វិគីភីឌា kmwiki https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98 MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter មេឌា ពិសេស ការពិភាក្សា អ្នកប្រើប្រាស់ ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់ វិគីភីឌា ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា ឯកសារ ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ មេឌាវិគី ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី ទំព័រគំរូ ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ ជំនួយ ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1770 342502 340959 2026-11-04T10:06:35Z CommonsDelinker 142 Removing [[:c:File:1000_Cambodian_Riels_-_2016.jpg|1000_Cambodian_Riels_-_2016.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Banknotes of Cambodia|]]. 342502 wikitext text/x-wiki {{pp-move-indef}} {{pp-move-indef}} {{Infobox country |native_name = |conventional_long_name = ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា |image_flag = Flag of Cambodia.svg |flag_type = [[ទង់ជាតិកម្ពុជា|ទង់ជាតិ]] |image_coat = Royal arms of Cambodia.svg |symbol_type = [[ព្រះរាជសង្ហារកម្ពុជា|ព្រះសង្ហារ]] |image_map = Cambodia on the globe (Cambodia centered).svg |map_caption = ទីតាំងប្រទេសកម្ពុជា (ក្រហម) នៅលើភូគោល |national_motto = <br>[[File:CambodiaMotto.svg|160px]] <br> |national_anthem = <center>''[[នគររាជ]]'' </center> <center>[[File:United States Navy Band - Nokoreach.ogg]]</center> |languages_type = ភាសាផ្លូវការ<br/>{{nobold|និង ភាសាជាតិ}} |languages = [[ភាសាខ្មែរ]] |languages2_type = [[w: Official script|អក្សរផ្លូវការ]] |languages2 = [[អក្សរខ្មែរ]] |usual_languages = [[ភាសាខ្មែរ]] និង[[ភាសាបារាំង]] |national_flower = [[រំដួល]] |ethnic_groups = {{unbulleted list | ៩៥.៦% [[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]] | ២.៤% [[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម្ប៍]] | ១.៥% [[ជនជាតិចិន|ចិន]] | ០.២% [[ជនជាតិខ្មែរវៀតណាម|វៀតណាម]] | ០.៣% [[ក្រុមជនជាតិនៅកម្ពុជា|ក្រុមជនជាតិផ្សេងៗ]]<ref name="CSES2019">{{Cite web|url=http://nis.gov.kh/nis/CSES/Final%20Report%20of%20Cambodia%20Socio-Economic%20Survey%202019-20_EN.pdf|title=ការស្ទង់មតិសេដ្ឋកិច្ចសង្គមកម្ពុជាឆ្នាំ២០១៩–២០២០ (ភាសាអង់គ្លេស)|work=ក្រសួងផែនការ,|publisher=វិទ្យាស្ថានស្ថិតិជាតិ,|date=November 2018|accessdate=8 តុលា 2022|archivedate=2022-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221016033813/http://nis.gov.kh/nis/CSES/Final%20Report%20of%20Cambodia%20Socio-Economic%20Survey%202019-20_EN.pdf|url-status=dead}}</ref> }} |ethnic_groups_year = ២០១៩ |religion = {{unbulleted list | ៩៧.១% [[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ព្រះពុទ្ធសាសនា]] ([[សាសនារដ្ឋ]]) | ២.០% [[ជនជាតិខ្មែរអ៊ីស្លាម|ឥស្លាមសាសនា]] | ០.៣% [[ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅប្រទេសកម្ពុជា|គ្រិស្តសាសនា]] | ០.៥% [[សាសនានៅប្រទេសកម្ពុជា|សាសនាផ្សេងៗ]]<ref name="Census 2019">{{Cite report |url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf |title=(ភាសាអង់គ្លេស) ជំរឿនប្រជាជនទូទៅនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាឆ្នាំ ២០១៩ – របាយការណ៍ជាតិស្តីពីលទ្ធផលជំរឿនចុងក្រោយ |last=[[ក្រសួងផែនការ|ក្រសួងផែនការ]], វិទ្យាស្ថានស្ថិតិជាតិ |date=2020 |publisher=ក្រសួងផែនការ, វិទ្យាស្ថានស្ថិតិជាតិ |access-date=8 តុលា 2022 |archivedate=2022-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf |deadurl=yes }}</ref> }} |religion_year = ២០១៩ |capital_type = រាជធានី |capital = [[ភ្នំពេញ]] |coordinates = {{Coord|11|33|N|104|55|E|type:city|display=inline,title}} |largest_city = capital |government_type = [[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]][[ប្រព័ន្ធអាស្រ័យសភា|អាស្រ័យសភា]][[រដ្ឋឯកភូត|ឯកភូត]] |leader_title1 = [[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ]] |leader_name1 = [[នរោត្តម សីហមុនី]] |leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] |leader_name2 = [[ហ៊ុន ម៉ាណែត]] |leader_title3 = [[ព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា|ប្រធានព្រឹទ្ធសភា]] |leader_name3 = [[ហ៊ុន សែន]] |leader_title4 = [[រដ្ឋសភាកម្ពុជា|ប្រធានរដ្ឋសភា]] |leader_name4 = [[ឃួន សុដារី]] |legislature = [[សភាតំណាងរាស្ត្រកម្ពុជា|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] |upper_house = [[ព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា|ព្រឹទ្ធសភា]] |lower_house = [[រដ្ឋសភាកម្ពុជា|រដ្ឋសភា]] |sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|និម្មិតកម្ម]] |established_event2 = [[នគរភ្នំ]] |established_date2 = ៦៨–៥៥០ |established_event3 = [[នគរចេនឡា]] |established_date3 = ៥៥០–៨០២ |established_event4 = [[អាណាចក្រខ្មែរ]] |established_date4 = ៨០២–១៤៣១ |established_event5 = [[អាណានិគមបារាំង|អាណានិគមកិច្ចបារាំង]] |established_date5 = ១១ សីហា ១៨៦៣ |established_event6 = [[ពិធីបុណ្យឯករាជ្យជាតិកម្ពុជា|ប្រកាសឯករាជ្យ]] |established_date6 = ៩ វិច្ឆិកា ១៩៥៣ |established_event7 = [[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ឆ្នាំ១៩៩១|សន្ធិសញ្ញាទីក្រុងប៉ារីស]] |established_date7 = ២៣ តុលា ១៩៩១ |established_event8 = [[រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|រដ្ឋធម្មនុញ្ញបច្ចុប្បន្ន]] |established_date8 = ២៤ កញ្ញា ១៩៩៣ |area_rank = ទី៨៨ |area_magnitude = |area_km2 = ១៨១,០៣៥ |area_size = 1 E7 |percent_water = ២.៥ |population_estimate = {{IncreaseNeutral}}១៦,៧១៣,០១៥<ref>{{CIA World Factbook link|country=Cambodia|access-date=8 តុលា 2022|year=2022}}</ref> |population_estimate_year = ២០២២ |population_estimate_rank = ទី៧២ |population_density_km2 = ៨៧ |population_density_sq_mi = ២១១.៨ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = |GDP_PPP_year = ២០២២ |GDP_PPP = {{IncreaseNeutral}} ៨៧.៨៦៥&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ<ref name=imf2>{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/April/weo-report?c=522,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2021&ey=2023&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=(ភាសាអង់គ្លេស) ទិន្នន័យមូលដ្ឋាននៃទស្សនវិស័យលើសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក៖ ខែមេសា ឆ្នាំ ២០២២ – កម្ពុជា|publisher=មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ}}</ref> |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_per_capita = {{IncreaseNeutral}} ៥,៤៩៣ ដុល្លារ<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal = {{IncreaseNeutral}}២៨.០២០&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = ២០២២ |GDP_nominal_per_capita = {{IncreaseNeutral}}១,៧៥២ ដុល្លារ<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = |Gini = ៣៦.០ |Gini_ref = <ref>{{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/content/income-gini-coefficient |title=សប្បសិទ្ធិប្រាក់ចំណូលជីនី |publisher=ធនាគារពិភពលោក |website=hdr.undp.org, |accessdate=27 November 2020}}</ref> |Gini_category = <span style="color:#fc0;">មធ្យម</span> |Gini_year = ២០១៣ |HDI_year = ២០២១ |HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> |HDI = ០.៦០០ |HDI_ref = <ref>{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf |title=របាយការណ៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្សឆ្នាំ ២០២១/២០២២|publisher=កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ|date=8 September 2022|accessdate=៨ តុលា 2022}}</ref> |HDI_rank = ទី១៤៦ |HDI_category = <span style="color:#fc0;">មធ្យម</span> |currency = [[រៀល]] (៛) |currency_code = KHR |time_zone = [[ម៉ោងឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិន]] (ICT) |utc_offset = +០៧:០០ |drives_on = ស្ដាំ |cctld = [[.kh]] |iso3166code = KH |calling_code = [[លេខទូរសព្ទនៅកម្ពុជា|+៨៥៥]] |footnote1 = លុយ[[ដុល្លារ​អាមេរិក]]ត្រូវបានចាយជាញឹកញាប់ |wikidata = Q424 }} '''ប្រទេសកម្ពុជា''' ({{IPA-km|kɑmˈpuˈciə|IPA}}, {{IPA-km|កាំ'ពុ'ជា|Khmer}}) ដោយមានឈ្មោះ​ជាផ្លូវ​ការថា '''ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា''' គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅផ្នែកខាងត្បូងនៃ[[ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន]] ក្នុងតំបន់[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]។ ប្រទេសកម្ពុជាមានផ្ទៃក្រឡាសរុប ១៨១,០៣៥ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដោយមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេស[[ថៃ]]នៅភាគខាងលិចនិងពាយ័ព្យ ប្រទេស[[ឡាវ]]នៅភាគឦសាន្ត ប្រទេស[[វៀតណាម]]នៅភាគខាងកើត និង[[ឈូងសមុទ្រថៃ]]​នៅភាគនិរតី។ រាជធានី និងទីក្រុងធំបំផុតក្នុងប្រទេសគឺ [[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]។ ដោយមានប្រជាជន​ជាង ១៦ លាននាក់ កម្ពុជាស្ថិតក្នុងលំដាប់[[បញ្ជីរាយនាម ប្រទេសតាមចំនួនប្រជាជន|ទី៧២]]​ក្នុង​​លោក [[បញ្ជីរាយនាម ប្រទេសនៅអាស៊ីតាមចំនួនប្រជាជន|ទី២៧]]ក្នុង[[ទ្វីបអាស៊ី]] និងទី៧ក្នុង[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]។ ប្រជាជនជិតពាក់កណ្តាលប្រមូលផ្តុំកុះករនៅតំបន់វាលរាប ទំហំប្រហែល ១៤% នៃផ្ទៃសរុប។ សាសនាជាផ្លូវការ គឺ [[ព្រះពុទ្ធសាសនា]][[ថេរវាទ]] ដែលកាន់ដោយប្រជាជនប្រហែល ៩០%។ ជន​ជាតិ​ភាគ​តិច​ក្នុង​ប្រទេស​នេះ រួមមាន: ជនជាតិ[[ជនជាតិវៀតណាម|វៀតណាម]] [[ជនជាតិចិន|ចិន]] [[ជនជាតិចាម|ចាម]] និង​[[ខ្មែរលើ|កុលសម្ព័ន្ធភ្នំ]] ៣០ ជនជាតិផ្សេងៗ​ទៀត។  រាជធានី​ និង ទីក្រុង​ធំ​បំផុតគឺ ​[[ភ្នំពេញ]] ដែលជា​មជ្ឈមណ្ឌល​នយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច និង ​វប្បធម៌​នៃ​កម្ពុជា។ កម្ពុជាជា[[រដ្ឋឯកភាព]] ក្រោមរបប[[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]​ និង[[របបរដ្ឋសភា]][[ប្រជាធិបតេយ្យ]] ដែលមានព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហមុនី]] ជ្រើសតាំងដោយ[[ក្រុមប្រឹក្សារាជសម្បត្តិ]] ជា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ]]​ និងជា[[ប្រមុខរដ្ឋ|ព្រះប្រមុខរដ្ឋ]]។ ប្រមុខរាជរដ្ឋាភិបាល មាន[[ហ៊ុន សែន]] ជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ជាមេដឹកនាំដែលកាន់តំណែងយូរបំផុតនៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ ដែលបានដឹកនាំប្រទេសកម្ពុជាអស់រយៈពេលជាង ​៣០ ឆ្នាំមក​ហើយ។ ឯមេដឹកនាំចលនាប្រឆាំងនិងដែលមានប្រជាប្រិយបំផុតក្នុងសង្គមខ្មែរគឺ [[សម-រង្សុី]] ដែលធ្លាប់បានជាប់ជាតំណាងរាស្រ្តនៃនីតិកាលទី១ ឆ្នាំ១៩៩៣ មក។ ឈ្មោះបុរាណរបស់កម្ពុជាគឺ "កម្ពុជៈ" ([[ភាសាសំស្ក្រឹត|សំស្ក្រឹត]]: कंबुज)។<ref name="CHANDLER">David P. Chandler (1992) ''History of Cambodia''. Boulder, CO: Westview Press, ISBN 0813335116.</ref> នៅ​ឆ្នាំ​ ៨០២ ​នៃ ​គ.ស. ព្រះ​បាទ​[[ជយវម៌្មទី២]]​បាន​ប្រកាស​ព្រះ​អង្គ​ឯង​ជា​ព្រះ​មហាក្សត្រ ដែលយើងអាចសម្គាល់ឃើញនូវ​ការ​ចាប់កំណើត​នៃ​[[អាណាចក្រខ្មែរ|មហារាជាណាចក្រ​ខ្មែរ]]ដ៏រុងរឿង​អស់​រយៈពេល​ជាង​ ៦០០​ ប្លាយឆ្នាំ ហើយ​ព្រះ​មហាក្សត្រ​សោយ​រាជ្យ​បន្ត​បន្ទាប់ពីទ្រង់នោះ បានបន្ត​ត្រួតត្រាមួយ​ភាគធំ​នៃ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ និង​​ប្រមូលផ្ដុំ​អំណាច ព្រម​ទាំង​ភោគ​ទ្រព្យ​​ច្រើន​លើស​លប់ជាងគេ។ ព្រះ​[[រាជាណាចក្រឥណ្ឌូបនីយកម្ម]]​មួយនេះ​បាន​កសាង​ប្រាសាទ​បូជនីយដ្ឋាន​នានា ដូចជា​[[អង្គរវត្ត]] និង​បាន​សម្រួល​ដល់​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​[[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាព្រហ្មញ្ញ​]] ហើយនិង[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]​នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​មួយភាគធំ។ បន្ទាប់​ពី​ការ​ធ្លាក់សម័យ​[[អង្គរ]]​ទៅកណ្ដាប់ដៃនៃ[[នគរអយុធ្យា|អយុធ្យា]]​នៅ​សតវត្ស​ទី​១៥មក កម្ពុជា​បាន​ប្រែ​ក្លាយ​ជា​ប្រទេស​ចំណុះ​មួយ​នៅ​ចន្លោះ​ប្រទេស​ជិត​ខាង​របស់​ខ្លួន​រហូត​ដល់​ប្រទេស​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​អាណានិគមកិច្ច​ដោយ​ពួក​បារាំង​នៅ​ពាក់​កណ្ដាល​សតវត្ស​ទី​១៩។ កម្ពុជា​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​ពី​បារាំង​មក​វិញ​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៥៣។ [[សង្គ្រាមវៀតណាម]]បាន​រីក​រាល​ដាល​ដល់​កម្ពុជា ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​មាន​ការ​ងើប​ឡើង​របស់​ពួក​[[ខ្មែរក្រហម]] ដែល​ពួកនោះបាន​ដណ្ដើម​កាន់កាប់បាន​ទីក្រុងភ្នំពេញ​នៅ​ឆ្នាំ ​១៩៧៥ ហើយ​បាន​បន្ដ​[[ការប្រល័យពូជសាសន៍ខ្មែរ]] ចាប់​ពីឆ្នាំ ១៩៧៥-១៩៧៩ និង​ក្រោយ​មក​បាន​វាយ​ប្រយុទ្ធ​នឹង​ពួក​យួន​ដែល​នៅ​ពី​ក្រោយ​ខ្នង​របប​[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា]]​កំឡុង​សម័យ[[សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម]] (១៩៧៩-១៩៩១)។ បន្ត​បន្ទាប់​ពី[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស១៩៩១]] កម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​អភិបាលកិច្ច​មួយរយៈពេល​ខ្លី​ដោយក្រុម​[[អាជ្ញាធរអន្តរកាលសហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា|បេសកកម្មសហប្រជាជាតិ]] (១៩៩២-១៩៩៣) ក្រោយ​ពី​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ទៅ គេ​​ឃើញមានអ្នក​បោះ​ឆ្នោតប្រហែល ៩០%​ ​បាន​បោះ​ឆ្នោត​ ហើយអង្គការសហប្រជាជាតិ ក៏​បាន​ដកថយ​ចេញពីកម្ពុជាទៅវិញ។ [[ការប៉ះទង្គិចគ្នា១៩៩៧នៅកម្ពុជា|រដ្ឋប្រហារឆ្នាំ១៩៩៧]] បាន​ធ្វើឱ្យលោក[[ហ៊ុន សែន]] និង [[គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា]]របស់លោក ស្ថិតនៅក្នុងអំណាចរហូតដល់ឆ្នាំ២០១៧ សព្វថ្ងៃនេះ។ កម្ពុជា​បាន​ងើប​មុខ​ឡើង​វិញ​ប៉ុន្មានឆ្នាំ​ក្រោយ​មក​ក្នុង​មណ្ឌល​នៃ​ឥទ្ធិពល​[[សង្គមនិយម]] ជា​[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា]]​រហូត​ដល់​ឆ្នាំ​ ១៩៩៣។ បន្ទាប់​ពី​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​នៃ​គម្លាត​ឆ្ងាយ ប្រជាជាតិ​ដែល​ត្រូវ​បាន​បំផ្លិច​បំផ្លាញ​ដោយ​សារ​សង្គ្រាមមួយនេះ បាន​បង្រួប​បង្រួម​គ្នាឡើង​វិញ​ក្រោម​របប​រាជាធិបតេយ្យ​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៩៣ និង​បាន​ស្គាល់នូវ​ការ​រីក​ចម្រើន​យ៉ាង​លឿន​ក្នុង​វិស័យ​សេដ្ឋកិច្ច និង​[[ធនធានមនុស្ស]] ដែល​ពេល​នោះកំពុង​តែ​រស់រានឡើង​វិញក្រោយ​ពី​ប៉ុន្មាន​ទសវត្ស​នៃ​[[ខ្មែរក្រហម|សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណី]]​មក។ កម្ពុជា​ធ្លាប់​មាន​កំណត់ត្រា​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​កំណត់ត្រា​សេដ្ឋកិច្ច​ដ៏​ល្អ​បំផុត​នៅ​អាស៊ី ជាមួយ​នឹង​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ជា​មធ្យម ៦,០% ក្នុងរយៈ​ពេល​ ១០ ​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​នេះ។ វិស័យ​វាយនភណ្ឌ កសិកម្ម សំណង់ សម្លៀកបំពាក់ និង ​ទេសចរណ៍​ដ៏​ខ្លាំងក្លា​បាន​នាំ​ឱ្យ​មាន​ការ​បណ្ដាក់​ទុន​បរទេស និង​ការ​ដោះដូរ​ពាណិជ្ជកម្ម​អន្តរជាតិ។<ref>[http://www.phnompenhpost.com/index.php/2011051849188/Business/cambodia-to-outgrow-ldc-status-by-2020.html Cambodia to outgrow LDC status by 2020 | Business | The Phnom Penh Post – Cambodia's Newspaper of Record] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110521094658/http://www.phnompenhpost.com/index.php/2011051849188/Business/cambodia-to-outgrow-ldc-status-by-2020.html |date=2011-05-21 }}. The Phnom Penh Post (May 18, 2011). Retrieved on June 20, 2011.</ref> នៅ​ឆ្នាំ​២០០៥ ស្រទាប់​រ៉ែប្រេង និង​ឧស្ម័ន​ធម្មជាតិ​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​ខាង​ក្រោម​ទឹក​ក្នុង​ទឹក​ដី​កម្ពុជា និង​គ្រានោះដែរ​និស្សារណកម្ម​ពាណិជ្ជកម្មនឹង​ចាប់ផ្ដើម​ក្នុង​ឆ្នាំ ​២០១៣ ចំណូល​ប្រេង​ទាំងមូល​អាច​ជះ​ឥទ្ធិពល​ដល់​សេដ្ឋកិច្ច​កម្ពុជា​យ៉ាង​ខ្លាំង។<ref>{{cite news|title=ចំណូលប្រេងមិនដូចគ្នារហូត២០១៣: ក្រសួង|author=ឯក-ម៉ាដ្រា|date=១៩មករា ២០០៧|agency=រ៉យតឺរ|url=http://cambotoday.blogspot.com/2009/06/oil-revenue-not-likely-until-2013.html|accessdate=ថ្ងៃ ១៩ធ្នូ ២០១១|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118093421/http://cambotoday.blogspot.com/2009/06/oil-revenue-not-likely-until-2013.html|archivedate=2012-01-18|url-status=live}}</ref> ទោះបីមានការរីកចម្រើនខាងសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងណាក្ដី ពេលតែមួយក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ នោះដែរ [[លិបិក្រមអភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស]] (លអម) ចាត់ថ្នាក់កម្ពុជាក្នុងចំណាត់ថ្នាក់[[បញ្ជីប្រទេសតាមលិបិក្រមអភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស|ទី១៣៨]] (រួមជាមួយ [[លាវ]]) ក្នុងលក្ខខណ្ឌនៃការអភិវឌ្ឍមនុស្សចង្អុលបង្ហាញថាកម្ពុជាមានការរីកចម្រើនពីមធ្យមមកទាបមកទល់​សព្វថ្ងៃនេះ។<ref name="UNDP">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2013/|title= The 2013 Human Development Report – "The Rise of the South: Human Progress in a Diverse World"|publisher=[[Human Development Report|HDRO (Human Development Report Office)]] [[United Nations Development Programme]]|pages=144–147|accessdate=2 March 2013}}</ref> ==ឈ្មោះ==<!--linked--> '''{{main|ឈ្មោះនៃកម្ពុជា}}''' ឈ្មោះផ្លូវការនៃប្រទេសនេះជាភាសាខ្មែរគឺ '''ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា''' ជារឿយៗត្រូវបានគេកាត់ខ្លីថា'''កម្ពុជា'''។ តាមគ្រាមភាសា ខ្មែរភាគច្រើនតែងហៅប្រទេសរបស់ខ្លួនថា '''ស្រុកខ្មែរ''' ដែលមានន័យថា ''ដែនដីនៃពួកខ្មែរ'' រឺ តាមការប្រើប្រាស់ទម្រង់មិនសូវផ្លូវការមួយទៀត ''ប្រទេសកម្ពុជា'' ។ បើតាមវចនានុក្រមសម្ដេចសង្ឃរាជ[[ជួន ណាត|ជួន-ណាត]]បានពិពណ៌នាថា ពាក្យ​នេះ​ជា​ឈ្មោះ​នៃ ប្រទេស​ខ្មែរ​យើង យើង​ហៅ​ប្រទេស​របស់​យើង​ថា កម្ពុជ​រដ្ឋ ក៏​បាន ថា កម្ពុជ​ប្រទេស ក៏​បាន, ថា ប្រទេស​កម្ពុជា ក៏​បាន ថា ប្រទេស[[​ខ្មែរ]] ក៏​បាន ថា ខេមរ​ប្រទេស ក៏​បាន ថា [[ខេមរៈ|ខេមរ]]​រដ្ឋ ក៏​បាន កាល​ណា​បើ​កវី​ជាតិ​យើង​ត្រូវ​ការ​ប្រើ​ក្នុង​[[កាព្យ]] ឬ​ក្នុង​ការ​តែង​សេចក្ដី​ជា​ពាក្យ​រាយ​ខ្លះ យើង​អាច​ហៅ​ប្រទេស​យើង​បាន​តាម​ត្រូវ​ការ ប៉ុន្តែ​ពាក្យ​ប្រើ​ក្នុង​ផ្លូវ​ការ យើង​សរសេរ យើង​ហៅ កម្ពុជ​រដ្ឋ ឬ ប្រទេស​កម្ពុជា; ឯ​ជន​បរទេស គេ​ហៅ​តាម​យើង​ដែរ​ក៏​មាន គេ​ហៅ​តាម​ការ​សន្មតិ​របស់​គេ​ក៏​មាន ដូច​ជា​បារាំងសែស គេ​ហៅ​ប្រទេស​យើង​ថា​ ''Cambodge'', អង្គ្លេស ហៅ​ថា ''Cambodia'', អ្នក​បរទេស​ខ្លះ​ទៀត​ហៅ​ថា ''Cambodja'', ខ្លះ​ហៅ ''Kambuja'' ។ល។ ពាក្យនេះទំនងយកពីឈ្មោះរបស់រដ្ឋមួយដែលនៅឥណ្ឌាទ្វីប គឺរដ្ឋ[[កម្ពោជ]]កាលនៅជំនាន់ពុទ្ធកាលដូចប្រទេស[[ថៃ|សៀម]]កាលពីមុនក៏ធ្លាប់មានឈ្មោះថា[[អយុធ្យា]]ដែរ បើតាមពាក្យកម្ពោជនេះក្នុងវចនានុក្រមសម្ដេចសង្ឃដដែលមានន័យដូចតទៅ៖ ឈ្មោះ​រដ្ឋ​មួយ​ក្នុង​ជម្ពូទ្វីប (ឥណ្ឌា សម័យ​បច្ចុប្បន្ន) ជា​រដ្ឋ​រាប់​ឈ្មោះ​ចូល​ក្នុង​ចំនួន​ឈ្មោះ​រដ្ឋ​ទាំង ២១ គឺ ''[[កុរុ]], [[សក្កៈ]], [[កោសល]], [[មគធៈ]], [[អង្គៈ]], [[សិវិ]], [[កលិង្គៈ]], [[អវន្តិ]], [[បញ្ចាលៈ]], [[វជី]], [[គន្ធារៈ]], [[ចេតិយៈ]], [[វង្គៈ]], [[វិទេហៈ]], [[កម្ពោជ]], [[មទ្ទៈ]] ឬ [[មទ្រៈ]], [[ភគ្គៈ]], [[សីហឡៈ]], [[កស្មិរ]], [[កាសី]], [[បណ្ឌវៈ]]''។ រដ្ឋ​ទាំង ២១ ដែល​មាន​ឈ្មោះ​យ៉ាង​នេះ ចំពោះ​តែ​ក្នុង​បុរាណ​សម័យ​នា [[ជម្ពូ​ទ្វីប]] ([[ឥណ្ឌា]]), លុះ​ចំណេរ​កាល​ត​ៗ​មក​ដរាប​ដល់​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន ក៏​ក្លាយ​ជា​ឈ្មោះ​ផ្សេង​ៗ ទៅ​វិញ​ដោយ​ច្រើន, រដ្ឋ​ខ្លះ​ក៏​ជា​ឈ្មោះ​ដើម​ដដែល ដូច​ក្នុង​សម័យ​បុរាណ​ព្រេង​នាយ និង ក្នុង​សម័យ​នៃ​ព្រះ​សក្យមុនី​គោតម​សម្មាសម្ពុទ្ធ សឹង​មាន​ឈ្មោះ​ប្រាកដ​ក្នុង​គម្គីរ​[[ពុទ្ធសាសនា|ព្រះពុទ្ធសាសនា​]]រាល់​តែ​គម្ពីរ​សាស្រ្តា​របស់​ខ្មែរ​យើង ។ កម្ពុជាត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថា "Cambodia" ជាភាសាអង់គ្លេស និង "Cambodge"/"Kamboj" ជាភាសាបារាំង។ កម្ពុជា កាន់តែត្រូវបានគេស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយដោយពួកលោកខាងកើត និង Cambodia ត្រូវបានគេស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយដោយពួកលោកខាងលិច។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == '''{{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ}}''' ===បុរេប្រវត្តិ=== '''{{Main|បុព្វប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ}}''' [[File:Ewer from Cambodia, Angkorian era, 12th century, glazed stoneware, HAA.JPG|thumb|left|200px|គ្រឿងថ្មរលោងដែលចុះកាល​បរិច្ឆេទត្រឡប់ទៅសតវត្សទី១២។]] [[File:Bayon Angkor Relief1.jpg|thumb|200px|កងទ័ព[[អាណាចក្រខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅខាងឆ្វេងកំពុង​ធ្វើដំណើរទៅធ្វើសង្គ្រាមតទល់នឹង[[ចាម្ប៉ា|ចាម]] ពីចម្លាក់លៀនលើប្រាសាទ[[បាយ័ន]]។]] [[បុរេប្រវតិ្តសាស្រ្ត]]នៅ[[ឥណ្ឌូចិន]]មានរយៈពេលប្រហែល ១០០០ ០០០ ឆ្នាំហើយ។ មនុស្សនៅពេលនោះធ្លាប់ជាពួកអ្នកប្រមាញ់ និង[[បរកជន]]។ [[បុរាណវត្ថុវិទ្យា]] គិតថាមនុស្សមុនគេបំផុតគឺជាពួកម៉ាឡេ តែឥណ្ឌូចិនបានទទួលមនុស្សដែលមកពីខាងជើង និងជាជាតិពន្ធុ[[ខែ្មរ]]។ មានភស្តុតាងស្ដួចស្ដើងចំពោះការកាន់កាប់របស់មនុស្សជំនាន់[[អតិកញ្ញៈ]] (Pleistocene) នៃកម្ពុជាសម័យបច្ចុប្បន្ន ដែលរួមមានឧបករណ៍ក្រួស[[ហនុមានខៀវ]] (quartz)និង[[ក្វាតហ៊្សីត]] ដែលបានរកឃើញក្នុងស្រែថ្នាក់ៗជាច្រើនតាមបណ្ដោយទន្លេមេគង្គ ក្នុង[[ខេត្តស្ទឹងត្រែង]] និង[[ខេត្តក្រចេះ|ក្រចេះ]] និងក្នុង[[ខេត្តកំពត]] ទោះបីជាយ៉ាងណាការចុះកាលបរិច្ឆេទរបស់ទាំងនោះមិនអាចយកជាការបានទេ។ <ref name=stark2004>{{Cite book|author=មៀរៀម-ស្តាខ|editor1-first=អៀន|editor1-last=ហ្គ្លឹវ៉ឺរ|editor2-first=ភិតថឺរ-អ៊ែស|editor2-last=បិលវូដ|title=អាស៊ីអាគ្នេយ៍: ចាប់ពីបុរេប្រវត្តិសាស្ត្រដល់ប្រវត្តិសាស្ត្រ|year=២០០៥|publisher=រ៉ោតឡឺច|isbn=978-0-415-39117-7|chapter=កម្ពុជាសម័យបុរេអង្គរនិងអង្គរ|chapter-url=http://www.anthropology.hawaii.edu/People/Faculty/Stark/pdfs/2004_PreAngkorian.pdf}}</ref> ភស្តុតាងបុរាណវិទ្យាតិចតួចខ្លះបង្ហាញឱ្យឃើញសហគមន៍នៃពួកអ្នកប្រមាញ់-អ្នកបេះផ្លែឈើ​បានតាំងលំនៅនៅកម្ពុជាកំឡុងជំនាន់​[[សវ៌កញ្ញៈ]] (Holocene): ស្ថានីយបុរាណវត្ថុវិទ្យាកម្ពុជាដ៏ចំណាស់បំផុតត្រូវគេគិតទុកថាជារូងភ្នំ''[[ល្អាងស្ពាន]]'' នៅ[[ខេត្តបាត់ដំបង]] ដែលត្រូវនឹងសម័យ[[ហ្វាប៊ីញ]]។ កំណាយក្នុងស្រទាប់ក្រោមដីបានផលិតនូវតំណបន្តនៃ[[វិទ្យុកាបូន]]មួយដែលចុះកាលបរិច្ឆេទថានៅឆ្នាំ ៦០០០ ម.គ.។<ref name=stark2004 /><ref>{{cite web|url=http://www.smartcambodia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=841%3Athe-second-prehistoric-archaeological-excavation-in-laang-spean-2009&catid=80&lang=en|title=កំណាយបុរាណវិទ្យាបុរេប្រវត្តិលើកទីពីរនៅល្អាងស្ពាន (២០០៩)|first=មិឆឹល|last=ធ្រែនណឹត|date=២០តុលា ២០០៩|accessdate=១៧វិច្ឆិកា ២០០៩|archivedate=2011-01-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110101174655/http://www.smartcambodia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=841%3Athe-second-prehistoric-archaeological-excavation-in-laang-spean-2009&catid=80&lang=en|url-status=dead}}</ref> ស្រទាប់ខាងលើនៅក្នុងស្ថានីយ៍ដដែលបានផ្ដល់នូវភស្តុតាងនៃអន្តរកាលរហូតដល់យុគ[[ថ្មរំលីង]] ដែលមានកុលាលភាជន៍ជាច្រើនដែលធ្វើពីដីដែលចុះកាលបរិច្ឆេទដំបូងគេបង្អស់នៅកម្ពុជា។<ref>{{cite web|url=http://www.smartcambodia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=840%3Athe-oldest-ceramic-in-cambodias-laang-spean-1966-68&catid=80&lang=en|title=កុលាលភាជន៍ចាស់បំផុតនៅល្អាងស្ពានកម្ពុជា (១៩៦៦-៦៨)|date=២០តុលា ២០០៩|accessdate=១៧វិច្ឆិកា ២០០៩|archivedate=2011-01-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110101163727/http://www.smartcambodia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=840%3Athe-oldest-ceramic-in-cambodias-laang-spean-1966-68&catid=80&lang=en|url-status=dead}}</ref> កំណត់ត្រាបុរាណវិទ្យាសម្រាប់សម័យនេះរវាងសវ៌កញ្ញៈ និង[[យុគដែក]]នៅមានកំណត់ដូចគ្នា។ ស្ថានីយ៍បុរេប្រវត្តិដទៃៗទៀតដែលមានកាលបរិច្ឆេទមិនច្បាស់លាស់មិនសូវច្រើនគឺ ''[[សំរោងសែន]]'' (មិនឆ្ងាយពីរាជធានី[[ឧដុង្គ]]បុរាណប៉ុន្មានទេ) ដែលការស៊ើបអង្កេតទីមួយបានចាប់ផ្ដើមនៅឆ្នាំ១៨៧៧<ref name=higham1989>{{Cite book|author=ឆាលឡឹស-ហាយអ៊ាំម|title=បុរាណវិទ្យានៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក|year=១៩៨៩|publisher=សារព័ត៌មានសាកលវិទ្យាល័យខាំប៊្រិជ|isbn=978-0-521-27525-5}}, ទំ.១២០</ref> និង''[[ភូមិស្នាយ]]'' នៅ[[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]ភាគខាងជើង។<ref>{{Cite journal|author=ដោហ្គហ៊្គាំលដ៏ជែ.ដាប់បលយូ.-អូរ៉ាយលី, អេនចឺឡឺ វ៉ន់ ដេន ឌ្រីស្ឆ៍, វឿន-វុទ្ធី |year=២០០៦|title=បុរាណវិទ្យា និង បុរាណសត្វវិទ្យានៃភូមិស្នាយ:ទីបញ្ចុះសពចុងបុរេប្រវត្តិនៅកម្ពុជាភាគពាយព្យ|volume=៤៦|issue=2|issn=0066-8435}}</ref> វត្ថុបុរាណបុរេប្រវត្តិសាស្ត្រនានាត្រូវបានរកឃើញជាញឹកញាប់កំឡុងសកម្មភាពជីកយករ៉ែនៅ[[រតនគីរី]]។<ref name=stark2004 /> ភស្តុតាងបុរេប្រវត្តិសាស្ត្រដែលគួរឱ្យចង់ដឹងចង់ឃើញបំផុតនៅកម្ពុជា យ៉ាងណានោះគឺ''[[បន្ទាយគូ (បុរាណវិទ្យា)|បន្ទាយគូ]]រាងមូល''ដោយឡែកៗត្រូវបានគេរុករកឃើញនៅទីដែលមាន[[ដីក្រហម]]ក្បែរ[[មេមត់]] និងនៅតំបន់ក្បែរខាងជិតវៀតណាមនៅចុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៥០។ មុខងារនិងអាយុកាលរបស់បន្ទាយគូទាំងនេះនៅតែត្រូវគេលើកយកមកពិភាក្សាដដែល ផ្ទុយទៅវិញបន្ទាយគូទាំងនោះមួយចំនួនប្រហែលជាមានអាយុកាលយ៉ាងហោចណាស់ក៏ចាប់តាំងពី​សហវត្សទី២ម.គ. ដែរ។<ref>{{cite web|url=http://memotcentre.org/Earthwork.html|title=ប្រវត្តិស្រាវជ្រាវ|publisher=មជ្ឈមណ្ឌលបុរាណវិទ្យាមេមត់|accessdate=៦កុម្ភៈ ២០០៩}}</ref><ref>{{Cite journal|author=ហ៊្គើដ-អាល់ប្រិឆ|year=២០០០|title=ដីលើករង្វង់មូលក្រែក៥២/៦២ ការស្រាវជ្រាវថ្មីលើបុរេប្រវត្តិកម្ពុជា|journal=នេត្រាទស្សន៍អាស៊ី|volume=៣៩|issue=១–២|issn=0066-8435|url=http://muse.jhu.edu/demo/asian_perspectives/v039/39.1albrecht.pdf|accessdate=១៥វិច្ឆិកា ២០០៩|author-separator=,|display-authors=1|author2=<Please add first missing authors to populate metadata.>|archive-date=2020-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200422173620/https://muse.jhu.edu/demo/asian_perspectives/v039/39.1albrecht.pdf|dead-url=yes}}</ref> ព្រឹត្តិការណ៍ស្នូលក្នុងបុរេប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជាគឺធ្លាប់មានការហូរចូលមកយឺតៗនៃពួកអ្នក​ដាំដុះស្រូវលើកទីមួយចាប់ពីភាគខាងជើង ដែលបានចាប់ផ្ដើមនៅចុងសហវត្សទី៣ម.គ.។<ref name=higham2001pre>{{Cite book|author=ឆាលឡឹស-ហាយអ៊ាំម|title=អរិយធម៌អង្គរ|year=២០០១|publisher=ភ្វីនិច្ស|isbn=978-1-84212-584-7|url=http://books.google.com/?id=_oZ52cuX8s4C|date=2002-01}}, ទំព.១៣–២២</ref> ដែកត្រូវបានគេយកមកប្រើការនៅប្រហែលឆ្នាំ ៥០០ ម.គ. ដែលមានភស្តុតាងគាំទ្រមកពី[[ខ្ពង់រាបគោរាជ]] (កូរ៉ាត) នៅប្រទេសថៃសម័យទំនើប។ នៅកម្ពុជា ការតាំងលំនៅរស់នៅនៃយុគដែកមួយចំនួនត្រូវបានគេរកឃើញនៅខាងក្រោមប្រាសាទ[[បក្សីចាំក្រុង]] និងប្រាសាទសម័យអង្គរដទៃទៀត កាលណោះដែរ បន្ទាយគូមួយចំនួន ក៏ត្រូវបានរកឃើញនៅខាងក្រោម''ល្វា'' (Lovea) ពីរបីសហាតិមាត្រ (គីឡូម៉ែត្រ) ខាងជើងឆៀងខាងលិចនៃអង្គរ។ ការបញ្ចុះសព ដែលសម្បូរច្រើនជាងអ្វីដែលគេបានរកឃើញ ផ្ដល់ជាសក្ខីភាពអំពីការរីកចម្រើននៃការប្រើប្រាស់ចំណីអាហារ និងការជួញដូរ (ទោះបីជានៅចម្ងាយដ៏ឆ្ងាយ: នៅសតវត្សទី៤ម.គ. ទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មជាមួយឥណ្ឌាត្រូវបានដំណើរការរួចទៅហើយ) និងអត្ថិភាពនៃរចនាសម្ព័ន្ធសង្គម និងអង្គការចាត់តាំងការងារ។<ref name=higham2001pre /> ===សម័យបុរេអង្គរ និង សម័យអង្គរ=== '''{{Main|នគរភ្នំ|នគរចេនឡា|អាណាចក្រខ្មែរ}}''' {{Multiple image | align = right | direction = vertical | width = 210 | image1 = Angkor Wat.jpg | caption1 = <center> [[អង្គរវត្ត]] </center> | image2 = Bayon Angkor frontal.jpg | caption2 = <center> ព្រះភក្ត្រនៃ[[ព្រះពោធិសត្វ]][[អវលោកេស្វរៈ]]​នៅ[[ប្រាសាទបាយ័ន]] </center> | image3 = | caption3 = }} [[ឯកសារ:Map-of-southeast-asia 900 CE km.PNG|ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px| '''ក្រហម''': អធិ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]]] សតវត្សទី១​នៃ[[គ.ស.]]មានមនុស្សជាច្រើនមកពី[[ប្រទេសឥណ្ឌា]]ដែលបានមកតាំងលំនៅ។ ពួកគេបាននាំមកនូវសាសនា វប្បធម៌ ភាសា។ល។ [[អរិយធម៌]]របស់ប្រទេសកម្ពុជាបានកកើតឡើង តាំងពីសតវត្សទីមួយ ក្នុងសម័យ[[ជាតិខេមរា]] មកម្ល៉េះ។ កំឡុងសតវត្សទី៣ ទី៤ និងទី៥ [[មហាឥណ្ឌា|ពួករដ្ឋឥណ្ឌានីយកម្ម]]នៃ[[នគរភ្នំ|នគរវ្នំ]] និងរដ្ឋបន្តពីនគរវ្នំ [[ចេនឡា]] ដែលគឺជារដ្ឋមួយមានទឹកដីនៅកម្ពុជាសម័យបច្ចុប្បន្ន និងវៀតណាមភាគនិរតីសព្វថ្ងៃនេះ។ អស់រយៈពេលជាង ២០០០ ឆ្នាំ កម្ពុជាបានស្រូបយកឥទ្ធិពលពី[[ឥណ្ឌា]] ហើយបានបន្តជះឥទ្ធិពលនេះទៅក្នុងអរិយធម៌អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដទៃទៀតដែលបច្ចុប្បន្ននេះរួមមានប្រទេសថៃ និង លាវ។<ref name="BRIT">Britannica.com. [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/90520/Cambodia History of Cambodia.]. Retrieved July 25, 2006.</ref> តិចតួចណាស់ ត្រូវបានគេស្គាល់អំពីអង្គនយោបាយមួយចំនួន យ៉ាងណាមិញ ពង្សាវតារចិន និងកំណត់ត្រាសួយសារអាករបានវែកញែកអំពីអង្គនយោបាយទាំងនោះ។ អង្គនយោបាយទាំងប៉ុន្មាននោះត្រូវបានគេគិតថាជាទឹកដីនៃនគរវ្នំដែលបានកាន់កាប់កំពង់ផែមួយ ត្រូវបានគេស្គាល់តាមរយៈអ្នកភូមិសាស្ត្រអេឡិចសង់ទ្រី លោក[[ខ្លោឌ្យូស អាពូទលេមី|ខ្លោឌ្យូស-អាពូទលេមី]]ថា ''[[អូរកែវ|កត្តិគរៈ]]''។ពង្សាវតារទាំងនេះរ៉ាយរ៉ាប់ថាបន្ទាប់ពីព្រះបាទ[[ជ័យវម៌្មទី១]]ចូលទិវង្គតនៅប្រហែលឆ្នាំ ៦៩០ ចលាចលបានកើតឡើងដែលបង្កឱ្យមានការបែងចែកនគរទៅជាចេនឡាគោក និងចេនឡាទឹក ត្រូវបានគ្រប់គ្រងយ៉ាងសេរីដោយពួកព្រះអង្គម្ចាស់ដែលមានអំណាចទន់ខ្សោយក្រោមវិជិតរាជ្យរបស់[[ជ្វា]]។ [[អាណាចក្រខ្មែរ|អធិរាជាណាចក្រខ្មែរ]]បានធំធាត់ឡើងចេញពីការបន្សល់ទុកទាំងប៉ុន្មានពីចេនឡា ហើយបានប្រែកាន់តែរឹងមាំឡើងនៅឆ្នាំ ៨០២ នៅពេលដែលព្រះបាទ[[ជ័យវម៌្មទី២]] (បានសោយរាជ្យ ប.៧៩០-៨៥០) បានប្រកាសឯករាជ្យពី[[ជ្វា]]និងប្រកាសព្រះអង្គឯងជា[[ទេវរាជ]]។ ព្រះអង្គនិងពួកអ្នកដង្ហែតាមព្រះអង្គបានបង្កើតលទ្ធិ[[ទេវរាជ]] និងបានចាប់ផ្ដើមការសញ្ជ័យជាបន្តបន្ទាប់ ហើយបានបង្កើតនូវអធិរាជាណាចក្រមួយដែលធ្លាប់រុងរឿងក្នុងតំបន់ចាប់ពីសតវត្សទី៩ដល់ទី១៥។<ref>{{cite web|url=http://www.art-and-archaeology.com/seasia/ppenh/khmer01.html |title=ផែនទីចក្រភពខ្មែរ |publisher=សិល្បៈ-និង-បុរាណវិទ្យា.ខម |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០}}</ref> ក្បែរៗសតវត្សទី១៣ ពួកព្រះសង្ឃមកពី[[ស្រីលង្កា]]បាននាំ[[ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ|ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]]មកកាន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។<ref>{{cite web |url=http://asia.msu.edu/seasia/Cambodia/religion.html |title=បង្អួចមើលអាស៊ី |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070521010839/http://asia.msu.edu/seasia/Cambodia/religion.html |archivedate=2007-05-21 |access-date=2012-09-02 |url-status=dead }}</ref> សាសនានេះបានរីកសាយភាយនិងនៅទីបំផុតបានជំនួសកន្លែងព្រហ្មញ្ញសាសនា និងពុទ្ធសាសនាមហាយានជាសាសនាមានប្រជាប្រិយនៅសម័យអង្គរ។ {{Multiple image | align = right | direction = vertical | width = 180 | image1 = JayavarmanVII.JPG | caption1 = <center> [[ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី៧ត]] </center> | image2 = Apsara relief.jpg | caption2 = <center> រូបភាពតូច </center> | image3 = | caption3 = }} អធិរាជាណាចក្រខ្មែរគឺជាអធិរាជាណាចក្រដ៏ធំបំផុតរបស់អាស៊ីអាគ្នេយ៍កំឡុងសតវត្សទី១២។ មជ្ឈមណ្ឌលនៃអំណាចរបស់អធិរាជាណាចក្រនេះគឺ[[អង្គរ]] ជាទីដែលរាជធានីបន្តបន្ទាប់ត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុងសម័យកាលដែលចក្រភពនេះឈានដល់​ចំណុចកំពូល។ នៅឆ្នាំ ២០០៧ ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវអន្តរជាតិមួយប្រើរូបថតផ្កាយរណបនិងបច្ចេកទេសទំនើបផ្សេងៗបានសន្និដ្ឋានថា​អង្គរធ្លាប់ជាទីក្រុងបុរេឧស្សាហកម្ម​ធំបំផុតក្នុងលោកដែលមានផ្ទៃក្រឡាក្រុងលាត​សន្ធឹង ១៨៥០,៣៥ សហាតិមាត្រការ៉េ (គីឡូម៉ែត្រការ៉េ)។<ref>{{cite web|url=http://www.pnas.org/content/104/36/14277.full |title=ការប្រព្រឹត្តទៅនៃបណ្ឌិតសភាវិទ្យាសាស្ត្រជាតិនៃសហរដ្ឋអាមរិក: ផែនទីបុរាណវិទ្យាទូលំទូលាយនៃសំណង់តាំងនៅនៃបុរេឧស្សាហកម្មដ៏ធំបំផុតរបស់ពិភពលោកនៅអង្គរ កម្ពុជា |publisher=Pnas.org |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០}}</ref> ទីក្រុងនេះ អាចទ្រទ្រង់បាននូវអត្រាប្រជាជនរហូតដល់ចំនួនមួយលាននាក់<ref>[https://web.archive.org/web/20080923054500/http://www.independent.co.uk/news/world/asia/metropolis-angkor-the-worlds-first-megacity-461623.html Metropolis: Angkor, the world's first mega-city], The Independent, August 15, 2007</ref> ហើយ[[អង្គរវត្ត]] ជាប្រាសាទបែបសាសនាមួយដ៏ល្បីល្បាញ និងគង់វង្សយូរល្អបំផុតនៅក្នុងស្ថានីយ៍នោះ នៅតែប្រើជាវត្ថុរំលឹកដល់អតីតកាលរបស់កម្ពុជាជាមហាអំណាចតំបន់ដ៏សំខាន់មួយ។ ទោះបីជា [[អាណាចក្រ]]ខ្មែរបាន ចុះអន់ថយឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនក៏ដោយ ក៏[[អង្គរវត្ត]]គឺជានិមិត្តរូបមួយសំខាន់ បំផុតដើម្បីជាសាក្សី នៃសាវតារបស់ប្រទេស លើផ្ទៃតំបន់។ ក្រោយពីការវាយលុកដណ្តើមទឹកដីជាបន្តបន្ទាប់ [[សៀម]]បានកាន់កាប់[[អង្គរ]] ហើយអង្គរបានត្រូវគេបោះបង់ចោលនៅឆ្នាំ ១៤៣២។ ចក្រភពនេះ ទោះបីជាមានឱនភាពក៏ដោយ ក៏នៅតែជាកម្លាំងសំខាន់ក្នុងតំបន់រហូតដល់ការធ្លាក់ចុះរបស់ខ្លួននៅសតវត្សទី១៥។ ===សម័យក្រោយអង្គរ=== '''{{Main|យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា}}''' បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមជាបន្តបន្ទាប់ជាមួយនគរជិតខាង[[នគរអយុធ្យា]] នៅឆ្នាំ១៤៣២ ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរបានធ្វើការផ្លាស់ប្តូររាជធានីចាកឆ្ងាយពីអង្គរ គឺដោយសារតែការថមថយខាងបរិស្ថាន និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធត្រូវបានខូចខាតនៅតំបន់អង្គរ។<ref name="Chan">[[ឌែវិដផ. ឈែនដ្លឺរ|ឈែនដ្លឺរ ដាវិដផ.]] "ស្រុកនិងប្រជាជនកម្ពុជា"។ ១៩៩១។ ហបផឺខាលលិនស៍។ ញូវយ៉ក ញូវយ៉ក។ ទំ.៧៧</ref><ref>[http://www.signonsandiego.com/news/world/20040613-0915-fallenangkor.html Scientists dig and fly over Angkor in search of answers to golden city's fall], The Associated Press, June 13, 2004</ref> ប្រទេសកម្ពុជាបានឈានចូលយុគសម័យក្រោយអង្គរ ឬ អ្នកប្រវត្តិវិទូហៅថា '''សម័យកណ្តាល'''។ នៅឆ្នាំ១៥២៥ រាជវាំងត្រូវបានរើទៅ[[លង្វែក]] នគរនេះបានស្វះស្វែងឱ្យមានភាពរុងរឿងឡើងវិញតាមរយៈការជួញដូរតាមសមុទ្រ។ ពួកអ្នកដំណើរ[[ព័រទុយហ្គាល់]] និងអេស្ប៉ាញបានពិពណ៌នាទីក្រុងនេះថាជាទីកន្លែងមួយនៃភោគទ្រព្យសម្បូរបែបនិង[[ការជួញដូរបរទេស]]។ ការខិតខំធ្វើឱ្យដូចដើមវិញក្នុងមួយរយៈពេលខ្លី យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏សង្គ្រាមជាច្រើនបានបន្តជាមួយអយុធ្យានិងពួកយួន ជាហេតុធ្វើឱ្យបាត់បង់ទឹកដីបន្ថែមទៀត ហើយលង្វែកក៏ត្រូវបានសញ្ជ័យនិងកម្ទេចដោយព្រះបាទ[[នរេសូរ]]មហាវីរក្សត្រនៃអយុធ្យាក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៤។ រាជធានីខ្មែរថ្មីត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅ[[ឧដុង្គ]]ខាងត្បូងលង្វែកនៅឆ្នាំ ១៦១៨ ក៏ប៉ុន្តែពួកក្សត្រនៃរាជធានីនេះអាចរស់រានបានលុះត្រាតែស្ថិតក្នុងទំនាក់ទំនងជា[[ប្រទេសចំណុះ]]ម្ដងជាមួយ​ពួកសៀមនិងម្ដងជាមួយយួនអស់រយៈពេលបីសតវត្ស ក្រោយមកទៀតមាន សម័យស្ដារឡើងវិញមួយរយៈកាលខ្លី ដែលមានឯករាជភាពតិចតួចនិងមិនស្ថិតស្ថេរ។ ក្នុងសតវត្សទីដប់ប្រាំបួន ការដណ្ដើមគ្នាសាជាថ្មីរវាងសៀម និងយួនដើម្បីគ្រប់គ្រងកម្ពុជាជាហេតុនាំឱ្យមានសម័យកាលមួយ ដែលពេលនោះពួកមន្ត្រីរាជការយួនបានប៉ុនប៉ងបង្ខំឱ្យ[[ខ្មែរ]]កាន់ទំនៀមទម្លាប់របស់យួន។ហេតុនេះបាននាំឱ្យមានការបះបោរជាច្រើនប្រឆាំងនឹងពួកយួន និងអំពាវនាវរកជំនួយពីសៀម។ [[សង្គ្រាមសៀម-យួន (១៨៤១-១៨៤៥)]] ([[សមរភូមិដើមពោធិ៍បីដើម]]) បានបញ្ចប់ជាមួយកិច្ចព្រមព្រៀងមួយដែលដាក់ប្រទេសនេះក្រោម[[អធិរាជភាព]]រួមគ្នា។ រឿងនេះបន្ទាប់មកទៀតបាននាំឱ្យមានការចុះហត្ថលេខាសន្ធិសញ្ញាមួយឱ្យមាន[[កម្ពុជាសម័យអាណានិគមបារាំង|​ការការពាររបស់បារាំងនៅកម្ពុជា]]ដោយព្រះបាទ[[នរោត្តម]]។ ===អាណានិគមកិច្ចបារាំង=== [[ឯកសារ:King Norodom.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|200px]] [[ឯកសារ:Prince Sisawat.jpg|right|ឆ្វេង|រូបភាពតូច|200px]] [[File:Indochine française (1913).jpg|thumb|right|180px|ផែនទីសហភាពឥណ្ឌូចិន]] [[ឯកសារ:Shrine outside Wat Phnom.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|200px]] កម្ពុជា ស្ថិតនៅក្រោម[[អាណាព្យាបាល]] [[បារាំង]] ជិតមួយរយឆ្នាំ គឺពីឆ្នាំ ១៨៦៣ ដល់ ឆ្នាំ ១៩៥៣ ដែលបានគ្រប់គ្រងជាផ្នែកមួយនៃ [[អាណានិគម]][[បារាំង]]នៅ[[ឥណ្ឌូចិន]]។ នៅឆ្នាំ ១៨៦៣ ព្រះបាទ[[នរោត្តម]] ដែលត្រូវបានលើកឱ្យឡើងសោយរាជ្យដោយសៀម<ref name="CHANDLER">{{Cite book| last = ឈែនដ្លឺរ | first = ដ.ផ. | author-link = ឌែវិដភី. ឈែនដ្លឺរ | title = ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា (រ.ទី២) | publisher=វ៉ិសវ្យូប៉្រិស | year = ១៩៩៣ | location = បោលដឺរ, ខូឡូរ៉ាដូ }}</ref> បានស្វះស្វែងការការពារពីបារាំងក្រៅពីសៀម និងយួនបន្ទាប់ពីភាពតានតឹងបានរីកធំឡើងរវាងអ្នកជិតខាងទាំងពីរ។ នៅឆ្នាំ ១៨៦៧ ស្ដេចសៀមបានចុះហត្ថលេខាសន្ធិសញ្ញាមួយជាមួយបារាំង បានលះបង់[[អធិរាជភាព]]លើកម្ពុជាដើម្បីទទួលបានការត្រួតត្រា[[ចង្វាតព្រះដំបង|ខេត្តបាត់ដំបង]] និង[[ចង្វាតសៀមរដ្ឋ|សៀមរាប]] ហើយជាផ្លូវការក៏បានក្លាយជាប៉ែកនៃប្រទេសសៀម។ ខេត្តទាំងប៉ុន្មាននេះត្រូវបានប្រគល់ត្រឡប់មកឱ្យកម្ពុជាវិញដោយសន្ធិសញ្ញាព្រំដែនមួយរវាងបារាំង និងថៃក្នុងឆ្នាំ ១៩០៦។ កម្ពុជាបានបន្តស្ថិតក្រោម[[កម្ពុជាសម័យអាណានិគមបារាំង|អាណាព្យបាលបារាំង]]ចាប់ពីឆ្នាំ ១៨៦៣ ដល់ ១៩៥៣ ដោយបានត្រួតត្រារដ្ឋបាលជាប៉ែកនៃអាណានិគម[[សហភាពឥណ្ឌូចិន]] ទោះបីយ៉ាងណាក៏ដោយ [[ការត្រួតត្រារបស់ជប៉ុននៅកម្ពុជា|ក៏ត្រូវបានកាន់កាប់ដោយចក្រពត្តិជប៉ុន]]ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៤១ ដល់ ១៩៤៥ ផងដែរ។<ref name="Kamm" /> រវាងឆ្នាំ ១៨៧៤ និង ១៩៦២ អត្រាប្រជាជនសរុបបានកើនឡើងចាប់ពីប្រហែល ៩៤៦០០០ ដល់ ៥,៧&nbsp; លាននាក់។<ref name="Population">"[http://countrystudies.us/cambodia/40.htm ប្រជាជន-កម្ពុជា]"។ [[បណ្ដាល័យសិក្សាការប្រទេសសមាជ]]។</ref> បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់ព្រះបាទនរោត្តមនៅឆ្នាំ ១៩០៤ បារាំងបានរៀបចំការជ្រើសរើសព្រះមហាក្សត្រ ហើយព្រះស៊ីសុវត្ថិ ព្រះភាតារបស់ព្រះនរោត្តម ត្រូវបានជំនួសរាជបល្ល័ង្ក។ រាជបល្ល័ង្កនេះបានទំនេរនៅឆ្នាំ ១៩៤១ ដោយការសោយទិវង្គតនៃព្រះមុនីវង្ស រាជបុត្ររបស់ព្រះស៊ីសុវត្ថិ ហើយបារាំងបានមើលរំលងព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះ[[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស|មុនីវង្ស]] គឺព្រះ[[ស៊ីសុវត្ថិ មុន្នីរ៉េត|មុន្នីរ៉េត]] ដោយដឹងថាទ្រង់មានព្រះទ័យឯករាជ្យពីបារាំងពេក។ ជំនួសមកវិញ ព្រះ[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]] គឺព្រះនត្តាខាងមាតានៃព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិត្រូវបានលើកឱ្យឡើងសោយរាជ្យបន្ត។ ពួកបារាំងបានគិតថាព្រះសីហនុវ័យក្មេងអាចនឹងងាយស្រួលគ្រប់គ្រង។<ref name="Kamm">{{Cite book| last = ឃែម | first = ហឹនរី | author-link = ហឹនរី ឃែម | title = កម្ពុជា: របាយការណ៍ពីដែនដីមានជំងឺ | url = http://books.google.com/?id=wtBkD5CoIMkC&printsec=frontcover&dq=Cambodia+Report+from+a+Stricken+Land#v=onepage&q= | publisher=អាខេដផាប់ប៊្លីឝ៊ិង | year = ១៩៩៨ | location = ញូវយ៉ក | page = ២៧ | isbn = 1-55970-433-0}}</ref> ពួកគេបានយល់ខុសហើយ យ៉ាងណាមិញ នៅក្រោមរជ្ជកាលនៃព្រះបាទនរោត្តម-សីហនុ ក្រោយពីការកាន់កាប់របស់[[ជប៉ុន]] ក្នុងរយៈកាលសង្គ្រាម ១៩៤១- ១៩៤៥ កម្ពុជាបានទទួលបានឯករាជ្យពីបារាំងនៅថ្ងៃ ៩ វិច្ឆិកា ១៩៥៣ ហើយកាន់របប[[រាជាធិបតេយ្យ]]អាស្រ័យ[[រដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] ដឹកនាំ ដោយ[[នរោត្តម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម-សីហនុ]]។<ref name="Kamm" /> ===ឯករាជ្យ និង សង្គ្រាមវៀតណាម=== កម្ពុជាធ្លាប់កាន់របបរាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះបាទនរោត្តម-សីហនុ។ នៅពេលនោះ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន]]ត្រូវបានគេប្រគល់ឯករាជ្យឱ្យ កម្ពុជាខកចិត្តក្នុងការទទួលបានមកវិញនូវការគ្រប់គ្រងលើ[[ដីសណ្ដមេគង្គ]]ដែលវាត្រូវបានសម្រេចប្រគល់ឱ្យទៅ[[វៀតណាម]]។ ជាអតីតប៉ែកនៃអធិរាជាណាចក្រខ្មែរ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយពួកយួនតាំងពីឆ្នាំ ១៦៩៨ ព្រះបាទ[[ជ័យជេដ្ឋាទី២]]បានអនុញ្ញាតឱ្យយួនតាំងទីលំនៅក្នុងតំបន់នោះរាប់ទសវត្សមុន​យូរមកហើយ។<ref name=autogenerated1>{{Cite book| last = ឃែម | first = ហឹនរី | author-link = ហឹនរី ឃែម | title = របាយណ៍កម្ពុជាពីដែនដីមានជំងឺ | publisher=អាខេដផាប់ប៊្លិសឝ៊ិង | year = ១៩៩៨ | location = ញូវយ៉ក | page = ២៣| isbn = 1-55970-507-8 }}</ref> រឿងនេះបន្សល់ទុកនៅចំណុចជាប់គាំងខាងការទូតដែលមានជនជាតិខ្មែរជាងមួយលាននាក់ ([[ខ្មែរក្រោម]]) នៅតែរស់នៅក្នុងតំបន់នេះ។ ខ្មែរក្រហមបានប៉ុនប៉ងលុកលុយជាច្រើនលើកដើម្បីយកទឹកដីនេះត្រឡប់មកវិញដែលក្នុងនោះ ដោយឡែក បាននាំឱ្យមានការលុកលុយឈ្លានពានរបស់វៀតណាមមកលើកម្ពុជា និងការដណ្ដើមអំណាចពីខ្មែរក្រហមមកវិញ។ នៅឆ្នាំ ១៩៥៥ ព្រះសីហនុបានដាក់រាជ្យឱ្យទៅព្រះបិតារបស់ទ្រង់ដើម្បីចូលរួមក្នុងឆាក[[នយោបាយ]] ហើយត្រូវបានគេជ្រើសតាំងជានាយករដ្ឋមន្ត្រី។ នៅថ្ងៃសោយទិង្គតរបស់បិតាទ្រង់នៅឆ្នាំ ១៩៦០ ព្រះសីហនុក៏បានក្លាយជាប្រមុខរដ្ឋម្ដងទៀត ដែលយកគោរម្យងារជា '''សម្ដេច'''។ ពេលដែល[[សង្គ្រាមវៀតណាម]]បានរីករាលដាលឡើង ព្រះសីហនុបានអនុវត្តគោលនយោបាយ[[ប្រទេសអព្យាក្រឹត្យ|អព្យាក្រឹត្យភាព]]ជា ផ្លូវការនៅក្នុង[[សង្គ្រាមត្រជាក់]] ទោះបីយ៉ាងណា ក៏ទ្រង់ត្រូវបានគេគិតជាសាមញ្ញថាមានព្រះទ័យប្រណីដល់បុព្វហេតុកុម្មុយនិស្ត។ ព្រះសីហនុបានអនុញ្ញាតឱ្យពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាមប្រើប្រាស់ទឹកដីកម្ពុជា ជាទីលាក់ខ្លួននិងច្រកផ្គត់ផ្គង់សម្រាប់កងទ័ពរបស់ពួកគេ និងជំនួយផ្សេងៗដល់កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរបស់ពួកគេប្រយុទ្ធប្រឆាំងនៅវៀតណាមខាងត្បូង។ គោលនយោបាយនេះត្រូវបានគេយល់ថាជាការធ្វើឱ្យអាក់អន់ចិត្តដល់ប្រជាជនខ្មែរជាច្រើន។ នៅខែ ធ្នូ ១៩៦៧ អ្នកសារព័ត៌មានវ៉ាឝ៊ិងតោនប៉ុស្ត៍ ស្ទែនលី-កាណូវត្រូវបាននិយាយប្រាប់ដោយព្រះសីហនុថា បើសិនជាស.រ.ចង់ទម្លាក់គ្រាប់បែកលើទីលាក់ខ្លួនកុម្មុយនិស្តយួន ទ្រង់នឹងមិនបដិសេធទេ លុះត្រាតែមានប្រជាជនខ្មែរស្លាប់ទើបទ្រង់មិនយល់ព្រម។ <ref>Washington Post, December 29, 1967</ref> សារដដែលត្រូវបាននាំទៅដល់អ្នកនាំការរបស់ប្រធានាធិបតីស.រ.ចនសុន លោកឆិសស្តឺរ-ប៊លនៅខែ មករា ១៩៦៨។<ref>Stephen J. Morris "Why Vietnam Invaded Cambodia.". (Stanford University Press. 1999). p. 44</ref> ដូច្នេះស.រ.មិនមានចិត្តពិតប្រាកដដើម្បីផ្ដួលរំលំព្រះសីហនុទេ។ យ៉ាងណាមិញពួកសមាជិករដ្ឋាភិបាលនិងកងទ័ព ដែលបានអាក់អន់ចិត្តនឹងរបៀបដឹកនាំរបស់ព្រះសីហនុ ក៏ដូចជាការងាកចេញរបស់ទ្រង់ឆ្ងាយពីសហរដ្ឋ បានធ្វើឱ្យមានការជម្រុញចិត្តដើម្បីផ្ដួលរំលំទ្រង់ដដែល។ ពេលដែលកំពុងធ្វើទស្សនកិច្ចនៅប៉ីជិងក្នុងឆ្នាំ ១៩៧០ ព្រះសីហនុត្រូវ[[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជា១៩៧០|បានបណ្ដេញចេញពីតំណែងដោយរដ្ឋប្រហារយោធា]]ដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រី​លោកឧត្តមសេនីយ៍[[លន់ ណុល|លន់-ណុល]]និង​ព្រះអង្គម្ចាស់[[ស៊ីសុវត្ថិ សិរិមតៈ|ស៊ីសុវត្ថិ-សិរិមតៈ]]។ គ្មានភស្តុតាងនៃតួនាទីស.រ.ណាមួយក្នុងរដ្ឋប្រហារនេះទេ។ យ៉ាងណាមិញ ភ្លាមនោះ រដ្ឋប្រហារនេះត្រូវបានសម្រេចរួចរាល់ហើយនូវរបបថ្មីនេះ ដែលភ្លាមៗបានទាមទារឱ្យពួកកម្មុយនិស្តយួនចាកចេញពីកម្ពុជា ការនេះទទួលបានការគាំទ្រខាងនយោបាយដោយសហរដ្ឋ។ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងនិងវៀតកុង អស់សង្ឃឹមនឹងការគ្មានកន្លែងលាក់ខ្លួននិងខ្សែបណ្ដាញផ្គត់ផ្គង់ពីវៀតណាមខាងជើង រំពេចនោះ ក៏បានផ្ដើមការវាយប្រហារប្រដាប់អាវុធជាច្រើនលើកលើរដ្ឋាភិបាលថ្មី។ ព្រះមហាក្សត្របានជម្រុញឱ្យពួកអ្នកដង្ហែតាមព្រះអង្គឱ្យជួយដើម្បីផ្ដួលរំលំរដ្ឋាភិបាលថ្មី ដោយបង្កឱ្យមានការផ្ដើមនៃ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណី]]<ref name="SIHNK">{{Cite book| last = សីហនុ | first = នរោត្តម | authorlink = នរោត្តម សីហនុ | title = សង្គ្រាមរបស់ខ្ញុំជាមួយសេអ៊ីអា កំណត់ប្រវត្តិសម្ដេចនរោត្តម-សីហនុពេលដែលបានទាក់ទងនឹងវាលផ្វ្រេដ-បឺចចឹត | url = https://archive.org/details/mywarwithcia00noro | publisher=សៀវភៅភែនទិអន | year = ១៩៧៣| isbn = 0-394-48543-2}}</ref> ភ្លាមៗ ពួកបះបោរ[[ខ្មែរក្រហម]]ចាប់ផ្ដើមប្រើប្រាស់ព្រះអង្គដើម្បីទទួលបានការគាំទ្រ។ យ៉ាងណាមិញចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៧០ រហូតដល់ ដើមឆ្នាំ ១៩៧២ ការប៉ះទង្គិចរបស់កម្ពុជាគឺជាការប៉ះទង្គិចធំរវាងរដ្ឋាភិបាល និងកងទ័ពកម្ពុជា និងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធនៃវៀតណាមខាងជើង។ ពេលនោះពួកគេបានដណ្ដើមបានការកាន់កាប់លើទឹកដីកម្ពុជា ហើយពួកកុម្មុយនិស្តយួនបានដាក់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនយោបាយថ្មីមួយ ដែលនៅទីបំផុតត្រូវបានត្រួតត្រាដោយពួកកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា ឥឡូវ យើងហៅថាខ្មែរក្រហម។<ref>Stephen J. Morris "Why Vietnam Invaded Cambodia. (Stanford University Press. 1999). pp. 48–51</ref> ដូច្នេះ ពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាមបានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការលើកស្ទួយខ្មែរក្រហម។ [[File:Mao Sihanouk.jpg|thumb|240px|right|[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]] និង[[ម៉ៅ សេទុង|ម៉ៅ-សេទុង]]នៅឆ្នាំ ១៩៥៦]] ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៦៩ និង ១៩៧៣ កងកម្លាំង[[វៀតណាមខាងត្បូង|សាធារណរដ្ឋវៀតណាម]] និងកងកម្លាំងស.រ.[[ការទម្លាក់គ្រាប់បែកយុទ្ធសាស្ត្រ|បានទម្លាក់គ្រាប់បែក]]និង[[យុទ្ធនាការកម្ពុជា|បានលុកលុយកម្ពុជាមួយរយៈ]]ក្នុងកិច្ចប្រឹងប្រែងមួយដើម្បីរំខានដល់[[វៀតកុង]] និងខ្មែរក្រហម។<ref name="SIDESHOW">{{Cite book |last = ឝខ្រស |first = វិល្លៀម |authorlink = វិល្លៀម ឝខ្រស |title = បញ្ហាតូចតាច: ឃិស្ស៊ិងហ្គឺរ, និច្សុន និងវិនាសកម្មកម្ពុជា |publisher=ថាច់ស្តូន |year = ១៩៨៧ |location = សហរដ្ឋ |isbn = 0-7012-0944-5}}</ref> ខ្មែរពីរលាននាក់ ភាគខ្លះបានក្លាយជា[[ជនភៀសខ្លួន]]ដោយសង្គ្រាមនិងដោយនគរបាលភេរវនិយមនៃពួកខ្មែរក្រហម និងបានរត់ភៀសខ្លួនទៅកាន់ភ្នំពេញ។ មានការប៉ាន់ស្មានថា ខ្មែរមួយចំនួនបានស្លាប់កំឡុងយុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកទ្រង់ទ្រាយធំ ស្របពេលនោះ គេបានមើលឃើញនូវផលប៉ះពាល់នៃការទម្លាក់គ្រាប់បែក។ កងទ័ពអាកាសទីប្រាំពីរស.រ.បានលើកឡើងថាការទម្លាក់គ្រាប់បែកបានទប់ស្កាត់ការធ្លាក់នៃភ្នំពេញនៅឆ្នាំ ១៩៧៣ ដោយសម្លាប់ ១៦០០០​ នាក់ក្នុងចំណោម​យុទ្ធជនខ្មែរក្រហម ២៥៥០០ នាក់ដែលកំពុងតែឡោមព័ទ្ធទីក្រុងរដ្ឋធានី។<ref>Shawcross, ''Sideshow'' p. 298.</ref> យ៉ាងណាមិញ អ្នកសារព័ត៌មាន[[វិល្លៀម ឝខ្រស|វិល្លៀម-ឝខ្រស]]និងពួកអ្នកឯកទេសអំពីកម្ពុជា លោក[[មិលថឹន អសស្ប៊ាន់|មិលថឹន-អសស្ប៊ាន់]] [[ឌែវីដភី ឈែនដ្លឺរ|ឌែវីដភី-ឈែនដ្លឺរ]] និង[[បិន ខៀរណឹន|បិន-ខៀរណឹន]]បានលើកឡើងថាការទម្លាក់គ្រាប់បែកបានរុញច្រានឱ្យពួកកសិករចូលរួមនឹងខ្មែរក្រហម​ទៅវិញទេ។<ref>e.g. Chandler, David P. ''Pacific Affairs'', vol. 56, no. 2, Summer 1983, p. 295.</ref> អ្នកឯកទេសកម្ពុជាលោកខ្រេខ-អិឆឆឹសឹនបានលើកឡើងថាខ្មែរក្រហម''នឹងឈ្នះយ៉ាងណាក្ដី'' បើទោះបីជាគ្មានអន្តរាគមន៍ស.រ. ក៏មានការជម្រុញឱ្យមានការកេណ្ឌកងទ័ពដដែល។<ref>Etcheson, Craig, ''The Rise and Demise of Democratic Kampuchea'', Westview Press, 1984, p. 97</ref>អ្នកការទូត[[សហរដ្ឋ|អាមេរិក]] លោក[[ធិម៉ឹទី ម៉ៃកល ខានី|ធិម៉ឹទីម.-ខានី]]បានលើកឡើងថាហេតុផលប្រាំយ៉ាងដែលជាហេតុអោយ[[ប៉ុល ពត|ប៉ុល-ពត]]បានឈ្នះសង្គ្រាមគឺ: ការគាំទ្រពីព្រះ[[សីហនុ]] ការផ្គត់ផ្គង់ដ៏ច្រើនសន្ធឹកនៃជំនួយយោធាពីវៀតណាមខាងជើង អំពើពុករលួយរបស់រដ្ឋាភិបាល ការផ្ដាច់ជំនួយអាកាសរបស់ស.រ.បន្ទាប់ពីវាត់ថឺរហ្គេត និងការប្ដេជ្ញាចិត្តនៃពួកកុម្មុយនិស្តខ្មែរ។ គ្មានមួយណាចំណោមគំនិតរបស់លោក ដែលថាការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់ស.រ.ធ្វើឱ្យរបបនេះដួលរលំឡើយ។<ref>http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/461/8/09_chapter3.pdf</ref> ===សាធារណរដ្ឋខ្មែរ (១៩៧០-១៩៧៥)=== '''{{Main|សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីកម្ពុជា}}''' [[File:Norodom Sihanouk (c. 1952, colourized).jpg|right|thumb|200px|[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]] ជាតួអង្គលេចត្រដែតក្នុងឆាកនយោបាយ​កម្ពុជាអស់រយៈពេលកន្លះសតវត្ស​មកហើយ។]] ពេលដែលកំពុងធ្វើទស្សនកិច្ចនៅឆ្នាំ ១៩៧០ ព្រះសីហនុត្រូវ[[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជា១៩៧០|បានបណ្ដេញចេញពីតំណែងដោយរដ្ឋប្រហារយោធា]]ដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រី​ឧត្តមសេនីយ៍[[លន់ ណុល|លន់-ណុល]] និង ព្រះអង្គម្ចាស់[[ស៊ីសុវត្ថិ សិរិមតៈ|ស៊ីសុវត្ថិ-សិរិមតៈ]]។ ស.រ.គាំទ្រដល់រដ្ឋប្រហារនេះនៅតែគ្មានភស្តុតាងបញ្ជាក់។<ref>Clymer, K. J., ''The United States and Cambodia'', Routledge, 2004, p.22</ref> យ៉ាងណាមិញ ភ្លាមៗរដ្ឋប្រហារនេះបានបញ្ចប់រួចស្រេច របបថ្មីនេះបានទាមទារមួយរំពេចថាឱ្យពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាមចាកចេញពីកម្ពុជា ដែលទទួលបានការគាំទ្រខាងនយោបាយពីសហរដ្ឋ។ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើង និង វៀតកុងអស់ផ្លូវថានឹងមានកន្លែងលាក់ខ្លួន និង ខ្សែបណ្ដាញផ្គត់ផ្គង់ពីវៀតណាមខាងជើង ភ្លាមនោះដែរក៏បានផ្ដើមការវាយប្រហារប្រដាប់អាវុធទៅលើរដ្ឋាភិបាលថ្មីនេះ។ ព្រះមហាក្សត្របានជម្រុញអ្នកដង្ហែតាមទ្រង់ឱ្យជួយក្នុងការផ្ដួលរំលំរដ្ឋាភិបាលថ្មីនេះ ដែលបង្ខំឱ្យមានការផ្ដើមនៃ[[សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីកម្ពុជា|សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណី]]។<ref name="SIHNK"/> ភ្លាមៗ ពួកបះបោរ[[ខ្មែរក្រហម]]បានចាប់ផ្ដើមប្រើប្រាស់ព្រះអង្គដើម្បីទទួលបានការគាំទ្រ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៧០ រហូតដល់ដើមឆ្នាំ ១៩៧២ ការប៉ះទង្គិចគ្នារបស់កម្ពុជាគឺជារឿងធំមួយរវាងរដ្ឋាភិបាល កងទ័ពកម្ពុជា និង កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធវៀតណាមខាងជើង។ ពេលនោះ ពួកគេទទួលបានការត្រួតត្រាលើទឹកដីកម្ពុជា ពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាមបានដាក់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនយោបាយថ្មីមួយ ដែលនៅទីបំផុតបានត្រួតត្រាដោយពួកកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា ដែលឥឡូវនេះ យើងហៅថាខ្មែរក្រហម។<ref>Stephen J. Morris (1999) ''Why Vietnam Invaded Cambodia'', Stanford University Press, pp. 48–51, ISBN 0804730490.</ref> រវាងឆ្នាំ ១៩៦៩ និង ១៩៧៣ កងកម្លាំង[[វៀតណាមខាងត្បូង|សាធារណរដ្ឋវៀតណាម]] និងស.រ. [[ប្រតិបត្តិការបញ្ជី|បានទម្លាក់គ្រាប់បែក]]លើប្រទេសកម្ពុជាក្នុងកិច្ចប្រឹងប្រែងរារាំងទប់ស្កាត់ពួក[[វៀតកុង]] និង ពួកខ្មែរក្រហម។ ឯកសារមួយចំនួនដែលធ្លាយចេញពីបណ្ណសារដ្ឋានសូវៀតក្រោយឆ្នាំ ១៩៩១ បានឱ្យដឹងថាវៀតណាមខាងជើងប៉ុនប៉ងលុកលុយកម្ពុជានៅឆ្នាំ ១៩៧០ ដែលត្រូវបានផ្ដើមចេញដោយសំណើយ៉ាងច្បាស់នៃ​ពួកខ្មែរក្រហម និងត្រូវបានចរចាដោយមនុស្សថ្នាក់ទីពីរក្រោមបង្គាប់ (បងធំទីពីរ) របស់[[ប៉ុល ពត|ប៉ុល-ពត]] គឺ [[នួន ជា|នួន-ជា]]។<ref>Dmitry Mosyakov (2004) [http://www.yale.edu/gsp/publications/Mosyakov.doc "The Khmer Rouge and the Vietnamese Communists: A History of Their Relations as Told in the Soviet Archives,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130309074636/http://www.yale.edu/gsp/publications/Mosyakov.doc |date=2013-03-09 }} in Susan E. Cook, ed., ''Genocide in Cambodia and Rwanda'', Yale Genocide Studies Program Monograph Series No. 1, pp. 54 ff.: "In April–May 1970, many North Vietnamese forces entered Cambodia in response to the call for help addressed to Vietnam not by Pol Pot, but by his deputy Nuon Chea. Nguyen Co Thach recalls: "Nuon Chea has asked for help and we have liberated five provinces of Cambodia in ten days.""</ref> កងក.វ.ជ.បានរាតត្បាតទីតាំងកងទ័ពកម្ពុជាពេលដែល[[បក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា]] (ប.ក.ក.) បានពង្រីកការវាយប្រហារទ្រង់ទ្រាយតូចរបស់ខ្លួនលើខ្សែបណ្ដាញគមនាគមន៍។ ជាការឆ្លើយតបទៅនឹងការឈ្លានពានរបស់វៀតណាមខាងជើង ប្រធានាធិបតីស.រ.[[រីឆាដ និច្សុន|រីឆាដ-និច្សុន]]បានប្រកាសឱ្យកងកម្លាំងស.រ. និង វៀតណាមខាងត្បូងចូលកម្ពុជាក្នុងយុទ្ធនាការមួយបំណងវាយកម្ទេចតំបន់មូលដ្ឋានក.វ.ជ.នៅកម្ពុជា (សូមមើល[[ការឈ្លានពានកម្ពុជា]])។<ref>Philip Short (2004) ''Pol Pot: Anatomy of a Nightmare'', Henry Holt & Co.: New York, p. 204, ISBN 0805080066.</ref> ទោះបីជាចំនួនគ្រឿងបរិក្ខាដ៏ច្រើនសន្ធឹកត្រូវបានរឹបអូស រឺបំផ្លាញដោយកងកម្លាំងស.រ.និងវៀតណាមខាងត្បូងក៏ដោយ ក៏ទីដែលមានកងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងបានបង្វែរទៅកន្លែងផ្សេងរួចអស់ទៅហើយ។ [[File:B-5222.jpg|thumb|យន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកB-៥២​ស្ថិតលើ​ប្រទេសកម្ពុជាកំឡុង[[ប្រតិបត្តិការបញ្ជី]]។]] ពួកមេដឹកនាំសាធារណរដ្ឋខ្មែរត្រូវបានរង្គោះរង្គើដោយការបែកបាក់គ្នាចំណោមតួអង្គសំខាន់ៗបី: លន់-ណុល ព្រះភាតាអយ្យកោមួយរបស់ព្រះសីហនុ ទ្រង់[[សិរិមតៈ]] និងអ្នកដឹកនាំសភាជាតិ[[អ៊ិន តាំង|អ៊ិន-តាំ]]។ លន់-ណុលបានស្ថិតនៅក្នុងអំណាចមួយចំនួនដោយសារតែគ្មាននរណាម្នាក់ចំណោមអ្នកផ្សេងត្រូវ​បានដាក់ឱ្យជំនួសកន្លែងលោក។ នៅឆ្នាំ ១៩៧២ រដ្ឋធម្មនុញ្ញត្រូវបានអនុម័តឡើង សភាតំណាងរាស្ត្រក៏បានបោះឆ្នោត ហើយលន់-ណុលបានក្លាយជាប្រធានាធិបតី។ ប៉ុន្តែការបែកបាក់ បញ្ហាការផ្លាស់ប្ដូងកងទ័ពមួយចំនួន ៣០ ០០០ នាក់ទៅជាកងកម្លាំងប្រយុទ្ធជាតិក្នុងចំណោមមនុស្សច្រើនជាង ២០០០០០ នាក់ និង ការរីករាលដាលអំពើពុករលួយបានធ្វើឱ្យចុះខ្សោយរដ្ឋបាលសាធារណៈ និងកងទ័ព។ កុបកម្មកុម្មុយនិស្តនៅខាងក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបានបន្តធំឡើង ដែលកុបកម្មនេះត្រូវបានជួយដោយគ្រឿងផ្គត់ផ្គង់ និងយោធាពីវៀតណាមខាងជើង។ ប៉ុល-ពត និង [[អៀង សារី|អៀង-សារី]] បានអះអាងភាពលើសលុបនៃពួកកុម្មុយនិស្តដែលបានបំពាក់បំប៉នដោយយួន ភាគច្រើននៃអ្នកទាំងនោះត្រូវបានគេធ្វើបន្សុទ្ធកម្ម។ នៅក្នុងពេលដដែល កងកម្លាំង[[បក្សកម្មុយនិស្តកម្ពុជា|ប.ក.ក.]]កាន់តែខ្លាំងឡើងៗនិងកាន់តែមានភាពឯករាជ្យពីមេយួនរបស់ខ្លួន។ នៅឆ្នាំ ១៩៧៣ [[បក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា|ប.ក.ក.]]បានប្រយុទ្ធគ្នាក្នុងសមរភូមិប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងរដ្ឋាភិបាលដែលមានជំនួយកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងតិចតួច រឺ គ្មានទាល់តែសោះ ហើយពួកគេបានគ្រប់គ្រងស្ទើរតែ ៦០% នៃទឹកដីកម្ពុជា និង ប្រជាជន ២៥%។ រដ្ឋាភិបាលបានធ្វើការប៉ុនប៉ងមិនបានសម្រេចបីលើកដើម្បីចូលទៅកាន់ការចរចាជាមួយពួកកុបករ ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ ១៩៧៤ ពួកប.ក.ក.កំពុងតែបានប្រតិបត្តិការយ៉ាងទូលំទូលាយជាកងពលធំជាច្រើនកង និងកងកម្លាំងប្រយុទ្ធក.វ.ជ.ខ្លះបានរំកិលចូលទៅក្នុងវៀតណាមខាងត្បូងរួចហើយ។ ការត្រួតត្រារបស់លន់-ណុលត្រូវបានកាត់បន្ថយទៅជាបរិពន្ធភូមិតូចៗជុំវិញទីក្រុងនានានិង​ផ្លូវដឹកជញ្ជូនសំខាន់ៗ។ ជនភៀសសឹកច្រើនជាង ២ លាននាក់បានរស់នៅក្នុងទីក្រុង[[ភ្នំពេញ]] និង បណ្ដាទីក្រុងដទៃៗទៀត។ នៅថ្ងៃចូលឆ្នាំថ្មី១៩៧៥ កងទ័ពកុម្មុយនិស្តបានចាប់ផ្ដើមការវាយលុកដែលក្នុងនោះមានរយៈពេល ១១៧ ថ្ងៃនៃការប្រយុទ្ធក្នុងសង្គ្រាមយ៉ាងស្វិតស្វាញបំផុត ផ្ដួលរំលំរបបសាធារណរដ្ឋខ្មែរ។ ការវាយប្រហារដំណាលៗគ្នាជុំវិញបរិមាត្រភ្នំពេញបានធ្វើឱ្យកងកម្លាំងសាធារណរដ្ឋយល់បានថា ពេលនោះកង[[បក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា|ប.ក.ក.]]ដទៃទៀតបានលុកលុយរាតត្បាតមូលដ្ឋានតាំងបន្ទាយដែលត្រួតត្រាផ្លូវផ្គត់ផ្គង់ទៅវិញទៅមកនៅតាម​ទន្លេមេគង្គក្រោមដ៏សំខាន់អស់ហើយ។ ការដឹកជញ្ជូនអាវុធយុទ្ធភណ្ឌនិងស្រូវអង្ករតាមអាកាសដែលផ្ដល់ដោយស.រ. បានបញ្ចប់នៅពេលសមាជច្រានចោលនូវជំនួយបន្ថែមដល់កម្ពុជា។ រដ្ឋាភិបាលលន់-ណុលនៅភ្នំពេញបានចុះចាញ់នៅថ្ងៃ ១៧ មេសា ១៩៧៥ ត្រឹមតែប៉ុន្មាន(៥)ថ្ងៃ បន្ទាប់ពីបេសកកម្មស.រ.បានដកថយចេញពីកម្ពុជា។<ref>Philip Short (2004) ''Pol Pot: Anatomy of a Nightmare'', Henry Holt & Co.: New York, p. 4, ISBN 0805080066.</ref> ===របបខ្មែរក្រហម=== '''{{Main|កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|ខ្មែរក្រហម}}''' ពេលដែលសង្គ្រាមវៀតណាមបានបញ្ចប់ របាយការណ៍[[យូសេដ]]ដែលព្រាងទុកមួយបានកត់សម្គាល់ថាប្រទេសនេះបានប្រឈមនឹងការអត់ឃ្លាននៅឆ្នាំ ១៩៧៥ រួមជាមួយនោះ ៧៥% នៃសត្វសម្រាប់អូសទាញរបស់ប្រទេសបានបំផ្លិចបំផ្លាញ និងថាការដាំដុះស្រូវសម្រាប់ការប្រមូលផលលើកក្រោយនឹងត្រូវបានធ្វើដោយ''ពលកម្មយ៉ាង​លំបាកលំបិនដោយប្រជាជន ហើយនិងទទួលអាហារមិនគ្រប់គ្រាន់''។ របាយការណ៍នេះបានព្យាករថា <blockquote>''"ដោយគ្មានអាហារមកពីខាងក្រៅបានច្រើន និងជំនួយគ្រឿងបរិក្ខា នឹងធ្វើឱ្យមានការអត់ឃ្លានរីករាលដាលចន្លោះពីឥឡូវនិងខែ កុម្ភៈក្រោយ&nbsp;... ពលកម្មទាសករ និងអត្រានៃការអត់ឃ្លានរបស់ប្រជាជននៃប្រទេសជាតិពាក់កណ្ដាល (ប្រហែលធ្ងន់ធ្ងរបំផុតក្នុងចំណោមអ្នកទាំងនោះដែលបានគាំទ្ររបបសាធារណរដ្ឋនេះ) នឹងក្លាយជាការចៀសមិនរួចដ៏អាក្រក់សម្រាប់ឆ្នាំនេះ ហើយការអត់អាហារ និងរងទុក្ខវេទនា ជាទូទៅនឹងអូសបន្លាយជាងពីរ រឺ បីឆ្នាំបន្ទាប់ មុនពេលកម្ពុជាអាចទទួលបានផលស្រូវគ្រប់គ្រាន់ដោយខ្លួនឯង"''។<ref>Shawcross, ''Sideshow'' pp. 374–375.</ref></blockquote> [[File:Flag of Democratic Kampuchea.svg|thumb|200px|left|ទង់[[ខ្មែរក្រហម]]និង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ]]]] ក្រោយការឡើងកាន់អំណាច ដោយរដ្ឋាភិបាល[[លន់ ណុល|លន់-ណុល]] [[សហរដ្ឋអាមេរិក]] បានទម្លាក់គ្រាប់បែក មកលើប្រទេសកម្ពុជាតាមកន្លែងដែលសង្ស័យថាជាកន្លែងលាក់ខ្លួនរបស់ពួក [[វៀតកុង]]។ ខ្មែរក្រហមបានឈានជើងមកដល់ភ្នំពេញ និងដណ្ដើមបានអំណាចនៅឆ្នាំ ១៩៧៥។ របបនេះ បានដឹកនាំដោយ[[ប៉ុល ពត|ប៉ុល-ពត]] បានផ្លាស់ប្ដូរឈ្មោះជាផ្លូវការនៃប្រទេសទៅជា[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ]]។ របបនេះបានយកគំរូខ្លួនតាមចិនម៉ៅនិយមសម័យមហាលោតផ្លោះ។ របបនេះភ្លាមបានជម្លៀសប្រជាជនចេញពីទីក្រុង និងបានបញ្ជូនប្រជាជនទាំងស្រុងតាមរយៈការធ្វើដំណើរដោយបង្ខំទៅតាមគម្រោងការធ្វើការនៅជនបទ។ ពួកគេបានព្យាយាមកសាងកសិកម្មប្រទេសនេះឡើងវិញលើគំរូនៃសតវត្សទី១១ ដោយបានបដិសេធចោលវេជ្ជសាស្ត្រលោកខាងលិច និងបានបំផ្លិចបំផ្លាញវត្តអារាម បណ្ណាល័យ និងអ្វីៗដែលបានចាត់ទុកថាជារបស់លោកខាងលិច។ យ៉ាងហោចណាស់ខ្មែរមួយលាននាក់ ក្រៅពីប្រជាជនសរុប ៨ លាននាក់ បានស្លាប់ដោយសារការប្រហារជីវិត ការធ្វើការហួសកំណត់ ការអត់ឃ្លាន និងជំងឺ។<ref name="kaplan"/> ការប៉ាន់ស្មានថាតើប្រជាជនប៉ុន្មានត្រូវបានសម្លាប់ដោយរបបខ្មែរក្រហមចាប់ពីចន្លោះប្រហែលពីមួយ​ទៅបីលាននាក់ តួលេខដែលបានអះអាងជាទូទៅបំផុតគឺពីរលាននាក់ (ប្រហែលមួយភាគបីនៃប្រជាជន)។<ref>Shawcross, William, ''The Quality of Mercy: Cambodia, Holocaust and Modern Conscience'', Touchstone, 1985, pp. 115–116.</ref><ref>Vickery, Michael, Correspondence, ''Bulletin of Concerned Asian Scholars'', vol. 20, no. 1, January–March 1988, p. 73.</ref> សម័យនេះបានផ្តល់ឱ្យមានការលើកឡើងពាក្យ [[វាលពិឃាត]] និងគុក[[ទួលស្លែង]]បានក្លាយជាកន្លែងគេដឹងលឺគ្រប់គ្នាដោយសារប្រវត្តិនៃការសម្លាប់ដ៏ច្រើនក្នុងរបបនេះ។ រាប់រយពាន់នាក់បានរត់គេចខ្លួនឆ្លងកាត់ព្រំដែនចូលទៅកាន់ថៃជិតខាង។ របបនេះបានកំណត់គោលដៅតម្រង់ដោយគ្មានសមមាត្រ[[ក្រុមជនជាតិនៅកម្ពុជា|ក្រុមជនជាតិភាគតិច]]។ ពួកឥស្លាម[[ចាម]]បានរងទុក្ខដោយសារបន្សុទ្ធកម្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដែលមានចំនួនច្រើនស្មើនឹងពាក់កណ្ដាលនៃ​អត្រាប្រជាជនរបស់ខ្លួនត្រូវបានប្រល័យជីវិត។<ref>[https://web.archive.org/web/20081011031122/http://www.genocidewatch.org/aboutgenocide/stantoncambodianlaw.htm The Cambodian Genocide and International Law], By Dr. Gregory H. Stanton, Presented February 22, 1992 at Yale Law School</ref> នៅចុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៦០ ជនជាតិ[[ចិនឯនាយសមុទ្រ|ចិន]]ប្រមាណ ៤២៥០០០ នាក់ បានរស់នៅកម្ពុជា ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ ១៩៨៤ ដោយសារតែការសម្លាប់របស់ខ្មែរក្រហម និងដោយសារតែនិរប្រវេសន្ត មានត្រឹមតែជនជាតិចិន ៦១៤០០ នាក់ទេ ដែលនៅសេសសល់ក្នុងប្រទេសនេះ។<ref>[http://countrystudies.us/cambodia/45.htm កម្ពុជា ពួកចិន]។ [[បណ្ណាល័យសិក្សាការប្រទេសសមាជ]]។</ref> បិតុភូមិនិវត្តន៍ដោយបង្ខំនៅឆ្នាំ ១៩៧០ និងមរណភាពកំឡុងសម័យខ្មែរក្រហមប្រជាជន[[យួនកម្ពុជា|យួន]]នៅកម្ពុជាចាប់ពីចន្លោះ ២៥០០០០ និង ៣០០០០០ នាក់នៅឆ្នាំ ១៩៦៩ នៅសល់ត្រឹម ៥៦០០០ នាក់ តាមរយៈការរាយការណ៍​នៅឆ្នាំ ១៩៨៤។<ref name="Population" /> យ៉ាងណាក៏ដោយភាគច្រើនបំផុតនៃជនរងគ្រោះដោយរបបខ្មែរក្រហមគឺមិនមែនពួកជនជាតិភាគតិចទេ ក៏ប៉ុន្តែជាជនជាតិខ្មែរផ្ទាល់តែម្ដង។ ពួកអ្នកមានមុខវិជ្ជាជីវៈ ដូចជាពួកវេជ្ជបណ្ឌិត មេធាវី និង គ្រូបង្រៀន ក៏ត្រូវបានគេកំណត់គោលដៅដែរ។ តាមរយៈលោក[[រ៉បឺត ឌែវិដ ខាបភ្លែន|រ៉បឺតឌ.-ខាបភ្លែន]] ''ពួកអ្នកពាក់វ៉ែនតាក៏ស្មើនឹងស្លាប់ដូច[[បំណះលឿង|ផ្កាយលឿង]]''ដែរ ពួកគេមើលទៅដូចជាមានសញ្ញានៃបញ្ញវន្តនិយម។<ref name="kaplan">Kaplan, Robert D., ''The Ends of the Earth'', Vintage, 1996, p. 406.</ref> ===ការកាន់កាប់របស់វៀតណាម និង សម័យអន្តរកាល=== '''{{Main|កម្ពុជាសម័យទំនើប}}''' [[File:Choeungek1.jpg|thumb|right|200px|[[ជើងឯក]]]] នៅ ខែ វិច្ឆិកា ១៩៧៨ កងទ័ពវៀតណាម[[សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម|បានលុកលុយកម្ពុជា]]ជាការឆ្លើយតបនឹងការវាយឆ្មក់តាមព្រំដែនដោយពួកខ្មែរក្រហម ហើយបន្តកាន់កាប់ប្រទេសកម្ពុជារហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៨៩។<ref name="CGG">CambodianGenocide.org.[https://web.archive.org/web/20060723024823/http://www.cambodiangenocide.org/genocide.htm ''A Brief History of the Cambodian Genocide''.]. Retrieved July 25, 2006.</ref> [[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា]] (ស.ប.ក.) ជារដ្ឋ[[ប្លុកខាងកើត|អាយ៉ងសូវៀត]]ដែលបានដឹកនាំដោយបក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនកម្ពុជា គណបក្សមួយដែលបានបង្កើតដោយពួកវៀតណាមក្នុងឆ្នាំ ១៩៥១ និងបានដឹកនាំដោយក្រុមខ្មែរក្រហមដែលពួកគេបានរត់ចេញពីកម្ពុជាដើម្បីចៀសវាងការធ្វើបន្សុទ្ធកម្ម​ដោយប៉ុល-ពត និង តាម៉ុក។<ref>Stephen J. Morris "Why Vietnam Invaded Cambodia." (Stanford University Press. 1999). p. 220</ref> រដ្ឋនេះត្រូវបានសង្កេតមើលទាំងស្រុងដោយកងទ័ពវៀតណាមកំពុងកាន់កាប់ និងក្រោមការដឹកនាំដោយឯកអគ្គរដ្ឋទូតវៀតណាមនៅភ្នំពេញ។ សព្វាវុធរបស់រដ្ឋបានមកពីវៀតណាម និង សហភាពសូវៀត។ ជាការផ្ទុយទៅវិញនឹងរដ្ឋដែលបង្កើតថ្មីនេះ រដ្ឋាភិបាលមួយកំពុងនិរទេសដែលសំដៅលើ[[រដ្ឋាភិបាលចម្រុះកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ]] (រ.ច.ក.ប.) បង្កើតនៅឆ្នាំ ១៩៨១ ចេញពីភាគីបី។ រដ្ឋាភិបាលនេះបានផ្សំឡើងដោយពួកខ្មែរក្រហម ក្រុមរាជានិយមដឹកនាំដោយព្រះសីហនុ និង[[រណសិរ្សរំដោះជាតិប្រជាជនខ្មែរ]] ដែលដឹកនាំដោយសម្ដេចសឺន-សាន។ សារតាំងរបស់រដ្ឋាភិបាលនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយអង្គការសហប្រជាជាតិ។ អ្នកតំណាងខ្មែរក្រហមនៅស.ប. ជួន-ប្រសិទ្ធិត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ ប៉ុន្តែលោកត្រូវបានគេឱ្យធ្វើការក្នុងការពិគ្រោះយោបល់ជាមួយពួកអ្នកតំណាងភាគីខ្មែរមិនមែន​កុម្មុយនិស្ត។<ref>{{cite web|url=http://www.yale.edu/cgp/thiounn.html |title=សាកលវិទ្យាល័យយ៉េល, '&#39;http://www.yale.edu/cgp/thiounn.html'&#39;; បានចូលនៅថ្ងៃ ៧មេសា ២០១០ |publisher=Yale.edu |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០}}</ref><ref>{{cite web|url=http://disarmament.un.org/Library.nsf/d7ae8ea134b27b838525755c00537cf2/f5b3eb8b58ae67c7852575a100632a27/$FILE/A-40-PV69.pdf |title=សហប្រជាជាតិ, '&#39;http://disarmament.un.org/Library.nsf/d7ae8ea134b27b838525755c00537cf2/f5b3eb8b58ae67c7852575a100632a27/$FILE/A-40-PV69.pdf'&#39;; បានចូលនៅថ្ងៃ ៧មេសា ២០១០ |format=ទ.ឯ.ខ. |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០}}</ref> ពេញមួយទសវត្សឆ្នាំ ១៩៨០ រ.ច.ក.ប. បានផ្គត់ផ្គង់ដោយចិន ថៃ សហរដ្ឋ<ref>{{cite web |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-9267713.html |title=វញ្ចនោបាយខ្មែរ។ (ជំនួយស.រ.ដល់ខ្មែរក្រហម) |publisher=Encyclopedia.com |date=១៣សីហា ១៩៩០ |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០ |archivedate=2012-09-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120901163258/http://www.highbeam.com/doc/1G1-9267713.html |url-status=dead }}</ref> និងសហរាជាណាចក្រ<ref>{{cite web|url=http://tvnz.co.nz/view/tvnz_smartphone_story_skin/123740 |title=TVNZ Interview with ex SAS operative |publisher=Tvnz.co.nz |date=១៣សីហា ២០០២ |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cato.org/pubs/pas/pa074.html |title=ជំនួយស.រ.ដល់ពួកអ្នកបះបោរប្រឆាំងកុម្មុយនិស្ត: ''លទ្ធិរីហ៊្គែន'' និង គ្រោះថ្នាក់របស់វា|publisher=Cato.org |date=២៤មិថុនា ១៩៨៦ |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០}}</ref> ដែលបានគ្រប់គ្រងប៉ែកខ្លះនៃប្រទេស បានវាយយកទឹកដីខ្លះដែលមិននៅក្រោមការត្រួតត្រារបស់ខ្លួន។ ការបដិសេធដកទ័ពថយពីកម្ពុជារបស់វៀតណាមបាននាំឱ្យមានការដាក់[[ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ច]]<ref>{{cite news|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1584/is_n3_v3/ai_11875348/ |title=ការលើកការហ៊ុំព័ទ្ធសេដ្ឋកិច្ចស.រ.ប្រឆាំងកម្ពុជា |publisher=Findarticles.com |date=២០មករា ១៩៩២ |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០|archiveurl=http://archive.is/B7wO|archivedate=2012-05-26}}</ref> ដោយស.រ. និងសម្ព័ន្ធមិត្ត ធ្វើឱ្យការស្ដារឡើងវិញពិតជាមិនអាចធ្វើទៅរួចឡើយ និងទុកឱ្យប្រទេសនេះលិចលង់យ៉ាងខ្លាំង។ [[File:King Norodom Sihanouk's funeral procession 01.jpg|thumb|200px|ការដង្ហែព្រះសពព្រះមហាវីរក្សត្រ​[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]]។]] [[កម្ពុជាសម័យទំនើប#កិច្ចប្រឹងប្រែងសន្តិភាពនិងការបោះឆ្នោតសេរី|កិច្ចប្រឹងប្រែងសន្តិភាព]]បានចាប់ផ្ដើមនៅប៉ារីសនៅឆ្នាំ ១៩៨៩ ក្រោមរបប[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា#អន្តរកាល: រដ្ឋកម្ពុជា (១៩៨៩-១៩៩៣)|រដ្ឋកម្ពុជា]] ដោយបានសម្រេចរួចរាល់ក្នុងរយៈពេលពីរឆ្នាំក្រោយមក នៅខែ តុលា ១៩៩១ ក្នុងកិច្ចផ្សះផ្សាសន្តិភាពគ្នាទៅវិញទៅមក។ ស.ប.ត្រូវបានគេផ្ដល់អំណាចដើម្បីអនុវត្តឱ្យមានបទឈប់បាញ់ និងដោះស្រាយជាមួយពួកជនភៀសខ្លួននិងការដកហូតអាវុធដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា​[[អាជ្ញាធរអន្តរកាលសហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា]] (អ៊ុនតាក់)។<ref name="USDOS3">US Department of State. [http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2732.htm Country Profile of Cambodia.]. Retrieved July 26, 2006.</ref> នៅឆ្នាំ ១៩៩៣ ព្រះ[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]]ត្រូវបានសោយរាជ្យជា[[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]]ឡើងវិញ ក៏ប៉ុន្តែអំណាចទាំងអស់ស្ថិតក្នុងកណ្ដាប់ដៃនៃរដ្ឋាភិបាលដែលបានបង្កើតឡើងបន្ទាប់ពីការបោះឆ្នោត​ដែលបានជួយដោយអ៊ុនតាក់។ ស្ថេរភាពបានកើតឡើងបន្តបន្ទាប់ពីការប៉ះទង្គិចគ្នាបានកក្រើកឡើងនៅឆ្នាំ ១៩៩៧ ដោយរដ្ឋប្រហារដឹកនាំដោយសហនាយករដ្ឋមន្ត្រីលោកហ៊ុន-សែនប្រឆាំងនឹងភាគីមិនមែនកុម្មុយនិស្ត​ក្នុងរដ្ឋាភិបាល។<ref name="97COUP">ក.ស.ខ.ស.ម.ស.ប. កម្ពុជា {{PDFlink|[http://web.archive.org/web/20070627054853/http://cambodia.ohchr.org/Documents/Statements%20and%20Speeches/English/40.pdf]|១០,៣&nbsp;គ.ប.}}</ref> ភាគច្រើននៃពួកអ្នកនយោបាយមិនមែនកុម្មុយនិស្តត្រូវបានសម្លាប់ដោយកងកម្លាំងរបស់ហ៊ុន-សែន។ ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ កិច្ចប្រឹងប្រែងការស្ដារឡើងវិញបានកាន់តែប្រសើរឡើង និងនាំទៅដល់ស្ថេរភាពនយោបាយភាគខ្លះ តាមរយៈការទប់ស្កាត់ដោយរបបប្រជាធិបតេយ្យ​[[ប្រព័ន្ធពហុបក្ស|សេរីពហុបក្ស]]ក្រោមរបប​[[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]។<ref name="CIA2009">CIA – The World Factbook. [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html ''Cambodia''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229001224/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html |date=2010-12-29 }}. Retrieved September 13, 2009.</ref> នៅខែ កក្កដា ២០១០ [[ឌុច|កាំង-ហ្គេកអ៊ាវ]]ជាសមាជិកពួកខ្មែរក្រហមទីមួយដែលបានរកឃើញថាមានកំហុសក្នុង[[ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម]] និង[[ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ]]ក្នុងតួនាទីរបស់គាត់ជាអតីតអ្នកបញ្ជាការនៃជំរុំប្រល័យពូជសាសន៍ស-២១។ គាត់ត្រូវបានគេកាត់ទោសដាក់គុកអស់មួយជីវិត។<ref name="BBC">BBC News. [http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-10757320 ''Khmer Rouge prison chief Duch found guilty''.]. Retrieved October 11, 2010.</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2012/02/03/world/asia/cambodia-duch-appeal/index.html|title= Leader of Khmer Rouge torture prison gets life sentence|work=CNN|date=February 3, 2012}}</ref> យ៉ាងណាមិញ លោកហ៊ុន-សែនបានប្រឆាំងនឹងការជំនុំជម្រះបើកទូលាយរហូតដល់អតីតឃាតកខ្មែរក្រហម​ជាច្រើនណាម្នាក់ទៀតឡើយ។<ref>[http://www.voanews.com/english/news/Cambodian-Premier-says-No-More-Khmer-Rouge-Trials-105873293.html Cambodian Premier says No More Khmer Rouge Trials | News | English<!-- Bot generated title -->]</ref> លោកនិយាយថានេះគឺដោយសារតែលោកចង់ជៀសវាងអស្ថេរភាពនយោបាយ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ វាប្រហែលទំនងណាស់ដោយសារតែជាទូទៅនៃអតីតខ្មែរក្រហមបានកាន់តំណែងថ្នាក់កំពូលបំផុតក្នុង​រចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋាភិបាលថ្នាក់ជាតិនិង​ដែនដីរបស់កម្ពុជា។{{Citation needed|date=កុម្ភៈ ២០១២}} === ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ១៩៩៣-បច្ចុប្បន្ន === [[ឯកសារ:US Navy 101025-N-6770T-204 U.S. Navy Cmdr. Joseph Keenan, right, commanding officer of the guided-missile frigate USS Crommelin (FFG 37).jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|200px]] ក្រោយពីការមិនចុះសម្រុងរវាងពីរ [[ទស្សវត្ស]] និងការបំផ្លិចបំផ្លាញ [[វប្បធម៌]] [[សេដ្ឋកិច្ច]] [[សង្គម]] និង [[នយោបាយ]]នៅកម្ពុជាមក ការស្តារ[[ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ]]បានចាប់ផ្តើមឡើងវិញ ស្របពេលជាមួយនឹងលំនឹង[[នយោបាយ]] បានវិលត្រឡប់ជាបណ្តើរៗ។ [[លិទ្ធិ]][[ប្រជាធិបតេយ្យ]]បានរង្គោះរង្គើនៅឆ្នាំ ១៩៩៧ ដោយសារការវិវាទក្នុងជួររដ្ឋាភិបាល។ == នយោបាយ == '''{{Main|នយោបាយនៅកម្ពុជា|បញ្ជីគណបក្សនយោបាយនៅកម្ពុជា}}'''{{Multiple image|align=right|caption_align=center|image1=King Norodom Sihamoni (2019).jpg|width1=138|caption1=ព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមនាថ [[នរោត្តម សីហមុនី]] ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន|image2=Hun Manet (2022).jpg|width2=138|caption2=សម្ដេចមហាបវរធិបតី [[ហ៊ុន ម៉ាណែត]] នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន}} តាមរយៈរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាឆ្នាំ ១៩៩៣ ប្រទេសកម្ពុជាប្រកាន់របបប្រជាធិបតេយ្យ រាជានិយម សេរីពហុបក្ស អាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ រួមមាន អំណាចធំៗបួន ៖ [[អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ]] [[អំណាចនីតិបញ្ញត្តិ]] [[អំណាចតុលាការ]] និង [[អំណាចសារព័ត៌មាន]]។ អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ ជាអំណាចអនុវត្តច្បាប់, អំណាចនីតិបញ្ញត្តិ ជាអំណាចអនុម័ត/រៀបចំច្បាប់, អំណាចតុលាការ ជាអំណាចវិនិច្ឆ័យបុគ្គលតាមច្បាប់, អំណាចសារព័ត៌មាន​ ជាអំណាចបញ្ចេញមតិ។ អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ ស្ថិតនៅក្រោមការអនុវត្ត របស់រដ្ឋាភិបាល ដែលមាននាយករដ្ឋមន្ត្រីមួយរូប ជាអ្នកដឹកនាំរដ្ឋាភិបាល សេរីពហុបក្ស។​ រដ្ឋាភិបាលរួមមានរដ្ឋមន្ត្រីគ្រប់ក្រសួង និងឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី ច្រើនរូប។ នាយករដ្ឋមន្ត្រី ត្រូវបានតែងតាំងដោយព្រះមហាក្សត្រ និង ដោយមានការផ្តល់យោបល់/ឯកភាពពីរដ្ឋសភា។ នាយករដ្ឋមន្ត្រី និង គ្រប់មន្ត្រីក្រសួងក្រោមឱវាទ មានតួនាទីអនុវត្តច្បាប់ (នីតិប្រតិបត្តិ) ដោយចេញជាក្រឹត្យ អនុក្រឹត្យផ្សេងៗ ដើម្បីឲ្យបុគ្គលគ្រប់រូបអនុវត្តតាម។ អំណាចនីតិបញ្ញត្តិ ស្ថិតនៅក្រោមការអនុវត្ត របស់រដ្ឋសភា​ និង ព្រឹទ្ធសភា។ ស្ថាប័នទាំងពីរនេះ មានតួនាទីពិនិត្យ និងសម្រេចអនុម័តច្បាប់ និង តាមដានរដ្ឋាភិបាល ក្នុងការអនុវត្តច្បាប់ ។ រដ្ឋសភា មានសិទ្ធិកោះហៅ នាយករដ្ឋមន្ត្រី និង រដ្ឋមន្ត្រីគ្រប់ក្រសួង មកបង្ហាញមុខនៅរដ្ឋសភា ដើម្បីឆ្លើយសំណួររបស់តំណាងរាស្រ្ត ជាសមាជិករបស់រដ្ឋសភា។ អំណាចតុលាការ ឋិតនៅក្រោមការអនុវត្ត របស់អង្គចៅក្រម។ អង្គចៅក្រម តែងតាំងដោយព្រះមហាក្សត្រ។ អង្គចៅក្រម មានតួនាទីកាត់ក្តីគ្រប់បុគ្គលតាមច្បាប់ ក្នុងនោះកាត់ក្តីទាំងនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងរដ្ឋមន្ត្រីទៀតផង។ អំណាចសារព័ត៌មាន​ ជាអំណាចរបស់មហាជន ឋិតនៅក្រោមស្ថាប័នបណ្តាញព័ត៌មាន ក្នុងនោះមាន វិទ្យុ ទូរទស្សន៍ កាសែត ទស្សនាវដ្តី ព្រឹត្តិបត្រព័ត៌មាន ...។ ស្ថាប័ននេះមានភារកិច្ចតាមឃ្លាំមើល គ្រប់សកម្មភាពរបស់អំណាចទាំងបីខាងលើ ដើម្បីជាទុនកែតម្រង់ឲ្យដើរតាមគន្លងច្បាប់ដែលបានចែង។ [[ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់]] ព្រះអង្គម្ចាស់[[នរោត្តម សីហមុនី|នរោត្តម-សីហមុនី]] ត្រូវបានជ្រើសតាំងឡើងនៅថ្ងៃទី ១៤ តុលា ២០០៤ ដោយសមាជិក៩រូបនៃ[[ក្រុមប្រឹក្សារាជបល្ល័ង្គ]]ក្រោយពីការដាក់រាជ្យយ៉ាងទាន់ហន់របស់អតីត ព្រះមហាក្សត្រព្រះបាទ [[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]] មួយសប្ដាហ៍មុន។ [[ព្រះបាទនរោត្តមសីហមុនី]]ត្រូវបានសម្រេច ឱ្យឡើងគ្រងរាជ្យ នៅទីក្រុង [[ភ្នំពេញ]] ថ្ងែទី ២៩ តុលា។ មហាក្សត្រជានិមិត្តរូបជាតិ និង ឯកភាពជាតិ ហើយទ្រង់នឹងមិនចូលរួម ក្នុងឆាកនយោបាយឡើយ។ ព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហមុនី|នរោត្តមសីហមុនី]] បានហ្វឹកហាត់ [[របាំបុរាណខ្មែរ]] និង នៅលីវ។ ប៊ីប៊ីស៊ី (BBC) បានរាយការណ៍ថាអំពើពុករលួយនៅតែបន្តក្នុងឆាកនយោបាយកម្ពុជាពីជំនួយ អន្តរជាតិ ដោយផ្ទេរបញ្ជូនដោយខុសច្បាប់ចូលក្នុងគណនីឯកជន។ អំពើពុករលួយក៏បានជះឥទ្ធិពលយ៉ាង ខ្លាំងក្លាទៅលើការបាត់បង់ចំណូលរបស់ប្រជាជនផងដែរ។ ===រដ្ឋាភិបាល=== [[File:Cambodge - Roi et mère.JPG|200px|thumb|ព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហមុនី|នរោត្តម-សីហមុនី]]​ជាមួយនិង[[ព្រះវររាជមាតា]]​[[នរោត្តម មុនីនាថ សីហនុ|នរោត្តម-មុនីនាថ]]]] [[File:Sam Rainsy (cropped).jpg|thumb|right|200px|[[សម រង្ស៊ី|សម-រង្ស៊ី]] មេដឹកនាំ[[គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ|បក្សប្រឆាំង]]ដែលមាន​ទំនោរប្រជាធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជា និងជាគូប្រជែងនយោបាយ​នឹងហ៊ុន-សែន។]]<!-- Deleted image removed: [[File:Sam-Rainsy-CNRP-leader.png|thumb|right|200px|[[Sam Rainsy]], leader of Cambodia's pro-democratic [[Cambodian National Rescue Party|opposition]] and Hun Sen's political rival.]] --> រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាធ្លាប់ត្រូវបានបរិយាយដោយនាយកសាខានៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍របស់អង្គការ​ឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស លោកដេវីដ-រ៉ូបឺត្ស៍ថា ជា''រដ្ឋទីផ្សារសេរីបែបកុម្មុយនិស្តយ៉ាងស្រពិចស្រពិលដែលមានរដ្ឋាភិបាលចម្រុះតាមបែបផ្ដាច់​ការពាក់ព័ន្ធគ្នាកំពុងតែគ្រប់គ្រងពីលើរបបប្រជាធិបតេយ្យ​ស្ទើរភ្លើង''។<ref>Political Transition in Cambodia 1991-1999, by David W. Roberts, Curzon Publishers, 2001</ref> ហ៊ុន-សែនបានសច្ចាថានឹងកាន់អំណាចរហូតដល់លោកអាយុ ៧៤ ឆ្នាំ។ លោកគឺជាអតីតសមាជិកខ្មែរក្រហមដែលបានរត់ចោលជួរ។ រដ្ឋាភិបាលរបស់លោកត្រូវបានគេចោទប្រកាន់ជាញឹកញាប់ដោយការមិនអើពើពីសិទ្ធិមនុស្ស និងការគាបសង្កត់លើ​និន្នាការនយោបាយខុសគ្នា។ បន្ទាប់ពីលទ្ធផលបោះឆ្នោត២០១៣ ចេញមក មានការប្រកែកដោយបក្សប្រឆាំង ពួកបាតុករបានរងរបួសនិងត្រូវស្លាប់ក្នុងការតវ៉ាប្រឆាំងជាច្រើននៅក្នុងរាជធានី ពួកបាតុករ ២០០០០ នាក់ ដែលបានរាយការណ៍ថាបានប្រមូលផ្ដុំគ្នា ហើយមានការប៉ះទង្គិចគ្នាខ្លះជាមួយនគរបាលបង្ក្រាបបាតុកម្ម។ <ref>{{Cite web |url=http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/cambodia-protest-clashes/814406.html |title=Retrieved September-16-2013 |access-date=2013-10-29 |archivedate=2013-09-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130926161920/http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/cambodia-protest-clashes/814406.html |url-status=dead }}</ref> មកពីសាវតារអ្នកស្រែចម្ការខ្សត់ខ្សោយ ហ៊ុន-សែនទើបតែអាយុ ៣៣ ឆ្នាំទេ នៅពេលលោកបានកាន់អំណាចនៅឆ្នាំ ១៩៨៥ ហើយឥឡូវស្ថិតនៅក្នុងក្រុមពួក[[ជនផ្ដាច់ការ]]មិនគួរឱ្យចង់រាប់រកដូចជា [[រ៉ូបឺត មូហ្គាបេ|រ៉ូបឺត-មូហ្គាបេ]]របស់ស៊ីមបាវ៉េ និង[[នុរស៊ុលតន ណសហ្សរបយីវ|នុរស៊ុលតន-ណសហ្សរបយីវ]]នៃ[[កាហ្សាក់ស្ថាន]]'។<ref>[http://www.reuters.com/article/2013/09/18/us-cambodia-hunsen-analysis-idUSBRE98H04K20130918 Retrieved September-19-2013]</ref> [[File:Norodom king of Cambodia.jpg|thumb|right|200px|ព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហមុនី|នរោត្តម-សីហមុនី]]]] នយោបាយថ្នាក់ជាតិនៅកម្ពុជាប្រព្រឹត្តទៅក្នុងក្របខណ្ឌរដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់ជាតិនៅឆ្នាំ ១៩៩៣។ រដ្ឋាភិបាលនេះកាន់របប[[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]ដែលបានដំណើរការជា​[[ប្រជាធិបតេយ្យអ្នកតំណាង]][[ប្រជាធិបតេយ្យអាស្រ័យសភា|អាស្រ័យសភា]]។ [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា]] គឺជាតំណែងមួយដែលបានកាន់ដោយ[[ហ៊ុន សែន|ហ៊ុន-សែន]]តាំងពីឆ្នាំ ១៩៨៥ គឺជា[[ប្រមុខរដ្ឋាភិបាល]] ដែល[[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] (ថ្មីៗ[[នរោត្តម សីហមុនី|នរោត្តម-សីហមុនី]]) គឺជា[[ប្រមុខរដ្ឋ]]។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីត្រូវបានតែងតាំងដោយព្រះមហាក្សត្រ តាមការប្រឹក្សានិងរួមជាមួយការយល់ស្របដោយ[[រដ្ឋសភាកម្ពុជា|រដ្ឋសភា]]។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីនិងអ្នកដែលត្រូវគេតែងតាំងជារដ្ឋមន្ត្រីអនុវត្ត[[អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ]] គ្រានោះដែល[[អំណាចនីតិបញ្ញត្តិ]]ត្រូវបានចែករំលែកដោយនីតិប្រតិបត្តិ និងសភាតំណាងរាស្ត្រកម្ពុជា[[ទ្វីសភា]] ដែលក្នុងនោះមានវិមានជាន់ទាប ''រដ្ឋសភា'' និង វិមានជាន់ខ្ពស់ ''ព្រឹទ្ធសភា''។ សមាជិកនៃ[[រដ្ឋសភាកម្ពុជា|រដ្ឋសភា]]មាន ១២៣ អាសនៈត្រូវបានជ្រើសតាំងតាមរយៈប្រព័ន្ធ[[តំណាងសមាមាត្រ|បោះឆ្នោតសមាមាត្រ]] និងដំណើរការរយៈពេលអតិបរមាប្រាំៗឆ្នាំម្ដង។ ព្រឹទ្ធសភាមាន ៦១ អាសនៈ ពីរក្នុងចំណោមអាសនៈនោះត្រូវបានតែងតាំងដោយព្រះមហាក្សត្រ និងពីរទៀតដោយរដ្ឋសភា និងនៅសល់បានជ្រើសតាំងដោយសមាជិក[[ក្រុមប្រឹក្សាឃុំ-សង្កាត់]]ពី ២៥ [[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្ត-រាជធានីកម្ពុជា]]។ ព្រឹទ្ធសមាជិកបម្រើការរយៈកាលប្រាំមួយឆ្នាំម្ដង។ នៅថ្ងៃ ១៤ តុលា ២០០៤ ព្រះមហាក្សត្រ[[នរោត្តម សីហមុនី|នរោត្តម-សីហមុនី]]ត្រូវបានជ្រើសរើសដោយក្រុមប្រឹក្សារាជបល្ល័ង្កដែលមានសមាជិកពិសេស​ប្រាំបួនរូប បែបបទនៃដំណើរការជ្រើសរើសត្រូវបានប្រារព្ធធ្វើឡើងភ្លាមៗ បន្ទាប់ពីការដាក់រាជ្យនៃព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]]បានមួយសប្ដាហ៍។ ការជ្រើសរើសព្រះសីហមុនីត្រូវបានយល់ស្របដោយលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ហ៊ុន សែន|ហ៊ុន-សែន]]និងអ្នកនាំពាក្យ​រដ្ឋសភាព្រះអង្គម្ចាស់[[នរោត្តម រណឫទ្ធិ|នរោត្តម-រណឫទ្ធិ]] (ព្រះភាតារួមបិតា និងជាឧត្តមក្រុមប្រឹក្សារបស់ព្រះមហាក្សត្រ) គឺជាសមាជិកពីររូបនៃក្រុមប្រឹក្សារាជបល្ល័ង្ក។ ព្រះអង្គត្រូវបានលើកឱ្យឡើងសោយរាជ្យនៅភ្នំពេញនៅថ្ងៃ ២៩ តុលា ២០០៤។ [[គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា]] (គ.