំបាច់ដើម្បីបន្តរក្សាអត្ថិភាពវៀតណាមខាងត្បូង។<ref>Veith, George J. Drawn Swords in a Distant Land: South Vietnam's Shattered Dreams. Encounter Books, 2021, pg. 340</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ [[ឯកសភា|ប្រព័ន្ធឯកសភា]]របស់វៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានប្ដូរជំនួសវិញដោយ[[ទ្វេសភា|ប្រព័ន្ធទ្វេសភា]] ដែលមានសភាតំណាងរាស្ត្រជាសភាជាន់ទាប (Hạ Nghị Viện) និងព្រឹទ្ធសភាជាសភាជាន់ខ្ពស់ (Thượng Nghị Viện) ហើយលើសពីនេះ ការបោះឆ្នោតជាលើកដំបូងនៅក្រោមប្រព័ន្ធថ្មីក៏គ្រោងនឹងរៀបចំឡើងដែរ។ ក្រុមពួកយោធាបានតែងតាំងលោកង្វៀន វ៉ាន់ធៀវជាបេក្ខជនតំណាងឱ្យពួកគេ ហើយធៀវក៏បានជាប់ឆ្នោតជាលទ្ធផលដោយប្រមូលបានសំឡេងគាំទ្រមួយភាគធំនៅក្នុងការបោះឆ្នោតដែលបានចាត់ទុកយ៉ាងទូលំទូលាយថាមិនសុក្រឹតសុចរិត។<ref name="Karnow"/> ថ្វីបើសិទ្ធិសេរីភាពនៅក្រោមប្រព័ន្ធថ្មីនេះមានភាពទូលំទូលាយខ្លាំងជាងប្រព័ន្ធមុនៗមែន ប៉ុន្តែយ៉ាងណា អំណាចនយោបាយនៅតែស្ថិតក្រោមយោធាដដែរ ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន ធៀវក៏បានបង្រួបបង្រួមអំណាចឱ្យស្ថិតក្រោមបាតជើងខ្លួនស្រដៀងទៅនឹងមេដឹកនាំមុនៗដូចគ្នា។ ចំណុចដែលខុសពីមុននោះគឺវត្តមាននៃបណ្ដាអង្គការសង្គមស៊ីវិលដ៏មានឥទ្ធិពល ដែលព្យាយាមបកអាក្រាតរាល់ទង្វើរបស់រដ្ឋាភិបាលដែលមានទំនោរឆ្ពស់ទៅរកភាពផ្ដាច់ការ។ ដោយកត្តានេះហើយ ជាពិសេសនៅក្នុងរយៈពេលពីរឆ្នាំចុងក្រោយ ក្រុមពួកមេដឹកនាំនយោបាយនិងសាសនាតាមរយៈស្ថាប័នសង្គមស៊ីវិលបានប្រើប្រាស់សិទ្ធិសេរីភាពនយោបាយដែលខ្លួនមានប៉ុន្មានដើម្បីអំពាវនាវឱ្យរដ្ឋាភិបាលបញ្ឈប់ធ្វើសង្គ្រាម និងប្រកួតប្រជែងដើម្បីដណ្ដើមឥទ្ធិពលគ្នានៅក្នុងសង្គមមួយដែលបែកបាក់សាមគ្គីស្ទើរខ្សត់។ និយាយជារួម នៅក្នុងឆ្នាំចុងក្រោយ វៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានគេសម្ដៅថា "មានភាពផ្តាច់ការបង្កឱ្យខូចប្រជាប្រិយភាពនិងសាមគ្គីភាព ហើយមានប្រជាធិបតេយ្យតែគ្មានប្រសិទ្ធភាព"។<ref>{{Cite web | url=https://eprints.whiterose.ac.uk/id/eprint/223928/1/Sean%20Fear%20-%20Saigon%20War%20Politics%201968-1975%20Full%20Draft.pdf | author=Fear, S. | year=2024 | title=5 - Saigon War Politics, 1968-1975 | website=eprints.whiterose.ac.uk}}</ref><ref name="rv"/><ref>{{Cite web | url=https://www.google.com/books/edition/The_ARVN_and_the_Fight_for_South_Vietnam/62lCEAAAQBAJ?&pg=PA166 | title=The ARVN and the Fight for South Vietnam | website=Google Books}}</ref> ធៀវបានជាប់ឆ្នោតម្តងទៀតដោយស្ទើរតែគ្មានសំឡេងជំទាស់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧១ ដោយទទួលបានសំឡេងគាំទ្រខ្ពស់ដ៏គួរឱ្យសង្ស័យ ៩៤% ពីអ្នកបោះសន្លឹកឆ្នោត ៨៧%។ ធៀវបានបន្តដឹកនាំរហូតដល់ថ្ងៃចុងក្រោយនៃសង្គ្រាម ដោយបានលាលែងពីតំណែងនៅថ្ងៃទី២១ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥។ អនុប្រធានាធិបតី លោកជិន វ៉ាន់ហឿងបានឡើងកាន់អំណាចបន្តបានរយៈពេលមួយសប្តាហ៍ ដោយនៅថ្ងៃទី២៧ ខែមេសា