ប.ក.) គឺជាគណបក្សដឹកនាំដ៏សំខាន់នៅកម្ពុជា។ គ.ប.ក.កាន់កាប់សភាជាន់ទាប និងជាន់ខ្ពស់នៃសភាតំណាងរាស្ត្រ ដែលមាន ៧៣ អាសនៈក្នុងរដ្ឋសភា និង ៤៣ អាសនៈក្នុងព្រឹទ្ធសភា។ [[គណបក្សសមរង្ស៊ី|គណបក្សប្រឆាំងសមរង្ស៊ី]]គឺជាគណបក្សធំទីពីរនៅកម្ពុជាមាន ២៦ អាសនៈក្នុងរដ្ឋសភា និង ២ អាសនៈក្នុងព្រឹទ្ធសភា។ តែនៅពេលនេះបក្សប្រឆាំងនេះបានរួបរួមជាមួយ[[គណបក្សសិទ្ធិមនុស្ស]]ហើយក្លាយជា[[គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ]] (គ.ស.ជ.) ដែលមានកៅអី ២៩ ក្នុងរដ្ឋសភា និង ១១ ក្នុងព្រឹទ្ធសភា។ [[File:Hue Sen 1 (cropped).jpg|thumb|right|200px|អតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ហ៊ុន សែន|ហ៊ុន-សែន]] បច្ចុប្បន្នលោកមានតួនាទីជាប្រធានព្រឹទ្ធសភា ។]] លោកហ៊ុន-សែន និងរដ្ឋាភិបាលរបស់លោកបានជួបប្រទះភាពចម្រូងចម្រាស់ជាច្រើន។ លោកហ៊ុន-សែនធ្លាប់ជាអតីតមេបញ្ជាការខ្មែរក្រហមដែលដើមឡើយត្រូវបានប្រគល់តំណែង​ដោយពួកវៀតណាម និង បន្ទាប់មកពួកវៀតណាមបានចាកចេញពីប្រទេសនេះ ដោយស្ថិតក្នុងតំណែង[[បុរសខ្លាំង (នយោបាយ)|បុរសខ្លាំង]]របស់លោកតាមរយៈអំពើហិង្សា និងការសង្កត់សង្កិននៅពេលណាចាំបាច់។<ref name=HRWAdams>[http://www.hrw.org/news/2012/05/31/10000-days-hun-sen Adams, Brad, ''10,000 Days of Hun Sen'', International Herald Tribune, reprinted by Human Rights Watch.org]</ref> នៅឆ្នាំ ១៩៩៧ ដោយការខ្លាចអំណាចនៃសហនាយករដ្ឋមន្ត្រីរបស់លោក ព្រះអង្គម្ចាស់[[នរោត្តម រណឫទ្ធិ|នរោត្តម-រណឫទ្ធិ]]កើនឡើង លោកហ៊ុនបានផ្ដើម[[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជា១៩៩៧|រដ្ឋប្រហារ]]មួយ តាមរយៈការប្រើប្រាស់កងទ័ពដើម្បីកម្ចាត់ព្រះអង្គម្ចាស់រណឫទ្ធិ និង ពួកអ្នកដង្ហែតាមទ្រង់ចេញ។ ព្រះអង្គម្ចាស់រណឫទ្ធិត្រូវបានបណ្ដេញចេញពីតំណែង និងបានភៀសព្រះកាយទៅប៉ារីស គ្រានោះពួកអ្នកប្រឆាំងហ៊ុន-សែនត្រូវបានចាប់ខ្លួន ធ្វើទារុណកម្ម និងអ្នកខ្លះទៀតត្រូវបានសម្លាប់ចោលភ្លាមៗមួយរំពេច។<ref name=HRWAdams/><ref>[http://www.hartford-hwp.com/archives/54/060.html An open letter from Amnesty International]</ref> ដោយសារគំនាបខាងនយោបាយ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាត្រូវបានគេចោទប្រកាន់អំពីអំពើពុករលួយក្នុងការលក់ដូរដីធ្លីក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំទៅអោយ​វិនិយោគិនបរទេសដែលបណ្ដាលឱ្យមាន​ការបណ្ដេញចេញពួកអ្នកភូមិរាប់ពាន់នាក់<ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2008/apr/26/cambodia Adrian Levy and Cathy Scott-Clark, ''Country for Sale'', The Guardian, 25 April 2008]</ref> ដូចគ្នាដែរក៏មានការទទួលសំណូកសូកប៉ាន់ចំពោះការដោះដូរដើម្បីផ្ដល់សិទ្ធិធ្វើអាជីវកម្មលើ​ភោគទ្រព្យប្រេងកាត និងធនធានរ៉ែរបស់កម្ពុជាផងដែរ។<ref>{{Cite web |url=http://www.globalwitness.org/library/country-sale |title=Global Witness.org |access-date=2012-09-04 |archivedate=2013-03-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130306234201/http://www.globalwitness.org/library/country-sale |url-status=dead }}</ref> កម្ពុជាតែងតែត្រូវគេចុះបញ្ជីជារដ្ឋាភិបាលមួយក្នុងចំណោមរដ្ឋាភិបាលពុករលួយបំផុតក្នុងលោក។<ref>[http://www.asianewsnet.net/home/news.php?sec=1&id=24490 Coverage of Transparency International's Corruption Report by ''Rasmei Kampuchea Daily'' carried on Asia News Network, 2 December 2011]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.ibtimes.com/articles/128461/20110330/corruption-australia-signapore-china-cambodia-philippines-hong-kong-based-political-economic-risk-co.htm |title=Perrin, C.J., ''International Business Times'', 30 March 2011 |access-date=4 កញ្ញា 2012 |archivedate=3 មេសា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110403225719/http://www.ibtimes.com/articles/128461/20110330/corruption-australia-signapore-china-cambodia-philippines-hong-kong-based-political-economic-risk-co.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.transparency.org/country#KHM |title=Transparency International's latest index |access-date=2012-09-04 |archivedate=2020-05-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200512190640/https://www.transparency.org/country#KHM |url-status=dead }}</ref> អង្គការ[[លើកលែងទោសអន្តរជាតិ]]ថ្មីៗនេះបានទទួលស្គាល់[[អ្នកទោសមនសិកា]]ម្នាក់នៅក្នុងប្រទេសនេះ: គឺសកម្មជនទាមទារសិទ្ធិដីធ្លីអាយុ ២៩ ឆ្នាំ [[យ៉ោម បុប្ផា|យ៉ោម-បុប្ផា]]។<ref name=yorm>{{cite web |url=http://www.amnesty.org/en/news/convictions-activists-cambodia-demonstrates-dire-state-justice-2012-12-27 |title=ការផ្ដន្ទាទោសពួកសកម្មជននៅកម្ពុជាបង្ហាញនូវស្ថានភាពយុត្តិធម៌គួរឱ្យភ័យខ្លាច |date=២៧ ធ្នូ ២០១២ |publisher=លើកលែងទោសអន្តរជាតិ |accessdate=២ មករា ២០១៣ |archivedate=2013-09-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130911070531/http://www.amnesty.org/en/news/convictions-activists-cambodia-demonstrates-dire-state-justice-2012-12-27 |deadurl=no |url-status=dead }}</ref> ពួកអ្នកយកព័ត៌មានកំពុងផ្ដោតលើការតវ៉ាលើលទ្ធផលបោះឆ្នោតដែលមិនចុះសម្រុងគ្នានៅភ្នំពេញនៅថ្ងៃ ២២ កញ្ញា ២០១៣ បាននិយាយថាពួកគេត្រូវវាយប្រហារដោយចេតនាដោយនគរបាលនិងមនុស្សដែលស្លៀកពាក់ធម្មតា ជាមួយចំពាម និងកាំភ្លើងគ្រាប់ឃ្លី។ ការវាយប្រហារប្រឆាំងនឹងប្រធានក្លិបប៉្រិសអូវ៉ឺស៊ីនៅកម្ពុជា រិក-វ៉ាឡិនហ៊្សូអេឡា ត្រូវបានគេថតបានជាវីដេអូ។ អំពើហិង្សាចូលមកចំពេលមានភាពតានតឹងនយោបាយដោយបក្សប្រឆាំងធ្វើពហិការមិនចូល​ប្រជុំ[[សភា]]ដោយសារមិនសុខចិត្តចំពោះ​ការបន្លំសន្លឹកឆ្នោត។ អ្នករាយការណ៍ប្រាំពីរនាក់បានរងរបួសតិចតួចដែលកាលណោះពួកបាតុករខ្មែរពីរនាក់ត្រូវបានបាញ់ដោយ​គ្រាប់ចំពាម និងត្រូវបានបញ្ជូនចូលមន្ទីរពេទ្យ។ <ref>[http://www.abc.net.au/news/2013-09-24/an-cambodia-attacks-reax/4978738 Retrieved September-25-2013]</ref> === រចនាសម័្ពន្ធអំណាច === រចនាសម្ព័ន្ធនៅព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មាន៖ * [[ព្រះមហាក្សត្រ]] ជានិមិត្តរូបតំណាងប្រទេស * [[រដ្ឋសភា]] និង [[ព្រឹទ្ធសភា]] ទទួល អំណាចនីតិបញ្ញត្តិ (មានតួនាទីអនុម័ត[[ច្បាប់]]) * [[រដ្ឋាភិបាល]] ទទួល អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ​ (ព្រាងច្បាប់ និងអនុវត្តច្បាប់ ដែលបានសម្រេចយល់ព្រម ដោយរដ្ឋសភា និង ព្រឹទ្ធសភា) * [[តុលាការ]] ទទួល [[អំណាចតុលាការ]] (ផ្អែកតាមច្បាប់ និងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដើម្បីកាត់សេចក្តី។ តុលាការមាន អំណាចឯករាជ្យ) ===យោធា=== '''{{Main|កងយោធពលខេមរភូមិន្ទ}}''' [[File:US_Navy_110227-N-9950J-210_Royal_Cambodian_Navy_officers_observe_flight_quarters_during_a_ship_tour_aboard_the_forward-deployed_amphibious_assault.jpg|thumb|left|200px|នាយទាហានកងទ័ពជើងទឹក​កម្ពុជាអង្កេតបញ្ជាការដ្ឋានជើង​ហោះហើរកំឡុង[[សមយុទ្ធយោធា|សមយុទ្ធដែន​សមុទ្រកម្ពុជា-ស.រ.២០១១]]។]] [[កងទ័ពជើងគោក]] [[កងទ័ពជើងទឹកកម្ពុជា]] [[កងទ័ពអាកាសកម្ពុជា]] និង[[កងរាជអាវុធហត្ថកម្ពុជា|កងរាជអាវុធហត្ថ]] រួមគ្នាបង្កើតបានជា[[យោធាកម្ពុជា|កងយោធពលខេមរភូមិន្ទ]] ក្រោមបញ្ជាការនៃ[[ក្រសួងការពារជាតិ (កម្ពុជា)|ក្រសួងការពារជាតិ]] ដែលមាន[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា]]ជាអធិបតី។ ព្រះករុណាព្រះបាទសម្ដេចនរោត្តម-សីហមុនីជាមេបញ្ជាការកំពូលនៃកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ (ក.យ.ខ.ភ.) និងឯកឧត្តម​ឧត្តមសេនីយ៍​ ប៉ុល-សារឿន​កាន់​តំណែង​ជា​[[អគ្គមេបញ្ជាការ]]។ ការដាក់បញ្ចូលរចនាសម្ព័ន្ធបញ្ជាការសាឡើងវិញនៅដើមឆ្នាំ ២០០០គឺជាការចាប់ផ្ដើមដ៏សំខាន់ដើម្បីរៀបចំកងទ័ពកម្ពុជាសាជាថ្មី។ ដូចនេះយើង បានឃើញថាក្រសួងការពារជាតិបានបង្កើតឱ្យមានអគ្គនាយកដ្ឋានចំណុះបីដែលទទួលខុសត្រូវចំពោះ ការដឹកនាំភស្តុភារ និង ​ហិរញ្ញវត្ថុ, សេវាកម្មសម្ភារៈ និង បច្ចេកទេស, និង សេវាកម្មការពារជាតិមួយចំនួនឱ្យស្ថិតក្រោមទីបញ្ជាការដ្ឋានជាន់ខ្ពស់ (ប.ជ.)។ រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិគឺលោកឧត្តមសេនីយ៍[[ទៀ បាញ់|ទៀ-បាញ់]]បានបម្រើការជារដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិតាំងពីឆ្នាំ ១៩៧៩។ រដ្ឋលេខាធិការក្រសួងការពារជាតិគឺ​[[ចាយ សាំងយុន|ចាយ-សាំងយុន]] និង [[ប៉ោ ប៊ុនស៊្រឺ|ប៉ោ-ប៊ុនស៊្រឺ]]។ អគ្គមេបញ្ជាការថ្មីនៃក.យ.ខ.ភ. ត្រូវបានជំនួសដោយលោកឧត្តមសេនីយ៍[[ប៉ុល សារឿន|ប៉ុល-សារឿន]] ដែលជាអ្នកស្មោះត្រង់នឹងលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីហ៊ុន-សែនជាយូរមកហើយ។ [[មេបញ្ជាការ|មេបញ្ជាការកងទ័ព]]គឺលោកឧត្តមសេនីយ៍[[មាស សុភា|មាស-សុភា]] និង [[នាយអគ្គសេនាធិការកងទ័ព (កម្ពុជា)|នាយ]]សេនាធិការ​ចម្រុះ គឺលោក ជា-សារ៉ាន់។ នៅឆ្នាំ ២០១០ កងយោធពលខេមរភូមិន្ទមាននាយទាហានប្រហែល ២១០០០០ នាក់។ ចំណាយលើកងទ័ពរបស់កម្ពុជាសរុបតាងឱ្យ ៣% នៃផ.ស.ស.ជាតិ។ កងរាជអាវុធហត្ថកម្ពុជាសរុបច្រើនជាង ៧០០០ នាក់។ កិច្ចការរដ្ឋប្បវេណីរបស់ខ្លួនរួមមានការផ្ដល់សន្តិសុខ និង សុវត្ថិភាពសាធារណៈ ដើម្បីស៊ើបអង្កេត និង ទប់ស្កាត់បទឧក្រិដ្ឋដែលបានរៀបចំឡើងដោយ ភេរវកម្ម និងក្រុមហិង្សាផ្សេងៗ ដើម្បីការពារកម្មសិទ្ធិរដ្ឋ និង សាធារណៈ ដើម្បីជួយ និងសង្គ្រោះពួកអសេនិកជន និងជាកម្លាំងសង្គ្រោះបន្ទាន់ផ្សេងៗក្នុងករណី គ្រោះធម្មជាតិ ចលាចលក្នុងស្រុក និងការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធ។ ===ទំនាក់ទំនងការបរទេស=== '''{{Main|ទំនាក់ទំនងការបរទេសកម្ពុជា}}''' [[File:Dmitry Medvedev with ambassadors 18 October 2010-2.jpeg|thumb|right|ឯកអគ្គរាជទូតថៃ-វណ្ណាបង្ហាញសារតាំង​របស់លោកដល់លោកប្រធានាធិបតី​[[ឌ្មីតទ្រី អាណាតូលីវិច មីដឌ្វីឌិវ|ឌ្មីតទ្រី-មីដឌ្វីឌិវ]]នៅ ថ្ងៃ ១៨ តុលា ២០១០។]] [[File:Hillary Clinton and Hor Namhong.jpg|thumb|right|រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស​[[ហោ ណាំហុង|ហោ-ណាំហុង]]ជួប​ជាមួយរដ្ឋលេខាធិការស.រ.ហឹលឡឺរី ឃ្លិនថឹននៅ[[បុរីញូវយ៉ក]]នៅឆ្នាំ ២០០៩។]] [[File:Secretary of Defense Leon E. Panetta, left, meets with Cambodian Minister of National Defence Gen. Tea Banh, right, during the Association of Southeast Asian Nations defense ministers meeting in Siem Reap, Camb 121116-D-BW835-026.jpg|thumb|200px|right|រដ្ឋលេខាធិការការពារជាតិស.រ.[[លីអន ផឹនឹត្តា|លីអន-ផឹនឹត្តា]] និងរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិ[[ទៀ បាញ់|ទៀ-បាញ់]]នៅ​ក្នុងជំនួប​រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិ[[អាស៊ាន]]។]] ទំនាក់ទំនងការបរទេសកម្ពុជាត្រូវបានទទួលបន្ទុកដោយ[[ក្រសួងការបរទេសនិងសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ (កម្ពុជា)|ក្រសួងការបរទេស]]ក្រោមការដឹកនាំរបស់ ឯ.ឧ.[[ហោ ណាំហុង|ហោ-ណាំហុង]]។ កម្ពុជាជាសមាជិកនៃ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]តាំង​ពី ​ថ្ងៃ​ទី ១៤ ធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៥៥​ មក​ម្ល៉េះ ហើយក៏ជាសមាជិកនៃ[[ធនាគារពិភពលោក]] និង[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]]ដែរ។ ជាសមាជិកមួយនៃ[[ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី]] (ធ.អ.អ.) ហើយក៏​ជា​សមាជិក​អាស៊ាន​នៅ​ ថ្ងៃទី ៣០ ខែ មេសា ឆ្នាំ ១៩៩៩ ផងដែរ និងបានចូលរួម[[អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក|អ.ព.ព.]]នៅថ្ងៃ ១៣ តុលា ២០០៤។ នៅឆ្នាំ ២០០៥ កម្ពុជាបានចូលរួម[[កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីខាងកើត]]ដែលសម្ភោធនៅម៉ាឡេស៊ី។ ថ្ងៃ ២៣ វិច្ឆិកា ២០០៩ កម្ពុជាបានដាក់បញ្ចូលសមាជិកភាពរបស់ខ្លួនវិញទៅក្នុង[[ទីភ្នាក់ងារថាមពលបរមាណូអន្តរជាតិ]] (ភ.ថ.ប.អ.)។<ref>{{cite web|author= |url=http://www.iaea.org |title=ទីភ្នាក់ងារថាមពលបរមាណូអន្តរជាតិ |publisher=ភ.ថ.ប.អ. |date= |accessdate=២០១២-០៦-០៧}}</ref> កម្ពុជាដំបូងបានក្លាយជាសមាជិកនៃភ.ថ.ប.អ.នៅ ថ្ងៃ ៦ កុម្ភៈ ១៩៥៨ ក៏ប៉ុន្តែបានដកខ្លួនចេញពីសមាជិកភាពវិញនៅ ថ្ងៃ ២៦ មីនា ២០០៣។<ref>[http://ola.iaea.org/FactSheets/CountryDetails.asp?country=KH Cambodia and IAEA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070612062249/http://ola.iaea.org/factSheets/CountryDetails.asp?country=KH |date=2007-06-12 }}. Ola.iaea.org. Retrieved on June 20, 2011.</ref> កម្ពុជាបានបង្កើត[[ទំនាក់ទំនងការទូត]]ជាមួយប្រទេសជាច្រើន រដ្ឋាភិបាលបានរាយការណ៍ថាមានស្ថានទូតម្ភៃនៅក្នុងប្រទេស<ref>រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា។{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/country.foreign_embassy.html |title=ស្ថានទូតបរទេស |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070212040416/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/country.foreign_embassy.html |archivedate=2007-02-12 |access-date=2012-09-04 |url-status=dead }}</ref> រួមមានប្រទេសជិតខាងនៅអាស៊ី ហើយប្រទេសទាំងនោះជាប្រទេសក្នុងចំណោមប្រទេសដើរតួសំខាន់កំឡុងកិច្ចចរចាសន្តិភាពក្រុងប៉ារីស រួមមាន ស.រ. អូស្ត្រាលី កាណាដា ចិន សហភាពអឺរ៉ុប (ស.អ.) ជប៉ុន និងរុស្ស៊ី<ref>ខាត់ថារីន អ៊ី ដាលពីណូ និងដាវិដ ជី ធិមបឺរមែន។ "{{cite web |url=http://www.asiasociety.org/publications/cambodia_policy.html |title=អនាគតនយោបាយរបស់កម្ពុជា: វិបត្តិគោលនយោបាយស.រ. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051028015243/http://www.asiasociety.org/publications/cambodia_policy.html |archivedate=2005-10-28 |access-date=2012-09-04 |url-status=dead }}", ''សង្គមអាស៊ី,'' ២៦មីនា ១៩៩៨។</ref> ព្រមទាំងស្ថានទូតនៃប្រទេសជិតខាង២០ទៀតនៅអាស៊ី ​រួមមាន សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតលាវ សាធារណរដ្ឋកូរ៉េខាងត្បូង សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកូរ៉េខាងជើង និងព្រះរាជាណាចក្រថៃ។ ជាលទ្ធផលនៃទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិរបស់ខ្លួន អង្គការសប្បុរសធម៌ផ្សេងៗបានជួយបំពេញតម្រូវការកង្វះខាតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ សង្គម សេដ្ឋកិច្ច និង [[វិស្វកម្មអសេនិក|អសេនិក]]។ ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ ទំនាក់ទំនងទ្វេភាគីរវាងសហរដ្ឋ និង កម្ពុជាត្រូវបានពង្រឹង។ ស.រ.ជួយដល់កិច្ចប្រឹងប្រែងនៅកម្ពុជាដើម្បីប្រឆាំងនឹងភេរវកម្ម កសាងស្ថាប័នប្រជាធិបតេយ្យ លើកកម្ពស់សិទ្ធិមនុស្ស លើកស្ទួយការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច លុបបំបាត់អំពើពុករលួយ ដើម្បីបំពេញទំនួលខុសត្រូវតាមលទ្ធភាពយ៉ាងពេញដៃពេញជើងបំផុតរបស់អាមេរិកដែលខ្លួនបាន​ខកខានចាប់ពីសម័យ[[សង្គ្រាមវៀតណាម]] និងនាំមកនូវយុត្តិធម៌ចំពោះបញ្ហាទាំងប៉ុន្មានដើម្បីឆ្លើយតបភាគច្រើនចំពោះការរំលោភបំពាន​ច្បាប់សិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិដែលបានប្រព្រឹត្តទៅ​ក្រោមរបប[[ខ្មែរក្រហម]]។ ចំណាប់អារម្មណ៍ភូមិសាស្ត្រនយោបាយចិននៅកម្ពុជាបានផ្លាស់ប្ដូរគួរឱ្យកត់សម្គាល់ស្របពេលនឹង​ការបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមត្រជាក់។ ប្រទេសចិនបានជះឥទ្ធិពលជាច្រើន រួមមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទជាមួយអតីតព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]] ពួកសមាជិករដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាជើងចាស់ និងសហគមន៍ជនជាតិចិននៅកម្ពុជា។ មានការដោះដូរថ្នាក់កំពូលជានិច្ចរវាងប្រទេសទាំងពីរ។ ជប៉ុនជាអ្នកបរិច្ចាគដ៏សំខាន់មួយចំពោះការធ្វើឱ្យប្រសើរ និងការកសាងឡើងវិញដោយមូលហេតុបេសកកម្ម[[អាជ្ញាធរអន្តរកាលសហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា|អាជ្ញាធរអន្តរកាលស.ប. (អ៊ុនតាក់)]] និង ការបោះឆ្នោតនៅឆ្នាំ ១៩៩៣ ដែលលេចធ្លោខ្លាំងជាងគេ។ ជប៉ុនបានផ្ដល់ ១,២១ កោដិ$ស.រ. នៅក្នុងជំនួយអភិវឌ្ឍន៍ឯនាយសមុទ្រ (ជ.អ.ន.) កំឡុងពេលនោះចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩២ និងនៅតែជាប្រទេសម្ចាស់ជំនួយកំពូលរបស់កម្ពុជាដដែល។ គ្រានោះដែរ ការបែកបាក់ជាតិប្រកបដោយហិង្សានៅទសវត្សឆ្នាំ ១៩៧០ និង ៨០ បានកន្លងផុតទៅ [[ជម្លោះព្រំដែន]]ជាច្រើនរវាងកម្ពុជា និង ប្រទេសជិតខាងរបស់ខ្លួននៅតែមានដដែល។ គ្មានកិច្ចព្រមព្រៀងចំពោះកោះឆ្ងាយៗពីច្រាំង និងប៉ែកនានានៃព្រំដែនជាប់វៀតណាម និងមិនបានកំណត់[[ព្រំដែនសមុទ្រ]] និង តំបន់ព្រំដែននានាជាប់ថៃឡើយ។ ទាំងកងទ័ពកម្ពុជា និង ថៃបានប៉ះទង្គិចគ្នាតាមព្រំដែនដីគោកជាយថាហេតុនៅក្បែរ[[ប្រាសាទព្រះវិហារ]] ដែលនាំទៅដល់ការខូចទំនាក់ទំនងគ្នា។ [[តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ]]នៅឆ្នាំ ១៩៦២ បានប្រគល់ប្រាសាទនេះទៅឱ្យកម្ពុជា ប៉ុន្តែនៅតែមិនច្បាស់ចំពោះការកំណត់ទឹកដីនៅតំបន់ជុំវិញប្រាសាទនោះ។ ប្រទេសទាំងពីរបានបន្ទោសគ្នាទៅវិញទៅមកចំពោះការចាប់ផ្ដើមការបាញ់ប្រហារមុនគេ និង បដិសេធការឈ្លានពានចូលទឹកដីគ្នារៀងៗខ្លួន។ === ជម្លោះ​អន្តរជាតិ === ទន្ទឹមនឹងពេលដែលសង្គ្រាមស៊ីវិលជាងពីរទសវត្សបានកន្លងផុតទៅ ជម្លោះព្រំដែនរវាងកម្ពុជា និង ប្រទេសជិតខាងនៅតែបន្ត ដូចជាការបាត់បង់កោះមួយចំនួន និង​ព្រំប្រទល់ខ្លះទៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម និង ព្រំប្រទល់ដែនសមុទ្រមិនច្បាស់លាស់ និងតំបន់ព្រំដែនខាងប្រទេសថៃ។ ខែ មករា ២០០៣ [[កុប្បកម្មក្រុងភ្នំពេញ|កុប្បកម្មក្នុងក្រុងភ្នំពេញ]] បានកើតឡើងក្រោយពីមានពាក្យចចាមអារាមស្តីពីយោបល់ របស់តារាស្រីថៃ[[ស៊ុវណាន់ ខុងយិង|ស៊ុវណាន់-ខុងយិង]] លើ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]បានផ្សព្វផ្សាយលើ កាសែតក្នុងស្រុកឈ្មោះ [[រស្មីអង្គរ]] និងការលើកឡើងបន្ថែមទៀតដោយ[[ហ៊ុន សែន|នាយករដ្ឋមន្ត្រីហ៊ុនសែន]]។ រដ្ឋាភិបាល[[ថៃ]] បានបញ្ជូន យន្តហោះ យោធាដើម្បីជម្លៀសជនជាតិថៃពីកម្ពុជា​ និងបិទច្រកព្រំដែនរវាងប្រទេសទាំងពីរ នៅពេលដែលមាន [[បាតុកម្ម]] នៅក្រៅស្ថានទូតកម្ពុជាឯទីក្រុង[[បាងកក]]។​ ព្រំដែនត្រូវបានបើកឱ្យ ដំណើរការឡើងវិញនៅថ្ងៃទី ២១ ខែ មីនា ក្រោយពីរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបាន​ចំណាយ ៦ លានដុល្លារ អាមេរិក ដើម្បីជាសំណងការខូចខាតស្ថានទូតថៃ និងយល់ព្រមសងការខូចខាតលើ[[អាជីវកម្ម]][[ឯកជន]]ថៃ។ === ចំណាត់ថ្នាក់អន្តរជាតិ === {| class="wikitable" |- ! អង្គការ !! ការស្ទាបស្ទង់ !! ចំណាត់ថ្នាក់ !! ពិន្ទុ |- | [[ធនាគារពិភពលោក]]|| [[លិបិក្រមការសម្រួលការធ្វើធុរកិច្ច]] (២០១២)|| ១៣៨ ក្នុង​ចំណោម ១៨៣ || ៧៥,៤% |- | [[តម្លាភាពអន្តរជាតិ]]|| [[លិបិក្រមការដឹងថាមានអំពើពុករលួយ]] (២០១២)|| ១៦៤ ក្នុង​ចំណោម ១៨៤|| ៨៩,១៣% |- | [[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]|| [[លិបិក្រមអភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស]] (២០១២)|| ១៣៩ ក្នុង​ចំណោម ១៨៤|| ៧៥,៥% |- | [[ក្រុមប្រឹក្សាមាសពិភពលោក]]|| [[ការបម្រុងមាស]] (២០១០)|| ៦៥ ក្នុង​ចំណោម ១១០|| ៦០% |- | [[អ្នករាយការណ៍គ្មានព្រំដែន]]|| [[លិបិក្រមសេរីភាពសារព័ត៌មានទូទាំងពិភពលោក]] (២០១២)|| ១១៧ ក្នុង​ចំណោម ១៧៩|| ៦៥,៣% |- | [[មូលនិធិកេរ្តិ៍មរតក]]|| [[លិបិក្រមសេរីភាពសេដ្ឋកិច្ច]] (២០១២)|| ១០២ ក្នុង​ចំណោម ១៧៩|| ៥៧% |- | [[របាយការណ៍ការប្រកួតប្រជែងសកល]]|| [[វេទិកាសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក]] (២០១២)|| ៩៧ ក្នុង​ចំណោម ១៤២|| ៦៨,៣% |- | [[លិបិក្រមសន្តិភាពសកល]]|| [[វិទ្យាស្ថានសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យានិងសន្តិភាព]] (២០១២)|| ១០៨ ក្នុង​ចំណោម ១៤២|| ៦៨,៣% |- | [[អង្គការសហប្រជាជាតិ|សហប្រជាជាតិ]]|| [[លិបិក្រមការអប់រំ]](២០១២)|| ១៣២ ក្នុង​ចំណោម ១៧៩|| ៧៣,៧% |} == ភូមិសាស្ត្រ == '''{{Main|ភូមិសាស្ត្រកម្ពុជា}}''' [[File:Dongrakfrommawidaeng1.jpg|thumb|300px|left|[[ជួរភ្នំដងរែក|ភ្នំដងរែក]]នៅភាគខាងជើងកម្ពុជា]] [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|thumb|right|ទឹកធ្លាក់នៅ[[ភ្នំគូលែន]]]] ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាមានទីតាំងស្ថិតនៅភូមិភាគ[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]] ខាងត្បូង[[ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន]]។ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាជាប្រទេសទី៨ បើគិតពីផ្ទៃដី ១៨១០៣៥ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ក្នុងចំណោមប្រទេសទាំង១០​។ ទីតាំងភូមិសាស្ដ្រនេះ បានផ្តល់នូវទំនាក់ទំនង យ៉ាងងាយស្រួល ក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ចទេសចរណ៍ ជាមួយប្រទេសជិតខាងនិង លើពិភពលោក។ កម្ពុជាមានក្រឡាផ្ទៃ ១៨១០៣៥ សហាតិមាត្រការ៉េ (គីឡូម៉ែត្រការ៉េ) (៦៩៨៩៨&nbsp;ម៉ាយ&nbsp;ការ៉េ) និងសណ្ដូកទាំងមូលចូលក្នុងតំបន់និវត្តន៍ រវាងរយៈទទឹង[[ខ្សែស្របខាងជើងទី១០|ជ១០°]]និង[[ខ្សែស្របខាងជើងទី១៥|១៥°]] និងរយៈបណ្ដោយ[[ខ្សែវណ្ឌខាងកើតទី១០២|ក១០២°]]និង[[ខ្សែវណ្ឌខាងកើតទី១០៨|១០៨°]]។ [[កូអរដោនេ]][[ភូមិសាស្ដ្រ]]នេះ បញ្ជាក់ឲ្យឃើញច្បាស់ថា ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ត្រូពិច គឺ ក្តៅហើយសើម ម្យ៉ាងទៀត ស្ថិតនៅក្នុង តំបន់[[អាស៊ីមូសុង]]គឺ សម្បូរភ្លៀង ដែលជាតំបន់មាន លក្ខណៈល្អប្រសើរ ដល់ការលូតលាស់នៃរុក្ខជាតិ និងដំណាំគ្រប់ប្រភេទ។ ដោយយោងទៅលើលក្ខណៈ ទាំងអស់នេះហើយ បានធ្វើឲ្យប្រទេសយើង មានលក្ខណៈល្អក្នុងការអភិវឌ្ឍលើ វិស័យទេសចរណ៍ជាតិ ព្រោះជាតំបន់ទទួលឥទ្ធិពលក្តៅស្ទើរពេញមួយឆ្នាំ។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនទល់នឹងថៃនៅភាគខាងជើងនិងខាងលិច ៨០០ គ.ម និងលាវនៅភាគខាងកើតឆៀងខាងជើង ៥៤១ គ.ម និង [[វៀតណាម]]នៅភាគខាងកើត និងខាងកើតឆៀងខាងត្បូង ១២២៨ គ.ម។ វាមានខ្សែច្រាំងសមុទ្រ ៤៤៣ សហាតិមាត្រ (គីឡូម៉ែត្រ) (២៧៥&nbsp;ម៉ាយ) តាមបណ្ដោយ[[ឈូងសមុទ្រថៃ]]។ # '''ព្រំប្រទល់ប្រទេស៖''' ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មានព្រំប្រទល់ប្រវែង ២៦០០ គ.ម គឺព្រំប្រទល់ដីគោក ៥ភាគ៦ និង [[ឆ្នេរសមុទ្រ]]មាន ១ភាគ៦។ ## '''ព្រំប្រទល់ដីគោក៖''' ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មានព្រំប្រទល់ ខាងជើងជាប់[[លាវ|សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតលាវ]] ខាងកើតនិងភាគខាងត្បូងជាប់ជាមួយ សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម និង ខាងលិចជាមួយព្រះរាជាណាចក្រថៃ ដែលសុទ្ធជាប្រទេស បានចុះកិច្ចព្រមព្រៀង ធ្វើកិច្ចសហប្រតិបត្តិការខាង នយោបាយ និងអភិវឌ្ឍន៍ប្រទេសជាតិ។ ## '''ព្រំប្រទល់សមុទ្រ៖''' ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មានទីតាំងជាប់សមុទ្រ ដោយមានឆ្នេរ ៤៤០ គីឡូម៉ែត្រ ជាយទ្វីបទូលាយ និង សមុទ្រត្រូពិច ជម្រៅមធ្យមសម្បូរជលផល គ្រប់បែបយ៉ាង ងាយស្រួលដល់ការធ្វីអាជីវកម្មនេសាទសមុទ្រ ចិញ្ចឹមសត្វសមុទ្រ និង ជាកន្លែងទេសចរណ៍ដ៏ល្អប្រណិត លាយឡំជាមួយខ្សាច់ពណ៌ស ប្រកបដោយ ខ្យល់អាកាសបរិសុទ្ធ។ # '''ទ្រង់ទ្រាយ និង​ទំហំ៖''' ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មានទំហំ ១៨១០៣៥ គ.ម^២ មានរាងចតុពហុកោណស្ទើរជ្រុង ដែលមានចំណុចកណ្តាលនៅ [[ខេត្តកំពង់ធំ]] ដោយមានប្រវែងពី ជើងទៅត្បូង ​៤៤០ គ.ម ពីលិចទៅកើត ៥៦០ គ.ម ។ ទំហំទ្រង់ទ្រាយនេះពុំបង្កើតឲ្យមានការលំបាក ដល់ការអភិវឌ្ឍ លើវិស័យទេសចរណ៍ទេ ជាពិសេសគឺមាន ភាពងាយស្រួលក្នុងការធ្វើដំណើររបស់ភ្ញៀវទេសចរណ៍។ ក្រៅពីនេះ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ពុំដែលបានទទួលនូវ[[គ្រោះធម្មជាតិ]]ធំៗ ណាមួយទេ ដូចជា [[បន្ទុះភ្នំភ្លើង]] ការ[[រញ្ជួយដី]]។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ប្រទេសយើង ស្ថិតនៅក្រៅ[[មណ្ឌលខ្យល់ព្យុះ]]ទៀតផង។ ទេសភាពកម្ពុជាត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយវាលទំនាបកណ្ដាលដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយដីខ្ពស់ និងភ្នំទាបៗនិងរួមមាន[[បឹងទន្លេសាប]] និងការលាតសន្ធឹងនៃ[[ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ]]ខ្ពស់ៗ។ ការលាតសន្ធឹងទៅខាងក្រៅចាប់ពីតំបន់កណ្ដាលនេះគឺជាវាលទំនាបចន្លោះៗ ដែលមានព្រៃឈើស្ដើង និងកើនកម្ពស់ឡើងចាប់ពីប្រហែល ២០០ មាត្រ លើកម្រិតទឹកសមុទ្រ។ ទៅខាងជើងវាលទំនាបកម្ពុជាទល់នឹងចំណោតថ្មភក់ ដែលបង្កើតនូវចំណោតថ្មទល់មុខគ្នាទៅភាគខាងត្បូងដែលសន្ធឹងច្រើនជាង ៣២០ សហាតិមាត្រ ( គីឡូម៉ែត្រ) ចាប់ពីខាងលិចទៅខាងកើត និងងើបឡើងទល់ទៅលើវាលទំនាបដល់កម្ពស់ពី ១៨០ ទៅ ៥៥០ មាត្រ (ម៉ែត្រ)។ ចំណោតនេះកំណត់នូវព្រំដែនខាងត្បូងនៃ[[ជួរភ្នំដងរែក]]។ លំហូរទៅខាងត្បូងឆ្លងកាត់តំបន់ខាងកើតប្រទេសនេះគឺទន្លេមេគង្គ ដែលមានប្រភពមកពី[[ខ្ពង់រាបទីបេ]] ជាផ្លូវទឹកដ៏សំខាន់ហូរកាត់ [[ខេត្តស្ទឹងត្រែង]] [[ខេត្តក្រចេះ]] [[ខេត្តកំពង់ចាម]] [[ខេត្តកណ្តាល]] និង [[ខេត្តព្រៃវែង]] មកបំពេញឱ្យ [[ទន្លេសាប]] និង [[បឹងទន្លេសាប]] ដែលជាប្រភព [[មច្ឆា]]ជាតិមិនចេះរីងស្ងួតរបស់កម្ពុជាដែលប្រជាជនកម្ពុជាពឹងផ្អែកសម្រាប់ទទួលទាននឹងប្រកបរបរ​អាជីវកម្មដើម្បីជួយផ្គត់ផ្គង់គ្រួសារ។ ភាគខាងកើតនៃមេគង្គ វាលទំនាបចន្លោះៗផុសឡើងបន្តិចម្ដងៗជាមួយដែនដីខ្ពស់ភាគខាងកើត ជាតំបន់ដែលសម្បូរដោយព្រៃភ្នំនិងខ្ពង់រាបខ្ពស់ៗដែលលាតចូលទៅក្នុងប្រទេសលាវ និងវៀតណាម។ ៧៥% នៃផ្ទៃដីស្ថិត នៅរយៈកំពស់តិចជាង ១០០ ម លើនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ​ លើកលែងតែប្រជុំភ្នំក្រវាញ (រយៈកំពស់ខ្ពស់ជាងគេ ១៨១៣ ម) និងប្រជុំភ្នំដំរី (៥០០- ១០០ ម) ក៏ដូចជាតំបន់ខ្ពង់រាបខាងជើងនៃ ជួរភ្នំដងរែក (ជាមធ្យម ៥០០ ម) តាមបណ្តោយពំ្រដែនជាប់តំបន់ឦសានប្រទេសថៃ។ នៅភាគខាងលិចឆៀងខាងត្បូង បណ្ដុំដែនដីលើពីរផ្សេងគ្នានៃកម្ពុជា គឺ[[ជួរភ្នំក្រវាញ]] និង[[ភ្នំដំរី|ជួរភ្នំដំរី]] បង្កើតតំបន់ដែនដីខ្ពស់មួយផ្សេងទៀតដែលគ្របដណ្ដប់ភាគច្រើននៃតំបន់ដែនដីរវាងបឹងទន្លេសាប និង[[ឈូងសមុទ្រថៃ]]។ ក្នុងតំបន់ដាច់ស្រយាលនិងគ្មានមនុស្សនៅដ៏ធំនេះ [[ភ្នំឱរ៉ាល់]] គឺជាកំពូលភ្នំខ្ពស់បំផុតរបស់កម្ពុជា ងើបឡើងដល់កម្ពស់ ១៨១៣ មាត្រ រឺ ម៉ែត្រ។ តំបន់ច្រាំងសមុទ្រភាគខាងត្បូងដែលជាប់នឹងឈូងសមុទ្រថៃគឺជាចម្រៀកដែនដីខ្ពស់ចង្អៀតមួយ ដែលបានគ្របដណ្ដប់ដោយព្រៃឈើដ៏ច្រើននិងមានមនុស្សរស់នៅរាយប៉ាយ ដែលនៅឃ្លាតឆ្ងាយពីវាលទំនាបកណ្ដាលតាមដែនដីខ្ពស់ៗនៅខាងលិចឆៀងខាងត្បូង។ ភូមិសាស្ត្រប្រទេសកម្ពុជាមានរាងជាបាតខ្ទះ លក្ខណៈពិសេសភូមិសាស្ត្រប្លែកបំផុតគឺជំនន់នៃបឹងទន្លេសាប ដែលវាស់ទៅប្រហែល ២៥៩០ សហាតិមាត្រការ៉េ (គីឡូម៉ែត្រការ៉េ) កំឡុងរដូវប្រាំង និងរីកឡើងប្រហែល ២៤៦០៥ សហាតិមាត្រការ៉េ រឺ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ កំឡុងរដូវវស្សា។ នេះបាននាំឱ្យមានមនុស្សរស់នៅដ៏ច្រើននៅវាលទំនាប ដែលត្រូវទុកសម្រាប់ការដាំដុះស្រូវឡើងទឹក ជាដែនដីបេះដូងនៃកម្ពុជា។ ភាគច្រើននៃតំបន់នេះត្រូវបានគេកំណត់ជាតំបន់អភិរក្ស[[កម្មវិធីមនុស្សនិងជីវមណ្ឌល|ជីវមណ្ឌល]]។ 3. ''' សណ្ឋានដី៖''' ដោយយោងទៅតាមលក្ខណៈទូទៅនៃ [[សណ្ឋានដី]]នៃ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មានផ្ទៃផតកណ្តាល ជា[[ទំនាប]] ហើយព័ទ្ធជុំវិញដោយភ្នំ និង[[ខ្ពង់រាប]] និង ទិសនិរតីជាតំបន់[[ឈូងសមុទ្រ]]។ ម៉្យាងទៀត ដោយយោងទៅតាម គោលការអភិវឌ្ឍន៍ តំបន់ទេសចរណ៍ គេបានចែកប្រទេសកម្ពុជា ជា៤ ផ្នែកធំៗ គឺ៖ ## '''តំបន់វាលរាប៖''' [[តំបន់វាលរាប]] មានក្រលាផ្ទៃ ២៥០៦៩ គ.ម^២ មានប្រជាជនរស់នៅសរុប ៥៨៩៨៣០៥ នាក់ និង​ ដង់ស៊ីតេ ប្រជាជនក្នុងតំបន់នេះគឺ ២៣៥ នាក់ ក្នុង ១ គ.ម^២(ជំរឿនឆ្នាំ ១៩៩៨) ដែលក្នុងនោះមាន[[ស្រុក]]-[[ក្រុង]]-[[ខណ្ឌ]] ចំនួន៦៣ [[ឃុំ]]-[[សង្កាត់]] ចំនួន ៧០០ និងភូមិចំនួន ៦៤១៤។ តំបន់នេះ រួមមាន រាជធានី[[ភ្នំពេញ]] [[ខេត្តកណ្តាល]] [[ខេត្តកំពង់ចាម]] [[ខេត្តស្វាយរៀង]] [[ខេត្តព្រៃវែង]] និង [[ខេត្តតាកែវ]] ។ តំបន់វាលរាប ជាតំបន់ដែលមានប្រជាជនរស់នៅចម្រុះ ច្រើន[[ជាតិសាសន៍]] ក្រៅពីខ្មែរ មានជនជាតិ[[ចិន]] [[វៀតណាម]] [[ចាម]] [[ថៃ]] [[ឡាវ]] និង​ ក្រុម[[ជនជាតិស្បែកស]]ដែលមានតិចតួច។ ចំនែក[[ជនជាតិភាគតិច]] មានរស់នៅក្នុងស្រុក ពញាក្រែក មេមត់ ក្នុងខេត្តកំពង់ចាម ជនជាតិទាំងនោះ​ រួមមានជនជាតិ[[កួយ]] និង [[ស្ទៀង]]។ ## '''តំបន់បឹងទន្លេសាប៖''' [[តំបន់បឹងទន្លេសាប]] មាន[[ក្រលាផ្ទៃ]] ៦៧៦៦៨ គ.ម^២ មានប្រជាជនរស់នៅសរុប ៣៥០៥៤៤៨ នាក់ និង ដង់ស៊ីតេប្រជាជន ៥៧ គ.ម^២(ជំរឿនឆ្នាំ ១៩៩៨) ដែលក្នុងនោះមានស្រុក-ក្រុង-ខណ្ឌ ចំនួន ៦០ ឃុំ-សង្កាត់ ៤៨៨ [[ភូមិ]]ចំនួន ៤០៤១ ។ តំបន់នេះរួមមាន [[ខេត្តកំពង់ធំ]] [[ខេត្តសៀមរាប]] [[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]] [[ខេត្តបាត់ដំបង]] [[ខេត្តប៉ៃលិន]] [[ខេត្តពោធិសាត់]] និង​ [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] ។ នៅតំបន់បឹងទន្លេសាប ក្រៅពីជនជាតិភាគតិច ដែលរស់នៅតាមតំបន់ភ្នំ ដូចជា [[ស្អួច]] [[ស្ទៀង]] និង​ សំរែ ជាដើម។ ## '''តំបន់ឆ្នេរសមុទ្រ៖''' តំបន់ឆ្នេរសមុទ្រមានក្រលាផ្ទៃ ១៧២៣៧ គ.ម^២ មានប្រជាជនរស់នៅចំនួន ៨៤៤៨៦១ នាក់ និង ដង់ស៊ីតេ ប្រជាជន ៤៩ នាក់ ក្នុង ១ គ.ម^២(ជំរឿនឆ្នាំ ១៩៩៨) ដែលក្នុងនោះមានស្រុក-ក្រុង-ខណ្ឌ ចំនួន ២១ ឃុំ-សង្កាត់ ចំនួន ១៥២ និងភូមិចំនួន ៧០៥។ តំបន់នេះរួមមាន [[ខេត្តព្រះសីហនុ]] [[ខេត្តកំពត]] [[ខេត្តកោះកុង]] [[ខេត្តកែប]]។ ខេត្តទាំង ៤ នេះ មានទីតាំងជាប់នឹងសមុទ្រកម្ពុជា ដែលមានប្រវែង ៤៤០ គ.ម។ តំបន់ឆ្នេរសមុទ្រកម្ពុជា គឺត្រូវបានកំណត់យក [[ខេត្តព្រះសីហនុ]] ជាចំនុចកណ្តាល ដែលមានចំងាចម្ងាយ ២៣២ គ.ម ពីរាជធានី[[ភ្នំពេញ]]។ នៅតំបន់នេះគេសង្កេតឃើញ មានជនជាតិខ្មែរចំនួន ៨០% ក្រៅពីនេះ មានជនជាតិ ឥស្លាម វៀតណាម ចិន ថៃ និង ជនជាតិភាគតិចដូចជា ជនជាតិស្អួច។ ប្រជាជនភាគច្រើន មានជីវភាពធូធារក្នុងការប្រកបរបរ [[កសិកម្ម]] និង [[នេសាទ]]។ នៅតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រ សណ្ឋានដីមានលក្ខណៈ ជាខ្ពង់រាប​ វាលរាប និង ឆ្នេរសមុទ្រ និង ឈូងសមុទ្រ។ ដីតំបន់នេះមានលក្ខណៈជាដីខ្សាច់ច្រើន។ តំបន់នេះអាចប្រកបរបរដាំ ដំណាំដូងប្រេង កៅស៊ូ ដូង ម្រេច ទុរេន។ល។ ជាពិសេស តំបន់នេះសម្បូរ ទៅដោយ ដើម[[កោងកាង]]ជាច្រើនប្រភេទ។ ក្រៅពីលក្ខណៈ ទាំងអស់នេះ គេសង្កេតឃើញមាន[[កោះ]]ចំនួន ៦០។ ក្នុងនោះ នៅ [[ខេត្តកោះកុង]] មាន ២៣ [[ខេត្តកំពត]] មាន២ [[ខេត្តព្រះសីហនុ]] មាន២២ និង[[ខេត្តកែប]]មាន ១៣។ ក្នុងចំណោម ប្រវែងឆ្នេរសមុទ្រសរុប ៤៤០ គ.ម ខេត្តកោះកុង មានប្រវែង ២៣៧ គ.ម ខេត្តកំពត មានប្រវែង ៦៧គ.ម ក្រុងព្រះសីហនុ មានប្រវែង ១១០គ.ម និង ក្រុងកែប មានប្រវែង ២៦ គ.ម ។ ឈូងសមុទ្រកម្ពុជាមាន ជម្រៅពុំសូវជ្រៅប៉ុន្មានទេ ហើយមានបាតរាវស្មើ។ ជម្រៅទឹកជាមធ្យម ៥០ ម៉ែត្រ ជម្រៅគិតជា អតិបរមាមិនលើស​ពី ៨១ ម៉ែត្រ ទេ។ ឈូងសមុទ្រនេះ ខណ្ឌប្រទេសកម្ពុជា ជាពីរ[[ឧបទ្វីបម៉ាឡាកា]] ។ [[តំបន់ឆ្នេរ]] មានផ្ទៃដី ១៧២៣៧ គ.ម^២ ខេត្តកែបមាន ៣៣៦ គ.ម^២ ខេត្តកំពតមាន ៤៨៧៣ គ.ម^២ និង ខេត្តកោះកុង មាន ១១១៦០ គ.ម^២ ។ ## '''[[តំបន់ភ្នំ]] និង ខ្ពង់រាប៖''' តំបន់ភ្នំ និង ខ្ពង់រាបមានក្រលាផ្ទៃ ៦៨០៦១ គ.ម^២ មានប្រជាជនរស់នៅចំនួន ១១៨៩០៤២ នាក់ និង ដង់ស៊ីតេប្រជាជន ១៧ គ.ម^២ (ជំរឿនឆ្នាំ ១៩៩៨) ដែលក្នុងនោះមានស្រុក-ក្រុង-ខណ្ឌចំនួន ៣៩ ឃុំ-សង្កាត់ចំនួន ២៨៣ និងភូមិចំនួន ២២៤៦។ តំបន់នេះរួមមាន [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] [[ខេត្តព្រះវិហារ]] [[ខេត្តក្រចេះ]] [[ខេត្តស្ទឹងត្រែង]] [[ខេត្តរតនគិរី]] និង[[ខេត្តមណ្ឌលគីរី]]។ ប្រជាជនដែលមាននៅក្នុងតំបន់ខ្ពង់រាប និង​ភ្នំ ក្រៅពីជនជាតិខ្មែរ លាវ ចិន ថៃ វៀតណាម នៅមាន ជនជាតិភាគតិចមានចំនួន ១៨ក្រុមទៀតៈ ជនជាតិ [[ព្នង]] [[ស្ទៀង]] [[ក្រោល]] [[រអួង]] [[ទំពូន]] [[ថ្មូន]] [[ប្រ៊ូវ]] [[ស្មិល]] [[គួយ]] [[អានោង]] [[ចារាយ]] [[គ្រឹង]] [[រដែរ]] [[ខា]] [[ស្អួច]] [[កាចក់]] [[កាវ៉ែត]] និង [[លុន]]។ ក្នុងចំណោម ជនជាតិទាំងអស់នោះ ជនជាតិព្នងមានចំនួន ច្រើនជាងគេ គឺ ៤៥% នៃជនជាតិទាំងអស់។<ref>ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ តំបន់ទេសចរណ៍នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាត្រង់ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត និង លក្ខណៈទូទៅ ដោយលោក [[កែវ ភួង]]</ref> === អាកាសធាតុ === '''{{Main|អាកាសធាតុកម្ពុជា}}''' [[File:Malaysian Sun Bear.jpg|thumb|200px|right|ខ្លាឃ្មុំព្រះអាទិត្យ]] អាកាសធាតុកម្ពុជា ក៏ដូចជានៅទូទាំងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដែរ ត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយខ្យល់[[មូសុង]] ដែលគេស្គាល់ថាក្ដៅហើយសើមនៅតំបន់និវត្តន៍ ពីព្រោះតែភាពដោយឡែកគ្នានៃរដូវកាលដែលបានកត់សម្គាល់ខុសគ្នា។ កម្ពុជាមានសីតុណ្ហភាពរវាងពី {{convert|21|to|35|°C|°F|1}} និងមានលំអានជាមូសុងនិវត្តន៍។ មូសុងនិរតីបក់ចូលទៅដីគោកដែលនាំមកនូវខ្យល់ផ្ទុកដោយសំណើមពី[[ឈូងសមុទ្រថៃ]]និង​[[មហាសមុទ្រឥណ្ឌា]]ចាប់ពីខែ ឧសភា ដល់ខែ តុលា។ មូសុងឦសាននាំមកនូវរដូវប្រាំង ដែលបន្តចាប់ពីខែ វិច្ឆិកា ដល់ខែ មីនា។ ប្រទេសនេះឆ្លងកាត់ការធ្លាក់ភ្លៀងយ៉ាងច្រើនបំផុតចាប់ពីខែ កញ្ញា ដល់ខែ តុលា ជាមួយកំឡុងរដូវប្រាំងដែលផ្ដើមឡើងចាប់ពីខែ មករា ដល់​ខែ កុម្ភៈ។ សីតុណ្ហភាពមធ្យមអតិបរមា គឺចន្លោះពី ២៥,៥ អង្សាសេ ទៅ ២៩,៥ អង្សាសេ(ក្តៅជាងគេ គឺ[[ខែមេសា]]) និងសីតុណ្ហភាពមធ្យមអប្បបរមា គឺនៅចន្លោះ ពី ២៤ អង្សាសេ ទៅ ២៦,៥ អង្សាសេ (ត្រជាក់ជាងគេនៅ[[ខែធ្នូ]])។ សីតុណ្ហភាពនេះ មានការប្រែប្រួលខ្លះ ទៅតាមតំបន់ ដូចជា នៅតំបន់ភ្នំ និងខ្ពង់រាប (ភ្នំបូកគោ សីតុណ្ហភាពមធ្យមគឺ ២០ អង្សាសេ)។ កម្ពុជាមានរដូវពីរផ្សេងគ្នា។ រដូវវស្សា ដែលចាប់ផ្ដើមពីខែ ឧសភា ដល់ខែ តុលា អាចឃើញថាសីតុណ្ហភាពធ្លាក់ចុះដល់{{convert|22|°C|1}}និងត្រូវបាននាំមកជាទូទៅជាមួយភាពសើមខ្ពស់។ រដូវប្រាំងបន្តចាប់ពីខែ វិច្ឆិកា ដល់ខែ មេសា នៅពេលនោះសីតុណ្ហភាពអាចកើនឡើងរហូតដល់{{convert|40|°C}}ក្បែរខែ មេសា។ ទឹកជំនន់ដ៏មហន្តរាយបានកើតឡើងនៅឆ្នាំ ២០០១ និងម្ដងទៀតនៅឆ្នាំ ២០០២ ដែលកម្រិតទឹកជំនន់ខ្លះស្ទើរតែរាល់ឆ្នាំ។ យោងតាមប្រភពពី គេហទំព័រ <ref>[http://www.weather.com អាកាសធាតុ ប្រទេសកម្ពុជា នៅទី[[ក្រុង ភ្នំពេញ]] បង្ហាញដូចតារាង ខាងក្រោម]</ref>អាកាសធាតុនៅទី[[រាជធានីភ្នំពេញ]] តាមប្រភពពីគេហទំព័រ <ref>[http://www.weather.com] </ref>៖ {{អាកាសធាតុប្រទេសកម្ពុជា}} ===បរិស្ថានវិទ្យា=== '''{{Main|ជីវិតសត្វព្រៃកម្ពុជា}}''' [[File:Macaques dans le parc dAngkor Vat (6931909635).jpg|thumb|[[ស្វា]]នៅ[[អង្គរ]]]] កម្ពុជាមានរុក្ខជាតិនិងសត្វព្រៃជាច្រើនប្រភេទប្លែកៗ។ មាន[[ថនិកសត្វ]] ២១២ ប្រភេទ បក្សី ៥៣៦ ប្រភេទ [[ល្មូន]] ២៤០ ប្រភេទ និងត្រីទឹកសាប ៣៥០ ប្រភេទ (បរិវេណបឹងទន្លេសាប) និងត្រីសមុទ្រ ៤៣៥ ប្រភេទ។ ភាគច្រើននៃជីវៈចម្រុះមាននៅជុំវិញបឹងទន្លេសាប់និងជីវមណ្ឌលជុំវិញ។<ref>[https://web.archive.org/web/20110728131701/http://www.tsbr-ed.org/english/online_catalogue/textual_detail.asp?ref=141 Tonle Sap Biosphere Reserve: perspective 2000], Mekong River Commission (MRC), 1 March 2003.</ref> [[ទីបម្រុងជីវៈចម្រុះបឹងទន្លេសាប]]គឺជាបាតុភូតបរិស្ថានវិទ្យាតែមួយនៅជុំវិញបឹងទន្លេសាប។ វាព័ទ្ធជុំវិញបឹងនិងខេត្តទាំងប្រាំបួន: [[ខេត្តកំពង់ធំ|កំពង់ធំ]] [[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]] [[ខេត្តបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]] [[ខេត្តពោធិ៍សាត់|ពោធិ៍សាត់]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|កំពង់ឆ្នាំង]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ|បន្ទាយមានជ័យ]] [[ប៉ៃលិន]] [[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ|ឧត្តរមានជ័យ]] និង[[ខេត្តព្រះវិហារ|ព្រះវិហារ]]។ នៅឆ្នាំ ១៩៩៧ បឹងត្រូវបានដាក់ចូលដោយជោគជ័យជាទីបម្រុង[[ជីវមណ្ឌល]][[យូណេស្កូ]]។<ref>[http://www.unesco.org/mab/doc/brs/BRlist2008.pdf Complete list of biosphere reserves]. Publication Date: 3 November 2008, retrieved from UNESCO website, 29 December 2008.</ref> ទីជម្រកសំខាន់ៗផ្សេងទៀតរួមមានព្រៃប្រាំងនៃ[[ខេត្តមណ្ឌលគីរី]] និង [[ខេត្តរតនគិរី|រតនគិរី]] និងបរិស្ថានប្រព័ន្ធ[[ជួរភ្នំក្រវាញ]] ដែលរួមមាន[[ឧទ្យានជាតិមុនីវង្យបូកគោ|ឧទ្យានជាតិបូកគោ]] [[ឧទ្យានជាតិបុទុមសាគរ|ឧទ្យានជាតិបទុមសាគរ]] និង ភ្នំឱរ៉ាល់ និងដែនជម្រកសត្វព្រៃភ្នំសំកុស។ [[មូលនិធិទូទាំងពិភពលោកដើម្បីធម្មជាតិ]]ទទួលស្គាល់[[បរិស្ថានតំបន់លើគោក]]ផ្សេងប្រាំមួយនៅកម្ពុជា – [[ព្រៃទឹកភ្លៀងជួរភ្នំក្រវាញ]] [[ព្រៃប្រាំងឥណ្ឌូចិនភាគកណ្ដាល]] [[ព្រៃប្រាំងខៀវស្រងាត់ឥណ្ឌូចិនភាគអាគ្នេយ៍]] [[ព្រៃទឹកភ្លៀងភ្នំអណ្ណាមខាងត្បូង]] [[ព្រៃរនាមបឹងទន្លេសាប]] និង[[ព្រៃរនាមវាលភក់បឹងទន្លេសាប-មេគង្គ]]។<ref>Eric Wikramanayake, Eric Dinerstein, Colby J. Loucks ''et al.'' (2002). Terrestrial Ecoregions of the Indo-Pacific: a Conservation Assessment. Island Press; Washington, DC, ISBN 1559639237.</ref> អត្រានៃ[[ការកាប់ព្រៃឈើនៅកម្ពុជា]]គឺអត្រាមួយខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងពិភពលោក។ ព្រៃកាលពីមុនរបស់កម្ពុជាគ្របដណ្ដប់ចាប់ពីជាង ៧០% ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៩ បានធ្លាក់មកត្រឹមតែ ៣,១% នៅឆ្នាំ ២០០៧។ ជាសរុប កម្ពុជាបានបាត់បង់ {{convert|25000|km2|sqmi|-2}} នៃព្រៃរវាងឆ្នាំ ១៩៩០ និង ២០០៥—{{convert|3340|km2|sqmi|0|abbr=on}} ដែលក្នុងនោះធ្លាប់ជាព្រៃកាលពីមុន។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០០៧ ព្រៃឈើតិចជាង {{convert|3220|km2|sqmi|0|abbr=on}} នៃព្រៃកាលពីមុនៗនៅសល់រួមជាមួយផលវិបាកនេះ [[ភាពគង់វង្ស]]នៃដែនជម្រកព្រៃឈើអនាគតនៅកម្ពុជាគឺស្ថិតនៅក្រោមការគំរាមកំហែងយ៉ាងខ្លាំង ជាមួយពួកអ្នកកាប់ព្រៃខុសច្បាប់កំពុងតែរកចំណូលបាន។<ref>{{cite web |url=http://www.planetark.org/dailynewsstory.cfm/newsid/20049/story.htm |title=ការកាប់ឈើគំរាមកំហែងឱ្យមានសោកនាដកម្មនៅកម្ពុជា – ស.ប. |publisher=Planet Ark |date=៦ មីនា ២០០៣ |accessdate=២៧ មិថុនា ២០១០ |archivedate=2013-10-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014012856/http://www.planetark.org/dailynewsstory.cfm/newsid/20049/story.htm |url-status=dead }}</ref> [[File:Grus antigone Luc viatour.jpg|thumb|200px|right|[[ក្រៀលស្រៈ]]]] ===បំណែងចែករដ្ឋបាល=== '''{{Main|បំណែងចែករដ្ឋបាលកម្ពុជា}}''' '''''រាជធានី''''' និង'''''ខេត្ត''''' នៃកម្ពុជាគឺជាបំណែងចែករដ្ឋបាលថ្នាក់ដំបូង។ កម្ពុជាត្រូវបានបែងចែកទៅជា ២៥ [[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្ត-រាជធានី]]។ ស្រុក ក្រុង និង ខណ្ឌគឺជាបំណែងចែករដ្ឋបាលកម្ពុជាថ្នាក់ទីពីរ។ តាមច្បាប់​ស្ដីពី​ការ​គ្រប់គ្រង​រាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ ដែល​​រដ្ឋសភា​បាន​អនុម័ត ហើយព្រះមហាក្សត្របានទ្រង់ចេញព្រះរាជក្រម​ប្រកាស​ឱ្យ​ប្រើ កាលពី​ពេល​ថ្មី​ៗ ប្រទេស​កម្ពុជា ត្រូវ​បាន​ចែក​ជា​រាជធានី និង​ខេត្ត​។ រាជធានី​ចែក​ចេញ​ជា​ខណ្ឌ ខណ្ឌ​ចែក​ជា​សង្កាត់​។ ខេត្ត​ចែក​ចេញ​ជា ស្រុក និង​ក្រុង ដែល​ស្រុក​ចែក​ជា​ឃុំ និងសង្កាត់ ហើយ​ក្រុង​ចែក​ជា​សង្កាត់​។ ជា​លទ្ធផល​នៃ​ច្បាប់​នេះ មាន​ដូចជា ៖ # ផ្លាស់ប្ដូរ​ឈ្មោះ​ក្រុង​ចំនួន​ ៣ មក​ជា​ខេត្ត​រួម​មាន ៖ [[ខេត្តព្រះសីហនុ]] [[ខេត្ត​កែប]] និង​[[ខេត្តប៉ៃលិន]]​។ # បង្កើត​ក្រុង​ថ្នាក់​ស្មើ​ស្រុក​ចំនួន ​៣ គឺ ៖ [[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]​នៃ​[[ខេត្ត​បន្ទាយមានជ័យ]] [[ក្រុងសួង]]​នៃ​[[ខេត្ត​កំពង់ចាម]] [[ក្រុងបាវិត]]​នៃ​[[ខេត្តស្វាយរៀង]]​។ # ធ្វើការ​ផ្លាស់ប្ដូរ​ទីរួមខេត្ត​មក​ជា​ក្រុង និង​បង្កើត​ស្រុក ខណ្ឌ​ថ្មី ព្រមទាំង​បង្កើត​ក្រុង​ដែល​បំបែក​ពី​ស្រុក ទីប្រជុំជន ខេត្ត​ចំនួន ​៥ ក្នុង​នោះ​មាន ៖ [[ស្រុករុក្ខគិរី]]​នៃ​[[ខេត្ត​បាត់ដំបង]] ដែល​បំបែក​ពី​[[ស្រុកមោងឫស្សី]], [[ខណ្ឌសែនសុខ]]​នៃ​[[រាជធានី​ភ្នំពេញ]] ដែល​បំបែក​ចេញពី​[[ខណ្ឌឫស្សីកែវ]], [[ក្រុង​ព្រៃវែង]] បំបែក​ចេញ​ពី​[[ស្រុកកំពង់លាវ]]​នៃ​[[ខេត្តព្រៃវែង]] និង​បាន​ប្ដូរ​ឈ្មោះ​ស្រុក​ព្រៃវែង ទៅ​ជា​[[ស្រុក​ស្វាយអន្ទរ]]​នៃ​ខេត្ត​ព្រៃវែង​វិញ, [[ក្រុង​ក្រចេះ]] បំបែក​ពី​ស្រុក​ក្រចេះ និង​បាន​ប្ដូរ​ឈ្មោះ​ស្រុក​ក្រចេះ ទៅ​ជា[[​ស្រុកចិត្របុរី​]]នៃ​ខេត្ត​ក្រចេះ​វិញ, [[ក្រុង​ព្រះវិហារ]] បំបែក​ពី​ស្រុក​ត្បែងមានជ័យ​នៃ​[[ខេត្តព្រះវិហារ]] និង​[[ក្រុង​កំពត]] បាន​ប្ដូរ​ឈ្មោះ​មក​ពី​ស្រុក​កំពង់បាយ​នៃ​[[ខេត្ត​កំពត]] ហើយ​ស្រុក​កំពត​ក៏​ត្រូវ​បាន​ប្ដូរ​ឈ្មោះ​ទៅ​ជា​[[ស្រុក​ទឹកឈូ]]​វិញ​។ បច្ចុប្បន្ននេះដូចជាមានថែមស្រុកថ្មីមួយទៀតនៅខេត្តព្រៃវែង គឺ[[ស្រុកពោធិរៀង]]។ #'''ខេត្ត​ត្បូង​ឃ្មុំ''' ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​យោង​តាម​ព្រះ​រាជ​ក្រឹត្យ នស/រកត/១២០៣/១៤៤៥ ដែល​ធ្វើ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ​៣១ ខែ ​ធ្នូ ឆ្នាំ​ ២០១៣ ហើយ​ត្រូវ​បាន​ចេញ​ប្រកាស​នៅ​ដើម​ខែ​ មករា ឆ្នាំ​ ២០១៤ ។ ខេត្ត​នេះ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​កាត់​យក​ក្រុង​ចំនួន ១ និង​ស្រុក​ចំនួន ៦ ពី​ខេត្ត​[[កំពង់ចាម]]គឺ ក្រុង[[ក្រុងសួង|សួង]] ស្រុក​[[ស្រុកត្បូងឃ្មុំ|ត្បូងឃ្មុំ]] ស្រុក[[ស្រុកអូររាំងឪ|​អូររាំងឪ]] ស្រុក[[ស្រុកក្រូចឆ្មារ|​ក្រូចឆ្មារ]] ស្រុក​[[ស្រុកតំបែរ|តំបែរ]] ស្រុក​[[ស្រុកពញាក្រែក|ពញាក្រែក]] និង​ស្រុក​[[ស្រុកមេមត់|មេមត់]] ។ <ref>ព្រះ​រាជក្រឹត្យ​លេខ នស/រកត/០២០៣/១៤៤៥, http://www.sithi.org/admin/upload/law/2014_01_09_RDE_New_Province_TbongKhmom.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305041121/http://www.sithi.org/admin/upload/law/2014_01_09_RDE_New_Province_TbongKhmom.pdf |date=2016-03-05 }}</ref> ខេត្តត្រូវបានបែងចែកជាបន្តបន្ទាប់ទៅជា ១៥៩ ស្រុក ២៦ ក្រុង ៩ ខណ្ឌ ១៤១៧ ឃុំ និងសង្កាត់ ២០៤។ [[ស្រុក]] [[ក្រុង]] និង[[ខណ្ឌ]]ជាត្រឡប់ត្រូវបានបែងចែកបន្ថែមទៅជា '''''ឃុំ''''' និង '''''សង្កាត់''''' ក្រៅពីស្រុកទៅ ក្រុង និងខណ្ឌបែងចែកជាបន្តមានតែសង្កាត់ទេគ្មាន[[ឃុំ]]ទេ បន្ទាប់មកឃុំនិង[[សង្កាត់]]បែងចែកទៀតជាភូមិ ហើយភូមិត្រូវបែងចែកជា[[ក្រុម]]ប៉ុន្តែមិនផ្លូវការទេ។ [[ឯកសារ:ផែនទីប្រទេសកម្ពុជា ២៥ ខេត្ត-រាជធានី.svg|alt=ផែនទីអតីត ២៤ ខេត្ត-រាជធានី|ស្តាំ|468x468ភីកសែល|ផែនទីប្រទេសកម្ពុជា ២៥ ខេត្ត-រាជធានី]] **** {| style="background:none;" cellspacing="2px" | {| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:90%;" |- style="font-size:100%; text-align:right;" ! style="width:20px;"| លេខ !! style="width:90px;"| ខេត្ត-រាជធានី !! style="width:90px;"| ធានី-ទីរួមខេត្ត !! style="width:85px;"| ផ្ទៃក្រឡា (គម^២)!! style="width:85px;"| ប្រជាជន |- | ១ || [[ខេត្តកណ្ដាល|កណ្ដាល]] || [[ក្រុងតាខ្មៅ|តាខ្មៅ]] || style="text-align:right"|៣,៥៦៨|| style="text-align:right"|១,២៦៥,៨០៥ |- | ២ || [[ខេត្តកែប|កែប]] || [[ក្រុងកែប|កែប]] || style="text-align:right"|៣៣៦|| style="text-align:right"|៤០,២០៨ |- | ៣ || [[ខេត្តកំពង់ចាម|កំពង់ចាម]] || [[ក្រុង​កំពង់ចាម|កំពង់ចាម]]|| style="text-align:right" |៩,៧៩៩|| style="text-align:right"|១,៦៨០,៦៩៤ |- | ៤ || [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|កំពង់ឆ្នាំង]] || [[ក្រុងកំពង់ឆ្នាំង|កំពង់ឆ្នាំង]] || style="text-align:right"|៥,៥២១|| style="text-align:right"|៤៧២,៦១៦ |- | ៥ || [[ខេត្តកំពង់ធំ|កំពង់ធំ]] || [[ក្រុងកំពង់ធំ|កំពង់ធំ]] ||style="text-align:right"|១៣,៨១៤|| style="text-align:right"|៧០៨,៣៩៨ |- | ៦ || [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ|កំពង់ស្ពឺ]] || [[ក្រុងច្បារមន|ច្បារមន]] || style="text-align:right"|៧០១៧|| style="text-align:right"|៧១៦,៥១៧ |- | ៧ || [[ខេត្តកំពត|កំពត]] || [[ក្រុងកំពត|កំពត]] || style="text-align:right"|៤៨៧៣|| style="text-align:right"|៥៨៥,១១០ |- | ៨ || [[ខេត្តកោះកុង|កោះកុង]] || [[ខេមរភូមិន្ទ (ក្រុង)|ខេមរភូមិន្ទ]]|| style="text-align:right" |១១,១៦០|| style="text-align:right"|១៣៩,៧២២ |- | ៩ || [[ខេត្តក្រចេះ|ក្រចេះ]] || [[ក្រចេះ (ក្រុង)|ក្រចេះ]]|| style="text-align:right" |១១,០៩៤|| style="text-align:right"|៣១៨,៥២៣ |- | ១០ || [[ខេត្តតាកែវ|តាកែវ]] || [[ក្រុងដូនកែវ|ដូនកែវ]] || style="text-align:right"|៣,៥៦៣|| style="text-align:right"|៨៤៣,៩៣១ |- | ១១ || [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ|បន្ទាយមានជ័យ]] || [[សិរីសោភ័ណ]] || style="text-align:right"|៦,៦៧៩|| style="text-align:right"|៦៧៨,០៣៣ |- | ១២ || [[ខេត្តបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]] || [[បាត់ដំបង]] || style="text-align:right"|១១,៧០២|| style="text-align:right"|១,០៣៦,៥២៣ |- | ១៣ || [[ខេត្តប៉ៃលិន|ប៉ៃលិន]] || [[ប៉ៃលិន]] || style="text-align:right"|៨០៣|| style="text-align:right"|៧០,៤៨២ |- | ១៤ || [[ខេត្តពោធិ៍សាត់|ពោធិ៍សាត់]] || [[ក្រុងពោធិ៍សាត់|ពោធិ៍សាត់]] || style="text-align:right"|១២,៦៩២|| style="text-align:right"|៣៩៧,១០៧ |- | ១៥ || [[ខេត្តព្រៃវែង|ព្រៃវែង]] || [[ព្រៃវែង (ក្រុង)|ព្រៃវែង]]|| style="text-align:right" |៤,៨៨៣|| style="text-align:right"|៩៤៧,៣៥៧ |- | ១៦ || [[ខេត្តព្រះវិហារ|ព្រះវិហារ]] || [[ត្បែងមានជ័យ]]|| style="text-align:right" |១៣,៧៨៨|| style="text-align:right"|១៧០,៨៥២ |- | ១៧ || [[ខេត្តព្រះសីហនុ|ព្រះសីហនុ]] || [[ក្រុងព្រះសីហនុ|ព្រះសីហនុ]] || style="text-align:right"|៨៦៨|| style="text-align:right"|១៩៩,៩០២ |- | ១៨ || [[ភ្នំពេញ]] || [[ភ្នំពេញ]] || style="text-align:right"|៧៥៨|| style="text-align:right"|២,២៣៤,៥៦៦ |- | ១៩ || [[ខេត្តមណ្ឌលគីរី|មណ្ឌលគីរី]] || [[ក្រុងសែនមនោរម្យ|សែនមនោរម្យ]] || style="text-align:right"|១៤,២៨៨|| style="text-align:right"|៦០,៨១១ |- | ២០ || [[ខេត្តរតនគីរី|រតនគីរី]] || [[ក្រុងបានលុង|បានលុង]] || style="text-align:right"|១០,៧៨២|| style="text-align:right"|១៤៩,៩៩៧ |- | ២១ || [[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]] || [[ក្រុងសៀមរាប|សៀមរាប]] || style="text-align:right"|១០,២២៩|| style="text-align:right"|៨៩៦,៣០៩ |- | ២២ || [[ខេត្តស្ទឹងត្រែង|ស្ទឹងត្រែង]] || [[ក្រុងស្ទឹងត្រែង|ស្ទឹងត្រែង]] || style="text-align:right"|១១,០៩២|| style="text-align:right"|១១១,៧៣៤ |- | ២៣ || [[ខេត្តស្វាយរៀង|ស្វាយរៀង]] || [[ក្រុងស្វាយរៀង|ស្វាយរៀង]] || style="text-align:right"|២,៩៦៦|| style="text-align:right"|៤៨២,៧៨៥ |- | ២៤ || [[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ|ឧត្តរមានជ័យ]] || [[ក្រុងសំរោង|សំរោង]] || style="text-align:right"|៦,១៥៨|| style="text-align:right"|១៨៥,៤៤៣ |- | ២៥ || [[ខេត្តត្បូងឃ្មុំ|ត្បូងឃ្មុំ]] || [[ក្រុងត្បូងឃ្មុំ|ត្បូងឃ្មុំ]]|| style="text-align:right"||| style="text-align:right"| |} |} == សេដ្ឋកិច្ច == '''{{Main|សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា|ផ្សារមូលបត្រកម្ពុជា}}''' [[File:Cambodia, Trends in the Human Development Index 1970-2010.png|thumb|left|កម្ពុជា ទំនោរក្នុងលិបិក្រមអភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស១៩៧០-២០១០]] {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 320 | image1 = | image2 = | image3 = 50000 riel reverse.jpg | image4 = 20000 riel 2008 reverse.jpg | image5 = | footer = ក្រដាសប្រាក់ ''[[រៀល|រៀលកម្ពុជា]]'' | align = | direction = | alt1 = | caption1 = | caption2 = }} ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាប្រើប្រាស់ប្រាក់ '''[[រៀល|រៀលកម្ពុជា]]''' ជារូបិយប័ណ្ណជាតិរបស់ខ្លួន។ ទោះបីជាមានការរីកចម្រើនថ្មីៗនេះក៏ដោយ ក៏សេដ្ឋកិច្ច​ប្រទេសកម្ពុជានៅតែរងឥទ្ធិពលអាក្រក់ពីសង្គ្រាមស៊ីវិល ជម្លោះផ្ទៃក្នុង និងអំពើពុករលួយ។ ចំណូលបានកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័ស តែនៅមានកម្រិត ទាបនៅឡើយបើប្រៀបធៀបជាមួយប្រទេសជិតខាងក្នុងតំបន់។ ​ដៃគូសេដ្ឋកិច្ចសំខាន់ៗ សម្រាប់ការនាំចេញរួមមាន សហរដ្ឋអាមេរិច សិង្ហបុរី ជប៉ុន ថៃ ចិន ឥណ្ឌូណេស៊ី និង ម៉ាឡេស៊ី។ [[ឯកសារ:Skyline of Phnom Penh.jpg|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល|ជើងមេឃនៃ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]] ជាមួយនឹងទិដ្ឋភាពពីលើអាកាសនៃ[[ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា|ព្រះបរមរាជវាំង]] និង [[សារមន្ទីរជាតិ]] ។]] កម្ពុជាជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រជាជាតិដែលក្រីក្របំផុតលើ[[ពិភពលោក]]។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៩​ ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប របស់កម្ពុជា គឺ ៣១០០ លានដុល្លារ ដែលគិតក្នុងមនុស្សម្នាក់ៗ ២៧០ ដុល្លារ ពោលគឺស្ថិតក្នុងចំណោមប្រទេសដែលមាន អត្រាទាបបំផុតក្នុងលោក។ មុនពេលធ្លាក់ចូលកុ្នងជម្លោះស៊ីវិលនាឆ្នាំ១៩៧០ កម្ពុជាខ្វះខាតនូវការរីកចម្រើនខាងឧស្សាហកម្ម ដោយសារកម្លាំងពលកម្មភាគច្រើនស្ថិតក្នុងវិស័យកសិកម្ម។ តែកម្ពុជាអាចទ្រទ្រង់ខ្លួនឯងនូវស្បៀង[[អាហារ]] និងបាននាំចេញនូវផលិតផលស្រូវលើស ទៀតផង ទោះជា[[ទិន្នផល]]ទាប និងការប្រមូលផលបានតែមួយដងក្នុងមួយឆ្នាំក៏ដោយ ក៏កម្ពុជាបាននាំចេញជារៀងរាល់ឆ្នាំនូវ[[អង្ករ]]រាប់រយពាន់[[តោន]]ដែរ។ [[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុង|សង្រ្គាមស៊ីវិល]]ពីឆ្នាំ ១៩៧០- ១៩៧៥ របបខែ្មរក្រហមពីឆ្នាំ ១៩៧៥ - ១៩៧៩ និង[[សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម]]ពីឆ្នាំ ១៩៧៨- ១៩៧៩ បានបំផ្លាញសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ នៅអំឡុងឆ្នាំ១៩៧៤ កាលពីសម័យសង្រ្គាម អង្ករត្រូវបាននាំចូលពីខាងក្រៅ ផលិតផល[[ធញ្ញជាតិ]]របស់កម្ពុជា ពីមុនមានអំណោយផលដល់ការនាំចេញ ផលិតផល[[កៅស៊ូ]]ក៏បានធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុក។ ភាពវឹកវរផៃ្ទក្នុងបាន ធ្វើអោយប៉ះពាល់ដល់ [[ឧស្សាហកម្មកែច្នៃ]]របស់កម្ពុជា ដែលនៅកេ្មងខ្ចីនៅឡើយ និងបានបំផ្លាញយ៉ាងខ្លាំងដល់ប្រព័ន្ធ[[ផ្លូវគោក]] និង[[ផ្លូវដែក]] ។ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៥ របបថ្មី[[ខ្មែរក្រហម]]បានធ្វើ[[ជាតូបនីយកម្ម]] នូវរាល់មធ្យោបាយផលិតក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លុយនិងកម្មសិទ្ធិឯកជនត្រូវបានលុបបំបាត់ ហើយកសិកម្មក៏ត្រូវធ្វើ[[សហករូបនីយកម្ម]] កម្មសិទ្ធផ្ទាល់ខ្លួន ត្រូវបានបំលែងជារបស់មនុស្សមួយ ក្រុមដែលតំណាងអោយរដ្ឋ។ ផែនការ៤ឆ្នាំរបស់ខែ្មរក្រហម ដែលជាឯកសារមហាលោតផ្លោះមហាអស្ចារ្យ ដែលបានព្រាងក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦ បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីការ ធ្វើស្រូវច្រើនរដូវ និងការពង្រីកអាយបានធំទូលាយនូវ[[ប្រព័ន្ធធារាសាស្រ្ត]]។ គម្រោងផែនការនេះ មានបំណងបង្កើនចំណូល ដែលបានមកពីការនាំចេញអង្ករនិងផលិតផលផេ្សងទៀត និងដើម្បីប្រើប្រាស់ចំណូល នេះក្នុងការទិញគឿ្រងចក្រ ដែលប្រើប្រាស់សម្រាប់បម្រើ ដល់វិស័យ[[ឧស្សាហូបនីយកម្ម]]នៅក្នុងប្រទេស។ គម្រោងផែនការ៤ឆ្នាំនេះ ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយពុំបានពិចារណាអោយបានស៊ីជម្រៅ និងត្រូវបានបង្ខំអោយអនុវត្តយ៉ាងឃោរឃៅ និងពុំទទួលបានជោគជ័យឡើយ។ ផលិតផលស្រូវកើនឡើងតិចតួច តែមានមនុស្សរាប់រយពាន់នាក់បានស្លាប់រវាង ឆ្នាំ១៩៧៦-១៩៧៨ដោយកង្វះខាតចំណីអាហារ ធ្វើការហួសកម្លាំង និងជំងឺដង្កាត់​ដែលពុំបានយកចិត្តទុកដាក់ព្យាបាលនិងពិនិត្យរោគវិនិច្ឆ័យខុស ពួកខែ្មរក្រហម បានប្រហារជីវិតមនុស្សរាប់រយពាន់នាក់ ដោយចោទពួកគេថាជា[[សត្រូវ]]របស់អង្គការ​។ អំពើឃោរឃៅ របស់របបខែ្មរ ក្រហមបានសម្លាប់ រង្គាលកម្លាំងពលកម្ម កម្ពុជាយ៉ាងច្រើន។ បន្ទាប់ពីរបបខែ្មរក្រហមត្រូវដួលរលំក្នុងដើមឆ្នាំ១៩៧៩មក រដ្ឋាភិបាលបានបើកទូលាយលើវិស័យកសិកម្ម ប្រជាជនកម្ពុជារាប់លាននាក់ បានប្រកបរបរការងារជាកសិករបែបគ្រួសារ។ ក្នុងអំឡុងពាក់កណា្តលទសវត្ស៩០​ទើបកម្ពុជាអាចមានផលិតផលអង្ករគ្រប់គ្រាន់ សម្រាប់ទ្រទ្រង់ខ្លួនឯងផងនិងចាប់ផ្តើមនាំចេញខ្លះផង​។ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ប្រទេសបានកែលំអបន្តិចម្តងៗក្នុងឆ្នាំ៩០ ដោយមួយភាគធំផែ្អកលើជំនួយបរទេស។ តែវិស័យផេ្សងៗទៀតរបស់សេដ្ឋកិច្ចមិនទាន់បានរីកចម្រើននៅឡើយទេ។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៥ សេដ្ឋកិច្ចប្រទេសទាំងមូលមានកម្រិតត្រឹមពី៤០-៥០ ភាគរយប៉ុណ្ណោះ បើបៀ្របធៀបទៅនឹងមុនឆ្នាំ១៩៧០ សម្រាប់អ្នកមកទស្សនានៅប្រទេសកម្ពុជា ភាពក្រីក្រត្រូវបានបិទបាំងដោយសារភាពរីកចម្រើនដែលគេមើលឃើញនៅ[[ភ្នំពេញ]]។<ref>{{Cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql2/egov/khmer/country.economy.html |title=រាជរដ្ឋាភិបាលនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា៖សេដ្ឋកិច្ច |access-date=2008-02-25 |archivedate=2008-02-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080217061620/http://www.cambodia.gov.kh/unisql2/egov/khmer/country.economy.html |url-status=dead }}</ref> [[ឯកសារ:Phnom Penh train station.jpg|រូបភាពតូច|[[ធនាគារកាណាឌីយ៉ា|ប៉មOCIC]]​ ទីស្នាក់ការផ្សារមូលបត្រកម្ពុជាបណ្ដោះអាសន្ន ជាមួយ[[អគារវឌ្ឍនៈ កាពីតាល|អគារវឌ្ឍន]]ដែលធ្លាប់ជាអគារខ្ពស់បំផុតនៅ[[ភ្នំពេញ]] មើលពីស្ថានីយ៍រថភ្លើង ។]] នៅឆ្នាំ២០១១ ប្រាក់ចំណូលម្នាក់ៗរបស់កម្ពុជាក្នុងយុគភាពអំណាចការទិញគឺ២៤៧០$ និង១០៤០$ជាមធ្យមក្នុងមនុស្សម្នាក់ៗ។ ប្រាក់ចំណូលក្នុងម្នាក់ៗរបស់កម្ពុជាកំពុងកើនឡើងយ៉ាងលឿនប៉ុន្តែ[[ភាពក្រីក្រនិងអ.ក.រ.នៅកម្ពុជា|នៅទាប]]នៅឡើយ បើប្រៀបធៀបនឹងប្រទេសដទៃទៀតក្នុងតំបន់។ ក្រុមគ្រួសារជនបទភាគច្រើនបំផុតពឹងផ្អែកលើកសិកម្មនិងអនុវិស័យដែលទាក់ទងនឹងវិស័យនេះ។ ស្រូវអង្ករ ត្រី ឈើ កាត់ដេរ និងកៅស៊ូគឺជាទំនិញនាំចេញសំខាន់របស់កម្ពុជា។ [[វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវស្រូវអន្តរជាតិ]] (វ.ស.ស.អ. រឺ IRRI) បានដាក់បញ្ចូលឡើងវិញច្រើនជាងវិវិធភាពស្រូវតាមបែបប្រពៃណី៧៥០ទៅក្នុងកម្ពុជាតាមរយៈធនាគារស្រូវរបស់ខ្លួននៅ[[ហ្វីលីពីន|ភ្វីលីពីន]]។<ref>Jahn 2006,[https://web.archive.org/web/20080819194125/http://www.irri.org/publications/today/pdfs/6-2/RiceToday%206-2.pdf 2007]</ref> វិវិធភាពទាំងនេះត្រូវបានប្រមូលនៅទសវត្ស១៩៦០។ [[ឯកសារ:SKYLINE.OF.PHNOM.PENH.OLYMPIC.jpg|រូបភាពតូច|220x220ភីកសែល|ទិដ្ឋភាពការសាងសង់អគារថ្មីៗនៅរាជធានីភ្នំពេញ និងទីស្នាក់ការធនាគារមេគង្គ(ខាងឆ្វេង)។]] ផ្អែកលើអ្នកសេដ្ឋវិទូ ម.រ.អ.: [[កំណើនផសសជាមធ្យមប្រចាំឆ្នាំ]]សម្រាប់សម័យកាល២០០១-២០១០គឺមាន៧,៧%ធ្វើឱ្យប្រទេសនេះក្លាយជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសកំពូលទាំងដប់របស់ពិភពលោកដែលមានកំណើនផសសជាមធ្យមប្រចាំឆ្នាំ​ខ្ពស់បំផុត។ ទេសចរណ៍ធ្លាប់ជាឧស្សាហកម្មដែលមានកំណើនលឿនបំផុតរបស់កម្ពុជា ជាមួយនិងដំណល់ដែលកើនឡើងពី២១៩០០០ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៧ទៅជាង២លាននៅឆ្នាំ២០០៧។ ក្នុងឆ្នាំ២០០៤ អតិផរណាធ្លាប់មាន១,៧%និងការនាំចេញ១,៦&nbsp;រយកោដិ$ស.រ.។ ចិនគឺជាប្រភពនៃ[[វិនិយោគទុនផ្ទាល់បរទេស]]ធំបំផុតរបស់កម្ពុជា។ ចិនបានធ្វើផែនការចំណាយ៨&nbsp;រយកោដិ$ ក្នុងគម្រោងការ៣៦០ក្នុងប្រាំពីរខែដំបូងនៃឆ្នាំ២០១១។ ចិនក៏ជាប្រភពជំនួយបរទេសដ៏ធំបំផុតដែរ ដែលផ្ដល់ជំនួយប្រហែល៦០០&nbsp;លាន$នៅឆ្នាំ២០០៧ និង២៦០&nbsp;លាន$នៅឆ្នាំ២០០៨។ ធនាគារជាតិកម្ពុជាគឺជាធនាគារកណ្ដាលនៃព្រះរាជាណាចក្រនេះហើយផ្ដល់ការត្រួតពិនិត្យនិយ័តកម្មលើវិស័យធនាគាររបស់ប្រទេស​និងទទួលខុសត្រូវតាមផ្នែកសម្រាប់ការបង្កើន[[វិនិយោគទុនផ្ទាល់បរទេស]]នៅក្នុងប្រទេស។ រវាងឆ្នាំ២០១០ និង ២០១២ ចំនួននៃធនាគារដែលបានធ្វើនិយ័តកម្មនិងស្ថាប័នចុល្ល-ហិរញ្ញវត្ថុដែលបានកើនឡើងចាប់តាំងពី៣១អង្គភាពគ្របដណ្ដប់លើស្ថាប័ន៧០​ដោយឡែកៗគ្នាក្រោមបន្ទាត់កំណើនក្នុងវិស័យធនាគារនិងហិរញ្ញវត្ថុកម្ពុជា។ នៅឆ្នាំ២០១២ ការិយាល័យឥណទានកម្ពុជាត្រូវបានបង្កើតឡើងជាមួយការត្រួតពិនិត្យនិយ័តកម្មដោយផ្ទាល់ដោយធនគារជាតិកម្ពុជា។<ref>{{Cite web |url=http://www.creditbureaucambodia.com/about-us/credit-bureau-cambodiacom.html |title=CBC's Mission |access-date=2012-09-06 |archivedate=2013-06-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130613093221/http://www.creditbureaucambodia.com/about-us/credit-bureau-cambodiacom.html |url-status=dead }}</ref> ការិយាល័យឥណទានបង្កើនឡើងនូវតម្លាភាពនិងស្ថេរភាពនៅក្នុងវិស័យធនាគារកម្ពុជា ពេលនោះដែរ ធនាគារទាំងអស់និងក្រុមហ៊ុនចុល្ល-ហិរញ្ញវត្ថុបច្ចុប្បន្នតម្រូវតាមច្បាប់ឱ្យរាយការណ៍ភាពជាក់ស្ដែងនិងតួលេខទៀងទាត់ទាក់ទងនឹង​ការប្រព្រឹត្តទៅនូវកម្ចីក្នុងប្រទេស។ មួយក្នុងចំណោមការប្រឈមធំបំផុតរបស់កម្ពុជាជាក់ស្ដែងគឺប្រជាជនដែលមានវ័យចាស់ៗជាធម្មតាខ្វះការអប់រំ ជាពិសេសនៅទីជនបទ ដែលរងទុក្ខវេទនាពីកង្វះហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធគោល។ ការភ័យខ្លាចអំពីស្ថេរភាពនយោបាយនិងអំពើពុករលួយក្នុងរដ្ឋាភិបាលបានបន្តុចបង្អាក់វិនិយោគទុនបរទេសនិងពន្យារជំនួយបរទេស ទោះបីមានជំនួយសំខាន់ៗពីពួកម្ចាស់អំណោយទ្វេភាគីនិងពហុភាគីក៏ដោយ។ ម្ចាស់អំណោយបានសន្យាផ្ដល់៥០៤&nbsp;លាន$ ដល់ប្រទេសនេះនៅឆ្នាំ២០០៤<ref name="CIACB">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html CIA FactBook.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229001224/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html |date=2010-12-29 }}. Retrieved September 9, 2006.</ref> កាលណោះ[[ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី]]តែឯងបានផ្ដល់៨៥០&nbsp;លាន$ជាកម្ចី ផ្ដល់ និងជំនួយបច្ចេកទេស។ <ref name=ADB>[http://www.adb.org/Documents/Fact_Sheets/CAM.asp A Fact Sheet: Cambodia and ADB] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070404015954/http://www.adb.org/Documents/Fact_Sheets/CAM.asp |date=2007-04-04 }}, Asian Development Bank. Retrieved September 9, 2006.</ref> ===ទេសចរណ៍=== [[File:Baray rice paddies.jpg|thumb|200px|right|វាលស្រែនៅ[[ស្រុកបារាយណ៍|បារាយណ៍]] [[ខេត្តកំពង់ធំ|កំពង់ធំ]]]] [[File:Battambang Provinz 01.jpg|thumb|កសិករកំពុងច្រូតស្រូវនៅ[[ខេត្តបាត់ដំបង]]]] ឧស្សាហកម្មទេសចរណ៍គឺជាប្រភពធំបំផុតទីពីរនៃ[[រូបិយវត្ថុរឹង]]របស់ប្រទេសនេះបន្ទាប់ពីឧស្សាហកម្មវាយនភណ្ឌ។<ref name="USDOS3"/> រវាងខែមករា និង ធ្នូ ឆ្នាំ២០០៧ ការមកដល់ពួកអ្នកទេសចរ២,០&nbsp;លាននាក់ ដែលមានកំណើន១៨,៥%លើសកាលពីពេលដូចគ្នាក្នុងឆ្នាំ២០០៦។ ភាគច្រើនបំផុត (៥១%) បានឆ្លងកាត់ខេត្ត[[សៀមរាប]] ក្រៅពីនោះ (៤៩%) ឆ្លងកាត់ភ្នំពេញនិងគោលដៅផ្សេងៗទៀត។<ref name="CAGOV">Ministry of Tourism. . Retrieved December 29, 2008.</ref> គោលដៅទេសចរណ៍ផ្សេងៗទៀត​រួមមាន[[ក្រុងព្រះសីហនុ]]នៅខាងកើតឆៀងខាងត្បូងដែលមានរមណីយដ្ឋានឆ្នេរជាទីពេញនិយមជាច្រើននិងតំបន់នេះស្ថិតនៅក្បែរ[[ក្រុងកំពត|កំពត]]និង[[កែប]]​រួមមាន​[[ស្ថានីយភ្នំបូកគោ]]។ ទេសចរបានកើនឡើងជាបន្តបន្ទាប់រាល់ឆ្នាំក្នុងពេលមានស្ថេរភាព បើប្រៀបធៀបចាប់តាំងពីការបោះឆ្នោត[[អ៊ុនតាក់]]១៩៩៣ នៅឆ្នាំ១៩៩៣ធ្លាប់មានទេសចរអន្តរជាតិ ១១៨ ១៨៣នាក់ និងនៅឆ្នាំ២០០៩មានទេសចរអន្តរជាតិចំនួន ២ ១៦១​ ៥៧៧នាក់។<ref>{{Cite web |url=http://www.cambodia-tourism.org/download/Cambodia_Touris_Statistics_2010.pdf |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=2012-09-06 |archivedate=2011-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110304011512/http://www.cambodia-tourism.org/download/Cambodia_Touris_Statistics_2010.pdf |url-status=dead }}</ref> ភាគច្រើនបំផុតនៃពួកអ្នកទេសចរគឺជនជាតិ ជប៉ុន ចិន ភ្វីលីពីន អាមេរិក កូរ៉េខាងត្បូង និង បារាំង របាយការណ៍បាននិយាយ បន្ថែមថាឧស្សាហកម្មនេះបានរកប្រាក់ចំណូល ១៤០០&nbsp;លានដុល្លារស.រ.មួយភាគក្នុងឆ្នាំ២០០៧ ដោយគិតទៅស្ទើរតែដប់ភាគរយនៃផលិតផលជាតិសរុបរបស់ព្រះរាជាណាចក្រនេះ។<ref>[http://www.sokhahotels.com/ Sokha Hotels & Resorts | Official Site | Cambodia Hotels]. Sokhahotels.com. Retrieved on June 20, 2011.</ref> សារព័ត៌មានភាសាចិនជៀនហួប្រចាំថ្ងៃបានវាយតម្លៃជាផ្លូវការថាកម្ពុជានឹងមានដំណល់ទេសចរបរទេសបីលាននាក់នៅ​ឆ្នាំ២០១០និង​ប្រាំលាននាក់នៅឆ្នាំ២០១៥។ ទេសចរណ៍គឺជាឧស្សាហកម្មមួយក្នុងចំណោមឧស្សាហកម្មគោលដែលកើនឡើងបីដងរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។ ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រ អង្គរវត្ត នៅខេត្ត[[សៀមរាប]] ឆ្នេរសមុទ្រ នៅព្រះសីហនុ និងទីក្រុងរាជធានីភ្នំពេញគឺជាទីទាក់ទាញសំខាន់សម្រាប់ពួកទេសចរបរទេស។<ref>[http://news.xinhuanet.com/english/2008-01/07/content_7377419.htm Foreign tourist arrivals in Cambodia to increase by 20% on annual basis _English_Xinhua] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130825140322/http://news.xinhuanet.com/english/2008-01/07/content_7377419.htm |date=2013-08-25 }}. News.xinhuanet.com (January 7, 2008). Retrieved on June 20, 2011.</ref> ឧស្សាហកម្មវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍របស់កម្ពុជាប្រើមនុស្សភាគច្រើនដែលរស់នៅក្បែរទីកន្លែងចំណាប់អារម្មណ៍សំខាន់ៗ។ ជាក់ស្ដែង ចំនួនវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ដែលផលិតឡើងមិនគ្រប់គ្រាន់ទៅនឹងចំនួនទេសចរកើនឡើងឡើយ ហើយផលិតផលភាគច្រើនដែលលក់ទៅឱ្យពួកអ្នកទេសចរ នៅតាមទីផ្សារនានាត្រូវបានគេនាំចូលពី ចិន ថៃ និង វៀតណាម។<ref>{{cite web|url=http://www.aha-kh.com/ |title=សមាគមជនពិការអង្គស.ព.អ. &#124; ស្ថានីយ៍ផ្លូវការ |publisher=Aha-kh.com |date= |accessdate=១៥ មីនា ២០១៣}}</ref> វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍មួយចំនួនដែលផលិតក្នុងស្រុករួមមាន: * [[ក្រមា]] * ស្នាដៃដីដុត * សាប៊ូដុំ ទៀន គ្រឿងទេស <ref>{{cite web |url=http://www.senteursdangkor.com/html/en/our_products.php/ |title=Senteur d'Angkor &#124; ស្ថានីយ៍ផ្លូវការ |publisher=Senteursdangkor.com |accessdate=១៥ មីនា ២០១៣ |archivedate=2013-05-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130504161246/http://www.senteursdangkor.com/html/en/our_products.php/ |url-status=dead }}</ref> * ចម្លាក់ឈើ គ្រឿងម្រ័ក្សណ៍ខ្មុក គ្រឿងលាបពណ៌ប្រាក់ <ref>{{cite web |url=http://www.artisansdangkor.com/shop/en/ |title=Artisan d'Angkor &#124; ស្ថានីយ៍ផ្លូវការ |publisher=Artisansdangkor.com |accessdate=១៥ មីនា ២០១៣ |archivedate=2013-03-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130301230616/http://www.artisansdangkor.com/shop/en/ |url-status=dead }}</ref> * ដបលាបថ្នាំមានច្រកស្រា-ស ===វប្បកម្ម=== {| class="wikitable" |- ! ការពិពណ៌នា !! ការស្ទាបស្ទង់!! ចំណាត់ថ្នាក់ !! ពិភពលោក |- | អ្នកផលិត[[ល្មុត]]កំពូលទាំង១០ (២០០៧) || [[អង្គការស្បៀងអាហារនិងកសិកម្ម]]|| ១០ (តោនរង្វាស់រង្វាល់មួយពាន់) || ១,១៦០ (តោនរង្វាស់រង្វាល់មួយពាន់) |- | អ្នកផលិត[[ស្រូវ]]កំពូលទាំង១២ (២០១០)|| [[អង្គការស្បៀងអាហារនិងកសិកម្ម]]|| ៨,២ (តោនរង្វាស់រង្វាល់មួយលាន)|| |- |} {{wide image|Buddhist monks in front of the Angkor Wat.jpg|600px|<center> ទិដ្ឋភាព[[អង្គរវត្ត]]នៅ[[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]]។ អង្គរវត្តសព្វថ្ងៃនេះគឺជាចំណាប់អារម្មណ៍ទេសចរដ៏សំខាន់របស់កម្ពុជានិងក៏ត្រូវបានទៅលេងទស្សនាដោយពួក​អ្នកទេសចរជាច្រើនមកពីជុំវិញពិភពលោក។ </center>}} ==ប្រជាសាស្ត្រ== '''{{Main|ប្រជាសាស្ត្រកម្ពុជា|ក្រុមជនជាតិនៅកម្ពុជា|សាសនានៅកម្ពុជា}}''' [[ឯកសារ:Cambodia couple (10678542994).jpg|រូបភាពតូច|ប្ដីប្រពន្ធមួយគូនៅខេត្តកោះកុង]] ប្រជាពលរដ្ឋ ៨៥% ជាអ្នកធ្វើស្រែចម្ការ។ បើគិតមកដល់់ឆ្នាំ ២០០៧ ចំនួនប្រជាជនកម្ពុជា មានប្រហែល១៤ លាននាក់​(ភេទប្រុស ៦ ៣៤៨ ១១២ និងភេទស្រី ៦ ៧៥១ ៣៦០​)​ តាមរយៈជំរឿនប្រជារាស្រ្តនៅឆ្នាំ២០០០។ * ៩៥%គឺជាជាតិពន្ធុខ្មែរ។ * ​៥%គឺជាជាតិពន្ធុដទៃទៀតដូចជា ចិន យួន ចាម ...។ តាមការប៉ាន់ស្មានប្រជាជនប្រមាណ ៨៥% ទៅ៩០% រស់នៅទីជនបទ។ ដូចជានៅឆ្នាំ២០១០ កម្ពុជាមានប្រជាជន ១៤ ៨០៥ ៣៥៨នាក់តាមការប៉ាន់ស្មាន។ កៅសិបភាគរយនៃប្រជាជនកម្ពុជាមានដើមកំណើត[[ខ្មែរ (ជនជាតិ)|ខ្មែរ]]និងនិយាយ[[ភាសាខ្មែរ]] ដែលជាភាសាផ្លូវការរបស់ប្រទេសនេះ។ ប្រជាជនរបស់កម្ពុជាមានភាពស្រដៀងគ្នាតិចតួច។ ជនជាតិភាគតិចរបស់ប្រទេសនេះមានចំនួន៥% រួមមាន[[យួន]] (២ ២០០ ០០០នាក់) [[ចិនកម្ពុជា|ចិន]] (១ ១៨០ ០០០នាក់) [[ចាម]] (៣១៧ ០០០នាក់) ភូមា និង[[ខ្មែរលើ]] (៥៥០ ០០០នាក់)។<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html |title=ភ.ស.ក. – សៀវភៅការពិតពិភពលោក |publisher=Cia.gov |accessdate=២១ធ្នូ ២០១០ |archivedate=2010-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101229001224/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html |url-status=dead }}</ref> {{failed verification|date=មិថុនា ២០១២}} អត្រាកំណើតរបស់ប្រទេសនេះគឺ២៥,៤ក្នុងចំណោម១០០០នាក់។ អត្រា[[កំណើនប្រជាជន]]របស់ប្រទេសគឺ១,៧០% គួរឱ្យកត់សំគាល់ខ្ពស់ជាងអត្រាប្រជាជននៅថៃ កូរ៉េខាងត្បូង និងឥណ្ឌា។<ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html?countryName=Cambodia&countryCode=cb&regionCode=eas&rank=57#cb |title=CIA – The World Factbook<!-- Bot generated title --> |access-date=2012-09-06 |archivedate=2018-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181013004443/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html?countryName=Cambodia&countryCode=cb&regionCode=eas&rank=57#cb |url-status=dead }}</ref> សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីនិងផលវិបាករបស់សង្គ្រាមនេះបានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់គួរឱ្យកត់សំគាល់ដល់ប្រជាជនកម្ពុជា ប្រជាជន៥០%ទាំងនោះគឺជាក្មេងអាយុជាង២២ឆ្នាំ។ អត្រាស្ត្រីភេទមាន១,០៤ទល់នឹងបុរសភេទ កម្ពុជាមានអត្រាភេទល្អៀងទៅខាងស្ត្រីភេទដែលជាអត្រាច្រើនបំផុតក្នុងមហាអនុតំបន់មេគង្គ។<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2018.html |title=ភ.ស.ក. សៀវភៅការពិតពិភពលោក |publisher=Cia.gov |accessdate=២១ធ្នូ ២០១០ |archivedate=2013-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131016065003/https://www.cia.gov/library//publications/the-world-factbook/fields/2018.html |url-status=dead }}</ref> ក្នុងអត្រាប្រជាជនកម្ពុជាជាង៦៥ អត្រាស្ត្រីភេទទល់នឹងបុរសភេទគឺ១,៦:១។<ref name="CIACB"/> ប្រជាជនកម្ពុជាបង្អាញនូវលក្ខណៈពិសេសសំខាន់ៗជាច្រើន។ ទី១ដោយសារការកើនឡើងពួកក្មេងៗយ៉ាងឆាប់រហ័សក្រោយឆ្នាំ១៩៧៩ ចំនួនប្រជាជនវ័យកេ្មងមានយ៉ាងហោចណាស់ ពាក់កណ្តាលមានអាយុក្រោម១៨ឆ្នាំនៃអាយុសព្វថៃ្ងនេះ។ ទី២ សមាមាត្រចំនួននារីជាមួយប្រជាជនពេញវ័យគឺខ្ពស់ រហូតដល់ទៅ៥០%នៃប្រជាជន ដែលមានអាយុ១៨ឆ្នាំ ឬក៏ភាគច្រើនជាស្រ្តី។ ជាលទ្ធផលនៃសង្រ្គាមចំនួនសមាមាត្រ ខ្ពស់គួរសមនៃស្រ្តីនៅផ្ទះយ៉ាងហោចណាស់២៥% យោងទៅតាមយូនីសេហ្វ។ ប្រជាជនកម្ពុជា និង[[ឡាវ]] ត្រូវបានគេមើលឃើញថាមានចំនួនតិច ប្រៀបទៅនឹងចំនួនប្រជាជនវៀតណាម និងថៃ និងតាមរយៈ ដង់ស៊ីតេប្រជាជនជាមធ្យមនៅក្នុងប្រទេសតិចជាងគេ គឺតិចជាងខ្លាំងនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម។ តំបន់ប្រជាជនរស់នៅយ៉ាងច្រើននៅក្នុង ប្រទេសកម្ពុជាមិនមានច្រើនដូចជាការប្រមូលផ្តុំនៃប្រជាជនដែលគេបានរក ឃើញនៅតាមដងទនេ្លក្រហម និងទនេ្លមេគង្គក្នុងប្រទេសវៀតណាមទេ។ ប្រជាជនកម្ពុជាមានចំនួន ១២ ៤៩១ ៥០១នាក់(ការប៉ាន់ស្មានក្នុងឆ្នាំ២០០១)។ ប្រជាជនកើនឡើងប្រហែលចំនួន២,៣% ក្នុងមួយឆ្នាំ ជាប្រទេសមួយ ដែលមាន អត្រាកំណើនខ្ពស់។ ដង់ស៊ីតេប្រជាជនគឺ ៦៩ នាក់ក្នុងមួយគីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលប្រមូលផ្តុំនៅតាមតំបន់ទំនាបកណ្តាល។ តំបន់ភ្នំនៃប្រទេស មានជំងឺគ្រុនចាញ់ដែលធ្វើអោយ ប្រជាជនរស់នៅតំបន់នោះមាន ចំនួនតិចហើយមិនមានទឹកគ្រប់គ្រាន់ នៅខេត្តភាគខាងជើង អំឡុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៧០ ក្រោម របបឃោរឃៅខែ្មរក្រហម ទីក្រុងរបស់ប្រទេសកម្ពុជាទាំងអស់គ្មានប្រជាជនរស់នៅ ហើយលំនៅដ្ឋានទាំងឡាយត្រូវបានគេបោះបង់ចោល។<ref>{{Cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql2/egov/khmer/country.population.html |title=រាជរដ្ឋាភិបាលនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា៖ប្រជាជនកម្ពុជា |access-date=2008-02-25 |archivedate=2008-02-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080217061630/http://www.cambodia.gov.kh/unisql2/egov/khmer/country.population.html |url-status=dead }}</ref> {{ទីក្រុងធំៗបំផុតកម្ពុជា}} ===ភាសា=== '''{{Main|ភាសាខ្មែរ}}''' {{multiple image | perrow = 3 | total_width = 500 | image1 = Khmer script in school.jpg | image2 = Lolei (5).JPG | image3 = Khmer inscription within the Angkor Wat.jpg | image4 = | image5 = | footer = ភាសាខ្មែរ ពីឆ្វេងទៅស្តាំ: ផ្ទាំងរូបភាពសរសេរព្យញ្ជនៈអក្សរខ្មែរទាំង ៣៣ តួ នៅសាលាមួយក្នុងខេត្តបាត់ដំបង ។, សិលាចារឹកអក្សរខ្មែរ នៅ[[ប្រាសាទលលៃ]], សិលាចារឹកខ្មែរក្នុង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] | align = | direction = | alt1 = | caption1 = | caption2 = }} ភាសាខ្មែរគឺជាសមាជិកមួយនៃអំបូររង[[ខ្មែរ-មន]]នៃក្រុម[[ភាសាទក្សិណអាស៊ី]]។ បារាំង កាលពីមុនគឺជាភាសារបស់រដ្ឋាភិបាលនៅ[[ឥណ្ឌូចិន]] នៅតែត្រូវនិយាយដោយប្រជាជនខ្មែរដែលមានវ័យចំណាស់ភាគច្រើន។ ភាសាខែ្មរមានអ្នកប្រើចំនួនជាង ៩៥%ក្នុងចំណោមប្រជាជន។ រីឯភាសាបារាំងជាភាសាទី២ ក៏ត្រូវបានគេនិយាយផងដែរ តែភាគច្រើនចាស់ៗជាអ្នកប្រើប្រាស់។ បារាំងជាភាសាស្ពានមួយដើម្បីសិក្សានៅសាលានិងសាកលវិទ្យាល័យមួយចំនួនដែលត្រូវបានផ្ដល់មូលនិធិដោយរដ្ឋាភិបាលបារាំង។ [[បារាំងបែបខ្មែរ (ភាសាវិទ្យា)|បារាំងបែបខ្មែរ]] ជាភាសាដែលសេសសល់កាលពីអតីតអាណានិគមរបស់ប្រទេសនេះ ហើយក៏ជាគ្រាមភាសាមួយដែលត្រូវបានគេជួបប្រទះនៅកម្ពុជានិងជួនកាលបានប្រើប្រាស់នៅក្នុងរដ្ឋាភិបាល ជាពិសេសនៅក្នុងតុលាការ។<ref>[http://news.xinhuanet.com/english2010/culture/2010-06/30/c_13377375.htm U.S. helps English program for poor Cambodian students] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131105013936/http://news.xinhuanet.com/english2010/culture/2010-06/30/c_13377375.htm |date=2013-11-05 }}. News.xinhuanet.com (June 30, 2010). Retrieved on June 20, 2011.</ref> ក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សថ្មីៗនេះ ជនកម្ពុជាវ័យក្មេងៗភាគច្រើន ដែលពួកគេទាំងនោះនៅក្នុងថ្នាក់់ធុរកិច្ចពេញចិត្តការរៀនជាភាសាអង់គ្លេស។ ក្នុងទីក្រុងសំខាន់ៗនិងមជ្ឈមណ្ឌលទេសចរណ៍នានា អង់គ្លេសគឺត្រូវបាននិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយនិងបានបង្រៀននៅក្នុងសាលាមួយចំនួនភាគច្រើនពីព្រោះដោយសារតែចំនួនដ៏ច្រើន​លើសលប់នៃពួកអ្នកទេសចរ​មកពីប្រទេសនានានិយាយភាសាអង់គ្លេស។ ទោះបីជាស្ថិតនៅឯជនបទយ៉ាងណាក៏ពិតមែនក្ដី ក៏ប្រជាជនវ័យក្មេងៗភាគច្រើនបំផុតយ៉ាងហោចណាស់ក៏ចេះនិយាយអង់គ្លេសតិចតួចដែរ ទំនងត្រូវបានបង្រៀនជាញឹកញយដោយ[[ព្រះសង្ឃ]]នៅក្នុង[[វត្ត]]អារាមក្នុងតំបន់ ដែលជាកន្លែងក្មេងជាច្រើនត្រូវបានអប់រំបណ្ដុះបណ្ដាល។ ===សាសនា=== [[File:Monks at Angkor.jpg|250px|left|thumb|[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]គឺជាសាសនាផ្លូវការរបស់កម្ពុជា។]] [[ឯកសារ:Cambodia 11th C - Buddha sheltered by naga IMG 9608 Museum of Asian Civilisation.jpg|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល|[[ព្រះពុទ្ធ]]កំពុងសមាធិប្រក់នាគនាសតវត្សទី១១។]] [[ព្រះពុទ្ធសាសនា]][[ថេរវាទ]]គឺជាសាសនាផ្លូវការរបស់កម្ពុជា ដែលត្រូវបានកាន់ដោយប្រជាជន៩៥%។ ប្រពៃណីពុទ្ធសាសនាថេរវាទរីកសាយភាយនិងរឹងមាំគ្រប់បណ្ដាខេត្តទាំងអស់ ដែលមានវត្តអារាមចំនួន៤៣៩២តាមការប៉ាន់ស្មានទូទាំងប្រទេសនេះ។<ref>[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2010/148861.htm Cambodia<!-- Bot generated title -->]</ref> ជនជាតិខ្មែរមួយភាគធំគឺជាពុទ្ធសាសនិក និងមានសមាគមស្និទនឹងព្រះពុទ្ធសាសនា ប្រពៃណីវប្បធម៌ និងជីវិតប្រចាំថ្ងៃជាច្រើន។ ការប្រកាន់ខ្ជាប់ចំពោះព្រះពុទ្ធសាសនាជាទូទៅត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាស្នូលនៃអត្តសញ្ញាណជនជាតិនិងវប្បធម៌របស់ប្រទេសនេះ។ សាសនានៅកម្ពុជា រួមមាន ព្រះពុទ្ធសាសនា ត្រូវបានគាបសង្កត់ដោយពួកខ្មែរក្រហមកំឡុងចុងទសវត្ស១៩៧០ ក៏ប៉ុន្តែក៏ចាប់មានវិញតាមរយៈការស្ដារឱ្យដូចដើមវិញដែរ។ ឥស្លាមគឺជាសាសនានៃពួក[[ចាម]]ភាគច្រើននិងពួក[[ពួកម៉ាឡេ (ក្រុមជនជាតិ)|ម៉ាឡេ]]ភាគតិចនៅកម្ពុជា។ ភាគច្រើននៃពួកមូស៊្លីមគឺជាពួក[[ឥស្លាមសូនី|សូនី]]នៃសាលា[[ឝាផ្វែយ]]និងត្រូវបានគាំទ្រយ៉ាងខ្លាំងនៅ[[ខេត្តកំពង់ចាម]]។ ថ្មីៗនេះ មានពួកមូស៊្លីមជាង ៣០០ ០០០នាក់នៅក្នុងប្រទេស។ ប្រជាជនកម្ពុជាមួយភាគរយត្រូវបានគេកត់សំគាល់អត្តសញ្ញាណថាជាគ្រិស្តសាសនិក ខាងកាតូលិកដែលបង្កើតឡើងនូវក្រុមភាគច្រើនបំផុតបន្តបន្ទាប់មកគឺពួកប្រូតេស្តង់។ ថ្មីៗនេះមានពួកកាតូលិក២០០០នាក់នៅកម្ពុជាដែលតំណាងឱ្យ០,១៥%នៃប្រជាជនសរុប។ និកាយផ្សេងៗទៀតរួមមាន [[ពួកបាបទិស្ត៍]] [[សម្ព័ន្ធភាពគ្រិស្តសាសនិកនិងសាសនទូត]] [[ពួកពិធីនិយម]] [[ពួកសាក្សីព្រះយ៉េហូវ៉ា]] [[ពួកបញ្ញាសាសាវ័ក រឺ រួបរួម]] និង[[ព្រះវិហារយេស៊ូគ្រិស្តនៃពួកសន្តៈថ្ងៃចុងក្រោយ]]។ <ref name="USDOS">Bureau of Democracy, Human Rights, and Labour of the US Department of State. [http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2005/51507.htm ''International Religious Freedom Report 2005''.]. Retrieved July 24, 2006.</ref> [[ពុទ្ធសាសនាមហាយាន]]គឺជាសាសនាចិននិងយួនភាគច្រើនដែលរស់នៅកម្ពុជា។ ធាតុសំខាន់នៃការប្រតិបត្តិសាសនាផ្សេងៗដូចជា [[សាសនាប្រជាប្រិយចិន|វីរបុរស]]និងបុព្វការីជនអ្នកស្រុក [[ខុងជឺនិយម|សាសនាខុងជឺ]] និង[[សាសនាតាវ]]លាយឡំជាមួយពុទ្ធសាសនាចិនក៏ត្រូវបានគេបដិបត្តិដែរ។ {{bar box |title= សាសនានៅកម្ពុជា |titlebar=#ddd |left1=សាសនា |right1=ភាគរយ |float=right |bars= {{bar percent|ព្រះពុទ្ធ|orange|៩៦,៤}} {{bar percent|ឥស្លាម|green|២,១}} {{bar percent|គ្រិស្ត|blue|១,៣}} {{bar percent|ផ្សេងៗ|pink|០​,៣}} }} ===ការអប់រំ=== '''{{Main|ការអប់រំនៅកម្ពុជា}}''' [[ឯកសារ:School kids jumping in Cambodia (13578591625).jpg|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល|សិស្សានុសិស្សនៃសាលាបឋមសិក្សានៅ[[ខេត្តកំពត]]]] [[ក្រសួងអប់រំ យុវជន និង កីឡា (កម្ពុជា)|ក្រសួងអប់រំ យុវជន និង កីឡា]]ទទួលខុសត្រូវចំពោះការបង្កើតគោលនយោបាយជាតិនិងគោលមគ្គុទេសន៍សម្រាប់ការអប់រំនៅកម្ពុជា។ ប្រព័ន្ធអប់រំកម្ពុជាគឺត្រូវបានធ្វើវិមជ្ឈការយ៉ាងខ្លាំង ជាមួយរដ្ឋាភិបាលទាំងបីកម្រិត ថ្នាក់កណ្ដាល ខេត្ត និងស្រុកដែលទទួលខុសត្រូវចំពោះការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួន។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជាប្រកាសថាការអប់រំខានមិនបានដោយឥតគិតថ្លៃរយៈពេលប្រាំបួនឆ្នាំ ដែលធានាសិទ្ធិជាសកលដល់គុណភាពការអប់រំជាមូលដ្ឋានគ្រឹះ។ ក្នុងឆ្នាំ២០០៤ ការអប់រំត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថាប្រជាជន៧៣,៦%ចេះអាននិងសរសេរ (បុរស៨៤,៧% និងស្ត្រី៦៤,១%)។<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2103.html Central Intelligence Agency] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124171442/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2103.html |date=2016-11-24 }}. Cia.gov. Retrieved on June 20, 2011.</ref> អាយុយុវជនប្រុស (១៥-២៤ឆ្នាំ)មានអត្រាអក្ខរភាព៨៩%ប្រៀបធៀបនឹង៨៦%ចំពោះស្រីៗ។<ref>{{Cite web |url=http://www.unicef.org/infobycountry/cambodia_statistics.html |title=UNICEF – Cambodia – Statistics<!-- Bot generated title --> |access-date=2012-09-06 |archivedate=2013-04-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130402220546/http://www.unicef.org/infobycountry/cambodia_statistics.html |url-status=dead }}</ref> ប្រព័ន្ធអប់រំនៅកម្ពុជាបន្តប្រឈមនឹងការប្រឈមជាច្រើន ប៉ុន្តែកំឡុងពេលប៉ុន្មានឆ្នាំមុននេះ មានការរីកចម្រើនគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ជាពិសេសស្ថានភាពនៃការចុះឈ្មោះជាទៀងទាត់ ការណែនាំចាត់ចែងផ្អែកទៅលើកម្មវិធី និងកិច្ចអភិវឌ្ឍតាមក្របខណ្ឌគោលនយោបាយជួយដល់កុមារដែលមានវិបត្តិឱ្យទទួលបានលទ្ធភាពចូលទៅក្នុងការអប់រំ។<ref>[http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/EASTASIAPACIFICEXT/CAMBODIAEXTN/0,,contentMDK: 21016209~menuPK:293886~pagePK:1497618 ~piPK:217854~theSitePK:293856,00.html]{{dead link|date=មិថុនា ២០១១}}</ref> សាកលវិទ្យាល័យដែលបានអះអាងរបស់កម្ពុជាភាគច្រើន មួយចំនួនមានទីតាំងនៅភ្នំពេញ។ ជាប្រពៃណី ការអប់រំនៅកម្ពុជាត្រូវបានផ្ដល់ដោយវត្តអារាម ដូច្នេះការអប់រំដែលផ្ដល់ឱ្យភាគច្រើនមានតែសម្រាប់មនុស្សប្រុស<ref>.http://www.culturalprofiles.net/cambodia/Directories/Cambodia_Cultural_Profile/-36.html</ref> អំឡុងរបប[[ខ្មែរក្រហម]] ការអប់រំបានរងនូវការដើរថយក្រោយគួរឱ្យកត់សំគាល់។ ជាមួយការជាប់ទាក់ទងចំពោះដំណើរការសិក្សាចំណោមសិស្សសាលាបឋមសិក្សាកម្ពុជា ការស្រាវជ្រាវបានបង្ហាញថាអាកប្បកិរិយានិងជំនឿរបស់ម៉ែឪបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់។<ref>Eng, S. (2013). Cambodian Early Adolescents’ Academic Achievement The Role of Social Capital. The Journal of Early Adolescence, 33(3), 378-403.</ref> ជាក់ស្ដែង ការសិក្សាបានរកឃើញថាសមិទ្ធិផលការសិក្សាកាន់តែខ្សោយរបស់កូនៗមានការជាប់ពាក់ព័ន្ធជាមួយការប្រកាន់ជំនឿ​លើព្រេងវាសនាដ៏មុតមាំរបស់ឪពុកម្ដាយខ្លាំងពេក (ឧ. កម្លាំងមនុស្សមិនអាចផ្លាស់ប្ដូរព្រេងវាសនាបានទេ)។ ការសិក្សាបានរកឃើញបន្ថែមទៀតថា ''ចម្ងាយនៃការស្នាក់នៅ'' នៃឪពុកម្ដាយនៅក្នុងសហគមន៍ដែលក្នុងនោះ ពួកគាត់បានប្រមើលមើលសមិទ្ធិផលសិក្សាកូនៗរបស់ពួកគាត់កាន់តែល្អប្រសើរ។ សរុបទៅ ការសិក្សានេះបានចង្អុលបញ្ហាញចំពោះតួនាទីនៃមូលធនសង្គមក្នុងការស្ដែងចេញនិងការចូលទៅក្នុងការអប់រំ ក្នុងសង្គមខ្មែរដែលក្នុងនោះលក្ខណៈនិងជំនឿរបស់គ្រួសារគឺជាចំណុចកណ្ដាលចំពោះការស្វែងយល់។ ===សុខភាព=== '''{{Main|សុខភាពនៅកម្ពុជា}}''' [[ឯកសារ:Midwife was diagnosing for malaria a pregnant woman when visiting ANC at Promoy health center, Pursat province, 2014. Photo by Kharn Lina CAP-Malaria Cambodia (22759072679).jpg|រូបភាពតូច|ឆ្មបកម្ពុជាកំពុងធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យរកជំងឺគ្រុនចាញ់ស្ត្រីមានផ្ទៃពោះដោយយកចិត្តទុកដាក់នៅមណ្ឌលសុខភាពមួយក្នុងខេត្តពោធិសាត់]] គុណភាពសុខភាពនៅកម្ពុជាកំពុងតែលើកកម្ពស់។ ដូចគ្នាដែរក្នុងឆ្នាំ២០១០ [[ភាពរំពឹងនៃអាយុ]]គឺ៦០ឆ្នាំសម្រាប់បុរសនិង៦៥ឆ្នាំសម្រាប់ស្ត្រី ការចម្រើនដ៏សំខាន់ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៩ នៅពេលនោះភាពរំពឹងអាយុជាមធ្យមគឺ៤៩,៨ និង៤៦,៨រៀងគ្នា។<ref>[http://www.embassyofcambodia.org.nz/cambodia.htm Cambodia]. Embassyofcambodia.org.nz. Retrieved on June 20, 2011.</ref> តំហែទាំសុខភាពត្រូវបានផ្ដល់ដោយគ្រូពេទ្យជំនាញសាធារណៈនិងឯកជន ហើយការស្រាវជ្រាវបានរកឃើញថាជំនឿទុកចិត្តក្នុងការផ្ដល់សុខភាពគឺជាកត្តាគន្លឹះមួយក្នុងការបង្កើននូវការយល់ដឹងអំពីសេវាតំហែទាំ​សុខភាពនៅកម្ពុជា​តាមស្រុកស្រែជនបទ។<ref>{{cite journal|last=អូហ្សាវ៉ា|first=សាជិកុ|coauthors=ដាមៀន-វ៉ខខឺរ|title=ការប្រៀបធៀបទំនុកចិត្តជាសាធារណៈទល់នឹងពួកអ្នកផ្ដល់តំហែទាំសុខភាពនៅកម្ពុជាស្រុកស្រែចម្ការ|journal=ផែនការគោលនយោបាយសុខភាព|year=២០១១|volume=២៦|issue=ផ្គត់ផ្គ.១|pages=i២០ - i២៩|url=http://www.futurehealthsystems.org/publications/comparison-of-trust-in-public-vs-private-health-care-provide.html|accessdate=២៦ឧសភា ២០១២|archive-date=2012-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20121111133748/http://www.futurehealthsystems.org/publications/comparison-of-trust-in-public-vs-private-health-care-provide.html|dead-url=yes}}</ref> រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាធ្វើផែនការដើម្បីបង្កើនគុណភាពនៃតំហែទាំសុខភាពក្នុងប្រទេសដោយការលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងអំពី[[ហ៊ីវ]]/[[អេដស៍]] [[គ្រុនចាញ់]]និងជំងឺផ្សេងៗដទៃទៀត។ ការចំណាយរបស់រដ្ឋាភិបាលលើតំហែទាំសុខភាពត្រូវនឹង៥,៨%នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបរបស់កម្ពុជា (ផសស)។ [[អត្រាមរណភាពទារក]]របស់កម្ពុជាបានថយចុះចាប់ពី១១៥ក្នុងចំណោមកំណើតរស់១០០០នាក់នៅឆ្នាំ១៩៩៣ដល់៥៤​នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៩។ ក្នុងរយៈកាលដដែល អត្រាមរណភាពក្រោមប្រាំឆ្នាំបានថយចុះចាប់ពី១៨១ដល់១១៥ក្នុងចំណោមកំណើតរស់១០០០នាក់។<ref name="cambodiawho">{{cite web|url=http://www.who.int/countryfocus/cooperation_strategy/ccs_khm_en.pdf|title=យុទ្ធសាស្ត្រសហប្រតិបត្តិការប្រទេសអ.ស.ព.|format=ទ.ឯ.ខ.|publisher=អង្គការសុខភាពពិភពលោក|date=មេសា ២០០១|accessdate=២២មិថុនា ២០០៩}}</ref> ខេត្តដែលមានសុចនាករសុខភាពអាក្រក់បំផុត គឺ[[សុខភាពនៅខេត្តរតនគីរី|រតនគីរី]] កុមារ២២,៩%ស្លាប់មុនអាយុប្រាំឆ្នាំ។<ref>[http://www.methodfinder.com/wfpatlas/index.php?page=03&lang=e "ផែនទីមរណភាពកុមារនិងកង្វះអាហារូបត្ថម្ភជាតិ (លទ្ធផលអសន្តិសុខស្បៀងអាហារ)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010190629/http://www.methodfinder.com/wfpatlas/index.php?page=03&lang=e |date=2017-10-10 }}។ [[កម្មវិធីស្បៀងអាហារពិភពលោក]]ស.ប.។ បានមកថ្ងៃ៤ឧសភា ២០០៨។</ref> [[មូលនិធិសង្គ្រោះកុមារអន្តរជាតិសហប្រជាជាតិ|យូនីសេផ្វ]]បានកត់សំគាល់កម្ពុជា ជាប្រទេសដែលមាន[[មីនដី]]ច្រើនបំផុតទីបីក្នុងពិភពលោក<ref name="UNICEF">UNICEF. [http://www.unicef.org/sowc96/9ldmines.htm "The Legacy of Landmines"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141203025217/http://www.unicef.org/sowc96/9ldmines.htm |date=2014-12-03 }}. Retrieved July 25, 2006.</ref> ដែលកំណត់មរណភាពអសេនិកជនជាង៦០០០០នាក់និងរាប់ពាន់នាក់ទៀតបានពិការ រឺ របួសចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៧០ដោយសារតែមីនដីដែលមិនទាន់ផ្ទុះបានបន្សល់ទុកក្នុងដីនៅឯតំបន់ជនបទ។<ref name="PBSORG">PBS.org (July 25, 2003). [http://www.pbs.org/wnet/religionandethics/week647/cover.html ''Cambodia Land Mines''.]. Retrieved July 24, 2006.