សភាទាំងពីរថ្នាក់បានបោះឆ្នោតផ្ទេរអំណាចប្រធានាធិបតីទៅឱ្យលោកសឿង វ៉ាន់មិញ ដោយរូបលោកត្រូវជាប្រធានាធិបតីចុងក្រោយនៃប្រទេសមួយនេះ និងជាអ្នកដែលបានសុំចុះចាញ់ដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌទៅកងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងនៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥។ ថ្វីបើកម្លាំងសង្គមស៊ីវិលចម្រុះ ដូចជាពុទ្ធសាសនិកជន កាតូលិក និងនិស្សិតនៅវៀតណាមខាងត្បូងភាគច្រើនត្រូវបែកបាក់គ្នាមែន ប៉ុន្តែយ៉ាងណា វានៅតែមានភាពសកម្មនិងឥទ្ធិពលច្រើននៅក្នុងសង្គមវៀតណាមខាងត្បូង។ ក្រុមពួកគេនេះហើយដែលបានជួយឱ្យកើតមានដំណើរប្រជាធិបតេយ្យូបនីយកម្ម លើកកម្ពស់រដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មី និងជំរុញឱ្យមានការរៀបចំការបោះឆ្នោតក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧។<ref name="Wsrd">{{Harvc |last1=Luu |first1=Trinh M. |last2=Vu |first2=Tuong |chapter=War, the Second Republic, and the Diaspora |in1=Luu |in2=Vu |year=2023 }}</ref>{{Rp|៤}} ក្រោយពីប្រព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យថ្មីបានប្រកាស ភាពតានតឹងរវាងស្ថាប័នសារព័ត៌មាននិងរដ្ឋាភិបាលគឺនៅតែកើតមានដែរ តែទោះជាយ៉ាងណា ការគាបសង្កត់សេរីភាពប្រជាជនដោយរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងនៅចំណុចនេះអាចចាត់ទុកបានថាធូរស្រាលជាងនៅតាមបណ្ដាប្រទេសអាស៊ីដទៃទៀតដែលមានសហរដ្ឋអាមេរិកគាំទ្រ រួមមានដូចជា ប្រទេសថៃ តៃវ៉ាន់ និងកូរ៉េខាងត្បូងជាដើម។<ref name="Press">{{Harvc |last1=Hoang |first1=Thanh |last2=Vu |first2=Tuong |chapter=War, Nation-Building, and the Role of the Press in the Second Republic |in1=Luu |in2=Vu |year=2023 }}</ref>{{Rp|៦៧–៦៩}} នៅក្នុងសម័យសាធារណរដ្ឋទីពីរ គេសង្កេតឃើញថាលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យតំណាងគឺកំពុងផ្ដល់ស្ថិរភាពខ្លាំងជាងការប្រមាណ។ ប្រជាពលរដ្ឋមកពីគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានសង្គមដូចជាគ្រូបង្រៀន អ្នកសារព័ត៌មាន អ្នកនយោបាយ សហគ្រិន មន្ត្រីរដ្ឋបាល មេធាវី ចៅក្រម មន្ត្រីយោធា និងអ្នកការទូតជាដើម បានចូលរួមកម្លាំងធ្វើការដើម្បីបង្កើតប្រព័ន្ធរដ្ឋធម្មនុញ្ញមួយដែលមានមូលដ្ឋានលើការបោះឆ្នោតបើកចំហរអមដោយស្ថាប័ននីតិប្រតិបត្តិ នីតិបញ្ញត្តិ និងតុលាការដ៏ប្រសិទ្ធភាព។<ref name="Voices"/>{{Rp|១, ៤}} និយាយជារួម ដូចដែលលោកភីធើរ ហ្ស៊ីណូមែនបានសរសេរលើកឡើង៖ ខណៈដែលវៀតណាមខាងត្បូងជាគម្រោងមួយពោរពេញទៅដោយរបបផ្តាច់ការ យោធានិយម និងការពឹងផ្អែកលើជំនួយគាំទ្រឥតឈប់ឈរពីអាមេរិក ផ្នែកមួយទៀតរបស់វាគឺមានសង្គមស៊ីវិលដ៏សកម្មស្វាហាប់ ជីវិតបញ្ញានិងវប្បធម៌ដែលមានផលិតភាពរស់រវើក និងវប្បធម៌នយោបាយដែលចាក់ឫសគល់ទៅក្នុងចលនានិស្សិតឯករាជ្យ សហជីពពលកម្ម និងសារព័ត៌មានក្រៅរដ្ឋាភិបាល ទោះជាអាជ្ញាធរវៀតណាមខាងត្បូង "មិនតែងតែគោរពវា" ក្ដី។<ref name="Moment">{{Harvc|last1=Zinoman|first1=Peter|chapter=A Republican Moment in the Study of Modern Vietnam|in1=Tran|in2=Vu|year=2022}}</ref>{{Rp|២៧–៣៣}} ===សិទ្ធិមនុស្ស=== នៅរវាងឆ្នាំ១៩៧៤ និងឆ្នាំ១៩៧៤ អង្គការ[[ហ្វ្រីឌឹមហោស]] (''Freedom House'') បានវាយពិន្ទុកម្រិតសេរីភាពនៅវៀតណាមខាងត្បូងត្រឹម ៤.៥/៧ ពិន្ទុ (ពិន្ទុកាន់តែខ្ពស់ កម្រិតសេរីភាពកាន់តែទាប)។ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងបណ្ដាប្រទេសជាច្រើនទៀតនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍នាពេលនោះ វៀតណាមខាងត្បូងគឺមានកម្រិតសេរីភាព លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងសិទ្ធិមនុស្សខ្ពស់ឆ្ងាយណាស់ (ពិសេសប្រៀបនឹងវៀតណាមខាងជើង) និងនៅក្នុងទិដ្ឋភាពជាច្រើនដូចជា សិទ្ធិសេរីភាពបុគ្គល សារព័ត៌មាន សាសនា និងសកម្មភាពវប្បធម៌នៅតំបន់ទីប្រជុំជន ដោយវៀតណាមខាងត្បូងឈរនៅពីក្រោយតែប្រទេសម៉ាឡេស៊ីមួយប៉ុណ្ណោះ។ បន្ថែមពីលើនេះ វៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានចាត់ថ្នាក់នៅក្នុងក្រុមប្រទេស "មានសេរីភាពដោយផ្នែក"។ យ៉ាងណាក្ដី រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានគេចោទប្រកាន់ជាប្រចាំថាបានចាប់ឃុំខ្លួនអ្នកទោសនយោបាយមួយចំនួនធំ ដោយចំនួនពិតប្រាកដគឺនៅជាប្រធានបទវែកញែកនៅឡើយ។ [[អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិ]] នៅក្នុងរបាយការណ៍មួយក្នុងឆ្នាំ១៩៧៣ បានប៉ាន់ប្រមាណចំនួនអ្នកទោសស៊ីវិលនៅវៀតណាមខាងត្បូងចាប់ពី ៣៥,២៥៧ នាក់ (ជាតួលេខដែលបានបញ្ជាក់ដោយទីក្រុងសៃហ្គន) ទៅដល់ ២០០,០០០ នាក់ ឬច្រើនជាងនេះ។ ក្នុងចំណោមអ្នកទាំងនោះ ប្រមាណ ២២,០០០–៤១,០០០ នាក់ត្រូវបានចាត់ទុកជាអ្នកទោសនយោបាយ "កុម្មុយនីស្ត"។<ref>Report No. ASA 41/001/1973, [https://www.amnesty.org/download/Documents/204000/asa410011973en.pdf "Political Prisoners in South Vietnam"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180117190403/https://www.amnesty.org/download/Documents/204000/asa410011973en.pdf |date=17 January 2018 }}, Amnesty International, 1 January 1973, p. 6-8.</ref> ===មេដឹកនាំ=== {{Main|បញ្ជីរាយនាមថ្នាក់ដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូង}} * ១៩៤៩–១៩៥៥៖ '''រដ្ឋវៀតណាម''' (''Quốc gia Việt Nam'')។ វាត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥០។ នៅក្រោមរបបនេះ ទឹកដីប្រទេសវៀតណាមប្រមាណ ៦០ ភាគរយបានស្ថិតនៅក្រោមការកាន់កាប់របស់[[វៀតមិញ]] ប៉ុន្តែយ៉ាងណា តំបន់ដីសណ្ដនិងទីប្រជុំជនភាគច្រើនគឺស្ថិតនៅក្រោមអាជ្ញាធររដ្ឋបាលនៃរដ្ឋវៀតណាមនេះឯង។ រដ្ឋវៀតណាមទាំងមូលត្រូវបានបែងចែកជាពីរផ្នែកនៅត្រង់[[រង្វង់​នៃរយៈទទឹងរវាងខ្សែស្របខាងជើងទី១៥ និងខ្សែស្របខាងជើងទី២០#ខ្សែស្របទី១៧|ខ្សែស្របទី១៧]] នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៤។ ** [[បាវ ដាយ]] (១៩៤៩–១៩៥៥)៖ ព្រះអង្គបានដាក់រាជ្យក្នុងនាមជាព្រះចៅអធិរាជយួន (រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ) នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៥ ក្រោយពីកងកម្លាំងជប៉ុនកាន់កាប់ទឹកដីវៀតណាមបានទម្លាក់អាវុធចុះសុំចុះចាញ់បិទបញ្ចប់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]]។ ព្រះអង្គក្រោយមកបានបម្រើការជាប្រមុខរដ្ឋនៃរបបមួយនេះរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៥៥។ * ១៩៥៥–១៩៧៥៖ '''សាធារណរដ្ឋវៀតណាម''' (''Việt Nam Cộng Hòa'')។ របបនេះបានប្រឡូកចូលក្នុង[[សង្គ្រាមវៀតណាម]] (សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីពីរ, ១៩៥៩–១៩៧៥) ប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាមដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងហាណូយ។ ** [[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] (១៩៥៥–១៩៦៣)៖ ជាបុគ្គលដែលអាមេរិកធ្លាប់បានគាំទ្រសរសើរមិនដាច់ពីមាត់ លោកត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីតំណែងនិងធ្វើឃាតសម្លាប់ចោលនៅក្នុងរដ្ឋប្រហារដែលគាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិក នៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣។ ** ១៩៦៣–១៩៦៥៖ មានរដ្ឋប្រហារផ្ដួលអំណាចគ្នាច្រើនលើកច្រើនសារ ក៏ដូចជារដ្ឋាភិបាលផ្សេងៗគ្នាជាច្រើន ដោយក្នុងនោះភាគច្រើនត្រូវបានដឹកនាំដោយ[[សឿង វ៉ាន់មិញ]] ឬ[[ង្វៀន ខាញ់]]។ ** [[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]] (១៩៦៥–១៩៧៥)៖ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ង្វៀន កាវកី]]គឺជាមេដឹកនាំកំពូលនៃរបបសឹកយោធាចុងក្រោយនៃឆ្នាំ១៩៦៥–១៩៦៧ មុនពេលរដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលដែលគាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវបានបង្កើតឡើង ហើយបន្ទាប់ពីបានអនុម័តរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីនិងរៀបចំការបោះឆ្នោតក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ លោកវ៉ាន់ធៀវក៏ត្រូវបានតែងតាំងជាប្រធានាធិបតីថ្មី។ ** [[ជិន វ៉ាន់ហឿង]] (១៩៧៥) ** [[សឿង វ៉ាន់មិញ]] (១៩៧៥)៖ លោកបានសុំចុះចាញ់ដោយប្រគល់រដ្ឋអំណាចវៀតណាមខាងត្បូងទាំងប៉ុន្មានទៅឱ្យវៀតណាមខាងជើងកាន់កាប់។ * ១៩៧៥–១៩៧៦៖ '''[[រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង]]''' (''Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hoà miền Nam Việt Nam'')។ **​ [[ហ៊ូអ៊ែន តាំនហ្វាត់]] (១៩៧៥–១៩៧៦) ===ក្រសួង=== សាធារណរដ្ឋវៀតណាម​ ឬវៀតណាមខាងត្បូងមានស្ថាប័នក្រសួងដូចខាងក្រោម៖ * ក្រសួងវប្បធម៌ និងអប់រំ (''Bộ Văn hóa Giáo dục'')<ref name="Doling">{{Cite book |last=Doling |first=Tim |title=Exploring Saigon-Cholon – Vanishing Heritage of Ho Cho Minh City |publisher=Thế Giới Publishers |year=2019 |isbn=978-604-77-6138-8}}</ref>{{rp|២៤៣}} * [[ក្រសួងការបរទេស (វៀតណាមខាងត្បូង)|ក្រសួងការបរទេស]] (''Bộ Ngoại giao'')<ref name=Doling/>{{rp|១៦១–២}} * ក្រសួងសុខាភិបាល (''Bộ Y tế'')<ref name=Doling/>{{rp|៣៣០}} * ក្រសួងយុត្តិធម៌ (''Bộ Tư pháp'')<ref name=Doling/>{{rp|២៩០}} * [[ក្រសួងការពារជាតិ (វៀតណាមខាងត្បូង)|ក្រសួងការពារជាតិ]] (''Bộ Quốc phòng''<ref