</ref> ជនរងគ្រោះភាគច្រើនគឺជាកុមារដែលឃ្វាលសត្វ រឺ លេងក្នុងវាលស្រែ។<ref name="UNICEF"/> មនុស្សពេញវ័យដែលរស់រានពីមីនដីជានិច្ចជាកាលតម្រូវឱ្យមាន[[ការកាត់អវយវៈ]]ដៃជើងមួយចំនួននិងត្រូវពឹងអាស្រ័យដោយ​ការសុំទានដើម្បីរស់។<ref name="PBSORG"/> យ៉ាងណាក្ដី ក៏ចំនួនស្លាប់ រឺរបួសដោយមីនដីបានថយចុះយ៉ាងខ្លាំង ចាប់ពី៨០០នាក់នៅឆ្នាំ២០០៥ រហូតមកដល់តិចជាង៤០០នាក់នៅឆ្នាំ២០០៦ និង២០៨នាក់នៅឆ្នាំ២០០៧ (៣៨នាក់បានស្លាប់និង១៧០នាក់រងរបួស)។<ref>{{cite web |url=http://lm.icbl.org/index.php/publications/display?url=lm/2007/cambodia.html |title=កម្ពុជា របាយការណ៍ត្រួតពិនិត្យមីនដី២០០៧ |publisher=Lm.icbl.org |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០ |archivedate=2023-04-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230428194152/http://archives.the-monitor.org/index.php/publications/display?url=lm/2007/cambodia.html |url-status=dead }}</ref> មានសហេតុភាពមីនក្នុងដី និង [[គ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះ]]ចំនួន២៧១ករណី បានកត់ត្រាដោយប្រព័ន្ធព័ត៌មានជនរងគ្រោះមីន/គ.ម.ផ.នៅកម្ពុជានៅឆ្នាំ២០០៨ ២៤៣នៅឆ្នាំ២០០៩ និង២៨៦នៅឆ្នាំ២០១០។ ការកើនឡើងនេះគឺដោយសារគ្រោះថ្នាក់ដោយមីនប្រឆាំងរថក្រោះពីរធំៗនៅឆ្នាំ២០១០–នៅខេត្តប៉ៃលិននៅខែឧសភា និងនៅខេត្តបាត់ដំបងនៅខែវិច្ឆិកា– ដែលក្នុងរវាងឧប្បត្តិហេតុទាំងនោះបានធ្វើឱ្យស្លាប់ រឺ រងរបួសមនុស្សចំនួន៣០នាក់។ មានសហេតុភាពសរុបចំនួន២១១ករណី នៅឆ្នាំ២០១១ ហើយស្ថិតិសម្រាប់ខែមករា–មិថុនា ២០១២ មានចំនួន១០៤ករណី។ ម្ភៃប្រាំពីរភាគរយនៃសហេតុភាពនៅឆ្នាំ២០១១–១២បានកើតឡើងនៅបាត់ដំបង។<ref>{{cite web |url=http://www.maginternational.org/cambodia |title=ក.ប.ម. កម្ពុជា |publisher=maginternational.org |accessdate=២២ តុលា ២០១២ |archivedate=2016-02-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160201110926/http://www.maginternational.org/cambodia/ |url-status=dead }}</ref> ==វប្បធម៌== '''{{Main|វប្បធម៌កម្ពុជា|កីឡានៅកម្ពុជា}}''' {{multiple image | perrow = 3 | total_width = 500 | image1 = Vorvong-Sorvong-tale-Pavie9.jpg | image2 = បុណ្យអុំទូក.jpg | image3 = Water festival in Phnom Penh 24.jpg | image4 = | image5 = | footer = វប្បធម៌ខ្មែរ ពីឆ្វេងទៅស្តាំ: រូបពិពណ៌នានៅសតវត្សទី១៩ រឿង[[អក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ|វរវង្ស និងសូរវង្ស]]។, ការប្រណាំងទូកក្នុងព្រះរាជពិធីបុណ្យអុំទូក នៅរាជធានីភ្នំពេញ, ព្រះរាជពិធីបុណ្យបណ្ដែតប្រទីបនៅមុខព្រះបរមរាជវាំង | align = | direction = | alt1 = | caption1 = | caption2 = }} [[ឯកសារ:Art and culture.JPG|thumb|righf|កូនកំលោះកាន់[[ដា (ដាវ)|ដាវ]] ចំណែកកូនក្រមុំស្លៀក[[ស្បៃ]] តាមទំនៀមអាពាហ៍ពិពាហ៍ខ្មែរដែលកាន់ [[រឿងព្រះថោងតោងស្បៃនាងនាគ]]]] [[ឯកសារ:sampeah.jpg|thumb|ការ[[សំពះ]] (ស្វាគមន៍ខ្មែរ)]] កត្តាផ្សេងៗដែលចូលរួមវិភាគទានដល់វប្បធម៌កម្ពុជារួមមាន[[ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]] [[ហិណ្ឌូសាសនា|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] [[វប្បធម៌បារាំង|អាណានិគមនិយមបារាំង]]និង[[សកលភាវូបនីយកម្ម|សកលភាវូបនីយកម្មទំនើប]]។ [[ក្រសួងវប្បធម៌ និង វិចិត្រសិល្បៈ (កម្ពុជា)|ក្រសួងវប្បធម៌ និង វិចិត្រសិល្បៈកម្ពុជា]]ទទួលខុសត្រូវចំពោះការជម្រុញនិងការអភិវឌ្ឍវប្បធម៌កម្ពុជា។ វប្បធម៌កម្ពុជាមិនត្រឹមតែរួមបញ្ចូលតែវប្បធម៌[[ខ្មែរក្រោម|ជនជាតិភាគតិចដែនដីក្រោម]]តែប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏រួមបញ្ចូលវប្បធម៌កុលសម្ព័ន្ធភ្នំផ្សេងៗទៀតដែលមានវប្បធម៌ចំនួន២០ ដែលគេស្គាល់ជាទូទៅថា[[ខ្មែរលើ]] ពាក្យមួយនេះត្រូវបានបង្កើតដោយព្រះ[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]]ដើម្បីជម្រុញឱ្យមានសាមគ្គីភាពរវាងពួកអ្នកដែនដីខ្ពស់ និងពួកអ្នកដែនដីទំនាប។ ប្រជាជនខ្មែរតាមជនបទស្លៀកពាក់[[ក្រមា]]ដែលជាទិដ្ឋភាពតែមួយគត់នៃ[[ការស្លៀកពាក់ខ្មែរ]]។ [[សំពះ]]គឺជាការគំនាប់តាមប្រពៃណីខ្មែរ រឺក៏ វិធីមួយដើម្បីបង្ហាញការគោរពដល់អ្នកដទៃ។ វប្បធម៌ខ្មែរ ដូចគ្នាដែរ បានរីកចម្រើននិងរីកសាយភាយដោយ[[អាណាចក្រខ្មែរ|អធិរាជាណាចក្រខ្មែរ]] រួមមានរចនាបថរបាំ ស្ថាបត្យកម្មនិងចម្លាក់ផ្សេងៗ ត្រូវបានដោះដូរគ្នាជាមួយលាវ និងថៃជិតខាងតាមរយៈប្រវត្តិសាស្ត្រ។ [[អង្គរវត្ត]]គឺជាឧទាហរណ៍គង់វង្សល្អបំផុតនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរចាប់ពីសម័យអង្គររួមជាមួយប្រាសាទផ្សេងៗដែលត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងនិងជុំវិញតំបន់នោះ។ តាមប្រពៃណី ប្រជាជនខ្មែរមានវិធីតែមួយគត់ដើម្បីកត់ត្រាព័ត៌មានគឺ[[ស្លឹករឹត]]។ សៀវភៅស្លឹករឹតកត់ត្រាវីរកថានៃប្រជាជនខ្មែរ រាមាយណៈ កំណើតនៃពុទ្ធសាសនា និងខ្សែសៀវភៅធម៌ផ្សេងៗទៀត។ ស្លឹកទាំងនឹងត្រូវបានថែរក្សាយ៉ាងល្អ និងបានរុំក្នុងសំពត់ ដើម្បីការពារពីសំណើមនិងអាកាសធាតុ។<ref>{{cite web |author=វៀតណាមណេត, ហាណូយ, វៀតណាម |url=http://english.vietnamnet.vn/travel/2008/09/805123/ |title=វៀតណាមណេត '&#39;http://english.vietnamnet.vn/travel/2008/09/805123/'&#39;; បានចូលនៅថ្ងៃ ៣១មករា ២០០៩ |publisher=អង់គ្លេស.វៀតណាមណេត.vn |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០ |archivedate=2008-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080924135657/http://english.vietnamnet.vn/travel/2008/09/805123/ |url-status=dead }}</ref> [[បុណ្យអុំទូក]] ជាការប្រកួតអុំទូកប្រចាំឆ្នាំ ដែលជាបុណ្យជាតិដែលប្រជាជនកម្ពុជាបានចូលរួមច្រើនបំផុត។ បានប្រារព្ធនៅចុងរដូវវស្សា នៅពេលដែលទន្លេមេគង្គចាប់ផ្ដើមស្រកត្រឡប់ទៅកម្រិតធម្មតាវិញដែលអនុញ្ញាតឱ្យ[[បឹងទន្លេសាប]]ហូរបញ្ច្រាស ប្រហែល១០%នៃប្រជាជនកម្ពុជាចូលរួមព្រឹត្តិការណ៍នេះរាល់ឆ្នាំដើម្បីលេងកីឡា ថ្លែងអំណរគុណដល់លោកខែ មើលកាំជ្រួច ហូបអាហារល្ងាច និងចូលរួមការប្រណាំងទូកក្នុងបរិយាកាសបែបកីឡា។<ref name="KMGOV">{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/news.view.html?doc_oid=@140%7C1%7C1 |title=ស្ថានបណ្ដាញរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា, ''បុណ្យអុំទូក អកអំបុក សំពះព្រះខែ''; បានចូលនៅថ្ងៃ ២៤កក្កដា ២០០៦ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011210454/http://cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/news.view.html?doc_oid=@140%7c1%7c1 |archivedate=2007-10-11 |access-date=2012-09-06 |url-status=dead }}</ref> ល្បែងប្រជាប្រិយរួមមាន[[ការជល់មាន់]] ការលេងនិងទាត់[[សី]] ដែលស្រដៀងនឹង[[បាល់ថង់]]។ ដោយផ្អែកលើប្រតិទិនសុរិយគតិឥណ្ឌាបុរាណ និងព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ [[ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ|ចូលឆ្នាំថ្មីខ្មែរ]]គឺជាថ្ងៃឈប់សម្រាកដ៏សំខាន់មួយដែលប្រារព្ធឡើងនៅខែមេសា។ តួអង្គសិល្បៈសម័យថ្មីរួមមានអ្នកចម្រៀង លោក[[ស៊ីន ស៊ីសាមុត|ស៊ីន-ស៊ីសាមុត]] និងអ្នកស្រី[[រស់ សេរីសុទ្ធា|រស់-សេរីសុទ្ធា]] (និងក្រោយមកទៀត[[ម៉េង កែវពេជ្រចិន្តា|ម៉េង-កែវពេជ្រចិន្ដា]]) ដែលបានបញ្ចូលស្ទីលតន្ត្រីថ្មីដល់ប្រទេសនេះ។ ===ក្បួនធ្វើម្ហូប=== '''{{Main|អាហារខ្មែរ|ក្បួនធ្វើម្ហូបខ្មែរ}}''' {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 220 | image1 = | image2 = | image3 = | image4 = Num Banh Chok.jpg | image5 = 2016 Phnom Penh, Amok trey (01).jpg | footer = ម្ហូបខ្មែរល្បីៗ ពីឆ្វេងទៅស្តាំ ពីលើចុះក្រោម: [[ការី]] (''សម្លការី''), (''[[ប្រហុក]]''), ''[[នំបញ្ចុក]]'', ''[[សម្លម្ជូរ]]'' និង ''[[អាម៉ុកត្រី]]'' | align = | direction = | alt1 = | caption1 = | caption2 = }} ស្រូវអង្ករគឺជាធញ្ញជាតិសំខាន់បំផុត ដូចជានៅក្នុងប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដទៃទៀតដែរ។ ត្រីបានមកពីទន្លេមេគង្គនិងបឹងទន្លេសាបជាផ្នែកមួយសំខាន់នៃរបបអាហារ។ ការផ្គត់ផ្គង់ត្រីនិងផលិតផលត្រីសម្រាប់អាហារនិងការជួញដូរនៅឆ្នាំ២០០០គឺ២០គីឡូក្រាមក្នុងម្នាក់ រឺ ២&nbsp;[[អ៊ែវ៉ឹរដឹផយហ្ស៍|អោន]]ក្នុងមួយថ្ងៃក្នុងមនុស្សម្នាក់។<ref name="EARTH">{{PDFlink|[http://earthtrends.wri.org/pdf_library/country_profiles/Coa_cou_116.pdf Earthtrends.org Cambodia Country Profile]}}</ref> ត្រីខ្លះអាចយកធ្វើជា[[ប្រហុក]]ដើម្បីទុកឱ្យបានយូរ។ [[ក្បួនធ្វើម្ហូបខ្មែរ]]រួមមានផ្លែឈើនិវត្តន៍ សម្ល និងប្រភេទនំបញ្ចុក។ គ្រឿងផ្សំសំខាន់ៗគឺ [[ក្រូចសើច]] [[ស្លឹកគ្រៃ]] [[ខ្ទឹមស]] [[ទឹកត្រី]] [[ទឹកស៊ីអ៊ីវ]] [[ការី]] [[អម្ពិល]] [[ខ្ញី]] [[ប្រេងខ្យង]] [[ខ្ទិះដូង]] និង [[ម្រេច]]។ អាហារដ៏ឆ្ងាញ់ពិសាមួយចំនួនដូចជា [[នំបញ្ចុក]] [[អាម៉ុក]] [[អាពីង]]។ ឥទ្ធិពលបារាំងលើក្បួនធ្វើម្ហូបខ្មែររួមមានការីក្រហមខ្មែរជាមួយនំប៉័ង[[បាហ្គឺត]]អាំង។ ចំណែកបាហ្គឺតដែលបានអាំងត្រូវបានគេជ្រលក់ក្នុងការីហើយញ៉ាំ។ ការីក្រហមខ្មែរក៏ត្រូវបានញ៉ាំជាមួយបាយនិង[[នំបញ្ចុកអង្ករ]]ដែរ។ ម្ហូបញ៉ាំពេលល្ងាចនៅខាងក្រៅដែលទំនងជាពេញនិយមបំផុត គឺ[[គុយទាវ]] ជាទឹករំងាស់សាច់ជ្រូក [[សម្លមី|សម្ល]][[មីអង្ករ]]ជាមួយនិង[[ខ្ទឹមលីង]] [[ស្លឹកខ្ទឹម]] ដែលដាក់ពីលើនូវ [[ប្រហិតសាច់គោ]] [[បង្គា]] [[ថ្លើមជ្រូក]] រឺ សាឡាត់។ ក្បួនធ្វើម្ហូបនេះមិនត្រូវបានគេដឹងច្បាស់លាស់ទេ បើប្រៀបធៀបនៅលើពិភពលោកផ្ទឹមនឹងប្រទេសជិតខាង ថៃ និង វៀតណាម។ ===កីឡា=== '''{{main|ពហុកីឡាដ្ឋានជាតិមរតកតេជោ}}''' [[សមាគមបាត់ទាត់|បាល់ទាត់]]គឺជាកីឡាមួយក្នុងចំណោមកីឡាដែលមានប្រជាប្រិយជាងគេ ទោះបីជាយ៉ាងណាវិជ្ជាជីវករខាងកីឡាបានរៀបចំកីឡាជាច្រើនអសកលនៅកម្ពុជាមិនដូចជានៅបណ្ដាប្រទេសលោកខាងលិចឡើយ ពីព្រោះដោយសារលក្ខខណ្ឌសេដ្ឋកិច្ច។ បាល់ទាត់ត្រូវបាននាំមកកម្ពុជាដោយពួកបារាំងនិងពេញនិយមដោយអ្នកនៅក្នុងស្រុក។<ref>[https://web.archive.org/web/20080626194544/http://www.aseanfootball.org/affiliates_02.asp ''AFF- The official site of the ASEAN Football Federation'']. Retrieved February 20, 2009.</ref> [[ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិកម្ពុជា]]បានត្រៀមគ្រប់គ្រង[[ពានអាស៊ី១៩៧២|ពានរង្វាន់អាស៊ី១៩៧២]]លើកទីបួន ក៏ប៉ុន្តែការរីកចម្រើនបានធ្លាក់ចុះចាប់តាំងពីសម័យសង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីមកម៉្លេះ។ កីឡាលោកខាងលិចដូចជាបាល់ទះ កាយវប្បកម្ម វាយកូនគោលវាល [[សហភាពបាល់អោប]] [[វាយគោលចូលឡូ]] និងបាល់បោះកំពុងទទួលបានប្រជាប្រិយភាព។ កីឡាក្នុងស្រុករួមមាន[[ទូកនាគ|ការប្រណាំងទូកប្រពៃណី]] [[ប្រណាំងក្របី]] [[ប្រដាល់សេរី]] [[ចំបាប់បុរាណខ្មែរ]] និង[[ល្បុក្កតោ]]។ កម្ពុជាដំបូងបានចូលរួមក្នុង[[កីឡាអូឡាំពិក]]កំឡុង[[កម្ពុជាក្នុងកីឡាអូឡាំពិករដូវក្ដៅ១៩៥៦|ល្បែងអូឡាំពិករដូវក្ដៅ១៩៥៦]]ដែលបញ្ជូន[[អ្នកជិះសេះនៅកីឡាអូឡាំពិករដូវក្ដៅ|ពួកអ្នកជិះសេះ]]។ កម្ពុជាក៏បានអញ្ជើញជាកិត្តិយសក្នុងល្បែង[[ល្បែងកម្លាំងបំផុសថ្មី|ល.ក.ប.ថ. រឺ GANEFO]] ឆ្លាស់គ្នានឹងល្បែងអូឡាំពិក នៅក្នុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៦០។ ===របាំ=== '''{{Main|របាំខ្មែរ|របាំនៅកម្ពុជា}}''' {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 300 | image1 = Angkor Wat - 050 Apsaras (8580603733).jpg | image2 = Danseuses kmer (2).JPG | image3 = Lakhon Khol Art painting.jpg | image4 = Cambodian dance Reamker.png | image5 = | footer = ទ្រនិចនាឡិកាពីឆ្វេងទៅស្តាំ ពីលើចុះក្រោម៖: រូបភាពឆ្លាក់របស់[[អប្សរា]]នៅ[[អង្គរវត្ត]], [[របាំអប្សរា]], [[រាមកេរ្តិ៍]], [[ល្ខោនខោល]], ល្ខោនខោលក្នុងរជ្ជកាល[[ព្រះបាទនរោត្តម]] | align = | direction = | alt1 = | caption1 = | caption2 = }} {{multiple image | perrow = 3 Vorvong-Sorvong-tale-Pavie9.jpg | total_width = 300 | image1 = Kmer Dance..JPG | image2 = Blessing Dance 7.jpg | image3 = | image4 = | image5 = | footer = ពីឆ្វេងទៅស្តាំ: ស្រីរបាំខ្មែរ។, របាំជូនពរ | align = | direction = | alt1 = | caption1 = | caption2 = }} របាំខ្មែរត្រូវបានបែងចែកទៅជាចំណាត់ថ្នាក់បីធំៗ: [[របាំបុរាណខ្មែរ]] [[របាំប្រជាប្រិយ]] និង[[របាំសង្គម]]។ ដើមកំណើតពិតប្រាកដនៃរបាំបុរាណខ្មែរត្រូវបានគេជជែកវែកញែក។ ពួកអ្នកប្រាជ្ញខ្មែរក្នុងស្រុកភាគច្រើនបំផុតទាញទម្រង់របាំសម័យត្រឡប់ទៅសម័យ[[អង្គរ]]វិញ ដែលមើលទៅមានភាពស្រដៀងៗគ្នាក្នុងចម្លាក់ប្រាសាទសម័យនោះ ពេលនោះដែរ អ្នកដទៃទៀតបានប្រកាន់ថាក្បាច់របាំខ្មែរសម័យទំនើបត្រូវបានរៀន (រឺ រៀនឡើងវិញ) ពីពួកអ្នករបាំរាជវាំងសៀមនៅក្នុងទសវត្សឆ្នាំ១៨០០។ របាំបុរាណខ្មែរគឺជាទម្រង់នៃសិល្បៈសំដែងដែលមានរបៀបត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងរាជវាំងកម្ពុជា សំដែងឡើងសម្រាប់ការកំសាន្តនិងគោលបំណង​ប្រារព្ធពិធីផ្សេងៗ។<ref name=UnescoDance>[http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?RL=00060 UNESCO Culture Sector - Intangible Heritage - 2003 Convention :<!-- Bot generated title -->]</ref> របាំទាំងនេះត្រូវបានសំដែងដោយបុរស និងស្ត្រីដែលបានហ្វឹកហាត់ខ្ពស់ប្រកបដោយសម្លៀកបំពាក់សាំញ៉ាំក្នុងទីសាធារណៈដើម្បីវិភាគទានដល់ការបន់ស្រន់ រឺ ដើម្បីសំដែងនូវរឿងរ៉ាវប្រពៃណី និងកំណាព្យវីរកថា ដូចជា[[រាមកេរ្តិ៍]] កំណែរឿង[[រាមាយណៈ]]របស់ខ្មែរ។ <ref name=Cravath1968>Cravath, Paul (1968). ''[http://www.jstor.org/pss/1124400 The Ritual Origins of the Classical Dance Drama of Cambodia]'', Asian Theatre Journal, Vol. 3, No. 2 (Autumn, 1986), pp.&nbsp;179–203</ref> ត្រូវបានគេស្គាល់ជាផ្លូវការថាជា[[របាំព្រះរាជទ្រព្យ]] របាំនេះត្រូវប្រគំឡើងដោយតន្ត្រីវង់ភ្លេងពិណពាទ្យដែលបន្ទរដោយអ្នកច្រៀងបន្ទរជាច្រើន។ របាំប្រជាប្រិយខ្មែរ ជានិច្ចជាកាលបានសំដែងដោយតន្ត្រី[[មហោរី]] ប្រារព្ធឡើងដោយក្រុមជនជាតិនិងវប្បធម៌ផ្សេងៗនៃកម្ពុជា។ របាំប្រជាប្រិយមានដើមកំណើតក្នុងភូមិស្រុកនានានិងបានសំដែងភាគច្រើនដោយពួកអ្នកស្រុកឱ្យពួកអ្នកស្រុកដូចគ្នាមើល។<ref name="FolkDance">[[សំ សំអាង|សំ-សំអាង]] & សំ-ចាន់ម៉ូលី; ១៩៨៧; [http://www.reninc.org/BOOKSHELF/Khmer_Folk_Dance_Sam.pdf របាំប្រជាប្រិយខ្មែរ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090920064320/http://www.reninc.org/BOOKSHELF/Khmer_Folk_Dance_Sam.pdf|date=2009-09-20}}; វិទ្យាស្ថានខេមរសិក្សា; ញូវីងតុន, ស៊ីធី; ISBN 0941785025</ref> ការសំដែងទាំងនេះត្រូវបានកែច្នៃតិចតួចនិងស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ ដែលពួក អ្នករបាំតែងតួជាពួកកុលសម្ព័ន្ធភ្នំ ពួក[[ចាម]] រឺពួកកសិករ។ ជាធម្មតា របាំនេះមានល្បឿនលឿនជាងរបាំបុរាណ របាំប្រជាប្រិយសំដែងនូវសាច់រឿង''មនុស្សសាមញ្ញ'' ដូចជាស្នេហា កំប្លែង រឺ ការទប់ស្កាត់ព្រលឹងបិសាច។<ref name=FolkDance/> ការរាំរែកក្នុងសង្គមត្រូវបានរាំដោយពួកភ្ញៀវនៅក្នុងពិធីលៀងសោយភោជ ពិធីជប់លៀង រឺ ការប្រជុំគ្នាក្នុងសង្គមក្រៅផ្លូវការផ្សេងៗ។ ការរាំរែកក្នុងសង្គមតាមប្រពៃណីខ្មែរគឺស្រដៀងៗនឹងអ្វីដែលមានក្នុងប្រទេសជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដទៃទៀតដែរ។ ឧទាហរណ៍រួមមាន[[រាំវង់]] និង[[រាំក្បាច់]]ក៏ដូចជា''[[សារ៉ាវ៉ាន់]] និង[[ឡាំលាវ]]'' (រាំលាវ)។ ការរាំរែកដែលមានប្រជាប្រិយបែបលោកខាងលិចសម័យទំនើបរួមមាន[[ឆាត់ៗឆា]] [[បូឡេរ៉ូ]] និង[[ម៉ាឌីសុន]]ក៏បានជះឥទ្ធិពលដល់ការរាំរែកក្នុងសង្គមខ្មែរដែរ។ ===តន្ត្រី=== '''{{Main|តន្ត្រីខ្មែរ}}''' តន្ត្រីខ្មែរបុរាណចុះកាលបរិច្ឆេទត្រឡប់ទៅក្នុងរង្វង់នៃសម័យ[[ចក្រភពខ្មែរ]]។<ref name=umbc>http://www.umbc.edu/eol/cambodia/histcmus.htm Sam-ang Sam</ref> ព្រះរាជរបាំដូចជា របាំ[[អប្សរា]]គឺជានិមិត្តរូបនៃវប្បធម៌ខ្មែរ ក៏ដូចជាវង់ភ្លេងមហោរីដែលជាវង់ភ្លេងអមទៅនឹងរបាំអស់ទាំងនោះ។ ទម្រង់តន្ត្រីស្រុកស្រែបន្ថែមពីនោះរួមមាន''[[ចាប៉ី]]'' និង''[[អាយ៉ៃ]]''។ កាលពីសម័យមុនសិល្បៈតន្ត្រីបែបនេះគឺមានការពេញនិយមនៅជំនាន់ចាស់ៗនិងជាញឹកញយសិល្បៈតន្ត្រីនេះសម្ដែងតែឯងដោយ​បុរសម្នាក់កេះ''ចាប៉ី'' (ហ៊្គីតាខ្មែរ) ចន្លោះកំណាព្យកាព្យឃ្លោងដែល[[ច្រៀងគ្មានភ្លេង]]។ ទំនុកច្រៀងរាល់ដងមានសាច់រឿងសីលធម៌ រឺសាសនា។ ''អាយ៉ៃ''ត្រូវបានសំដែងតែឯង រឺ ដោយបុរសម្នាក់ និងស្ត្រីម្នាក់ហើយជាធម្មតាសព្វដងមានរឿងកំប្លែងផង។ វាគឺជាទម្រង់នៃបទនិពន្ធទំនុកច្រៀង ដែលពោរពេញដោយឃ្លាមានន័យពីរយ៉ាងជាធម្មតា ត្រូវបានគេបង្កើតជានាដកថា រឺ កាព្យឥតព្រាងទុកភ្លាមៗទាំងស្រុង និងជា[[ការសប្បាយរបស់នរណាម្នាក់|មួយការបញ្ចេញបញ្ចូលពាក្យសម្ដី]]។ នៅពេលបានច្រៀងជាគូ ប្រុស រឺ ស្រីម្ដងម្នាក់ ដោយមាន''ការឆ្លើយឆ្លង''កាព្យ រឺពាក្យប្រដៅដែលចេញដោយភាគីម្ខាងទៀតដើម្បីឱ្យអ្នកម្ខាងទៀតដោះស្រាយ រួមជាមួយការបន្ទរដោយការលេងឧបករណ៍ភ្លេងខ្លីៗនៅចន្លោះកាព្យទាំងនោះ។ ''ភ្លេងការ''គឺជាឈុតនៃតន្ត្រីនិងចម្រៀងប្រពៃណីដែលបានលេងដើម្បីការកំសាន្ត និងជាការបន្ទរតាមសម្រាប់ផ្នែកនៃពិធីការផ្សេងៗជាច្រើនក្នុងពិធីមង្គលការខ្មែរដែលមានរយៈពេញមួយថ្ងៃតាមប្រពៃណី។ តន្ត្រីខ្មែរពេញនិយមត្រូវបានសំដែងឡើងជាមួយឧបករណ៍របែបលោកខាងលិច រឺក៏លាយឡំដោយឧបករណ៍បុរាណនិងលោកខាងលិច។ តន្ត្រីរាំរែកត្រូវបានតែងឡើងជាលក្ខណៈពិសេសសម្រាប់ការរាំរែកក្នុងសង្គម។ តន្ត្រីនៃអ្នកចម្រៀងបំពេរអារម្មណ៍លោក[[ស៊ីន សាមុត|ស៊ីន-ស៊ីសាមុត]]និងអ្នកស្រី[[រស់ សេរីសុទ្ធា|រស់-សេរីសុទ្ធា]]ចាប់តាំងពីទសវត្សឆ្នាំ១៩៦០ដល់ទសវត្សឆ្នាំ១៩៧០​ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាតន្ត្រីពេញនិយមតន្តី (ខ្លាស់ស៊ិក)របស់កម្ពុជា។ កំឡុងបដិវត្តន៍[[ខ្មែរក្រហម]]ពួកអ្នកចម្រៀងតន្តី (ខ្លាស់ស៊ិក)និងមានប្រជាប្រិយជាច្រើននៅទសវត្ស៦០និង៧០បានស្លាប់ដោយការប្រហារជីវិត ការអត់ឃ្លាន រឺ ការធ្វើការហួសកម្លាំង{{Citation needed|date=កញ្ញា ២០១០}} និងខ្សែអាត់ស្នាដៃដើមជាច្រើនពីសម័យនោះត្រូវបានបាត់បង់ រឺ បំផ្លាញ។ នៅទសវត្សឆ្នាំ១៩៨០ [[កែវ សារ៉ាត់|កែវ-សារ៉ាត់]] (ជនភៀសខ្លួនម្នាក់ដែលតាំងលំនៅនៅសហរដ្ឋ) និងពួកអ្នកដទៃទៀតបានបន្តកេរ្តិ៍ដំណែលនៃពួកអ្នកចម្រៀងតន្តី (ខ្លាស់ស៊ិក) ម្ដងម្កាលបានបង្កើតឡើងវិញនូវចម្រៀងពេញនិយមរបស់ពួកអ្នកចម្រៀងសម័យពីដើម។ ទសវត្ស៨០និង៩០ក៏បានឃើញការងើបឡើងនូវប្រជាប្រិយភាពនៃ''[[កន្ត្រឹម]]'' បែបបទតន្ត្រីនៃទម្រង់[[ខ្មែរភាគខាងជើង|ខ្មែរសូរិន្ទ]]ដោយប្រើប្រាស់ឧបករណ៍តន្ត្រីសម័យ។<ref>[http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/country/content.country/cambodia_527 Andrew McGraw, National Geographic]</ref> ===អន្តរជាល (អ៊ិនថឺរនែត)=== [[File:Khmer Painting at Wat Phnom.JPG|thumb|right|230px|គំនូរ''ព្រះវេស្សន្តរ''និងព្រះវង្សរបស់ទ្រង់​ដែលត្រូវបានបំបោះបង់ចោលក្នុងព្រៃ។]] ពេលដូចគ្នា កម្ពុជាបន្តរីកលូតលាស់ ធ្វើឱ្យមានការតភ្ជាប់ខ្លួនទៅនឹងពិភពលោក។ មានកន្លែងជាច្រើនមានការចូលដល់របស់អន្តរជាលដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានការប្រើប្រាស់ជាសាធារណៈ ដូចជាហាងកាផ្វេ រង្គសាល ភេសជ្ជដ្ឋាន ភោជនីយដ្ឋាន និងស្ថានីយសាំង។ [[និយតានិយតូបករណ៍|ម៉ូដឹម]][[ឈ្នាប់តំណសកល|យូអេសប៊ី]] និងសមត្ថភាពអន្តរជាលលើទូរសព្ទដៃឥឡូវអនុញ្ញាតឱ្យជនកម្ពុជាជាច្រើនភ្ជាប់ជាមួយពិភពខាងក្រៅ។ សេវាអន្តរជាលនៅតំបន់ទីក្រុងមេថោកជាងនៅតំបន់ជនបទ។ សេវាជាមូលដ្ឋានជាមួយល្បឿន៣មបៃ/វ ថ្លៃ១២$ក្នុងមួយខែបូកតម្លៃម៉ូដឹមជួល។<ref>[http://digi.com.kh/digi/net/home/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120811085631/http://digi.com.kh/digi/net/home/|date=2012-08-11}}. Digi. Retrieved on Jul 30, 2012.</ref> ការតម្លើងនិងឈ្នួលដឹកជញ្ជូននៅតំបន់ជនបទអាចលើសតម្លៃនេះ។ ការរីកចម្រើនថ្មីចំពោះបច្ចេកវិទ្យាការភ្ជាប់អន្តរជាលបានហុចជាលទ្ធផលឱ្យសេវានេះមានតម្លៃថោក។ ការចូលអន្តរជាលបានកើនឡើង បានធ្វើឱ្យមានតម្រូវការស្ថានបណ្ដាញផ្ដោតលើកម្ពុជាបន្ថែមទៀត។ ដោយសារអត្រានៃអក្ខរភាពនៅកម្ពុជា ការងើបឡើងបញ្ហាចោទ ថាតើស្ថានបណ្ដាញផ្ដោតលើកម្ពុជាទាំងនេះត្រូវតែសរសេរជាភាសាអង់គ្លេស រឺ ខ្មែរ។ អង់គ្លេសគឺជាភាសាគ្របដណ្ដប់មុនគេក្នុងអន្តរជាលនិងភាគច្រើននៃអ្នកប្រើប្រាស់អន្តរជាលនៅកម្ពុជាអាចយល់អង់គ្លេសបាន ប៉ុន្តែជាមួយការប្រើប្រាស់[[យូនីក្រម|យូនីកូដ]]ខ្មែរ ទីស្ថានទាំងនោះមានសមត្ថភាពដើម្បីផ្ដល់នូវកំណែប្រែជាភាសាខ្មែរ។ == ប្រព័ន្ធគមនាគមន៍ជាតិ == [[ឯកសារ:MapCambodiaByFussi.png|រូបភាពតូច|290x290ភីកសែល|ផែនទីបណ្ដាញផ្លូវគមនាគមន៍កម្ពុជា]] [[ឯកសារ:Major Road Phnom Pehn Cambodia.jpg|រូបភាពតូច|290x290ភីកសែល|ទិដ្ឋភាពចរាចរណ៍លើដងវីថីក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ។]] {{spaces|5}}ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាមានទំនាក់ទំនងក្នុងប្រទេសនិង​ក្រៅប្រទេសតាម ផ្លូវដី [[ផ្លូវទឹក]] [[ផ្លូវដែក]]និង[[ផ្លូវអាកាស]] ។ ផ្លូវ[[គមនាគមន៍]]ដែលសំខាន់ជាងគេគឺផ្លូវគោក (ផ្លូវថ្នល់) សំខាន់ទាំងសកម្មភាពនិងប្រវែង ។ {{spaces|5}}'''១''' '''ប្រព័ន្ធផ្លូវថ្នល់''' ៖ យោងតាមស្ថិតិមុនឆ្នាំ ១៩៧០ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាមានបណ្តាញផ្លូវគោកសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម៖ :* [[ផ្លូវជាតិលេខ១]]: ចេញពី[[ភ្នំពេញ]]ទៅ[[ក្រុងបាវិត|បាវិត]]កាត់តាម[[អ្នកលឿង]]និង[[ខេត្តស្វាយរៀង]] មានប្រវែង១៦៧ គ.ម ។ :* [[ផ្លូវជាតិលេខ២]]: ចេញពី[[ភ្នំពេញ]]ទៅ[[ភ្នំដិន]]កាត់តាម[[ក្រុងតាខ្មៅ]]និង[[ខេត្តតាកែវ]]មានប្រវែង១៣៧ គ.ម ។ :* [[ផ្លូវជាតិលេខ៣]]: ចេញពីភ្នំពេញទៅ[[ខេត្តព្រះសីហនុ]]កាត់តាម[[ខេត្តកំពត]]មានប្រវែង២៦០ គ.ម ។ :* [[ផ្លូវជាតិលេខ៤]]: ចេញពីភ្នំពេញទៅខេត្តព្រះសីហនុកាត់តាមខេត្តកំពង់ស្ពឺមានប្រវែង២៣២ គ.ម ។ :* [[ផ្លូវជាតិលេខ៥]]: ចេញពីភ្នំពេញទៅ[[អូរជ្រៅ]]កាត់តាម[[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] ខេត្ត[[ខេត្តពោធិ៍សាត់|ពោធិ៍សាត់]] [[ខេត្តបាត់ដំបង]]និង[[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]មានប្រវែង៤០៨ គ.ម ។ :* [[ផ្លូវជាតិលេខ៦]]: ចេញពី[[ព្រែកក្តាម]]ទៅខេត្ត[[បន្ទាយមានជ័យ]]កាត់តាមខេត្ត[[កំពង់ធំ]]និងខេត្តសៀមរាបមានប្រវែង ៣៨៦ គ.ម ។ :* [[ផ្លូវជាតិលេខ៧]]: ចេញពី[[ស្គន់]]ទៅ[[ខេត្តស្ទឹងត្រែង]]កាត់តាម[[ស្នួល]]មានប្រវែង ៥៤៣ គ.ម ។ [[ផ្លូវខេត្ត]]មានប្រវែង៣៦៧៥ គ.មដែលតភ្ជាប់ពីទីរួមខេត្តទៅទីប្រជុំជនស្រុកនានាក្នុងខេត្ត ។ ផ្លូវខេត្តកសាងឡើងនិងជួសជុលដោយថវិកា​ខេត្តផ្ទាល់ ។ ស្ពានគ្រប់ប្រភេទនៅតាម [[ផ្លូវជាតិ]]មានចំនួន៤០២៧កន្លែង ។ {{spaces|5}}'''២''' '''ប្រព័ន្ធផ្លូវដែក''' ៖ មុនឆ្នាំ១៩៧០ ការដឹកជញ្ជូនតាមផ្លូវដែកមានឈ្មោះថា [[រាជាយស្ម័យយានកម្ពុជា]] ។ ប្រវែងផ្លូវដែកមានប្រវែងសរុប៦៤៩ គ.មនិងទទឹង១ម៉ែត្រនិងមានស្ពានគ្រប់ប្រភេទប្រវែង ៩៩០គ.ម ។ ប្រព័ន្ធផ្លូវដែកមាន៖ ::* [[ភ្នំពេញ]] - [[ក្រុងប៉ោយប៉ែត|ប៉ោយប៉ែត]]ប្រវែង៣៨៦ គ.ម កសាងឆ្នាំ១៩២៧ ។ ::* ភ្នំពេញ - ក្រុង[[ក្រុងព្រះសីហនុ|ព្រះសីហនុ]]ប្រវែង២៦៤ គ.ម កសាងនៅឆ្នាំ១៩៥៨ ។ {{spaces|5}}'''៣''' '''ប្រព័ន្ធផ្លូវអាកាស''' ៖ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាមានអាកាសយានអន្តរជាតិពីរគឺ​[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ]]ដែលអាចទទួល​[[យន្តហោះ]]គ្រប់ប្រភេទឲ្យចុះចតបាន និង[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាបអង្គរ]]ដែលមានសកម្មភាពខ្លាំងក្លា ក្នុងការដឹកជញ្ជូនភ្ញៀវទេសចរណ៍ជាតិនិងអន្តរជាតិមកទស្សនា​[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរ]]និងប្រាសាទផ្សេងៗទៀតក្នុងខេត្តសៀមរាប ។ [[អាកាសយានដ្ឋាន]]ត្រូវបានរៀបចំនិងកែលំអដោយក្រុមហ៊ុនវិនិយោគបរទេសមក​ពីប្រទេស[[បារាំង]]។ ក្រៅពីនេះ ប្រទេសយើងមានអាកាសយានដ្ឋានក្នុងស្រុកចំនួន៦កន្លែងទៀតគឺនៅក្នុង ខេត្តព្រះសីហនុ ខេត្ត[[កោះកុង]] ខេត្ត[[បាត់ដំបង]] ខេត្ត[[ក្រចេះ]] ខេត្ត[[ស្ទឹងត្រែង]] ខេត្ត[[ខេត្តមណ្ឌលគិរី|មណ្ឌលគិរី]] និងខេត្ត[[ខេត្តរតនគិរី|រតនគិរី]]។ {{spaces|5}}'''៤''' '''ប្រព័ន្ធផ្លូវទឹក''' ៖ ដោយស្ថានភាពភូមិសាស្រ្តមានរាងបាតខ្ទះ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាសម្បូរទៅដោយផ្លូវទឹកណាស់ ។ គេបែងចែកផ្លូវទឹកនេះជាបីប្រព័ន្ធគឺ :# '''ប្រព័ន្ធ[[ទន្លេមេគង្គ]]''' ៖ប្រព័ន្ធទន្លេមេគង្គ រួមមាន[[ទន្លេមេគង្គលើ]] និង[[ទន្លេមេគង្គក្រោម]] (ពី[[ល្បាក់ខោន]]ដល់[[ក្អមសំណរ]]) និង ទន្លេ[[បាសាក់]]មានប្រវែង ១០០គ.មនិង[[ដៃទន្លេ]]ទាំងអស់របស់ទន្លេមេគង្គ។ ទន្លេមេគង្គមានប្រភពនៅ ខ្ពង់រាបទីបេ លើរយៈកំពស់ ៥០០០ម៉ែត្រ មានប្រវែងសរុប ៤២០០ គ.ម មានអាងទន្លេ ៨០០ ០០០គ.ម^២ ហូរកាត់ប្រទេស [[ឡាវ]] [[ភូមា]] [[ថៃ]] កម្ពុជា និង [[វៀតណាម]]។ ទន្លេមេគង្គកម្ពុជាមានប្រវែង ៥០០​គ.ម ចាប់ពី ល្បាក់ខោន (ព្រំប្រទល់ឡាវ កម្ពុជា) ដល់ព្រំដែន វៀតណាម កាត់តាមខេត្ត[[ស្ទឹងត្រែង]] ខេត្ត[[ក្រចេះ]] ខេត្តកំពង់ចាម ខេត្តកណ្តាល និងខេត្តព្រៃវែង។ :## '''[[របបទឹក]]''' ៖ របបទឹកទាក់ទាញនឹងអាកាសធាតុមូសុង។ [[រដូវទឹក ឡើង]]ចាប់ពីខែមិថុនា ទៅ ខែតុលា។ [[ធារទឹក]] [[រដូវវស្សា]] ៣៤ ០០០ ម^៣ ហើយក្នុងមួយ[[វិនាទី]] ស្មើ ២០ ដង នៃធារទឹក នៅ[[រដូវទឹកប្រាំង]]។ នៅ[[រដូវទឹកស្រក]] ចាប់ពីខែ[[វិច្ឆិកា]] ទៅ ខែ[[ឧសភា]] ស្របទៅនឹងតំបន់ ឈប់រលាយ និង[[មូសុងវស្សា]]ឈប់បក់។ :## '''[[ដៃទន្លេមេគង្គ]]''' ៖ដៃខាងស្តាំគឺ [[ទន្លេរពៅ]]ស្ថិតនៅខាងស្តាំដៃតាមព្រំដែនឡាវ។ ដៃទន្លេមេគង្គខាងធ្វេងមាន [[ទន្លេសាន]] [[ទន្លេស្រែគង្គ|ទន្លេសេកុង]] [[ទន្លេស្រែពក]] [[ព្រែកគ្រៀង]] [[ព្រែកកាំពី]] [[ព្រែកឆ្លូង]] និង [[ទន្លេតូច]] (១០០គ.ម)។ :# '''ប្រព័ន្ធទន្លេសាប''' ៖ ប្រព័ន្ធទន្លេសាបរួមមាន [[ទន្លេសាប]] និង [[បឹងទន្លេសាប]]។ ទន្លេសាប គិតចាប់ ពី ភ្នំពេញទៅ [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|កំពង់ឆ្នាំង]] មានប្រវែង ១០០ គ.ម និង បឹងទន្លេសាប មានបណ្តោយ ១៥០ គ.ម ទទឹង ៣២ គ.ម ហើយចែកចេញជាបីផ្នែកគឺ:[[បឹងធំ]](មានបណ្តោយ ៧៥គ.ម ទទឹង ៣២គ.ម) [[បឹងតូច]](មានបណ្តោយ ៣៥គ.ម ទទឹង ២៨គ.ម) និង[[វាលភក់]](ចាប់ពីឆ្នុកទ្រូទៅ កំពង់ឆ្នាំង ផ្នែកនេះសម្បូរ[[កូនកោះ]]ណាស់) ។ :## '''របបទឹក''' ៖ នៅរដូវវទឹកឡើងចាប់ពីខែ[[មិថុនា]]ទៅ [[តុលា]]ទឹក ហូរចូលបឹងទន្លេសាបតាមទិសភ្នំពេញទៅកំពង់ឆ្នាំង ។ កំពស់ទឹកជ្រៅបំផុត គឺ១៤ម៉ែត្រ ចំណែកផ្ទៃទឹករីកដល់ ១០ ០០០គ.ម^២។ នៅរដូវទឹកសម្រក ចាប់ពីខែវិច្ឆិកាទៅ ខែឧសភាជម្រៅទឹកបឹងទន្លេសាប ជាអប្បបរមាពី ០,៨ ទៅ ២ម៉ែត្រ ទឹកហូរចេញពី បឹងទន្លេសាប តាមទិសកំពង់ឆ្នាំង-ភ្នំពេញ។ ទឹកមានផ្ទៃក្រលា ៣០០០គ^២។ បាតុភូតចំលែកនេះ គឺហូរចេញហូរចូល បណ្តាលមកពីទឹកជំនន់នៃទន្លេមេគង្គ មាននីវ៉ូខ្ពស់ជាង ទឹកទន្លេសាប ម្យ៉ាងទៀតទឹកបឹងទន្លេសាបមាន រយៈកំពស់ទាបជាងដងទន្លេមេគង្គ។ :## '''ដៃសំខាន់ៗនៃបឹងទន្លេសាប''' ៖ នៅផ្នែកត្រើយខាងកើតមាន [[ស្ទឹងត្រែង]] [[ស្ទឹងសៀមរាប]] [[ស្ទឹងជីក្រែង]] [[ស្ទឹងស្ទោង]] [[ស្ទឹងសែន]]។ នៅផ្នែកត្រើយខាងលិចមាន[[ស្ទឹងសិរីសោភ័ណ]] [[ស្ទឹងមង្គលបុរី]] [[ស្ទឹងសង្កែ]] [[ស្ទឹងមោង]] ([[ដូនទ្រី]]) [[ស្ទឹងស្វាយដូនកែវ]] [[ស្ទឹងពោធិ៍សាត់]] និង[[ស្ទឹងបរិបូរណ៍]]។ :## '''ដៃសំខាន់ៗនៃទន្លេសាប''' ៖ នៅត្រើយខាងកើតមាន[[ស្ទឹងខ្យា]] [[ស្ទឹងជីនិត]] [[ស្ទឹងតាំងក្រសាំង]] និង[[ស្ទឹងស្លាប]]។ នៅត្រើយខាងលិចមាន [[ស្ទឹងជ្រៃបាក់]] [[ស្ទឹងគ្រៀវ]](ឧត្តុង្គ)។ :# '''ប្រព័ន្ធនៅតាមឈូងសមុទ្រ''' ៖ ផ្លូវទឹកនៅតាមសមុទ្រច្រើនជាផ្លូវទឹកខ្លីៗ ដែលហូរពី[[ភ្នំក្រវាញ]] ចាក់ទៅក្នុងឈូងសមុទ្រដែលមានរបបទឹក ដូចទឹកជ្រោះគឺ ហូរយ៉ាងខ្លាំង និង បង្កើតឲ្យមានទឹកជំនន់ ក្នុងរយៈពេលខ្លីនៅ រដូវវស្សា។ របបទឹកមានទំនាក់ទំនង ទៅនឹងរបប[[ខ្យល់មូសុង]] ។ ដោយហេតុនេះមានស្ទឹងខ្លះរីងស្ងួតនៅ [[រដូវប្រាំង]]។ ផ្លូវទឹកសំខាន់ៗ នៅតំបន់ឆ្នេរ រួមមាន [[ស្ទឹងមេទឹក]] [[ស្ទឹងជាយអារែក]] [[ព្រែកតាគី]] [[ព្រែកជីផាត]] [[ព្រែកកំពង់តាសោម]] [[ស្ទឹងកំពត]] និង [[ស្ទឹងទូកមាស]]។ :* '''[[កំពងផែ]]'''៖ កំពង់ផែធំៗ នៅព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាមានពីរគឺ [[កំពង់ផែក្រុងភ្នំពេញ]] និង​ [[កំពង់ផែក្រុងព្រះសីហនុ]] ដែលជា ប្រភេទ[[កំពង់ផែអន្តរជាតិ]] ដ៏មានសារៈសំខាន់បំផុត សម្រាប់ចរាចរណ៍ទំនិញ និងអ្នកទេសចរ។ កំពង់ផែភ្នំពេញ រួមមាន[[ផែថ្ម]] មានប្រវែង ១៨៤ម៉ែត្រ និង[[ផែបណ្តែតទឹក]]មាន ប្រវែង ១៩៦ម៉ែត្រ។ ជម្រៅទឹកនៅរដូវវស្សា ៥,៨ម៉ែត្រ និងរដូវប្រាំង ៤,២ម៉ែត្រ។ កំពង់ផែក្រុងព្រះសីហនុ ស្ថិតនៅចម្ងាយ ២២៦ គ.មពីភ្នំពេញ តាមផ្លូវជាតិលេខ ៤ និង ២៦៣គ.ម ពីភ្នំពេញតាមផ្លូវរថភ្លើង។ កំពង់ផែនេះសាងសង់នៅឆ្នាំ ១៩៥៤ ហើយបើកឲ្យប្រើប្រាស់នៅឆ្នាំ ១៩៦០។ កំពង់ផែនេះមានបណ្តោយ ៣៥០ម៉ែត្រ និងទទឹង ២៨ម៉ែត្រ។<ref>ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ តំបន់ទេសចរណ៍នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាត្រង់[[ប្រព័ន្ធគមនាគមន៍ជាតិ]] ដោយលោក [[កែវ ភួង]]</ref> ==ដំណឹកជញ្ជូន== '''{{Main|ដំណឹកជញ្ជូននៅកម្ពុជា}}''' [[File:Road 4 to Sihanouk.JPG|thumb|220px|left|ផ្លូវជាតិលេខ៤]] [[File:Siem reap airport.JPG|thumb|220px|right|[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិអង្គរ|ព្រលានយន្តហោះអន្តរជាតិសៀមរាប]]]] សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីនិងការមិនខ្វល់ខ្វាយបានបំផ្លាញយ៉ាងខ្លាំងនូវប្រព័ន្ធដឹកជញ្ជូនរបស់កម្ពុជា ក៏ប៉ុន្តែជាមួយជំនួយនិងគ្រឿងបរិក្ខាមកពីប្រទេសនានា កម្ពុជាកំពុងតែដំឡើងផ្លូវធំសំខាន់ៗជាច្រើនដល់កម្រិតមាត្រដ្ឋានអន្តរជាតិនិងភាគច្រើនត្រូវបានពង្រីកឱ្យធំចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០៦។ ផ្លូវសំខាន់ៗសព្វថ្ងៃភាគច្រើនត្រូវបានគេក្រាលរួចហើយ។ កម្ពុជាមានផ្លូវដែកពីរខ្សែ សរុបទៅប្រហែល ៦១២គីឡូម៉ែត្រ(សហាតិមាត្រ) (៣៨០&nbsp;ម៉ាយ)នៃផ្លូវខ្នាតទទឹងមួយ&nbsp;ម៉ែត្រ&nbsp;តែមួយគត់។<ref name=CamRail>{{cite news | title=ផ្លូវដែកកម្ពុជាត្រូវបានធ្វើអោយមានកម្លាំងវិញនៅឆ្នាំ២០១៣ | url=http://www.railwaygazette.com/nc/news/single-view/view/cambodian-railway-to-be-revived-by-2013.html | work=[[រ៉េលវ៉េយហ្គាហ្សេតអ៊ីនថឺណាស់ស្យឹនណល]] | date=២០០៩-១២-១៦ | accessdate=៩មិថុនា ២០១២ | archive-date=2011-04-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110401003014/http://www.railwaygazette.com/nc/news/single-view/view/cambodian-railway-to-be-revived-by-2013.html | url-status=dead }}</ref> ខ្សែនេះរត់ពីរាជធានីទៅកាន់ព្រះសីហនុលើច្រាំងសមុទ្រខាងត្បូង និងពីភ្នំពេញទៅ[[សិរីសោភ័ណ]] (ទោះបីយ៉ាងណាជារឿយៗរថភ្លើងរត់ឆ្ងាយត្រឹមតែ[[បាត់ដំបង]]ប៉ុណ្ណោះ)។ ដូចគ្នាក្នុងឆ្នាំ១៩៨៧ រទេះភ្លើងមានអ្នកដំណើរតែម្នាក់គត់ក្នុងមួយអាទិត្យបានដំណើរការចន្លោះរវាងភ្នំពេញនិងបាត់ដំបង ក៏ប៉ុន្តែគម្រោង១៤១លាន$មួយត្រូវបានផ្ដល់មូលនិធិភាគច្រើនបំផុតដោយ[[ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី]] ត្រូវចាប់ផ្ដើមឡើងដើម្បីធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធផ្លូវដែកដែលអស់កម្លាំងមានកម្លាំងឡើងវិញដែលនឹង''(ប្រជាប់)កម្ពុជាជាមួយមជ្ឈមណ្ឌលឧស្សាហកម្មនិង​ដឹកជញ្ជូនសំខាន់ៗនៅឯបាងកក និងទីក្រុងហូជីមិញ''។<ref name=CamRail/> ម្យ៉ាងទៀត សរសៃឈាមចរាចរណ៍អន្តរខេត្តសំខាន់ៗភ្ជាប់ភ្នំពេញជាមួយព្រះសីហនុ ដោយការចាក់បំពេញផ្ទៃផ្លូវខូចកាលពីមុនជាមួយបេតុង/ក្រាលកៅស៊ូសាជាថ្មីវិញ ហើយការដាក់ឱ្យដំណើរការឆ្លងកាត់ទន្លេសំខាន់ទាំង៥តាមមធ្យោបាយស្ពានបានតភ្ជាប់ភ្នំពេញជាអចិន្ត្រៃយ៍ជាមួយ[[ក្រុងកោះកុង|កោះកុង]] ដោយហេតុនេះហើយទើបគ្មានផ្លូវកាត់ផ្ដាច់ចូលទៅកាន់ថៃជិតខាងនិងប្រព័ន្ធផ្លូវធំទូលាយរបស់ប្រទេសឡើយ។ អត្រាគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍របស់កម្ពុជាគឺជាអត្រាខ្ពស់បើតាមមាត្រដ្ឋានពិភពលោក។ នៅឆ្នាំ២០០៤ ចំននួននៃមរណភាពតាមដងផ្លូវក្នុងយានយន្ត ១០ ០០០គ្រឿងនៅកម្ពុជាមានអត្រាខ្ពស់ជាងក្នុងពិភពលោកអភិវឌ្ឍន៍ដប់ដង និងចំនួនមរណភាពតាមដងផ្លូវបានកើនឡើងទ្វេដងក្នុងរយៈកាលប៉ុន្មានបីឆ្នាំមុននេះ។<ref>[http://www.who.int/violence_injury_prevention/road_traffic/5year_strategy/en/travis_annualreport_execsum.pdf Cambodia Road Traffic Accident and Victim Information System]. (PDF) . Retrieved on June 20, 2011.</ref> [[File:Cambodia Angkor Air Airbus A321 Simon.jpg|thumb|220px|right|យន្តហោះក្រុងA៣២១របស់[[កម្ពុជាអង្គរអ៊ែរ]]។]] ផ្លូវទឹកខាងក្នុងដីគោកដ៏ធំទូលាយរបស់ប្រទេសនេះមានសារៈសំខាន់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រខាងវិស័យពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ។ ទន្លេ[[មេគង្គ]]និងទន្លេ[[សាប]] ដៃរបស់វាជាច្រើន និងទន្លេសាបបានផ្ដល់នូវផ្លូវជាច្រើនដែលមានប្រវែងលាតសន្ធឹង រួមមាន ៣ ៧០០សហាតិមាត្រ(គីឡូម៉ែត្រ) (២៣០០&nbsp;ម៉ាយ) អាចធ្វើនាវាចរណ៍ពេញមួយឆ្នាំដោយការបើកកាណូត ០,៦មាត្រ (២&nbsp;ft) និង ២៨២សហាតិមាត្រ ផ្សេងទៀត (១៧៥&nbsp;ម៉ាយ) អាចធ្វើនាវាចរណ៍ដោយការបើកកាណូត១,៨មាត្រ (៦&nbsp;ft)។<ref name="CNTRYDTA">{{cite web|url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-2187.html |title=CountryData.com |publisher=CountryData.com |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០}}</ref> កម្ពុជាមានកំពង់ផែសំខាន់ពីរគឺ ភ្នំពេញ និងព្រះសីហនុ និងកំពង់ផែនីមួយៗមានកំពង់ផែតូចៗប្រាំទៀត។ ភ្នំពេញ ស្ថិតនៅចំណុចប្រសព្វនៃ[[ទន្លេបាសាក់]] មេគង្គ និងទន្លេសាប គឺជា[[កំពង់ផែទន្លេ]]តែមួយគត់ដែលមានសមត្ថភាពក្នុងការទទួលនាវា៨០០០តោនកំឡុងរដូវវស្សា និងនាវា៥០០០តោនកំឡុងរដូវប្រាំង។ ជាមួយនិងសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចដែលកំពុងកើនឡើងធ្វើឱ្យឈានដល់កំណើនឡើងនៃការប្រើប្រាស់ឡាននិងម៉ូតូ ទោះបីជាយ៉ាងណាកង់នៅតែមានចំនួនលើសលប់ដដែល។<ref>"Picking Up Speed: As Cambodia's Traffic Levels Increase, So Too Does the Road ''Death Toll''", ''The Cambodia Daily'', Saturday, March 9–10, 2002."</ref> "ស៊ីក្លូ" (ជារបស់ដែលបន្សល់ពីបារាំង) រឺ [[ស៊ីក្លូធាក់]] ជាមធ្យោបាយបន្ថែមមួយទៀតជាធម្មតាត្រូវបានជិះដោយអ្នកទេសចរ។ ប្រភេទស៊ីក្លូនេះមានតែមួយគត់នៅកម្ពុជាក្នុងនោះអ្នកធាក់គឺស្ថិតនៅពីក្រោយកន្លែងអង្គុយអ្នកជិះ ដែលផ្ទុយគ្នានឹងស៊ីក្លូធាក់នៅក្នុងប្រទេសជិតខាងដែលអ្នកធាក់នៅពីមុខនិង''អូសទាញ''រទេះ។ ប្រទេសនេះមានព្រលានយន្តហោះពាណិជ្ជកម្មបួន។ [[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ (ពោធិ៍ចិនតុង)]]នៅភ្នំពេញជាអាកាសយានដ្ឋានធំបំផុតទីពីរនៅកម្ពុជា។ [[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិអង្គរ|ព្រលានយន្តហោះអន្តរជាតិអង្គរសៀមរាប]]គឺជាព្រលានយន្តហោះធំជាងគេបំផុតនិងដំណើរការជើងហោះហើរអន្តរជាតិច្រើនបំផុតចេញ​និងចូលប្រទេសកម្ពុជា។ ព្រលានយន្តហោះដទៃៗផ្សេងទៀតស្ថិតនៅ[[កំពង់សោម|ព្រះសីហនុ]]និង[[ខេត្តបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]]។ {{clear}} == មើលបន្ថែម == {{Commons&cat|Cambodia|Cambodia}} * [[វិបត្តិជនភៀសខ្លួនឥណ្ឌូចិន]] * [[បញ្ជីរាយនាមប្រទេស]] * [[ប្រទេស]] {{portal|ភូមិសាស្ត្រ|<!--Eurasia-->|អាស៊ី|អាស៊ីអាគ្នេយ៍|<!--ASEAN-->|កម្ពុជា}} * [[ចំណុចត្រួសៗកម្ពុជា]] * [[លិបិក្រមអត្ថបទទាក់ទងកម្ពុជា]] * <!-- [[Bibliography of Cambodia]] --> * {{Books-inline|កម្ពុជា}} *[[មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា]] * {{wikipedia books link|កម្ពុជា}} {{clear}} == ឯកសារយោង == {{reflist|1}} * ​​​ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដើមសតវត្ស៍ទី២១ ​ចេញផ្សាយលើកទី១។cks។២០០៥ ដោយ​លោកដេវីឌ-ឈែនដ្លឺរ។ * Cambodia in the Early 21st Century, Published and Printed by MBNi nd Promo-Khmer under the Ausplices of the Royal Government of Cambodia. * [http://www.gosiemreap.com​ GoSiemReap.Com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180807141201/http://gosiemreap.com/ |date=2018-08-07 }} - ស្ថានបណ្ដាញស្តីអំពីព័ត៌មានទេសចរណ៍នៃប្រទេសកម្ពុជាមិនគិតកម្រៃ ==តំណភ្ជាប់ក្រៅ== {{Sister project links}} ;រដ្ឋាភិបាល * [http://www.norodomsihanouk.info/ ព្រះមហាក្សត្រនៃកម្ពុជា ព្រះនរោត្តម-សីហនុ] ស្ថានបណ្ដាញផ្លូវការនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រនរោត្តម-សីហនុ{{Fr}} * {{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/home.frame.html |title=Cambodia.gov.kh |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061005044434/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/home.view.html |archivedate=2006-10-05 |access-date=2012-09-20 |url-status=dead }} ស្ថានបណ្ដាញរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាផ្លូវការ (កំណែអង់គ្លេស) * [http://www.mfaic.gov.kh/ Ministry of Foreign Affairs and International Cooperation] * [http://www.mot.gov.kh/ Ministry of Tourism] * [http://evisa.mfaic.gov.kh/ Cambodia e-Visa, Applying Travel Visa Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140728202347/http://evisa.mfaic.gov.kh/ |date=2014-07-28 }} * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-c/cambodia.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514220128/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-c/cambodia.html |date=2011-05-14 }} '''សង្គមអសេនិក''' * [http://adhoc-cambodia.org/ Cambodian Human Rights and Development Association (ADHOC)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101230020740/http://www.adhoc-cambodia.org/ |date=2010-12-30 }} * [http://www.cchrcambodia.org/ Cambodian Center for Human Rights (CCHR)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210322174010/http://www.cchrcambodia.org/ |date=2021-03-22 }} * [http://www.licadho-cambodia.org/ Cambodian League for the Promotion and Defense of Human Rights (LICADHO)] * [http://report.globalintegrity.org/Cambodia/2008 Global Integrity Report: Cambodia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090503024545/http://report.globalintegrity.org/Cambodia/2008/ |date=2009-05-03 }} Cambodia Integrity Scorecard and Country Report * [http://www.actioniec.org/ Action IEC Working For Cambodian Community Education Through Media and Culture]{{Dead link|date=មេសា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&year=2011&country=8009 Freedom in the World 2011: Cambodia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111023143655/http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&year=2011&country=8009 |date=2011-10-23 }} *[http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=251&year=2011&country=8009 Freedom of the Press 2011: Cambodia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120107104436/http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=251&year=2011&country=8009 |date=2012-01-07 }} ; ព័ត៌មានទូទៅ * {{CIA World Factbook link|cb|កម្ពុជា}} * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/cambodia.htm Cambodia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080703234535/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/cambodia.htm |date=2008-07-03 }} from ''UCB Libraries GovPubs'' * {{dmoz|Regional/Asia/Cambodia}} * [http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-13006539 បុព្វេកសារកម្ពុជា]ពី [[ព័ត៌មានសាជីវកម្មផ្សព្វផ្សាយប៊្រីតថេន|ព័ត៌មានស.ផ.ប.]] * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/90520/Cambodia កម្ពុជា]នៅក្នុង''[[ប្រជុំវិជ្ជាប៊្រីតថេន]]'' * {{Wikiatlas|កម្ពុជា}} * {{Wikivoyage|Cambodia}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=KH ទំនាយការអភិវឌ្ឍជាគន្លឹះរបស់កម្ពុជា]ពី[[អនាគតអន្តរជាតិ]] == ទំព័រភ្ជាប់ផ្សេងៗ == {{កម្ពុជា}} {{Navboxes |title = អត្ថបទទាក់ទងនឹងកម្ពុជា |list = {{Navboxes |title = [[File:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}}កន្លែងភូមិសាស្ត្រ |list = {{Countries of Asia}} {{ប្រទេសនិងទឹកដីនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍}} }} {{Navboxes |title = សមាជិកភាពនិងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ |list = {{ចំណងទាក់ទងកម្ពុជា}} {{ASEAN}} {{ជំនួបកំពូលអាស៊ីខាងកើត}} {{La Francophonie|state=collapsed}} {{Monarchies|state=collapsed}} }} {{តួអង្គជាតិ}} }} {{Portal bar|កម្ពុជា}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ីអាគ្នេយ៏​]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍តិចតួច]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកអាស៊ាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការអន្តរជាតិនៃក្រុមប្រទេសនិយាយភាសាបារាំង]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះរាជាណាចក្រ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋនិយមព្រះពុទ្ធសាសនា]] {{ប្រទេសនៅទ្វីបអាស៊ី}} {{អត្ថបទពិសេស}} 3q9vnhkbd6rifef8108vshfwcxrkhk7 0 1935 342482 342391 2026-11-03T17:26:03Z ~2026-50538-27 53012 /* */ 26 342482 wikitext text/x-wiki {{Inforbox គេហទំព័រ | name = [[ឯកសារ:Wikipedia-favicon.png|16px|Favicon of Wikipedia]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ | រូបថតអេក្រង់ = [[ឯកសារ:Khmer Wikipedia Main Page on 30th April 2008.png|280px|ទំព័រដើមនៃវិគីភីឌាភាសាខ្មែរថ្ងៃទី៣០មេសា២០០៨]] | collapsible = yes | caption = | logo = [[ឯកសារ:Wikipedia-logo-v2-km.svg]] | url = http://km.wikipedia.org/ | commercial = ទេ | ទីតាំង = ក្រុងម៉ៃអាមី រដ្ឋផ្ល័រីដា កម្ពុជា | type = សព្វវចនាធិប្បាយ លើអ៊ីនធឺណិត | ភាសា = [[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]] | registration = ជម្រេីស | ម្ចាស់ = [[មូលនិធិវិគីមេឌា]] EANG MENGSEANG | launch date = ថ្ងៃទី១៥ មករា ឆ្នាំ២០០៥ | អ្នកនិពន្ធ = }} '''វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ'''គឹជាគំរោងរបស់[[វិគីមេឌា]]។ វិគីភីឌា និង[[សព្វវចនាធិប្បាយ]] នៅលើអ៊ិនធឺណេត អាចឲ្យ អ្នកប្រើប្រាស់នៅលើ ពិភពលោកចូលរួមចំណែកបាន។ '''វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ'''អ្នកគ្រប់គ្នាពិតជា បានស្គាល់រួចមកហើយ នូវគេហទំព័រ [[km.Wikipedia.org]]។ វាគឺជាគេហទំព័រ ដែលអាចឲ្យ អ្នកប្រើប្រាស់សរសេរអត្ថបទផ្សេងៗ និងកែប្រែបានដោយសេរី។ បច្ចុប្បន្ននេះ វីគីភីឌាមានអត្ថបទជាច្រើនភាសា នៅលើពិភពលោក ហើយអ្វីដែលជាមោទនភាពជាបំផុតសម្រាប់ជនជាតិ[[ខ្មែរ]]នោះគឺនៅលើគេហទំព័រមួយនេះក៏មានជាភាសាខ្មែរយើងផងដែរ។ វីគីភីឌាជា[[ភាសាខ្មែរ]] ជាគេហទំព័រមួយក្នុងចំណោម គេហទំព័រទាំងអស់ដែលមានប្រយោជន៍ និង មានសារៈសំខាន់សម្រាប់ជនជាតិខ្មែរទាំងអស់នៅក្នុង[[ប្រទេសកម្ពុជា]] ក៏ដូចជាសម្រាប់មនុស្សទាំងអស់ដែលនិយាយជា[[ភាសាខ្មែរ]] ។ គេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ គឹជាគេហទំព័ររបស់ ជា[[អង្គការ]]មូលនិធិវីគីភីឌាដែល មានគោលដៅសរសេរអត្ថបទនានាដែលមានប្រយោជន៍ នៅលើប្រព័ន្ធ អ៊ីនធើណែត ។ គេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ បានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងវិស័យអប់រំលើប្រព័ន្ធ [[អ៊ីនធើណែត]]នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ននេះ ។ នៅក្នុងគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ លោកអ្នកអាចសរសេរ និង បង្កើតអត្ថបទជាភាសាខ្មែរ ដែលមានប្រយោជន៍ ដោយសេរីនិង មិនគិតថ្លៃ ។ វិគីភីឌា[[ភាសាខ្មែរ]]គឹជាគម្រោងរបស់[[វិគីមេឌា]] ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ[[មូលនិធិវិគីមេឌា]] ជា[[អង្គការ]]មិនរកប្រាក់កម្រៃឡើយ ។ វិគីភីឌា និង[[សព្វវចនាធិប្បាយ]] នៅលើ[[អ៊ិនធឺណែត]] អាចឱ្យ អ្នកប្រើប្រាស់នៅលើ ពិភពលោកចូលរួមចំណែកបាន គ្រប់គ្នា ។ បន្ទាប់ពី លោកអ្នកបានស្គាល់ពីគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរនេះរួចហើយ យើងខ្ញុំជាសមាជិកវីគីភីឌាសង្ឃឹមថា លោកអ្នកក៏ដូចជាសិស្ស និស្សិតទាំងអស់នឹងចូលរួមស្ថាបនាគេហទំព័រនេះ ដោយ ផ្ដល់នូវ អត្ថបទល្អៗ ដើម្បី ទុកជាឯកសារ ដល់ប្រជាពលរដ្ឋ សិស្ស និស្សិតទូទៅបានសិក្សាស្រាវជ្រាវ ហើយឯកសារទាំងនោះ នឹងរក្សាទុកគង់វង្សនៅជាកេរមរតក ដល់កូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយ តទៅទៀតផងដែរ ។ របៀបនៃការចូលជាសមាជិក របស់វីគីភីឌាជាភាសាខ្មែរ លោកអ្នកគ្រាន់តែ បង្កើតគណនី (Account) មួយ និង ធ្វើតាមអ្វីដែល វីគីភីឌាខ្មែរតម្រូវឱ្យធ្វើ ជាការស្រេច ។ == ប្រវត្តិ == [[ឯកសារ:Khmer Wikipedia Main Page on 30th April 2008.png|right|240px||thumb|[[ទំព័រដើម|ទំព័រដើមរបស់វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]]] [[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៥ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]បានកកើតឡើង។ ការបង្កើតឡើងនៅគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរនេះគឺជាគម្រោងរបស់អង្គការ មូលនិធិវីគីមេឌា ដោយអង្គការនេះធ្វើឡើងក្នុងគោលបំណង ចែករំលែកនូវ ចំណេះដឹង ប្រវត្តិសាស្ត្រនានា នៅក្នងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដូចជា ធ្វើការបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងទាំងអស់នេះ ទៅដល់មនុស្សនិង ប្រជាជនទាំងអស់នៅពិភពលោក ។ ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៥ នោះគឺវីគីភីឌាភាសាខ្មែរមាន ចំនួនតិចតូចបំផុត ។ រហូតមកដល់ ថ្ងៃទី ២០ ខែ កុម្ភះ ឆ្នាំ២០០៧ វីគីភីឌាមាន អត្ថបទចំនួន ១០០ អត្ថបទ ។ នៅថៃ្ងទី១៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៧ វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ៥០០អត្ថបទដែលធ្វើឱ្យគេហទំព័រ[[វីគីភីឌា]]មានការចាប់អារម្មណ៏ជាងមុន ។ ថៃ្ងទី៣ ខែមិនា ឆ្នាំ២០០៨ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]កើនបាន ១០០០អត្ថបទ។ ថ្ងៃទី២៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៨ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]កើនបាន ២០០០អត្ថបទ ។ ហើយសម្រាប់នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ [[វីគីភីឌា]]មានកើនឡើងបាន ចំនួន [[៣៦៥១]]អត្ថបទ (ចំណាត់ថ្នាក់លេខរៀងទី១៥៥ ក្នុងចំណោម ២៨៥ភាសា)។ អ្វីទាំងអស់នេះ គឺជាភាពរីកចម្រីន យ៉ាងឆាប់រហ័សបំផុត ។ មូលហេតុដែលនាំឱ្យគេបង្កើត វីគីភីឌាជាភាសាខ្មែរក៏ព្រោះតែ វាមានសារៈសំខាន់ចំពោះ សិស្សានុសិស្ស និង មនុស្សទាំងអស់នៅលើពិភពលោក និងដោយថាមកពីស្នាដៃរបស់ជនបរទេសដែលស្រឡាញ់[[វប្បធម៌ខ្មែរ]] ឬស្រឡាញ់[[វិគីភីឌា]] ទើបនាំឱ្យមានការបង្កើត គេហទំព័រ[[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]នេះឡើង ។ សម្រាប់នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ[[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]រូបភាពចំនួន [[១០៣៤]] រូបភាពមានសមាជិកចំនួន [[១១០២២]]នាក់ ។ ==គោលបំណង == [[ឯកសារ:Kmwiki sidebar-1st-Sep-2008.png|right|240px||thumb|]]ទិសដៅក្នុងការបង្កើតវីគីភីឌាភាសាខ្មែរគឺដើម្បីបញ្ជ្រាបចំណេះដឹង ទាំងអស់ដល់សិស្សានុសិស្ស និង ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់គ្រប់គ្នាបានដឹង ។ ផលប្រយោជន៍ ដែលអ្នកបង្កើតនិងចូលជាសមាជិក នៅក្នុងវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ មានដូចជា ៖ * ចូលរួមចំណែកលើកស្ទួយ ភាសាខ្មែរលើប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណែត ដើម្បីបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងទៅទាំងអស់ទៅដល់មនុស្សនៅក្នុងពិភពលោកបានដឹង ពីប្រវត្តិសាស្រ្ត វប្បធម៌ អរិយធម៌ខ្មែរ ប្រពៃណីខ្មែរ * ចែករំលែក អ្វីៗដែលអ្នកមានដល់ ជនជាតិខ្មែរដទៃទៀត * ថែរក្សា គំនិត ឬ អត្ថបទដែលអ្នកមាននៅក្នុងប្រព័ន្ធ អ៊ីនធើណែត * អាចទទួលបាននូវចំណេះដឹងផ្សេងៗ តាមរយៈគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ * ក្លាយជាសមាជិកនៃ អ្នកដែលមានការរួមចំណែកជួយដល់វីគីភីឌាភាសាខ្មែរនៅក្នុងប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណែត * អាចធ្វើអោយសមាជិកដទៃទៀតនៅក្នុង [[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]] tស្គាល់អ្នកកាន់តែច្រើ់នឡើងៗ ជាការរួមចំណែកមួយដែលមានភាពល្អប្រសើរបំផុតដែលអ្នកបានចែករំលែកនូវចំណេះដឹងទាំងអស់នេះទៅ ជនរួមជាតិខ្មែរយើងអោយបានយល់ដឹងគ្រប់គ្នាជាការរួមចំណែក ដ៏ល្អប្រសើរក្នុងការ បង្កើនការអប់រំ ការសិក្សា ។ បើសិនបើអ្នកចំណាយពេលវេលា ដើម្បីចូលរួមក្នុងវីគីភីឌា ទាំងអស់ លោកអ្នកបានចំណាយពេលវេលាដ៏មានតម្លៃ របស់លោកអ្នកយ៉ាងមានប្រយោជន៍ ។ == ការបញ្ចូល == បំណងវិគីភីឌា គឺដើម្បីអោយអ្នកនិយាយ[[ភាសាខ្មែរ]] បានប្រើវិគីភីឌានូវភាសារបស់ខ្លួន។ វិគីភីឌាត្រូវបានសរសេរជាចើ្រនភាសា។ បំណងធំរបស់យើងគឺ ឱ្យមាន អត្ថបទច្រើនដូច វិគីភីឌា ជា​ភាសាអង់គេ្លស។ វិគីភីឌាគឺជាប្រភពផ្តល់ចំណេះដឹងល្អៗនិងពិសេសសំរាប់ យុវជនកម្ពុជា។ == សេចក្តីផ្តើម == វិគីភីឌាភាសាខ្មែរបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ[[២០០៥]] ជាពិសេសមកពីទឹកដៃរបស់ជនបរទេសដែលស្រឡាញ់វប្បធម៌ខ្មែរ ឬស្រឡាញ់វិគីភីឌា។ បច្ចុប្បន្ន វិគីភីឌាភាសាខ្មែរនៅមានទំហំតូចដោយហេតុថា: * ប្រជាជនខ្មែរភាគច្រើនជាអ្នកស្រែ(៩០%)។ មានខ្មែរតិចតូចដែលប្រើ[[កុំព្យូទ័រ]] និងអ៊ិនធឺណិត។ *ពលរដ្ឋខ្មែរដែលប្រើអិនធឺំណិត (Internet)គឺជាមនុស្សដែលធ្វើការជាមួយ[[អង្គការ]]អន្ដរជាតិ ឬក្រុមហ៊ុន។ *ប្រទេសខ្មែរត្រូវការ ការបង្កើតអោយមានជា សូហ្វវែរ(Software) សំរាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងការសរសេរភាសាខ្មែរនៅលើ[[អ៊ិនធឺណិត]] (Internet)។ == កាលបរិច្ឆេទសំខាន់ៗ == *ថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ[[២០០៥]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរបានកកើតឡើង។ *ថៃ្ងទី២០ [[ខែកុម្ភះ]] ឆ្នាំ[[២០០៧]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរមាន ១០០អត្ថបទ។ *ថៃ្ងទី១៣ [[ខែធ្នូ]] ឆ្នាំ[[២០០៧]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ៥០០អត្ថបទ។ *ថៃ្ងទី៣ [[ខែមិនា]] ឆ្នាំ[[២០០៨]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ១០០០អត្ថបទ។ *ថ្ងៃទី២៥ [[ខែវិច្ឆិកា]] ឆ្នាំ[[២០០៨]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ២០០០អត្ថបទ។ == មើលផងដែរ == * [[វិគីភីឌា]] * The Wikipedia Times: [http://thewikipediatimes.blogspot.com/2010/05/khmer-wikipedia.html Khmer Wikipedia]{{Dead link|date=វិច្ឆិកា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{វិគីភីឌាភាសា}} [[ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិគីភីឌា]] __លាក់មាតិកា____ផ្នែកមិនត្រូវកែប្រែ__ __DISAMBIG__ [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ]] tvo7l9g5kvpipmorasmt037tkijie46 342486 342482 2026-11-03T20:18:44Z ~2026-50538-27 53012 /* */ 29/10/ 26 342486 wikitext text/x-wiki {{Inforbox គេហទំព័រ | name = [[ឯកសារ:Wikipedia-favicon.png|16px|Favicon of Wikipedia]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ | រូបថតអេក្រង់ = [[ឯកសារ:Khmer Wikipedia Main Page on 30th April 2008.png|280px|ទំព័រដើមនៃវិគីភីឌាភាសាខ្មែរថ្ងៃទី៣០មេសា២០០៨]] | collapsible = yes | caption = | logo = [[ឯកសារ:Wikipedia-logo-v2-km.svg]] | url = http://km.wikipedia.org/ | commercial = ទេ | ទីតាំង = ក្រុងម៉ៃអាមី រដ្ឋផ្ល័រីដា កម្ពុជា | type = សព្វវចនាធិប្បាយ លើអ៊ីនធឺណិត | ភាសា = [[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]] | registration = ជម្រេីស | ម្ចាស់ = [[មូលនិធិវិគីមេឌា]] អៀង ម៉េងសៀង | launch date = ថ្ងៃទី១៥ មករា ឆ្នាំ២០០៥ | អ្នកនិពន្ធ =ASEAN }} '''វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ'''គឹជាគំរោងរបស់[[វិគីមេឌា]]។ វិគីភីឌា និង[[សព្វវចនាធិប្បាយ]] នៅលើអ៊ិនធឺណេត អាចឲ្យ អ្នកប្រើប្រាស់នៅលើ ពិភពលោកចូលរួមចំណែកបាន។ '''វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ'''អ្នកគ្រប់គ្នាពិតជា បានស្គាល់រួចមកហើយ នូវគេហទំព័រ [[km.Wikipedia.org]]។ វាគឺជាគេហទំព័រ ដែលអាចឲ្យ អ្នកប្រើប្រាស់សរសេរអត្ថបទផ្សេងៗ និងកែប្រែបានដោយសេរី។ បច្ចុប្បន្ននេះ វីគីភីឌាមានអត្ថបទជាច្រើនភាសា នៅលើពិភពលោក ហើយអ្វីដែលជាមោទនភាពជាបំផុតសម្រាប់ជនជាតិ[[ខ្មែរ]]នោះគឺនៅលើគេហទំព័រមួយនេះក៏មានជាភាសាខ្មែរយើងផងដែរ។ វីគីភីឌាជា[[ភាសាខ្មែរ]] ជាគេហទំព័រមួយក្នុងចំណោម គេហទំព័រទាំងអស់ដែលមានប្រយោជន៍ និង មានសារៈសំខាន់សម្រាប់ជនជាតិខ្មែរទាំងអស់នៅក្នុង[[ប្រទេសកម្ពុជា]] ក៏ដូចជាសម្រាប់មនុស្សទាំងអស់ដែលនិយាយជា[[ភាសាខ្មែរ]] ។ គេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ គឹជាគេហទំព័ររបស់ ជា[[អង្គការ]]មូលនិធិវីគីភីឌាដែល មានគោលដៅសរសេរអត្ថបទនានាដែលមានប្រយោជន៍ នៅលើប្រព័ន្ធ អ៊ីនធើណែត ។ គេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ បានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងវិស័យអប់រំលើប្រព័ន្ធ [[អ៊ីនធើណែត]]នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ននេះ ។ នៅក្នុងគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ លោកអ្នកអាចសរសេរ និង បង្កើតអត្ថបទជាភាសាខ្មែរ ដែលមានប្រយោជន៍ ដោយសេរីនិង មិនគិតថ្លៃ ។ វិគីភីឌា[[ភាសាខ្មែរ]]គឹជាគម្រោងរបស់[[វិគីមេឌា]] ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ[[មូលនិធិវិគីមេឌា]] ជា[[អង្គការ]]មិនរកប្រាក់កម្រៃឡើយ ។ វិគីភីឌា និង[[សព្វវចនាធិប្បាយ]] នៅលើ[[អ៊ិនធឺណែត]] អាចឱ្យ អ្នកប្រើប្រាស់នៅលើ ពិភពលោកចូលរួមចំណែកបាន គ្រប់គ្នា ។ បន្ទាប់ពី លោកអ្នកបានស្គាល់ពីគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរនេះរួចហើយ យើងខ្ញុំជាសមាជិកវីគីភីឌាសង្ឃឹមថា លោកអ្នកក៏ដូចជាសិស្ស និស្សិតទាំងអស់នឹងចូលរួមស្ថាបនាគេហទំព័រនេះ ដោយ ផ្ដល់នូវ អត្ថបទល្អៗ ដើម្បី ទុកជាឯកសារ ដល់ប្រជាពលរដ្ឋ សិស្ស និស្សិតទូទៅបានសិក្សាស្រាវជ្រាវ ហើយឯកសារទាំងនោះ នឹងរក្សាទុកគង់វង្សនៅជាកេរមរតក ដល់កូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយ តទៅទៀតផងដែរ ។ របៀបនៃការចូលជាសមាជិក របស់វីគីភីឌាជាភាសាខ្មែរ លោកអ្នកគ្រាន់តែ បង្កើតគណនី (Account) មួយ និង ធ្វើតាមអ្វីដែល វីគីភីឌាខ្មែរតម្រូវឱ្យធ្វើ ជាការស្រេច ។ == ប្រវត្តិ == [[ឯកសារ:Khmer Wikipedia Main Page on 30th April 2008.png|right|240px||thumb|[[ទំព័រដើម|ទំព័រដើមរបស់វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]]] [[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៥ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]បានកកើតឡើង។ ការបង្កើតឡើងនៅគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរនេះគឺជាគម្រោងរបស់អង្គការ មូលនិធិវីគីមេឌា ដោយអង្គការនេះធ្វើឡើងក្នុងគោលបំណង ចែករំលែកនូវ ចំណេះដឹង ប្រវត្តិសាស្ត្រនានា នៅក្នងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដូចជា ធ្វើការបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងទាំងអស់នេះ ទៅដល់មនុស្សនិង ប្រជាជនទាំងអស់នៅពិភពលោក ។ ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៥ នោះគឺវីគីភីឌាភាសាខ្មែរមាន ចំនួនតិចតូចបំផុត ។ រហូតមកដល់ ថ្ងៃទី ២០ ខែ កុម្ភះ ឆ្នាំ២០០៧ វីគីភីឌាមាន អត្ថបទចំនួន ១០០ អត្ថបទ ។ នៅថៃ្ងទី១៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៧ វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ៥០០អត្ថបទដែលធ្វើឱ្យគេហទំព័រ[[វីគីភីឌា]]មានការចាប់អារម្មណ៏ជាងមុន ។ ថៃ្ងទី៣ ខែមិនា ឆ្នាំ២០០៨ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]កើនបាន ១០០០អត្ថបទ។ ថ្ងៃទី២៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៨ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]កើនបាន ២០០០អត្ថបទ ។ ហើយសម្រាប់នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ [[វីគីភីឌា]]មានកើនឡើងបាន ចំនួន [[៣៦៥១]]អត្ថបទ (ចំណាត់ថ្នាក់លេខរៀងទី១៥៥ ក្នុងចំណោម ២៨៥ភាសា)។ អ្វីទាំងអស់នេះ គឺជាភាពរីកចម្រីន យ៉ាងឆាប់រហ័សបំផុត ។ មូលហេតុដែលនាំឱ្យគេបង្កើត វីគីភីឌាជាភាសាខ្មែរក៏ព្រោះតែ វាមានសារៈសំខាន់ចំពោះ សិស្សានុសិស្ស និង មនុស្សទាំងអស់នៅលើពិភពលោក និងដោយថាមកពីស្នាដៃរបស់ជនបរទេសដែលស្រឡាញ់[[វប្បធម៌ខ្មែរ]] ឬស្រឡាញ់[[វិគីភីឌា]] ទើបនាំឱ្យមានការបង្កើត គេហទំព័រ[[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]នេះឡើង ។ សម្រាប់នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ[[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]រូបភាពចំនួន [[១០៣៤]] រូបភាពមានសមាជិកចំនួន [[១១០២២]]នាក់ ។ ==គោលបំណង == [[ឯកសារ:Kmwiki sidebar-1st-Sep-2008.png|right|240px||thumb|]]ទិសដៅក្នុងការបង្កើតវីគីភីឌាភាសាខ្មែរគឺដើម្បីបញ្ជ្រាបចំណេះដឹង ទាំងអស់ដល់សិស្សានុសិស្ស និង ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់គ្រប់គ្នាបានដឹង ។ ផលប្រយោជន៍ ដែលអ្នកបង្កើតនិងចូលជាសមាជិក នៅក្នុងវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ មានដូចជា ៖ * ចូលរួមចំណែកលើកស្ទួយ ភាសាខ្មែរលើប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណែត ដើម្បីបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងទៅទាំងអស់ទៅដល់មនុស្សនៅក្នុងពិភពលោកបានដឹង ពីប្រវត្តិសាស្រ្ត វប្បធម៌ អរិយធម៌ខ្មែរ ប្រពៃណីខ្មែរ * ចែករំលែក អ្វីៗដែលអ្នកមានដល់ ជនជាតិខ្មែរដទៃទៀត * ថែរក្សា គំនិត ឬ អត្ថបទដែលអ្នកមាននៅក្នុងប្រព័ន្ធ អ៊ីនធើណែត * អាចទទួលបាននូវចំណេះដឹងផ្សេងៗ តាមរយៈគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ * ក្លាយជាសមាជិកនៃ អ្នកដែលមានការរួមចំណែកជួយដល់វីគីភីឌាភាសាខ្មែរនៅក្នុងប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណែត * អាចធ្វើអោយសមាជិកដទៃទៀតនៅក្នុង [[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]] tស្គាល់អ្នកកាន់តែច្រើ់នឡើងៗ ជាការរួមចំណែកមួយដែលមានភាពល្អប្រសើរបំផុតដែលអ្នកបានចែករំលែកនូវចំណេះដឹងទាំងអស់នេះទៅ ជនរួមជាតិខ្មែរយើងអោយបានយល់ដឹងគ្រប់គ្នាជាការរួមចំណែក ដ៏ល្អប្រសើរក្នុងការ បង្កើនការអប់រំ ការសិក្សា ។ បើសិនបើអ្នកចំណាយពេលវេលា ដើម្បីចូលរួមក្នុងវីគីភីឌា ទាំងអស់ លោកអ្នកបានចំណាយពេលវេលាដ៏មានតម្លៃ របស់លោកអ្នកយ៉ាងមានប្រយោជន៍ ។ == ការបញ្ចូល == បំណងវិគីភីឌា គឺដើម្បីអោយអ្នកនិយាយ[[ភាសាខ្មែរ]] បានប្រើវិគីភីឌានូវភាសារបស់ខ្លួន។ វិគីភីឌាត្រូវបានសរសេរជាចើ្រនភាសា។ បំណងធំរបស់យើងគឺ ឱ្យមាន អត្ថបទច្រើនដូច វិគីភីឌា ជា​ភាសាអង់គេ្លស។ វិគីភីឌាគឺជាប្រភពផ្តល់ចំណេះដឹងល្អៗនិងពិសេសសំរាប់ យុវជនកម្ពុជា។ == សេចក្តីផ្តើម == វិគីភីឌាភាសាខ្មែរបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ[[២០០៥]] ជាពិសេសមកពីទឹកដៃរបស់ជនបរទេសដែលស្រឡាញ់វប្បធម៌ខ្មែរ ឬស្រឡាញ់វិគីភីឌា។ បច្ចុប្បន្ន វិគីភីឌាភាសាខ្មែរនៅមានទំហំតូចដោយហេតុថា: * ប្រជាជនខ្មែរភាគច្រើនជាអ្នកស្រែ(៩០%)។ មានខ្មែរតិចតូចដែលប្រើ[[កុំព្យូទ័រ]] និងអ៊ិនធឺណិត។ *ពលរដ្ឋខ្មែរដែលប្រើអិនធឺំណិត (Internet)គឺជាមនុស្សដែលធ្វើការជាមួយ[[អង្គការ]]អន្ដរជាតិ ឬក្រុមហ៊ុន។ *ប្រទេសខ្មែរត្រូវការ ការបង្កើតអោយមានជា សូហ្វវែរ(Software) សំរាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងការសរសេរភាសាខ្មែរនៅលើ[[អ៊ិនធឺណិត]] (Internet)។ == កាលបរិច្ឆេទសំខាន់ៗ == *ថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ[[២០០៥]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរបានកកើតឡើង។ *ថៃ្ងទី២០ [[ខែកុម្ភះ]] ឆ្នាំ[[២០០៧]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរមាន ១០០អត្ថបទ។ *ថៃ្ងទី១៣ [[ខែធ្នូ]] ឆ្នាំ[[២០០៧]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ៥០០អត្ថបទ។ *ថៃ្ងទី៣ [[ខែមិនា]] ឆ្នាំ[[២០០៨]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ១០០០អត្ថបទ។ *ថ្ងៃទី២៥ [[ខែវិច្ឆិកា]] ឆ្នាំ[[២០០៨]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ២០០០អត្ថបទ។ == មើលផងដែរ == * [[វិគីភីឌា]] * The Wikipedia Times: [http://thewikipediatimes.blogspot.com/2010/05/khmer-wikipedia.html Khmer Wikipedia]{{Dead link|date=វិច្ឆិកា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{វិគីភីឌាភាសា}} [[ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិគីភីឌា]] __លាក់មាតិកា____ផ្នែកមិនត្រូវកែប្រែ__ __DISAMBIG__ [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ]] 76avzw2ao2sevon29ypt9290uwtk2ut 342489 342486 2026-11-04T03:17:15Z TheRandomGoober 27248 Reverted two previous edits per [[WP:VAND]] 342489 wikitext text/x-wiki {{Inforbox គេហទំព័រ | name = [[ឯកសារ:Wikipedia-favicon.png|16px|Favicon of Wikipedia]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ | រូបថតអេក្រង់ = [[ឯកសារ:Khmer Wikipedia Main Page on 30th April 2008.png|280px|ទំព័រដើមនៃវិគីភីឌាភាសាខ្មែរថ្ងៃទី៣០មេសា២០០៨]] | collapsible = yes | caption = | logo = [[ឯកសារ:Wikipedia-logo-v2-km.svg]] | url = http://km.wikipedia.org/ | commercial = ទេ | ទីតាំង = ក្រុងម៉ៃអាមី រដ្ឋផ្ល័រីដា | type = សព្វវចនាធិប្បាយ លើអ៊ីនធឺណិត | ភាសា = [[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]] | registration = ជម្រេីស | ម្ចាស់ = [[មូលនិធិវិគីមេឌា]] | launch date = ថ្ងៃទី១៥ មករា ឆ្នាំ២០០៥ | អ្នកនិពន្ធ = }} '''វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ'''គឹជាគំរោងរបស់[[វិគីមេឌា]]។ វិគីភីឌា និង[[សព្វវចនាធិប្បាយ]] នៅលើអ៊ិនធឺណេត អាចឲ្យ អ្នកប្រើប្រាស់នៅលើ ពិភពលោកចូលរួមចំណែកបាន។ '''វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ'''អ្នកគ្រប់គ្នាពិតជា បានស្គាល់រួចមកហើយ នូវគេហទំព័រ [[km.Wikipedia.org]]។ វាគឺជាគេហទំព័រ ដែលអាចឲ្យ អ្នកប្រើប្រាស់សរសេរអត្ថបទផ្សេងៗ និងកែប្រែបានដោយសេរី។ បច្ចុប្បន្ននេះ វីគីភីឌាមានអត្ថបទជាច្រើនភាសា នៅលើពិភពលោក ហើយអ្វីដែលជាមោទនភាពជាបំផុតសម្រាប់ជនជាតិ[[ខ្មែរ]]នោះគឺនៅលើគេហទំព័រមួយនេះក៏មានជាភាសាខ្មែរយើងផងដែរ។ វីគីភីឌាជា[[ភាសាខ្មែរ]] ជាគេហទំព័រមួយក្នុងចំណោម គេហទំព័រទាំងអស់ដែលមានប្រយោជន៍ និង មានសារៈសំខាន់សម្រាប់ជនជាតិខ្មែរទាំងអស់នៅក្នុង[[ប្រទេសកម្ពុជា]] ក៏ដូចជាសម្រាប់មនុស្សទាំងអស់ដែលនិយាយជា[[ភាសាខ្មែរ]] ។ គេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ គឹជាគេហទំព័ររបស់ ជា[[អង្គការ]]មូលនិធិវីគីភីឌាដែល មានគោលដៅសរសេរអត្ថបទនានាដែលមានប្រយោជន៍ នៅលើប្រព័ន្ធ អ៊ីនធើណែត ។ គេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ បានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងវិស័យអប់រំលើប្រព័ន្ធ [[អ៊ីនធើណែត]]នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ននេះ ។ នៅក្នុងគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ លោកអ្នកអាចសរសេរ និង បង្កើតអត្ថបទជាភាសាខ្មែរ ដែលមានប្រយោជន៍ ដោយសេរីនិង មិនគិតថ្លៃ ។ វិគីភីឌា[[ភាសាខ្មែរ]]គឹជាគម្រោងរបស់[[វិគីមេឌា]] ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ[[មូលនិធិវិគីមេឌា]] ជា[[អង្គការ]]មិនរកប្រាក់កម្រៃឡើយ ។ វិគីភីឌា និង[[សព្វវចនាធិប្បាយ]] នៅលើ[[អ៊ិនធឺណែត]] អាចឱ្យ អ្នកប្រើប្រាស់នៅលើ ពិភពលោកចូលរួមចំណែកបាន គ្រប់គ្នា ។ បន្ទាប់ពី លោកអ្នកបានស្គាល់ពីគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរនេះរួចហើយ យើងខ្ញុំជាសមាជិកវីគីភីឌាសង្ឃឹមថា លោកអ្នកក៏ដូចជាសិស្ស និស្សិតទាំងអស់នឹងចូលរួមស្ថាបនាគេហទំព័រនេះ ដោយ ផ្ដល់នូវ អត្ថបទល្អៗ ដើម្បី ទុកជាឯកសារ ដល់ប្រជាពលរដ្ឋ សិស្ស និស្សិតទូទៅបានសិក្សាស្រាវជ្រាវ ហើយឯកសារទាំងនោះ នឹងរក្សាទុកគង់វង្សនៅជាកេរមរតក ដល់កូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយ តទៅទៀតផងដែរ ។ របៀបនៃការចូលជាសមាជិក របស់វីគីភីឌាជាភាសាខ្មែរ លោកអ្នកគ្រាន់តែ បង្កើតគណនី (Account) មួយ និង ធ្វើតាមអ្វីដែល វីគីភីឌាខ្មែរតម្រូវឱ្យធ្វើ ជាការស្រេច ។ == ប្រវត្តិ == [[ឯកសារ:Khmer Wikipedia Main Page on 30th April 2008.png|right|240px||thumb|[[ទំព័រដើម|ទំព័រដើមរបស់វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]]] [[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៥ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]បានកកើតឡើង។ ការបង្កើតឡើងនៅគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរនេះគឺជាគម្រោងរបស់អង្គការ មូលនិធិវីគីមេឌា ដោយអង្គការនេះធ្វើឡើងក្នុងគោលបំណង ចែករំលែកនូវ ចំណេះដឹង ប្រវត្តិសាស្ត្រនានា នៅក្នងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដូចជា ធ្វើការបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងទាំងអស់នេះ ទៅដល់មនុស្សនិង ប្រជាជនទាំងអស់នៅពិភពលោក ។ ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៥ នោះគឺវីគីភីឌាភាសាខ្មែរមាន ចំនួនតិចតូចបំផុត ។ រហូតមកដល់ ថ្ងៃទី ២០ ខែ កុម្ភះ ឆ្នាំ២០០៧ វីគីភីឌាមាន អត្ថបទចំនួន ១០០ អត្ថបទ ។ នៅថៃ្ងទី១៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៧ វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ៥០០អត្ថបទដែលធ្វើឱ្យគេហទំព័រ[[វីគីភីឌា]]មានការចាប់អារម្មណ៏ជាងមុន ។ ថៃ្ងទី៣ ខែមិនា ឆ្នាំ២០០៨ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]កើនបាន ១០០០អត្ថបទ។ ថ្ងៃទី២៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៨ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]កើនបាន ២០០០អត្ថបទ ។ ហើយសម្រាប់នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ [[វីគីភីឌា]]មានកើនឡើងបាន ចំនួន [[៣៦៥១]]អត្ថបទ (ចំណាត់ថ្នាក់លេខរៀងទី១៥៥ ក្នុងចំណោម ២៨៥ភាសា)។ អ្វីទាំងអស់នេះ គឺជាភាពរីកចម្រីន យ៉ាងឆាប់រហ័សបំផុត ។ មូលហេតុដែលនាំឱ្យគេបង្កើត វីគីភីឌាជាភាសាខ្មែរក៏ព្រោះតែ វាមានសារៈសំខាន់ចំពោះ សិស្សានុសិស្ស និង មនុស្សទាំងអស់នៅលើពិភពលោក និងដោយថាមកពីស្នាដៃរបស់ជនបរទេសដែលស្រឡាញ់[[វប្បធម៌ខ្មែរ]] ឬស្រឡាញ់[[វិគីភីឌា]] ទើបនាំឱ្យមានការបង្កើត គេហទំព័រ[[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]នេះឡើង ។ សម្រាប់នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ[[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]រូបភាពចំនួន [[១០៣៤]] រូបភាពមានសមាជិកចំនួន [[១១០២២]]នាក់ ។ ==គោលបំណង == [[ឯកសារ:Kmwiki sidebar-1st-Sep-2008.png|right|240px||thumb|]]ទិសដៅក្នុងការបង្កើតវីគីភីឌាភាសាខ្មែរគឺដើម្បីបញ្ជ្រាបចំណេះដឹង ទាំងអស់ដល់សិស្សានុសិស្ស និង ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់គ្រប់គ្នាបានដឹង ។ ផលប្រយោជន៍ ដែលអ្នកបង្កើតនិងចូលជាសមាជិក នៅក្នុងវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ មានដូចជា ៖ * ចូលរួមចំណែកលើកស្ទួយ ភាសាខ្មែរលើប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណែត ដើម្បីបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងទៅទាំងអស់ទៅដល់មនុស្សនៅក្នុងពិភពលោកបានដឹង ពីប្រវត្តិសាស្រ្ត វប្បធម៌ អរិយធម៌ខ្មែរ ប្រពៃណីខ្មែរ * ចែករំលែក អ្វីៗដែលអ្នកមានដល់ ជនជាតិខ្មែរដទៃទៀត * ថែរក្សា គំនិត ឬ អត្ថបទដែលអ្នកមាននៅក្នុងប្រព័ន្ធ អ៊ីនធើណែត * អាចទទួលបាននូវចំណេះដឹងផ្សេងៗ តាមរយៈគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ * ក្លាយជាសមាជិកនៃ អ្នកដែលមានការរួមចំណែកជួយដល់វីគីភីឌាភាសាខ្មែរនៅក្នុងប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណែត * អាចធ្វើអោយសមាជិកដទៃទៀតនៅក្នុង [[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]] tស្គាល់អ្នកកាន់តែច្រើ់នឡើងៗ ជាការរួមចំណែកមួយដែលមានភាពល្អប្រសើរបំផុតដែលអ្នកបានចែករំលែកនូវចំណេះដឹងទាំងអស់នេះទៅ ជនរួមជាតិខ្មែរយើងអោយបានយល់ដឹងគ្រប់គ្នាជាការរួមចំណែក ដ៏ល្អប្រសើរក្នុងការ បង្កើនការអប់រំ ការសិក្សា ។ បើសិនបើអ្នកចំណាយពេលវេលា ដើម្បីចូលរួមក្នុងវីគីភីឌា ទាំងអស់ លោកអ្នកបានចំណាយពេលវេលាដ៏មានតម្លៃ របស់លោកអ្នកយ៉ាងមានប្រយោជន៍ ។ == ការបញ្ចូល == បំណងវិគីភីឌា គឺដើម្បីអោយអ្នកនិយាយ[[ភាសាខ្មែរ]] បានប្រើវិគីភីឌានូវភាសារបស់ខ្លួន។ វិគីភីឌាត្រូវបានសរសេរជាចើ្រនភាសា។ បំណងធំរបស់យើងគឺ ឱ្យមាន អត្ថបទច្រើនដូច វិគីភីឌា ជា​ភាសាអង់គេ្លស។ វិគីភីឌាគឺជាប្រភពផ្តល់ចំណេះដឹងល្អៗនិងពិសេសសំរាប់ យុវជនកម្ពុជា។ == សេចក្តីផ្តើម == វិគីភីឌាភាសាខ្មែរបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ[[២០០៥]] ជាពិសេសមកពីទឹកដៃរបស់ជនបរទេសដែលស្រឡាញ់វប្បធម៌ខ្មែរ ឬស្រឡាញ់វិគីភីឌា។ បច្ចុប្បន្ន វិគីភីឌាភាសាខ្មែរនៅមានទំហំតូចដោយហេតុថា: * ប្រជាជនខ្មែរភាគច្រើនជាអ្នកស្រែ(៩០%)។ មានខ្មែរតិចតូចដែលប្រើ[[កុំព្យូទ័រ]] និងអ៊ិនធឺណិត។ *ពលរដ្ឋខ្មែរដែលប្រើអិនធឺំណិត (Internet)គឺជាមនុស្សដែលធ្វើការជាមួយ[[អង្គការ]]អន្ដរជាតិ ឬក្រុមហ៊ុន។ *ប្រទេសខ្មែរត្រូវការ ការបង្កើតអោយមានជា សូហ្វវែរ(Software) សំរាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងការសរសេរភាសាខ្មែរនៅលើ[[អ៊ិនធឺណិត]] (Internet)។ == កាលបរិច្ឆេទសំខាន់ៗ == *ថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ[[២០០៥]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរបានកកើតឡើង។ *ថៃ្ងទី២០ [[ខែកុម្ភះ]] ឆ្នាំ[[២០០៧]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរមាន ១០០អត្ថបទ។ *ថៃ្ងទី១៣ [[ខែធ្នូ]] ឆ្នាំ[[២០០៧]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ៥០០អត្ថបទ។ *ថៃ្ងទី៣ [[ខែមិនា]] ឆ្នាំ[[២០០៨]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ១០០០អត្ថបទ។ *ថ្ងៃទី២៥ [[ខែវិច្ឆិកា]] ឆ្នាំ[[២០០៨]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ២០០០អត្ថបទ។ == មើលផងដែរ == * [[វិគីភីឌា]] * The Wikipedia Times: [http://thewikipediatimes.blogspot.com/2010/05/khmer-wikipedia.html Khmer Wikipedia]{{Dead link|date=វិច្ឆិកា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{វិគីភីឌាភាសា}} [[ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិគីភីឌា]] __លាក់មាតិកា__ __ផ្នែកមិនត្រូវកែប្រែ__ __DISAMBIG__ [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ]] ecbbpbr48kffukv4bwewk7j9fpg4f8k 0 5760 342499 342145 2026-11-04T10:02:56Z CommonsDelinker 142 Removing [[:c:File:Cambodian_Reil.jpg|Cambodian_Reil.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Banknotes of Cambodia|]]. 342499 wikitext text/x-wiki {{Infobox Currency | currency_name_in_local = [[File:Cambriel.svg|25px]] <br /> រៀលកម្ពុជា/រៀលខ្មែរ | image_1 = [[File:1000 Cambodian Riels - 2016.jpg|250px]] [[File:50000 riel reverse.jpg|250px]] | image_title_1 = ក្រដាសប្រាក់រៀល | iso_code = KHR | using_countries = {{KHM}} (ជាមួយនឹងលុយ [[ដុល្លារអាមេរិក|ដុល្លារអាមេរិក]]) | inflation_rate = ២.៩% | inflation_source_date = ''[http://www.worldbank.org/en/country/cambodia]'', ២០១៣ ធនាគារពិភពលោក | subunit_ratio_1 = 1/10 | subunit_name_1 = កាក់ | subunit_ratio_2 = 1/100 | subunit_name_2 = សេន (ទាំងពីរ, ការប្រើដ៏កម្រ) | symbol = {{big| ៛}} | used_coins = ២០ ១០០ ២០០ ៥០០ រៀល | frequently_used_banknotes = ៥០ ១០០ ៥០០ ១,០០០ ២,០០០ ៥,០០០ ១០,០០០ ២០,០០០ ៥០,០០០ រៀល | rarely_used_banknotes = ៥០ ២០០ ១០០,០០០ រៀល | issuing_authority = [[ធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា]] | issuing_authority_website = [http://www.nbc.org.kh] }} '''រៀល''' ({{lang-en|Riel}}; និមិត្តសញ្ញា ៖ '''៛'''; កូដ ៖ '''KHR''') គឺជារូបិយប័ណ្ណជាតិរបស់ប្រទេស[[កម្ពុជា]] ។ នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៥៣ និងខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧៥ មានប្រាក់រៀលពីរផ្សេងគ្នាដែលចេញដំបូង ។ នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៧៥ និង១៩៨០ ប្រទេសនេះមិនមានប្រព័ន្ធរូបិយវត្ថុទេ ។ រូបិយប័ណ្ណទី ២ ដែលមានឈ្មោះថារៀលផងដែរត្រូវបានចេញផ្សាយចាប់តាំងពីថ្ងៃទី២០ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៨០ ។ ជំនឿដែលពេញនិយមបានបង្ហាញថាឈ្មោះរូបិយប័ណ្ណនេះបានមកពីត្រីមេគង្គរៀល[[ទន្លេមេគង្គ]] ។ វាទំនងជាថាឈ្មោះបានមកពីមាតិកាប្រាក់ខ្ពស់ម៉ិកស៊ិកត្រូវបានប្រើដោយពាណិជ្ជករ[[ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី]] [[ប្រទេសឥណ្ឌា]]និង[[ប្រទេសចិន]]នៅពាក់កណ្ដាលសតវត្សរ៍ទី១៩ ។ == ប្រាក់រៀលលើកដំបូង ១៩៥៣ - ១៩៧៥ == នៅឆ្នាំ១៩៥៣ សាខានៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាដេប៉ាតឺម៉ង់ឌឺខេមបូឌាប្រទេសឡាវនិងវៀតណាម (Institut d'Émission des États du Cambodge, du Laos et du Vietnam) បានចេញក្រដាសប្រាក់ពីរខ្ទង់ជាផៃស្ទឺរនិងប្រាក់រៀលដោយគិតជាប្រាក់រៀល។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះសាខាពីរផ្សេងទៀតនៃវិទ្យាស្ថានមានការរៀបចំប្រហាក់ប្រហែលនឹងអេងនៅវៀតណាមខាងត្បូងនិងប្រាក់រៀលនៅឡាវ។ ផៃស្ទីសខ្លួនវាបានមកពីបំណែកអេស្ប៉ាញចំនួនប្រាំបី (ប៉េសូ) ។ ដំបូងប្រាក់រៀលត្រូវបានបែងចែកជា១០០សេនតែម (ហៅកាត់ជាសេនលើកាក់) ប៉ុន្តែប្រាក់នេះបានផ្លាស់ប្តូរនៅឆ្នាំ១៩៥៩ ដល់១០០សេន ។ ក្នុងរយៈពេលពីរបីឆ្នាំដំបូងប្រាក់រៀលនិងផៃស្ទ្រីបានសាយភាយជាមួយគ្នា ។ ក្រដាសប្រាក់រៀលដំបូងក៏ត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះតាមផៃស្ទ្រីតដែរ ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី១ ឆ្នាំ១៩៥៥ - ៥៦ ៖ ១រៀល ៥រៀល ១០រៀល និង៥០រៀល ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី២ ឆ្នាំ១៩៥៦ ៖ ១រៀល ២០រៀល ៥០រៀល ១០០រៀល និង៥០០រៀល ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី៣ ឆ្នាំ១៩៦៣ ៖ ៥រៀល ១០រៀល និង១០០រៀល។ * ការបោះពុម្ពលើកទី៤ ឆ្នាំ១៩៧២ ៖ ១០០រៀល* ៥០០រៀល ១,០០០រៀល* និង៥០០០រៀល* ។ (*មិនបានចេញបោះពុម្ពផ្សាយ) === កាក់សម័យរាស្រ្តនិយម === កាក់១០ ២០ និង៥០សេននៃឆ្នាំ១៩៥៣ និងកាក់សេនត្រូវបានធ្វើពីអាលុយមីញ៉ូមហើយមានទំហំដូចគ្នានឹងកាក់ដែលត្រូវគ្នានិងកាក់ស៊ូ (Su) កាក់របស់ឡាវនិងវៀតណាមខាងត្បូង (ទោះបីគ្មានកាក់ឡាវក៏ដោយ) ។ កាក់ ១រៀល ដែលមានទំហំប៉ុនកាក់នីកែលអាមេរិកត្រូវបានចេញនៅឆ្នាំ១៩៧០ ដែលជាផ្នែកមួយនៃកម្មវិធីរបស់អង្គការស្បៀងអាហារនិងកសិកម្មរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ប៉ុន្តែមិនត្រូវបានដោះលែងទេប្រហែលជាដោយសារការផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលរបស់ព្រះនរោត្តមសីហនុដោយលន់ណុល ។ ===អត្រាប្ដូរប្រាក់សម័យសង្គមរាស្ត្រនិយម=== {| class="wikitable sortable" |- ! ល.រ. !! កាលបរិច្ឆេទ !! រៀល (៛) !! ដុល្លារអាមេរិក ($) !! ដុល្លារអាមេរិក ($) !! រៀល (៛) !! ពិពណ៌នា |- | ១ || ១៩៦០ - ១៩៦៨ || ១៛ || ០.០២៨៦$ || ១$ || ៣៥៛ || ទិន្នន័យទាញបានពី [[Fxtop Company]]<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=01&MM1=01&YYYY1=1959&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=01&MM2=01&YYYY2=1968&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២ || ១៩៦៩ || ១៛ || ០.០២៣០$ || ១$ || ៤៣.៥៥៨៣៛ || ប្រាក់រៀលថយតម្លៃ ១៩.៦៥% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារឡើង ២៤.៤៥% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីចុងឆ្នាំ១៩៦៨<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=31&MM1=12&YYYY1=1968&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=31&MM2=12&YYYY2=1969&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣ || ០១ មករា ដល់ ១៧ មីនា ១៩៧០ || ១៛ || ០.០១៨០$ || ១$ || ៥៥.៥៤៛ || ប្រាក់រៀលថយតម្លៃ ២១.៥៧% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និង ប្រាក់ដុល្លារឡើង ២៧.៥១% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីចុងឆ្នាំ១៩៦៩<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=31&MM1=12&YYYY1=1969&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=31&MM2=12&YYYY2=1970&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |} ===អត្រាប្ដូរប្រាក់សម័យសាធារណរដ្ឋខ្មែរ=== {| class="wikitable sortable" |- ! ល.រ. !! កាលបរិច្ឆេទ !! រៀល(៛) !! ដុល្លារអាមេរិក ($) !! ដុល្លារអាមេរិក ($) !! រៀល(៛) !! ពិពណ៌នា |- | ១ || ១៨ មីនា ដល់ ៣១ ធ្នូ ១៩៧០ || ១៛ || ០.០១៨០$ || ១$ || ៥៥.៥៤ ៛ || ប្រាក់រៀលថយតម្លៃ ២១.៥៧% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារឡើង ២៧.៥១% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីចុងឆ្នាំ១៩៦៩<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=31&MM1=12&YYYY1=1969&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=31&MM2=12&YYYY2=1970&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២ || ១៩៧១ || ១៛ || ០.០១៣២$ || ១$ || ៧៥.៨២១៧៛ || ប្រាក់រៀលថយតម្លៃ ២៦.៧៥% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារឡើង ៣៦.៥២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីចុងឆ្នាំ១៩៧០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=31&MM1=12&YYYY1=1970&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=31&MM2=12&YYYY2=1971&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣ || ១៩៧២ || ១៛ || ០.០០៦២$ || ១$ || ១៦២.២៥៛ || ប្រាក់រៀលថយតម្លៃ ៥៣.២៧% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារឡើង ១១៣.៩៩% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីចុងឆ្នាំ១៩៧១។<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=31&MM1=12&YYYY1=1971&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=31&MM2=12&YYYY2=1972&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> តម្លៃអង្ករលេខមួយប្រហែល ៧៣៤៛/បាវ ប្រាក់បំណាច់[[តំណាងរាស្ត្រ]] ១០.០០០៛ មុនថ្ងៃទី៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៧២ ក្រោយថ្ងៃនោះគឺតម្លៃ២,២០០៛/បាវ [[ប្រាក់បំណាច់]]តំណាងរាស្ត្រ ៣០,០០០៛ ។ <ref>សៀវភៅ [[វិចារណកថា ឌុក រ៉ាស៊ី]] [[អត្ថបទ]]លេខ៥៧ ចំណងជើង អយុត្តិធម៌ក្នុងសង្គមជាតិ ទំព័រ១៩៨</ref> |- | ៤ || ១៩៧៣ - ១៦ មេសា ១៩៧៥ || ១៛ || ០.០០៤១$ || ១$ || ២៤៤.៩១៦៧៛ || ប្រាក់រៀលថយតម្លៃ ៣៣.៧៥% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និង ប្រាក់ដុល្លារឡើង ៥០.៩៥% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីចុងឆ្នាំ១៩៧២<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=31&MM1=12&YYYY1=1972&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=16&MM2=04&YYYY2=1975&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |} == ខ្មែរក្រហម ១៩៧៥ – ១៩៨០, ១៩៩៣ – ១៩៩៩ == ទោះបីខ្មែរក្រហមបោះពុម្ពក្រដាសប្រាក់ក៏ដោយ កំណត់ចំណាំទាំងនេះមិនត្រូវបានចេញទេ ព្រោះលុយត្រូវបានលុបចោលបន្ទាប់ពីខ្មែរក្រហមកាន់កាប់ប្រទេស ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី៥ ឆ្នាំ១៩៧៥ ៖ ០.១រៀល (១កាក់) ០.៥រៀល (៥កាក់) ១រៀល ៥រៀល ១០រៀល ៥០រៀល និង១០០រៀល ។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៣ ពួកគេបានបោះពុម្ពក្រដាសប្រាក់គ្រប់ពណ៌សម្រាប់ការប្រើប្រាស់មានកំណត់លើទឹកដីដែលគ្រប់គ្រងដោយពួកគេ ។ ===អត្រាប្ដូរប្រាក់=== {| class="wikitable sortable" |- ! ល.រ. !! កាលបរិច្ឆេទ !! រៀល(៛) !! ដុល្លារអាមេរិក ($) !! ដុល្លារអាមេរិក ($) !! រៀល(៛) !! ពិពណ៌នា |- | ១ || ១៧ មេសា ១៩៧៥ - ៦ មករា ១៩៧៩ || ១៛ || ០.០០៤១$ || ១$ || ២៤៤.៩១៦៧៛ || ប្រាក់រៀលថយតម្លៃ ០.០០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារឡើង ០.០០% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីចុងឆ្នាំ១៩៧៥<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=31&MM1=12&YYYY1=1972&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=16&MM2=04&YYYY2=1975&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |} == ប្រាក់រៀលទីពីរ ១៩៨០ – បច្ចុប្បន្ន == បន្ទាប់ពីការលុកលុយរបស់វៀតណាមនៅឆ្នាំ១៩៧៨ ប្រាក់រៀលត្រូវបានបង្កើតជារូបិយប័ណ្ណជាតិរបស់កម្ពុជាឡើងវិញនៅថ្ងៃទី១ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៨០ ដំបូងក្នុងតម្លៃ៤រៀល ស្មើនឹង១ដុល្លារអាមេរិក ។ វាត្រូវបានបែងចែកជា១០កាក់ ឬ១០០សេន ។ ដោយសារតែមិនមានប្រាក់សម្រាប់វាដើម្បីជំនួសនិងសេដ្ឋកិច្ចដែលមានការរំខានធ្ងន់ធ្ងររដ្ឋាភិបាលកណ្តាលបានប្រគល់ប្រាក់ថ្មីទៅឱ្យប្រជាជនដើម្បីលើកទឹកចិត្តដល់ការប្រើប្រាស់របស់ខ្លួន ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី៦ ឆ្នាំ១៩៧៩ ៖ ០.១រៀល (១កាក់) ០.២រៀល (២កាក់) ០.៥រៀល (៥កាក់) ១រៀល ៥រៀល ១០រៀល ២០រៀល និង៥០រៀល ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី៧ ឆ្នាំ១៩៨៧ ៖ ៥រៀល និង១០រៀល ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី៨ ឆ្នាំ១៩៩០ - ៩២ ៖ ៥០រៀល ១០០រៀល និង៥០០រៀល ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី៩ ឆ្នាំ១៩៩២ - ៩៣ ៖ ២០០រៀល ១,០០០រៀល* និង២,០០០រៀល* ។ (*មិនបានចេញបោះពុម្ពផ្សាយ) * ការបោះពុម្ពលើកទី១០ ឆ្នាំ១៩៩៥ ៖ ១,០០០រៀល ២,០០០រៀល ៥,០០០រៀល ១០,០០០រៀល ២០,០០០រៀល ៥០,០០០រៀល និង១០០,០០០រៀល ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី១១ ឆ្នាំ១៩៩៥ - ៩៩ ៖ ១០០រៀល ២០០រៀល ៥០០រៀល និង១,០០០រៀល ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី១២ ឆ្នាំ២០០១ - ០៧ ៖ ៥០រៀល ១០០រៀល ៥០០រៀល ១,០០០រៀល ២,០០០រៀល ៥,០០០រៀល ១០,០០០រៀល ៥០,០០០រៀល ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី១៣ ឆ្នាំ២០០៨ - ១៣ ៖ ១០០រៀល ៥០០រៀល ១,០០០រៀល ២,០០០រៀល ១០,០០០រៀល ២០,០០០រៀល ៥០,០០០រៀល និង១០០,០០០រៀល ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី១៤ ឆ្នាំ២០១៦ ៖ ១,០០០រៀល និង៥,០០០រៀល ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី១៥ ឆ្នាំ២០១៨ ៖ ២០,០០០រៀល ។ ===អត្រាប្ដូរប្រាក់សម័យសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា=== {| class="wikitable sortable" |- ! ល.រ. !! កាលបរិច្ឆេទ !! រៀល(៛) !! ដុល្លារអាមេរិក ($) !! ដុល្លារអាមេរិក ($) !! រៀល(៛) !! ពិពណ៌នា |- | ១ || ៧ មករា ១៩៧៩ - ២៨ មេសា ១៩៨៩ || ១៛ || ០.០០៤១$ || ១$ || ២៤៤.៩១៦៧៛ || ប្រាក់រៀលថយតម្លៃ ០.០០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារឡើង ០.០០% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីចុងឆ្នាំ១៩៧៩<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=06&MM1=01&YYYY1=1974&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=28&MM2=04&YYYY2=1989&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |} ===អត្រាប្ដូរប្រាក់សម័យរដ្ឋកម្ពុជា=== {| class="wikitable sortable" |- ! ល.រ. !! កាលបរិច្ឆេទ !! រៀល (៛) !! ដុល្លារអាមេរិក ($) !! ដុល្លារអាមេរិក ($) !! រៀល (៛) !! ពិពណ៌នា |- | ១ || ២៩ មេសា ដល់ ៣១ ធ្នូ ១៩៨៩ || ១៛ || ០.០០៤១$ || ១$ || ២៤៤.៩១៦៧៛ || ប្រាក់រៀលថយតម្លៃ ០.០០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារឡើង ០.០០% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី០៥ មេសា ឆ្នាំ១៩៧៤<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=01&MM1=01&YYYY1=1989&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=31&MM2=12&YYYY2=1989&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២ || ១ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៦.២៥៛ || ប្រាក់រៀលថយតម្លៃ ៤២.៥៤% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារឡើង ៧៤.០៤% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៥ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៤<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=05&MM1=04&YYYY1=1974&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=01&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣ || ២ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២៥.១៤៤៧៛ || ប្រាក់រៀលកើនតម្លៃ ០.២៦% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារថយតម្លៃ ០.២៦% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=01&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=02&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៤ || ៣ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤៣០.១៩៨២៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -១.១៧% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +១.១៩% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=02&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=03&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៥ || ៤ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៨.៦១៣៣៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៣៧% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៣៧% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៣ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=03&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=04&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៦ || ៥-៧ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៦.៧០៧៥៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៤៥% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៤៤% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៤ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=04&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=05&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៧ || ៨ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២១.៧១០៨៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +១.១៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -១.១៧% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៧ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=07&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=08&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៨ || ៩ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២១.៦៦៥៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.០១% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.០១% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៨ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=08&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=09&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៩ || ១០ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៩.៨១០៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៤៤% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៤៤% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៩ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=09&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=10&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ១០ || ១១ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២២.២៩៧៩៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៥៩% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៥៩% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១០ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=10&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=11&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ១១ || ១២ - ១៤ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២១.៤៨៤១៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.១៩% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.១៩% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១១ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=11&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=12&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ១២ || ១៥ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២១.១៣២៣៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.០៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.០៨% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៤ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=14&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=15&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ១៣ || ១៦ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៦.៩១៤៩៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -១.៣៥% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +១.៣៧% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=15&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=16&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ១៤ || ១៧ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២៤.០៣៧៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៦៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៦៧% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៦ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=15&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=16&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ១៥ || ១៨ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៥.៨០៩០៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៤២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៤២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៧ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=15&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=16&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ១៦ || ១៩ - ២១ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៩.២៧៤១៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៨១% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៨១% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៨ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=15&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=16&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ១៧ || ២២ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៩.៤០០៧៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.០៣% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.០៣% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២១ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=21&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=22&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ១៨ || ២៣ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៦.៨៩៣៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៥៩% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៥៨% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២២ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=22&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=23&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ១៩ || ២៤ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២១.៤៥៦២៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +១.២៩% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -១.២៧% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=23&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=24&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២០ || ២៥ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២២.៤៨៣៥៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.២៤% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.២៤% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=24&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=25&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២១ || ២៦-២៨ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២២.៤០៦៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.០២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.០២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៥ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=25&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=26&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២២ || ២៩ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៨.៧៩២៦៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៨៦% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៨៦% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=28&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=29&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២៣ || ៣០ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៩.៤៣៧២៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.១៥% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.១៥% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៩ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=29&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=30&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២៤ || ៣១ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០,០០២៤$ || ១$ || ៤២០,៣៩៥៧៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០,២៣% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០,២៣% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៣០ មករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=30&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=31&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២៥ || ១ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៩.៨៧៩៦៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.១២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.១២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៣១ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=30&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=31&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២៦ || ២ - ៤ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២០.៣៨១៨៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.១២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.១២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=30&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=31&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២៧ || ៥ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៨.៩៧៨៥៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៣៣% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៣៣% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=04&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=05&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២៨ || ៦ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៣.៧១៩៧៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +១.២៧% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -១.២៦% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=05&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=06&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២៩ || ៧ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៣.៣៤៧២៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.០៩% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.០៩% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៦ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=06&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=07&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣០ || ៨ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៦.៧៥៤៧៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៨២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៨២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=07&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=08&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣១ || ៩ - ១១ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៧.៧៣៨៦៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.២៤% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.២៤% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=08&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=09&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣២ || ១២ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៧.៩៧៥១៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.០៦% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.០៦% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=11&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=12&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣៣ || ១៣ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២០.៨០៥៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៦៧% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៦៨% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១២ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=12&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=13&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣៤ || ១៤ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៨.០៣៦៨៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៦៦% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៦៦% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៣ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=13&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=14&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣៥ || ១៥ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៨.៩៥១០៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.២២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.២២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=14&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=15&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣៦ || ១៦ - ១៨ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២២.៣៦៤៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៨១% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៨១% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=15&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=16&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣៧ || ១៩ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០,០០២៤$ || ១$ || ៤១៧.៨៣១១៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +១.០៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -១.០៧% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=18&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=19&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣៨ || ២០ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០,០០២៤$ || ១$ || ៤១៧.៦០១៧៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.០៥% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.០៥% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=19&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=20&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣៩ || ២១ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៥.៥២៧៩៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៥% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៥% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២០ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=20&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=21&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៤០ || ២២ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៦.៨៧៤០៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៣២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៣២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=21&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=22&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៤១ || ២៣ - ២៥ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៧.១៩១៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.០៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.០៨% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២២ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[hhttps://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=22&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=23&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៤២ || ២៦ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៩.៦២៣៧៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៥៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៥៨% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=25&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=26&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៤៣ || ២៧ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២០.៨៩៩២៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៣០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៣០% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=26&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=27&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៤៤ || ២៨ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២១.០៥៩២៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.០៤% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.០៤% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=27&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=28&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៤៥ || ១ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៥.៧៦២៧៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -១.១០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +១.១២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=28&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=01&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៤៦ || ២​ - ៤ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៦.៥៥០៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.១៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.១៨% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=01&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=02&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៤៧ || ៥ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២៤.០៤៧៩៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៥៩% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៥៩% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៤ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=04&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=05&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៤៨ || ៦ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២៣.១៩៥៧៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.២០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.២០% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៥ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=05&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=06&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៤៩ || ៧ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២៥.៣៥០៥៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៥១% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៥១% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៦ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=06&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=07&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៥០ || ៨ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២៤.៤៣៦៥៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.២២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.២១% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៧ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=07&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=08&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៥១ || ៩ - ១១ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២៥.២៧៩៥៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.២០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតំលៃ +០.២០% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=08&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=09&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៥២ || ១២ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៦.៩៣៦៣៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៣៩% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតំលៃ +០.៣៩% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១១ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=11&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=12&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៥៣ || ១៣ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៩.១៨០១៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៥២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៥៣% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១២ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=12&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=13&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៥៤ || ១៤ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៨.៣១៧៩៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.២០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.២០% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៣ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=13&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=14&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៥៥ || ១៥ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៧.៦៧៨០៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.១៥% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.១៥% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៤ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=14&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=15&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៥៦ || ១៦-១៨ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២៤.៦៥៥៨៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៧១% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៧១% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៥ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=15&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=16&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៥៧ || ១៩ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២១.៤៥២៧៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៧៦% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៧៥% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=18&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=19&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៥៨ || ២០ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២២.១៣៣៥៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.១៦% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.១៦% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=19&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=20&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៥៩ || ២១ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៦.៧៣៩៧៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -១.០៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +១.០៩% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២០ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=20&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=21&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៦០ || ២២ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៧.៨៣២៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.២៦% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.២៦% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២១ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=21&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=22&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៦១ || ២៣-២៥ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៦.៦៣៦១៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.២៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.២៨% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២២ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=22&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=23&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៦២ || ២៦ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៧.៣០៥១៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.១៦% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.១៦% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៥ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=25&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=26&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៦៣ || ២៧ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៧.៤៨៤៣៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.០៤% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.០៤% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=26&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=27&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៦៤ || ២៨ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៦.៥៧៥៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.២១% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.២១% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៧ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=27&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=28&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៦៥ || ២៩ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២៤.០៩៧៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៥៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៥៨% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=28&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=29&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៦៦ || ៣០ - ៣១ មីនា - ១ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២២.២៣៤៩៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៤៤% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៤៤% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៩ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=29&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=30&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៦៧ || ២ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២៤.៣៣៧៥៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០​.៥០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៥០% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=01&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=02&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៦៨ || ៣ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២៣.៩៣៥១៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.០៩% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.០៩% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=02&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=03&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៦៩ || ៤ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២២.៧៣២៣៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.២៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.២៨% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៣ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=03&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=04&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៧០ || ៥ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២២.៩៧០៩៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.០៦% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.០៦% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៤ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=04&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=05&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៧១ || ៦ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២២.៥៤៦៥៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.១០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.១០% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៥ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=05&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=06&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៧២ || ៦ - ៨ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២២.៥៤៦៥៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.១០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.១០% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៦ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០​<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=05&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=06&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៧៣ || ៩ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២១.០៩៤០៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៣៤% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៣៤% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៨ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=08&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=09&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៧៤ || ១០ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២១.៥៨៨៧៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.១២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.១២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៩ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=09&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=10&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៧៥ || ១១ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៧.៨៩២៨៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៨៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៨៨% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=10&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=11&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៧៦ || ១២-១៦ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៨,០០៥៩៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.០៣% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.០៣% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១១ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=11&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=12&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៧៧ || ១៧ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៩.៥១៦៦៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៣៦% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៣៦% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៦ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=16&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=17&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៧៨ || ១៨ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៨.៩៤០៧៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.១៤% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.១៤% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=17&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=18&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៧៩ || ១៩ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៦.៩៤២៣៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៤៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៤៨% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៨ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=18&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=19&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៨០ || ២០ - ២២ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៨.៩៧៥១៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៤៩% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៤៩% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=19&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=20&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៨១ || ២៣ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២២.៣៥៣៩៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៨០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៨១% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២២ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=22&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=23&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៨២ || ២៤ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២២.៤៣៤៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ - ០.០២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.០២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=23&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=24&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៨៣ || ២៥ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២១.៥០៥០៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.២២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.២២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=24&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=25&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៨៤ || ២៦ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៧.៤៧៨៥៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៩៦% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៩៦% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៥ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=25&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=26&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៨៥ || ២៧ - ២៩ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៩.១៣៧១៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៤០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៤០% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=26&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=27&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៨៦ || ៣០ មេសា - ០១ ឧសភា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៨.៧៦៥១៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.០៩% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.០៩% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៩ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=29&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=30&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៨៧ || ០២ ឧសភា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៩.៦៨២៥៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.២២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.២២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី០១ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=01&MM1=05&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=02&MM2=05&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |} ===អត្រាប្ដូរប្រាក់សម័យអ៊ុនតាក់=== ===អត្រាប្ដូរប្រាក់សម័យព្រះរាជាណាចក្រទីពីរមកដល់បច្ចុប្បន្ន=== === ក្រដាសប្រាក់ដែលត្រូវបានចេញនាពេលបច្ចុប្បន្ន === * ១០០រៀល (បោះពុម្ភផ្សាយថ្ងៃទី៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០០១ និងថ្ងៃទី១៤ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៥) * ៥០០រៀល (បោះពុម្ភផ្សាយថ្ងៃទី៤ ខែមេសា ឆ្នាំ២០០២ និងថ្ងៃទី១៤ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៤) * ១,០០០រៀល (បោះពុម្ភផ្សាយថ្ងៃទី៦ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៦ និង ថ្ងៃទី២៥ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៧) * ២,០០០រៀល (បោះពុម្ភផ្សាយថ្ងៃទី៣ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៨ និងថ្ងៃទី៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៣) * ៥,០០០រៀល (បោះពុម្ភផ្សាយថ្ងៃទី៤ ខែមេសា ឆ្នាំ២០០១ និងថ្ងៃទី២៥ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៧) * ១០,០០០រៀល (បោះពុម្ភផ្សាយថ្ងៃទី៤ ខែមេសា ឆ្នាំ២០០១ និងថ្ងៃទី៧ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៥) * ១៥,០០០រៀល (បោះពុម្ភផ្សាយថ្ងៃទី២ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៩) * ២០,០០០រៀល (បោះពុម្ភផ្សាយថ្ងៃទី៧ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០០៨ និងថ្ងៃទី១៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៨) * ៥០,០០០រៀល (បោះពុម្ភផ្សាយថ្ងៃទី៦ ខែមេសា ឆ្នាំ២០០១ និងថ្ងៃទី៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៤) * ១០០,០០០រៀល (បោះពុម្ភផ្សាយថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៣) {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- ! colspan="2" | រូបភាព !! rowspan="2" | តម្លៃមុខ !! rowspan="2" | វិមាត្រ !! rowspan="2" | ពណ៌ចម្បង !! colspan="2" | ការពិពណ៌នា !! colspan="4" | កាលបរិច្ឆេទនៃ |- ! ផ្នែកខាងមុខ !! ផ្នែកខ្នង !! ផ្នែកខាងមុខ !! ផ្នែកខ្នង !! ការបោះពុម្ព !! ចេញផ្សាយ !! នការដកប្រាក់ !! នការបញ្ឈប់ |- | align="center" bgcolor="#000000" | | align="center" bgcolor="#000000" |[[Image:Cambodia 2002 50r reverse.jpg|100px]] | ៥០រៀល | ១៣០×៦០មិល្លីម៉ែត្រ | ​ត្នោត​ចាស់និងលឿងត្នោត | [[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]] | ទំនប់ | ២០០២ | ២៩ សីហា ២០០២ | | current |- | align="center" bgcolor="#000000" |[[File:100_riel_2001_obverse.jpg|100px]] | align="center" bgcolor="#000000" |[[File:100_riel_2001_reverse.jpg|100px]] | ១០០រៀល | ១៣០×៦០មិល្លីម៉ែត្រ | ពណ៌ស្វាយត្នោតនិងបៃតង | [[វិមានឯករាជ្យ]] | សាលា | ២០០១ | ៩ សីហា ២០០១ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="#000000" | | align="center" bgcolor="#000000" | | ១០០រៀល | ១៣៨×៦៤មិល្លីម៉ែត្រ | ទឹកក្រូចនិងពណ៌ត្នោត | នាគ(ពស់ទេវកថា) ក្បាល ព្រះពុទ្ធ សម្តេចនរោត្តមសីហនុជាព្រះសង្ឃវ័យក្មេង | រូបចម្លាក់ខ្មែរ វត្តព្រះកែវមរកត ពុទ្ធ | ២០១៤ | ១៤ មករា ២០១៥ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="#000000" |[[Image:Cambodia 2004 500r obverse.jpg|100px]] | align="center" bgcolor="#000000" | | ៥០០រៀល | ១៣៨×៦៤មិល្លីម៉ែត្រ | ក្រហមនិងស្វាយ | [[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] | [[ស្ពានគីសូណា]]ជាង[[ទន្លេមេគង្គ|មេគង្គ]] | ២០០២ | ៤ មេសា ២០០៣ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="#000000" | | align="center" bgcolor="#000000" | | ៥០០រៀល | ១៣៨×៦៤មិល្លីម៉ែត្រ | ពណ៌ផ្កាឈូកនិងប្រផេះ | នាគ (mythical snake) head, arms, king [[Norodom Sihamoni]] |[[Neak Loeung Bridge]], Kizuna bridge over the Mekong River, monument, frieze | ២០១៤ | ១៤ មករា ២០១៤ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="#000000" |[[File:KHR 1000 v.jpg|100px]] | align="center" bgcolor="#000000" | | ១០០០រៀល | ១៣៨×៦៤មិល្លីម៉ែត្រ | ពណ៌ត្នោតនិងផ្កាឈូក | ប្រាសាទខាងត្បូង[[ប្រាសាទបាយ័ន]] | [[កំពង់​ផែ​ស្វយ័ត​ក្រុងព្រះសីហនុ|កំពង់​ផែ​ស្វយ័ត]]នៃ[[ខេត្តព្រះសីហនុ|កំពង់សោម]] | ២០០៥ | ៦ មករា ២០១៦ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="000000" |[[File:1000 Cambodian Riels - 2016.jpg|100px]] | align="center" bgcolor="000000" |[[File:1000 Cambodian Riels - 2016 (Reverse).jpg|100px]] | ១០០០រៀល | ១៤៦×៦៨មិល្លីម៉ែត្រ | ពណ៌ស្វាយនិងខៀវ | នាគ (ពស់ទេវកថា) head, [[ព្រះលញ្ឆករនៃកម្ពុជា|ព្រះលញ្ឆករ]] ព្រះអង្គម្ចាស់[[នរោត្តមសីហនុ]] | Royal palace throne room, "កិន្នរី" (ពាក់កណ្តាលមនុស្ស បក្សីពាក់កណ្តាល) | ២០១៦ | ២៥ តុលា ២០១៧ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="#000000" |[[File:2000 Riel obverse.jpg|100px]] | align="center" bgcolor="#000000" |[[File:2000 Riel reverse.jpg|100px]] | ២០០០រៀល | ១៤៦×៦៨មិលី្លម៉ែត្រ | ពណ៌បៃតង ខ្មៅ និងលឿង | [[ប្រាសាទព្រះវិហារ]] | អង្គរវត្តនិងការងារវាល | ២០០៧ | ៣ មករា ២០០៨ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="#000000" | | align="center" bgcolor="#000000" |[[File:5000 riel 2001 reverse.jpg|100px]] | ៥០០០រៀល | ១៤៦×៦៨មិល្លីម៉ែត្រ | បៃតងនិងប្រផេះ | [[នរោត្តម សីហនុ]] | [[ស្ពានប្រាប់ទិស|ស្ពានកំពង់ក្តី (ខេត្តសៀមរាប)]] | ២០០១ | ៦ មេសា ២០០១ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="000000" | | align="center" bgcolor="000000" | | ៥០០០រៀល | ១៤៦×៦៨មិល្លីម៉ែត្រ | ស្វាយនិងត្នោត | នាគ (ពស់ទេវកថា) head, vessel, ព្រះបាទនរោត្តមសីហនុពាក់ខ្សែក្រវាត់ | នាគ (ពស់ទេវកថា) head, ស្ពានកំពង់ក្ដី (ខេត្តសៀមរាប), freezes, chariot | ២០១៥ | ២៥ តុលា ២០១៧ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="#000000" | | align="center" bgcolor="#000000" |[[Image:10000 riel 2001 reverse.jpg|100px]] | ១០០០០រៀល | ១៤៦×៦៨មិល្លីម៉ែត្រ | ស្វាយ ត្នោត និងខៀវ | នរោត្តម សីហនុ | [[ព្រះបរមរាជវាំង]] | ២០០១ | ៦ មេសា ២០០១ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="#000000" | | align="center" bgcolor="#000000" | | ១០០០០រៀល | ១៤៦×៦៨មិល្លីម៉ែត្រ | ខៀវ | នាគ (ពស់ទេវកថា); សម្ដេច[[នរោត្ដម សីហមុនី]] | Neak Pean (entwined serpents) archeological ruins of Buddhist temple on circular island in Preah Khan Baray, Angkor; stone statue of horse, Balaha | ២០១៥ | ១៥ ឧសភា ២០១៥ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="#000000" | | align="center" bgcolor="#000000" | | ២០,០០០រៀល | ១៥៥×៧២មិល្លីម៉ែត្រ | | នរោត្ដម សីហមុនី | [[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]] | ២០០៨ | ៥ ធ្នូ ២០០៨ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="#000000" | | align="center" bgcolor="#000000" |[[Image:20000 riel 2008 reverse.jpg|100px]] | ២០,០០០រៀល | ១៥៥×៧២មិល្លីម៉ែត្រ | | នរោត្ដម សីហមុនី | [[អង្គរវត្ត]], Four faces of the Bodhisattva Avalokitesvara | ២០០៨ | ៥ ធ្នូ ២០០៨ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="#000000" | | align="center" bgcolor="#000000" |[[Image:50000 riel reverse.jpg|100px]] | ៥០០០០រៀល | ១៥០×៧០មិល្លីម៉ែត្រ | ពណ៌ខៀវ ស្វាយ និងត្នោត | នរោត្តម សីហនុ | អង្គរវត្ត | ២០០១ | ៦ មេសា ២០០១ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- |- | align="center" bgcolor="#000000" | | align="center" bgcolor="#000000" | | ៥០០០០រៀល | ១៥៥×៧២មិល្លីម៉ែត្រ | ត្នោត | នាគ (ពស់ទេវកថា) នរោត្តមសីហនុ | [[ប្រាសាទកោះកេរ]] រូបចម្លាក់នៃដំរីទារក | ២០១៣ | ៦ ឧសភា ២០១៤ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | colspan="11" |{{Standard banknote table notice|standard_scale=Y|}} |} === កាក់ === កាក់ដំបូងគេគឺកាក់ ៥សេន ដែលត្រូវបានបោះពុម្ពផ្សាយក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ និងធ្វើពីអាលុយមីញ៉ូម ។ ពីឆ្នាំ១៩៧៩ដល់ឆ្នាំ១៩៩៣ ខ្មែរមិនមានកាក់ត្រូវបានគេដាក់បញ្ចូលទៀតទេ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៩៤ នៅពេលដែលកាក់៥០ ១០០ ២០០ និង៥០០រៀល ត្រូវបានគេផ្សាយ ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ កាក់ប្រភេទទាំងនេះមិនបានរកឃើញក្នុងជីវភាពជាទូទៅនៅក្នុងសង្គមយើងទៀតឡើយ ។ == ការប្រើប្រាស់ដំណាលគ្នាជាមួយរូបិយប័ណ្ណបរទេស == នៅតំបន់ជនបទ ប្រាក់រៀលត្រូវបានប្រើសម្រាប់ការទិញស្ទើរតែទាំងអស់ទាំងធំនិងតូច ។ ទោះជាយ៉ាងណា ប្រាក់ដុល្លារអាមេរិកក៏ត្រូវបានប្រើប្រាស់ផងដែរជាពិសេសនៅទីក្រុង និងតំបន់ទេសចរណ៍ ។ នៅខេត្តបាត់ដំបងនិងតំបន់ផ្សេងទៀតនៅជិតព្រំដែនថៃដូចជាប៉ៃលិននិងប៉ោយប៉ែត ប្រាក់បាតថៃក៏ត្រូវបានប្រើផងដែរ ។ ប្រាក់ដុងវៀតណាមក៏ត្រូវបានប្រើផងដែរនៅច្រកព្រំដែនដូចជាក្រុងបាវិត នៃខេត្តស្វាយរៀង ។ ការចាប់ផ្តើមប្រើប្រាស់រូបិយប័ណ្ណដុល្លារនៅកំឡុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៨០ និងបន្តរហូតដល់ដើមទសវត្សឆ្នាំ១៩៩០ នៅពេលដែល[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានផ្តល់ជំនួយមនុស្សធម៌ ហើយជនភៀសខ្លួនក៏បានចាប់ផ្តើមយកប្រាក់ទៅផ្ទះខ្លួនវិញ ហើយអតិផរណាលុយនោះឡើងខ្ពស់ទៅដល់១៧៧%ក្នុងមួយឆ្នាំ បានកាត់បន្ថយនូវទំនុកចិត្តលើប្រាក់រៀល ។ ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៩១ដល់ឆ្នាំ១៩៩៣ អាជ្ញាធរបណ្តោះអាសន្នរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិប្រចាំនៅកម្ពុជាបានដាក់បុគ្គលិកចំនួន២២,០០០នាក់នៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា ដែលការចំណាយនេះតំណាងឱ្យមួយភាគធំនៃសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា ។ [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា]] == សូមមើលផងដែរ ==កាក់រៀលនៅឆ្នាំ១៩០៤ {{Navbox |name = ប្រាក់រៀលខ្មែរ |titlestyle= background:#E5E4E2; |title =[[Image:Flag of Cambodia.svg|30px]] [[ប្រាក់រៀលខ្មែរ]] |image = [[File:Cambriel.svg|100px]] |above = |groupstyle = text-align:left; background:#FFFF00; |group1 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ២០១៧|ឆ្នាំ២០១៧]] |list1 =[[១,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០១៧)|១,០០០៛]] • [[៥,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០១៧)|៥,០០០៛]]​ |group2 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ២០១៥|ឆ្នាំ២០១៥]] |list2 =[[១០,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០១៥)|១០,០០០៛]] |group3 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ២០១៣|ឆ្នាំ២០១៣]] |list3 =[[១,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០១៣)|១,០០០៛]] • [[២,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០១៣)|២,០០០៛]] • [[៥០,០០០រៀល (ឆ្នាំ២០១៣)|៥០,០០០៛]] • [[១០០,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០១៣)|១០០,០០០៛]] |group4 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ២០១២|ឆ្នាំ២០១២]] |list4 =[[១,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០១២)|១,០០០៛]] |group5 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ២០០៨|ឆ្នាំ២០០៨]] |list5 =[[២០,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០០៨)|១,០០០៛]] |group6 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ២០០៧|ឆ្នាំ២០០៧]] |list6 =[[២,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០០៧)|២,០០០៛]] |group7 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ២០០៥|ឆ្នាំ២០០៥]] |list7 =[[១,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០០៥)|១,០០០៛]] |group8 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ២០០១|ឆ្នាំ២០០១]] |list8 =[[១០០រៀល(ឆ្នាំ២០០១)|១០០៛]] • [[៥,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០០១)|៥,០០០៛]] • [[១០,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០០១)|១០,០០០៛]] • [[៥០,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០០១)|៥០,០០០៛]] |group9 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៩៩|ឆ្នាំ១៩៩៩]] |list9 =[[១,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០០៥)|១,០០០៛]] |group10 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៩៨|ឆ្នាំ១៩៩៨]] |list10 =[[១០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៨)|១០០៛]] • [[២០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៨)|២០០៛]] • [[៥០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៨)|៥០០៛]] • [[៥,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៨)|៥,០០០៛]] • [[១០,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៨)|១០,០០០៛]] • [[៥០,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៨)|៥០,០០០៛]] |group11 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៩៦|ឆ្នាំ១៩៩៦]] |list11 =[[៥០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៦)|៥០០៛]] |group12 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៩៥|ឆ្នាំ១៩៩៥]] |list12 =[[១០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៥)|១០០៛]] • [[១,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៥)|១,០០០៛]] • [[២,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៥)|២,០០០៛]] • [[៥,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៥)|៥,០០០៛]] • [[១០,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៨)|១០,០០០៛]] • [[២០,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៨)|២០,០០០៛]] • [[៥០,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៨)|៥០,០០០៛]] • [[១០០,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៨)|១០០,០០០៛]] |group13 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៩២|ឆ្នាំ១៩៩២]] |list13 =[[៥០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩២)|៥០៛]] • [[២០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩២)|២០០៛]] • [[១,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩២)|១,០០០៛]] • [[២,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩២)|២,០០០៛]] |group14 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៩១|ឆ្នាំ១៩៩១]] |list14 =[[៥០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩១)|៥០០៛]] |group15 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៩០|ឆ្នាំ១៩៩០]] |list15 =[[១០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩០)|១០០៛]] |group15 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៩០|ឆ្នាំ១៩៩០]] |list15 =[[៥រៀល(ឆ្នាំ១៩៩០)|៥៛]] • [[១០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩០)|១០៛]] |group16 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៩៥|ឆ្នាំ១៩៩៥]] |list16 =[[១កាក់(ឆ្នាំ១៩៧៩)|១កាក់]] • [[២កាក់(ឆ្នាំ១៩៧៩)|២កាក់]] • [[ប្រាំកាក់(ឆ្នាំ១៩៧៩)|៥កាក់]] • [[១រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៩)|១៛]] • [[៥រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៩)|៥៛]] • [[១០រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៩)|១០៛]] • [[២០រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៩)|២០៛]] • [[៥០រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៩)|៥០៛]] |group17 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៧៥|ឆ្នាំ១៩៧៥]] |list17 =[[១កាក់(ឆ្នាំ១៩៧៥)|១កាក់]] • [[៥កាក់(ឆ្នាំ១៩៧៥)|៥កាក់]] • [[១រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៥)|១៛]] • [[៥រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៥)|៥៛]] • [[១០រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៥)|១០៛]] • [[៥០រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៥)|៥០៛]] • [[១០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៥)|១០០៛]] |group18 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៧៤|ឆ្នាំ១៩៧៤]] |list18 =[[៥០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៤)|៥០០៛]] |group19 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៧៣|ឆ្នាំ១៩៧៣]] |list19 =[[១០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៣)|១០០៛]] • [[៥០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៣)|៥០០៛]] |group20 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៧២|ឆ្នាំ១៩៧២]] |list20 =[[១,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៧២)|១,០០០៛]] |group21 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៦៣|ឆ្នាំ១៩៦៣]] |list21 = |group22 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៦១|ឆ្នាំ១៩៦១]] |list22 =[[៥០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៦១)|៥០០៛]] |group23 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៥៩|ឆ្នាំ១៩៥៩]] |list23 =[[១,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៥៩)|១,០០០៛]] |group24 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៥៨|ឆ្នាំ១៩៥៨]] |list24 =[[១០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៥៨)|១០០៛]] |group25 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៥៦|ឆ្នាំ១៩៥៦]] |list25 =[[១រៀល(ឆ្នាំ១៩៥៦)|១៛]] • [[៥រៀល(ឆ្នាំ១៩៥៦)|៥៛]] • [[៥រៀល(ឆ្នាំ១៩៥៦)|៥៛]] • [[២០រៀល(ឆ្នាំ១៩៥៦)|២០៛]] • [[៥០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៥៦)|៥០០៛]] |group26 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៥៥|ឆ្នាំ១៩៥៥]] |list26 =[[១រៀល(ឆ្នាំ១៩៥៥)|១៛]] • [[១០រៀល(ឆ្នាំ១៩៥៥)|១០៛]] }} {{កម្ពុជា}} ==ឯកសារយោង== [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា]] 1op4vj29bzxs3iix828xlen3rbmobls 342501 342499 2026-11-04T10:06:31Z CommonsDelinker 142 Removing [[:c:File:1000_Cambodian_Riels_-_2016.jpg|1000_Cambodian_Riels_-_2016.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Banknotes of Cambodia|]]. 342501 wikitext text/x-wiki {{Infobox Currency | currency_name_in_local = [[File:Cambriel.svg|25px]] <br /> រៀលកម្ពុជា/រៀលខ្មែរ | image_1 = [[File:50000 riel reverse.jpg|250px]] | image_title_1 = ក្រដាសប្រាក់រៀល | iso_code = KHR | using_countries = {{KHM}} (ជាមួយនឹងលុយ [[ដុល្លារអាមេរិក|ដុល្លារអាមេរិក]]) | inflation_rate = ២.៩% | inflation_source_date = ''[http://www.worldbank.org/en/country/cambodia]'', ២០១៣ ធនាគារពិភពលោក | subunit_ratio_1 = 1/10 | subunit_name_1 = កាក់ | subunit_ratio_2 = 1/100 | subunit_name_2 = សេន (ទាំងពីរ, ការប្រើដ៏កម្រ) | symbol = {{big| ៛}} | used_coins = ២០ ១០០ ២០០ ៥០០ រៀល | frequently_used_banknotes = ៥០ ១០០ ៥០០ ១,០០០ ២,០០០ ៥,០០០ ១០,០០០ ២០,០០០ ៥០,០០០ រៀល | rarely_used_banknotes = ៥០ ២០០ ១០០,០០០ រៀល | issuing_authority = [[ធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា]] | issuing_authority_website = [http://www.nbc.org.kh] }} '''រៀល''' ({{lang-en|Riel}}; និមិត្តសញ្ញា ៖ '''៛'''; កូដ ៖ '''KHR''') គឺជារូបិយប័ណ្ណជាតិរបស់ប្រទេស[[កម្ពុជា]] ។ នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៥៣ និងខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧៥ មានប្រាក់រៀលពីរផ្សេងគ្នាដែលចេញដំបូង ។ នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៧៥ និង១៩៨០ ប្រទេសនេះមិនមានប្រព័ន្ធរូបិយវត្ថុទេ ។ រូបិយប័ណ្ណទី ២ ដែលមានឈ្មោះថារៀលផងដែរត្រូវបានចេញផ្សាយចាប់តាំងពីថ្ងៃទី២០ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៨០ ។ ជំនឿដែលពេញនិយមបានបង្ហាញថាឈ្មោះរូបិយប័ណ្ណនេះបានមកពីត្រីមេគង្គរៀល[[ទន្លេមេគង្គ]] ។ វាទំនងជាថាឈ្មោះបានមកពីមាតិកាប្រាក់ខ្ពស់ម៉ិកស៊ិកត្រូវបានប្រើដោយពាណិជ្ជករ[[ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី]] [[ប្រទេសឥណ្ឌា]]និង[[ប្រទេសចិន]]នៅពាក់កណ្ដាលសតវត្សរ៍ទី១៩ ។ == ប្រាក់រៀលលើកដំបូង ១៩៥៣ - ១៩៧៥ == នៅឆ្នាំ១៩៥៣ សាខានៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាដេប៉ាតឺម៉ង់ឌឺខេមបូឌាប្រទេសឡាវនិងវៀតណាម (Institut d'Émission des États du Cambodge, du Laos et du Vietnam) បានចេញក្រដាសប្រាក់ពីរខ្ទង់ជាផៃស្ទឺរនិងប្រាក់រៀលដោយគិតជាប្រាក់រៀល។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះសាខាពីរផ្សេងទៀតនៃវិទ្យាស្ថានមានការរៀបចំប្រហាក់ប្រហែលនឹងអេងនៅវៀតណាមខាងត្បូងនិងប្រាក់រៀលនៅឡាវ។ ផៃស្ទីសខ្លួនវាបានមកពីបំណែកអេស្ប៉ាញចំនួនប្រាំបី (ប៉េសូ) ។ ដំបូងប្រាក់រៀលត្រូវបានបែងចែកជា១០០សេនតែម (ហៅកាត់ជាសេនលើកាក់) ប៉ុន្តែប្រាក់នេះបានផ្លាស់ប្តូរនៅឆ្នាំ១៩៥៩ ដល់១០០សេន ។ ក្នុងរយៈពេលពីរបីឆ្នាំដំបូងប្រាក់រៀលនិងផៃស្ទ្រីបានសាយភាយជាមួយគ្នា ។ ក្រដាសប្រាក់រៀលដំបូងក៏ត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះតាមផៃស្ទ្រីតដែរ ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី១ ឆ្នាំ១៩៥៥ - ៥៦ ៖ ១រៀល ៥រៀល ១០រៀល និង៥០រៀល ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី២ ឆ្នាំ១៩៥៦ ៖ ១រៀល ២០រៀល ៥០រៀល ១០០រៀល និង៥០០រៀល ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី៣ ឆ្នាំ១៩៦៣ ៖ ៥រៀល ១០រៀល និង១០០រៀល។ * ការបោះពុម្ពលើកទី៤ ឆ្នាំ១៩៧២ ៖ ១០០រៀល* ៥០០រៀល ១,០០០រៀល* និង៥០០០រៀល* ។ (*មិនបានចេញបោះពុម្ពផ្សាយ) === កាក់សម័យរាស្រ្តនិយម === កាក់១០ ២០ និង៥០សេននៃឆ្នាំ១៩៥៣ និងកាក់សេនត្រូវបានធ្វើពីអាលុយមីញ៉ូមហើយមានទំហំដូចគ្នានឹងកាក់ដែលត្រូវគ្នានិងកាក់ស៊ូ (Su) កាក់របស់ឡាវនិងវៀតណាមខាងត្បូង (ទោះបីគ្មានកាក់ឡាវក៏ដោយ) ។ កាក់ ១រៀល ដែលមានទំហំប៉ុនកាក់នីកែលអាមេរិកត្រូវបានចេញនៅឆ្នាំ១៩៧០ ដែលជាផ្នែកមួយនៃកម្មវិធីរបស់អង្គការស្បៀងអាហារនិងកសិកម្មរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ប៉ុន្តែមិនត្រូវបានដោះលែងទេប្រហែលជាដោយសារការផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលរបស់ព្រះនរោត្តមសីហនុដោយលន់ណុល ។ ===អត្រាប្ដូរប្រាក់សម័យសង្គមរាស្ត្រនិយម=== {| class="wikitable sortable" |- ! ល.រ. !! កាលបរិច្ឆេទ !! រៀល (៛) !! ដុល្លារអាមេរិក ($) !! ដុល្លារអាមេរិក ($) !! រៀល (៛) !! ពិពណ៌នា |- | ១ || ១៩៦០ - ១៩៦៨ || ១៛ || ០.០២៨៦$ || ១$ || ៣៥៛ || ទិន្នន័យទាញបានពី [[Fxtop Company]]<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=01&MM1=01&YYYY1=1959&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=01&MM2=01&YYYY2=1968&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២ || ១៩៦៩ || ១៛ || ០.០២៣០$ || ១$ || ៤៣.៥៥៨៣៛ || ប្រាក់រៀលថយតម្លៃ ១៩.៦៥% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារឡើង ២៤.៤៥% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីចុងឆ្នាំ១៩៦៨<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=31&MM1=12&YYYY1=1968&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=31&MM2=12&YYYY2=1969&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣ || ០១ មករា ដល់ ១៧ មីនា ១៩៧០ || ១៛ || ០.០១៨០$ || ១$ || ៥៥.៥៤៛ || ប្រាក់រៀលថយតម្លៃ ២១.៥៧% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និង ប្រាក់ដុល្លារឡើង ២៧.៥១% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីចុងឆ្នាំ១៩៦៩<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=31&MM1=12&YYYY1=1969&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=31&MM2=12&YYYY2=1970&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |} ===អត្រាប្ដូរប្រាក់សម័យសាធារណរដ្ឋខ្មែរ=== {| class="wikitable sortable" |- ! ល.រ. !! កាលបរិច្ឆេទ !! រៀល(៛) !! ដុល្លារអាមេរិក ($) !! ដុល្លារអាមេរិក ($) !! រៀល(៛) !! ពិពណ៌នា |- | ១ || ១៨ មីនា ដល់ ៣១ ធ្នូ ១៩៧០ || ១៛ || ០.០១៨០$ || ១$ || ៥៥.៥៤ ៛ || ប្រាក់រៀលថយតម្លៃ ២១.៥៧% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារឡើង ២៧.៥១% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីចុងឆ្នាំ១៩៦៩<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=31&MM1=12&YYYY1=1969&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=31&MM2=12&YYYY2=1970&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២ || ១៩៧១ || ១៛ || ០.០១៣២$ || ១$ || ៧៥.៨២១៧៛ || ប្រាក់រៀលថយតម្លៃ ២៦.៧៥% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារឡើង ៣៦.៥២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីចុងឆ្នាំ១៩៧០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=31&MM1=12&YYYY1=1970&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=31&MM2=12&YYYY2=1971&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣ || ១៩៧២ || ១៛ || ០.០០៦២$ || ១$ || ១៦២.២៥៛ || ប្រាក់រៀលថយតម្លៃ ៥៣.២៧% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារឡើង ១១៣.៩៩% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីចុងឆ្នាំ១៩៧១។<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=31&MM1=12&YYYY1=1971&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=31&MM2=12&YYYY2=1972&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> តម្លៃអង្ករលេខមួយប្រហែល ៧៣៤៛/បាវ ប្រាក់បំណាច់[[តំណាងរាស្ត្រ]] ១០.០០០៛ មុនថ្ងៃទី៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៧២ ក្រោយថ្ងៃនោះគឺតម្លៃ២,២០០៛/បាវ [[ប្រាក់បំណាច់]]តំណាងរាស្ត្រ ៣០,០០០៛ ។ <ref>សៀវភៅ [[វិចារណកថា ឌុក រ៉ាស៊ី]] [[អត្ថបទ]]លេខ៥៧ ចំណងជើង អយុត្តិធម៌ក្នុងសង្គមជាតិ ទំព័រ១៩៨</ref> |- | ៤ || ១៩៧៣ - ១៦ មេសា ១៩៧៥ || ១៛ || ០.០០៤១$ || ១$ || ២៤៤.៩១៦៧៛ || ប្រាក់រៀលថយតម្លៃ ៣៣.៧៥% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និង ប្រាក់ដុល្លារឡើង ៥០.៩៥% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីចុងឆ្នាំ១៩៧២<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=31&MM1=12&YYYY1=1972&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=16&MM2=04&YYYY2=1975&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |} == ខ្មែរក្រហម ១៩៧៥ – ១៩៨០, ១៩៩៣ – ១៩៩៩ == ទោះបីខ្មែរក្រហមបោះពុម្ពក្រដាសប្រាក់ក៏ដោយ កំណត់ចំណាំទាំងនេះមិនត្រូវបានចេញទេ ព្រោះលុយត្រូវបានលុបចោលបន្ទាប់ពីខ្មែរក្រហមកាន់កាប់ប្រទេស ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី៥ ឆ្នាំ១៩៧៥ ៖ ០.១រៀល (១កាក់) ០.៥រៀល (៥កាក់) ១រៀល ៥រៀល ១០រៀល ៥០រៀល និង១០០រៀល ។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៣ ពួកគេបានបោះពុម្ពក្រដាសប្រាក់គ្រប់ពណ៌សម្រាប់ការប្រើប្រាស់មានកំណត់លើទឹកដីដែលគ្រប់គ្រងដោយពួកគេ ។ ===អត្រាប្ដូរប្រាក់=== {| class="wikitable sortable" |- ! ល.រ. !! កាលបរិច្ឆេទ !! រៀល(៛) !! ដុល្លារអាមេរិក ($) !! ដុល្លារអាមេរិក ($) !! រៀល(៛) !! ពិពណ៌នា |- | ១ || ១៧ មេសា ១៩៧៥ - ៦ មករា ១៩៧៩ || ១៛ || ០.០០៤១$ || ១$ || ២៤៤.៩១៦៧៛ || ប្រាក់រៀលថយតម្លៃ ០.០០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារឡើង ០.០០% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីចុងឆ្នាំ១៩៧៥<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=31&MM1=12&YYYY1=1972&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=16&MM2=04&YYYY2=1975&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |} == ប្រាក់រៀលទីពីរ ១៩៨០ – បច្ចុប្បន្ន == បន្ទាប់ពីការលុកលុយរបស់វៀតណាមនៅឆ្នាំ១៩៧៨ ប្រាក់រៀលត្រូវបានបង្កើតជារូបិយប័ណ្ណជាតិរបស់កម្ពុជាឡើងវិញនៅថ្ងៃទី១ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៨០ ដំបូងក្នុងតម្លៃ៤រៀល ស្មើនឹង១ដុល្លារអាមេរិក ។ វាត្រូវបានបែងចែកជា១០កាក់ ឬ១០០សេន ។ ដោយសារតែមិនមានប្រាក់សម្រាប់វាដើម្បីជំនួសនិងសេដ្ឋកិច្ចដែលមានការរំខានធ្ងន់ធ្ងររដ្ឋាភិបាលកណ្តាលបានប្រគល់ប្រាក់ថ្មីទៅឱ្យប្រជាជនដើម្បីលើកទឹកចិត្តដល់ការប្រើប្រាស់របស់ខ្លួន ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី៦ ឆ្នាំ១៩៧៩ ៖ ០.១រៀល (១កាក់) ០.២រៀល (២កាក់) ០.៥រៀល (៥កាក់) ១រៀល ៥រៀល ១០រៀល ២០រៀល និង៥០រៀល ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី៧ ឆ្នាំ១៩៨៧ ៖ ៥រៀល និង១០រៀល ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី៨ ឆ្នាំ១៩៩០ - ៩២ ៖ ៥០រៀល ១០០រៀល និង៥០០រៀល ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី៩ ឆ្នាំ១៩៩២ - ៩៣ ៖ ២០០រៀល ១,០០០រៀល* និង២,០០០រៀល* ។ (*មិនបានចេញបោះពុម្ពផ្សាយ) * ការបោះពុម្ពលើកទី១០ ឆ្នាំ១៩៩៥ ៖ ១,០០០រៀល ២,០០០រៀល ៥,០០០រៀល ១០,០០០រៀល ២០,០០០រៀល ៥០,០០០រៀល និង១០០,០០០រៀល ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី១១ ឆ្នាំ១៩៩៥ - ៩៩ ៖ ១០០រៀល ២០០រៀល ៥០០រៀល និង១,០០០រៀល ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី១២ ឆ្នាំ២០០១ - ០៧ ៖ ៥០រៀល ១០០រៀល ៥០០រៀល ១,០០០រៀល ២,០០០រៀល ៥,០០០រៀល ១០,០០០រៀល ៥០,០០០រៀល ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី១៣ ឆ្នាំ២០០៨ - ១៣ ៖ ១០០រៀល ៥០០រៀល ១,០០០រៀល ២,០០០រៀល ១០,០០០រៀល ២០,០០០រៀល ៥០,០០០រៀល និង១០០,០០០រៀល ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី១៤ ឆ្នាំ២០១៦ ៖ ១,០០០រៀល និង៥,០០០រៀល ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី១៥ ឆ្នាំ២០១៨ ៖ ២០,០០០រៀល ។ ===អត្រាប្ដូរប្រាក់សម័យសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា=== {| class="wikitable sortable" |- ! ល.រ. !! កាលបរិច្ឆេទ !! រៀល(៛) !! ដុល្លារអាមេរិក ($) !! ដុល្លារអាមេរិក ($) !! រៀល(៛) !! ពិពណ៌នា |- | ១ || ៧ មករា ១៩៧៩ - ២៨ មេសា ១៩៨៩ || ១៛ || ០.០០៤១$ || ១$ || ២៤៤.៩១៦៧៛ || ប្រាក់រៀលថយតម្លៃ ០.០០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារឡើង ០.០០% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីចុងឆ្នាំ១៩៧៩<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=06&MM1=01&YYYY1=1974&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=28&MM2=04&YYYY2=1989&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |} ===អត្រាប្ដូរប្រាក់សម័យរដ្ឋកម្ពុជា=== {| class="wikitable sortable" |- ! ល.រ. !! កាលបរិច្ឆេទ !! រៀល (៛) !! ដុល្លារអាមេរិក ($) !! ដុល្លារអាមេរិក ($) !! រៀល (៛) !! ពិពណ៌នា |- | ១ || ២៩ មេសា ដល់ ៣១ ធ្នូ ១៩៨៩ || ១៛ || ០.០០៤១$ || ១$ || ២៤៤.៩១៦៧៛ || ប្រាក់រៀលថយតម្លៃ ០.០០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារឡើង ០.០០% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី០៥ មេសា ឆ្នាំ១៩៧៤<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=01&MM1=01&YYYY1=1989&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=31&MM2=12&YYYY2=1989&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២ || ១ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៦.២៥៛ || ប្រាក់រៀលថយតម្លៃ ៤២.៥៤% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារឡើង ៧៤.០៤% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៥ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៤<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=05&MM1=04&YYYY1=1974&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=01&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣ || ២ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២៥.១៤៤៧៛ || ប្រាក់រៀលកើនតម្លៃ ០.២៦% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារថយតម្លៃ ០.២៦% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=01&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=02&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៤ || ៣ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤៣០.១៩៨២៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -១.១៧% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +១.១៩% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=02&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=03&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៥ || ៤ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៨.៦១៣៣៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៣៧% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៣៧% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៣ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=03&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=04&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៦ || ៥-៧ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៦.៧០៧៥៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៤៥% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៤៤% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៤ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=04&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=05&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៧ || ៨ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២១.៧១០៨៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +១.១៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -១.១៧% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៧ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=07&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=08&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៨ || ៩ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២១.៦៦៥៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.០១% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.០១% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៨ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=08&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=09&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៩ || ១០ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៩.៨១០៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៤៤% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៤៤% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៩ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=09&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=10&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ១០ || ១១ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២២.២៩៧៩៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៥៩% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៥៩% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១០ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=10&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=11&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ១១ || ១២ - ១៤ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២១.៤៨៤១៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.១៩% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.១៩% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១១ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=11&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=12&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ១២ || ១៥ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២១.១៣២៣៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.០៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.០៨% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៤ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=14&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=15&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ១៣ || ១៦ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៦.៩១៤៩៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -១.៣៥% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +១.៣៧% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=15&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=16&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ១៤ || ១៧ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២៤.០៣៧៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៦៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៦៧% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៦ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=15&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=16&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ១៥ || ១៨ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៥.៨០៩០៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៤២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៤២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៧ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=15&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=16&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ១៦ || ១៩ - ២១ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៩.២៧៤១៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៨១% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៨១% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៨ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=15&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=16&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ១៧ || ២២ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៩.៤០០៧៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.០៣% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.០៣% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២១ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=21&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=22&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ១៨ || ២៣ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៦.៨៩៣៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៥៩% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៥៨% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២២ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=22&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=23&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ១៩ || ២៤ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២១.៤៥៦២៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +១.២៩% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -១.២៧% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=23&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=24&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២០ || ២៥ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២២.៤៨៣៥៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.២៤% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.២៤% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=24&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=25&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២១ || ២៦-២៨ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២២.៤០៦៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.០២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.០២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៥ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=25&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=26&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២២ || ២៩ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៨.៧៩២៦៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៨៦% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៨៦% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=28&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=29&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២៣ || ៣០ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៩.៤៣៧២៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.១៥% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.១៥% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៩ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=29&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=30&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២៤ || ៣១ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០,០០២៤$ || ១$ || ៤២០,៣៩៥៧៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០,២៣% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០,២៣% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៣០ មករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=30&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=31&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២៥ || ១ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៩.