name=Doling/>{{rp|១៣៩–៤០}}) * [[នគរបាលជាតិនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម|ក្រសួងនគរបាល]] (''Bộ Tư lệnh Cảnh sát Quốc gia'')<ref name=Doling/>{{rp|៤៦៦}} * ក្រសួងសាធារណការ និងគមនាគមន៍ (''Bộ Công chính và Truyền thông'')<ref name=Doling/>{{rp|១៩១}} * ក្រសួងបដិវត្តន៍អភិវឌ្ឍន៍ ===បំណែងចែករដ្ឋបាល=== ====ខេត្ត==== [[File:Southvietmap.jpg|thumb|ផែនទីនៃតំបន់រដ្ឋបាល និងយោធភូមិភាគនៃវៀតណាមខាងត្បូង]] វៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានបែងចែកទៅជាសែសិបបួនខេត្ត៖ {|class=wikitable !ឈ្មោះ!!ចំនួនប្រជាជន<br />(ប៉.ស្ម. ១៩៦៨)<ref>{{Cite web |date=1 July 1968 |title=Pacific Stars and Stripes MACV Orientation Edition |url=https://www.vietnam.ttu.edu/reports/images.php?img=/images/1310/13100201002.pdf |access-date=18 July 2026 |publisher=Pacific Stars and Stripes |page=9 |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308144921/https://www.vietnam.ttu.edu/reports/images.php?img=%2Fimages%2F1310%2F13100201002.pdf |url-status=live}}</ref>!!ទីរួមខេត្ត |- |[[ខេត្តក្វាងជិ]]<br>Quảng Trị||២៧៩,០៨៨||[[សង្កាត់ក្វាងជិ|ក្វាងជិ]] |- |[[ហ្វេ|ខេត្តធួធៀន]]<br>Thừa Thiên||៦៣៣,៧៩៩||[[ហ្វេ (ទីរួមខេត្ត)|ហ្វេ]] |- |[[ខេត្តក្វាងណាម]]<br>Quảng Nam||៩១៥,១២៣||[[ហូយអាន (ក្រុង)|ហូយអាន]] |- |[[ខេត្តក្វាងទីន]]<br>Quảng Tín||៣០៦,៥១៨||[[តាមគី]] |- |[[ខេត្តក្វាងង៉ាយ]]<br>Quảng Ngãi||៦៧៨,៦០៦||[[ក្វាងង៉ាយ (ក្រុង)|ក្វាងង៉ាយ]] |- |[[ខេត្តកនទុម]]<br>Kon Tum||១០៤,២៤១||[[កនទុម]] |- |[[ខេត្តប៊ិញឌិញ]]<br>Bình Định||៩០២,០៨៥||[[គ្វីញើន]] |- |[[ខេត្តប៉្លីគូ]]<br>Pleiku||១៩២,៦៨២||[[ផ្លាយគូ|ប៉្លីគូ]] |- |[[ខេត្តហ៊្វូប៊ុន]]<br>Phú Bổn||៥១,៣១៣||[[អាយ៉ុនប៉ា|ហោប៊ុន]] |- |[[ខេត្តហ្វូអៀន]]<br>Phú Yên||៣២៩,៤៦៤||[[ទ្វីហ្វា]] |- |[[ខេត្តដាក់ឡាក់]]<br>Đắk Lắk||២៩៣,១៩៤||[[បួនម៉ាធួត]] |- |[[ខេត្តខាញ់ហូ]]<br>Khánh Hòa||៤០៣,៩៨៨||[[ញ៉ាត្រាង]] |- |[[ខេត្តដាក់ណុង|ក្វាងឌឹក]]<br>Quảng Đức||២៨,៨៦៣||[[យ៉ាងៀ]] |- |[[ខេត្តទ្វៀនឌឹក]]<br>Tuyên Đức||៩៣,៦៤៦||[[ដាឡាត់]] |- |[[ខេត្តនិញថ្វឹន]]<br>Ninh Thuận||១៥៦,១៩៤||[[ផាន់រាំង-ថាប់ចាម|ផាន់រាំង]] |- |[[ខេត្តឡឹមដុង]]<br>Lâm Đồng||៦៥,៥៦១||[[បាវឡុក]] |- |[[ខេត្តប៊ិញថ្វឹន]]<br>Bình Thuận||២៦៧,៣០៦||[[ហ្វានធៀត]] |- |[[ខេត្តហ្វឿកឡុង]]<br>Phước Long||១០៤,២១៣||[[ហ្វឿកឡុង (ប៊ិញហ្វឿក)|ហ្វឿកប៊ិញ]] |- |[[ខេត្តឡុងខាញ់]]<br>Long Khánh||១៤៤,២២៧||[[ឡុងខាញ់ (ទីក្រុង)|ស៊ួនឡុក]] |- |[[ខេត្តប៊ិញទុយ]]<br>Bình Tuy||៥៩,០៨២||[[ឡាហ្គី|ហាំតឹន]] |- |[[ខេត្តប៊ិញឡុង]]<br>Bình Long||៧០,៣៩៤||[[អានឡុក]] |- |[[ខេត្តរោងដំរី|ខេត្តតីនិញ]]<br>Tây Ninh||២៣៥,៤០៤||[[តីនិញ (ទីក្រុង)|តីនិញ]] |- |[[ខេត្តប៊ិញសឿង]]<br>Bình Dương||២៣៥,៤០៤||[[ធូសឹវម៉ុត|ហ្វូកឿង]] |- |[[ខេត្តបៀនហ្វា]]<br>Biên Hòa||៤៤៩,៤៦៨||[[បៀនហ្វា]] |- |[[ខេត្តហ្វឿកទុយ]]<br>Phước