៨៧៩៦៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.១២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.១២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៣១ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=30&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=31&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២៦ || ២ - ៤ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២០.៣៨១៨៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.១២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.១២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=30&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=31&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២៧ || ៥ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៨.៩៧៨៥៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៣៣% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៣៣% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=04&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=05&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២៨ || ៦ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៣.៧១៩៧៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +១.២៧% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -១.២៦% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=05&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=06&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២៩ || ៧ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៣.៣៤៧២៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.០៩% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.០៩% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៦ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=06&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=07&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣០ || ៨ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៦.៧៥៤៧៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៨២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៨២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=07&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=08&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣១ || ៩ - ១១ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៧.៧៣៨៦៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.២៤% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.២៤% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=08&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=09&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣២ || ១២ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៧.៩៧៥១៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.០៦% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.០៦% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=11&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=12&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣៣ || ១៣ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២០.៨០៥៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៦៧% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៦៨% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១២ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=12&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=13&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣៤ || ១៤ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៨.០៣៦៨៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៦៦% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៦៦% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៣ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=13&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=14&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣៥ || ១៥ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៨.៩៥១០៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.២២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.២២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=14&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=15&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣៦ || ១៦ - ១៨ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២២.៣៦៤៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៨១% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៨១% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=15&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=16&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣៧ || ១៩ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០,០០២៤$ || ១$ || ៤១៧.៨៣១១៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +១.០៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -១.០៧% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=18&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=19&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣៨ || ២០ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០,០០២៤$ || ១$ || ៤១៧.៦០១៧៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.០៥% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.០៥% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=19&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=20&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣៩ || ២១ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៥.៥២៧៩៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៥% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៥% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២០ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=20&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=21&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៤០ || ២២ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៦.៨៧៤០៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៣២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៣២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=21&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=22&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៤១ || ២៣ - ២៥ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៧.១៩១៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.០៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.០៨% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២២ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[hhttps://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=22&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=23&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៤២ || ២៦ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៩.៦២៣៧៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៥៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៥៨% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=25&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=26&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៤៣ || ២៧ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២០.៨៩៩២៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៣០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៣០% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=26&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=27&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៤៤ || ២៨ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២១.០៥៩២៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.០៤% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.០៤% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=27&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=28&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៤៥ || ១ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៥.៧៦២៧៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -១.១០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +១.១២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=28&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=01&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៤៦ || ២​ - ៤ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៦.៥៥០៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.១៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.១៨% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=01&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=02&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៤៧ || ៥ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២៤.០៤៧៩៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៥៩% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៥៩% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៤ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=04&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=05&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៤៨ || ៦ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២៣.១៩៥៧៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.២០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.២០% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៥ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=05&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=06&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៤៩ || ៧ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២៥.៣៥០៥៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៥១% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៥១% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៦ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=06&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=07&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៥០ || ៨ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២៤.៤៣៦៥៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.២២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.២១% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៧ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=07&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=08&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៥១ || ៩ - ១១ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២៥.២៧៩៥៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.២០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតំលៃ +០.២០% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=08&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=09&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៥២ || ១២ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៦.៩៣៦៣៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៣៩% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតំលៃ +០.៣៩% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១១ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=11&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=12&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៥៣ || ១៣ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៩.១៨០១៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៥២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៥៣% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១២ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=12&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=13&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៥៤ || ១៤ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៨.៣១៧៩៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.២០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.២០% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៣ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=13&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=14&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៥៥ || ១៥ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៧.៦៧៨០៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.១៥% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.១៥% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៤ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=14&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=15&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៥៦ || ១៦-១៨ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២៤.៦៥៥៨៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៧១% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៧១% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៥ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=15&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=16&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៥៧ || ១៩ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២១.៤៥២៧៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៧៦% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៧៥% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=18&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=19&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៥៨ || ២០ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២២.១៣៣៥៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.១៦% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.១៦% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=19&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=20&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៥៩ || ២១ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៦.៧៣៩៧៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -១.០៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +១.០៩% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២០ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=20&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=21&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៦០ || ២២ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៧.៨៣២៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.២៦% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.២៦% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២១ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=21&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=22&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៦១ || ២៣-២៥ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៦.៦៣៦១៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.២៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.២៨% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២២ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=22&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=23&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៦២ || ២៦ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៧.៣០៥១៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.១៦% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.១៦% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៥ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=25&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=26&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៦៣ || ២៧ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៧.៤៨៤៣៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.០៤% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.០៤% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=26&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=27&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៦៤ || ២៨ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៦.៥៧៥៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.២១% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.២១% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៧ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=27&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=28&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៦៥ || ២៩ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២៤.០៩៧៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៥៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៥៨% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=28&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=29&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៦៦ || ៣០ - ៣១ មីនា - ១ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២២.២៣៤៩៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៤៤% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៤៤% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៩ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=29&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=30&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៦៧ || ២ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២៤.៣៣៧៥៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០​.៥០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៥០% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=01&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=02&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៦៨ || ៣ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២៣.៩៣៥១៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.០៩% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.០៩% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=02&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=03&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៦៩ || ៤ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២២.៧៣២៣៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.២៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.២៨% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៣ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=03&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=04&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៧០ || ៥ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២២.៩៧០៩៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.០៦% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.០៦% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៤ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=04&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=05&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៧១ || ៦ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២២.៥៤៦៥៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.១០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.១០% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៥ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=05&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=06&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៧២ || ៦ - ៨ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២២.៥៤៦៥៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.១០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.១០% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៦ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០​<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=05&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=06&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៧៣ || ៩ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២១.០៩៤០៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៣៤% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៣៤% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៨ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=08&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=09&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៧៤ || ១០ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២១.៥៨៨៧៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.១២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.១២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៩ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=09&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=10&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៧៥ || ១១ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៧.៨៩២៨៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៨៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៨៨% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=10&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=11&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៧៦ || ១២-១៦ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៨,០០៥៩៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.០៣% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.០៣% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១១ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=11&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=12&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៧៧ || ១៧ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៩.៥១៦៦៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៣៦% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៣៦% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៦ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=16&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=17&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៧៨ || ១៨ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៨.៩៤០៧៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.១៤% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.១៤% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=17&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=18&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៧៩ || ១៩ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៦.៩៤២៣៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៤៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៤៨% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៨ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=18&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=19&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៨០ || ២០ - ២២ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៨.៩៧៥១៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៤៩% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៤៩% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=19&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=20&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៨១ || ២៣ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២២.៣៥៣៩៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៨០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៨១% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២២ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=22&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=23&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៨២ || ២៤ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២២.៤៣៤៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ - ០.០២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.០២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=23&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=24&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៨៣ || ២៥ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២១.៥០៥០៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.២២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.២២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=24&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=25&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៨៤ || ២៦ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៧.៤៧៨៥៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៩៦% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៩៦% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៥ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=25&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=26&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៨៥ || ២៧ - ២៩ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៩.១៣៧១៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៤០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៤០% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=26&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=27&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៨៦ || ៣០ មេសា - ០១ ឧសភា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៨.៧៦៥១៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.០៩% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.០៩% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៩ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=29&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=30&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៨៧ || ០២ ឧសភា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៩.៦៨២៥៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.២២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.២២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី០១ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=01&MM1=05&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=02&MM2=05&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |} ===អត្រាប្ដូរប្រាក់សម័យអ៊ុនតាក់=== ===អត្រាប្ដូរប្រាក់សម័យព្រះរាជាណាចក្រទីពីរមកដល់បច្ចុប្បន្ន=== === ក្រដាសប្រាក់ដែលត្រូវបានចេញនាពេលបច្ចុប្បន្ន === * ១០០រៀល (បោះពុម្ភផ្សាយថ្ងៃទី៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០០១ និងថ្ងៃទី១៤ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៥) * ៥០០រៀល (បោះពុម្ភផ្សាយថ្ងៃទី៤ ខែមេសា ឆ្នាំ២០០២ និងថ្ងៃទី១៤ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៤) * ១,០០០រៀល (បោះពុម្ភផ្សាយថ្ងៃទី៦ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៦ និង ថ្ងៃទី២៥ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៧) * ២,០០០រៀល (បោះពុម្ភផ្សាយថ្ងៃទី៣ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៨ និងថ្ងៃទី៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៣) * ៥,០០០រៀល (បោះពុម្ភផ្សាយថ្ងៃទី៤ ខែមេសា ឆ្នាំ២០០១ និងថ្ងៃទី២៥ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៧) * ១០,០០០រៀល (បោះពុម្ភផ្សាយថ្ងៃទី៤ ខែមេសា ឆ្នាំ២០០១ និងថ្ងៃទី៧ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៥) * ១៥,០០០រៀល (បោះពុម្ភផ្សាយថ្ងៃទី២ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៩) * ២០,០០០រៀល (បោះពុម្ភផ្សាយថ្ងៃទី៧ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០០៨ និងថ្ងៃទី១៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៨) * ៥០,០០០រៀល (បោះពុម្ភផ្សាយថ្ងៃទី៦ ខែមេសា ឆ្នាំ២០០១ និងថ្ងៃទី៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៤) * ១០០,០០០រៀល (បោះពុម្ភផ្សាយថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៣) {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- ! colspan="2" | រូបភាព !! rowspan="2" | តម្លៃមុខ !! rowspan="2" | វិមាត្រ !! rowspan="2" | ពណ៌ចម្បង !! colspan="2" | ការពិពណ៌នា !! colspan="4" | កាលបរិច្ឆេទនៃ |- ! ផ្នែកខាងមុខ !! ផ្នែកខ្នង !! ផ្នែកខាងមុខ !! ផ្នែកខ្នង !! ការបោះពុម្ព !! ចេញផ្សាយ !! នការដកប្រាក់ !! នការបញ្ឈប់ |- | align="center" bgcolor="#000000" | | align="center" bgcolor="#000000" |[[Image:Cambodia 2002 50r reverse.jpg|100px]] | ៥០រៀល | ១៣០×៦០មិល្លីម៉ែត្រ | ​ត្នោត​ចាស់និងលឿងត្នោត | [[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]] | ទំនប់ | ២០០២ | ២៩ សីហា ២០០២ | | current |- | align="center" bgcolor="#000000" |[[File:100_riel_2001_obverse.jpg|100px]] | align="center" bgcolor="#000000" |[[File:100_riel_2001_reverse.jpg|100px]] | ១០០រៀល | ១៣០×៦០មិល្លីម៉ែត្រ | ពណ៌ស្វាយត្នោតនិងបៃតង | [[វិមានឯករាជ្យ]] | សាលា | ២០០១ | ៩ សីហា ២០០១ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="#000000" | | align="center" bgcolor="#000000" | | ១០០រៀល | ១៣៨×៦៤មិល្លីម៉ែត្រ | ទឹកក្រូចនិងពណ៌ត្នោត | នាគ(ពស់ទេវកថា) ក្បាល ព្រះពុទ្ធ សម្តេចនរោត្តមសីហនុជាព្រះសង្ឃវ័យក្មេង | រូបចម្លាក់ខ្មែរ វត្តព្រះកែវមរកត ពុទ្ធ | ២០១៤ | ១៤ មករា ២០១៥ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="#000000" |[[Image:Cambodia 2004 500r obverse.jpg|100px]] | align="center" bgcolor="#000000" | | ៥០០រៀល | ១៣៨×៦៤មិល្លីម៉ែត្រ | ក្រហមនិងស្វាយ | [[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] | [[ស្ពានគីសូណា]]ជាង[[ទន្លេមេគង្គ|មេគង្គ]] | ២០០២ | ៤ មេសា ២០០៣ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="#000000" | | align="center" bgcolor="#000000" | | ៥០០រៀល | ១៣៨×៦៤មិល្លីម៉ែត្រ | ពណ៌ផ្កាឈូកនិងប្រផេះ | នាគ (mythical snake) head, arms, king [[Norodom Sihamoni]] |[[Neak Loeung Bridge]], Kizuna bridge over the Mekong River, monument, frieze | ២០១៤ | ១៤ មករា ២០១៤ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="#000000" |[[File:KHR 1000 v.jpg|100px]] | align="center" bgcolor="#000000" | | ១០០០រៀល | ១៣៨×៦៤មិល្លីម៉ែត្រ | ពណ៌ត្នោតនិងផ្កាឈូក | ប្រាសាទខាងត្បូង[[ប្រាសាទបាយ័ន]] | [[កំពង់​ផែ​ស្វយ័ត​ក្រុងព្រះសីហនុ|កំពង់​ផែ​ស្វយ័ត]]នៃ[[ខេត្តព្រះសីហនុ|កំពង់សោម]] | ២០០៥ | ៦ មករា ២០១៦ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="000000" | | align="center" bgcolor="000000" |[[File:1000 Cambodian Riels - 2016 (Reverse).jpg|100px]] | ១០០០រៀល | ១៤៦×៦៨មិល្លីម៉ែត្រ | ពណ៌ស្វាយនិងខៀវ | នាគ (ពស់ទេវកថា) head, [[ព្រះលញ្ឆករនៃកម្ពុជា|ព្រះលញ្ឆករ]] ព្រះអង្គម្ចាស់[[នរោត្តមសីហនុ]] | Royal palace throne room, "កិន្នរី" (ពាក់កណ្តាលមនុស្ស បក្សីពាក់កណ្តាល) | ២០១៦ | ២៥ តុលា ២០១៧ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="#000000" |[[File:2000 Riel obverse.jpg|100px]] | align="center" bgcolor="#000000" |[[File:2000 Riel reverse.jpg|100px]] | ២០០០រៀល | ១៤៦×៦៨មិលី្លម៉ែត្រ | ពណ៌បៃតង ខ្មៅ និងលឿង | [[ប្រាសាទព្រះវិហារ]] | អង្គរវត្តនិងការងារវាល | ២០០៧ | ៣ មករា ២០០៨ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="#000000" | | align="center" bgcolor="#000000" |[[File:5000 riel 2001 reverse.jpg|100px]] | ៥០០០រៀល | ១៤៦×៦៨មិល្លីម៉ែត្រ | បៃតងនិងប្រផេះ | [[នរោត្តម សីហនុ]] | [[ស្ពានប្រាប់ទិស|ស្ពានកំពង់ក្តី (ខេត្តសៀមរាប)]] | ២០០១ | ៦ មេសា ២០០១ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="000000" | | align="center" bgcolor="000000" | | ៥០០០រៀល | ១៤៦×៦៨មិល្លីម៉ែត្រ | ស្វាយនិងត្នោត | នាគ (ពស់ទេវកថា) head, vessel, ព្រះបាទនរោត្តមសីហនុពាក់ខ្សែក្រវាត់ | នាគ (ពស់ទេវកថា) head, ស្ពានកំពង់ក្ដី (ខេត្តសៀមរាប), freezes, chariot | ២០១៥ | ២៥ តុលា ២០១៧ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="#000000" | | align="center" bgcolor="#000000" |[[Image:10000 riel 2001 reverse.jpg|100px]] | ១០០០០រៀល | ១៤៦×៦៨មិល្លីម៉ែត្រ | ស្វាយ ត្នោត និងខៀវ | នរោត្តម សីហនុ | [[ព្រះបរមរាជវាំង]] | ២០០១ | ៦ មេសា ២០០១ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="#000000" | | align="center" bgcolor="#000000" | | ១០០០០រៀល | ១៤៦×៦៨មិល្លីម៉ែត្រ | ខៀវ | នាគ (ពស់ទេវកថា); សម្ដេច[[នរោត្ដម សីហមុនី]] | Neak Pean (entwined serpents) archeological ruins of Buddhist temple on circular island in Preah Khan Baray, Angkor; stone statue of horse, Balaha | ២០១៥ | ១៥ ឧសភា ២០១៥ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="#000000" | | align="center" bgcolor="#000000" | | ២០,០០០រៀល | ១៥៥×៧២មិល្លីម៉ែត្រ | | នរោត្ដម សីហមុនី | [[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]] | ២០០៨ | ៥ ធ្នូ ២០០៨ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="#000000" | | align="center" bgcolor="#000000" |[[Image:20000 riel 2008 reverse.jpg|100px]] | ២០,០០០រៀល | ១៥៥×៧២មិល្លីម៉ែត្រ | | នរោត្ដម សីហមុនី | [[អង្គរវត្ត]], Four faces of the Bodhisattva Avalokitesvara | ២០០៨ | ៥ ធ្នូ ២០០៨ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="#000000" | | align="center" bgcolor="#000000" |[[Image:50000 riel reverse.jpg|100px]] | ៥០០០០រៀល | ១៥០×៧០មិល្លីម៉ែត្រ | ពណ៌ខៀវ ស្វាយ និងត្នោត | នរោត្តម សីហនុ | អង្គរវត្ត | ២០០១ | ៦ មេសា ២០០១ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- |- | align="center" bgcolor="#000000" | | align="center" bgcolor="#000000" | | ៥០០០០រៀល | ១៥៥×៧២មិល្លីម៉ែត្រ | ត្នោត | នាគ (ពស់ទេវកថា) នរោត្តមសីហនុ | [[ប្រាសាទកោះកេរ]] រូបចម្លាក់នៃដំរីទារក | ២០១៣ | ៦ ឧសភា ២០១៤ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | colspan="11" |{{Standard banknote table notice|standard_scale=Y|}} |} === កាក់ === កាក់ដំបូងគេគឺកាក់ ៥សេន ដែលត្រូវបានបោះពុម្ពផ្សាយក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ និងធ្វើពីអាលុយមីញ៉ូម ។ ពីឆ្នាំ១៩៧៩ដល់ឆ្នាំ១៩៩៣ ខ្មែរមិនមានកាក់ត្រូវបានគេដាក់បញ្ចូលទៀតទេ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៩៤ នៅពេលដែលកាក់៥០ ១០០ ២០០ និង៥០០រៀល ត្រូវបានគេផ្សាយ ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ កាក់ប្រភេទទាំងនេះមិនបានរកឃើញក្នុងជីវភាពជាទូទៅនៅក្នុងសង្គមយើងទៀតឡើយ ។ == ការប្រើប្រាស់ដំណាលគ្នាជាមួយរូបិយប័ណ្ណបរទេស == នៅតំបន់ជនបទ ប្រាក់រៀលត្រូវបានប្រើសម្រាប់ការទិញស្ទើរតែទាំងអស់ទាំងធំនិងតូច ។ ទោះជាយ៉ាងណា ប្រាក់ដុល្លារអាមេរិកក៏ត្រូវបានប្រើប្រាស់ផងដែរជាពិសេសនៅទីក្រុង និងតំបន់ទេសចរណ៍ ។ នៅខេត្តបាត់ដំបងនិងតំបន់ផ្សេងទៀតនៅជិតព្រំដែនថៃដូចជាប៉ៃលិននិងប៉ោយប៉ែត ប្រាក់បាតថៃក៏ត្រូវបានប្រើផងដែរ ។ ប្រាក់ដុងវៀតណាមក៏ត្រូវបានប្រើផងដែរនៅច្រកព្រំដែនដូចជាក្រុងបាវិត នៃខេត្តស្វាយរៀង ។ ការចាប់ផ្តើមប្រើប្រាស់រូបិយប័ណ្ណដុល្លារនៅកំឡុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៨០ និងបន្តរហូតដល់ដើមទសវត្សឆ្នាំ១៩៩០ នៅពេលដែល[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានផ្តល់ជំនួយមនុស្សធម៌ ហើយជនភៀសខ្លួនក៏បានចាប់ផ្តើមយកប្រាក់ទៅផ្ទះខ្លួនវិញ ហើយអតិផរណាលុយនោះឡើងខ្ពស់ទៅដល់១៧៧%ក្នុងមួយឆ្នាំ បានកាត់បន្ថយនូវទំនុកចិត្តលើប្រាក់រៀល ។ ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៩១ដល់ឆ្នាំ១៩៩៣ អាជ្ញាធរបណ្តោះអាសន្នរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិប្រចាំនៅកម្ពុជាបានដាក់បុគ្គលិកចំនួន២២,០០០នាក់នៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា ដែលការចំណាយនេះតំណាងឱ្យមួយភាគធំនៃសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា ។ [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា]] == សូមមើលផងដែរ ==កាក់រៀលនៅឆ្នាំ១៩០៤ {{Navbox |name = ប្រាក់រៀលខ្មែរ |titlestyle= background:#E5E4E2; |title =[[Image:Flag of Cambodia.svg|30px]] [[ប្រាក់រៀលខ្មែរ]] |image = [[File:Cambriel.svg|100px]] |above = |groupstyle = text-align:left; background:#FFFF00; |group1 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ២០១៧|ឆ្នាំ២០១៧]] |list1 =[[១,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០១៧)|១,០០០៛]] • [[៥,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០១៧)|៥,០០០៛]]​ |group2 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ២០១៥|ឆ្នាំ២០១៥]] |list2 =[[១០,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០១៥)|១០,០០០៛]] |group3 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ២០១៣|ឆ្នាំ២០១៣]] |list3 =[[១,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០១៣)|១,០០០៛]] • [[២,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០១៣)|២,០០០៛]] • [[៥០,០០០រៀល (ឆ្នាំ២០១៣)|៥០,០០០៛]] • [[១០០,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០១៣)|១០០,០០០៛]] |group4 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ២០១២|ឆ្នាំ២០១២]] |list4 =[[១,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០១២)|១,០០០៛]] |group5 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ២០០៨|ឆ្នាំ២០០៨]] |list5 =[[២០,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០០៨)|១,០០០៛]] |group6 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ២០០៧|ឆ្នាំ២០០៧]] |list6 =[[២,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០០៧)|២,០០០៛]] |group7 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ២០០៥|ឆ្នាំ២០០៥]] |list7 =[[១,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០០៥)|១,០០០៛]] |group8 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ២០០១|ឆ្នាំ២០០១]] |list8 =[[១០០រៀល(ឆ្នាំ២០០១)|១០០៛]] • [[៥,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០០១)|៥,០០០៛]] • [[១០,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០០១)|១០,០០០៛]] • [[៥០,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០០១)|៥០,០០០៛]] |group9 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៩៩|ឆ្នាំ១៩៩៩]] |list9 =[[១,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០០៥)|១,០០០៛]] |group10 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៩៨|ឆ្នាំ១៩៩៨]] |list10 =[[១០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៨)|១០០៛]] • [[២០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៨)|២០០៛]] • [[៥០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៨)|៥០០៛]] • [[៥,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៨)|៥,០០០៛]] • [[១០,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៨)|១០,០០០៛]] • [[៥០,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៨)|៥០,០០០៛]] |group11 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៩៦|ឆ្នាំ១៩៩៦]] |list11 =[[៥០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៦)|៥០០៛]] |group12 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៩៥|ឆ្នាំ១៩៩៥]] |list12 =[[១០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៥)|១០០៛]] • [[១,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៥)|១,០០០៛]] • [[២,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៥)|២,០០០៛]] • [[៥,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៥)|៥,០០០៛]] • [[១០,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៨)|១០,០០០៛]] • [[២០,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៨)|២០,០០០៛]] • [[៥០,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៨)|៥០,០០០៛]] • [[១០០,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៨)|១០០,០០០៛]] |group13 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៩២|ឆ្នាំ១៩៩២]] |list13 =[[៥០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩២)|៥០៛]] • [[២០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩២)|២០០៛]] • [[១,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩២)|១,០០០៛]] • [[២,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩២)|២,០០០៛]] |group14 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៩១|ឆ្នាំ១៩៩១]] |list14 =[[៥០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩១)|៥០០៛]] |group15 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៩០|ឆ្នាំ១៩៩០]] |list15 =[[១០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩០)|១០០៛]] |group15 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៩០|ឆ្នាំ១៩៩០]] |list15 =[[៥រៀល(ឆ្នាំ១៩៩០)|៥៛]] • [[១០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩០)|១០៛]] |group16 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៩៥|ឆ្នាំ១៩៩៥]] |list16 =[[១កាក់(ឆ្នាំ១៩៧៩)|១កាក់]] • [[២កាក់(ឆ្នាំ១៩៧៩)|២កាក់]] • [[ប្រាំកាក់(ឆ្នាំ១៩៧៩)|៥កាក់]] • [[១រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៩)|១៛]] • [[៥រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៩)|៥៛]] • [[១០រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៩)|១០៛]] • [[២០រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៩)|២០៛]] • [[៥០រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៩)|៥០៛]] |group17 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៧៥|ឆ្នាំ១៩៧៥]] |list17 =[[១កាក់(ឆ្នាំ១៩៧៥)|១កាក់]] • [[៥កាក់(ឆ្នាំ១៩៧៥)|៥កាក់]] • [[១រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៥)|១៛]] • [[៥រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៥)|៥៛]] • [[១០រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៥)|១០៛]] • [[៥០រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៥)|៥០៛]] • [[១០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៥)|១០០៛]] |group18 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៧៤|ឆ្នាំ១៩៧៤]] |list18 =[[៥០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៤)|៥០០៛]] |group19 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៧៣|ឆ្នាំ១៩៧៣]] |list19 =[[១០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៣)|១០០៛]] • [[៥០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៣)|៥០០៛]] |group20 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៧២|ឆ្នាំ១៩៧២]] |list20 =[[១,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៧២)|១,០០០៛]] |group21 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៦៣|ឆ្នាំ១៩៦៣]] |list21 = |group22 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៦១|ឆ្នាំ១៩៦១]] |list22 =[[៥០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៦១)|៥០០៛]] |group23 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៥៩|ឆ្នាំ១៩៥៩]] |list23 =[[១,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៥៩)|១,០០០៛]] |group24 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៥៨|ឆ្នាំ១៩៥៨]] |list24 =[[១០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៥៨)|១០០៛]] |group25 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៥៦|ឆ្នាំ១៩៥៦]] |list25 =[[១រៀល(ឆ្នាំ១៩៥៦)|១៛]] • [[៥រៀល(ឆ្នាំ១៩៥៦)|៥៛]] • [[៥រៀល(ឆ្នាំ១៩៥៦)|៥៛]] • [[២០រៀល(ឆ្នាំ១៩៥៦)|២០៛]] • [[៥០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៥៦)|៥០០៛]] |group26 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៥៥|ឆ្នាំ១៩៥៥]] |list26 =[[១រៀល(ឆ្នាំ១៩៥៥)|១៛]] • [[១០រៀល(ឆ្នាំ១៩៥៥)|១០៛]] }} {{កម្ពុជា}} ==ឯកសារយោង== [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា]] lyk8xh3ce62rj5ls0ixfarr3fe2e5gu 342503 342501 2026-11-04T10:06:43Z CommonsDelinker 142 Removing [[:c:File:1000_Cambodian_Riels_-_2016_(Reverse).jpg|1000_Cambodian_Riels_-_2016_(Reverse).jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Banknotes of Cambodia|]]. 342503 wikitext text/x-wiki {{Infobox Currency | currency_name_in_local = [[File:Cambriel.svg|25px]] <br /> រៀលកម្ពុជា/រៀលខ្មែរ | image_1 = [[File:50000 riel reverse.jpg|250px]] | image_title_1 = ក្រដាសប្រាក់រៀល | iso_code = KHR | using_countries = {{KHM}} (ជាមួយនឹងលុយ [[ដុល្លារអាមេរិក|ដុល្លារអាមេរិក]]) | inflation_rate = ២.៩% | inflation_source_date = ''[http://www.worldbank.org/en/country/cambodia]'', ២០១៣ ធនាគារពិភពលោក | subunit_ratio_1 = 1/10 | subunit_name_1 = កាក់ | subunit_ratio_2 = 1/100 | subunit_name_2 = សេន (ទាំងពីរ, ការប្រើដ៏កម្រ) | symbol = {{big| ៛}} | used_coins = ២០ ១០០ ២០០ ៥០០ រៀល | frequently_used_banknotes = ៥០ ១០០ ៥០០ ១,០០០ ២,០០០ ៥,០០០ ១០,០០០ ២០,០០០ ៥០,០០០ រៀល | rarely_used_banknotes = ៥០ ២០០ ១០០,០០០ រៀល | issuing_authority = [[ធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា]] | issuing_authority_website = [http://www.nbc.org.kh] }} '''រៀល''' ({{lang-en|Riel}}; និមិត្តសញ្ញា ៖ '''៛'''; កូដ ៖ '''KHR''') គឺជារូបិយប័ណ្ណជាតិរបស់ប្រទេស[[កម្ពុជា]] ។ នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៥៣ និងខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧៥ មានប្រាក់រៀលពីរផ្សេងគ្នាដែលចេញដំបូង ។ នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៧៥ និង១៩៨០ ប្រទេសនេះមិនមានប្រព័ន្ធរូបិយវត្ថុទេ ។ រូបិយប័ណ្ណទី ២ ដែលមានឈ្មោះថារៀលផងដែរត្រូវបានចេញផ្សាយចាប់តាំងពីថ្ងៃទី២០ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៨០ ។ ជំនឿដែលពេញនិយមបានបង្ហាញថាឈ្មោះរូបិយប័ណ្ណនេះបានមកពីត្រីមេគង្គរៀល[[ទន្លេមេគង្គ]] ។ វាទំនងជាថាឈ្មោះបានមកពីមាតិកាប្រាក់ខ្ពស់ម៉ិកស៊ិកត្រូវបានប្រើដោយពាណិជ្ជករ[[ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី]] [[ប្រទេសឥណ្ឌា]]និង[[ប្រទេសចិន]]នៅពាក់កណ្ដាលសតវត្សរ៍ទី១៩ ។ == ប្រាក់រៀលលើកដំបូង ១៩៥៣ - ១៩៧៥ == នៅឆ្នាំ១៩៥៣ សាខានៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាដេប៉ាតឺម៉ង់ឌឺខេមបូឌាប្រទេសឡាវនិងវៀតណាម (Institut d'Émission des États du Cambodge, du Laos et du Vietnam) បានចេញក្រដាសប្រាក់ពីរខ្ទង់ជាផៃស្ទឺរនិងប្រាក់រៀលដោយគិតជាប្រាក់រៀល។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះសាខាពីរផ្សេងទៀតនៃវិទ្យាស្ថានមានការរៀបចំប្រហាក់ប្រហែលនឹងអេងនៅវៀតណាមខាងត្បូងនិងប្រាក់រៀលនៅឡាវ។ ផៃស្ទីសខ្លួនវាបានមកពីបំណែកអេស្ប៉ាញចំនួនប្រាំបី (ប៉េសូ) ។ ដំបូងប្រាក់រៀលត្រូវបានបែងចែកជា១០០សេនតែម (ហៅកាត់ជាសេនលើកាក់) ប៉ុន្តែប្រាក់នេះបានផ្លាស់ប្តូរនៅឆ្នាំ១៩៥៩ ដល់១០០សេន ។ ក្នុងរយៈពេលពីរបីឆ្នាំដំបូងប្រាក់រៀលនិងផៃស្ទ្រីបានសាយភាយជាមួយគ្នា ។ ក្រដាសប្រាក់រៀលដំបូងក៏ត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះតាមផៃស្ទ្រីតដែរ ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី១ ឆ្នាំ១៩៥៥ - ៥៦ ៖ ១រៀល ៥រៀល ១០រៀល និង៥០រៀល ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី២ ឆ្នាំ១៩៥៦ ៖ ១រៀល ២០រៀល ៥០រៀល ១០០រៀល និង៥០០រៀល ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី៣ ឆ្នាំ១៩៦៣ ៖ ៥រៀល ១០រៀល និង១០០រៀល។ * ការបោះពុម្ពលើកទី៤ ឆ្នាំ១៩៧២ ៖ ១០០រៀល* ៥០០រៀល ១,០០០រៀល* និង៥០០០រៀល* ។ (*មិនបានចេញបោះពុម្ពផ្សាយ) === កាក់សម័យរាស្រ្តនិយម === កាក់១០ ២០ និង៥០សេននៃឆ្នាំ១៩៥៣ និងកាក់សេនត្រូវបានធ្វើពីអាលុយមីញ៉ូមហើយមានទំហំដូចគ្នានឹងកាក់ដែលត្រូវគ្នានិងកាក់ស៊ូ (Su) កាក់របស់ឡាវនិងវៀតណាមខាងត្បូង (ទោះបីគ្មានកាក់ឡាវក៏ដោយ) ។ កាក់ ១រៀល ដែលមានទំហំប៉ុនកាក់នីកែលអាមេរិកត្រូវបានចេញនៅឆ្នាំ១៩៧០ ដែលជាផ្នែកមួយនៃកម្មវិធីរបស់អង្គការស្បៀងអាហារនិងកសិកម្មរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ប៉ុន្តែមិនត្រូវបានដោះលែងទេប្រហែលជាដោយសារការផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលរបស់ព្រះនរោត្តមសីហនុដោយលន់ណុល ។ ===អត្រាប្ដូរប្រាក់សម័យសង្គមរាស្ត្រនិយម=== {| class="wikitable sortable" |- ! ល.រ. !! កាលបរិច្ឆេទ !! រៀល (៛) !! ដុល្លារអាមេរិក ($) !! ដុល្លារអាមេរិក ($) !! រៀល (៛) !! ពិពណ៌នា |- | ១ || ១៩៦០ - ១៩៦៨ || ១៛ || ០.០២៨៦$ || ១$ || ៣៥៛ || ទិន្នន័យទាញបានពី [[Fxtop Company]]<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=01&MM1=01&YYYY1=1959&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=01&MM2=01&YYYY2=1968&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២ || ១៩៦៩ || ១៛ || ០.០២៣០$ || ១$ || ៤៣.៥៥៨៣៛ || ប្រាក់រៀលថយតម្លៃ ១៩.៦៥% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារឡើង ២៤.៤៥% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីចុងឆ្នាំ១៩៦៨<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=31&MM1=12&YYYY1=1968&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=31&MM2=12&YYYY2=1969&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣ || ០១ មករា ដល់ ១៧ មីនា ១៩៧០ || ១៛ || ០.០១៨០$ || ១$ || ៥៥.៥៤៛ || ប្រាក់រៀលថយតម្លៃ ២១.៥៧% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និង ប្រាក់ដុល្លារឡើង ២៧.៥១% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីចុងឆ្នាំ១៩៦៩<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=31&MM1=12&YYYY1=1969&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=31&MM2=12&YYYY2=1970&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |} ===អត្រាប្ដូរប្រាក់សម័យសាធារណរដ្ឋខ្មែរ=== {| class="wikitable sortable" |- ! ល.រ. !! កាលបរិច្ឆេទ !! រៀល(៛) !! ដុល្លារអាមេរិក ($) !! ដុល្លារអាមេរិក ($) !! រៀល(៛) !! ពិពណ៌នា |- | ១ || ១៨ មីនា ដល់ ៣១ ធ្នូ ១៩៧០ || ១៛ || ០.០១៨០$ || ១$ || ៥៥.៥៤ ៛ || ប្រាក់រៀលថយតម្លៃ ២១.៥៧% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារឡើង ២៧.៥១% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីចុងឆ្នាំ១៩៦៩<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=31&MM1=12&YYYY1=1969&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=31&MM2=12&YYYY2=1970&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២ || ១៩៧១ || ១៛ || ០.០១៣២$ || ១$ || ៧៥.៨២១៧៛ || ប្រាក់រៀលថយតម្លៃ ២៦.៧៥% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារឡើង ៣៦.៥២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីចុងឆ្នាំ១៩៧០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=31&MM1=12&YYYY1=1970&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=31&MM2=12&YYYY2=1971&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣ || ១៩៧២ || ១៛ || ០.០០៦២$ || ១$ || ១៦២.២៥៛ || ប្រាក់រៀលថយតម្លៃ ៥៣.២៧% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារឡើង ១១៣.៩៩% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីចុងឆ្នាំ១៩៧១។<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=31&MM1=12&YYYY1=1971&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=31&MM2=12&YYYY2=1972&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> តម្លៃអង្ករលេខមួយប្រហែល ៧៣៤៛/បាវ ប្រាក់បំណាច់[[តំណាងរាស្ត្រ]] ១០.០០០៛ មុនថ្ងៃទី៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៧២ ក្រោយថ្ងៃនោះគឺតម្លៃ២,២០០៛/បាវ [[ប្រាក់បំណាច់]]តំណាងរាស្ត្រ ៣០,០០០៛ ។ <ref>សៀវភៅ [[វិចារណកថា ឌុក រ៉ាស៊ី]] [[អត្ថបទ]]លេខ៥៧ ចំណងជើង អយុត្តិធម៌ក្នុងសង្គមជាតិ ទំព័រ១៩៨</ref> |- | ៤ || ១៩៧៣ - ១៦ មេសា ១៩៧៥ || ១៛ || ០.០០៤១$ || ១$ || ២៤៤.៩១៦៧៛ || ប្រាក់រៀលថយតម្លៃ ៣៣.៧៥% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និង ប្រាក់ដុល្លារឡើង ៥០.៩៥% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីចុងឆ្នាំ១៩៧២<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=31&MM1=12&YYYY1=1972&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=16&MM2=04&YYYY2=1975&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |} == ខ្មែរក្រហម ១៩៧៥ – ១៩៨០, ១៩៩៣ – ១៩៩៩ == ទោះបីខ្មែរក្រហមបោះពុម្ពក្រដាសប្រាក់ក៏ដោយ កំណត់ចំណាំទាំងនេះមិនត្រូវបានចេញទេ ព្រោះលុយត្រូវបានលុបចោលបន្ទាប់ពីខ្មែរក្រហមកាន់កាប់ប្រទេស ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី៥ ឆ្នាំ១៩៧៥ ៖ ០.១រៀល (១កាក់) ០.៥រៀល (៥កាក់) ១រៀល ៥រៀល ១០រៀល ៥០រៀល និង១០០រៀល ។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៣ ពួកគេបានបោះពុម្ពក្រដាសប្រាក់គ្រប់ពណ៌សម្រាប់ការប្រើប្រាស់មានកំណត់លើទឹកដីដែលគ្រប់គ្រងដោយពួកគេ ។ ===អត្រាប្ដូរប្រាក់=== {| class="wikitable sortable" |- ! ល.រ. !! កាលបរិច្ឆេទ !! រៀល(៛) !! ដុល្លារអាមេរិក ($) !! ដុល្លារអាមេរិក ($) !! រៀល(៛) !! ពិពណ៌នា |- | ១ || ១៧ មេសា ១៩៧៥ - ៦ មករា ១៩៧៩ || ១៛ || ០.០០៤១$ || ១$ || ២៤៤.៩១៦៧៛ || ប្រាក់រៀលថយតម្លៃ ០.០០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារឡើង ០.០០% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីចុងឆ្នាំ១៩៧៥<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=31&MM1=12&YYYY1=1972&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=16&MM2=04&YYYY2=1975&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |} == ប្រាក់រៀលទីពីរ ១៩៨០ – បច្ចុប្បន្ន == បន្ទាប់ពីការលុកលុយរបស់វៀតណាមនៅឆ្នាំ១៩៧៨ ប្រាក់រៀលត្រូវបានបង្កើតជារូបិយប័ណ្ណជាតិរបស់កម្ពុជាឡើងវិញនៅថ្ងៃទី១ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៨០ ដំបូងក្នុងតម្លៃ៤រៀល ស្មើនឹង១ដុល្លារអាមេរិក ។ វាត្រូវបានបែងចែកជា១០កាក់ ឬ១០០សេន ។ ដោយសារតែមិនមានប្រាក់សម្រាប់វាដើម្បីជំនួសនិងសេដ្ឋកិច្ចដែលមានការរំខានធ្ងន់ធ្ងររដ្ឋាភិបាលកណ្តាលបានប្រគល់ប្រាក់ថ្មីទៅឱ្យប្រជាជនដើម្បីលើកទឹកចិត្តដល់ការប្រើប្រាស់របស់ខ្លួន ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី៦ ឆ្នាំ១៩៧៩ ៖ ០.១រៀល (១កាក់) ០.២រៀល (២កាក់) ០.៥រៀល (៥កាក់) ១រៀល ៥រៀល ១០រៀល ២០រៀល និង៥០រៀល ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី៧ ឆ្នាំ១៩៨៧ ៖ ៥រៀល និង១០រៀល ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី៨ ឆ្នាំ១៩៩០ - ៩២ ៖ ៥០រៀល ១០០រៀល និង៥០០រៀល ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី៩ ឆ្នាំ១៩៩២ - ៩៣ ៖ ២០០រៀល ១,០០០រៀល* និង២,០០០រៀល* ។ (*មិនបានចេញបោះពុម្ពផ្សាយ) * ការបោះពុម្ពលើកទី១០ ឆ្នាំ១៩៩៥ ៖ ១,០០០រៀល ២,០០០រៀល ៥,០០០រៀល ១០,០០០រៀល ២០,០០០រៀល ៥០,០០០រៀល និង១០០,០០០រៀល ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី១១ ឆ្នាំ១៩៩៥ - ៩៩ ៖ ១០០រៀល ២០០រៀល ៥០០រៀល និង១,០០០រៀល ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី១២ ឆ្នាំ២០០១ - ០៧ ៖ ៥០រៀល ១០០រៀល ៥០០រៀល ១,០០០រៀល ២,០០០រៀល ៥,០០០រៀល ១០,០០០រៀល ៥០,០០០រៀល ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី១៣ ឆ្នាំ២០០៨ - ១៣ ៖ ១០០រៀល ៥០០រៀល ១,០០០រៀល ២,០០០រៀល ១០,០០០រៀល ២០,០០០រៀល ៥០,០០០រៀល និង១០០,០០០រៀល ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី១៤ ឆ្នាំ២០១៦ ៖ ១,០០០រៀល និង៥,០០០រៀល ។ * ការបោះពុម្ពលើកទី១៥ ឆ្នាំ២០១៨ ៖ ២០,០០០រៀល ។ ===អត្រាប្ដូរប្រាក់សម័យសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា=== {| class="wikitable sortable" |- ! ល.រ. !! កាលបរិច្ឆេទ !! រៀល(៛) !! ដុល្លារអាមេរិក ($) !! ដុល្លារអាមេរិក ($) !! រៀល(៛) !! ពិពណ៌នា |- | ១ || ៧ មករា ១៩៧៩ - ២៨ មេសា ១៩៨៩ || ១៛ || ០.០០៤១$ || ១$ || ២៤៤.៩១៦៧៛ || ប្រាក់រៀលថយតម្លៃ ០.០០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារឡើង ០.០០% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីចុងឆ្នាំ១៩៧៩<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=06&MM1=01&YYYY1=1974&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=28&MM2=04&YYYY2=1989&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |} ===អត្រាប្ដូរប្រាក់សម័យរដ្ឋកម្ពុជា=== {| class="wikitable sortable" |- ! ល.រ. !! កាលបរិច្ឆេទ !! រៀល (៛) !! ដុល្លារអាមេរិក ($) !! ដុល្លារអាមេរិក ($) !! រៀល (៛) !! ពិពណ៌នា |- | ១ || ២៩ មេសា ដល់ ៣១ ធ្នូ ១៩៨៩ || ១៛ || ០.០០៤១$ || ១$ || ២៤៤.៩១៦៧៛ || ប្រាក់រៀលថយតម្លៃ ០.០០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារឡើង ០.០០% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី០៥ មេសា ឆ្នាំ១៩៧៤<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=01&MM1=01&YYYY1=1989&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=31&MM2=12&YYYY2=1989&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២ || ១ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៦.២៥៛ || ប្រាក់រៀលថយតម្លៃ ៤២.៥៤% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារឡើង ៧៤.០៤% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៥ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៤<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=05&MM1=04&YYYY1=1974&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=01&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣ || ២ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២៥.១៤៤៧៛ || ប្រាក់រៀលកើនតម្លៃ ០.២៦% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារថយតម្លៃ ០.២៦% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=01&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=02&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៤ || ៣ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤៣០.១៩៨២៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -១.១៧% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +១.១៩% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=02&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=03&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៥ || ៤ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៨.៦១៣៣៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៣៧% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៣៧% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៣ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=03&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=04&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៦ || ៥-៧ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៦.៧០៧៥៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៤៥% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៤៤% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៤ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=04&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=05&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៧ || ៨ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២១.៧១០៨៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +១.១៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -១.១៧% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៧ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=07&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=08&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៨ || ៩ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២១.៦៦៥៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.០១% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.០១% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៨ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=08&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=09&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៩ || ១០ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៩.៨១០៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៤៤% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៤៤% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៩ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=09&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=10&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ១០ || ១១ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២២.២៩៧៩៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៥៩% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៥៩% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១០ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=10&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=11&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ១១ || ១២ - ១៤ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២១.៤៨៤១៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.១៩% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.១៩% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១១ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=11&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=12&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ១២ || ១៥ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២១.១៣២៣៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.០៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.០៨% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៤ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=14&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=15&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ១៣ || ១៦ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៦.៩១៤៩៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -១.៣៥% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +១.៣៧% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=15&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=16&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ១៤ || ១៧ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២៤.០៣៧៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៦៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៦៧% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៦ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=15&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=16&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ១៥ || ១៨ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៥.៨០៩០៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៤២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៤២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៧ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=15&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=16&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ១៦ || ១៩ - ២១ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៩.២៧៤១៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៨១% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៨១% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៨ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=15&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=16&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ១៧ || ២២ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៩.៤០០៧៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.០៣% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.០៣% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២១ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=21&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=22&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ១៨ || ២៣ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៦.៨៩៣៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៥៩% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៥៨% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២២ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=22&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=23&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ១៩ || ២៤ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២១.៤៥៦២៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +១.២៩% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -១.២៧% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=23&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=24&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២០ || ២៥ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២២.៤៨៣៥៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.២៤% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.២៤% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=24&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=25&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២១ || ២៦-២៨ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២២.៤០៦៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.០២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.០២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៥ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=25&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=26&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២២ || ២៩ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៨.៧៩២៦៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៨៦% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៨៦% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=28&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=29&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២៣ || ៣០ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៩.៤៣៧២៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.១៥% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.១៥% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៩ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=29&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=30&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២៤ || ៣១ មករា ១៩៩០ || ១៛ || ០,០០២៤$ || ១$ || ៤២០,៣៩៥៧៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០,២៣% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០,២៣% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៣០ មករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=30&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=31&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២៥ || ១ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៩.៨៧៩៦៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.១២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.១២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៣១ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=30&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=31&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២៦ || ២ - ៤ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២០.៣៨១៨៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.១២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.១២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=30&MM1=01&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=31&MM2=01&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២៧ || ៥ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៨.៩៧៨៥៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៣៣% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៣៣% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=04&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=05&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២៨ || ៦ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៣.៧១៩៧៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +១.២៧% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -១.២៦% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=05&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=06&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ២៩ || ៧ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៣.៣៤៧២៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.០៩% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.០៩% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៦ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=06&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=07&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣០ || ៨ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៦.៧៥៤៧៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៨២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៨២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=07&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=08&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣១ || ៩ - ១១ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៧.៧៣៨៦៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.២៤% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.២៤% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=08&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=09&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣២ || ១២ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៧.៩៧៥១៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.០៦% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.០៦% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=11&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=12&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣៣ || ១៣ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២០.៨០៥៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៦៧% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៦៨% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១២ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=12&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=13&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣៤ || ១៤ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៨.០៣៦៨៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៦៦% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៦៦% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៣ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=13&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=14&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣៥ || ១៥ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៨.៩៥១០៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.២២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.២២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=14&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=15&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣៦ || ១៦ - ១៨ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២២.៣៦៤៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៨១% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៨១% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=15&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=16&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣៧ || ១៩ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០,០០២៤$ || ១$ || ៤១៧.៨៣១១៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +១.០៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -១.០៧% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=18&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=19&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣៨ || ២០ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០,០០២៤$ || ១$ || ៤១៧.៦០១៧៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.០៥% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.០៥% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=19&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=20&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៣៩ || ២១ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៥.៥២៧៩៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៥% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៥% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២០ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=20&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=21&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៤០ || ២២ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៦.៨៧៤០៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៣២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៣២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=21&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=22&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៤១ || ២៣ - ២៥ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៧.១៩១៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.០៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.០៨% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២២ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[hhttps://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=22&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=23&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៤២ || ២៦ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៩.៦២៣៧៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៥៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៥៨% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=25&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=26&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៤៣ || ២៧ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២០.៨៩៩២៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៣០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៣០% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=26&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=27&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៤៤ || ២៨ កុម្ភៈ ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២១.០៥៩២៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.០៤% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.០៤% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=27&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=28&MM2=02&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៤៥ || ១ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៥.៧៦២៧៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -១.១០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +១.១២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=28&MM1=02&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=01&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៤៦ || ២​ - ៤ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៦.៥៥០៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.១៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.១៨% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=01&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=02&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៤៧ || ៥ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២៤.០៤៧៩៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៥៩% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៥៩% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៤ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=04&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=05&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៤៨ || ៦ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២៣.១៩៥៧៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.២០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.២០% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៥ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=05&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=06&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៤៩ || ៧ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២៥.៣៥០៥៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៥១% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៥១% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៦ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=06&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=07&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៥០ || ៨ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២៤.៤៣៦៥៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.២២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.២១% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៧ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=07&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=08&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៥១ || ៩ - ១១ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២៥.២៧៩៥៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.២០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតំលៃ +០.២០% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=08&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=09&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៥២ || ១២ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៦.៩៣៦៣៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៣៩% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតំលៃ +០.៣៩% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១១ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=11&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=12&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៥៣ || ១៣ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៩.១៨០១៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៥២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៥៣% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១២ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=12&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=13&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៥៤ || ១៤ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៨.៣១៧៩៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.២០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.២០% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៣ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=13&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=14&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៥៥ || ១៥ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៧.៦៧៨០៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.១៥% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.១៥% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៤ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=14&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=15&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៥៦ || ១៦-១៨ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២៤.៦៥៥៨៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៧១% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៧១% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៥ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=15&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=16&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៥៧ || ១៩ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២១.៤៥២៧៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៧៦% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៧៥% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=18&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=19&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៥៨ || ២០ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២២.១៣៣៥៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.១៦% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.១៦% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=19&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=20&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៥៩ || ២១ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៦.៧៣៩៧៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -១.០៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +១.០៩% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២០ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=20&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=21&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៦០ || ២២ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៧.៨៣២៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.២៦% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.២៦% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២១ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=21&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=22&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៦១ || ២៣-២៥ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៦.៦៣៦១៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.២៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.២៨% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២២ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=22&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=23&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៦២ || ២៦ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៧.៣០៥១៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.១៦% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.១៦% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៥ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=25&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=26&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៦៣ || ២៧ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៧.៤៨៤៣៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.០៤% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.០៤% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=26&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=27&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៦៤ || ២៨ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៣$ || ១$ || ៤២៦.៥៧៥៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.២១% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.២១% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៧ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=27&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=28&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៦៥ || ២៩ មីនា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២៤.០៩៧៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៥៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៥៨% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=28&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=29&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៦៦ || ៣០ - ៣១ មីនា - ១ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២២.២៣៤៩៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៤៤% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៤៤% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៩ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=29&MM1=03&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=30&MM2=03&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៦៧ || ២ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២៤.៣៣៧៥៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០​.៥០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៥០% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=01&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=02&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៦៨ || ៣ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២៣.៩៣៥១៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.០៩% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.០៩% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=02&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=03&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៦៩ || ៤ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២២.៧៣២៣៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.២៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.២៨% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៣ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=03&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=04&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៧០ || ៥ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២២.៩៧០៩៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.០៦% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.០៦% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៤ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=04&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=05&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៧១ || ៦ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២២.៥៤៦៥៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.១០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.១០% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៥ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=05&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=06&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៧២ || ៦ - ៨ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២២.៥៤៦៥៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.១០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.១០% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៦ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០​<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=05&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=06&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៧៣ || ៩ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២១.០៩៤០៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៣៤% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៣៤% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៨ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=08&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=09&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៧៤ || ១០ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២១.៥៨៨៧៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.១២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.១២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី៩ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=09&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=10&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៧៥ || ១១ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៧.៨៩២៨៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៨៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៨៨% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=10&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=11&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៧៦ || ១២-១៦ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៨,០០៥៩៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.០៣% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.០៣% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១១ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=11&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=12&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៧៧ || ១៧ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៩.៥១៦៦៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៣៦% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៣៦% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៦ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=16&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=17&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៧៨ || ១៨ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៨.៩៤០៧៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.១៤% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.១៤% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=17&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=18&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៧៩ || ១៩ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៦.៩៤២៣៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៤៨% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៤៨% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៨ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=18&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=19&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៨០ || ២០ - ២២ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៨.៩៧៥១៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៤៩% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៤៩% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=19&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=20&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៨១ || ២៣ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២២.៣៥៣៩៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៨០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៨១% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២២ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=22&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=23&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៨២ || ២៤ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២២.៤៣៤៤៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ - ០.០២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.០២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=23&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=24&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៨៣ || ២៥ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤២១.៥០៥០៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.២២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.២២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=24&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=25&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៨៤ || ២៦ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៧.៤៧៨៥៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.៩៦% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.៩៦% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៥ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=25&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=26&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៨៥ || ២៧ - ២៩ មេសា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៩.១៣៧១៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.៤០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.៤០% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=26&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=27&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៨៦ || ៣០ មេសា - ០១ ឧសភា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៨.៧៦៥១៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ +០.០៩% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ -០.០៩% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី២៩ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=29&MM1=04&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=30&MM2=04&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |- | ៨៧ || ០២ ឧសភា ១៩៩០ || ១៛ || ០.០០២៤$ || ១$ || ៤១៩.៦៨២៥៛ || ប្រាក់រៀលតម្លៃ -០.២២% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ និងប្រាក់ដុល្លារតម្លៃ +០.២២% ធៀបនឹងអត្រាកាលពីថ្ងៃទី០១ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩០<ref>[https://fxtop.com/en/historical-exchange-rates-comparison.php?C1a=KHR&C1b=USD&C2a=USD&C2b=KHR&C3a=&C3b=&C4a=&C4b=&C5a=&C5b=&C6a=&C6b=&DD1=01&MM1=05&YYYY1=1990&C7a=&C8a=&C9a=&C10a=&C7b=&C8b=&C9b=&C10b=&B=1&P=&I=1&DD2=02&MM2=05&YYYY2=1990&M=1&btnOK=Go%21 Fxtop Company]</ref> |} ===អត្រាប្ដូរប្រាក់សម័យអ៊ុនតាក់=== ===អត្រាប្ដូរប្រាក់សម័យព្រះរាជាណាចក្រទីពីរមកដល់បច្ចុប្បន្ន=== === ក្រដាសប្រាក់ដែលត្រូវបានចេញនាពេលបច្ចុប្បន្ន === * ១០០រៀល (បោះពុម្ភផ្សាយថ្ងៃទី៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០០១ និងថ្ងៃទី១៤ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៥) * ៥០០រៀល (បោះពុម្ភផ្សាយថ្ងៃទី៤ ខែមេសា ឆ្នាំ២០០២ និងថ្ងៃទី១៤ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៤) * ១,០០០រៀល (បោះពុម្ភផ្សាយថ្ងៃទី៦ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៦ និង ថ្ងៃទី២៥ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៧) * ២,០០០រៀល (បោះពុម្ភផ្សាយថ្ងៃទី៣ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៨ និងថ្ងៃទី៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៣) * ៥,០០០រៀល (បោះពុម្ភផ្សាយថ្ងៃទី៤ ខែមេសា ឆ្នាំ២០០១ និងថ្ងៃទី២៥ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៧) * ១០,០០០រៀល (បោះពុម្ភផ្សាយថ្ងៃទី៤ ខែមេសា ឆ្នាំ២០០១ និងថ្ងៃទី៧ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៥) * ១៥,០០០រៀល (បោះពុម្ភផ្សាយថ្ងៃទី២ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៩) * ២០,០០០រៀល (បោះពុម្ភផ្សាយថ្ងៃទី៧ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០០៨ និងថ្ងៃទី១៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៨) * ៥០,០០០រៀល (បោះពុម្ភផ្សាយថ្ងៃទី៦ ខែមេសា ឆ្នាំ២០០១ និងថ្ងៃទី៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៤) * ១០០,០០០រៀល (បោះពុម្ភផ្សាយថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៣) {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- ! colspan="2" | រូបភាព !! rowspan="2" | តម្លៃមុខ !! rowspan="2" | វិមាត្រ !! rowspan="2" | ពណ៌ចម្បង !! colspan="2" | ការពិពណ៌នា !! colspan="4" | កាលបរិច្ឆេទនៃ |- ! ផ្នែកខាងមុខ !! ផ្នែកខ្នង !! ផ្នែកខាងមុខ !! ផ្នែកខ្នង !! ការបោះពុម្ព !! ចេញផ្សាយ !! នការដកប្រាក់ !! នការបញ្ឈប់ |- | align="center" bgcolor="#000000" | | align="center" bgcolor="#000000" |[[Image:Cambodia 2002 50r reverse.jpg|100px]] | ៥០រៀល | ១៣០×៦០មិល្លីម៉ែត្រ | ​ត្នោត​ចាស់និងលឿងត្នោត | [[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]] | ទំនប់ | ២០០២ | ២៩ សីហា ២០០២ | | current |- | align="center" bgcolor="#000000" |[[File:100_riel_2001_obverse.jpg|100px]] | align="center" bgcolor="#000000" |[[File:100_riel_2001_reverse.jpg|100px]] | ១០០រៀល | ១៣០×៦០មិល្លីម៉ែត្រ | ពណ៌ស្វាយត្នោតនិងបៃតង | [[វិមានឯករាជ្យ]] | សាលា | ២០០១ | ៩ សីហា ២០០១ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="#000000" | | align="center" bgcolor="#000000" | | ១០០រៀល | ១៣៨×៦៤មិល្លីម៉ែត្រ | ទឹកក្រូចនិងពណ៌ត្នោត | នាគ(ពស់ទេវកថា) ក្បាល ព្រះពុទ្ធ សម្តេចនរោត្តមសីហនុជាព្រះសង្ឃវ័យក្មេង | រូបចម្លាក់ខ្មែរ វត្តព្រះកែវមរកត ពុទ្ធ | ២០១៤ | ១៤ មករា ២០១៥ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="#000000" |[[Image:Cambodia 2004 500r obverse.jpg|100px]] | align="center" bgcolor="#000000" | | ៥០០រៀល | ១៣៨×៦៤មិល្លីម៉ែត្រ | ក្រហមនិងស្វាយ | [[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] | [[ស្ពានគីសូណា]]ជាង[[ទន្លេមេគង្គ|មេគង្គ]] | ២០០២ | ៤ មេសា ២០០៣ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="#000000" | | align="center" bgcolor="#000000" | | ៥០០រៀល | ១៣៨×៦៤មិល្លីម៉ែត្រ | ពណ៌ផ្កាឈូកនិងប្រផេះ | នាគ (mythical snake) head, arms, king [[Norodom Sihamoni]] |[[Neak Loeung Bridge]], Kizuna bridge over the Mekong River, monument, frieze | ២០១៤ | ១៤ មករា ២០១៤ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="#000000" |[[File:KHR 1000 v.jpg|100px]] | align="center" bgcolor="#000000" | | ១០០០រៀល | ១៣៨×៦៤មិល្លីម៉ែត្រ | ពណ៌ត្នោតនិងផ្កាឈូក | ប្រាសាទខាងត្បូង[[ប្រាសាទបាយ័ន]] | [[កំពង់​ផែ​ស្វយ័ត​ក្រុងព្រះសីហនុ|កំពង់​ផែ​ស្វយ័ត]]នៃ[[ខេត្តព្រះសីហនុ|កំពង់សោម]] | ២០០៥ | ៦ មករា ២០១៦ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="000000" | | align="center" bgcolor="000000" | | ១០០០រៀល | ១៤៦×៦៨មិល្លីម៉ែត្រ | ពណ៌ស្វាយនិងខៀវ | នាគ (ពស់ទេវកថា) head, [[ព្រះលញ្ឆករនៃកម្ពុជា|ព្រះលញ្ឆករ]] ព្រះអង្គម្ចាស់[[នរោត្តមសីហនុ]] | Royal palace throne room, "កិន្នរី" (ពាក់កណ្តាលមនុស្ស បក្សីពាក់កណ្តាល) | ២០១៦ | ២៥ តុលា ២០១៧ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="#000000" |[[File:2000 Riel obverse.jpg|100px]] | align="center" bgcolor="#000000" |[[File:2000 Riel reverse.jpg|100px]] | ២០០០រៀល | ១៤៦×៦៨មិលី្លម៉ែត្រ | ពណ៌បៃតង ខ្មៅ និងលឿង | [[ប្រាសាទព្រះវិហារ]] | អង្គរវត្តនិងការងារវាល | ២០០៧ | ៣ មករា ២០០៨ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="#000000" | | align="center" bgcolor="#000000" |[[File:5000 riel 2001 reverse.jpg|100px]] | ៥០០០រៀល | ១៤៦×៦៨មិល្លីម៉ែត្រ | បៃតងនិងប្រផេះ | [[នរោត្តម សីហនុ]] | [[ស្ពានប្រាប់ទិស|ស្ពានកំពង់ក្តី (ខេត្តសៀមរាប)]] | ២០០១ | ៦ មេសា ២០០១ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="000000" | | align="center" bgcolor="000000" | | ៥០០០រៀល | ១៤៦×៦៨មិល្លីម៉ែត្រ | ស្វាយនិងត្នោត | នាគ (ពស់ទេវកថា) head, vessel, ព្រះបាទនរោត្តមសីហនុពាក់ខ្សែក្រវាត់ | នាគ (ពស់ទេវកថា) head, ស្ពានកំពង់ក្ដី (ខេត្តសៀមរាប), freezes, chariot | ២០១៥ | ២៥ តុលា ២០១៧ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="#000000" | | align="center" bgcolor="#000000" |[[Image:10000 riel 2001 reverse.jpg|100px]] | ១០០០០រៀល | ១៤៦×៦៨មិល្លីម៉ែត្រ | ស្វាយ ត្នោត និងខៀវ | នរោត្តម សីហនុ | [[ព្រះបរមរាជវាំង]] | ២០០១ | ៦ មេសា ២០០១ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="#000000" | | align="center" bgcolor="#000000" | | ១០០០០រៀល | ១៤៦×៦៨មិល្លីម៉ែត្រ | ខៀវ | នាគ (ពស់ទេវកថា); សម្ដេច[[នរោត្ដម សីហមុនី]] | Neak Pean (entwined serpents) archeological ruins of Buddhist temple on circular island in Preah Khan Baray, Angkor; stone statue of horse, Balaha | ២០១៥ | ១៥ ឧសភា ២០១៥ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="#000000" | | align="center" bgcolor="#000000" | | ២០,០០០រៀល | ១៥៥×៧២មិល្លីម៉ែត្រ | | នរោត្ដម សីហមុនី | [[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]] | ២០០៨ | ៥ ធ្នូ ២០០៨ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="#000000" | | align="center" bgcolor="#000000" |[[Image:20000 riel 2008 reverse.jpg|100px]] | ២០,០០០រៀល | ១៥៥×៧២មិល្លីម៉ែត្រ | | នរោត្ដម សីហមុនី | [[អង្គរវត្ត]], Four faces of the Bodhisattva Avalokitesvara | ២០០៨ | ៥ ធ្នូ ២០០៨ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | align="center" bgcolor="#000000" | | align="center" bgcolor="#000000" |[[Image:50000 riel reverse.jpg|100px]] | ៥០០០០រៀល | ១៥០×៧០មិល្លីម៉ែត្រ | ពណ៌ខៀវ ស្វាយ និងត្នោត | នរោត្តម សីហនុ | អង្គរវត្ត | ២០០១ | ៦ មេសា ២០០១ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- |- | align="center" bgcolor="#000000" | | align="center" bgcolor="#000000" | | ៥០០០០រៀល | ១៥៥×៧២មិល្លីម៉ែត្រ | ត្នោត | នាគ (ពស់ទេវកថា) នរោត្តមសីហនុ | [[ប្រាសាទកោះកេរ]] រូបចម្លាក់នៃដំរីទារក | ២០១៣ | ៦ ឧសភា ២០១៤ | | នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន |- | colspan="11" |{{Standard banknote table notice|standard_scale=Y|}} |} === កាក់ === កាក់ដំបូងគេគឺកាក់ ៥សេន ដែលត្រូវបានបោះពុម្ពផ្សាយក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ និងធ្វើពីអាលុយមីញ៉ូម ។ ពីឆ្នាំ១៩៧៩ដល់ឆ្នាំ១៩៩៣ ខ្មែរមិនមានកាក់ត្រូវបានគេដាក់បញ្ចូលទៀតទេ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៩៤ នៅពេលដែលកាក់៥០ ១០០ ២០០ និង៥០០រៀល ត្រូវបានគេផ្សាយ ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ កាក់ប្រភេទទាំងនេះមិនបានរកឃើញក្នុងជីវភាពជាទូទៅនៅក្នុងសង្គមយើងទៀតឡើយ ។ == ការប្រើប្រាស់ដំណាលគ្នាជាមួយរូបិយប័ណ្ណបរទេស == នៅតំបន់ជនបទ ប្រាក់រៀលត្រូវបានប្រើសម្រាប់ការទិញស្ទើរតែទាំងអស់ទាំងធំនិងតូច ។ ទោះជាយ៉ាងណា ប្រាក់ដុល្លារអាមេរិកក៏ត្រូវបានប្រើប្រាស់ផងដែរជាពិសេសនៅទីក្រុង និងតំបន់ទេសចរណ៍ ។ នៅខេត្តបាត់ដំបងនិងតំបន់ផ្សេងទៀតនៅជិតព្រំដែនថៃដូចជាប៉ៃលិននិងប៉ោយប៉ែត ប្រាក់បាតថៃក៏ត្រូវបានប្រើផងដែរ ។ ប្រាក់ដុងវៀតណាមក៏ត្រូវបានប្រើផងដែរនៅច្រកព្រំដែនដូចជាក្រុងបាវិត នៃខេត្តស្វាយរៀង ។ ការចាប់ផ្តើមប្រើប្រាស់រូបិយប័ណ្ណដុល្លារនៅកំឡុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៨០ និងបន្តរហូតដល់ដើមទសវត្សឆ្នាំ១៩៩០ នៅពេលដែល[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានផ្តល់ជំនួយមនុស្សធម៌ ហើយជនភៀសខ្លួនក៏បានចាប់ផ្តើមយកប្រាក់ទៅផ្ទះខ្លួនវិញ ហើយអតិផរណាលុយនោះឡើងខ្ពស់ទៅដល់១៧៧%ក្នុងមួយឆ្នាំ បានកាត់បន្ថយនូវទំនុកចិត្តលើប្រាក់រៀល ។ ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៩១ដល់ឆ្នាំ១៩៩៣ អាជ្ញាធរបណ្តោះអាសន្នរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិប្រចាំនៅកម្ពុជាបានដាក់បុគ្គលិកចំនួន២២,០០០នាក់នៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា ដែលការចំណាយនេះតំណាងឱ្យមួយភាគធំនៃសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា ។ [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា]] == សូមមើលផងដែរ ==កាក់រៀលនៅឆ្នាំ១៩០៤ {{Navbox |name = ប្រាក់រៀលខ្មែរ |titlestyle= background:#E5E4E2; |title =[[Image:Flag of Cambodia.svg|30px]] [[ប្រាក់រៀលខ្មែរ]] |image = [[File:Cambriel.svg|100px]] |above = |groupstyle = text-align:left; background:#FFFF00; |group1 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ២០១៧|ឆ្នាំ២០១៧]] |list1 =[[១,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០១៧)|១,០០០៛]] • [[៥,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០១៧)|៥,០០០៛]]​ |group2 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ២០១៥|ឆ្នាំ២០១៥]] |list2 =[[១០,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០១៥)|១០,០០០៛]] |group3 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ២០១៣|ឆ្នាំ២០១៣]] |list3 =[[១,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០១៣)|១,០០០៛]] • [[២,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០១៣)|២,០០០៛]] • [[៥០,០០០រៀល (ឆ្នាំ២០១៣)|៥០,០០០៛]] • [[១០០,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០១៣)|១០០,០០០៛]] |group4 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ២០១២|ឆ្នាំ២០១២]] |list4 =[[១,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០១២)|១,០០០៛]] |group5 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ២០០៨|ឆ្នាំ២០០៨]] |list5 =[[២០,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០០៨)|១,០០០៛]] |group6 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ២០០៧|ឆ្នាំ២០០៧]] |list6 =[[២,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០០៧)|២,០០០៛]] |group7 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ២០០៥|ឆ្នាំ២០០៥]] |list7 =[[១,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០០៥)|១,០០០៛]] |group8 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ២០០១|ឆ្នាំ២០០១]] |list8 =[[១០០រៀល(ឆ្នាំ២០០១)|១០០៛]] • [[៥,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០០១)|៥,០០០៛]] • [[១០,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០០១)|១០,០០០៛]] • [[៥០,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០០១)|៥០,០០០៛]] |group9 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៩៩|ឆ្នាំ១៩៩៩]] |list9 =[[១,០០០រៀល(ឆ្នាំ២០០៥)|១,០០០៛]] |group10 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៩៨|ឆ្នាំ១៩៩៨]] |list10 =[[១០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៨)|១០០៛]] • [[២០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៨)|២០០៛]] • [[៥០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៨)|៥០០៛]] • [[៥,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៨)|៥,០០០៛]] • [[១០,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៨)|១០,០០០៛]] • [[៥០,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៨)|៥០,០០០៛]] |group11 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៩៦|ឆ្នាំ១៩៩៦]] |list11 =[[៥០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៦)|៥០០៛]] |group12 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៩៥|ឆ្នាំ១៩៩៥]] |list12 =[[១០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៥)|១០០៛]] • [[១,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៥)|១,០០០៛]] • [[២,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៥)|២,០០០៛]] • [[៥,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៥)|៥,០០០៛]] • [[១០,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៨)|១០,០០០៛]] • [[២០,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៨)|២០,០០០៛]] • [[៥០,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៨)|៥០,០០០៛]] • [[១០០,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩៨)|១០០,០០០៛]] |group13 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៩២|ឆ្នាំ១៩៩២]] |list13 =[[៥០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩២)|៥០៛]] • [[២០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩២)|២០០៛]] • [[១,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩២)|១,០០០៛]] • [[២,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩២)|២,០០០៛]] |group14 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៩១|ឆ្នាំ១៩៩១]] |list14 =[[៥០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩១)|៥០០៛]] |group15 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៩០|ឆ្នាំ១៩៩០]] |list15 =[[១០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩០)|១០០៛]] |group15 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៩០|ឆ្នាំ១៩៩០]] |list15 =[[៥រៀល(ឆ្នាំ១៩៩០)|៥៛]] • [[១០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩០)|១០៛]] |group16 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៩៥|ឆ្នាំ១៩៩៥]] |list16 =[[១កាក់(ឆ្នាំ១៩៧៩)|១កាក់]] • [[២កាក់(ឆ្នាំ១៩៧៩)|២កាក់]] • [[ប្រាំកាក់(ឆ្នាំ១៩៧៩)|៥កាក់]] • [[១រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៩)|១៛]] • [[៥រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៩)|៥៛]] • [[១០រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៩)|១០៛]] • [[២០រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៩)|២០៛]] • [[៥០រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៩)|៥០៛]] |group17 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៧៥|ឆ្នាំ១៩៧៥]] |list17 =[[១កាក់(ឆ្នាំ១៩៧៥)|១កាក់]] • [[៥កាក់(ឆ្នាំ១៩៧៥)|៥កាក់]] • [[១រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៥)|១៛]] • [[៥រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៥)|៥៛]] • [[១០រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៥)|១០៛]] • [[៥០រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៥)|៥០៛]] • [[១០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៥)|១០០៛]] |group18 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៧៤|ឆ្នាំ១៩៧៤]] |list18 =[[៥០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៤)|៥០០៛]] |group19 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៧៣|ឆ្នាំ១៩៧៣]] |list19 =[[១០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៣)|១០០៛]] • [[៥០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៣)|៥០០៛]] |group20 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៧២|ឆ្នាំ១៩៧២]] |list20 =[[១,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៧២)|១,០០០៛]] |group21 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៦៣|ឆ្នាំ១៩៦៣]] |list21 = |group22 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៦១|ឆ្នាំ១៩៦១]] |list22 =[[៥០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៦១)|៥០០៛]] |group23 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៥៩|ឆ្នាំ១៩៥៩]] |list23 =[[១,០០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៥៩)|១,០០០៛]] |group24 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៥៨|ឆ្នាំ១៩៥៨]] |list24 =[[១០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៥៨)|១០០៛]] |group25 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៥៦|ឆ្នាំ១៩៥៦]] |list25 =[[១រៀល(ឆ្នាំ១៩៥៦)|១៛]] • [[៥រៀល(ឆ្នាំ១៩៥៦)|៥៛]] • [[៥រៀល(ឆ្នាំ១៩៥៦)|៥៛]] • [[២០រៀល(ឆ្នាំ១៩៥៦)|២០៛]] • [[៥០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៥៦)|៥០០៛]] |group26 = [[ប្រាក់រៀលឆ្នាំ១៩៥៥|ឆ្នាំ១៩៥៥]] |list26 =[[១រៀល(ឆ្នាំ១៩៥៥)|១៛]] • [[១០រៀល(ឆ្នាំ១៩៥៥)|១០៛]] }} {{កម្ពុជា}} ==ឯកសារយោង== [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា]] alxpelrfl6tu5z6n1nk02gtumin30ey 0 6040 342483 342335 2026-11-03T17:27:23Z ~2026-50538-27 53012 /* */ 26 342483 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Gulf of Thailand.svg|រូបភាពតូច]]   '''ឈូងសមុទ្រថៃASEAN'''(Gulf of Thailand) ដែល បានគេស្គាល់តាម ថៃ ថា '''សៀម''' គឺជាច្រកចូលរាក់ <ref>{{Cite web |title=Marine Gazetteer browser |url=http://www.marineregions.org/gazetteer.php?p=browser&id=4331#ct |access-date=June 6, 2016 |publisher=Marineregions org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Thailand, Gulf of |url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/thailand-gulf-of |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030160533/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/Thailand-Gulf-of |archive-date=October 30, 2014 |access-date=June 6, 2016 |publisher=Oxford University Press |archivedate=សីហា 4, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160804114629/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/thailand-gulf-of }}</ref> នៅភាគនិរតីនៃ [[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]] ដែលមានព្រំប្រទល់រវាងច្រាំងភាគនិរតីនៃ [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក|ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន]] និងពាក់កណ្តាលខាងជើងនៃ [[ទៀបកោះម៉ាឡេ|ឧបទ្វីបម៉ាឡេ]] ។ វាគឺប្រហែល {{Convert|800|km}} មានប្រវែង និងរហូតដល់ {{Convert|560|km}} ទទឹង និងមានផ្ទៃក្រឡា {{Convert|320,000|km2}} ។ <ref>{{Cite web |title=Marine Gazetteer Placedetails - Gulf of Thailand |url=http://www.marineregions.org/gazetteer.php?p=details&id=4334 |access-date=June 6, 2016 |publisher=Marineregions org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Gulf of Thailand |url=http://www.deepseawaters.com/Gulf_of_Thailand.htm |access-date=June 7, 2016 |publisher=Deepseawaters.com}}</ref> ឈូងសមុទ្រត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធនៅខាងជើង ខាងលិច និងនិរតីដោយឆ្នេរសមុទ្រ [[ថៃ|ប្រទេសថៃ]] ភាគឦសានជាប់ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] និងតំបន់ [[ដីសណ្តមេគង្គ]] នៃ [[វៀតណាម|ប្រទេសវៀតណាម]] ហើយបើកទៅសមុទ្រចិនខាងត្បូងនៅភាគអាគ្នេយ៍។ == ឈ្មោះ == ឈ្មោះ [[ភាសាថៃ|ថៃ]] សម័យទំនើបនៃឈូងសមុទ្រគឺ ''អូថៃ'' ( ថៃ: อ่าวไทย , 'ឈូងសមុទ្រថៃ') និង "ឈូងសមុទ្រថៃ" ត្រូវបានអនុម័តជាឈ្មោះផ្លូវការរបស់ស្ថាប័នដោយ អង្គការធារាសាស្ត្រអន្តរជាតិ ។ <ref name="iho">{{Cite web |year=1953 |title=Limits of Oceans and Seas |url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-date=8 October 2011 |access-date=28 December 2020 |publisher=International Hydrographic Organization |page=23 |edition=3}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="The time period mentioned near this tag is ambiguous. (March 2015)">ពេលណា?</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> ឈ្មោះរបស់វាជាភាសា [[ភាសាម៉ាឡេ|ម៉ាឡេ]] គឺ "ឈូងសមុទ្រសៀម" ''តេលូ សៀម'' ជាទូទៅវាត្រូវបានសម្គាល់ដោយ ឈូងសមុទ្រដ៏អស្ចារ្យ ត្រូវបានគេស្គាល់ចំពោះអ្នកគូសវាស ជនជាតិក្រិច រ៉ូម៉ាំង អារ៉ាប់ ពែរ្ស និង ក្រុមហ៊ុន Renaissance មុន ពេលលំហូរចូល នៃ អ្នករុករកព័រទុយហ្គាល់ បានដក ឧបទ្វីប Dragon Tail ខ្មោចចេញពីផែនទីពិភពលោកនៅអឺរ៉ុបក្នុងសតវត្សទី ១៦ ។ == និរុត្តិសាស្ត្រ == '''ឈូងសមុទ្រថៃ''' ដែលគេស្គាល់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រថា '''ឈូងសមុទ្រសៀម''' យកឈ្មោះរបស់វាពីនគរប្រវត្តិសាស្ត្រ [[ថៃ|សៀម]] ដែលជាអតីតឈ្មោះរបស់ប្រទេសថៃសម័យទំនើប។ ពាក្យ "ឈូងសមុទ្រសៀម" ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុង តារាងផែនទី បស្ចិមប្រទេស និងឯកសារយោងភូមិសាស្ត្ររហូតដល់ពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ២០ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការអនុវត្ត សម័យអាណានិគម នៃការដាក់ឈ្មោះតំបន់ដោយផ្អែកលើអង្គភាពនយោបាយក្នុងស្រុកដែលរីករាលដាលនៅពេលនោះ។ "សៀម" ខ្លួនវាផ្ទាល់ជា ពាក្យនិក្ខមនំ ដែលគេជឿថាមានដើមកំណើតពីពាក្យ [[សំស្ក្រឹត]] "ស្យាម" ដែលមានន័យថា "ងងឹត" ឬ "ត្នោត" សំដៅលើស្បែករបស់អ្នកស្រុកក្នុងតំបន់។ ពាក្យ "សៀម" ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាអន្តរជាតិរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៣៩ នៅពេលដែលប្រទេសនេះបានប្តូរឈ្មោះជាផ្លូវការទៅជាប្រទេសថៃ។ បន្ទាប់ពីការប្តូរឈ្មោះនេះ "ឈូងសមុទ្រថៃ" បានក្លាយជាពាក្យដែលប្រើជាទូទៅកាន់តែច្រើន ជាពិសេសនៅក្នុងបរិបទផ្លូវការ ទោះបីជា "ឈូងសមុទ្រសៀម" នៅតែប្រើម្តងម្កាលក៏ដោយ។ == ភូមិសាស្ត្រ == [[ឯកសារ:Gulf of Thailand in its region.svg|ស្តាំ|រូបភាពតូច| ផែនទីបង្ហាញទីតាំងនៃឈូងសមុទ្រ]] ឈូងសមុទ្រថៃមានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេស [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] [[ថៃ]] [[ម៉ាឡេស៊ី]] និង [[វៀតណាម]] ។ <ref>{{Cite web |title=Map of Gulf of Thailand, Gulf of Thailand Location Facts, Major Bodies of Water, South China Sea |url=https://www.worldatlas.com/aatlas/infopage/gulfofthailand.htm |access-date=29 July 2018 |website=World Atlas}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Gulf of Thailand |url=https://www.britannica.com/place/Gulf-of-Thailand |access-date=29 July 2018 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref> វាកាន់កាប់តំបន់បាតសមុទ្រចំនួន 304,000&nbsp;គីឡូម៉ែត្រ ² ពី 6 ° N ដល់ 13 ° 30' N រយៈទទឹង និង 99 ° E ដល់ 104 ° E រយៈបណ្តោយ។ <ref name="Worldfish">{{Cite web |last=Khongchai |first=Narongsak |last2=Vibunpant |first2=Somchai |last3=Eiamsa-ard |first3=Monton |last4=Supongpan |first4=Mala |title=Preliminary Analysis of Demersal Fish Assemblages in Coastal Waters of the Gulf of Thailand |url=http://pubs.worldfishcenter.org/resource_centre/AMF_Chapter-12-FA.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150219173027/http://pubs.worldfishcenter.org/resource_centre/AMF_Chapter-12-FA.pdf |archive-date=19 February 2015 |access-date=19 Feb 2015 |website=Worldfish |archivedate=19 កុម្ភៈ 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150219173027/http://pubs.worldfishcenter.org/resource_centre/AMF_Chapter-12-FA.pdf }}</ref> {{Rp|250}}ចុងខាងជើងនៃឈូងសមុទ្រគឺ ឈូងសមុទ្របាងកក នៅមាត់ទន្លេ [[ទន្លេចៅព្រះយា|ចៅប្រាយ៉ា]] ។ ព្រំដែនភាគខាងត្បូងនៃឈូងសមុទ្រត្រូវបានកំណត់ដោយខ្សែពី Capeបៃបុង នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសវៀតណាម (ភាគខាងត្បូងនៃមាត់ [[ទន្លេមេគង្គ]] ) ទៅកាន់ទីក្រុង Tumpat និង Pengkalan Chepa នៅលើឆ្នេរសមុទ្រម៉ាឡេស៊ី។ ឈូងសមុទ្រគឺរាក់ណាស់៖ ជម្រៅមធ្យមរបស់វាគឺ {{Convert|58|m|ft}} ហើយជម្រៅអតិបរមាគឺត្រឹមតែ {{Convert|85|m|ft}} <ref name="Worldfish"/> {{Rp|250}}នេះធ្វើឱ្យការផ្លាស់ប្តូរទឹកមានភាពយឺតយ៉ាវ ហើយលំហូរទឹកខ្លាំងពីទន្លេកាត់បន្ថយកម្រិត ជាតិប្រៃ នៅក្នុងឈូងសមុទ្រ (3.05-3.25 ភាគរយ) និងធ្វើឱ្យ ដីល្បាប់ ។ មានតែនៅជម្រៅធំជាងនេះទេ ដែលទឹកដែលមានជាតិប្រៃខ្ពស់ (3.4 ភាគរយ) ហូរចូលទៅក្នុងឈូងសមុទ្រពី [[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]] ។ វាបំពេញការធ្លាក់ទឹកចិត្តកណ្តាលនៅក្រោមជម្រៅ {{Convert|50|m|ft}} ទន្លេសំខាន់ៗដែលហូរចូលឈូងសមុទ្រគឺ ចាវប្រាយ៉ា រួមទាំង ទន្លេថាជីន មេក្លុង និងទន្លេ បាងប៉ាកុង នៅ ឈូងសមុទ្របាងកក ហើយក្នុងកម្រិតតិចជាងនេះ ទន្លេតាពី ហូរចូល ឈូងសមុទ្រ Bandon នៅភាគនិរតីនៃ ឈូងសមុទ្រ។ អង្គការជលសាស្ត្រអន្តរជាតិ កំណត់ដែនកំណត់ភាគខាងត្បូងនៃឈូងសមុទ្រថាជា "[a] ខ្សែរត់ពីចុងខាងលិចនៃ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] ឬ Camau Point (8°36'N) ទៅចុងខាងជើងនៃចំណុចនៅត្រើយខាងកើតនៃមាត់ទន្លេ។ ទន្លេកាឡាន់តាន់ ( === សរីរវិទ្យាបាតសមុទ្រ === === ឆ្នេរសមុទ្រ === ; ប្រទេសថៃ * ឈូងសមុទ្របាងកក * ឈូងសមុទ្រ ប្រជួប * អូម៉ាណាវ * ឆកសមុទ្រ សតហប * ឆ្នេរសមុទ្រ បានដុន ; កម្ពុជា * [[ឈូងសមុទ្រកំពង់សោម|ឆកកំពង់សោម]] * ឆ្នេរសមុទ្រវាលរេញ * ឆ្នេរសមុទ្រកែប * ឆក កោះកុង ; ប្រទេសវៀតណាម * Vinh Thuan Yen * Vinh Ba Hon * Vinh Hon Chong === កោះ === កោះធំៗនៅឈូងសមុទ្ររួមមាន៖ កោះឆាង កោះម៉ាក កោះកុត កោះសាម៉ុយ កោះផាងាន កោះតៅ កោះផាលូវ កោះស៊ីឆាង កោះឡាន់ កោះផៃ កោះខ្រម កោះសមែសាន កោះសាម៉េត កោះរ៉ាង កោះខាងខៅ  កោះម៉ាន់នុក កោះវ៉ៃ កោះភិ កោះខាំ កោះសៃ កោះក្រា កោះលូស៊ីន កោះត្រល់ កោះហាទៀន កោះបាលួ កោះណាំទុ កោះកុង កោះរុង កោះស្ដេច កោះរ៉ុងសន្លឹម កោះពោះ កោះដែកគោល កោះឬស្សី កោះតាកៀវ កោះព្រាប កោះថ្មី កោះសេះ កោះទន្សាយ កោះតាង កោះព្រីង កោះពូលូវ៉ៃ == បរិស្ថាន == === ផ្កាថ្ម === មាន ថ្ម ប៉ប្រះទឹកផ្កាថ្មចំនួន 75,590 រ៉ៃនៅក្នុងឈូងសមុទ្រដែលក្នុងនោះ 5 ភាគរយត្រូវបានចាត់ទុកថាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពមានជីជាតិ។ ក្នុងឆ្នាំ 2010 ការប្រែពណ៌ផ្កាថ្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរបានកើតឡើងនៅតំបន់ថ្មប៉ប្រះទឹកភាគច្រើនក្នុងប្រទេស។ ការហូរចេញនៃថ្មប៉ប្រះទឹកនៅសមុទ្រ Andaman គឺធ្ងន់ធ្ងរ និងទូលំទូលាយជាងនៅឈូងសមុទ្រថៃ។ <ref name="GP-2012">{{Cite book|title=Oceans in the Balance, Thailand in Focus|date=c. 2012|location=Bangkok|url=http://www.greenpeace.org/seasia/PageFiles/536808/english-singlePages.pdf|archive-date=22 September 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150922104018/http://www.greenpeace.org/seasia/PageFiles/536808/english-singlePages.pdf |date=22 កញ្ញា 2015 }}</ref> នៅឆ្នាំ 2016 ផ្កាថ្ម bleach ត្រូវបានគេរកឃើញនៅ Ko Thalu និង Ko Luam ក្នុង [[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ខេត្ត Prachuap Khiri Khan]] ជាលើកដំបូង។ <ref>{{Cite news|last=Wipatayotin|first=Apinya|date=2016-04-04|title=Rising sea temps bring coral bleaching to Gulf|work=Bangkok Post|url=http://www.bangkokpost.com/news/general/919989/rising-sea-temps-bring-coral-bleaching-to-gulf|access-date=4 April 2016}}</ref> អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានកំណត់ថាការ bleaching ចាប់ផ្តើមនៅពេលដែលសីតុណ្ហភាពទឹកសមុទ្រកើនឡើងលើសពី 30&nbsp;°C លើសពីបីសប្តាហ៍។ ដែលបានផ្តល់ឱ្យរយៈពេលយូរនៃសីតុណ្ហភាពរហូតដល់ 32&nbsp;°C នៅ Ko Thalu ក្នុងខេត្ត Prachuap Khiri Khan ផ្កាថ្មពី 5 ទៅ 10 ភាគរយនៅក្នុងតំបន់នេះត្រូវបាន bleach រួចហើយ។ <ref>{{Cite news|last=Rujivanarom|first=Pratch|date=2018-05-29|title=More coral reefs damaged by mass bleaching|work=The Nation|url=http://www.nationmultimedia.com/detail/national/30346501|url-status=dead|access-date=2 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815200516/https://www.nationmultimedia.com/detail/national/30346501|archive-date=2022-08-15}}</ref> === គុណភាពទឹក។ === លទ្ធផលត្រួតពិនិត្យទឹកតាមឆ្នេរសមុទ្រក្នុងឆ្នាំ 2015 ពីទីតាំងសំណាកចំនួន 202 ដែលប្រមូលបានពីរដងក្នុងមួយឆ្នាំ បង្ហាញថាគ្មានទឹកឆ្នេរសមុទ្រថៃត្រូវបានគេរកឃើញថាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពល្អប្រសើរនោះទេ។ ដប់ប្រាំមួយភាគរយនៃទឹកឆ្នេរសមុទ្រមានគុណភាពល្អ 72 ភាគរយមានគុណភាពត្រឹមត្រូវ 9 ភាគរយមានគុណភាពអន់ និង 3 ភាគរយមានគុណភាពអន់ខ្លាំង។ គុណភាពនៃទឹកឆ្នេរសមុទ្រទាំងអស់បង្ហាញភាគរយស្រដៀងគ្នា — ភាគច្រើនមានគុណភាពត្រឹមត្រូវ លើកលែងតែឈូងសមុទ្រខាងក្នុងនៃប្រទេសថៃ ដែលទឹកនៅឆ្នេរសមុទ្រមានកម្រិតទាបទៅអន់ខ្លាំង។ បើ​ប្រៀបធៀប​នឹង​គុណភាព​ទឹក​តាម​ឆ្នេរ​តាម​ការ​វាស់វែង​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១៤ គុណភាព​ទឹក​មាន​ការ​ធ្លាក់​ចុះ។ <ref name="PCD-AR2015">{{Cite book|title=Thailand State of Pollution Report 2015|date=2016|location=Bangkok|isbn=978-616-316-327-1|url=http://infofile.pcd.go.th/mgt/PollutionReport2015_en.pdf|archive-date=5 September 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170905191033/http://infofile.pcd.go.th/mgt/PollutionReport2015_en.pdf |date=5 កញ្ញា 2017 }}</ref> {{Rp|52}}ទឹកឈូងសមុទ្រមួយចំនួននៃ [[ខេត្តស្ទឹងជ្រៅ|ខេត្ត ស្ទឹងជ្រៅ]] [[ខេត្តសមុទ្រសាគរ|ខេត្ត សមុទ្រសកល]] [[ខេត្តសមុទ្រប្រាការ|ខេត្ត សមុទ្រព្រះកាណ៌]] ទីក្រុងបាងកក [[ខេត្តជលបុរី (ឆនបុរី)|ខេត្ត រយ៉ង]] [[ខេត្តរយ៉ង|ខេត្តជលបុរី]] [[ខេត្តពេជ្របុរី|ខេត្ត ពេជ្របុរី]] [[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ខេត្ត ប្រជុំគិរីក្ខន]] និង [[ខេត្តសុរាស្ត្រធានី]] ត្រូវបានវិនិច្ឆ័យថាមានទឹកឆ្នេរសមុទ្រនៅក្នុង "មិនល្អ" ឬ "ក្រីក្រខ្លាំង" ។ លក្ខខណ្ឌ <ref name="PCD-AR2015" /> {{Rp|54}}[[ខេត្តសង្ខលា|សុងក្លា]] គឺជាខេត្តតែមួយគត់នៅឈូងសមុទ្រ ដែលមានទឹកឆ្នេរសមុទ្រវាយតម្លៃគុណភាព "ល្អ"។ <ref name="PCD-AR2015" /> {{Rp|56}} === ជលផល === === សំណឹកឆ្នេរសមុទ្រ === === ការបំពុលផ្លាស្ទិច === === ការធ្លាយប្រេង === == ទេសចរណ៍ == ថ្មប៉ប្រះ ទឹកផ្កាថ្ម ជាច្រើននៅឈូងសមុទ្របានធ្វើឱ្យវាទាក់ទាញដល់អ្នកមុជទឹក។ កំដៅត្រូពិចនៃទឹកទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាច្រើន។ គោលដៅទេសចរណ៍សំខាន់ៗមួយចំនួននៅក្នុងឈូងសមុទ្រថៃគឺកោះ [[កោះសមុយ|កោះសាម៉ុយ]] និង កោះផាងាន ក្នុង [[ខេត្តសុរាស្ត្រធានី|ខេត្ត សុរាស្ត្រធានី]], [[ផាត់ថាយ៉ា|Pattaya]] ក្នុង [[ខេត្តជលបុរី (ឆនបុរី)|ខេត្ត ជលបុរី]], Cha-am ក្នុង [[ខេត្តពេជ្របុរី|ខេត្ត ពេជ្របុរី]], [[ស្រុកហួហ៊ិន|Hua Hin]] ក្នុង [[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ខេត្ត ប្រជុំគិរីក្ខន]] និង កោះសាម៉េត នៅ [[ខេត្តរយ៉ង]] ។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ឆ្នេរសមុទ្រនេះត្រូវបានគេស្គាល់សម្រាប់សកម្មភាព មើលត្រីបាឡែន របស់ខ្លួន ដោយកំណត់គោលដៅដល់ប្រជាជនដែលជិតផុតពូជ និងជិតផុតពូជយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៃ ពពួក cetaceans ( Eden's whales, newly described Omura's whale, <ref>{{Cite web |date=2019-05-13 |title=มารู้จักวาฬโอมูระ สัตว์ทะเลในบัญชีสัตว์สงวนชุดใหม่ |trans-title=Come to know Omura's whale, marine animal in the new reserve animal account |url=https://www.dmcr.go.th/detailAll/32142/nws/141 |website=DMCR |language=th}}</ref> Chinese white dolphins និង [[ផ្សោតក្បាលត្រឡោក|Irrawaddy dolphins]] ដែលបង្ហាញពីអាកប្បកិរិយាពិសេសនៃការចិញ្ចឹម) និង [[ជ្រូកទឹក|សត្វព្រាប]] ។ <ref>{{Cite web |title=Dugongs and seagrass in Thailand: Present status and future challenges |url=http://chm-thai.onep.go.th/chm/MarineBio/Paper/Mammals/7thSEASTAR.41.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102737/http://chm-thai.onep.go.th/chm/MarineBio/Paper/Mammals/7thSEASTAR.41.pdf |archive-date=March 4, 2016 |access-date=June 7, 2016 |publisher=Phuket Marine Biological Center and Department of Marine and Coastal Resources |pages=41–50 |archivedate=មីនា 4, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304102737/http://chm-thai.onep.go.th/chm/MarineBio/Paper/Mammals/7thSEASTAR.41.pdf }}</ref> <ref>{{Cite web |date=May 1, 2004 |title=Conservation of the Dugong (Dugong Dugon) on the Eastern Coast of the Gulf of Thailand |url=http://rtc.sfsu.edu/research/papers/Conservation%20of%20dugongs%20(Dugong%20dugon)%20along%20the%20eastern%20Gulf%20of%20Thailand%20in%20Thailand%20and%20Cambodia.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908055018/http://rtc.sfsu.edu/research/papers/Conservation%20of%20dugongs%20(Dugong%20dugon)%20along%20the%20eastern%20Gulf%20of%20Thailand%20in%20Thailand%20and%20Cambodia.pdf |archive-date=September 8, 2015 |access-date=June 7, 2016 |publisher=Ocean Park Conservation Foundation Aberdeen, Hong Kong & Project Aware, Australia |archivedate=កញ្ញា 8, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150908055018/http://rtc.sfsu.edu/research/papers/Conservation%20of%20dugongs%20(Dugong%20dugon)%20along%20the%20eastern%20Gulf%20of%20Thailand%20in%20Thailand%20and%20Cambodia.pdf }}</ref> <ref name="IUCNpdf">Marsh, H. ''et al.'' (2002). [http://www.iucn.org/dbtw-wpd/edocs/2002-001.pdf Dugong: status reports and action plans for countries and territories] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070508123219/http://iucn.org/dbtw-wpd/edocs/2002-001.pdf|date=2007-05-08}}. IUCN.</ref> វាត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ដំបូងដោយ Muller ក្នុងឆ្នាំ ១៧៧៦ ជា ''Trichechus dugon'' ។ អណ្តើកសមុទ្រចំនួន ៥ ប្រភេទត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងឈូងសមុទ្រថៃ និងឆ្នេរសមុទ្រ Andaman រួមមានអណ្តើកអូលីវ រីលលី អណ្តើកបៃតង អណ្តើកហាកប៊ីល អណ្តើកក្បាលដី និងអណ្តើកស្បែក។ <ref>{{Cite news|last=Boonngok|first=Papitchaya|date=22 June 2009|title=Threatened sea turtles have Thai navy for protection|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-thailand-turtles-idUSTRE55L1GE20090622|access-date=11 August 2021}}</ref> == ជម្លោះទឹកដី == តំបន់​រវាង​ម៉ាឡេស៊ី, ថៃ ,កម្ពុជា និង​វៀតណាម​មាន​ជម្លោះ​ទឹកដី​ជាច្រើន​។ ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី និង​ថៃ​បាន​ជ្រើសរើស​រួម​គ្នា​ក្នុង​ការ​អភិវឌ្ឍ​តំបន់​ជម្លោះ​ដែល​រួម​មាន​កោះ កោះក្រា និង កោះឡោសិន ។ <ref>{{Cite web |title=Defining areas for joint development in disputed waters - Malaysia–Thailand p. 13 |url=http://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=2627&context=lhapapers |access-date=June 7, 2016 |publisher=University of Wollongong |archivedate=សីហា 22, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160822033653/http://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=2627&context=lhapapers |url-status=dead }}</ref> ជម្លោះដ៏រ៉ាំរ៉ៃរវាងកម្ពុជា និងវៀតណាមនៅឈូងសមុទ្រថៃ ភាគច្រើនទាក់ទងនឹងកោះ [[កោះត្រល់|ភូកុក]] ឬកោះត្រល់ជាភាសាខ្មែរ ដែលនៅជាប់ឆ្នេរសមុទ្រកម្ពុជា។ <ref>{{Cite book|title=Boundaries and Frontiers|url=https://archive.org/details/boundariesfronti0000pres|url-access=registration|date=1978|isbn=978-0847660865}}</ref> កម្ពុជា​ក៏​ទាមទារ​យក {{Convert|48000|km2|mi2}} នៃ ផ្ទៃធ្នើ ។ <ref>{{Cite book|title=Borders and Border Politics in a Globalizing World|date=2005|location=Lanham|isbn=0-8420-5104-X|pages=301–313}} [Reprint of {{Cite book|editor1-first=Clife|title=Boundaries and Energy: Problems and Prospects|date=1998|location=London|isbn=90-411-0690-1|pages=117–135}}]</ref> <ref>{{Cite journal|last=Schofield|first=Clive|year=2008|title=Maritime Claims, Conflicts and Cooperation in the Gulf of Thailand|journal=Ocean Yearbook Online|volume=22|pages=75–116|doi=10.1163/221160008x00064}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Thai-language text]] rf97efrle85bn1yu8bjw7yybi4kfmvf 342484 342483 2026-11-03T20:09:14Z ~2026-50538-27 53012 /* */ 2026 342484 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Gulf of Thailand.svg|រូបភាពតូច]]   '''ឈូងសមុទ្រថៃASEAN'''Gulf of Thailand) ដែល បានគេស្គាល់តាម ថៃ ថា '''សៀម''' គឺជាច្រកចូលរាក់ <ref>{{Cite web |title=Marine Gazetteer browser |url=http://www.marineregions.org/gazetteer.php?p=browser&id=4331#ct |access-date=June 6, 2016 |publisher=Marineregions org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Thailand, Gulf of |url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/thailand-gulf-of |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030160533/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/Thailand-Gulf-of |archive-date=October 30, 2014 |access-date=June 6, 2016 |publisher=Oxford University Press |archivedate=សីហា 4, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160804114629/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/thailand-gulf-of }}</ref> នៅភាគនិរតីនៃ [[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]] ដែលមានព្រំប្រទល់រវាងច្រាំងភាគនិរតីនៃ [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក|ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន]] និងពាក់កណ្តាលខាងជើងនៃ [[ទៀបកោះម៉ាឡេ|ឧបទ្វីបម៉ាឡេ]] ។ វាគឺប្រហែល {{Convert|800|km}} មានប្រវែង និងរហូតដល់ {{Convert|560|km}} ទទឹង និងមានផ្ទៃក្រឡា {{Convert|320,000|km2}} ។ <ref>{{Cite web |title=Marine Gazetteer Placedetails - Gulf of Thailand |url=http://www.marineregions.org/gazetteer.php?p=details&id=4334 |access-date=June 6, 2016 |publisher=Marineregions org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Gulf of Thailand |url=http://www.deepseawaters.com/Gulf_of_Thailand.htm |access-date=June 7, 2016 |publisher=Deepseawaters.com}}</ref> ឈូងសមុទ្រត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធនៅខាងជើង ខាងលិច និងនិរតីដោយឆ្នេរសមុទ្រ [[ថៃ|ប្រទេសថៃ]] ភាគឦសានជាប់ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] និងតំបន់ [[ដីសណ្តមេគង្គ]] នៃ [[វៀតណាម|ប្រទេសវៀតណាម]] ហើយបើកទៅសមុទ្រចិនខាងត្បូងនៅភាគអាគ្នេយ៍។ == ឈ្មោះ == ឈ្មោះ [[ភាសាថៃ|ថៃ]] សម័យទំនើបនៃឈូងសមុទ្រគឺ ''អូថៃ'' ( ថៃ: อ่าวไทย , 'ឈូងសមុទ្រថៃ') និង "ឈូងសមុទ្រថៃ" ត្រូវបានអនុម័តជាឈ្មោះផ្លូវការរបស់ស្ថាប័នដោយ អង្គការធារាសាស្ត្រអន្តរជាតិ ។ <ref name="iho">{{Cite web |year=1953 |title=Limits of Oceans and Seas |url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-date=8 October 2011 |access-date=28 December 2020 |publisher=International Hydrographic Organization |page=23 |edition=3}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="The time period mentioned near this tag is ambiguous. (March 2015)">ពេលណា?</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> ឈ្មោះរបស់វាជាភាសា [[ភាសាម៉ាឡេ|ម៉ាឡេ]] គឺ "ឈូងសមុទ្រសៀម" ''តេលូ សៀម'' ជាទូទៅវាត្រូវបានសម្គាល់ដោយ ឈូងសមុទ្រដ៏អស្ចារ្យ ត្រូវបានគេស្គាល់ចំពោះអ្នកគូសវាស ជនជាតិក្រិច រ៉ូម៉ាំង អារ៉ាប់ ពែរ្ស និង ក្រុមហ៊ុន Renaissance មុន ពេលលំហូរចូល នៃ អ្នករុករកព័រទុយហ្គាល់ បានដក ឧបទ្វីប Dragon Tail ខ្មោចចេញពីផែនទីពិភពលោកនៅអឺរ៉ុបក្នុងសតវត្សទី ១៦ ។ == និរុត្តិសាស្ត្រ == '''ឈូងសមុទ្រថៃ''' ដែលគេស្គាល់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រថា '''ឈូងសមុទ្រសៀម''' យកឈ្មោះរបស់វាពីនគរប្រវត្តិសាស្ត្រ [[ថៃ|សៀម]] ដែលជាអតីតឈ្មោះរបស់ប្រទេសថៃសម័យទំនើប។ ពាក្យ "ឈូងសមុទ្រសៀម" ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុង តារាងផែនទី បស្ចិមប្រទេស និងឯកសារយោងភូមិសាស្ត្ររហូតដល់ពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ២០ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការអនុវត្ត សម័យអាណានិគម នៃការដាក់ឈ្មោះតំបន់ដោយផ្អែកលើអង្គភាពនយោបាយក្នុងស្រុកដែលរីករាលដាលនៅពេលនោះ។ "សៀម" ខ្លួនវាផ្ទាល់ជា ពាក្យនិក្ខមនំ ដែលគេជឿថាមានដើមកំណើតពីពាក្យ [[សំស្ក្រឹត]] "ស្យាម" ដែលមានន័យថា "ងងឹត" ឬ "ត្នោត" សំដៅលើស្បែករបស់អ្នកស្រុកក្នុងតំបន់។ ពាក្យ "សៀម" ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាអន្តរជាតិរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៣៩ នៅពេលដែលប្រទេសនេះបានប្តូរឈ្មោះជាផ្លូវការទៅជាប្រទេសថៃ។ បន្ទាប់ពីការប្តូរឈ្មោះនេះ "ឈូងសមុទ្រថៃ" បានក្លាយជាពាក្យដែលប្រើជាទូទៅកាន់តែច្រើន ជាពិសេសនៅក្នុងបរិបទផ្លូវការ ទោះបីជា "ឈូងសមុទ្រសៀម" នៅតែប្រើម្តងម្កាលក៏ដោយ។ == ភូមិសាស្ត្រ == [[ឯកសារ:Gulf of Thailand in its region.svg|ស្តាំ|រូបភាពតូច| ផែនទីបង្ហាញទីតាំងនៃឈូងសមុទ្រ]] ឈូងសមុទ្រថៃមានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេស [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] [[ថៃ]] [[ម៉ាឡេស៊ី]] និង [[វៀតណាម]] ។ <ref>{{Cite web |title=Map of Gulf of Thailand, Gulf of Thailand Location Facts, Major Bodies of Water, South China Sea |url=https://www.worldatlas.com/aatlas/infopage/gulfofthailand.htm |access-date=29 July 2018 |website=World Atlas}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Gulf of Thailand |url=https://www.britannica.com/place/Gulf-of-Thailand |access-date=29 July 2018 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref> វាកាន់កាប់តំបន់បាតសមុទ្រចំនួន 304,000&nbsp;គីឡូម៉ែត្រ ² ពី 6 ° N ដល់ 13 ° 30' N រយៈទទឹង និង 99 ° E ដល់ 104 ° E រយៈបណ្តោយ។ <ref name="Worldfish">{{Cite web |last=Khongchai |first=Narongsak |last2=Vibunpant |first2=Somchai |last3=Eiamsa-ard |first3=Monton |last4=Supongpan |first4=Mala |title=Preliminary Analysis of Demersal Fish Assemblages in Coastal Waters of the Gulf of Thailand |url=http://pubs.worldfishcenter.org/resource_centre/AMF_Chapter-12-FA.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150219173027/http://pubs.worldfishcenter.org/resource_centre/AMF_Chapter-12-FA.pdf |archive-date=19 February 2015 |access-date=19 Feb 2015 |website=Worldfish |archivedate=19 កុម្ភៈ 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150219173027/http://pubs.worldfishcenter.org/resource_centre/AMF_Chapter-12-FA.pdf }}</ref> {{Rp|250}}ចុងខាងជើងនៃឈូងសមុទ្រគឺ ឈូងសមុទ្របាងកក នៅមាត់ទន្លេ [[ទន្លេចៅព្រះយា|ចៅប្រាយ៉ា]] ។ ព្រំដែនភាគខាងត្បូងនៃឈូងសមុទ្រត្រូវបានកំណត់ដោយខ្សែពី Capeបៃបុង នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសវៀតណាម (ភាគខាងត្បូងនៃមាត់ [[ទន្លេមេគង្គ]] ) ទៅកាន់ទីក្រុង Tumpat និង Pengkalan Chepa នៅលើឆ្នេរសមុទ្រម៉ាឡេស៊ី។ ឈូងសមុទ្រគឺរាក់ណាស់៖ ជម្រៅមធ្យមរបស់វាគឺ {{Convert|58|m|ft}} ហើយជម្រៅអតិបរមាគឺត្រឹមតែ {{Convert|85|m|ft}} <ref name="Worldfish"/> {{Rp|250}}នេះធ្វើឱ្យការផ្លាស់ប្តូរទឹកមានភាពយឺតយ៉ាវ ហើយលំហូរទឹកខ្លាំងពីទន្លេកាត់បន្ថយកម្រិត ជាតិប្រៃ នៅក្នុងឈូងសមុទ្រ (3.05-3.25 ភាគរយ) និងធ្វើឱ្យ ដីល្បាប់ ។ មានតែនៅជម្រៅធំជាងនេះទេ ដែលទឹកដែលមានជាតិប្រៃខ្ពស់ (3.4 ភាគរយ) ហូរចូលទៅក្នុងឈូងសមុទ្រពី [[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]] ។ វាបំពេញការធ្លាក់ទឹកចិត្តកណ្តាលនៅក្រោមជម្រៅ {{Convert|50|m|ft}} ទន្លេសំខាន់ៗដែលហូរចូលឈូងសមុទ្រគឺ ចាវប្រាយ៉ា រួមទាំង ទន្លេថាជីន មេក្លុង និងទន្លេ បាងប៉ាកុង នៅ ឈូងសមុទ្របាងកក ហើយក្នុងកម្រិតតិចជាងនេះ ទន្លេតាពី ហូរចូល ឈូងសមុទ្រ Bandon នៅភាគនិរតីនៃ ឈូងសមុទ្រ។ អង្គការជលសាស្ត្រអន្តរជាតិ កំណត់ដែនកំណត់ភាគខាងត្បូងនៃឈូងសមុទ្រថាជា "[a] ខ្សែរត់ពីចុងខាងលិចនៃ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] ឬ Camau Point (8°36'N) ទៅចុងខាងជើងនៃចំណុចនៅត្រើយខាងកើតនៃមាត់ទន្លេ។ ទន្លេកាឡាន់តាន់ ( === សរីរវិទ្យាបាតសមុទ្រ === === ឆ្នេរសមុទ្រ === ; ប្រទេសថៃ * ឈូងសមុទ្របាងកក * ឈូងសមុទ្រ ប្រជួប * អូម៉ាណាវ * ឆកសមុទ្រ សតហប * ឆ្នេរសមុទ្រ បានដុន ; កម្ពុជា * [[ឈូងសមុទ្រកំពង់សោម|ឆកកំពង់សោម]] * ឆ្នេរសមុទ្រវាលរេញ * ឆ្នេរសមុទ្រកែប * ឆក កោះកុង ; ប្រទេសវៀតណាម * Vinh Thuan Yen * Vinh Ba Hon * Vinh Hon Chong === កោះ === កោះធំៗនៅឈូងសមុទ្ររួមមាន៖ កោះឆាង កោះម៉ាក កោះកុត កោះសាម៉ុយ កោះផាងាន កោះតៅ កោះផាលូវ កោះស៊ីឆាង កោះឡាន់ កោះផៃ កោះខ្រម កោះសមែសាន កោះសាម៉េត កោះរ៉ាង កោះខាងខៅ  កោះម៉ាន់នុក កោះវ៉ៃ កោះភិ កោះខាំ កោះសៃ កោះក្រា កោះលូស៊ីន កោះត្រល់ កោះហាទៀន កោះបាលួ កោះណាំទុ កោះកុង កោះរុង កោះស្ដេច កោះរ៉ុងសន្លឹម កោះពោះ កោះដែកគោល កោះឬស្សី កោះតាកៀវ កោះព្រាប កោះថ្មី កោះសេះ កោះទន្សាយ កោះតាង កោះព្រីង កោះពូលូវ៉ៃ == បរិស្ថាន == === ផ្កាថ្ម === មាន ថ្ម ប៉ប្រះទឹកផ្កាថ្មចំនួន 75,590 រ៉ៃនៅក្នុងឈូងសមុទ្រដែលក្នុងនោះ 5 ភាគរយត្រូវបានចាត់ទុកថាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពមានជីជាតិ។ ក្នុងឆ្នាំ 2010 ការប្រែពណ៌ផ្កាថ្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរបានកើតឡើងនៅតំបន់ថ្មប៉ប្រះទឹកភាគច្រើនក្នុងប្រទេស។ ការហូរចេញនៃថ្មប៉ប្រះទឹកនៅសមុទ្រ Andaman គឺធ្ងន់ធ្ងរ និងទូលំទូលាយជាងនៅឈូងសមុទ្រថៃ។ <ref name="GP-2012">{{Cite book|title=Oceans in the Balance, Thailand in Focus|date=c. 2012|location=Bangkok|url=http://www.greenpeace.org/seasia/PageFiles/536808/english-singlePages.pdf|archive-date=22 September 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150922104018/http://www.greenpeace.org/seasia/PageFiles/536808/english-singlePages.pdf |date=22 កញ្ញា 2015 }}</ref> នៅឆ្នាំ 2016 ផ្កាថ្ម bleach ត្រូវបានគេរកឃើញនៅ Ko Thalu និង Ko Luam ក្នុង [[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ខេត្ត Prachuap Khiri Khan]] ជាលើកដំបូង។ <ref>{{Cite news|last=Wipatayotin|first=Apinya|date=2016-04-04|title=Rising sea temps bring coral bleaching to Gulf|work=Bangkok Post|url=http://www.bangkokpost.com/news/general/919989/rising-sea-temps-bring-coral-bleaching-to-gulf|access-date=4 April 2016}}</ref> អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានកំណត់ថាការ bleaching ចាប់ផ្តើមនៅពេលដែលសីតុណ្ហភាពទឹកសមុទ្រកើនឡើងលើសពី 30&nbsp;°C លើសពីបីសប្តាហ៍។ ដែលបានផ្តល់ឱ្យរយៈពេលយូរនៃសីតុណ្ហភាពរហូតដល់ 32&nbsp;°C នៅ Ko Thalu ក្នុងខេត្ត Prachuap Khiri Khan ផ្កាថ្មពី 5 ទៅ 10 ភាគរយនៅក្នុងតំបន់នេះត្រូវបាន bleach រួចហើយ។ <ref>{{Cite news|last=Rujivanarom|first=Pratch|date=2018-05-29|title=More coral reefs damaged by mass bleaching|work=The Nation|url=http://www.nationmultimedia.com/detail/national/30346501|url-status=dead|access-date=2 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815200516/https://www.nationmultimedia.com/detail/national/30346501|archive-date=2022-08-15}}</ref> === គុណភាពទឹក។ === លទ្ធផលត្រួតពិនិត្យទឹកតាមឆ្នេរសមុទ្រក្នុងឆ្នាំ 2015 ពីទីតាំងសំណាកចំនួន 202 ដែលប្រមូលបានពីរដងក្នុងមួយឆ្នាំ បង្ហាញថាគ្មានទឹកឆ្នេរសមុទ្រថៃត្រូវបានគេរកឃើញថាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពល្អប្រសើរនោះទេ។ ដប់ប្រាំមួយភាគរយនៃទឹកឆ្នេរសមុទ្រមានគុណភាពល្អ 72 ភាគរយមានគុណភាពត្រឹមត្រូវ 9 ភាគរយមានគុណភាពអន់ និង 3 ភាគរយមានគុណភាពអន់ខ្លាំង។ គុណភាពនៃទឹកឆ្នេរសមុទ្រទាំងអស់បង្ហាញភាគរយស្រដៀងគ្នា — ភាគច្រើនមានគុណភាពត្រឹមត្រូវ លើកលែងតែឈូងសមុទ្រខាងក្នុងនៃប្រទេសថៃ ដែលទឹកនៅឆ្នេរសមុទ្រមានកម្រិតទាបទៅអន់ខ្លាំង។ បើ​ប្រៀបធៀប​នឹង​គុណភាព​ទឹក​តាម​ឆ្នេរ​តាម​ការ​វាស់វែង​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១៤ គុណភាព​ទឹក​មាន​ការ​ធ្លាក់​ចុះ។ <ref name="PCD-AR2015">{{Cite book|title=Thailand State of Pollution Report 2015|date=2016|location=Bangkok|isbn=978-616-316-327-1|url=http://infofile.pcd.go.th/mgt/PollutionReport2015_en.pdf|archive-date=5 September 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170905191033/http://infofile.pcd.go.th/mgt/PollutionReport2015_en.pdf |date=5 កញ្ញា 2017 }}</ref> {{Rp|52}}ទឹកឈូងសមុទ្រមួយចំនួននៃ [[ខេត្តស្ទឹងជ្រៅ|ខេត្ត ស្ទឹងជ្រៅ]] [[ខេត្តសមុទ្រសាគរ|ខេត្ត សមុទ្រសកល]] [[ខេត្តសមុទ្រប្រាការ|ខេត្ត សមុទ្រព្រះកាណ៌]] ទីក្រុងបាងកក [[ខេត្តជលបុរី (ឆនបុរី)|ខេត្ត រយ៉ង]] [[ខេត្តរយ៉ង|ខេត្តជលបុរី]] [[ខេត្តពេជ្របុរី|ខេត្ត ពេជ្របុរី]] [[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ខេត្ត ប្រជុំគិរីក្ខន]] និង [[ខេត្តសុរាស្ត្រធានី]] ត្រូវបានវិនិច្ឆ័យថាមានទឹកឆ្នេរសមុទ្រនៅក្នុង "មិនល្អ" ឬ "ក្រីក្រខ្លាំង" ។ លក្ខខណ្ឌ <ref name="PCD-AR2015" /> {{Rp|54}}[[ខេត្តសង្ខលា|សុងក្លា]] គឺជាខេត្តតែមួយគត់នៅឈូងសមុទ្រ ដែលមានទឹកឆ្នេរសមុទ្រវាយតម្លៃគុណភាព "ល្អ"។ <ref name="PCD-AR2015" /> {{Rp|56}} === ជលផល === === សំណឹកឆ្នេរសមុទ្រ === === ការបំពុលផ្លាស្ទិច === === ការធ្លាយប្រេង === == ទេសចរណ៍ == ថ្មប៉ប្រះ ទឹកផ្កាថ្ម ជាច្រើននៅឈូងសមុទ្របានធ្វើឱ្យវាទាក់ទាញដល់អ្នកមុជទឹក។ កំដៅត្រូពិចនៃទឹកទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាច្រើន។ គោលដៅទេសចរណ៍សំខាន់ៗមួយចំនួននៅក្នុងឈូងសមុទ្រថៃគឺកោះ [[កោះសមុយ|កោះសាម៉ុយ]] និង កោះផាងាន ក្នុង [[ខេត្តសុរាស្ត្រធានី|ខេត្ត សុរាស្ត្រធានី]], [[ផាត់ថាយ៉ា|Pattaya]] ក្នុង [[ខេត្តជលបុរី (ឆនបុរី)|ខេត្ត ជលបុរី]], Cha-am ក្នុង [[ខេត្តពេជ្របុរី|ខេត្ត ពេជ្របុរី]], [[ស្រុកហួហ៊ិន|Hua Hin]] ក្នុង [[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ខេត្ត ប្រជុំគិរីក្ខន]] និង កោះសាម៉េត នៅ [[ខេត្តរយ៉ង]] ។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ឆ្នេរសមុទ្រនេះត្រូវបានគេស្គាល់សម្រាប់សកម្មភាព មើលត្រីបាឡែន របស់ខ្លួន ដោយកំណត់គោលដៅដល់ប្រជាជនដែលជិតផុតពូជ និងជិតផុតពូជយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៃ ពពួក cetaceans ( Eden's whales, newly described Omura's whale, <ref>{{Cite web |date=2019-05-13 |title=มารู้จักวาฬโอมูระ สัตว์ทะเลในบัญชีสัตว์สงวนชุดใหม่ |trans-title=Come to know Omura's whale, marine animal in the new reserve animal account |url=https://www.dmcr.go.th/detailAll/32142/nws/141 |website=DMCR |language=th}}</ref> Chinese white dolphins និង [[ផ្សោតក្បាលត្រឡោក|Irrawaddy dolphins]] ដែលបង្ហាញពីអាកប្បកិរិយាពិសេសនៃការចិញ្ចឹម) និង [[ជ្រូកទឹក|សត្វព្រាប]] ។ <ref>{{Cite web |title=Dugongs and seagrass in Thailand: Present status and future challenges |url=http://chm-thai.onep.go.th/chm/MarineBio/Paper/Mammals/7thSEASTAR.41.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102737/http://chm-thai.onep.go.th/chm/MarineBio/Paper/Mammals/7thSEASTAR.41.pdf |archive-date=March 4, 2016 |access-date=June 7, 2016 |publisher=Phuket Marine Biological Center and Department of Marine and Coastal Resources |pages=41–50 |archivedate=មីនា 4, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304102737/http://chm-thai.onep.go.th/chm/MarineBio/Paper/Mammals/7thSEASTAR.41.pdf }}</ref> <ref>{{Cite web |date=May 1, 2004 |title=Conservation of the Dugong (Dugong Dugon) on the Eastern Coast of the Gulf of Thailand |url=http://rtc.sfsu.edu/research/papers/Conservation%20of%20dugongs%20(Dugong%20dugon)%20along%20the%20eastern%20Gulf%20of%20Thailand%20in%20Thailand%20and%20Cambodia.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908055018/http://rtc.sfsu.edu/research/papers/Conservation%20of%20dugongs%20(Dugong%20dugon)%20along%20the%20eastern%20Gulf%20of%20Thailand%20in%20Thailand%20and%20Cambodia.pdf |archive-date=September 8, 2015 |access-date=June 7, 2016 |publisher=Ocean Park Conservation Foundation Aberdeen, Hong Kong & Project Aware, Australia |archivedate=កញ្ញា 8, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150908055018/http://rtc.sfsu.edu/research/papers/Conservation%20of%20dugongs%20(Dugong%20dugon)%20along%20the%20eastern%20Gulf%20of%20Thailand%20in%20Thailand%20and%20Cambodia.pdf }}</ref> <ref name="IUCNpdf">Marsh, H. ''et al.'' (2002). [http://www.iucn.org/dbtw-wpd/edocs/2002-001.pdf Dugong: status reports and action plans for countries and territories] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070508123219/http://iucn.org/dbtw-wpd/edocs/2002-001.pdf|date=2007-05-08}}. IUCN.</ref> វាត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ដំបូងដោយ Muller ក្នុងឆ្នាំ ១៧៧៦ ជា ''Trichechus dugon'' ។ អណ្តើកសមុទ្រចំនួន ៥ ប្រភេទត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងឈូងសមុទ្រថៃ និងឆ្នេរសមុទ្រ Andaman រួមមានអណ្តើកអូលីវ រីលលី អណ្តើកបៃតង អណ្តើកហាកប៊ីល អណ្តើកក្បាលដី និងអណ្តើកស្បែក។ <ref>{{Cite news|last=Boonngok|first=Papitchaya|date=22 June 2009|title=Threatened sea turtles have Thai navy for protection|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-thailand-turtles-idUSTRE55L1GE20090622|access-date=11 August 2021}}</ref> == ជម្លោះទឹកដី == តំបន់​រវាង​ម៉ាឡេស៊ី, ថៃ ,កម្ពុជា និង​វៀតណាម​មាន​ជម្លោះ​ទឹកដី​ជាច្រើន​។ ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី និង​ថៃ​បាន​ជ្រើសរើស​រួម​គ្នា​ក្នុង​ការ​អភិវឌ្ឍ​តំបន់​ជម្លោះ​ដែល​រួម​មាន​កោះ កោះក្រា និង កោះឡោសិន ។ <ref>{{Cite web |title=Defining areas for joint development in disputed waters - Malaysia–Thailand p. 13 |url=http://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=2627&context=lhapapers |access-date=June 7, 2016 |publisher=University of Wollongong |archivedate=សីហា 22, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160822033653/http://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=2627&context=lhapapers |url-status=dead }}</ref> ជម្លោះដ៏រ៉ាំរ៉ៃរវាងកម្ពុជា និងវៀតណាមនៅឈូងសមុទ្រថៃ ភាគច្រើនទាក់ទងនឹងកោះ [[កោះត្រល់|ភូកុក]] ឬកោះត្រល់ជាភាសាខ្មែរ ដែលនៅជាប់ឆ្នេរសមុទ្រកម្ពុជា។ <ref>{{Cite book|title=Boundaries and Frontiers|url=https://archive.org/details/boundariesfronti0000pres|url-access=registration|date=1978|isbn=978-0847660865}}</ref> កម្ពុជា​ក៏​ទាមទារ​យក {{Convert|48000|km2|mi2}} នៃ ផ្ទៃធ្នើ ។ <ref>{{Cite book|title=Borders and Border Politics in a Globalizing World|date=2005|location=Lanham|isbn=0-8420-5104-X|pages=301–313}} [Reprint of {{Cite book|editor1-first=Clife|title=Boundaries and Energy: Problems and Prospects|date=1998|location=London|isbn=90-411-0690-1|pages=117–135}}]</ref> <ref>{{Cite journal|last=Schofield|first=Clive|year=2008|title=Maritime Claims, Conflicts and Cooperation in the Gulf of Thailand|journal=Ocean Yearbook Online|volume=22|pages=75–116|doi=10.1163/221160008x00064}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Thai-language text]] gi0br60q0y0xnm6dg3e3xihiewgcyes 342485 342484 2026-11-03T20:13:12Z ~2026-50538-27 53012 /* */ 2026 342485 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Gulf of Thailand.svg|រូបភាពតូច]]   '''ឈូងសមុទ្រថៃ កម្ពុជា'''Gulf of Thailand) ដែល បានគេស្គាល់តាម ថៃ ថា '''សៀម''' គឺជាច្រកចូលរាក់ <ref>{{Cite web |title=Marine Gazetteer browser |url=http://www.marineregions.org/gazetteer.php?p=browser&id=4331#ct |access-date=June 6, 2016 |publisher=Marineregions org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Thailand, Gulf of |url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/thailand-gulf-of |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030160533/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/Thailand-Gulf-of |archive-date=October 30, 2014 |access-date=June 6, 2016 |publisher=Oxford University Press |archivedate=សីហា 4, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160804114629/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/thailand-gulf-of }}</ref> នៅភាគនិរតីនៃ [[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]] ដែលមានព្រំប្រទល់រវាងច្រាំងភាគនិរតីនៃ [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក|ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន]] និងពាក់កណ្តាលខាងជើងនៃ [[ទៀបកោះម៉ាឡេ|ឧបទ្វីបម៉ាឡេ]] ។ វាគឺប្រហែល {{Convert|800|km}} មានប្រវែង និងរហូតដល់ {{Convert|560|km}} ទទឹង និងមានផ្ទៃក្រឡា {{Convert|320,000|km2}} ។ <ref>{{Cite web |title=Marine Gazetteer Placedetails - Gulf of Thailand |url=http://www.marineregions.org/gazetteer.php?p=details&id=4334 |access-date=June 6, 2016 |publisher=Marineregions org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Gulf of Thailand |url=http://www.deepseawaters.com/Gulf_of_Thailand.htm |access-date=June 7, 2016 |publisher=Deepseawaters.com}}</ref> ឈូងសមុទ្រត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធនៅខាងជើង ខាងលិច និងនិរតីដោយឆ្នេរសមុទ្រ [[ថៃ|ប្រទេសថៃ]] ភាគឦសានជាប់ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] និងតំបន់ [[ដីសណ្តមេគង្គ]] នៃ [[វៀតណាម|ប្រទេសវៀតណាម]] ហើយបើកទៅសមុទ្រចិនខាងត្បូងនៅភាគអាគ្នេយ៍។ == ឈ្មោះ == ឈ្មោះ [[ភាសាថៃ|ថៃ]] សម័យទំនើបនៃឈូងសមុទ្រគឺ ''អូថៃ'' ( ថៃ: อ่าวไทย , 'ឈូងសមុទ្រថៃ') និង "ឈូងសមុទ្រថៃ" ត្រូវបានអនុម័តជាឈ្មោះផ្លូវការរបស់ស្ថាប័នដោយ អង្គការធារាសាស្ត្រអន្តរជាតិ ។ <ref name="iho">{{Cite web |year=1953 |title=Limits of Oceans and Seas |url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-date=8 October 2011 |access-date=28 December 2020 |publisher=International Hydrographic Organization |page=23 |edition=3}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="The time period mentioned near this tag is ambiguous. (March 2015)">ពេលណា?</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> ឈ្មោះរបស់វាជាភាសា [[ភាសាម៉ាឡេ|ម៉ាឡេ]] គឺ "ឈូងសមុទ្រសៀម" ''តេលូ សៀម'' ជាទូទៅវាត្រូវបានសម្គាល់ដោយ ឈូងសមុទ្រដ៏អស្ចារ្យ ត្រូវបានគេស្គាល់ចំពោះអ្នកគូសវាស ជនជាតិក្រិច រ៉ូម៉ាំង អារ៉ាប់ ពែរ្ស និង ក្រុមហ៊ុន Renaissance មុន ពេលលំហូរចូល នៃ អ្នករុករកព័រទុយហ្គាល់ បានដក ឧបទ្វីប Dragon Tail ខ្មោចចេញពីផែនទីពិភពលោកនៅអឺរ៉ុបក្នុងសតវត្សទី ១៦ ។ == និរុត្តិសាស្ត្រ == '''ឈូងសមុទ្រថៃ''' ដែលគេស្គាល់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រថា '''ឈូងសមុទ្រសៀម''' យកឈ្មោះរបស់វាពីនគរប្រវត្តិសាស្ត្រ [[ថៃ|សៀម]] ដែលជាអតីតឈ្មោះរបស់ប្រទេសថៃសម័យទំនើប។ ពាក្យ "ឈូងសមុទ្រសៀម" ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុង តារាងផែនទី បស្ចិមប្រទេស និងឯកសារយោងភូមិសាស្ត្ររហូតដល់ពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ២០ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការអនុវត្ត សម័យអាណានិគម នៃការដាក់ឈ្មោះតំបន់ដោយផ្អែកលើអង្គភាពនយោបាយក្នុងស្រុកដែលរីករាលដាលនៅពេលនោះ។ "សៀម" ខ្លួនវាផ្ទាល់ជា ពាក្យនិក្ខមនំ ដែលគេជឿថាមានដើមកំណើតពីពាក្យ [[សំស្ក្រឹត]] "ស្យាម" ដែលមានន័យថា "ងងឹត" ឬ "ត្នោត" សំដៅលើស្បែករបស់អ្នកស្រុកក្នុងតំបន់។ ពាក្យ "សៀម" ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាអន្តរជាតិរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៣៩ នៅពេលដែលប្រទេសនេះបានប្តូរឈ្មោះជាផ្លូវការទៅជាប្រទេសថៃ។ បន្ទាប់ពីការប្តូរឈ្មោះនេះ "ឈូងសមុទ្រថៃ" បានក្លាយជាពាក្យដែលប្រើជាទូទៅកាន់តែច្រើន ជាពិសេសនៅក្នុងបរិបទផ្លូវការ ទោះបីជា "ឈូងសមុទ្រសៀម" នៅតែប្រើម្តងម្កាលក៏ដោយ។ == ភូមិសាស្ត្រ == [[ឯកសារ:Gulf of Thailand in its region.svg|ស្តាំ|រូបភាពតូច| ផែនទីបង្ហាញទីតាំងនៃឈូងសមុទ្រ]] ឈូងសមុទ្រថៃមានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេស [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] [[ថៃ]] [[ម៉ាឡេស៊ី]] និង [[វៀតណាម]] ។ <ref>{{Cite web |title=Map of Gulf of Thailand, Gulf of Thailand Location Facts, Major Bodies of Water, South China Sea |url=https://www.worldatlas.com/aatlas/infopage/gulfofthailand.htm |access-date=29 July 2018 |website=World Atlas}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Gulf of Thailand |url=https://www.britannica.com/place/Gulf-of-Thailand |access-date=29 July 2018 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref> វាកាន់កាប់តំបន់បាតសមុទ្រចំនួន 304,000&nbsp;គីឡូម៉ែត្រ ² ពី 6 ° N ដល់ 13 ° 30' N រយៈទទឹង និង 99 ° E ដល់ 104 ° E រយៈបណ្តោយ។ <ref name="Worldfish">{{Cite web |last=Khongchai |first=Narongsak |last2=Vibunpant |first2=Somchai |last3=Eiamsa-ard |first3=Monton |last4=Supongpan |first4=Mala |title=Preliminary Analysis of Demersal Fish Assemblages in Coastal Waters of the Gulf of Thailand |url=http://pubs.worldfishcenter.org/resource_centre/AMF_Chapter-12-FA.