Tuy||||[[បាសៀ|ហ្វឿកឡេ]] |- |[[ខេត្តហឺវងៀ]]<br>Hậu Nghĩa||២៧៩,០៨៨||[[ហឺវងៀ|ហៀមកឿង]] |- |[[ខេត្តយ៉ាឌិញ]]<br>Gia Định||១,០៨៩,៧៧៣||[[យ៉ាឌិញ]] |- |[[ខេត្តកំពង់គោ|ខេត្តឡុងអាំន]]<br>Long An||||[[តឹនអាន]] |- |[[ខេត្តហ្គរកុង]]<br>Gò Công||||[[ហ្គរកុង (ទីក្រុង)|ហ្គរកុង]] |- |[[ខេត្តឌិញទឿង]]<br>Định Tường||||[[មីថរ]] |- |[[ខេត្តគៀកទឿង]]<br>Kiến Tường||៤២,៥៩៧||[[គៀកទឿង|ម៉ុកហ្វា]] |- |[[ខេត្តផ្សារដែក|ខេត្តគៀនហ្វុង]]<br>Kiến Phong||||[[កាវឡាញ់]] |- |[[ខេត្តមាត់ជ្រូក|ខេត្តចឺវដុក]]<br>Châu Đốc||៥៧៥,៩១៦||[[ចឺវដុក|ចឺវហ្វូ]] |- |[[ខេត្តមាត់ជ្រូក|ខេត្តអានសាង]]<br>An Giang||៤៩១,៧១០||[[ឡងស្វៀន]] |- |[[ខេត្តសាឌេក]]<br>Sa Đéc||២៦៤,៥១១||[[សាឌេក (ទីក្រុង)|សាឌេក]] |- |[[ខេត្តក្រមួនស|ខេត្តគៀនយ៉ាង]]<br>Kiên Giang||៣៨៧,៦៣៤||[[រ៉ាក់យ៉ា]] |- |[[ខេត្តហ្វុងឌិញ]]<br>Phong Dinh||៤២៦,០៩០||[[ទីក្រុងព្រែកឫស្សី|កឹនថឺ]] |- |[[ខេត្តលង់ហោរ|ខេត្តវិញឡង]]<br>Vĩnh Long||៥០០,៨៧០||[[វិញឡង]] |- |[[ខេត្តកំពង់ឫស្សី|ខេត្តគៀនហ្វា]]<br>Kiến Hòa||៥៨២,០៩៩||[[បេនជេ|ឈូកយ៉ាង]] |- |[[ខេត្តវិញប៊ិញ]]<br>Vĩnh Bình||៤០៤,១១៨||[[ត្រាវិញ|ហ្វូវិញ]] |- |[[ខេត្តឈឿងធៀន]]<br>Chương Thiện||២៤៨,៧១៣||[[វិថាញ់ (ទីក្រុង)|វិថាញ់]] |- |[[ខេត្តឃ្លាំង|ខេត្តបាស៊ៀន]]<br>Ba Xuyên||៣៥២,៩៧១||[[ទីរួមខេត្តឃ្លាំង|ខាញ់ហ៊ឹង]] |- |[[ខេត្តពលលាវ|ខេត្តបាកលៀវ]]<br>Bạc Liêu||២៥៩,៨៩១||[[ទីរួមខេត្តពលលាវ|វីញឡឺយ]] |- |[[ខេត្តអានស្វៀន]]<br>An Xuyên||២៣៥,៣៨៩||[[ខេត្តទឹកខ្មៅ|ក្វ័នឡុង]] |- |[[ទីក្រុងហូជីមិញ|សៃហ្គន]]<br>Saigon||១,៦២២,៦៧៣||សៃហ្គន |} ====តំបន់==== ពេញមួយប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ខ្លួន វៀតណាមខាងត្បូងបានអនុវត្តកំណែទម្រង់ជាច្រើនដែលនាំឱ្យប៉ះពាល់ដល់ទម្រង់ទឹកដីរដ្ឋបាលរបស់ខ្លួន។<ref name="Mocban-South-Vietnam-administrative-divisions">{{Cite web |date=2021 |title=Significant Collections > Fonds of the Tòa Đại Biểu Chánh Phủ Tại Trung Nguyên Trung Phần or the Office of the Government's Representative in Central Midlands |url=https://mocban.vn/en/about-us/significant-collections/#2ed77c7ea1169d011b4e6674590c3125 |access-date=19 July 2026 |website=Royal Woodblocks of Nguyễn Dynasty – World Documentary Heritage |publisher=The National Archives Center No. 4 (State Records and Archives Department of Vietnam) |archive-date=12 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412140547/https://mocban.vn/en/about-us/significant-collections/#2ed77c7ea1169d011b4e6674590c3125 |url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៤ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៦ លោកប្រធានាធិបតីឌៀមបានអនុម័តកំណែទម្រង់លើប្រព័ន្ធបែងចែករដ្ឋបាលនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមក្នុងក្រឹត្យលេខ ១៤៧ក/ណវ (147a/NV)។<ref