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150219173027/http://pubs.worldfishcenter.org/resource_centre/AMF_Chapter-12-FA.pdf |archive-date=19 February 2015 |access-date=19 Feb 2015 |website=Worldfish |archivedate=19 កុម្ភៈ 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150219173027/http://pubs.worldfishcenter.org/resource_centre/AMF_Chapter-12-FA.pdf }}</ref> {{Rp|250}}ចុងខាងជើងនៃឈូងសមុទ្រគឺ ឈូងសមុទ្របាងកក នៅមាត់ទន្លេ [[ទន្លេចៅព្រះយា|ចៅប្រាយ៉ា]] ។ ព្រំដែនភាគខាងត្បូងនៃឈូងសមុទ្រត្រូវបានកំណត់ដោយខ្សែពី Capeបៃបុង នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសវៀតណាម (ភាគខាងត្បូងនៃមាត់ [[ទន្លេមេគង្គ]] ) ទៅកាន់ទីក្រុង Tumpat និង Pengkalan Chepa នៅលើឆ្នេរសមុទ្រម៉ាឡេស៊ី។ ឈូងសមុទ្រគឺរាក់ណាស់៖ ជម្រៅមធ្យមរបស់វាគឺ {{Convert|58|m|ft}} ហើយជម្រៅអតិបរមាគឺត្រឹមតែ {{Convert|85|m|ft}} <ref name="Worldfish"/> {{Rp|250}}នេះធ្វើឱ្យការផ្លាស់ប្តូរទឹកមានភាពយឺតយ៉ាវ ហើយលំហូរទឹកខ្លាំងពីទន្លេកាត់បន្ថយកម្រិត ជាតិប្រៃ នៅក្នុងឈូងសមុទ្រ (3.05-3.25 ភាគរយ) និងធ្វើឱ្យ ដីល្បាប់ ។ មានតែនៅជម្រៅធំជាងនេះទេ ដែលទឹកដែលមានជាតិប្រៃខ្ពស់ (3.4 ភាគរយ) ហូរចូលទៅក្នុងឈូងសមុទ្រពី [[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]] ។ វាបំពេញការធ្លាក់ទឹកចិត្តកណ្តាលនៅក្រោមជម្រៅ {{Convert|50|m|ft}} ទន្លេសំខាន់ៗដែលហូរចូលឈូងសមុទ្រគឺ ចាវប្រាយ៉ា រួមទាំង ទន្លេថាជីន មេក្លុង និងទន្លេ បាងប៉ាកុង នៅ ឈូងសមុទ្របាងកក ហើយក្នុងកម្រិតតិចជាងនេះ ទន្លេតាពី ហូរចូល ឈូងសមុទ្រ Bandon នៅភាគនិរតីនៃ ឈូងសមុទ្រ។ អង្គការជលសាស្ត្រអន្តរជាតិ កំណត់ដែនកំណត់ភាគខាងត្បូងនៃឈូងសមុទ្រថាជា "[a] ខ្សែរត់ពីចុងខាងលិចនៃ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] ឬ Camau Point (8°36'N) ទៅចុងខាងជើងនៃចំណុចនៅត្រើយខាងកើតនៃមាត់ទន្លេ។ ទន្លេកាឡាន់តាន់ ( === សរីរវិទ្យាបាតសមុទ្រ === === ឆ្នេរសមុទ្រ === ; ប្រទេសថៃ * ឈូងសមុទ្របាងកក * ឈូងសមុទ្រ ប្រជួប * អូម៉ាណាវ * ឆកសមុទ្រ សតហប * ឆ្នេរសមុទ្រ បានដុន ; កម្ពុជា * [[ឈូងសមុទ្រកំពង់សោម|ឆកកំពង់សោម]] * ឆ្នេរសមុទ្រវាលរេញ * ឆ្នេរសមុទ្រកែប * ឆក កោះកុង ; ប្រទេសវៀតណាម * Vinh Thuan Yen * Vinh Ba Hon * Vinh Hon Chong === កោះ === កោះធំៗនៅឈូងសមុទ្ររួមមាន៖ កោះឆាង កោះម៉ាក កោះកុត កោះសាម៉ុយ កោះផាងាន កោះតៅ កោះផាលូវ កោះស៊ីឆាង កោះឡាន់ កោះផៃ កោះខ្រម កោះសមែសាន កោះសាម៉េត កោះរ៉ាង កោះខាងខៅ  កោះម៉ាន់នុក កោះវ៉ៃ កោះភិ កោះខាំ កោះសៃ កោះក្រា កោះលូស៊ីន កោះត្រល់ កោះហាទៀន កោះបាលួ កោះណាំទុ កោះកុង កោះរុង កោះស្ដេច កោះរ៉ុងសន្លឹម កោះពោះ កោះដែកគោល កោះឬស្សី កោះតាកៀវ កោះព្រាប កោះថ្មី កោះសេះ កោះទន្សាយ កោះតាង កោះព្រីង កោះពូលូវ៉ៃ == បរិស្ថាន == === ផ្កាថ្ម === មាន ថ្ម ប៉ប្រះទឹកផ្កាថ្មចំនួន 75,590 រ៉ៃនៅក្នុងឈូងសមុទ្រដែលក្នុងនោះ 5 ភាគរយត្រូវបានចាត់ទុកថាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពមានជីជាតិ។ ក្នុងឆ្នាំ 2010 ការប្រែពណ៌ផ្កាថ្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរបានកើតឡើងនៅតំបន់ថ្មប៉ប្រះទឹកភាគច្រើនក្នុងប្រទេស។ ការហូរចេញនៃថ្មប៉ប្រះទឹកនៅសមុទ្រ Andaman គឺធ្ងន់ធ្ងរ និងទូលំទូលាយជាងនៅឈូងសមុទ្រថៃ។ <ref name="GP-2012">{{Cite book|title=Oceans in the Balance, Thailand in Focus|date=c. 2012|location=Bangkok|url=http://www.greenpeace.org/seasia/PageFiles/536808/english-singlePages.pdf|archive-date=22 September 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150922104018/http://www.greenpeace.org/seasia/PageFiles/536808/english-singlePages.pdf |date=22 កញ្ញា 2015 }}</ref> នៅឆ្នាំ 2016 ផ្កាថ្ម bleach ត្រូវបានគេរកឃើញនៅ Ko Thalu និង Ko Luam ក្នុង [[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ខេត្ត Prachuap Khiri Khan]] ជាលើកដំបូង។ <ref>{{Cite news|last=Wipatayotin|first=Apinya|date=2016-04-04|title=Rising sea temps bring coral bleaching to Gulf|work=Bangkok Post|url=http://www.bangkokpost.com/news/general/919989/rising-sea-temps-bring-coral-bleaching-to-gulf|access-date=4 April 2016}}</ref> អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានកំណត់ថាការ bleaching ចាប់ផ្តើមនៅពេលដែលសីតុណ្ហភាពទឹកសមុទ្រកើនឡើងលើសពី 30&nbsp;°C លើសពីបីសប្តាហ៍។ ដែលបានផ្តល់ឱ្យរយៈពេលយូរនៃសីតុណ្ហភាពរហូតដល់ 32&nbsp;°C នៅ Ko Thalu ក្នុងខេត្ត Prachuap Khiri Khan ផ្កាថ្មពី 5 ទៅ 10 ភាគរយនៅក្នុងតំបន់នេះត្រូវបាន bleach រួចហើយ។ <ref>{{Cite news|last=Rujivanarom|first=Pratch|date=2018-05-29|title=More coral reefs damaged by mass bleaching|work=The Nation|url=http://www.nationmultimedia.com/detail/national/30346501|url-status=dead|access-date=2 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815200516/https://www.nationmultimedia.com/detail/national/30346501|archive-date=2022-08-15}}</ref> === គុណភាពទឹក។ === លទ្ធផលត្រួតពិនិត្យទឹកតាមឆ្នេរសមុទ្រក្នុងឆ្នាំ 2015 ពីទីតាំងសំណាកចំនួន 202 ដែលប្រមូលបានពីរដងក្នុងមួយឆ្នាំ បង្ហាញថាគ្មានទឹកឆ្នេរសមុទ្រថៃត្រូវបានគេរកឃើញថាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពល្អប្រសើរនោះទេ។ ដប់ប្រាំមួយភាគរយនៃទឹកឆ្នេរសមុទ្រមានគុណភាពល្អ 72 ភាគរយមានគុណភាពត្រឹមត្រូវ 9 ភាគរយមានគុណភាពអន់ និង 3 ភាគរយមានគុណភាពអន់ខ្លាំង។ គុណភាពនៃទឹកឆ្នេរសមុទ្រទាំងអស់បង្ហាញភាគរយស្រដៀងគ្នា — ភាគច្រើនមានគុណភាពត្រឹមត្រូវ លើកលែងតែឈូងសមុទ្រខាងក្នុងនៃប្រទេសថៃ ដែលទឹកនៅឆ្នេរសមុទ្រមានកម្រិតទាបទៅអន់ខ្លាំង។ បើ​ប្រៀបធៀប​នឹង​គុណភាព​ទឹក​តាម​ឆ្នេរ​តាម​ការ​វាស់វែង​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១៤ គុណភាព​ទឹក​មាន​ការ​ធ្លាក់​ចុះ។ <ref name="PCD-AR2015">{{Cite book|title=Thailand State of Pollution Report 2015|date=2016|location=Bangkok|isbn=978-616-316-327-1|url=http://infofile.pcd.go.th/mgt/PollutionReport2015_en.pdf|archive-date=5 September 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170905191033/http://infofile.pcd.go.th/mgt/PollutionReport2015_en.pdf |date=5 កញ្ញា 2017 }}</ref> {{Rp|52}}ទឹកឈូងសមុទ្រមួយចំនួននៃ [[ខេត្តស្ទឹងជ្រៅ|ខេត្ត ស្ទឹងជ្រៅ]] [[ខេត្តសមុទ្រសាគរ|ខេត្ត សមុទ្រសកល]] [[ខេត្តសមុទ្រប្រាការ|ខេត្ត សមុទ្រព្រះកាណ៌]] ទីក្រុងបាងកក [[ខេត្តជលបុរី (ឆនបុរី)|ខេត្ត រយ៉ង]] [[ខេត្តរយ៉ង|ខេត្តជលបុរី]] [[ខេត្តពេជ្របុរី|ខេត្ត ពេជ្របុរី]] [[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ខេត្ត ប្រជុំគិរីក្ខន]] និង [[ខេត្តសុរាស្ត្រធានី]] ត្រូវបានវិនិច្ឆ័យថាមានទឹកឆ្នេរសមុទ្រនៅក្នុង "មិនល្អ" ឬ "ក្រីក្រខ្លាំង" ។ លក្ខខណ្ឌ <ref name="PCD-AR2015" /> {{Rp|54}}[[ខេត្តសង្ខលា|សុងក្លា]] គឺជាខេត្តតែមួយគត់នៅឈូងសមុទ្រ ដែលមានទឹកឆ្នេរសមុទ្រវាយតម្លៃគុណភាព "ល្អ"។ <ref name="PCD-AR2015" /> {{Rp|56}} === ជលផល === === សំណឹកឆ្នេរសមុទ្រ === === ការបំពុលផ្លាស្ទិច === === ការធ្លាយប្រេង === == ទេសចរណ៍ == ថ្មប៉ប្រះ ទឹកផ្កាថ្ម ជាច្រើននៅឈូងសមុទ្របានធ្វើឱ្យវាទាក់ទាញដល់អ្នកមុជទឹក។ កំដៅត្រូពិចនៃទឹកទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាច្រើន។ គោលដៅទេសចរណ៍សំខាន់ៗមួយចំនួននៅក្នុងឈូងសមុទ្រថៃគឺកោះ [[កោះសមុយ|កោះសាម៉ុយ]] និង កោះផាងាន ក្នុង [[ខេត្តសុរាស្ត្រធានី|ខេត្ត សុរាស្ត្រធានី]], [[ផាត់ថាយ៉ា|Pattaya]] ក្នុង [[ខេត្តជលបុរី (ឆនបុរី)|ខេត្ត ជលបុរី]], Cha-am ក្នុង [[ខេត្តពេជ្របុរី|ខេត្ត ពេជ្របុរី]], [[ស្រុកហួហ៊ិន|Hua Hin]] ក្នុង [[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ខេត្ត ប្រជុំគិរីក្ខន]] និង កោះសាម៉េត នៅ [[ខេត្តរយ៉ង]] ។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ឆ្នេរសមុទ្រនេះត្រូវបានគេស្គាល់សម្រាប់សកម្មភាព មើលត្រីបាឡែន របស់ខ្លួន ដោយកំណត់គោលដៅដល់ប្រជាជនដែលជិតផុតពូជ និងជិតផុតពូជយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៃ ពពួក cetaceans ( Eden's whales, newly described Omura's whale, <ref>{{Cite web |date=2019-05-13 |title=มารู้จักวาฬโอมูระ สัตว์ทะเลในบัญชีสัตว์สงวนชุดใหม่ |trans-title=Come to know Omura's whale, marine animal in the new reserve animal account |url=https://www.dmcr.go.th/detailAll/32142/nws/141 |website=DMCR |language=th}}</ref> Chinese white dolphins និង [[ផ្សោតក្បាលត្រឡោក|Irrawaddy dolphins]] ដែលបង្ហាញពីអាកប្បកិរិយាពិសេសនៃការចិញ្ចឹម) និង [[ជ្រូកទឹក|សត្វព្រាប]] ។ <ref>{{Cite web |title=Dugongs and seagrass in Thailand: Present status and future challenges |url=http://chm-thai.onep.go.th/chm/MarineBio/Paper/Mammals/7thSEASTAR.41.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102737/http://chm-thai.onep.go.th/chm/MarineBio/Paper/Mammals/7thSEASTAR.41.pdf |archive-date=March 4, 2016 |access-date=June 7, 2016 |publisher=Phuket Marine Biological Center and Department of Marine and Coastal Resources |pages=41–50 |archivedate=មីនា 4, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304102737/http://chm-thai.onep.go.th/chm/MarineBio/Paper/Mammals/7thSEASTAR.41.pdf }}</ref> <ref>{{Cite web |date=May 1, 2004 |title=Conservation of the Dugong (Dugong Dugon) on the Eastern Coast of the Gulf of Thailand |url=http://rtc.sfsu.edu/research/papers/Conservation%20of%20dugongs%20(Dugong%20dugon)%20along%20the%20eastern%20Gulf%20of%20Thailand%20in%20Thailand%20and%20Cambodia.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908055018/http://rtc.sfsu.edu/research/papers/Conservation%20of%20dugongs%20(Dugong%20dugon)%20along%20the%20eastern%20Gulf%20of%20Thailand%20in%20Thailand%20and%20Cambodia.pdf |archive-date=September 8, 2015 |access-date=June 7, 2016 |publisher=Ocean Park Conservation Foundation Aberdeen, Hong Kong & Project Aware, Australia |archivedate=កញ្ញា 8, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150908055018/http://rtc.sfsu.edu/research/papers/Conservation%20of%20dugongs%20(Dugong%20dugon)%20along%20the%20eastern%20Gulf%20of%20Thailand%20in%20Thailand%20and%20Cambodia.pdf }}</ref> <ref name="IUCNpdf">Marsh, H. ''et al.'' (2002). [http://www.iucn.org/dbtw-wpd/edocs/2002-001.pdf Dugong: status reports and action plans for countries and territories] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070508123219/http://iucn.org/dbtw-wpd/edocs/2002-001.pdf|date=2007-05-08}}. IUCN.</ref> វាត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ដំបូងដោយ Muller ក្នុងឆ្នាំ ១៧៧៦ ជា ''Trichechus dugon'' ។ អណ្តើកសមុទ្រចំនួន ៥ ប្រភេទត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងឈូងសមុទ្រថៃ និងឆ្នេរសមុទ្រ Andaman រួមមានអណ្តើកអូលីវ រីលលី អណ្តើកបៃតង អណ្តើកហាកប៊ីល អណ្តើកក្បាលដី និងអណ្តើកស្បែក។ <ref>{{Cite news|last=Boonngok|first=Papitchaya|date=22 June 2009|title=Threatened sea turtles have Thai navy for protection|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-thailand-turtles-idUSTRE55L1GE20090622|access-date=11 August 2021}}</ref> == ជម្លោះទឹកដី == តំបន់​រវាង​ម៉ាឡេស៊ី, ថៃ ,កម្ពុជា និង​វៀតណាម​មាន​ជម្លោះ​ទឹកដី​ជាច្រើន​។ ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី និង​ថៃ​បាន​ជ្រើសរើស​រួម​គ្នា​ក្នុង​ការ​អភិវឌ្ឍ​តំបន់​ជម្លោះ​ដែល​រួម​មាន​កោះ កោះក្រា និង កោះឡោសិន ។ <ref>{{Cite web |title=Defining areas for joint development in disputed waters - Malaysia–Thailand p. 13 |url=http://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=2627&context=lhapapers |access-date=June 7, 2016 |publisher=University of Wollongong |archivedate=សីហា 22, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160822033653/http://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=2627&context=lhapapers |url-status=dead }}</ref> ជម្លោះដ៏រ៉ាំរ៉ៃរវាងកម្ពុជា និងវៀតណាមនៅឈូងសមុទ្រថៃ ភាគច្រើនទាក់ទងនឹងកោះ [[កោះត្រល់|ភូកុក]] ឬកោះត្រល់ជាភាសាខ្មែរ ដែលនៅជាប់ឆ្នេរសមុទ្រកម្ពុជា។ <ref>{{Cite book|title=Boundaries and Frontiers|url=https://archive.org/details/boundariesfronti0000pres|url-access=registration|date=1978|isbn=978-0847660865}}</ref> កម្ពុជា​ក៏​ទាមទារ​យក {{Convert|48000|km2|mi2}} នៃ ផ្ទៃធ្នើ ។ <ref>{{Cite book|title=Borders and Border Politics in a Globalizing World|date=2005|location=Lanham|isbn=0-8420-5104-X|pages=301–313}} [Reprint of {{Cite book|editor1-first=Clife|title=Boundaries and Energy: Problems and Prospects|date=1998|location=London|isbn=90-411-0690-1|pages=117–135}}]</ref> <ref>{{Cite journal|last=Schofield|first=Clive|year=2008|title=Maritime Claims, Conflicts and Cooperation in the Gulf of Thailand|journal=Ocean Yearbook Online|volume=22|pages=75–116|doi=10.1163/221160008x00064}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Thai-language text]] ds48n7x0bwmxqwd37mwqz7g7oix7pqi 342488 342485 2026-11-04T03:15:38Z TheRandomGoober 27248 Reverted previous edits per [[WP:VAND]] 342488 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Gulf of Thailand.svg|រូបភាពតូច]]   '''ឈូងសមុទ្រថៃ''' (Gulf of Thailand) ដែល បានគេស្គាល់តាម ថៃ ថា '''សៀម''' គឺជាច្រកចូលរាក់ <ref>{{Cite web |title=Marine Gazetteer browser |url=http://www.marineregions.org/gazetteer.php?p=browser&id=4331#ct |access-date=June 6, 2016 |publisher=Marineregions org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Thailand, Gulf of |url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/thailand-gulf-of |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030160533/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/Thailand-Gulf-of |archive-date=October 30, 2014 |access-date=June 6, 2016 |publisher=Oxford University Press |archivedate=សីហា 4, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160804114629/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/thailand-gulf-of }}</ref> នៅភាគនិរតីនៃ [[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]] ដែលមានព្រំប្រទល់រវាងច្រាំងភាគនិរតីនៃ [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក|ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន]] និងពាក់កណ្តាលខាងជើងនៃ [[ទៀបកោះម៉ាឡេ|ឧបទ្វីបម៉ាឡេ]] ។ វាគឺប្រហែល {{Convert|800|km}} មានប្រវែង និងរហូតដល់ {{Convert|560|km}} ទទឹង និងមានផ្ទៃក្រឡា {{Convert|320,000|km2}} ។ <ref>{{Cite web |title=Marine Gazetteer Placedetails - Gulf of Thailand |url=http://www.marineregions.org/gazetteer.php?p=details&id=4334 |access-date=June 6, 2016 |publisher=Marineregions org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Gulf of Thailand |url=http://www.deepseawaters.com/Gulf_of_Thailand.htm |access-date=June 7, 2016 |publisher=Deepseawaters.com}}</ref> ឈូងសមុទ្រត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធនៅខាងជើង ខាងលិច និងនិរតីដោយឆ្នេរសមុទ្រ [[ថៃ|ប្រទេសថៃ]] ភាគឦសានជាប់ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] និងតំបន់ [[ដីសណ្តមេគង្គ]] នៃ [[វៀតណាម|ប្រទេសវៀតណាម]] ហើយបើកទៅសមុទ្រចិនខាងត្បូងនៅភាគអាគ្នេយ៍។ == ឈ្មោះ == ឈ្មោះ [[ភាសាថៃ|ថៃ]] សម័យទំនើបនៃឈូងសមុទ្រគឺ ''អូថៃ'' ( ថៃ: อ่าวไทย , 'ឈូងសមុទ្រថៃ') និង "ឈូងសមុទ្រថៃ" ត្រូវបានអនុម័តជាឈ្មោះផ្លូវការរបស់ស្ថាប័នដោយ អង្គការធារាសាស្ត្រអន្តរជាតិ ។ <ref name="iho">{{Cite web |year=1953 |title=Limits of Oceans and Seas |url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-date=8 October 2011 |access-date=28 December 2020 |publisher=International Hydrographic Organization |page=23 |edition=3}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="The time period mentioned near this tag is ambiguous. (March 2015)">ពេលណា?</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> ឈ្មោះរបស់វាជាភាសា [[ភាសាម៉ាឡេ|ម៉ាឡេ]] គឺ "ឈូងសមុទ្រសៀម" ''តេលូ សៀម'' ជាទូទៅវាត្រូវបានសម្គាល់ដោយ ឈូងសមុទ្រដ៏អស្ចារ្យ ត្រូវបានគេស្គាល់ចំពោះអ្នកគូសវាស ជនជាតិក្រិច រ៉ូម៉ាំង អារ៉ាប់ ពែរ្ស និង ក្រុមហ៊ុន Renaissance មុន ពេលលំហូរចូល នៃ អ្នករុករកព័រទុយហ្គាល់ បានដក ឧបទ្វីប Dragon Tail ខ្មោចចេញពីផែនទីពិភពលោកនៅអឺរ៉ុបក្នុងសតវត្សទី ១៦ ។ == និរុត្តិសាស្ត្រ == '''ឈូងសមុទ្រថៃ''' ដែលគេស្គាល់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រថា '''ឈូងសមុទ្រសៀម''' យកឈ្មោះរបស់វាពីនគរប្រវត្តិសាស្ត្រ [[ថៃ|សៀម]] ដែលជាអតីតឈ្មោះរបស់ប្រទេសថៃសម័យទំនើប។ ពាក្យ "ឈូងសមុទ្រសៀម" ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុង តារាងផែនទី បស្ចិមប្រទេស និងឯកសារយោងភូមិសាស្ត្ររហូតដល់ពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ២០ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការអនុវត្ត សម័យអាណានិគម នៃការដាក់ឈ្មោះតំបន់ដោយផ្អែកលើអង្គភាពនយោបាយក្នុងស្រុកដែលរីករាលដាលនៅពេលនោះ។ "សៀម" ខ្លួនវាផ្ទាល់ជា ពាក្យនិក្ខមនំ ដែលគេជឿថាមានដើមកំណើតពីពាក្យ [[សំស្ក្រឹត]] "ស្យាម" ដែលមានន័យថា "ងងឹត" ឬ "ត្នោត" សំដៅលើស្បែករបស់អ្នកស្រុកក្នុងតំបន់។ ពាក្យ "សៀម" ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាអន្តរជាតិរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៣៩ នៅពេលដែលប្រទេសនេះបានប្តូរឈ្មោះជាផ្លូវការទៅជាប្រទេសថៃ។ បន្ទាប់ពីការប្តូរឈ្មោះនេះ "ឈូងសមុទ្រថៃ" បានក្លាយជាពាក្យដែលប្រើជាទូទៅកាន់តែច្រើន ជាពិសេសនៅក្នុងបរិបទផ្លូវការ ទោះបីជា "ឈូងសមុទ្រសៀម" នៅតែប្រើម្តងម្កាលក៏ដោយ។ == ភូមិសាស្ត្រ == [[ឯកសារ:Gulf of Thailand in its region.svg|ស្តាំ|រូបភាពតូច| ផែនទីបង្ហាញទីតាំងនៃឈូងសមុទ្រ]] ឈូងសមុទ្រថៃមានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេស [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] [[ថៃ]] [[ម៉ាឡេស៊ី]] និង [[វៀតណាម]] ។ <ref>{{Cite web |title=Map of Gulf of Thailand, Gulf of Thailand Location Facts, Major Bodies of Water, South China Sea |url=https://www.worldatlas.com/aatlas/infopage/gulfofthailand.htm |access-date=29 July 2018 |website=World Atlas}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Gulf of Thailand |url=https://www.britannica.com/place/Gulf-of-Thailand |access-date=29 July 2018 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref> វាកាន់កាប់តំបន់បាតសមុទ្រចំនួន 304,000&nbsp;គីឡូម៉ែត្រ ² ពី 6 ° N ដល់ 13 ° 30' N រយៈទទឹង និង 99 ° E ដល់ 104 ° E រយៈបណ្តោយ។ <ref name="Worldfish">{{Cite web |last=Khongchai |first=Narongsak |last2=Vibunpant |first2=Somchai |last3=Eiamsa-ard |first3=Monton |last4=Supongpan |first4=Mala |title=Preliminary Analysis of Demersal Fish Assemblages in Coastal Waters of the Gulf of Thailand |url=http://pubs.worldfishcenter.org/resource_centre/AMF_Chapter-12-FA.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150219173027/http://pubs.worldfishcenter.org/resource_centre/AMF_Chapter-12-FA.pdf |archive-date=19 February 2015 |access-date=19 Feb 2015 |website=Worldfish |archivedate=19 កុម្ភៈ 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150219173027/http://pubs.worldfishcenter.org/resource_centre/AMF_Chapter-12-FA.pdf }}</ref> {{Rp|250}}ចុងខាងជើងនៃឈូងសមុទ្រគឺ ឈូងសមុទ្របាងកក នៅមាត់ទន្លេ [[ទន្លេចៅព្រះយា|ចៅប្រាយ៉ា]] ។ ព្រំដែនភាគខាងត្បូងនៃឈូងសមុទ្រត្រូវបានកំណត់ដោយខ្សែពី Capeបៃបុង នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសវៀតណាម (ភាគខាងត្បូងនៃមាត់ [[ទន្លេមេគង្គ]] ) ទៅកាន់ទីក្រុង Tumpat និង Pengkalan Chepa នៅលើឆ្នេរសមុទ្រម៉ាឡេស៊ី។ ឈូងសមុទ្រគឺរាក់ណាស់៖ ជម្រៅមធ្យមរបស់វាគឺ {{Convert|58|m|ft}} ហើយជម្រៅអតិបរមាគឺត្រឹមតែ {{Convert|85|m|ft}} <ref name="Worldfish"/> {{Rp|250}}នេះធ្វើឱ្យការផ្លាស់ប្តូរទឹកមានភាពយឺតយ៉ាវ ហើយលំហូរទឹកខ្លាំងពីទន្លេកាត់បន្ថយកម្រិត ជាតិប្រៃ នៅក្នុងឈូងសមុទ្រ (3.05-3.25 ភាគរយ) និងធ្វើឱ្យ ដីល្បាប់ ។ មានតែនៅជម្រៅធំជាងនេះទេ ដែលទឹកដែលមានជាតិប្រៃខ្ពស់ (3.4 ភាគរយ) ហូរចូលទៅក្នុងឈូងសមុទ្រពី [[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]] ។ វាបំពេញការធ្លាក់ទឹកចិត្តកណ្តាលនៅក្រោមជម្រៅ {{Convert|50|m|ft}} ទន្លេសំខាន់ៗដែលហូរចូលឈូងសមុទ្រគឺ ចាវប្រាយ៉ា រួមទាំង ទន្លេថាជីន មេក្លុង និងទន្លេ បាងប៉ាកុង នៅ ឈូងសមុទ្របាងកក ហើយក្នុងកម្រិតតិចជាងនេះ ទន្លេតាពី ហូរចូល ឈូងសមុទ្រ Bandon នៅភាគនិរតីនៃ ឈូងសមុទ្រ។ អង្គការជលសាស្ត្រអន្តរជាតិ កំណត់ដែនកំណត់ភាគខាងត្បូងនៃឈូងសមុទ្រថាជា "[a] ខ្សែរត់ពីចុងខាងលិចនៃ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] ឬ Camau Point (8°36'N) ទៅចុងខាងជើងនៃចំណុចនៅត្រើយខាងកើតនៃមាត់ទន្លេ។ ទន្លេកាឡាន់តាន់ ( === សរីរវិទ្យាបាតសមុទ្រ === === ឆ្នេរសមុទ្រ === ; ប្រទេសថៃ * ឈូងសមុទ្របាងកក * ឈូងសមុទ្រ ប្រជួប * អូម៉ាណាវ * ឆកសមុទ្រ សតហប * ឆ្នេរសមុទ្រ បានដុន ; កម្ពុជា * [[ឈូងសមុទ្រកំពង់សោម|ឆកកំពង់សោម]] * ឆ្នេរសមុទ្រវាលរេញ * ឆ្នេរសមុទ្រកែប * ឆក កោះកុង ; ប្រទេសវៀតណាម * Vinh Thuan Yen * Vinh Ba Hon * Vinh Hon Chong === កោះ === កោះធំៗនៅឈូងសមុទ្ររួមមាន៖ កោះឆាង កោះម៉ាក កោះកុត កោះសាម៉ុយ កោះផាងាន កោះតៅ កោះផាលូវ កោះស៊ីឆាង កោះឡាន់ កោះផៃ កោះខ្រម កោះសមែសាន កោះសាម៉េត កោះរ៉ាង កោះខាងខៅ  កោះម៉ាន់នុក កោះវ៉ៃ កោះភិ កោះខាំ កោះសៃ កោះក្រា កោះលូស៊ីន កោះត្រល់ កោះហាទៀន កោះបាលួ កោះណាំទុ កោះកុង កោះរុង កោះស្ដេច កោះរ៉ុងសន្លឹម កោះពោះ កោះដែកគោល កោះឬស្សី កោះតាកៀវ កោះព្រាប កោះថ្មី កោះសេះ កោះទន្សាយ កោះតាង កោះព្រីង កោះពូលូវ៉ៃ == បរិស្ថាន == === ផ្កាថ្ម === មាន ថ្ម ប៉ប្រះទឹកផ្កាថ្មចំនួន 75,590 រ៉ៃនៅក្នុងឈូងសមុទ្រដែលក្នុងនោះ 5 ភាគរយត្រូវបានចាត់ទុកថាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពមានជីជាតិ។ ក្នុងឆ្នាំ 2010 ការប្រែពណ៌ផ្កាថ្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរបានកើតឡើងនៅតំបន់ថ្មប៉ប្រះទឹកភាគច្រើនក្នុងប្រទេស។ ការហូរចេញនៃថ្មប៉ប្រះទឹកនៅសមុទ្រ Andaman គឺធ្ងន់ធ្ងរ និងទូលំទូលាយជាងនៅឈូងសមុទ្រថៃ។ <ref name="GP-2012">{{Cite book|title=Oceans in the Balance, Thailand in Focus|date=c. 2012|location=Bangkok|url=http://www.greenpeace.org/seasia/PageFiles/536808/english-singlePages.pdf|archive-date=22 September 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150922104018/http://www.greenpeace.org/seasia/PageFiles/536808/english-singlePages.pdf |date=22 កញ្ញា 2015 }}</ref> នៅឆ្នាំ 2016 ផ្កាថ្ម bleach ត្រូវបានគេរកឃើញនៅ Ko Thalu និង Ko Luam ក្នុង [[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ខេត្ត Prachuap Khiri Khan]] ជាលើកដំបូង។ <ref>{{Cite news|last=Wipatayotin|first=Apinya|date=2016-04-04|title=Rising sea temps bring coral bleaching to Gulf|work=Bangkok Post|url=http://www.bangkokpost.com/news/general/919989/rising-sea-temps-bring-coral-bleaching-to-gulf|access-date=4 April 2016}}</ref> អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានកំណត់ថាការ bleaching ចាប់ផ្តើមនៅពេលដែលសីតុណ្ហភាពទឹកសមុទ្រកើនឡើងលើសពី 30&nbsp;°C លើសពីបីសប្តាហ៍។ ដែលបានផ្តល់ឱ្យរយៈពេលយូរនៃសីតុណ្ហភាពរហូតដល់ 32&nbsp;°C នៅ Ko Thalu ក្នុងខេត្ត Prachuap Khiri Khan ផ្កាថ្មពី 5 ទៅ 10 ភាគរយនៅក្នុងតំបន់នេះត្រូវបាន bleach រួចហើយ។ <ref>{{Cite news|last=Rujivanarom|first=Pratch|date=2018-05-29|title=More coral reefs damaged by mass bleaching|work=The Nation|url=http://www.nationmultimedia.com/detail/national/30346501|url-status=dead|access-date=2 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815200516/https://www.nationmultimedia.com/detail/national/30346501|archive-date=2022-08-15}}</ref> === គុណភាពទឹក។ === លទ្ធផលត្រួតពិនិត្យទឹកតាមឆ្នេរសមុទ្រក្នុងឆ្នាំ 2015 ពីទីតាំងសំណាកចំនួន 202 ដែលប្រមូលបានពីរដងក្នុងមួយឆ្នាំ បង្ហាញថាគ្មានទឹកឆ្នេរសមុទ្រថៃត្រូវបានគេរកឃើញថាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពល្អប្រសើរនោះទេ។ ដប់ប្រាំមួយភាគរយនៃទឹកឆ្នេរសមុទ្រមានគុណភាពល្អ 72 ភាគរយមានគុណភាពត្រឹមត្រូវ 9 ភាគរយមានគុណភាពអន់ និង 3 ភាគរយមានគុណភាពអន់ខ្លាំង។ គុណភាពនៃទឹកឆ្នេរសមុទ្រទាំងអស់បង្ហាញភាគរយស្រដៀងគ្នា — ភាគច្រើនមានគុណភាពត្រឹមត្រូវ លើកលែងតែឈូងសមុទ្រខាងក្នុងនៃប្រទេសថៃ ដែលទឹកនៅឆ្នេរសមុទ្រមានកម្រិតទាបទៅអន់ខ្លាំង។ បើ​ប្រៀបធៀប​នឹង​គុណភាព​ទឹក​តាម​ឆ្នេរ​តាម​ការ​វាស់វែង​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១៤ គុណភាព​ទឹក​មាន​ការ​ធ្លាក់​ចុះ។ <ref name="PCD-AR2015">{{Cite book|title=Thailand State of Pollution Report 2015|date=2016|location=Bangkok|isbn=978-616-316-327-1|url=http://infofile.pcd.go.th/mgt/PollutionReport2015_en.pdf|archive-date=5 September 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170905191033/http://infofile.pcd.go.th/mgt/PollutionReport2015_en.pdf |date=5 កញ្ញា 2017 }}</ref> {{Rp|52}}ទឹកឈូងសមុទ្រមួយចំនួននៃ [[ខេត្តស្ទឹងជ្រៅ|ខេត្ត ស្ទឹងជ្រៅ]] [[ខេត្តសមុទ្រសាគរ|ខេត្ត សមុទ្រសកល]] [[ខេត្តសមុទ្រប្រាការ|ខេត្ត សមុទ្រព្រះកាណ៌]] ទីក្រុងបាងកក [[ខេត្តជលបុរី (ឆនបុរី)|ខេត្ត រយ៉ង]] [[ខេត្តរយ៉ង|ខេត្តជលបុរី]] [[ខេត្តពេជ្របុរី|ខេត្ត ពេជ្របុរី]] [[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ខេត្ត ប្រជុំគិរីក្ខន]] និង [[ខេត្តសុរាស្ត្រធានី]] ត្រូវបានវិនិច្ឆ័យថាមានទឹកឆ្នេរសមុទ្រនៅក្នុង "មិនល្អ" ឬ "ក្រីក្រខ្លាំង" ។ លក្ខខណ្ឌ <ref name="PCD-AR2015" /> {{Rp|54}}[[ខេត្តសង្ខលា|សុងក្លា]] គឺជាខេត្តតែមួយគត់នៅឈូងសមុទ្រ ដែលមានទឹកឆ្នេរសមុទ្រវាយតម្លៃគុណភាព "ល្អ"។ <ref name="PCD-AR2015" /> {{Rp|56}} === ជលផល === === សំណឹកឆ្នេរសមុទ្រ === === ការបំពុលផ្លាស្ទិច === === ការធ្លាយប្រេង === == ទេសចរណ៍ == ថ្មប៉ប្រះ ទឹកផ្កាថ្ម ជាច្រើននៅឈូងសមុទ្របានធ្វើឱ្យវាទាក់ទាញដល់អ្នកមុជទឹក។ កំដៅត្រូពិចនៃទឹកទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាច្រើន។ គោលដៅទេសចរណ៍សំខាន់ៗមួយចំនួននៅក្នុងឈូងសមុទ្រថៃគឺកោះ [[កោះសមុយ|កោះសាម៉ុយ]] និង កោះផាងាន ក្នុង [[ខេត្តសុរាស្ត្រធានី|ខេត្ត សុរាស្ត្រធានី]], [[ផាត់ថាយ៉ា|Pattaya]] ក្នុង [[ខេត្តជលបុរី (ឆនបុរី)|ខេត្ត ជលបុរី]], Cha-am ក្នុង [[ខេត្តពេជ្របុរី|ខេត្ត ពេជ្របុរី]], [[ស្រុកហួហ៊ិន|Hua Hin]] ក្នុង [[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ខេត្ត ប្រជុំគិរីក្ខន]] និង កោះសាម៉េត នៅ [[ខេត្តរយ៉ង]] ។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ឆ្នេរសមុទ្រនេះត្រូវបានគេស្គាល់សម្រាប់សកម្មភាព មើលត្រីបាឡែន របស់ខ្លួន ដោយកំណត់គោលដៅដល់ប្រជាជនដែលជិតផុតពូជ និងជិតផុតពូជយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៃ ពពួក cetaceans ( Eden's whales, newly described Omura's whale, <ref>{{Cite web |date=2019-05-13 |title=มารู้จักวาฬโอมูระ สัตว์ทะเลในบัญชีสัตว์สงวนชุดใหม่ |trans-title=Come to know Omura's whale, marine animal in the new reserve animal account |url=https://www.dmcr.go.th/detailAll/32142/nws/141 |website=DMCR |language=th}}</ref> Chinese white dolphins និង [[ផ្សោតក្បាលត្រឡោក|Irrawaddy dolphins]] ដែលបង្ហាញពីអាកប្បកិរិយាពិសេសនៃការចិញ្ចឹម) និង [[ជ្រូកទឹក|សត្វព្រាប]] ។ <ref>{{Cite web |title=Dugongs and seagrass in Thailand: Present status and future challenges |url=http://chm-thai.onep.go.th/chm/MarineBio/Paper/Mammals/7thSEASTAR.41.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102737/http://chm-thai.onep.go.th/chm/MarineBio/Paper/Mammals/7thSEASTAR.41.pdf |archive-date=March 4, 2016 |access-date=June 7, 2016 |publisher=Phuket Marine Biological Center and Department of Marine and Coastal Resources |pages=41–50 |archivedate=មីនា 4, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304102737/http://chm-thai.onep.go.th/chm/MarineBio/Paper/Mammals/7thSEASTAR.41.pdf }}</ref> <ref>{{Cite web |date=May 1, 2004 |title=Conservation of the Dugong (Dugong Dugon) on the Eastern Coast of the Gulf of Thailand |url=http://rtc.sfsu.edu/research/papers/Conservation%20of%20dugongs%20(Dugong%20dugon)%20along%20the%20eastern%20Gulf%20of%20Thailand%20in%20Thailand%20and%20Cambodia.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908055018/http://rtc.sfsu.edu/research/papers/Conservation%20of%20dugongs%20(Dugong%20dugon)%20along%20the%20eastern%20Gulf%20of%20Thailand%20in%20Thailand%20and%20Cambodia.pdf |archive-date=September 8, 2015 |access-date=June 7, 2016 |publisher=Ocean Park Conservation Foundation Aberdeen, Hong Kong & Project Aware, Australia |archivedate=កញ្ញា 8, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150908055018/http://rtc.sfsu.edu/research/papers/Conservation%20of%20dugongs%20(Dugong%20dugon)%20along%20the%20eastern%20Gulf%20of%20Thailand%20in%20Thailand%20and%20Cambodia.pdf }}</ref> <ref name="IUCNpdf">Marsh, H. ''et al.'' (2002). [http://www.iucn.org/dbtw-wpd/edocs/2002-001.pdf Dugong: status reports and action plans for countries and territories] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070508123219/http://iucn.org/dbtw-wpd/edocs/2002-001.pdf|date=2007-05-08}}. IUCN.</ref> វាត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ដំបូងដោយ Muller ក្នុងឆ្នាំ ១៧៧៦ ជា ''Trichechus dugon'' ។ អណ្តើកសមុទ្រចំនួន ៥ ប្រភេទត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងឈូងសមុទ្រថៃ និងឆ្នេរសមុទ្រ Andaman រួមមានអណ្តើកអូលីវ រីលលី អណ្តើកបៃតង អណ្តើកហាកប៊ីល អណ្តើកក្បាលដី និងអណ្តើកស្បែក។ <ref>{{Cite news|last=Boonngok|first=Papitchaya|date=22 June 2009|title=Threatened sea turtles have Thai navy for protection|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-thailand-turtles-idUSTRE55L1GE20090622|access-date=11 August 2021}}</ref> == ជម្លោះទឹកដី == តំបន់​រវាង​ម៉ាឡេស៊ី, ថៃ ,កម្ពុជា និង​វៀតណាម​មាន​ជម្លោះ​ទឹកដី​ជាច្រើន​។ ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី និង​ថៃ​បាន​ជ្រើសរើស​រួម​គ្នា​ក្នុង​ការ​អភិវឌ្ឍ​តំបន់​ជម្លោះ​ដែល​រួម​មាន​កោះ កោះក្រា និង កោះឡោសិន ។ <ref>{{Cite web |title=Defining areas for joint development in disputed waters - Malaysia–Thailand p. 13 |url=http://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=2627&context=lhapapers |access-date=June 7, 2016 |publisher=University of Wollongong |archivedate=សីហា 22, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160822033653/http://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=2627&context=lhapapers |url-status=dead }}</ref> ជម្លោះដ៏រ៉ាំរ៉ៃរវាងកម្ពុជា និងវៀតណាមនៅឈូងសមុទ្រថៃ ភាគច្រើនទាក់ទងនឹងកោះ [[កោះត្រល់|ភូកុក]] ឬកោះត្រល់ជាភាសាខ្មែរ ដែលនៅជាប់ឆ្នេរសមុទ្រកម្ពុជា។ <ref>{{Cite book|title=Boundaries and Frontiers|url=https://archive.org/details/boundariesfronti0000pres|url-access=registration|date=1978|isbn=978-0847660865}}</ref> កម្ពុជា​ក៏​ទាមទារ​យក {{Convert|48000|km2|mi2}} នៃ ផ្ទៃធ្នើ ។ <ref>{{Cite book|title=Borders and Border Politics in a Globalizing World|date=2005|location=Lanham|isbn=0-8420-5104-X|pages=301–313}} [Reprint of {{Cite book|editor1-first=Clife|title=Boundaries and Energy: Problems and Prospects|date=1998|location=London|isbn=90-411-0690-1|pages=117–135}}]</ref> <ref>{{Cite journal|last=Schofield|first=Clive|year=2008|title=Maritime Claims, Conflicts and Cooperation in the Gulf of Thailand|journal=Ocean Yearbook Online|volume=22|pages=75–116|doi=10.1163/221160008x00064}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Thai-language text]] m5c41xuv49qnanrge6vnj4vm9jxezji 0 9621 342498 332695 2026-11-04T08:19:20Z CommonsDelinker 142 Replacing COL_orthographic.svg with [[File:Mapa_de_Colombia_con_límites_marítimos.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:Duplicate|Duplicate]]: Exact or scaled-down duplicate: [[:c::File:Mapa de Colombia con límites maríti 342498 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:South America (orthographic projection).svg|right|250px]] អត្ថបទនេះគឺស្តីអំពី '''បញ្ជីរាយនាមរដ្ឋអធិបតេយ្យ និងរដ្ឋអនិស្សរភាពនៅអាមេរិកខាងត្បូង'''។ នៅក្នុងអត្ថបទនេះដែរ យើងបានរាប់បញ្ចូលទាំងរដ្ឋដែលមានការទទួលស្គាល់ពេញលេញនិងរដ្ឋអនិស្សរភាព (មិនមានឯករាជ្យពេញលេញ) ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅទ្វីប[[អាមេរិកខាងត្បូង]]។ '''[[អាមេរិកខាងត្បូង]]'''មានព្រំប្រទល់៖ ខាងលិចជាប់នឹង[[មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក]] ខាងជើងនិងកើតជាប់នឹង[[មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក]] ហើយខាងពាយព្យគឺជាប់នឹងទ្វីប[[អាមេរិកខាងជើង]] និង[[សមុទ្រការ៉ាអ៊ីប]]។ អាមេរិកខាងត្បូងមានផ្ទៃដីសរុបប្រមាណ ១៧,៨៤០,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលស្មើនឹង ៣.៥% នៃផ្ទៃ[[ផែនដី]]។ នៅឆ្នាំ២០០៨ [[សៀវភៅហេតុការណ៍ពិភពលោក]]បានធ្វើការប៉ាន់ស្មាន់ចំនួនប្រជាជននៅអាមេរិកខាងត្បូងថាមានប្រមាណ ៣៨០ លាននាក់។ អាមេរិកខាងត្បូងជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ ៤ ខាងទំហំផ្ទៃដីនៃទ្វីប (នៅពីក្រោយ[[អាស៊ី]] [[អាហ្រ្វិក]] និង[[អាមេរិកខាងជើង]]) ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ ៥ ខាងចំនួនប្រជាជន (នៅពីក្រោយអាស៊ី អាហ្រ្វិក [[ទ្វីបអឺរ៉ុប|អឺរ៉ុប]] និងអាមេរិកខាងជើង។<ref>{{citation|title=[[:en:The New York Times]] Guide to Essential Knowledge: A Desk Reference for the Curious Mind|publisher=[[:en:St. Martin's Press]]|location=New York|year=2007|edition=2nd|page=[https://archive.org/details/newyorktimesguid00/page/598 598]|isbn=0-312-37659-6}}</ref> ព្រំដែនបែងចែកទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូងពីទ្វីបអាមេរិកខាងជើងគឺមិនទាន់បានកំណត់ច្បាស់លាស់នោះទេ តែបច្ចុប្បន្ន គេបានចាត់ទុកថា [[ព្រែកជីកប៉ាណាម៉ា]]គឺជាខ្សែព្រំដែនបំបែកទ្វីបទាំងពីរ។ ==រដ្ឋអធិបតេយ្យ== រដ្ឋអធិបតេយ្យគឺជាសមាគមនយោបាយមួយដែលមានអធិបតេយ្យភាពលើប្រជាជនខ្លួន ហើយអ្នកទាំងនោះត្រូវធ្វើការសម្រេចចិត្តដើម្បីបំពេញនូវផលប្រយោជន៍នៃប្រទេសជាតិ។<ref>{{Cite journal | last = Ashley | first = Richard K | title = Untying the Sovereign State: A Double Reading of the Anarchy Problematique | journal = Millennium - Journal of International Studies | volume = 4 | issue = 2 | pages = 227–262 | publisher = Sage Journals Online | date = 1 June 1988 | url = http://mil.sagepub.com/content/17/2/227.short | doi = 10.1177/03058298880170020901 | accessdate = 15 February 2012 | archive-date = 11 ធ្នូ 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191211233854/http://mil.sagepub.com/content/17/2/227.short | dead-url = yes }}</ref> យោងទៅតាម[[អនុសញ្ញាម៉ុងតេវីដេអូ]]បានឱ្យដឹងថា៖ រដ្ឋនីមួយៗត្រូវតែមានប្រជាជនជានិរន្ត មានទឹកដីកំណត់ច្បាស់លាស់ មានរដ្ឋាភិបាលដឹកនាំសមរម្យ និងមានសមត្ថភាពក្នុងការធ្វើទំនាក់ទំនងជាមួយនឹងរដ្ឋដទៃទៀត។<ref>{{cite web |url=http://www.cfr.org/sovereignty/montevideo-convention-rights-duties-states/p15897 |title=Montevideo Convention on the Rights and Duties of States |publisher=Council on Foreign Relations |date=26 December 1933 |accessdate=15 February 2012 |archivedate=28 មិថុនា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110628235337/http://www.cfr.org/sovereignty/montevideo-convention-rights-duties-states/p15897 |url-status=dead }}</ref> រដ្ឋខាងក្រោមនេះគឺសុទ្ធតែជា[[រដ្ឋសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិ|សមាជិក]]នៃ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]<ref>{{cite web|url=https://www.un.org/en/members/ |title=United Nations Member States |publisher=United Nations |accessdate=15 February 2012}}</ref> និងជា[[រដ្ឋសមាជិកនៃសហភាពប្រជាជាតិអាមេរិកខាងត្បូង|សមាជិក]]នៃ[[សហភាពប្រជាជាតិអាមេរិកខាងត្បូង]]។<ref>{{cite web |url=http://www.unasursg.org/index.php?option=com_content&view=article&id=397&Itemid=343 |title=Estados Miembros |publisher=Secretaria General de UNASUR |language=Spanish |accessdate=15 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120627123555/http://www.unasursg.org/index.php?option=com_content&view=article&id=397&Itemid=343 |archive-date=27 June 2012 |url-status=dead |archivedate=27 មិថុនា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120627123555/http://www.unasursg.org/index.php?option=com_content&view=article&id=397&Itemid=343 }}</ref> {| class="wikitable sortable" ! class="unsortable" | ទង់ជាតិ ! class="unsortable" | ផែនទី ! នាមទូទៅ/នាមផ្លូវការ និង[[ISO ៣១៦៦-១|កូដ ISO]]<ref name="CIA_Names">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2142.html |title=Field Listing :: Names |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=7 February 2012 |archivedate=14 ធ្នូ 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181214125226/https://www.cia.gov/Library/publications/the-world-factbook/fields/2142.html |url-status=dead }}</ref><ref name="UN_Names">{{cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/9th-uncsgn-docs/UNGEGN%20WG%20Country%20Names%20Document%20-%20August%202009.pdf |title=UNGEGN List of Country Names |publisher=United Nations Statistics Division |year=2007 |accessdate=2011-02-24}}</ref><ref name="Europa">{{cite web|url=http://publications.europa.eu/code/en/en-5000500.htm |title=List of countries, territories and currencies |publisher=Europa |date=7 February 2012 |accessdate=7 February 2012}}</ref> ! នាមជាភាសាក្នុងស្រុក<br><ref name="CIA_Names"/><ref name="UN_Names"/> ! រដ្ឋធានី<br><ref name="Europa"/><ref name="Capital">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2057.html |title=Field Listing :: Capital |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=7 February 2012 |archivedate=22 វិច្ឆិកា 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181122133244/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2057.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/geonames/ |title=UNGEGN World Geographical Names |publisher=United Nations Group of Experts on Geographical Names |date=9 December 2011 |accessdate=7 February 2012 |archivedate=7 មករា 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107082516/http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/geonames/%20 |url-status=dead }}</ref> ! data-sort-type="number" | ចំនួនប្រជាជន<br><ref name="Population">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |title=Country Comparison :: Population |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=7 February 2012 |archivedate=27 កញ្ញា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |url-status=dead }}</ref> ! data-sort-type="number" | ក្រឡាផ្ទៃសរុប<br><ref name="Area">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html |title=Field Listing :: Area |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=7 February 2012 |archivedate=31 មករា 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140131115000/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html |url-status=dead }}</ref> |- | [[File:Flag of Colombia.svg|border|centre|100px|link=Flag of Colombia|alt=Flag of Colombia]] | [[File:Mapa de Colombia con límites marítimos.svg|centre|150px|alt=Map showing Colombia]] | <section begin=countries/>'''[[កូឡុំប៊ី]]'''&nbsp;<section end=countries/><br><br>សាធារណរដ្ឋកូឡុំប៊ី<br><br><section begin=ISO/>COL&nbsp;<section end=ISO/> | [[ភាសាអេស្ប៉ាញ]]៖ Colombia — República de Colombia | [[បូគោតា]] / សានតា ហ្វេ ដេ បូគោតា | align=right | ៥១,៥១៦,៥៦២ | ១,១៣៨,៩១០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ |- | [[File:Flag of Guyana.svg|border|centre|100px|link=Flag of Guyana|alt=Flag of Guyana]] | [[File:GUY orthographic.svg|centre|150px|alt=Map showing Guyana]] | <section begin=countries/>'''[[គុយយ៉ាន]]'''&nbsp;<section end=countries/><br><br>សាធារណរដ្ឋសហករណ៍គុយយ៉ាន<br><br><section begin=ISO/>GUY&nbsp;<section end=ISO/> | [[ភាសាអង់គ្លេស]]៖ Guyana — Co-operative Republic of Guyana | [[ចចថោន]] | align=right | ៨០៤,៥៦៧ | ២១៤,៩៦៩ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ |- | [[File:Flag of Chile.svg|border|centre|100px|link=Flag of Chile|alt=Flag of Chile]] | [[File:CHL orthographic (+all claims).svg|centre|150px|alt=Map showing Chile]] | <section begin=countries/>'''[[ឈីលី]]'''<section end=countries/><ref group="ស">រាប់បញ្ចូលទាំង[[កោះអ៊ីស្ទឺរ]]នៅ[[មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក]], ទឹកដី[[ឈីលី]]មួយភាគតូចនៅ[[អូសេអានី]]។</ref><br><br>សាធារណរដ្ឋឈីលី<br><br><section begin=ISO/>CHL&nbsp;<section end=ISO/> | [[ភាសាអេស្ប៉ាញ]]៖ Chile — República de Chile | [[សង់ចាកូ]]<ref group="ស">យោងតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ [[សង់ចាកូ]]គឺជារដ្ឋធានីនៃប្រទេសឈីលី រីឯក្រុង[[វ៉ាល់ប៉ារ៉ៃសូ]]វិញគឺជាទីសម្រាប់ធ្វើកិច្ចប្រជុំអង្គនីតិប្បញត្តិ</ref> | align=right | ១៩,៤៩៣,១៨៤ | ៧៥៦,១០២ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ |- | [[File:Flag of Paraguay.svg|border|centre|100px|link=Flag of Paraguay|alt=Flag of Paraguay]] | [[File:PRY orthographic.svg|centre|150px|alt=Map showing Paraguay]] | <section begin=countries/>'''[[ប៉ារ៉ាគ្វេ]]'''&nbsp;<section end=countries/><br><br>សាធារណរដ្ឋប៉ារ៉ាគ្វេ<br><br><section begin=ISO/>PRY&nbsp;<section end=ISO/> | [[ភាសាអេស្ប៉ាញ]]៖ Paraguay — República del Paraguay<br>[[ភាសាក្វារ៉ានី]]៖ Paraguai — Tetã Paraguai | [[អាសង់ស្យុង]] | align=right | ៦,៧០៣,៧៩៩ | ៤០៦,៧៥២ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ |- | [[File:Flag of Peru.svg|border|centre|100px|link=Flag of Peru|alt=Flag of Peru]] | [[File:PER orthographic.svg|centre|150px|alt=Map showing Peru]] | <section begin=countries/>'''[[ប៉េរូ]]'''&nbsp;<section end=countries/><br><br>សាធារណរដ្ឋប៉េរូ<br><br><section begin=ISO/>PER&nbsp;<section end=ISO/> | [[ភាសាអេស្ប៉ាញ]]៖ Perú — República del Perú<br>[[ភាសាកេជូវ៉ា]]៖ Piruw — Piruw Republika<br>[[ភាសាអៃម៉ារ៉ា]]៖ Piruw — Piruw Suyu | [[លីម៉ា]] | align=right | ៣៣,៧១៥,៤៧១ | ១,២៨៥,២១៦ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ |- | [[File:Flag of Bolivia (state).svg|border|centre|100px|link=Flag of Bolivia|alt=Flag of Bolivia]] | [[File:BOL orthographic.svg|centre|150px|alt=Map showing Bolivia]] | <section begin=countries/>'''[[បូលីវី]]'''&nbsp;<section end=countries/><br><br>រដ្ឋពហុជនជាតិបូលីវី<br><br><section begin=ISO/>BOL&nbsp;<section end=ISO/> | [[ភាសាអេស្ប៉ាញ]]៖ Bolivia — Estado Plurinacional de Bolivia<br>[[ភាសាកេជូវ៉ា]]៖ Buliwya — Puliwya Mamallaqta<br>[[ភាសាអៃម៉ារ៉ា]]៖ Wuliwya – Wuliwya Suyu | [[ស៊ុយក្រ]] (រដ្ឋធានីផ្លូវការ)<br>និង[[ឡាប៉ាស]] ([[អាសនៈរដ្ឋាភិបាល]])<ref group="ស">តាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ [[ស៊ុយក្រ]]គឺជារដ្ឋធានីផ្លូវការ រីឯក្រុង[[ឡាប៉ាស]]វិញគឺជាទីអាសនៈរដ្ឋាភិបាល។</ref> | align=right | ១២,០៧៩,៤៧២ | ១,០៩៨,៥៨១ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ |- | [[File:Flag of Brazil.svg|border|centre|100px|link=Flag of Brazil|alt=Flag of Brazil]] | [[File:BRA orthographic.svg|centre|150px|alt=Map showing Brazil]] | <section begin=countries/>'''[[ប្រេស៊ីល]]'''&nbsp;<section end=countries/><br><br>សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធប្រេស៊ីល<br><br><section begin=ISO/>BRA&nbsp;<section end=ISO/> | [[ភាសាព័រទុយហ្គាល់|ភាសាព័រទុយកាល់]]៖ Brasil — República Federativa do Brasil | [[ប្រាស៊ីលីយ៉ា]] | align=right | ២១៤,៣២៦,២២៣ | ៨,៥១៤,៨៧៧ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ |- | [[File:Flag of Venezuela.svg|border|centre|100px|link=Flag of Venezuela|alt=Flag of Venezuela]] | [[File:VEN orthographic.svg|centre|150px|alt=Map showing Venezuela]] | <section begin=countries/>'''[[វេណេស៊ុយអេឡា]]'''&nbsp;<section end=countries/><br><br>សាធារណរដ្ឋបូលីវ៉ានៃវេណេស៊ុយអេឡា<br><br><section begin=ISO/>VEN&nbsp;<section end=ISO/> | [[ភាសាអេស្ប៉ាញ]]៖ Venezuela — República Bolivariana de Venezuela | [[ការ៉ាកាស]] | align=right | ២៨,១៩៩,៨៦៧ | ៩១២,០៥០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ |- | [[File:Flag of Suriname.svg|border|centre|100px|link=Flag of Suriname|alt=Flag of Suriname]] | [[File:SUR orthographic.svg|centre|150px|alt=Map showing Suriname]] | <section begin=countries/>'''[[ស៊ូរីណាម]]'''&nbsp;<section end=countries/><br><br>សាធារណរដ្ឋស៊ូរីណាម<br><br><section begin=ISO/>SUR&nbsp;<section end=ISO/> | [[ភាសាហុល្លង់]]៖ Suriname — Republiek Suriname | [[ប៉ារ៉ាម៉ារីបូ]] | align=right | ៦១២,៩៨៥ | ១៦៨,៨២០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ |- | [[File:Flag of Uruguay.svg|border|centre|100px|link=Flag of Uruguay|alt=Flag of Uruguay]] | [[File:URY orthographic.svg|centre|150px|alt=Map showing Uruguay]] | <section begin=countries/>'''[[អ៊ូរុយគ្វេ]]'''&nbsp;<section end=countries/><br><br>សាធារណរដ្ឋបូព៌ាអ៊ូរុយគ្វេ<br><br><section begin=ISO/>URY&nbsp;<section end=ISO/> | [[ភាសាអេស្ប៉ាញ]]៖ Uruguay — República Oriental del Uruguay | [[ម៉ុងតេវីដេអូ]] | align=right | ៣,៤២៦,២៦០ | ១៧៦,២១៥ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ |- | [[File:Flag of Argentina.svg|border|centre|100px|link=Flag of Argentina|alt=Flag of Argentina]] | [[File:ARG orthographic.svg|centre|150px|alt=Map showing Argentina]] | <section begin=countries/>'''[[អាហ្សង់ទីន]]'''&nbsp;<section end=countries/><br><br>សាធារណរដ្ឋអាហ្សង់ទីន<br><br><section begin=ISO/>ARG&nbsp;<section end=ISO/> | [[ភាសាអេស្ប៉ាញ]]៖ Argentina — República Argentina | [[ប៊ុយណូស៊ែ]]<br><br>[[ភាសាអេស្ប៉ាញ]]៖ Ciudad de Buenos Aires | align=right | ៤៥,២៧៦,៧៨០ | ២,៧៨០,៤០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ |- | [[File:Flag of Ecuador.svg|border|centre|100px|link=Flag of Ecuador|alt=Flag of Ecuador]] | [[File:ECU orthographic.svg|centre|150px|alt=Map showing Ecuador]] | <section begin=countries/>'''[[អេក្វាឌ័រ]]'''&nbsp;<section end=countries/><br><br>សាធារណរដ្ឋអេក្វាឌ័រ<br><br><section begin=ISO/>ECU&nbsp;<section end=ISO/> | [[ភាសាអេស្ប៉ាញ]]៖ Ecuador — República del Ecuador<br>[[ភាសាកេជូវ៉ា]]៖ Ikwadur | [[គីតូ]] | align=right | ១៧,៧៩៧,៧៣៧ | ២៨៣,៥៦១ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ |} ==ទឹកដីអនិស្សរភាព== ===ទឹកដីក្រៅស្រុករបស់ប្រទេសក្រៅទ្វីប=== {| class="wikitable sortable" ! class="unsortable" | ទង់ជាតិ ! class="unsortable" | ផែនទី ! នាមជាភាសាខ្មែរ<ref name="CIA_Names"/><ref name="Europa"/> ! ស្ថានភាព ! នាមក្នុងស្រុក ! រាជធានី<ref name="Capital"/> ! ចំនួនប្រជាជន<ref name="Population"/> ! ក្រឡាផ្ទៃ<ref name="Area"/> |- | [[File:Flag of South Georgia and the South Sandwich Islands.svg|border|centre|100px|link=Flag of South Georgia and the South Sandwich Islands|alt=South Georgia and the South Sandwich Islands]] | [[File:South Georgia and the South Sandwich Islands in United Kingdom.svg|border|centre|150px|alt=Map showing South Georgia and the South Sandwich Islands]] | '''[[កោះចចជីខាងត្បូង និងសាំងវិចខាងត្បូង]]'''<ref group="ស">ជួនកាលត្រូវបានគេរាប់ចូលជាផ្នែកមួយនៃតំបន់មហាទឹកកក[[អង់តាកទិក]]ច្រើនជាជាងក្នុងទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង។</ref> | [[ទឹកដីក្រៅស្រុករបស់អង់គ្លេស]] | {{lang-en|South Georgia and the South Sandwich Islands}} | [[ចំណុចក្សត្រអែដវើដ]]<br><br>{{lang-en|King Edward Point}} | គ្មានប្រជាជនអចិន្រ្តៃយ៍<ref group="ស">Present inhabitants are the British Government Officer, Deputy Postmaster, scientists, and support staff from the [[British Antarctic Survey]] who maintain scientific bases at Bird Island and at the capital, King Edward Point, as well as museum staff at [[Grytviken]].</ref> | ៣,៩០៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ |- | [[File:Flag of the Falkland Islands.svg|border|centre|100px|link=Flag of the Falkland Islands|alt=Flag of the Falkland Islands]] | [[File:Falkland Islands (orthographic projection).svg|border|centre|150px|alt=Map showing the Falkland Islands]] | <section begin=countries/>'''[[ប្រជុំកោះហ្វកឡិន]]'''<section end=countries/><br><br><section begin=ISO/>FLK<section end=ISO/> | [[ទឹកដីក្រៅស្រុករបស់អង់គ្លេស]] | {{lang-en|Falkland Islands}}<br/>[[ភាសាអេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] ៖ ''Islas Malvinas'' | [[ស្តានលី (ប្រជុំកោះហ្វកឡិន)|ស្តានលី]]<br><br>{{lang-en|Stanley}} | align=right | ៣,៣៩៨<ref>{{Cite web|url=http://www.fig.gov.fk/policy/index.php/component/jdownloads/finish/5-statistics/4788-falkland-islands-census-2016-report/0?Itemid=0#page=14|title=2016 Census Report|year=2017|publisher=Policy and Economic Development Unit, Falkland Islands Government|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20180124232820/http://www.fig.gov.fk/policy/index.php/component/jdownloads/finish/5-statistics/4788-falkland-islands-census-2016-report/0?Itemid=0|archive-date=24 មករា 2018|access-date=2020-08-28|archivedate=2018-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180124232820/http://www.fig.gov.fk/policy/index.php/component/jdownloads/finish/5-statistics/4788-falkland-islands-census-2016-report/0?Itemid=0#page=14|url-status=dead}}</ref> | ១២,១៧៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ |} ===ទឹកដីក្នុងស្រុករបស់ប្រទេសក្រៅទ្វីប=== {| class="wikitable sortable" ! class="unsortable" | ទង់ជាតិ ! class="unsortable" | ផែនទី ! នាមជាភាសាខ្មែរ និង[[ISO 3166-1|កូដ ISO]]<ref name="CIA_Names"/><ref name="Europa"/> ! ស្ថានភាព ! នាមក្នុងស្រុក ! រដ្ឋធានី<ref name="Capital"/> ! ចំនួនប្រជាជន<ref name="Population"/> ! ក្រឡាផ្ទៃ<ref name="Area"/> |- | [[File:Flag of French Guiana.svg|alt=The flag of the France, as used in French Guiana|border|center|100x100px]] | [[File:French Guiana (orthographic projection).svg|border|centre|150px|alt=Map showing French Guiana]] | <section begin=countries/>'''[[គុយយ៉ានបារាំង]]'''&nbsp;<section end=countries/><br><br><br><section begin=ISO/>GUF&nbsp;<section end=ISO/> | គុយយ៉ានបារាំង, [[ដេប៉ាដឺម៉ង់ និងតំបន់ក្រៅស្រុក|ដេប៉ាដឺម៉ង់ និងតំបន់ក្រៅស្រុករបស់ប្រទេសបារាំង]] | គុយយ៉ាន<br><br>[[ភាសាបារាំង]]៖ Guyane | [[កាយេន]]<br><br>[[ភាសាបារាំង]]៖ Cayenne | ២៩៤,០៧១ <ref name=pop>{{cite web| url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/1893198/estim-pop-nreg-sexe-gca-1975-2019.xls | title=(ភាសាបារាំង) Estimation de population par région, sexe et grande classe d'âge – Années 1975 à 2019| author=INSEE| accessdate=2019-01-15}}</ref> | ៨៣,៥៣៤ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ |} ==ស្ថិតិសេដ្ឋកិច្ច== {| class="wikitable sortable" |- bgcolor="#ECECEC" ! នាម ! [[រូបិយវត្ថុ]] ! [[ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប|ផសស]] ([[យុគភាពអំណាចនៃការទិញ|យអទ]]) ក្នុងម្នាក់<br>(ការប៉ាន់ប្រមាណឆ្នាំ២០០៨, គិតជាលាន[[ដុល្លារ​អាមេរិក|ដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក]]) ! class=unsortable|សម្គាល់ |- |- | align=left | {{sort|កូឡុំប៊ី}} | align=left | [[បេសូកូឡុំប៊ី]] | align=left | ៨,៩០០ | align=center | <ref name="Colombia">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/co.html |title=The World Factbook: Colombia |publisher=[[Central Intelligence Agency|CIA]] Directorate of Intelligence |accessdate=2008-06-12 |date=2008-05-15 |archivedate=2009-05-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090513074502/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/co.html |url-status=dead }}</ref> |- | align=left | {{sort|គុយយ៉ាន}} | align=left | [[ដុល្លារគុយយ៉ាន]] | align=left | ៣,៩០០ | align=center | <ref name="Guyana">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gy.html |title=The World Factbook: Guyana |publisher=[[Central Intelligence Agency|CIA]] Directorate of Intelligence |accessdate=2008-06-12 |date=2008-05-15 |archivedate=2018-12-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181223020542/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gy.html |url-status=dead }}</ref> |- style="background-color: lightcyan;" | align=left | {{sort|កោះចចជីខាងត្បូង និងសាំងវិចខាងត្បូង}} ([[សហរាជាណាចក្រ|សរ]]) | align=left | | align=left | | align=center | |- | align=left | {{sort|ឈីលី}} | align=left | [[បេសូឈីលី]] | align=left | ១៤,៩០០ | align=center | <ref name="Chile">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ci.html |title=The World Factbook: Chile |publisher=[[Central Intelligence Agency|CIA]] Directorate of Intelligence |accessdate=2008-06-12 |date=2008-05-15 |archivedate=2015-11-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151106030337/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ci.html |url-status=dead }}</ref> |- | align=left | {{sort|ប៉ារ៉ាគ្វេ}} | align=left | [[ហ្គូរីនីប៉ារ៉ាគ្វេ]] | align=left | ៤,២០០ | align=center | <ref name="Paraguay">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pa.html |title=The World Factbook: Paraguay |publisher=[[Central Intelligence Agency|CIA]] Directorate of Intelligence |accessdate=2008-06-12 |date=2008-05-15 |archivedate=2015-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151104205444/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pa.html |url-status=dead }}</ref> |- | align=left | {{sort|ប៉េរូ}} | align=left | [[ញូវ៉ូសូលប៉េរូ]] | align=left | ៨,៤០០ | align=center | <ref name="Peru">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pe.html |title=The World Factbook: Peru |publisher=[[Central Intelligence Agency|CIA]] Directorate of Intelligence |accessdate=2008-06-12 |date=2008-05-15 |archivedate=2016-11-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161105025708/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pe.html |url-status=dead }}</ref> |- style="background-color: lightcyan;" | align=left | {{sort|គុយយ៉ានបារាំង}} ([[បារាំង]]) | align=left | [[អឺរ៉ូ]] | align=left | ៦,០០០ (២០០១) | align=center | <ref name="FrenchGuiana">{{cite book|title=Americas Review 2003/2004: Economic and Business Report|publisher=[[Kogan Page]]|location=[[London]]|edition=21st|year=2003|page=79|isbn=0-7494-4064-3|issn=1351-4571}}</ref><ref name="FrenchGuiana2">{{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/recensement/nouv_recens/resultats/resultats-regionaux.htm|title=(ភាសាបារាំង)Résultats régionaux des enquêtes de recensement de 2004 à 2007|publisher=[[INSEE]]|accessdate=2008-06-12}}</ref> |- | align=left | {{sort|បូលីវី}} | align=left | [[បូលីវីណូបូលីវី|បូលីវីណូ]] | align=left | ៤,៥០០ | align=center | <ref name="Bolivia">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bl.html |title=The World Factbook: Bolivia |publisher=[[Central Intelligence Agency|CIA]] Directorate of Intelligence |accessdate=2008-06-12 |date=2008-05-15 |archivedate=2018-12-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181211183042/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bl.html |url-status=dead }}</ref> |- | align=left | {{sort|ប្រេស៊ីល}} | align=left | [[រៀលប្រេស៊ីល]] | align=left | ១០,១០០ | align=center | <ref name="Brazil">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/br.html |title=The World Factbook: Brazil |publisher=[[Central Intelligence Agency|CIA]] Directorate of Intelligence |accessdate=2008-06-12 |date=2008-05-15 |archivedate=2015-12-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222121846/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/br.html |url-status=dead }}</ref> |- | align=left | {{sort|វេណេស៊ុយអេឡា}} | align=left | [[បូលីវ៉ាវេណេស៊ុយអេឡា]] | align=left | ១៣,៥០០ | align=center | <ref name="Venezuela">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ve.html |title=The World Factbook: Venezuela |publisher=[[Central Intelligence Agency|CIA]] Directorate of Intelligence |accessdate=2008-06-12 |date=2008-05-15 |archivedate=2013-09-23 |archiveurl=https://archive.today/20130923170119/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ve.html |url-status=dead }}</ref> |- | align=left | {{sort|ស៊ូរីណាម}} | align=left | [[ដុល្លារស៊ូរីណាម]] | align=left | ៨,៩០០ | align=center | <ref name="Suriname">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ns.html |title=The World Factbook: Suriname |publisher=[[Central Intelligence Agency|CIA]] Directorate of Intelligence |accessdate=2008-06-12 |date=2008-05-15 |archivedate=2019-01-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107065133/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ns.html |url-status=dead }}</ref> |- style="background-color: lightcyan;" | align=left | {{sort|ប្រជុំកោះហ្វកឡិន}} ([[សហរាជាណាចក្រ|សរ]]) | align=left | [[ផោនកោះហ្វកឡិន]] | align=left | ៣៥,៤០០ (២០០២) | align=center | <ref name="FalklandIslands">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fk.html |title=The World Factbook: Falkland Islands (Islas Malvinas) |publisher=[[Central Intelligence Agency|CIA]] Directorate of Intelligence |accessdate=2008-06-12 |date=2008-05-15 |archivedate=2010-01-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100129145002/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fk.html |url-status=dead }}</ref> |- | align=left | {{sort|អ៊ូរុយគ្វេ}} | align=left | [[បេសូអ៊ូរុយគ្វេ]] | align=left | ១២,២០០ | align=center | <ref name="Uruguay">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uy.html |title=The World Factbook: Uruguay |publisher=[[Central Intelligence Agency|CIA]] Directorate of Intelligence |accessdate=2008-06-12 |date=2008-05-15 |archivedate=2007-06-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070612211631/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uy.html |url-status=dead }}</ref> |- | align=left | {{sort|អាហ្សង់ទីន}} | align=left | [[បេសូអាហ្សង់ទីន]] | align=left | ១៤,២០០ | align=center | <ref name="Argentina">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ar.html |title=The World Factbook: Argentina |publisher=CIA Directorate of Intelligence |accessdate=2008-06-12 |date=2008-05-15 |archivedate=2007-06-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070612213714/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ar.html |url-status=dead }}</ref> |- | align=left | {{sort|អេក្វាទ័រ}} | align=left | [[ដុល្លារ​អាមេរិក|ដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក]] | align=left | ៧,៥០០ | align=center | <ref name="Ecuador">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ec.html |title=The World Factbook: Ecuador |publisher=CIA Directorate of Intelligence |accessdate=2008-06-12 |date=2008-05-15 |archivedate=2007-06-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070612194511/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ec.html |url-status=dead }}</ref> |} ==មើលផងដែរ== *[[បញ្ជីរាយប្រទេសអាមេរិកខាងត្បូងតាមចំនួនប្រជាជន]] *[[បញ្ជីរាយប្រទេសអាមេរិកខាងត្បូងតាម ផសស ក្នុងម្នាក់]] ==កំណត់សម្គាល់== {{reflist|group=ស}} ==ឯកសារយោង== {{reflist}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឈ្មោះ​ប្រទេស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បញ្ជីរាយប្រទេសតាមទ្វីប]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេស​នៅអាមេរិកខាងត្បូង]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាមេរិកខាងត្បូង]] nfytn3vfvwqh6gyf8fxvpqil6mw48we 0 28817 342476 342470 2026-11-03T15:46:36Z TheRandomGoober 27248 /* ភាសា */ 342476 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល | common_name = អ៊ីស្រាអែល | native_name = {{nobold|מְדִינַת יִשְׂרָאֵל ([[ភាសាហេប្រឺ|ហេប្រឺ]])<br/>دَوْلَة إِسْرَائِيل ([[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]])}} | image_flag = Flag of Israel.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិអ៊ីស្រាអែល|ទង់ជាតិ]] | image_coat = Emblem of Israel.svg | symbol_width = | symbol_type = [[វរលញ្ឆករអ៊ីស្រាអែល|វរលញ្ឆករ]] | national_motto = | national_anthem = ''[[ហាទីកវ៉ា|הַתִּקְוָה]]''<br/>"ក្តីសង្ឃឹម"<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Hatikvah instrumental.ogg|center]]</div> | image_map = Israel in its region (de-facto and Palestinian territory hatched).svg | image_map_caption = ទីតាំងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល (ក្រហម) នៅតំបន់[[មជ្ឈិមបូព៌ា]]<br/>[[ទឹកដីកាន់កាប់ដោយអ៊ីស្រាអែល]] (ឆ្នូត) | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[យេរូសាឡឹម]] ([[ស្ថានការណ៍យេរូសាឡឹម|ការទទួលស្គាល់មានកំណត់]]){{refn|group=ស|ទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋសមាជិក អសប៖ [[រុស្ស៊ី]] ([[យេរូសាឡឹមខាងលិច]])<ref>{{cite web |title=Foreign Ministry statement regarding Palestinian-Israeli settlement |url=http://www.mid.ru/en/foreign_policy/news/-/asset_publisher/cKNonkJE02Bw/content/id/2717182 |website=www.mid.ru |date=6 April 2017}}</ref> [[ឆែក|សាធារណរដ្ឋឆែក]] ([[យេរូសាឡឹមខាងលច]])<ref>{{cite web|url=http://www.jpost.com/Breaking-News/Czech-Republic-announces-it-recognizes-West-Jerusalem-as-Israels-capital-517241|title=Czech Republic announces it recognizes West Jerusalem as Israel's capital|newspaper=Jerusalem Post|date=6 December 2017|access-date=18 មេសា 2022}}</ref> [[អាហ្សង់ទីន]]<ref>{{cite web |title=Javier Milei on his first diplomatic visit to Israel as President of Argentina |url=https://www.gov.il/en/pages/javier-maili-on-his-first-diplomatic-visit-to-israel |access-date=3 September 2026}}</ref> [[ហុងឌូរ៉ាស]]<ref>{{cite news |title=Honduras recognizes Jerusalem as Israel's capital |url=https://www.timesofisrael.com/honduras-recognizes-jerusalem-as-israels-capital/ |work=The Times of Israel |date=29 August 2019}}</ref> [[ក្វាតេម៉ាឡា]]<ref>{{cite web|url=https://www.infobae.com/america/mundo/2017/12/24/guatemala-se-suma-a-eeuu-y-tambien-trasladara-su-embajada-en-israel-a-jerusalen/|title=(ភាសាអេស្ប៉ាញ) Guatemala se suma a EEUU y también trasladará su embajada en Israel a Jerusalén|website=Infobae|date=24 December 2017}} Guatemala's embassy was located in Jerusalem until the 1980s, when it was moved to Tel Aviv.</ref> [[ណូរូ]]<ref>{{cite news |title=Nauru recognizes J'lem as capital of Israel |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/268084 |work=Israel National News |date=29 August 2019 }}</ref> និង[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/12/06/world/middleeast/trump-jerusalem-israel-capital.html|title=Trump Recognizes Jerusalem as Israel's Capital and Orders U.S. Embassy to Move|work=The New York Times|date=6 December 2017|access-date=18 មេសា 2022}}</ref>}}{{refn|group=ស|យេរូសាឡឹមគឺជាទីក្រុងធំបំផុតរបស់អ៊ីស្រាអែល ប្រសិនបើរាប់បញ្ចូលទាំង[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] ដែលគេច្រើនចាត់ទុកវាថាជាតំបន់អ៊ីស្រាអែលកាន់កាប់។<ref>{{citation|title=The Legal Status of East Jerusalem|publisher=Norwegian Refugee Council|date=December 2013|url=https://www.nrc.no/globalassets/pdf/reports/the-legal-status-of-east-jerusalem.pdf|pages=8, 29}}</ref> ប្រសិនបើមិនរាប់បញ្ចូលយេរូសាឡឹមខាងកើតទេនោះ [[តែលអាវីហ្វ]]គឺជាទីក្រុងធំបំផុតប្រចាំប្រទេសនេះ។}} | coordinates = {{coord|31|47|N|35|13|E|region:IL-JM_type:city(880000)}} | largest_city = capital | official_languages = [[ភាសាហេប្រឺ|ហេប្រឺ]] | languages_type = ឋានៈពិសេស | languages = [[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]]{{refn|group=ស|ភាសាអារ៉ាប់គឺមាន "ឋានៈពិសេស" ដោយអាស្រ័យតាម[[ច្បាប់មូលដ្ឋាន៖ អ៊ីស្រាអែលជារដ្ឋជាតិនៃជនជាតិជ្វីហ្វ|ច្បាប់មូលដ្ឋានក្នុងឆ្នាំ២០១៨]]។<ref name=lang2>{{cite news |title=Israel Passes 'National Home' Law, Drawing Ire of Arabs |url=https://www.nytimes.com/2018/07/18/world/middleeast/israel-passes-national-home-law.html |work=The New York Times |date=19 July 2018 }}</ref><ref name=lang3>{{cite news |last1=Lubell |first1=Maayan |title=Israel adopts divisive Jewish nation-state law |url=https://www.reuters.com/article/us-israel-politics-law/israel-adopts-divisive-jewish-nation-state-law-idUSKBN1K901V |work=Reuters |date=19 July 2018}}</ref> ដើមឡើយមុនពេលច្បាប់មូលដ្ឋាននោះបានអនុម័ត ភាសាអារ៉ាប់ធ្លាប់ជាភាសាផ្លូវការមួយរបស់រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល។<ref name=lang1>{{cite web |title=Arabic in Israel: an official language and a cultural bridge |url=http://mfa.gov.il/MFA/IsraelExperience/Culture/Pages/Arabic-in-Israel--an-official-language-and-a-cultural-bridge-18-December-2016.aspx |website=Israel Ministry of Foreign Affairs |date=18 December 2016|access-date=18 មេសា 2022}}</ref>}} | ethnic_groups = {{unbulleted list |៧១.៩% [[ជនជាតិជ្វីហ្វអ៊ីស្រាអែល|ជ្វីហ្វ]] |២១% [[ជនជាតិអារ៉ាប់នៅអ៊ីស្រាអែល|អារ៉ាប់]] |៧.១% [[ប្រជាសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល|ជនជាតិផ្សេងៗទៀត]] }} | ethnic_groups_year = ២០២៥ | ethnic_groups_ref = <ref name="population_stat2024">{{cite report |date=14 August 2025 |title=Population, by Population Group |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2025/yarhon0825/b1.pdf |work=Monthly Bulletin of Statistics |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | religion = {{unbulleted list |៧៣.៧% [[យូដាសាសនា]] |១៨.៣% [[ឥស្លាមសាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|ឥស្លាមសាសនា]] |១.៩% [[គ្រិស្តសាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|គ្រិស្តសាសនា]] |១.៦% [[ឌ្រុសនៅអ៊ីស្រាអែល|ឌ្រុស]] |៤.៥% [[សាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|សាសនាផ្សេងៗទៀត]] }} | religion_year = ២០២៣ | religion_ref = <ref>{{cite report |date=30 December 2024 |title=Population Of Israelis, by Religion |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2024/2.ShnatonPopulation/st02_02.pdf |work=Statistical Abstract of Israel |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | government_type = [[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋអាស្រ័យសភា]] | leader_title1 = [[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]] | leader_name1 = [[យីតសាក់ ហ៊ែរហ្សូក]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]] | leader_title3 = [[ប្រធានឃ្នេសេត]] | leader_name3 = [[អាមៀរ អូហាណា]] | legislature = [[ឃ្នេសេត]] | upper_house = | lower_house = | sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល|និម្មិតកម្ម]] | sovereignty_note = | established_event2 = [[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ប្រកាសឯករាជ្យ]] | established_date2 = ១៤ ឧសភា ១៩៤៨ | established_event3 = | established_date3 = | established_event4 = | established_date4 = | established_event5 = | established_date5 = | established_event6 = | established_date6 = | established_event7 = | established_date7 = | established_event8 = | established_date8 = | area_size = 1 E7 | area_km2 = ២២,០៧២ ឬ ២០,៧៧០ | area_rank = ទី១៤៨ | area_footnote = {{ref label|area|a}} | percent_water = ២.៧១<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=18 មេសា 2022|publisher=OECD |url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#}}</ref> | population_estimate = ១០,១៤៧,២០០<ref>{{cite web |title=Time Series DataBank |url=https://www.cbs.gov.il/en/Statistics/Pages/Generators/Time-Series-DataBank.aspx?r=ea3bd53b-b8ef-4c4a-8f6f-8eb5e8cdb84f&uptodate=1 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | population_census = ៩,៦០១,៧២០<ref>{{cite web |title=Geographic Areas – Nationwide |url=https://census.cbs.gov.il/geographic-area?search=%D7%9B%D7%9C%D7%9C%20%D7%90%D7%A8%D7%A6%D7%99&type=%D7%9B%D7%9C%D7%9C%20%D7%90%D7%A8%D7%A6%D7%99 |website=2022 Population Census Data |publisher=[[ការិយាល័យកណ្ដាលនៃស្ថិតិ (អ៊ីស្រាអែល)|ការិយាល័យកណ្ដាលនៃស្ថិតិ]] |access-date=3 September 2026}}</ref>{{refn|group=fn|ចំនួនប្រជាជន និងទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចរបស់អ៊ីស្រាអែលបានគ្របដណ្តប់លើទឹកដីសេដ្ឋកិច្ចទាំងអស់របស់អ៊ីស្រាអែលរួមមាន៖ [[កំពូលហ្កូឡាន]] [[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] និងទីតាំងលំនៅប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលនៅតំបន់[[វ៉េសប៊ែង]]។}} | population_estimate_year = ២០២៦ | population_estimate_rank = ទី៩៣ | population_census_year = ២០២២ | population_census_rank = | population_density_km2 = ៤៦៤ | population_density_rank = ទី៣០ | GDP_PPP = {{increase}} ៦០៩.៤១១&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.IL">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |website=www.imf.org |date=14 April 2026 |access-date=3 September 2026}}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២៦ | GDP_PPP_rank = ទី៥០ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ៥៩,០៩៥ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៣៥ | GDP_nominal = {{increase}} ៧១៩.៨៤៨ ពាន់លានដុល្លាររ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_nominal_year = ២០២៦ | GDP_nominal_rank = ទី២៥ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ៦៩,៨០៤ ដុល្លាររ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី១៤ | Gini = ៣៧.៩ | Gini_year = ២០២១ | Gini_change = {{increase}} | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260126001153/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |url-status=dead |archive-date=26 January 2026 |title=Gini Index coefficient |publisher=The World Factbook |access-date=3 កញ្ញា 2026 |archivedate=4 កុម្ភៈ 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204222738/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ }}</ref> | Gini_rank = | HDI = ០.៩១៩ | HDI_year = ២០២៣ | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=3 September 2026 |publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]}}</ref> | HDI_rank = ទី២៧ | currency = [[ស៊ីគែលថ្មីអ៊ីស្រាអែល|ស៊ីគែលថ្មី]] (₪) | currency_code = ILS | time_zone = [[ម៉ោងស្ដង់ដាអ៊ីស្រាអែល|IST]] | utc_offset = +២ | utc_offset_DST = +៣ | DST_note = | time_zone_DST = [[ម៉ោងរដូវក្តៅអ៊ីស្រាអែល|IDT]] | date_format = יי-חח-שששש (AM)<br/> ថ្ងៃ-ខែ-ឆ្នាំ / dd-mm-yyyy ([[សកលសករាជ|ស.ស]]) | drives_on = ស្ដាំ | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅអ៊ីស្រាអែល|+៩៧២]] | iso3166code = IL | cctld = [[.il]] | today = | footnote_a = {{note|area}} ២០,៧៧០&nbsp;គម^{២^{ឃ្លាជានិទស្សន្តន៍}} គឺជាទំហំផ្ទៃដីសរុបរបស់អ៊ីស្រាអែលនៅក្នុង[[បន្ទាត់បៃតង (អ៊ីស្រាអែល)|បន្ទាត់បៃតង]]។ ២២,០៧២&nbsp;គម^២ គឺរាប់បញ្ចូលទាំង[[កំពូលហ្កូឡាន]] (ប្រ. ១២០០ គម^២) និង[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] (ប្រ. ៦៤ គម^២)។ | wikidata = Q801 }} '''ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល''' ([[ភាសាហេប្រឺ]]៖ יִשְׂרָאֵל និង[[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ إِسْرَائِيل) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''រដ្ឋអុីស្រាអែល''' គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់[[ឡឺវ៉ង់ខាងត្បូង]]នៃ[[អាស៊ីខាងលិច]]។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនគោកជាប់ជាមួយប្រទេស[[លីបង់]]នៅភាគខាងជើង ប្រទេស[[ស៊ីរី]]នៅភាគឦសាន ប្រទេស[[ហ្សកដានី]]នៅភាគខាងកើត និងប្រទេស[[អេហ្ស៊ីប]]នៅភាគនិរតី។ [[ទំនាបឆ្នេរអ៊ីស្រាអែល|តំបន់ឆ្នេរខាងលិច]]របស់អ៊ីស្រាអែលគឺជាប់នឹង[[សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ]] ចុងប៉ែកខាងត្បូងអ៊ីស្រាអែលគឺលាតសន្ធឹងដល់[[សមុទ្រក្រហម]] ហើយនៅផ្នែកខាងកើតមានជាប់នឹង[[សមុទ្រមរណៈ]]។ ទីក្រុង[[យេរូសាឡឹម]]គឺជាទីអាសនៈនៃរដ្ឋាភិបាល និង[[រដ្ឋធានីទាមទារ]]<ref>Akram, Susan M., Michael Dumper, Michael Lynk, and Iain Scobbie, eds. 2010.&nbsp;''International Law and the Israeli-Palestinian Conflict: A Rights-Based Approach to Middle East Peace''.&nbsp;Routledge. p. 119: "UN General Assembly Resolution 181 recommended the creation of an international zone, or&nbsp;corpus separatum, in Jerusalem to be administered by the UN for a 10-year period, after which there would be a referendum to determine its future.&nbsp;This approach applies equally to West and East Jerusalem and is not affected by the occupation of East Jerusalem in 1967.&nbsp;To a large extent it is this approach that still guides the diplomatic behaviour of states and thus has greater force in international law."