name="Mocban-South-Vietnam-administrative-divisions" /> ក្រឹត្យមួយនេះបានបែងចែក[[វៀតណាមកណ្ដាល|តំបន់កណ្តាល]]ប្រទេសវៀតណាម (Trung phần) ទៅជាពីរតំបន់ផ្សេងគ្នាគឺ តំបន់កណ្តាលក្នុង (Trung nguyên Trung phần) និងតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល (Cao nguyên Trung phần)។<ref name="Mocban-South-Vietnam-administrative-divisions" /> ក្រោមក្រឹត្យដដែរនោះ ការិយាល័យតំណាងរបស់រដ្ឋាភិបាលកណ្ដាលដែលបានតែងតាំង ក៏ដូចជាការិយាល័យជំនួយការតំណាងត្រូវបានបង្កើតឡើងសម្រាប់តំបន់កណ្ដាល (Trung Phần) ដោយការិយាល័យតំណាងចម្បងមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងទីក្រុង[[បួនម៉ាធួត]] ខណៈជំនួយការវិញគឺមានការិយាល័យនៅទីក្រុងហ្វេ។<ref name="Mocban-South-Vietnam-administrative-divisions" /> បន្ទាប់ពីរដ្ឋប្រហារផ្តួលរំលំឌៀមនៃឆ្នាំ១៩៦៣ តំណាងរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលនៅក្នុងតំបន់កណ្ដាល (Trung Phần) ត្រូវបានប្ដូរចេញបន្តិចម្តងៗដោយជំនួសវិញដោយមេបញ្ជាការតំបន់យុទ្ធសាស្ត្រ (Tư lệnh Vùng Chiến thuật) ដែលស្ថិតក្រោមរដ្ឋបាលយោធា។<ref name="Mocban-South-Vietnam-administrative-divisions" /> យ៉ាងណា តំបន់រដ្ឋបាលយោធានោះត្រូវបានលុបជំនួសវិញដោយរដ្ឋបាលស៊ីវិលវិញក្រោយការបោះឆ្នោតព្រឹទ្ធសភាឆ្នាំ១៩៦៧។<ref name="Mocban-South-Vietnam-administrative-divisions" /> នៅថ្ងៃទី១ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៩ ក្រោមលោកប្រធានាធិបតីធៀវបានប្រកាសច្បាប់ ០០១/៦៩ ចូលជាធរមាន ដោយលុបបំបាត់ចោលនូវការិយាល័យតំណាងនិងជំនួយការតំណាងនៃរដ្ឋាភិបាល ហើយក្រោយមកទៀតនៅថ្ងៃទី១២ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៦៩ ក្រឹត្យលេខ ៥៤៤ – NĐ/ThT/QTCS ក៏ត្រូវបានអនុម័តបន្ថែមដោយលុបចោលទាំងស្រុងនូវរដ្ឋបាលស៊ីវិលនៃ Trung Nguyen Trung Phần និងជំនួសវិញដោយរដ្ឋបាលយោធា (Tư lệnh Vùng Chiến thuật)។<ref name="Mocban-South-Vietnam-administrative-divisions" /> ==យោធា== {{Main|កងកម្លាំងយោធានៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម}} កងកម្លាំងយោធានៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម (Quân lực Việt Nam Cộng hòa – QLVNCH) ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី៣០ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៥៥<ref>{{Cite book |last1=Rottman |first1=Gordon |title=Army of the Republic of Vietnam 1955–75, Men-at-arms series 458 |last2=Bujeiro |first2=Ramiro |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=2010 |isbn=978-1-84908-182-5 |page=7}}</ref> ដោយកើតចេញពីអតីតអង្គភាពជំនួយអាណានិគមឥណ្ឌូចិននៃកងទ័ពសហភាពបារាំង។ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងនេះត្រូវបានបែងចែកចេញជាប្រភេទអង្គភាពធំៗសំខាន់ៗមានដូចជា៖ * [[កងទ័ពនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម]] * [[កងទ័ពជើងអាកាសនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម]] * [[កងទ័ពជើងទឹកនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម]] * [[កងពលម៉ារីននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម]] == មើលផងដែរ == *[[សង្គ្រាមវៀតណាម]] *[[វៀតណាមខាងជើង]] *[[វៀតកុង]] *[[ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម]] ==កំណត់សម្គាល់== {{reflist|group=ស}} == ឯកសារយោង == {{Reflist}} {{Stub}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វៀតណាមខាងត្បូង]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតប្រទេសក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមវៀតណាម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតសាធារណរដ្ឋ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតប្រទេសនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍]] 0vfo4kmqxosy8b98r5basy6zx3bti98 កៅស៊ូ 0 49397 337425 313914 2026-07-19T09:59:50Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 337425 wikitext text/x-wiki '''ស៊ូៗ''' គឺជាឈ្មោះឈើមួយប្រភេទមានជ័រស្អិតយឺត សម្រាប់ធ្វើសម្ភារៈបានច្រើនយ៉ាង ដំណាំកៅស៊ូ គឺជាដំណាំប្រភេទឧស្សាហកម្មមួយដ៏ធំ ដែលបានផ្ដល់អត្ថប្រយោជន៍ជាច្រើនមិនថាក្នុងវិស័យកសិកម្ម និងវិស័យឧស្សាហកម្ម ក៏ជាវត្ថុធាតុដើមជាដើម។ កៅស៊ូជា[[វត្ថុធាតុផក់លីមឺរ]] (polymer) ដែលមានទាំងកម្លាំងមេកានិចខ្ពស់ និងសមត្ថភាពបត់បែនខ្ពស់។ កៅស៊ូត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរតិចតួចនៅពេលដែលប៉ះពាល់នឹងកំដៅឬត្រជាក់ អ៊ីសូឡង់កំដៅ អ៊ីសូឡង់អគ្គិសនី មិនរលាយក្នុងទឹក ប៉ុន្តែរលាយក្នុងសារធាតុរំលាយសរីរាង្គមួយចំនួនផ្សេងទៀត។ កៅស៊ូអាចប្រើសម្រាប់ធ្វើ សំបកកង់ បាល់ទាត់ បាល់ទះ ជាដើម។ [[ឯកសារ:Latex - Hevea - Cameroun.JPG|រូបភាពតូច|ការប្រមូលផលជ័រពីដើមកៅស៊ូនៅប្រទេសកាមេរូន]] កៅស៊ូគឺជាដំណាំទី២ បន្ទាប់ពីស្រូវនិងជាដំណាំឧស្សាហកម្មសំខាន់ជាងគេនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ដំណាំប្រភេទនេះត្រូវបាននាំចូលក្នុងប្រទេសកម្ពុជាដោយក្រុមហ៊ុនឯកជនបារាំងកាលពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩១០ (ឬប្រហែលឆ្នាំ១៩២០)<ref>{{Cite web |title=Research |url=https://www.crri.com.kh/history/rubberhistoryincambodia/9 |access-date=2023-07-21 |website=www.crri.com.kh |archivedate=2023-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230721030800/https://www.crri.com.kh/history/rubberhistoryincambodia/9 |url-status=dead }}</ref> ដំណាំប្រភេទនេះភាគច្រើនគេដាំនៅលើតំបន់ដីក្រហមដូចជាខេត្តកំពង់ចាម ខេត្តក្រចេះ ខេត្តរតនគិរី និងខេត្តព្រះសីហនុផងដែរ។ ដំណាំកៅស៊ូជាដំណាំមួយដែលមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងក្នុងសេដ្ឋកិច្ចជាតិជាប្រភពចំណូលថវិកាជាតិនិងប្រភពការងាររបស់ប្រជាជន។ <ref>សៀវភៅឯកសារសិក្សាសង្គម</ref> == សូមមើលផងដែរ == • [[ល្ង]] • [[អង្ករ]] == ឯកសារយោង == qeyi4b1d9et2e1hd3phi15wvnv80x8r