</ref>{{refn|group=fn|[[ច្បាប់យេរូសាឡឹម]]បានចែងថា "ទីក្រុងយេរូសាឡឹមគឺជារដ្ឋធានីពេញលេញ និងតែមួយគត់នៃប្រទេសអ៊ីស្រាអែល" ហើយទីក្រុងនេះបម្រើជាអាសនៈរបស់រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែល ជាមូលដ្ឋាននៃគេហដ្ឋានប្រធានាធិបតី ការិយាល័យរដ្ឋាភិបាល តុលាការកំពូល និង[[រដ្ឋសភា (អ៊ីស្រាអែល)|សភាជាតិ]]។ [[សេចក្តីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ៤៧៨]] (២០ សីហា ១៩៤០; ១៤–០, ដោយមានអាមេរិកបោះឆ្នោតអនុប្បវាទ) បានប្រកាសច្បាប់យេរូសាឡឹមថា "មោឃៈ និងគ្មានន័យ" ហើយ​បាន​អំពាវនាវ​ឲ្យ​រដ្ឋ​សមាជិក អសប ទាំងអស់​ដក​បេសកកម្ម​ការទូត​របស់​ខ្លួន​ចេញ​ពី​ក្រុងយេរូសាឡឹម (សូមមើល {{Harvard citation no brackets|Kellerman|1993|p=140}})។ សម្រាប់ព័ត៌មានបន្ថែមសូមមើល [[ស្ថានការណ៍យេរូសាឡឹម]]។}} ខណៈទីក្រុង[[តែលអាវីហ្វ]]គឺជា[[ហ្គូសដាំន|ទីតំបន់ប្រជុំជនដ៏ធំបំផុត]]ក្នុងប្រទេស​ ក៏ដូចជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចផងដែរ។ [[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]] ឬក៏អាចហៅបានថា [[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|ប៉ាឡេស្ទីន]] ឬ[[ដែនដីវិសុទ្ធ]] ធ្លាប់ជាជម្រកទីមាតុភូមិរបស់ពួក[[កណាអាន់]]បុរាណ និងក្រោយមកជា[[អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ|រដ្ឋនគរអ៊ីស្រាអែលនិងយូដា]] និង[[យូដាហាស្មូន]]។ ដោយមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រស្ថិតនៅក្បែរចំណុចប្រសព្វនៃទ្វីប ដូច្នេះប្រជាសាស្ត្រនៃតំបន់ទឹកដីនេះបានប្រែប្រួលរហូតអាស្រ័យលើមហាអំណាចចក្រភពដែលគ្រប់គ្រងវា។ [[អរិសេមីតនៅអឺរ៉ុប|អរិសេមីតនៅទ្វីបអឺរ៉ុប]]ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៩ បានបញ្ឆេះឱ្យចលនា[[ហ្ស៊ីអននិយម|ហ្ស៊ីអន]]កកើតរស់រវើកឡើងដោយទាមទាររក[[មាតុភូមិសាសន៍ជ្វីហ្វ|មាតុភូមិឱ្យសាសន៍ជ្វីហ្វ]] ដែលក្រោយមកបានទទួលការគាំទ្រពី[[ចក្រភពប្រ៊ិថេន|ប្រ៊ិថេន]]តាមរយៈ[[សេចក្ដីប្រកាសបាល់ហ្វួរ]]។ ក្រោយចប់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]] ប្រ៊ិថេនបានចូលគ្រប់គ្រងតំបន់នៃទឹកដីអ៊ីស្រាអែលសព្វថ្ងៃនេះ ហើយបានបង្កើត[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន]]ឡើង។ ក្រោមនឹមរបបប៊្រិថេន និង[[អាលីយ៉ា|អន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វ]]ចូលក្នុងតំបន់ ក៏ដូចជា[[ការសម្លាប់រង្គាលជនជាតិយូដា|មហាប្រល័យអូឡូកុស្ត]] បាននាំឱ្យ[[ជម្លោះអន្តរសហគមន៍នៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|ភាពតានតឹងរវាងជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់]]កាន់តែមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរឡើងៗ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ អង្គការសហប្រជាជាតិបានស្នើនូវ[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|ផែនការបែងចែក]]រដ្ឋអារ៉ាប់ និងរដ្ឋជ្វីហ្វដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដោយក្នុងនោះ ភាគីខាងរដ្ឋជ្វីហ្វនឹងត្រូវទទួលចំណែកទឹកដីភាគច្រើន ថ្វីបើសាមីខ្លួនមានចំនួនប្រជាជនតិចជាងអារ៉ាប់ក្ដី។ ថ្នាក់ដឹកនាំជ្វីហ្វបានទទួលយកសំណើនោះយ៉ាងដោយអំណរ ខណៈឯភាគីអារ៉ាប់វិញបានប្រឆាំងយ៉ាងដាច់អហង្ការ។ មិនយូរ [[សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]ក៏បានផ្ទុះឡើង ហើយអ៊ីស្រាអែលក៏បាន[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ប្រកាសឯករាជ្យ]]នៅក្នុងថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨ ពោលគឺនៅមុនរបបអាណត្តិភាពត្រូវបានបិទបញ្ចប់បន្តិច។ ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីនមួយនោះក៏បានបន្តវិវត្តរហូតដល់មាន[[សង្គ្រាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៤៨|ការធ្វើអន្តរាគមន៍]]ពីបណ្ដា[[ពិភពអារ៉ាប់|រដ្ឋអារ៉ាប់]]ជិតខាង។ [[កិច្ចព្រមព្រៀងយុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩|យុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩]] បាននាំឱ្យអ៊ីស្រាអែលគ្រប់គ្រងលើទឹកដីច្រើនជាងអ្វីដែលអង្គការសហប្រជាជាតិបានចែងក្រោមផែនការបែងចែករបស់ខ្លួនកាលឆ្នាំ១៩៤៧។<ref name="Britannica">{{Cite web |date=19 October 2023 |title=Zionism {{!}} Definition, History, Examples, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Zionism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225204632/https://www.britannica.com/topic/Zionism |archive-date=25 December 2018 |access-date=9 September 2026 |website=www.britannica.com }}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ រដ្ឋអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីនឯករាជ្យមួយមិនត្រូវទាន់បានបង្កើតទៀត ដោយតំបន់ហ្កាហ្សាត្រូវធ្លាក់ក្រោម[[ការត្រួតត្រាដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយសាធារណរដ្ឋអារ៉ាប់រួម|ការគ្រប់គ្រងរបស់អេហ្ស៊ីប]] ហើយតំបន់វ៉េសប៊ែងត្រូវស្ថិតក្រោម[[ការកាត់យកវ៉េសប៊ែងដោយហ្សកដានី|ការគ្រប់គ្រងដោយប្រទេសហ្សកដានី]]។<ref name="Britannica" /><ref>{{cite journal |last1=Meir-Glitzenstein |first1=Esther |date=Fall 2018 |title=Turning Points in the Historiography of Jewish Immigration from Arab Countries to Israel |journal=Israel Studies |publisher=Indiana University Press |volume=23 |issue=3 |pages=114–122 |doi=10.2979/israelstudies.23.3.15 |jstor=10.2979/israelstudies.23.3.15 |s2cid=150208821 }}</ref>{{sfn |Fischbach |2008 |pp=26–27}} ចំនួនប្រជាជនអារ៉ាប់មួយភាគធំត្រូវភៀសខ្លួន ឬត្រូវបានបណ្ដេញចេញដោយបង្ខំ (គេនិយមស្គាល់ថា [[ណាក់បា]]){{sfn |Slater |2020 |pp=81–92, 350}}<ref>{{cite journal |last1=Ghanim |first1=Honaida |date=March 2009 |title=Poetics of Disaster: Nationalism, Gender, and Social Change Among Palestinian Poets in Israel After Nakba |url=https://www.jstor.org/stable/40608203 |url-status=live |journal=International Journal of Politics, Culture, and Society |volume=22 |pages=23–39 [25–26] |doi=10.1007/s10767-009-9049-9 |issn=0891-4486 |jstor=40608203 |s2cid=144148068 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20211106040944/https://www.jstor.org/stable/40608203 |archive-date=6 November 2021 |quote=Around 750,000–900,000 Palestinians were systematically expelled from their homes and lands and about 531 villages were deliberately destroyed. |number=1}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Cleveland |first1=William L. |url=https://books.google.com/books?id=CUhaDwAAQBAJ&pg=PT290 |title=A History of the Modern Middle East |last2=Bunton |first2=Martin |date=2016 |publisher=Westview Press |isbn=978-0-429-97513-4 |page=270 }}</ref> រីឯឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែលវិញបានជំរុញឱ្យមានកំណើន[[អរិសេមីតក្នុងពិភពអារ៉ាប់|អរិសេមីតនិយមក្នុងចំណោមប្រជាជនអារ៉ាប់]] និងការបណ្ដេញជនជាតិជ្វីហ្វចេញពីពិភពអារ៉ាប់ ដែលពួកគេភាគច្រើនបានផ្លាស់មករស់នៅលើទឹកដីប្រទេសអ៊ីស្រាអែលថ្មី។<ref name=":05">{{Cite journal |last=Beker |first=Avi |date=2005 |title=The Forgotten Narrative: Jewish Refugees from Arab Countries |url=https://www.jstor.org/stable/25834637 |url-status=live |journal=Jewish Political Studies Review |volume=17 |issue=3/4 |pages=3–19 |issn=0792-335X |jstor=25834637 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109013108/https://www.jstor.org/stable/25834637 |archive-date=9 January 2024 |access-date=9 September 2026}}</ref><ref name=":22">{{Cite book |last=Dinstein |first=Yoram |url=https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&dq=650000+%2872%25%29+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&pg=PA282 |title=Israel Yearbook on Human Rights, Volume 6 (1976) |date=11 October 2021 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-42287-2 |page=282 |access-date=9 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240521171644/https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&pg=PA282&lpg=PA282&dq=650000+(72%25)+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&source=bl&ots=F8PgTaUhaN&sig=ACfU3U0WsiDOJxluxSyPsNK60ypjp28O-A&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjnzt69mZ-GAxUiweYEHeYlBh04ChDoAXoECAMQAw#v=onepage&q=650000%20(72%25)%20of%20these%20Jews%20resettled%20in%20Israel.&f=false |archive-date=21 May 2024 |url-status=live}}</ref> ក្រោយ[[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]]ឆ្នាំ១៩៦៧ បានបញ្ចប់ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានកាន់កាប់តំបន់វ៉េសប៊ែង ហ្កាហ្សា និង[[ឧបទ្វីបស៊ីណៃក្រោមការត្រួតត្រាអ៊ីស្រាអែល|ឧបទ្វីបស៊ីណៃ]]របស់អេហ្ស៊ីប ក៏ដូចជាបានកាត់យកទីក្រុង[[ការកាត់យេរូសាឡឹមខាងកើតដោយអ៊ីស្រាអែល|យេរូសាឡឹមប៉ែកខាងកើត]] និង[[ច្បាប់កំពូលហ្កូឡាន|កំពូលហ្កូឡាន]]របស់ប្រទេសស៊ីរីផងដែរ។ សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពត្រូវបានចុះជាមួយប្រទេស[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអេហ្ស៊ីប–អ៊ីស្រាអែល|អេហ្ស៊ីប]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ (ឧបទ្វីបស៊ីណៃបានប្រគល់ឱ្យអេហ្ស៊ីបវិញក្នុងឆ្នាំ១៩៨២) និងជាមួយប្រទេស[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពហ្សកដានី–អ៊ីស្រាអែល|ហ្សកដានី]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤។ [[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ]]ឆ្នាំ១៩៩៣ បានបើកសិទ្ធិឱ្យមានស្វ័យគ្រប់គ្រងមានកំណត់ដោយប៉ាឡេស្ទីននៅលើទឹកដីវ៉េសប៊ែង និងហ្កាហ្សា រីឯ[[កិច្ចព្រមព្រៀងអាប្រាហាម]]ក្នុងឆ្នាំ២០២​០ បានធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងបណ្ដារដ្ឋអារ៉ាប់មួយចំនួនមានស្ថេរភាពវិញ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា [[ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែល]]នៅតែបន្តអូសបន្លាយគ្មានដំណោះស្រាយបញ្ចប់ច្បាស់លាស់។ [[ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា|ការត្រួតត្រាទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនដោយខុសច្បាប់ពីអ៊ីស្រាអែល]]បានទទួលការរិះគុនពីសំណាក់សហគមន៍អន្តរជាតិ ខណៈអ្នកជំនាញខាងបញ្ហាតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាភាគច្រើនបានអះអាងថា សកម្មភាពដែលអ៊ីស្រាអែលប្រព្រឹត្តចំពោះជនជាតិប៉ាឡេស្ទីននៅតំបន់វ៉េសប៊ែងពិសេសទាក់ទិននឹង[[តំណាំងលំនៅអ៊ីស្រាអែល|និគមជនអ៊ីស្រាអែល]]ក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីននោះ គឺមានលក្ខណៈត្រូវគ្នាទៅនឹង[[ការបំបែកពូជសាសន៍ដោយអ៊ីស្រាអែល|ប្រព័ន្ធបំបែកពូជសាសន៍]]។ បន្ទាប់ពី[[ការលុកលុយអ៊ីស្រាអែលដោយហាម៉ាស់ឆ្នាំ២០២៣|ការវាយប្រហារនៅថ្ងៃទី៧ ខែតុលា]] ដែលដឹកនាំដោយក្រុម[[ហាម៉ាស់]] អ៊ីស្រាអែលបានចាប់ផ្តើមប្រើកម្លាំង[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា|វាយចូលហ្កាហ្សា]]ជាការសងសឹក និងបានប្រព្រឹត្តិសកម្មភាពដែលមនុស្សជាច្រើនបានចាត់ទុកថាជា[[អំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៅហ្កាហ្សា|អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន]]នៅក្នុងតំបន់។<ref>ប្រភពច្រើនចំនួន៖ *{{Cite web |date=2024-11-19 |title=A genocide is unfolding before our eyes: History will not forgive our inaction, UN Special Committee warns General Assembly in report |url=https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2024/11/genocide-unfolding-our-eyes-history-will-not-forgive-our-inaction |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002205342/https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2024/11/genocide-unfolding-our-eyes-history-will-not-forgive-our-inaction |archive-date=2025-10-02 |access-date=2026-09-10 |website=OHCHR |quote=Our findings conclude that Israel's methods of war align with the characteristics of genocide}} *{{Cite web |date=2025-09-16 |title=Israel has committed genocide in the Gaza Strip, UN Commission finds |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206074842/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds |archive-date=2025-12-06 |access-date=2026-09-10 |website=OHCHR |quote=The Commission has been investigating the events on and since 7 October 2023 for the last two years, and concluded that Israeli authorities and Israeli security forces committed four of the five genocidal acts defined by the 1948 Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide, namely killing, causing serious bodily or mental harm, deliberately inflicting conditions of life calculated to bring about the destruction of the Palestinians in whole or in part, and imposing measures intended to prevent births.}} *{{Cite web |date=2025-08-14 |title=Report of the Independent International Commission of Inquiry on the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem, and Israel |url=https://docs.un.org/en/A/80/337 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251118125758/https://docs.un.org/en/A/80/337 |archive-date=2025-11-18 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=para. 76: ...Israeli authorities deliberately inflicted conditions of life on the Palestinians in Gaza calculated to destroy, in whole or in part, the Palestinians in Gaza, which is an underlying act of genocide...}} *{{Cite web |date=2025-09-16 |title=Legal analysis of the conduct of Israel in Gaza pursuant to the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session60/advance-version/a-hrc-60-crp-3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210152028/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session60/advance-version/a-hrc-60-crp-3.pdf |archive-date=2025-12-10 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 233: the Commission concludes that the 'direct and public incitement to commit genocide' under article III(c) of the Genocide Convention is established. Para. 252. The Commission concludes on reasonable grounds that the Israeli authorities and Israeli security forces have committed and are continuing to commit the following actus reus of genocide against the Palestinians in the Gaza Strip, namely (i) killing members of the group; (ii) causing serious bodily or mental harm to members of the group; (iii) deliberately inflicting on the group conditions of life calculated to bring about its physical destruction in whole or in part; and (iv) imposing measures intended to prevent births within the group}} *{{Cite web |date=2025-03-13 |title="More than a human can bear": Israel's systematic use of sexual, reproductive and other forms of gender-based violence since 7 October 2023 |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session58/a-hrc-58-crp-6.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251019075921/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session58/a-hrc-58-crp-6.pdf |archive-date=2025-10-19 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 175: The Commission concludes that the destruction of the Basma IVF clinic was a measure intended to prevent births among Palestinians in Gaza, which is a genocidal act under the Rome Statute and Genocide Convention. Para. 178: The Commission concludes that the ISF caused serious bodily and mental harm to members of this group, and deliberately inflicted conditions of life that were calculated to bring about the physical destruction of Palestinians in Gaza as a group, in whole or in part, which are categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention. Para. 218: The Commission finds that the Israeli authorities have destroyed in part the reproductive capacity of the Palestinians in Gaza as a group, including by imposing measures intended to prevent births, one of the categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention. Para. 219: The harm for pregnant, lactating and new mothers is of an unprecedented scale in Gaza...The underlying acts amount to crimes against humanity and deliberately inflicting conditions of life calculated to bring about the physical destruction of Palestinians as a group, one of the categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention}} *{{Cite web |date=2024-10-18 |title=UN Independent International Commission of Inquiry, legal analysis and recommendations on the implementation of the International Court of Justice Advisory Opinion, Legal Consequences arising from the Policies and Practices of Israel in the Occupied Palestinian Territory |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/coiopt/2024-10-18-COI-position-paper_co-israel.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251010022635/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/coiopt/2024-10-18-COI-position-paper_co-israel.pdf |archive-date=2025-10-10 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 23: On the issue of genocide, the Commission notes the provisional measures orders issued by the Court in the Application of the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide in the Gaza Strip (South Africa v. Israel). The Commission finds that all States are on notice that Israel may be or is committing internationally wrongful acts in both its conduct in the military operations in Gaza and its unlawful occupation of the West Bank, including East Jerusalem. Thus, the Commission finds that, unless States cease their aid and assistance to Israel in the commission of these acts, those States shall be deemed to be complicit in those internationally wrongful acts.}} *{{Cite web |date=2024-01-26 |title=Application of the Genocide Convention (Order 26 I 24) |url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/192/192-20240126-ord-01-00-en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926134400/https://www.un.org/unispal/wp-content/uploads/2024/01/192-20240126-ord-01-00-en-1.pdf |archive-date=2025-09-26 |access-date=2026-09-10 |website=International Court of Justice |quote=Para. 54: In the Court's view, the facts and circumstances mentioned above are sufficient to conclude that at least some of the rights claimed by South Africa and for which it is seeking protection are plausible. This is the case with respect to the right of the Palestinians in Gaza to be protected from acts of genocide and related prohibited acts identified in Article III, and the right of South Africa to seek Israel's compliance with the latter's obligations under the Convention.}} *{{Cite web |date=2025-03-28 |title=Application of the Genocide Convention (Order 28 III 24) |url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/192/192-20240328-ord-01-00-en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312091442/https://www.un.org/unispal/wp-content/uploads/2024/03/192-20240328-ord-01-00-en.pdf |archive-date=2025-03-12 |access-date=2026-09-10 |website=International Court of Justice |quote=Para. 25: ...The Court also sees no reason to revisit this conclusion [referring to para. 54 & 59 of Order of 26 January 2024 that there was/is a plausible case of genocide in Gaza]. Para. 30: The Court has already observed that the catastrophic humanitarian situation in the Gaza Strip that existed when it issued its Order of 26 January 2024 has deteriorated even further... Para. 34: ..."[t]he situation of hunger, starvation and famine is a result of Israel's extensive restrictions on the entry and distribution of humanitarian aid and commercial goods, displacement of most of the population, as well as the destruction of crucial civilian infrastructure"...}}</ref> អ៊ីស្រាអែល និងសម្ព័ន្ធមិត្តខ្លះរបស់ខ្លួនដូចជា [[សហរដ្ឋអាមេរិក]]ជាដើម បានបដិសេធការចោទប្រកាន់ទាំងឡាយដែលថាសាមីខ្លួនបានកំពុងប្រព្រឹត្តិអំពើប្រល័យពូជសាសន៍។<ref>{{cite news|last1=Deutsch|first1=Anthony|last2=Sterling|first2=Toby|last3=Berg|first3=Stephanie van den|date=12 January 2024|title=Israel rejects genocide charges, tells World Court it must defend itself|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-counter-genocide-accusations-world-court-2024-01-12/|access-date=10 September 2026|work=Reuters|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20260311010330/https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-counter-genocide-accusations-world-court-2024-01-12/|archive-date=11 មីនា 2026|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=20 May 2024 |title=Biden: What's happening in Gaza is not genocide |url=https://www.reuters.com/world/biden-whats-happening-gaza-is-not-genocide-2024-05-20/|access-date=10 September 2026 |work=Reuters}}</ref> [[ច្បាប់មូលដ្ឋានអ៊ីស្រាអែល]]បានកំណត់ឱ្យ[[ឃ្នេសេត]] (សភាអ៊ីស្រាអែល) ជាសភាដែលត្រូវជ្រើសតាំងតាមប្រព័ន្ធតំណាងសមាមាត្រ។ សភាជាស្ថាប័នបង្កើត[[គណៈរដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|រដ្ឋាភិបាល]]ដែលដឹកនាំដោយ[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] និងជ្រើសរើស[[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]]ដែលមានតំណែងតួនាទីចម្បងត្រឹមជាកិត្តិយសប៉ុណ្ណោះ។ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលមានសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំបំផុតមួយប្រចាំនៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា<ref>{{Cite web |title=Israel datasets |url=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/ISR |access-date=10 September 2026 |website=www.imf.org}}</ref> មាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសនៅអាស៊ី និងអូសេអានីតាមសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស|កម្រិតជីវភាពរស់នៅខ្ពស់បំផុតមួយនៅក្នុងទ្វីបអាស៊ី]] ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ២៥ នៅលើពិភពលោកសម្រាប់ [[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស (មធ្យម)|ផសស ជាមធ្យម]] និង[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស (មធ្យម) ក្នុងមនុស្សម្នាក់|ទី ១៤ ចំពោះ ផសស ក្នុងមនុស្សម្នាក់]]។<ref name="IMFWEO.IL" /><ref>{{Cite web |date=9 September 2023 |title=30 Wealthiest Countries by Per Capita Net Worth |url=https://finance.yahoo.com/news/30-wealthiest-countries-per-capita-111348314.html |access-date=10 September 2026 |website=Yahoo Finance }}</ref> ក្នុងនាមជាប្រទេសដែលមានភាពជឿនលឿនបំផុតមួយខាង[[វិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យានៅអ៊ីស្រាអែល|ផ្នែកបច្ចេកវិទ្យា]]<ref>{{Cite web |title=Global Innovation Index (GII) |url=https://www.wipo.int/en/web/global-innovation-index |access-date=10 September 2026 |website=global-innovation-index }}</ref> [[សេដ្ឋកិច្ចអ៊ីស្រាអែល|សេដ្ឋកិច្ច]]មួយចំណែកធំរបស់អ៊ីស្រាអែលគឺត្រូវបានទុកចំណាយសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ និងការអភិវឌ្ឍ ពោលគឺលើសពី[[បញ្ជីរាយរដ្ឋអធិបតេយ្យតាមការចំណាយស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍|ប្រទេសដទៃៗជាច្រើន]]<ref>{{Cite book |last1=Dutta |first1=Soumitra |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2023/index.html |title=Global Innovation Index 2023, 15th Edition |last2=Lanvin |first2=Bruno |last3=Wunsch-Vincent |first3=Sacha |date=2022 |publisher=World Intellectual Property Organization |isbn=978-92-805-3432-0 |doi=10.34667/tind.46596 |access-date=10 September 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Getzoff |first=Marc |date=9 August 2023 |title=Most Technologically Advanced Countries In The World 2023 |url=https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108044803/https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |archive-date=8 November 2023 |access-date=10 September 2026 |website=Global Finance Magazine }}</ref> ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ អ៊ីស្រាអែលក៏ត្រូវបានគេជឿថាមាន[[អាវុធនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីស្រាអែល|អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ]]កាន់នៅក្នុងដៃផងដែរ។ អ៊ីស្រាអែលជាប្រទេសតែមួយគត់ដែលភាសាផ្លូវការរបស់ខ្លួនគឺជា[[ភាសារស់ឡើងវិញ]] ពោលគឺ[[ភាសាហេប្រឺ]] ចំណែកឯ[[វប្បធម៌អ៊ីស្រាអែល|វប្បធម៌ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល]]វិញគឺជាការរួមច្របាច់បញ្ចូលគ្នារវាង[[វប្បធម៌ជ្វីហ្វ|ប្រពៃណីជនជាតិជ្វីហ្វ]] និងលាយឡំ[[វប្បធម៌អារ៉ាប់|ឥទ្ធិពលពីអារ៉ាប់]]។ ==ឈ្មោះ== {{Further|អ៊ីស្រាអែល (ឈ្មោះ)}} ឈ្មោះថា [[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]] ជារឿយៗតាមបរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រ គេច្រើនសម្ដៅវាទៅលើ[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សហរាជាធិបតេយ្យ)|ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល]]ដែលមានលើកឡើងនៅក្នុងគម្ពីរប៊ីប រីឯបុត្រធីតាអ៊ីស្រាអែលវិញគឺច្រើនសម្ដៅលើ[[ជនជាតិជ្វីហ្វ]]ទាំងមូល។ [[អ៊ីស្រាអែល (ឈ្មោះ)|ឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'']] នេះ ([[ភាសាក្រិកបុរាណ]][[ស៊ីបតង់ត៍]]៖ Ἰσραήλ, ប្រែថា [[អ៊ែល (ព្រះ)]] ជំនះ/គ្រប់គ្រង) គឺសម្ដៅទៅលើអយ្យកោ[[យ៉ាកុប]] ដែលយោងទៅតាមព្រះគម្ពីរ[[ប៊ីបហេប្រឺ]] បានទទួលនាមថា អ៊ីស្រាអែល បន្ទាប់ពីរូបគាត់បានស៊ូប្រយុទ្ធចំបាប់ឈ្នះនឹង[[ទេវតារបស់ព្រះ]]។<ref>{{cite encyclopedia |title=Israel |encyclopedia=International Standard Bible Encyclopedia: E–J |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |url=https://books.google.com/books?id=yklDk6Vv0l4C&pg=PA907 |date=1995 |page=907 |isbn=978-0-8028-3782-0 |author=Geoffrey W. Bromiley}}</ref> វត្ថុបុរាណដែលមានអាយុកាលចំណាស់បំផុត ដែលបានលើកឡើងពីឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'' ក្នុងន័យជាក្រុមមនុស្សមួយក្រុម គឺជាផ្ទាំង[[ថ្មចារឹកមេរ៉ុងផ្តា]]ពី[[អេហ្ស៊ីបបុរាណ]] (ដែលសន្មតថាមានអាយុកាលតាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី១៣ មុនគ្រិស្តសករាជ)។<ref>{{harvnb|Barton|Bowden|2004|p=126}}. "The Merneptah Stele ... is arguably the oldest evidence outside the Bible for the existence of Israel as early as the 13th century BCE."</ref><ref name="NollMerneptah">K.L. Noll, [https://books.google.com/books?id=hMeRK7B1EsMC&pg=PA139 ''Canaan and Israel in Antiquity: A Textbook on History and Religion,''] A&C Black, 2012, rev.ed. pp. 137ff.</ref><ref name="ThompsonMerneptah">Thomas L. Thompson, [https://books.google.com/books?id=RwrrUuHFb6UC&pg=PA275 ''Early History of the Israelite People: From the Written & Archaeological Sources,''] Brill, 2000 pp. 275–276</ref> នៅក្រោម[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|អាណត្តិភាពប៊្រិថេន]] (១៩២០–១៩៤៨) តំបន់ទាំងមូលត្រូវបានគេស្គាល់ថា ''ប៉ាឡេស្ទីន''។<ref>{{cite magazine |author=Noah Rayman |date=29 September 2014 |title=Mandatory Palestine: What It Was and Why It Matters |url=https://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190518140257/http://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |archive-date=18 May 2019 |access-date=11 September 2026 |magazine=Time }}</ref> នៅពេលបាន[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|បង្កើតឡើង]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨ ប្រទេសមួយនេះបានសម្រេចរើសយកឈ្មោះផ្លូវការថា ''រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល'' ([[ភាសាហេប្រឺ]]៖ מְדִינַת יִשְׂרָאֵל​, {{audio|He-Medinat Israel.ogg|ស្តាប់}}; [[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ دَوْلَة إِسْرَائِيل) ក្រោយពីបានគិតគូរពិចារណាលើជម្រើសនាមផ្សេងៗទៀតដូចជា ''[[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]]'' [[ហ្ស៊ីអន]] និង[[យូដា]]។<ref>{{cite news |date=7 December 1947 |title=Popular Opinion |url=http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&Type=text/html&Locale=english-skin-custom&Path=PLS/1947/12/07&ChunkNum=-1&ID=Ar00105&PageLabel=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815030044/http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib%3ALowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&Type=text%2Fhtml&Locale=english-skin-custom&Path=PLS%2F1947%2F12%2F07&ChunkNum=-1&ID=Ar00105&PageLabel=1 |archive-date=15 August 2012 |work=The Palestine Post |page=1}}</ref> ឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'' នេះដែរត្រូវបានស្នើឡើងដោយលោក[[ដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន]] ហើយបានទទួលសំឡេងគាំទ្រ ៦ ទល់ ៣ នៅក្នុង[[រដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្នអ៊ីស្រាអែល|ក្រុមប្រឹក្សាជាតិ]]កាលនុះ។<ref>{{Cite web |last=Forman |first=Jacob |date=17 April 2023 |title=Jewish Word {{!}} Israel: What's in a Name? |url=https://momentmag.com/jewish-word-israel-whats-in-a-name/ |access-date=11 September 2026 |website=Moment Magazine }}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល}} {{Further|ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល (១៩៤៨–បច្ចុប្បន្ន)}} ===បុរេប្រវត្តិ=== {{Further|បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រឡឺវ៉ង់}} [[ស្ថានីយបុរេប្រវត្តិអ៊ូបីឌីយ៉ា]]ដែលមានទីតាំងនៅភាគខាងជើងប្រទេសអ៊ីស្រាអែលសព្វថ្ងៃ គឺជាភស្តុតាងនៃវត្តមានរបស់មនុស្សសម័យបុរាណកាលនៅពីប្រមាណ ១.៥ លានឆ្នាំមុន។ ភស្តុតាងចំណាស់ជាងគេទីពីរនៃមនុស្សដែលមានលក្ខណៈកាយវិភាគសាស្ត្រដូចមនុស្សសម័យបច្ចុប្បន្ន (នៅក្រៅទ្វីបអាហ្វ្រិក) គឺជាគ្រោងហ្វូស៊ីលមួយដែលមានអាយុកាល ២០០,០០០ ឆ្នាំ ដែលគេបានរកឃើញនៅ[[គុហាមីស្លីយ៉ា]]លើ[[ភ្នំការមែល]]។<ref>{{cite news |last=Wade |first=Lizzie |date=10 July 2019 |title=Skull fragment from Greek cave suggests modern humans were in Europe more than 200,000 years ago |url=https://www.science.org/content/article/skull-fragment-greek-cave-suggests-modern-humans-were-europe-more-200000-years-ago |access-date=14 September 2026 |journal=Science |publisher=American Association for the Advancement of Science |doi=10.1126/science.aay6927}}</ref> [[វប្បធម៌ណាទូភ្វ]] (ប្រមាណឆ្នាំ ១០,០០០ មុន គ.ស.) ត្រូវបានគេជឿថាអាចមានទំនាក់ទំនងជាមួយ[[ភាសាប្រូតូ-អាហ្វ្រូអាស៊ីអាទិក]]<ref>{{cite book |author=Roger Blench, Matthew Spriggs |url=https://books.google.com/books?id=NUvnqjutFmoC&pg=PT70 |title=Archaeology and Language IV: Language Change and Cultural Transformation |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-1-134-81623-1 |page=70}}</ref> ហើយត្រូវបានគេកត់សម្គាល់ខ្លាំងត្រង់ថា ក្រុមមនុស្សនោះបានចាប់ផ្តើមរស់នៅជាលក្ខណៈអចិន្ត្រៃយ៍នៅមួយកន្លែង មុនពេលដឹងស្គាល់ពីកសិកម្ម ក៏ដូចជាមុន[[បដិវត្តន៍យុគថ្មរំលីង]]។<ref>{{cite book |last1=Hershkovitz |first1=Israel |author-link1=Israel Hershkovitz |title=The Neolithic Demographic Transition and its Consequences |last2=Gopher |first2=Avi |author-link2=Avi Gopher |date=30 September 2008 |publisher=Springer Science+Business Media |isbn=978-1-4020-8538-3 |editor-last1=Bocquet-Appel |editor-first1=Jean-Pierre |page=465 |chapter=Demographic, Biological and Cultural Aspects of the Neolithic Revolution: A View from the Southern Levant |doi=10.1007/978-1-4020-8539-0_17 |access-date=14 September 2026 |editor-last2=Bar-Yosef |editor-first2=Ofer |editor-link2=Ofer Bar-Yosef |chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/225258426}}</ref> ===យុគសំរឹទ្ធ និងដែក=== {{Further|អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ}} [[File:Ruins atop Tel Megiddo with circular altar-like shrine and a series of temples on top of the other dating from the early bronze-age through the iron-age periods, Tel Meggido, Israel (19888642855).jpg|thumb|[[តែលមេហ្គីដ្ដូ]] ជាវិកិណ្ណដ្ឋាននៃបុរីកណាអាន់ និងក្រោយមកអ៊ីស្រាអែល]] កំណត់ត្រាអំពី[[កណាអាន់]] និង "ជនជាតិកណាអាន់" ដំបូងបង្អស់ត្រូវបានគេរកឃើញមាននៅក្នុងឯកសារអេហ្ស៊ីបបុរាណ និងតំបន់ជិតខាងនៃ[[ដើមបូព៌ាបុរាណ|ដើមបូព៌ា]] (ប្រមាណឆ្នាំ ២០០០ មុន គ.ស.)។ ពួកកណាអាន់នោះបានរស់នៅបណ្ដុំគ្នាជាលក្ខណៈ[[រដ្ឋបុរី]]ឯករាជ្យជាច្រើន។<ref>{{Cite web |last1=Killebrew |first1=Ann E. |title=Canaanites |url=https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403082451/https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |archive-date=3 April 2023 |access-date=14 September 2026 |website=obo |date=2016 |doi=10.1093/obo/9780195393361-0216 |isbn=978-0-19-785822-6 }}</ref> ក្នុងកំឡុង[[យុគសំរឹទ្ធ|យុគចុងសំរឹទ្ធ]] (១៥៥០–១២០០ មុន គ.ស.) ទឹកដីរដ្ឋកណាអាន់មួយភាគធំបានក្លាយជាសាមន្តរដ្ឋរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រអេហ្ស៊ីបថ្មី|អាណាចក្រអេហ្ស៊ីបថ្មី]]។ ពួកកណាអាន់ និងនឹមគ្រប់គ្រងរបស់អេហ្ស៊ីបបាន[[ការដួលរលំយុគចុងសំរឹទ្ធ|ដួលរលំ]]នៅកំឡុងចុងសតវត្សរ៍ទី១៣ និងដើមសតវត្សរ៍ទី១២ មុន គ.ស.<ref>S. Richard, "Archaeological sources for the history of Palestine: The Early Bronze Age: The rise and collapse of urbanism", ''The Biblical Archaeologist'' (1987)</ref> ដោយបើកផ្លូវឱ្យពួកអ៊ីស្រាអែលរំលេចខ្លួនឡើង ខណៈគេជឿថាបុព្វបុរសពួកអ៊ីស្រាអែលបុរាណនេះជាក្រុមជនជាតិក្នុងស្រុកមួយផងដែរ។<ref name="Miller1986">{{Cite book |last1=Miller |first1=James Maxwell |url=https://archive.org/details/historyofancient00mill |title=A History of Ancient Israel and Judah |last2=Hayes |first2=John Haralson |publisher=Westminster John Knox Press |year=1986 |isbn=978-0-664-21262-9}}</ref>{{rp|៧៨–៧៩}} ក្រុមពួកគេនិយាយ[[ភាសាហេប្រឺ]]មួយបែប ដែលគេតែងសម្ដៅថា [[ភាសាហេប្រឺទម្រង់ប៊ីប]]។ ដំណាលគ្នានេះដែរ ពួក[[ភីលីស្ទីន]]បានចូលមករស់នៅតាំងទីលំនៅលើតំបន់ទំនាបឆ្នេរភាគខាងត្បូង។{{sfn |Killebrew |2005 |p=230}} បច្ចុប្បន្ន គេនៅមានការជជែកវែកញែកនៅឡើយអំពីការកកើតដំបូងនៃ[[អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ|ក្រុមរដ្ឋនគរអ៊ីស្រាអែល និងយូដា]] ក៏ដូចជាវិសាលភាពទឹកដី និងអំណាចនៃនគរទាំងអស់នោះ។ ថ្វីបើមិនទាន់មានភាពច្បាស់លាស់អំពីអត្ថិភាពនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សហរាជាធិបតេយ្យ)|សហរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល]]មែនក្ដី<ref name="lipschits">{{cite book |last1=Lipschits |first1=Oded |title=The Jewish Study Bible |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=978-0-19-997846-5 |editor1-last=Berlin |editor1-first=Adele |edition=2nd |chapter=The History of Israel in the Biblical Period |access-date=14 September 2026 |editor2-last=Brettler |editor2-first=Marc Zvi |chapter-url=https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409160917/https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |archive-date=9 April 2023 |url-status=live}}</ref>ប៉ុន្តែក្រុមអ្នកប្រវត្តិវិទូនិងបុរាណវិទ្យូបានយល់ស្របឯកភាពគ្នាថា ពិតជាមានវត្តមាន[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សាម៉ា)|នគរអ៊ីស្រាអែល]]ខាងជើងមួយមែននៅប្រមាណឆ្នាំ ៩០០ មុន គ.ស. ហើយនិង[[ព្រះរាជាណាចក្រយូដា|នគរយូដា]]មួយទៀតនៅប្រមាណឆ្នាំ ៨៥០ មុន គ.ស.។<ref name="Pitcher">[https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&pg=PA229 The Pitcher Is Broken: Memorial Essays for Gosta W. Ahlstrom, Steven W. Holloway, Lowell K. Handy, Continuum, 1 May 1995] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230409160404/https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&pg=PA229 |date=9 April 2023 }} ឃ្លាស្រង់៖ "For Israel, the description of the battle of Qarqar in the Kurkh Monolith of Shalmaneser III (mid-ninth century) and for Judah, a Tiglath-pileser III text mentioning (Jeho-) Ahaz of Judah (IIR67 = K. 3751), dated 734–733, are the earliest published to date."</ref> រដ្ឋនគរទាំងពីរបានវិវត្តក្លាយជាមហាអំណាចតំបន់ជាមួយនឹងរាជធានីនៅ[[សាម៉ារី (បុរីបុរាណ)|សាម៉ារី]] ហើយក្រោម[[រាជវង្សអូមរ៉ែដ]] រដ្ឋអំណាចនោះបានគ្រប់គ្រងតំបន់[[សាម៉ារី]] [[ហ្កាលីឡេ]] [[ជ្រលងហ្សកដានី]]លើ [[ទំនាបឆារ៉ន]] និងមួយផ្នែកធំនៃ[[ត្រង់ហ្សកដានី]]។<ref name=":04">{{Cite book |last=Finkelstein |first=Israel |title=The Forgotten Kingdom: the archaeology and history of Northern Israel |url=https://archive.org/details/forgottenkingdom0000fink |year=2013 |isbn=978-1-58983-911-3 |pages=[https://archive.org/details/forgottenkingdom0000fink/page/65 65]–66; 73; 74; 78; 87–94 |oclc=880456140}}</ref> នគរអ៊ីស្រាអែលត្រូវបាន[[ចក្រភពអាស៊ីរីថ្មី|អាណាចក្រអាស៊ីរីថ្មី]][[សាមេរីណា|ត្រួតត្រា]]ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ ៧០២ មុន គ.ស. រីឯនគរយូដាដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[យេរូសាឡឹម]]វិញត្រូវធ្លាក់ជារដ្ឋចំណុះរបស់អាណាចក្រអាស៊ីរី មុនពេលធ្លាក់ក្រោមនឹម[[ចក្រភពបាប៊ីឡូនថ្មី|អាណាចក្របាប៊ីឡូនថ្មី]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ៥៨៧/៦ មុន គ.ស. ពោលបន្ទាប់ពីកើត[[ការបះបោរនៅយូដាប្រឆាំងបាប៊ីឡូន|ការបះបោរនៅយូដា]] ស្ដេចបាប៊ីឡូនព្រះនាម[[ណាប៊ូកូដូណូស័រទី២]] បានលើកទ័ព[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹម (៥៨៧ ម.គ.)|ឡោមព័ទ្ធនិងកម្ទេចទីក្រុងយេរូសាឡឹម]] ក៏ដូចជាព្រះ[[ប្រាសាទសាឡូម៉ូន]]<ref>{{Cite journal |last=Lipschits |first=Oded |date=1999 |title=The History of the Benjamin Region under Babylonian Rule |url=https://archive.org/details/tel-aviv_1999_26_2/page/155 |journal=Tel Aviv |volume=26 |issue=2 |pages=155–190 |doi=10.1179/tav.1999.1999.2.155 |issn=0334-4355}}</ref> ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ ព្រះអង្គក៏បានរំលាយនគរយូដាចោល និង[[ការចាប់បង្ខាំងបាប៊ីឡូន|ចាប់និរទេសឥស្សរជនយូដាភាគច្រើនមកទឹកដីបាប៊ីឡូន]]ទៀតផង។<ref>{{cite journal |last=Wheeler |first=P. |date=2017 |title=Review of the book Song of Exile: The Enduring Mystery of Psalm 137, by David W. Stowe |journal=The Catholic Biblical Quarterly |volume=79 |issue=4 |pages=696–697 |doi=10.1353/cbq.2017.0092 |s2cid=171830838}}</ref> ===តន្តីបុរាណ=== {{Further|សម័យប្រាសាទទីពីរ}} [[File:Monnaie - Prutah, bronze, Jérusalem, Judée, Mattathias Antigonos - btv1b8480202s (1 of 2).jpg|thumb|upright=0.8|[[កាក់ប្រាក់ហាស្មូន]]ក្នុងរជ្ជកាលព្រះ[[អង់ធីហ្កូនទី២ មត្តាធីយ៉ា]] ដែលមានរូបរចនា[[មេណូរ៉ាប្រាសាទ|មេណូរ៉ា]]]] បន្ទាប់ពីបាន[[ការដួលរលំនៃបាប៊ីឡូន|គ្រប់គ្រងបាប៊ីឡូន]]នៅក្នុងឆ្នាំ៥៣៩​ មុន គ.ស. ព្រះ[[ស៊ីរូសមហារាជ]] ព្រះស្ថាបនិកនៃ[[ចក្រភពអាគែមេនិដ]]​ បានចេញ[[រាជបញ្ញត្តិព្រះស៊ីរូស|សេចក្ដីប្រកាសមួយ]]ដែលអនុញ្ញាតឱ្យជនជាតិយូដាដែលធ្លាប់ត្រូវបានបាប៊ីឡូននិរទេសនោះត្រឡប់ទៅមាតុភូមិពួកគេវិញ។<ref name="rennert">{{cite web |title=Second Temple Period (538 BCE to 70 CE) Persian Rule |url=http://www.biu.ac.il/js/rennert/history_4.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/19990116222939/http://www.biu.ac.il/js/rennert/history_4.html |archive-date=16 January 1999 |access-date=15 March 2014 |publisher=Biu.ac.il}}</ref> ព្រះ[[ប្រាសាទទីពីរ]]ត្រូវបានកសាងរួចរាល់នៅក្នុងប្រមាណឆ្នាំ៥២០ មុន គ.ស.។<ref name="rennert"/> ពួកអាគែមេនិដផងដែរបានគ្រប់គ្រងតំបន់នេះជាខេត្តមួយរបស់ខ្លួនដែលមានឈ្មោះថា [[យេហូដមេឌីណាតា]]។ រំលងមកដល់ក្នុងឆ្នាំ៣៣២ មុន គ.ស. ព្រះចៅ[[មហារាជអេឡិចសាន់ដឺ|អាឡិចសង់ដ៍មហារាជ]]បានដឹកនាំទ័ពត្រួតត្រាគ្រប់គ្រងតំបន់នេះក្នុងយុទ្ធនាការរបស់ព្រះអង្គ[[សង្គ្រាមនៃអាឡិចសាន់ដឺមហារាជ|ប្រឆាំងនឹងចក្រភពអាគែមេនិដ]]។ ក្រោយពីទ្រង់បានសោយទិវង្គតទៅ តំបន់នេះបានធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះនគរក្រិកបុរាណ ហើយក្រោមនឹមរបស់ពួកក្រិក វប្បធម៌ក្រិកនិងវប្បធម៌ក្នុងស្រុកបានប៉ះទង្គិចនឹងគ្នារហូតដល់ព្រះរាជាក្រិកព្រះនាម[[អង់ធីអូខូសទី៤]] បានចេញក្រឹត្យប្រកាសចាត់ទុកការគោរពទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណីជ្វីហ្វថាជាអំពើខុសនឹងច្បាប់ ហើយជាប្រតិកម្ម [[ការបះបោរម៉ាក្កាបេស៍]]ក៏បានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៦៧ មុន គ.ស.។ ការបះបោរនោះបានធ្វើឱ្យនឹមត្រួតត្រារបស់ក្រិកធ្លាក់ចុះទន់ខ្សោយរហូតដល់បានពួក[[រាជវង្សហាស្មូន|ហាស្មូន]]អាចទាមទារស្វ័យភាពមកបាននៅក្នុងឆ្នាំ១៤២/១៤១ មុន គ.ស. និងក្រោយបន្តិចមកក៏បានបង្កើត[[យូដាហាស្មូន|ព្រះនគរជ្វីហ្វដ៏ឯករាជ្យមួយ]]ផ្ទាល់ខ្លួន។ នៅក្នុងឆ្នាំ៦៧ មុន គ.ស. ពួកហាស្មូនក៏ត្រូវប្រឈមនឹង[[សង្គ្រាមស៊ីវិលហាស្មូន|ជម្លោះសង្គ្រាមផ្ទៃក្នុង]]មួយ ដោយបានបញ្ចប់វិញនៅក្នុងឆ្នាំ៦៣ មុន គ.ស. ពោលគឺនៅពេលដែល[[សាធារណរដ្ឋរ៉ូម|ពួករ៉ូម]]បានចូល[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹមឆ្នាំ​៦៣ ម.គ.|ឡោមព័ទ្ធក្រុងយេរូសាឡឹម]]។ [[File:Israel-2013-Aerial 21-Masada.jpg|thumb|upright=0.8|ទិដ្ឋភាពនៃបន្ទាយ[[ម៉ាសាដា]]បែរទៅ[[សមុទ្រមរណៈ]] វាត្រូវជាទីតាំងមួយដែល[[ការឡោមព័ទ្ធម៉ាសាដា|រ៉ូមបានឡោមព័ទ្ធ]]ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១ នៃ គ.ស.]] នៅក្នុងឆ្នាំ៣៧ មុន គ.ស. ព្រះ[[ហេរ៉ូដមហារាជ]]ត្រូវបានរ៉ូមចាត់តាំងឱ្យដឹកនាំតំបន់នេះក្នុងនាមជា[[រាជវង្សហេរ៉ូដ|សាមន្តរាជ]]ក្រោយពីចប់[[សង្គ្រាមរ៉ូម–ប៉ារ៍ធៀ]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ៦ គ.ស. តំបន់នេះក៏ត្រូវបានកាត់បញ្ចូលទៅជា[[យូដា (ខេត្តរ៉ូម)|ខេត្តមួយរបស់រ៉ូម]] ខណៈភាពតានតឹងនៅក្រោមនឹមត្រួតត្រារបស់រ៉ូមបាននាំឱ្យកើតផ្ទុះ[[សង្គ្រាមជ្វីហ្វ–រ៉ូម]]ជាច្រើនសារ និងបង្កជាវិនាសកម្មធ្ងន់ធ្ងរ។ ឧទាហរណ៍ដូចនៅក្នុង[[សង្គ្រាមជ្វីហ្វ–រ៉ូមលើកទីមួយ]] (គ.ស. ៦៦–៧៣) បានបង្ក​ឱ្យ[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹម (គ.ស. ៧០)|បុរីយេរូសាឡឹម និងប្រាសាទទីពីររងការបំផ្លិចបំផ្លាញខូចខាត]]ស្ទើរទាំងស្រុង ហើយមួយភាគធំនៃប្រជាជនក្នុងស្រុកត្រូវបានស្លាប់ដោយវេទនា ឬត្រូវភៀសខ្លួនរត់ចោលស្រុក។<ref name=":8">{{Cite book |last=Schwartz |first=Seth |url=https://books.google.com/books?id=Y6pkAwAAQBAJ&pg=PA85 |title=The ancient Jews from Alexander to Muhammad |date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-04127-1 |pages=85–86 |oclc=863044259 |access-date=15 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403134300/https://books.google.com/books?id=Y6pkAwAAQBAJ&pg=PA85 |archive-date=3 April 2024 |url-status=live}}</ref> ក្រុងយេរូសាឡឹមត្រូវបានកសាងឡើងវិញជាដែន[[អាណានិគម (រ៉ូម)|អាណានិគម]]របស់រ៉ូម ([[អែលីយ៉ាកាពីតូលីណា]]) រីឯខេត្តយូដាត្រូវបានប្ដូរឈ្មោះទៅជា [[ស៊ីរី-ប៉ាឡេស្ទីន]]។<ref name="Ariel Lewin p. 33">Ariel Lewin. ''[https://books.google.com/books?id=zlToSqE0k_cC&pg=PA33 The archaeology of Ancient Judea and Palestine]''. Getty Publications, 2005 p. 33. "It seems clear that by choosing a seemingly neutral name – one juxtaposing that of a neighbouring province with the revived name of an ancient geographical entity (Palestine), already known from the writings of Herodotus – Hadrian was intending to suppress any connection between the Jewish people and that land." {{ISBN|978-0-89236-800-6}}</ref> ជនជាតិជ្វីហ្វត្រូវបានអាជ្ញាធររ៉ូមបណ្ដេញចេញហាមមិនឱ្យរស់នៅក្នុងស្រុកតំបន់ជុំវិញក្រុងយេរូសាឡឹម<ref>Eusebius, ''Ecclesiastical History''. 4:6.3-4</ref> ប៉ុន្តែយ៉ាងណា សហគមន៍ជ្វីហ្វតូចមួយនៅតែមានវត្តមាននៅឯហ្កាលីឡេ។<ref>{{cite web |last=Lehmann |first=Clayton Miles |date=18 January 2007 |title=Palestine |url=http://www.usd.edu/erp/Palestine/palestin.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071110054258/http://www.usd.edu/erp/Palestine/palestin.htm |archive-date=10 November 2007 |access-date=15 September 2026 |website=Encyclopedia of the Roman Provinces |publisher=University of South Dakota}}</ref> ===ចុងបុរាណសម័យ និងមជ្ឈិមសម័យ=== {{Further|ប៉ាឡេស្ទីនប៊ីហ្សាស|ប៊ីឡាដអាល់ឆាម|ព្រះរាជាណាចក្រយេរូសាឡឹម}} [[File:Ruins of the Ancient Synagogue at Bar'am.jpg|thumb|[[ធម្មសាលាកហ្វារបារ៉ាម]]នៃសតវត្សរ៍ទី៣ នៅហ្កាលីឡេ]] ក្នុងកំឡុង[[ប៉ាឡេស្ទីនប៊ីហ្សាស|សម័យប៊ីហ្សង់តាំង]] [[គ្រិស្តសាសនាដើម|សាសនាគ្រិស្តដំបូង]]បានចូលជំនួសពួក[[សាសនានៅរ៉ូមបុរាណ|ពាហិរសាសនារ៉ូម]]នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៤ នៃ គ.ស. ដោយព្រះចៅ[[កុងស្តង់តាំងមហារាជ|កុងស្តង់តាំង]]បានផ្ដូរមកកាន់និងលើកកម្ពស់គ្រិស្តសាសនា ហើយព្រះចៅ[[ទីអូដូសទី១]] ក្រោយមកបានកំណត់គ្រិស្តសាសនាជាសាសនារបស់រដ្ឋ។ នីតិច្បាប់ជាច្រើនត្រូវបានអនុម័តឡើងដើម្បីរើសអើងប្រឆាំងនឹងជនជាតិជ្វីហ្វនិងសាសនាយូដា ហើយជនជាតិជ្វីហ្វវិញត្រូវបានធ្វើគេទុក្ខបុកម្នេញដោយទាំងស្ថាប័នសាសនា និងអាជ្ញាធររដ្ឋ។<ref name=":3">{{Cite book |last=הר |first=משה דוד |title=(ជាភាសាហេប្រឺ) ארץ-ישראל בשלהי העת העתיקה: מבואות ומחקרים |publisher=יד יצחק בן-צבי |year=2022 |isbn=978-965-217-444-4 |editor-link=Moshe David Herr |volume=1 |publication-place=ירושלים |pages=210–212 |chapter=היהודים בארץ-ישראל בימי האימפריה הרומית הנוצרית }}</ref> គិតមកដល់ពាក់កណ្ដាលសតវត្សរ៍ទី៥ ប្រជាជនរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគច្រើនជាគ្រិស្តសាសនិក។<ref>{{Cite journal |last=Bar |first=Doron |date=2003 |title=The Christianisation of Rural Palestine during Late Antiquity |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-ecclesiastical-history_2003-07_54_3/page/401 |journal=The Journal of Ecclesiastical History |volume=54 |issue=3 |pages=401–421 |doi=10.1017/s0022046903007309 |issn=0022-0469 }}</ref> មកដល់ចុងសតវត្សរ៍ទី៥ [[ការបះបោរសាម៉ារី]]បានផ្ទុះឡើង និងបានបន្តរហូតដល់ចុងសតវត្សរ៍ទី៦ ហើយជាលទ្ធផលបាននាំឱ្យចំនួនជនជាតិសាម៉ារីថយចុះជាខ្លាំង។<ref>{{cite book |last=Kohen |first=Elli |url=https://books.google.com/books?id=r-9qJRP20MIC&pg=PA26 |title=History of the Byzantine Jews: A Microcosmos in the Thousand Year Empire |publisher=University Press of America |year=2007 |isbn=978-0-7618-3623-0 |pages=26–31 |access-date=16 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219070638/https://books.google.com/books?id=r-9qJRP20MIC&pg=PA26#v=onepage&q&f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}</ref> ក្រុងយេរូសាឡឹមបានធ្លាក់ក្រោម[[ការសញ្ជ័យយេរូសាឡឹមដោយសាសាន|ការត្រួតត្រារបស់ពួកសាសាន]]មួយរយៈពេលខ្លី ខណៈជនជាតិជ្វីហ្វបាន[[ការបះបោរជ្វីហ្វប្រឆាំងអេរ៉ាក្លៀស|ងើបបះបោរប្រឆាំងនឹងអេរ៉ាក្លៀស]]នៅក្នុងឆ្នាំ៦១៤ មុនពេលតំបន់ទាំងមូលត្រូវបានអាណាចក្រប៊ីហ្សង់តាំង[[សង្គ្រាមប៊ីហ្សង់តាំង–សាសានឆ្នាំ៦០២–៦២៨|ចូលគ្រប់គ្រងវិញ]]នៅក្នុងឆ្នាំ៦២៨។<ref>{{cite web |title=Roman Palestine |url=https://www.britannica.com/place/Palestine/Roman-Palestine |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030111546/https://www.britannica.com/place/Palestine/Roman-Palestine |archive-date=30 October 2023 |access-date=16 September 2026 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref> នៅចន្លោះឆ្នាំ៦៣៤–៦៤១ [[កាលីបចក្ររ៉ាឝ៊ីឌូន]]បាន[[ការសញ្ជ័យស៊ីរីរបស់មូស្លីម|ត្រួតត្រាតំបន់ឡឺវ៉ង់]]។<ref name=":102">{{Cite journal |last1=לוי-רובין |first1=מילכה |last2=Levy-Rubin |first2=Milka |date=2006 |title=The Influence of the Muslim Conquest on the Settlement Pattern of Palestine during the Early Muslim Period / הכיבוש כמעצב מפת היישוב של ארץ-ישראל בתקופה המוסלמית הקדומה |journal=Cathedra: For the History of Eretz Israel and Its Yishuv / קתדרה: לתולדות ארץ ישראל ויישובה |issue=121 |pages=53–78 |issn=0334-4657 |jstor=23407269}}</ref><ref name=":Ellenblum20102">{{Cite book |last=Ellenblum |first=Ronnie |title=Frankish Rural Settlement in the Latin Kingdom of Jerusalem. |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-58534-0 |oclc=958547332 }}</ref> ព្រះកាលីផ្វ[[អូម៉ារ អិបិន អាល់ខាត្តាប]] (រ.ជ. ៦៣៤–៦៤៤) បានលើកបម្រាបបើកឱ្យជនជាតិជ្វីហ្វចូលក្រុងយេរូសាឡឹមវិញ និងព្រមទាំងអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេគោរពបូជាសាសនាខ្លួននៅទីនោះផងដែរ។<ref>{{cite book |last=Al-Fasi |first=D. |author-link=David ben Abraham al-Fasi |title=(ជាភាសាហេប្រឺ) The Hebrew-Arabic Dictionary of the Bible, Known as 'Kitāb Jāmiʿ al-Alfāẓ' (Agron) |date=1936 |publisher=Yale University Press |editor=Solomon L. Skoss |volume=1 |location=New Haven |page=xxxix–xl (Introduction) }}</ref> នៅរយៈពេលប្រាំមួយសតវត្សរ៍បន្ទាប់ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយ[[កាលីបចក្រឧមយ្យ៉ាដ]] [[កាលីបចក្រអាប្បាស៊ីដ|អាប្បាស៊ីដ]] និង[[កាលីបចក្រផ្វាទីមីដ|ផ្វាទីមីដ]] និងក្រោយមកទៀតក្រោមពួក[[រាជវង្សសិលជុក|សិលជុក]] និង[[រាជវង្សអាយ្យូប|អាយ្យូប]]។<ref name="MosheGil2">{{cite book |last=Gil |first=Moshe |title=A History of Palestine, 634–1099 |publisher=Cambridge University Press |year=1997 |isbn=978-0-521-59984-9}}</ref> ចំនួនប្រជាជនក្នុងស្រុកបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងគួរឱ្យកត់សម្គាល់នៅប៉ុន្មានសតវត្សរ៍បន្ទាប់ ដោយធ្លាក់ពីចំនួនប្រមាណ ១ លាននាក់កំឡុងសម័យរ៉ូមនិងប៊ីហ្សង់តាំងមកនៅជុំវិញ ៣០០,០០០ នាក់ក្នុង[[ចក្រភពអូតូម៉ង់|ដើមសម័យអូតូម៉ង់]] ខណៈតំបន់ទាំងមូលត្រូវឆ្លងកាត់[[អារ៉ាប់នីយកម្ម]] និង[[ឥស្លាមនីយកម្ម]]។<ref name="auto">{{cite book |last=Gil |first=Moshe |url=https://books.google.com/books?id=M0wUKoMJeccC&dq=history+of+palestine+two+people&pg=PR13 |title=A History of Palestine, 634–1099 |publisher=Cambridge University Press |year=1992 |isbn=978-0-521-59984-9 |page=14 |access-date=16 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240517102802/https://books.google.co.uk/books?hl=en&lr=&id=M0wUKoMJeccC&oi=fnd&pg=PR13&dq=history+of+palestine+two+people&ots=CMV1-8kJav&sig=C1Eh2oIUdicDWgg_Clo6yJgumUQ#v=onepage&q=history%20of%20palestine%20two%20people&f=false |archive-date=17 May 2024 |url-status=live}}</ref><ref name=":102" /><ref name=":Ellenblum20102" /> នៅចុងសតវត្សរ៍ទី១១ [[កាកបាទសង្គ្រាម|បូជនីយសឹក]]បានផ្ទុះឡើង គាំទ្រដោយព្រះ[[សម្ដេចប៉ាប]]ក្នុងគោលបំណងវាយដណ្ដើមយកយេរូសាឡឹមនិង[[ដែនដីវិសុទ្ធ]]ពីការត្រួតត្រារបស់មូស្លីម។ ពួកអាយ្យូបបានរុញពួកបូជនីយសឹកនោះចេញមុនពេលនឹមរបបមូស្លីមត្រូវបានស្ដារពេញលេញវិញក្រោម[[ស៊ុលតង់ចក្រម៉ាម្លុក|ព្រះស៊ុលតង់ម៉ាម្លុកនៃអេហ្ស៊ីប]]នៅក្នុងឆ្នាំ១២៩១។<ref name="GudrunKramer">{{cite book |last=Kramer |first=Gudrun |url=https://archive.org/details/historyofpalesti00krea/page/376 |title=A History of Palestine: From the Ottoman Conquest to the Founding of the State of Israel |publisher=Princeton University Press |year=2008 |isbn=978-0-691-11897-0 |page=[https://archive.org/details/historyofpalesti00krea/page/376 376]}}</ref> ===សម័យទំនើប និងកំណើតនៃលទ្ធិហ្ស៊ីអន=== {{Main|ប៉ាឡេស្ទីនអូតូម៉ង់|យេស៊ូហ្វចាស់|ហ្ស៊ីអននិយម}} [[File:Jews at Western Wall by Felix Bonfils, 1870s.jpg|thumb|ជនជាតិជ្វីហ្វនៅឯ[[ជញ្ជាំងខាងលិច]]ក្នុងកំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៨៧០ ដែលត្រូវជាទីកន្លែងដ៏វិសុទ្ធមួយក្នុង[[យូដាសាសនា]]]] នៅក្នុងឆ្នាំ១៥១៦ ចក្រភពអូតូម៉ង់បានចូលត្រួតត្រាតំបន់ទឹកដីនេះ និងបានកាត់វាចូលជាតំបន់រដ្ឋបាលរបស់ខ្លួនហៅថា [[ស៊ីរីអូតូម៉ង់]]។<ref name=":7">Joel Rappel, History of Eretz Israel from Prehistory up to 1882 (1980), vol. 2, p. 531. "In 1662 Sabbathai Sevi arrived to Jerusalem. It was the time when the Jewish settlements of Galilee were destroyed by the Druze: Tiberias was completely desolate and only a few of former Safed residents had returned...."</ref><ref name="auto" /> នៅក្រោមចក្រភពអូតូម៉ង់ តំបន់ឡឺវ៉ង់គឺមានលក្ខណៈជាតិសាសន៍ចម្រុះ ដោយសេរីភាពខាងសាសនាមានចំពោះ[[ប្រជាសៀវភៅ|គ្រិស្តបរិស័ទ មូស្លីម និងជ្វីហ្វ]]។<ref>Toby Green (2007). ''Inquisition; The Reign of Fear''. Macmillan Press {{ISBN|978-1-4050-8873-2}} pp. xv–xix.</ref> នៅក្រោមប្រព័ន្ធ[[មីល្យេត៍ (ចក្រភពអូតូម៉ង់)|មីល្យេត៍]]របស់អូតូម៉ង់ គ្រិស្តនិងយូដាសាសនិកត្រូវបានចាត់ទុកជា[[ឌីម្មី]] (ការពារ) ក្រោម[[ច្បាប់នៃចក្រភពអូតូម៉ង់|ច្បាប់អូតូម៉ង់]]ជាថ្នូរនឹងភក្ដីភាពចំពោះរដ្ឋ និងការបង់ពន្ធចូលក្នុងប្រព័ន្ធ[[ជីស្យ៉ា]]។<ref>{{Cite book |last=Kieser |first=Hans-Lukas |title=Turkey Beyond Nationalism: Towards Post-Nationalist Identities |url=https://archive.org/details/turkeybeyondnati0000unse |date=27 October 2006 |publisher=I.B.Tauris |isbn=978-0-85771-757-3}}</ref> [[File:THEODOR HERZL AT THE FIRST ZIONIST CONGRESS IN BASEL ON 25.8.1897. תאודור הרצל בקונגרס הציוני הראשון - 1897.8.25.jpg|thumb|[[សមាជហ្ស៊ីអនលើកទីមួយ]] (១៨៩៧) ដែលបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[បាសែល]] ប្រទេស[[ស្វីស]]]] ទស្សនគំនិតនៃ[[ការវិលត្រឡប់ទៅហ្ស៊ីអន]]វិញនៅតែជានិមិត្តរូបមួយនៅក្នុងជំនឿសាសនារបស់ជនជាតិជ្វីហ្វ ដោយវាបានសង្កត់ធ្ងន់ថា ការវិលត្រឡប់របស់ពួកគេគួរតែត្រូវបានកំណត់ដោយព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះទេវៈ ជាជាងសកម្មភាពរបស់មនុស្ស។ ចំនួនប្រជាជនជ្វីហ្វនៅប៉ាឡេស្ទីន ពោលចាប់តាំងពីសម័យកាលក្រោមចក្រភពអូតូម៉ង់រហូតដល់ចំណុចចាប់ផ្តើមនៃចលនាហ្ស៊ីអន គឺត្រូវបានគេសម្គាល់ហៅថា [[យេស៊ូហ្វចាស់]] ហើយពួកគេនេះដែរត្រូវជាជនជាតិភាគតិចក្នុងតំបន់ ខណៈចំនួនពួកគេតែងប្រែប្រួលឡើងចុះទៅតាមសម័យកាលនីមួយៗ។ នៅកំឡុងសតវត្សរ៍ទី១៦ សហគមន៍ជ្វីហ្វមានមូលដ្ឋានចាក់ឬសគល់ចម្បងនៅក្នុង[[បុរីវិសុទ្ធទាំងបួន|ទីក្រុងវិសុទ្ធទាំងបួន]]គឺ យេរូសាឡឹម [[ទីបេរីយ៉ាដ]] [[អ៊ីប្រុង]] និង[[សាហ្វេដ]]។ [[វិបត្តិអំណាចឌ្រុស (១៦៥៨–១៦៦៧)|ការបះបោរដោយជនជាតិឌ្រុស]]ប្រឆាំងនឹងអូតូម៉ង់ក្នុងឆ្នាំ១៦៦០ បានធ្វើឱ្យទីក្រុងសាហ្វេដ និងទីបេរីយ៉ាដរងការខូចខាតជាទម្ងន់។<ref name=":7"/> រលកជនជាតិជ្វីហ្វសម័យដែលបានធ្វើចំណាកស្រុកមកប៉ាឡេស្ទីនដំបូង ដែលគេនិយមស្គាល់ថា[[អាលីយ៉ាលើកទីមួយ]]នោះ បានចាប់ផ្ដើមនៅក្នុងឆ្នាំ១៨៨១ ដែលជាលទ្ធផលនៃ[[ប៉ូគ្រុម]]នៅអឺរ៉ុបខាងកើត (ហិង្សាប្រឆាំងសាសន៍ជ្វីហ្វ)។<ref>{{Cite book |last=Halpern |first=Ben |url=https://archive.org/details/zionismcreationn00halp |title=Zionism and the creation of a new society |publisher=Oxford University Press |others=Reinharz, Jehuda |year=1998 |isbn=978-0-585-18273-5 |pages=[https://archive.org/details/zionismcreationn00halp/page/n61 53]–54 |oclc=44960036 |url-access=limited}}</ref> គោលនយោបាយអរិសេមីតគួបផ្សំជាមួយប៉ូគ្រុមនិងគោលនយោបាយផ្សេងៗទៀតក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ីកាលសម័យនោះបានបង្ខំឱ្យជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណបីលាននាក់រត់ភៀសខ្លួនចេញនៅចន្លោះពីឆ្នាំ១៨៨២ ដល់ឆ្នាំ១៩១៤ ហើយក្នុងនោះមានតែ ១% ប៉ុណ្ណោះដែលបានរត់មកប៉ាឡេស្ទីន។ ម្យ៉ាងទៀត អ្នកដែលបានសម្រេចរត់មកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីននោះគឺច្រើនដោយសារជំនឿគំនិតនៃសិទ្ធិសម្រេចជោគវាសនាខ្លួនរបស់ពួកគេ ក៏ដូចជាអត្តសញ្ញាណនៃសាសន៍ជ្វីហ្វ ច្រើនជាជាងរត់គេចពីអំពើហិង្សា និងការរើសអើងនានាពីប៉ូគ្រុម។{{sfn |Avineri |2017}} ដំណាលគ្នានេះដែរ [[ហ្ស៊ីអននិយម|លទ្ធិហ្ស៊ីអន]]បានលេចឡើងជាចលនានយោបាយ ដោយមានគោលដៅបង្កើតមាតុភូមិជ្វីហ្វមួយនៅលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន។<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/social-sciences-and-humanities/zionism Zionism | Social Sciences and Humanities]</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ [[ភាសាហេប្រឺ]]ក៏ត្រូវបានគេចាប់ផ្ដើមសម្រង់ចងក្រងឡើងវិញជាភាសាសម័យថ្មីមួយផងដែរ ហើយបន្តិចម្តងៗ វាបានក្លាយជាភាសាចម្បងរបស់សហគមន៍ជ្វីហ្វនៅប៉ាឡេស្ទីន។<ref>[https://www.nationalgeographic.com/history/article/hebrew-wasnt-spoken-for-2000-years-heres-how-it-was-revived Hebrew wasn't spoken for 2,000 years. Here's how it was revived]</ref> [[អាលីយ៉ាលើកទីពីរ]] (១៩០៤–១៩១៤) បានកើតឡើងជាលទ្ធផលនៃ[[ប៉ូគ្រុមឈីស៊ីណូ]] ហើយជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណ ៤០,០០០ នាក់បានរត់មកជ្រកកោននៅប៉ាឡេស្ទីន យ៉ាងណា ពួកគេប្រមាណជិតពាក់កណ្ដាលបានចាកចេញវិញ។ អាលីយ៉ាលើកទីពីរនេះដែរបាននាំក្រុមពួកហ្ស៊ីអនសង្គមនិយមមកប៉ាឡេស្ទីន ដោយក្រុមនេះបានបង្កើតចលនា[[គីប៊ូតស៍]]ឡើងដោយផ្អែកលើគំនិតនៃការបង្កើតសេដ្ឋកិច្ចជ្វីហ្វដាច់ដោយឡែកមួយ ដែលពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើកម្លាំងពលកម្មរបស់ជាតិសាសន៍ជ្វីហ្វ។<ref>{{cite book |last1=Moris |first1=Beni |title=Righteous victims: a history of the Zionist-Arab conflict, 1881 – 2001 |url=https://archive.org/details/righteousvictims00morr_0 |date=2001 |publisher=Vintage Books |isbn=978-0-679-74475-7 |edition=1. Vintage Books |location=New York, NY |quote=Many of these newcomers possessed a mixture of socialist and nationalist values, and they eventually succeeded in setting up a separate Jewish economy, based wholly on Jewish labor.}}</ref> នៅប៉ុន្មានទសវត្សរ៍បន្ទាប់ ក្រុមមនុស្សមួយចំនួនពីអាលីយ៉ាលើកទីពីរក៏បានក្លាយជាមេដឹកនាំនៃសហគមន៍[[យេស៊ូហ្វ]] ដោយពួកនេះជឿថា សេដ្ឋកិច្ចរបស់និគមជនជ្វីហ្វមិនគួរខ្ចីពឹងផ្អែកលើកម្លាំងពលកម្មរបស់ជនជាតិអារ៉ាប់ឡើយ។ ទស្សនៈបែបនេះហើយដែលបានក្លាយជាប្រភពចម្បងនៃជម្លោះជាមួយប្រជាជនអារ៉ាប់ភាគច្រើនក្នុងស្រុក ហើយមនោគមវិជ្ជាជាតិនិយមថ្មីនេះដែរក៏បានក្លាយជាមនោគមវិជ្ជាចម្បងរបស់សហគមន៍យេស៊ូហ្វជំនួសឱ្យទស្សនៈសង្គមនិយមរបស់ខ្លួនពីមុន។<ref>{{cite book |last1=Moris |first1=Beni |title=Righteous victims: a history of the Zionist-Arab conflict, 1881 – 2001 |url=https://archive.org/details/righteousvictims00morr_0 |date=2001 |publisher=Vintage Books |isbn=978-0-679-74475-7 |edition=1. Vintage Books |location=New York, NY }}</ref> អ្នកអាលីយ៉ាទីពីរដំបូងឡើយមានបំណងគ្រាន់តែចង់បង្កើតតំណាំងលំនៅកសិកម្មសហគមន៍ជ្វីហ្វតែប៉ុណ្ណោះទេ​ តែយូរៗទៅក៏កើតមានគម្រោងចង់បង្កើតទីប្រជុំជនជ្វីហ្វដំបូងមួយនៅទីក្រុង[[តែលអាវីហ្វ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩០៩។ នៅកំឡុងសម័យនោះ កងជីវពលប្រដាប់អាវុធផ្ទាល់មួយរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វបានលេចខ្លួនឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩០៧ ដោយមានឈ្មោះថា[[បារហ្គីយ៉ូរ៉ា]]។ ពីរឆ្នាំក្រោយមក ក្រុម[[ហាស្យូម៊ែរ]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីជំនួសឱ្យបារហ្គីយ៉ូរ៉ា។<ref>'''Goldstein, Yossi.''' ''Bar Giora and Ha'S̄homer, 1907-1918''. Jerusalem, 1994.</ref> ===អាណត្តិភាពប៊្រិថេននៅប៉ាឡេស្ទីន=== {{Main|អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន}} ជាកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់លោក[[ហាអ៊ីម វ៉ៃស្មាំន]] ប៊្រិថេន​ (ចក្រភពអង់គ្លេស) ក៏បានសម្រេចគាំទ្រចលនាហ្ស៊ីអនតាមរយៈការចុះហត្ថលេខាលើ[[សេចក្តីប្រកាសបាល់ហ្វួរ]]ក្នុងឆ្នាំ១៩១៧<ref>{{Cite book |last=Gelvin |first=James |author-link=James L. Gelvin |url=https://books.google.com/books?id=wfIFVze1MqQC&pg=PA81 |title=The Israel-Palestine Conflict: One Hundred Years of War |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |isbn=978-0-521-85289-0 |edition=3 |access-date=27 September 2026 |orig-year=2002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231009012922/https://books.google.com/books?id=wfIFVze1MqQC&pg=PA81#v=onepage&q&f=false |archive-date=9 October 2023 |url-status=live}}</ref> ដែលបានថ្លែងពីសេចក្ដីប្តេជ្ញារបស់ប៊្រិថេនក្នុងការជួយគាំទ្របង្កើត[[មាតុភូមិសាសន៍ជ្វីហ្វ|ជាតិមាតុភូមិជ្វីហ្វ]]មួយនៅប៉ាឡេស្ទីន។<ref name="macintyre">{{cite news |last=Macintyre |first=Donald |date=26 May 2005 |title=The birth of modern Israel: A scrap of paper that changed history |url=http://maof.rjews.net/english/37-english/19351-the-birth-of-modern-israel-a-scrap-of-paper-that-changed-history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114031304/http://maof.rjews.net/english/37-english/19351-the-birth-of-modern-israel-a-scrap-of-paper-that-changed-history |archive-date=14 November 2012 |access-date=17 September 2026 |work=The Independent}}</ref> លោកវ៉ៃស្មាំនបានយល់ឃើញចំពោះសេចក្តីប្រកាសនោះថា រាល់កិច្ចចរចាទាំងឡាយស្ដីពីអនាគតស្រុកទេសជ្វីហ្វនឹងត្រូវធ្វើឡើងដោយផ្ទាល់រវាងតំណាងប៊្រិថេននិងជ្វីហ្វ ដោយមិនរាប់បញ្ចូលជាតិសាសន៍អារ៉ាប់ឡើយ។<ref name="Avi Shlaim">{{cite book |author=Avi Shlaim |title=The Iron Wall |publisher=W.W. Norton |year=2001 |isbn=978-0-393-32112-8 |chapter=PROLOGUE: THE ZIONIST FOUNDATIONS |access-date=17 September 2026 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=HBBbY9rMxSAC&pg=PA |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403134300/https://books.google.com/books?id=HBBbY9rMxSAC&pg=PA |archive-date=3 April 2024 |url-status=live}}</ref> [[File:Allenby Street.JPG|thumb|right|ទិដ្ឋភាពកំណាត់ផ្លូវមួយកន្លែងនៃទីក្រុងតែលអាវីហ្វក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០]] នៅដំណាច់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]] ពោលគឺនៅក្នុងឆ្នាំ១៩១៨ [[កងទាហានជ្វីហ្វ]]បានចូលរួមជួយកងកម្លាំងប៊្រិថេនក្នុង[[យុទ្ធនាការស៊ីណៃ និងប៉ាឡេស្ទីន|ការវាយសញ្ជ័យយកប៉ាឡេស្ទីន]]ពីចក្រភពអូតូម៉ង់។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩២០ តំបន់ទឹកដីនេះត្រូវបានកាត់ចែករវាងប៊្រិថេន និងបារាំងនៅក្រោម[[អាណត្តិភាពនៃអង្គការសង្គមប្រជាជាតិ|ប្រព័ន្ធអាណត្តិ]] ខណៈតំបន់ក្រោមរដ្ឋបាលប៊្រិថេន (រួមមានប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបច្ចុប្បន្ន) ត្រូវបានទទួលឈ្មោះថា [[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន]]។<ref name="GudrunKramer" /> រាល់កិច្ចសម្រេចទាំងឡាយដែលធ្វើឡើងដោយមហាអំណាចអឺរ៉ុបនៅមជ្ឈិមបូព៌ាគឺមិនបានឆ្លងកាត់ការពិគ្រោះជាមុនជាមួយប្រជាម្ចាស់ស្រុកឡើយ រហូតដល់មានផ្ទុះ[[កុបកម្មណេប៊ីមូសាឆ្នាំ១៩២០]] ឡើង ដែលជាការតវ៉ាពីប្រជាជនអារ៉ាប់ក្នុងស្រុកប្រឆាំងនឹងអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វនិងរបបអាណានិគមប្រ៊ិថេន ក៏ដូចជាស្ថាបនកម្មនៃ[[ហាហ្កាណា]]ជាកងជីវពលប្រដាប់អាវុធថ្មីជំនួសឱ្យហាស្យូម៊ែរ។<ref>{{harvnb|Scharfstein|1996|p=269}}. "During the First and Second Aliyot, there were many Arab attacks against Jewish settlements ... In 1920, Hashomer was disbanded and Haganah ("The Defense") was established."</ref> ដល់ដំណាក់កាលនេះ តំបន់ទាំងមូលគឺនៅតែមានប្រជាជនរស់នៅភាគច្រើនជាជនជាតិអារ៉ាប់និងមូស្លីម ខណៈជនជាតិជ្វីហ្វបានកើនឡើងដល់ ១១%<ref>{{cite book |last1=Shaw |first1=J. V. W. |url=http://www.palestine-studies.org/books.aspx?id=543&href=details |title=A Survey of Palestine: Prepared in December 1945 and January 1946 for the information of the Anglo-American Committee of Inquiry |publisher=Institute for Palestine Studies |year=1991 |isbn=978-0-88728-213-3 |edition=Reprint |volume=I |page=148 |chapter=Chapter VI: Population |oclc=311797790 |orig-date=1946 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827011258/http://www.palestine-studies.org/books.aspx?id=543&href=details |archive-date=27 August 2013}}</ref> ដោយលើសពីគ្រិស្តបរិស័ទអារ៉ាប់ទៅទៀត ដែលមានតែ ៩.៥% នៃប្រជាជនសរុបប៉ុណ្ណោះ។<ref>{{cite web |year=1937 |title=Report to the League of Nations on Palestine and Transjordan, 1937 |url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/7BDD2C11C15B54C2052565D10057251E |archive-url=https://web.archive.org/web/20130923061547/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/7BDD2C11C15B54C2052565D10057251E |archive-date=23 September 2013 |access-date=17 September 2026 |publisher=British Government}}</ref> [[អាលីយ៉ាលើកទីបី]] (១៩១៩–១៩២៣) និង[[អាលីយ៉ាលើកទីបួន|ទីបួន]] (១៩២៤–១៩២៩) បាននាំជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណ ១០០,០០០ នាក់បន្ថែមមកប៉ាឡេស្ទីន។ បន្ទាប់ពី[[កុបកម្មប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩២៩]] របាយការណ៍ស៊ើបអង្កេតរបស់[[ហូប ស៊ីមសុន]] (១៩៣០) បានកត់ត្រាទម្លាយថា ការទិញដីធ្លីដោយមូលនិធិជាតិជ្វីហ្វ និងអង្គការនិយមហ្ស៊ីអនផ្សេងទៀត បានធ្វើឱ្យប្រជាជនអារ៉ាប់ត្រូវបាត់បង់ដីធ្លីរស់នៅនិងប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិត ហើយជាលទ្ធផលបានបង្កើតនូវក្រុមមនុស្សដែលជាជនជាតិអារ៉ាប់មួយក្រុមដែលគ្មានដីធ្លីនិងអស់ឱកាសសេដ្ឋកិច្ច។<ref>{{Cite web |last=Database |first=E. C. F. |title=Hope Simpson Report (1930) |url=https://ecf.org.il/issues/issue/1461 |access-date=2026-09-17 |website=ecf.org.il }}</ref> [[ការឡើងកាន់អំណាចរបស់អាដុលហ្វ៍ ហ៊ីទ្លែរ|ការរាលដាលនៃលទ្ធិណាស៊ី]]នៅអឺរ៉ុបក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ បានបង្កឱ្យកើតមាន[[អាលីយ៉ាលើកទីប្រាំ]] ដែលបានពាំនាំជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណ ២៥០,០០០ នាក់បន្ថែមទៀត។ ជាប្រតិកម្មនឹងអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វលើកនេះ [[ការបះបោរអារ៉ាប់នៅប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៣៦–១៩៣៩|ការបះបោរដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ]]ដោយប្រជាជនអារ៉ាប់ក៏បានផ្ទុះឡើង (១៩៣៦–៣៩) ប៉ុន្តែត្រូវបានបង្ក្រាបទៅវិញដោយកងកម្លាំងសន្តិសុខប៊្រិថេន និងកងជីវពលហ្ស៊ីអន។ កងអង្គភាពសន្តិសុខប្រ៊ិថេននិងជ្វីហ្វប្រមាណរាប់រយនាក់ត្រូវបាត់បង់ជីវិតជាលទ្ធផល ខណៈបាតុករតវ៉ាអារ៉ាប់វិញមានចំនួនអ្នកស្លាប់រហូតដល់ទៅ ៥,០៣២ នាក់ឯណោះ។<ref>{{cite journal |last1=Hughes |first1=M |year=2009 |title=The banality of brutality: British armed forces and the repression of the Arab Revolt in Palestine, 1936–39 |url=http://v-scheiner.brunel.ac.uk/bitstream/2438/7251/4/The%20banality%20of%20brutality.pdf |journal=English Historical Review |volume=CXXIV |issue=507 |pages=314–354 |doi=10.1093/ehr/cep002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221163210/http://v-scheiner.brunel.ac.uk/bitstream/2438/7251/4/The%20banality%20of%20brutality.pdf |archive-date=21 February 2016}}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ ជនជាតិអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីនជាបុរសពេញវ័យប្រមាណ ១០ ភាគរយត្រូវបានសម្លាប់ រងរបួស ជាប់ពន្ធនាគារ ឬត្រូវនិរទេសខ្លួនចេញដោយបង្ខំ។<ref>Khalidi, Walid (1987). ''From Haven to Conquest: Readings in Zionism and the Palestine Problem Until 1948''. Institute for Palestine Studies. {{ISBN|978-0-88728-155-6}}</ref> [[File:"Jews and Arabs in Grim Struggle for Holy Land" article (1938).jpg|thumb|right|អត្ថបទក្នុងកាសែតសារព័ត៌មានស្ដីអំពីវិវាទជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់ក្នុងឆ្នាំ១៩៣៨]] ដើម្បីកាត់បន្ថយជម្លោះនៅប៉ាឡេស្ទីន ប៊្រិថេនក៏បានប្រកាសរឹតបន្តឹងអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វបន្ថែមមកប៉ាឡេស្ទីនតាមរយៈ[[លិខិតសឆ្នាំ១៩៣៩]]។ ដោយមានប្រទេសជាច្រើននៅជុំវិញពិភពលោកបានបដិសេធមិនទទួលយកជនភៀសសឹកជ្វីហ្វពី[[ការសម្លាប់រង្គាលជនជាតិយូដា|អូឡូកុស្ត]] ដូច្នេះ ចលនាសម្ងាត់មួយឈ្មោះថា [[អាលីយ៉ាប៊េត]] ក៏ត្រូវបានរៀបចំឡើងដើម្បីនាំយកជនជាតិជ្វីហ្វមកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន។ ក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] ដែនដីប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបាន[[អំណាចអ័ក្ស]][[ការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់អ៊ីតាលីលើអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីនកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ|ទម្លាក់គ្រាប់បែក]]លើជាញឹកញាប់ ដែលបាននាំឱ្យប្រជាជនក្នុងស្រុកទាំងជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់ស្លាប់បាត់បង់ជីវិតនិងរងរបួស។ នៅពេលសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ ប្រជាជនរស់នៅលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនប្រមាណ ៣១% នៃប្រជាជនសរុបគឺត្រូវជាជនជាតិជ្វីហ្វ។<ref>Government of Palestine, Department of Statistics, Village Statistics, 1945.</ref> បន្ទាប់ពីប៊្រិថេនបានរឹតបន្តឹងលំហូរអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វមកប៉ាឡេស្ទីន សាមីខ្លួនក៏ត្រូវប្រឈមនឹង[[កុបកម្មជ្វីហ្វនៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|កុបកម្មជ្វីហ្វ]]ចាប់ផ្ដើមពីឆ្នាំ១៩៤៤។ ក្រុមកងជីវពលហាហ្កាណាជ្វីហ្វបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងចលនាតស៊ូនោះដូចជា កិច្ចប្រឹងប្រែងពាំនាំជនអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វនិងអ្នករស់រានពីអូឡូកុស្តប្រមាណរាប់ម៉ឺននាក់តាមផ្លូវទឹកមកប៉ាឡេស្ទីន ដោយភាគច្រើនត្រូវបរាជ័យបន្ទាប់ពីកងកម្លាំងជើងទឹកប៊្រិថេនបានស្ទាក់ចាប់និងហាមឃាត់ រួចដាក់ឃុំខ្លួនពួកគេក្នុងនៅ[[ជំរុំឃុំឃាំងអាំតលីត|ជំរុំអាំតលីត]] និង[[ជំរុំឃុំឃាំងស៊ីប|ស៊ីប]]។<ref name="Golani2013">{{cite book |author=Motti Golani |url=https://books.google.com/books?id=Mp7BAgAAQBAJ&pg=PAPA130 |title=Palestine Between Politics and Terror, 1945–1947 |publisher=UPNE |year=2013 |isbn=978-1-61168-388-2 |page=130 |access-date=18 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219073858/https://books.google.com/books?id=Mp7BAgAAQBAJ&pg=PAPA130#v=onepage&q&f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី២២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៤៦ អង្គភាព[[អៀរហ្គូន]]របស់ហាហ្កាណាបានដាក់[[ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅសណ្ឋាគារឃីងដេវីដ|គ្រាប់បែកបំផ្ទុះទីស្នាក់ការរដ្ឋបាលប៊្រិថេនប៉ាឡេស្ទីន]]នៅអគារប៉ែកខាងត្បូងនៃសណ្ឋាគារឃីងដេវីដដោយបានឆក់យកជីវិតមនុស្សចំនួន ៩១ នាក់។<ref>{{bulleted list| |{{cite book |last=Smith |first=Paul J. |title=The Terrorism Ahead: Confronting Transnational Violence in the Twenty-First |url=https://archive.org/details/terrorismaheadco0000smit |date=2007 |publisher=M. E. Sharpe |page=[https://archive.org/details/terrorismaheadco0000smit/page/27 27]}} |{{cite book |last=Louis |first=William Roger |date=1986 |title=The British Empire in the Middle East, 1945–1951: Arab Nationalism, the United States, and Postwar Imperialism |publisher=Oxford University Press |page=430}} |{{cite book |last=Kushner |first=Harvey W. |date=2003 |title=Encyclopedia of Terrorism |url=https://archive.org/details/isbn_9780761924081 |publisher=SAGE Publications |page=[https://archive.org/details/isbn_9780761924081/page/181 181]}} }}</ref> គោលដៅនៃការវាយប្រហារភេរវកម្មនេះគឺដើម្បីកម្ទេចឯកសារភស្តុតាងរបស់ប្រ៊ិថេនដែលអះអាងថា[[ទីភ្ញាក់ងារជ្វីហ្វដើម្បីអ៊ីស្រាអែល|ទីភ្ញាក់ងារជ្វីហ្វ]]បានជាប់ពាក់ព័ន្ធក្នុងកុបកម្មហិង្សាប្រឆាំងនឹងរដ្ឋបាលប៊្រិថេននៅប៉ាឡេស្ទីន។<ref name="bethell">{{Cite book |last=Bethell |first=Nicholas |title=The Palestine Triangle |publisher=Andre Deutsch |year=1979}}</ref> យ៉ាងណា កុបកម្មជ្វីហ្វនោះបាននៅបន្តសកម្មពេញមួយឆ្នាំ១៩៤៦ និងឆ្នាំ១៩៤៧។ ទោះជាប្រ៊ិថេនបានខិតខំសម្របសម្រួលយ៉ាងណាជាមួយតំណាងជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់ ក៏ពួកគេនៅតែមិនព្រមរារេចុះចាញ់ ដោយខាងតំណាងជ្វីហ្វបានបដិសេដរាល់ដំណោះស្រាយណាដែលមិនមានរួមបញ្ចូលការបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វមួយ ហើយបានស្នើឱ្យបែងចែកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនទៅជារដ្ឋជ្វីហ្វនិងរដ្ឋអារ៉ាប់ ខណៈដែលភាគីអារ៉ាប់វិញនៅតែប្រកាន់ជំហរម៉ឺងម៉ាត់ថា ការបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វនៅលើផ្នែកណាមួយនៃទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនគឺជាការមិនអាចទទួលយកបានឡើយ ហើយដំណោះស្រាយតែមួយគត់គឺទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនគឺត្រូវតែស្ថិតនៅក្រោមរដ្ឋបាលអារ៉ាប់ជាដាច់ខាត។ នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៤៧ ពួកប៊្រិថេនបានបញ្ជូនបញ្ហាពាក់ព័ន្ធនឹងប៉ាឡេស្ទីនទៅកាន់[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ដែលទើបបានបង្កើតថ្មីថ្មោង។ នៅថ្ងៃទី១៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៧ [[មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានសម្រេចចិត្តបង្កើត[[គណៈកម្មាធិការពិសេសអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីប៉ាឡេស្ទីន|គណៈកម្មាធិការពិសេស]]មួយ "ដើម្បីរៀបចំ... របាយការណ៍ស្តីពីបញ្ហាប៉ាឡេស្ទីន"។<ref>{{cite web |date=15 May 1947 |title=A/RES/106 (S-1) |url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/F5A49E57095C35B685256BCF0075D9C2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120806072438/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/F5A49E57095C35B685256BCF0075D9C2 |archive-date=6 August 2012 |access-date=18 September 2026 |website=General Assembly resolution |publisher=United Nations}}</ref> របាយការណ៍របស់គណៈកម្មាធិការនោះបានស្នើចេញនូវផែនការមួយដោយលុបបំបាត់របបអាណត្តិភាពប្រ៊ិថេន និងជំនួសមកវិញនូវ "រដ្ឋអារ៉ាប់ឯករាជ្យមួយ រដ្ឋជ្វីហ្វឯករាជ្យមួយ និងទីក្រុងយេរូសាឡឹម [...] ដែលទីក្រុងនេះនឹងស្ថិតនៅក្រោមប្រព័ន្ធអាណាព្យាបាលអន្តរជាតិ"។<ref>{{cite web |date=20 April 1949 |title=Background Paper No. 47 (ST/DPI/SER.A/47) |url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/2248AF9A92B498718525694B007239C6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110103014616/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/2248AF9A92B498718525694B007239C6 |archive-date=3 January 2011 |access-date=18 September 2026 |publisher=United Nations}}</ref> ===សង្គ្រាមឆ្នាំ១៩៤៨ និងកំណើតរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល=== {{Further|សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨|ជម្លោះអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែល}} [[File:UN Palestine Partition Versions 1947.jpg|thumb|upright|[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|ផែនការបែងចែក]]ប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៧ ដោយអង្គការសហប្រជាជាតិរវាងអ៊ីស្រាអែលនិង[[រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន]]]] នៅថ្ងៃទី២៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៤៧ មហាសន្និបាត អ.ស.ប. បានអនុម័ត[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|សេចក្ដីសម្រេចលេខ ១៨១ (២)]] ដោយផ្អែកលើផែនការដែលខ្លួនបានស្នើនៅក្នុងរបាយការណ៍ចុះថ្ងៃទី៣ ខែកញ្ញា នោះ ពោលគឺបែងចែកទឹកដីភាគច្រើន (៥៥–៥៦%) ទៅឱ្យទីភ្នាក់ងារជ្វីហ្វ ដែលជាតំណាងទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការរបស់សហគមន៍ជ្វីហ្វ ថ្វីបើប្រជាជនជ្វីហ្វមានចំនួនត្រឹមប្រមាណមួយភាគបីនៃចំនួនប្រជាជនសរុបក្ដី (ហើយភាគច្រើនជាអ្នកទើបនឹងមកតាំងទីលំនៅថ្មីៗទៀត) ហើយពួកគេដែរបានកាន់កាប់ដីធ្លីត្រឹមតែប្រមាណ ៦–៧% ប៉ុណ្ណោះ។ នៅពេលនោះ ប្រជាជនអារ៉ាប់គឺជាក្រុមជនជាតិដែលមានចំនួនច្រើនជាងគេ និងកាន់កាប់ដីធ្លីប្រមាណ ២០% ខណៈដែលដីធ្លីនៅសល់ទាំងប៉ុន្មានត្រូវបានកាន់កាប់ដោយអាជ្ញាធរអាណត្តិភាព ឬម្ចាស់ដីជាជនបរទេស។ ថ្នាក់ដឹកនាំជ្វីហ្វបានយល់ព្រមទទួលយកផែនការនេះ ប៉ុន្តែថ្នាក់ដឹកនាំអារ៉ាប់បានបដិសេធវា។<ref>{{bulleted list| |Avneri, Aryeh L. (1984). ''The Claim of Dispossession: Jewish Land-Settlement and the Arabs, 1878–1948.'' Transaction Publishers. ISBN 978-0-87855-964-0. Retrieved 2 May 2009, p. 224. |Stein, Kenneth W. (1987) [Original in 1984]. The Land Question in Palestine, 1917–1939. University of North Carolina Press. ISBN 978-0-8078-4178-5. pp. 3–4, 247 |Nathan Thrall, [https://books.google.com/books?id=1oXZDAAAQBAJ&pg=PA227 ''The Only Language They Understand: Forcing Compromise in Israel and Palestine''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231219070639/https://books.google.com/books?id=1oXZDAAAQBAJ&pg=PA227#v=onepage&q&f=false |date=19 December 2023 }}, Henry Holt and Company 2017 {{isbn|978-1-627-79710-8}} pp. 41,227 n.9. |{{harvnb|Imseis|2021|pp=13–14}}: "As to territorial boundaries, under the plan the Jewish State was allotted approximately 57 per cent of the total area of Palestine even though the Jewish population comprised only 33 per cent of the country. In addition, according to British records relied upon by the ad hoc committee, the Jewish population possessed registered ownership of only 5.6 per cent of Palestine, and was eclipsed by the Arabs in land ownership in every one of Palestine's 16 sub-districts. Moreover, the quality of the land granted to the proposed Jewish state was highly skewed in its favour. UNSCOP reported that under its majority plan "[t]he Jews will have the more economically developed part of the country embracing practically the whole of the citrus-producing area"—Palestine's staple export crop—even though approximately half of the citrus-bearing land was owned by the Arabs. In addition, according to updated British records submitted to the ad hoc committee's two sub-committees, "of the irrigated, cultivable areas" of the country, 84 per cent would be in the Jewish State and 16 per cent would be in the Arab State"." |{{harvnb|Morris|2008|p=75}}: "The night of 29–30 November passed in the Yishuv's settlements in noisy public rejoicing. Most had sat glued to their radio sets broadcasting live from Flushing Meadow. A collective cry of joy went up when the two-thirds mark was achieved: a state had been sanctioned by the international community." }}</ref> [[សម្ព័ន្ធអារ៉ាប់]] និង[[គណៈកម្មាធិការជាន់ខ្ពស់អារ៉ាប់]]នៃប៉ាឡេស្ទីនបានឆ្លើយតបថា ផែនការបែងចែកទឹកដីនោះគឺបង្កើតឡើងដើម្បីតែបម្រើផលប្រយោជន៍ភាគីខាងអឺរ៉ុបប៉ុណ្ណោះ ជាជាងផលប្រយោជន៍របស់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនក្នុងស្រុក ហើយដាច់ខាត ពួកគេនឹងមិនទទួលស្គាល់វាឡើយ។<ref>{{harvnb|Imseis|2021|pp=14–15}}</ref> នៅថ្ងៃទី១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤៧ គណៈកម្មាធិការជាន់ខ្ពស់អារ៉ាប់បានប្រកាសធ្វើកូដកម្មរយៈពេលបីថ្ងៃ ហើយ[[កុបកម្មយេរូសាឡឹមឆ្នាំ១៩៤៧|កុបកម្មក៏បានផ្ទុះឡើងនៅក្រុងយេរូសាឡឹម]]<ref>{{cite book |last=Gelber |first=Yoav |title=Palestine 1948 |url=https://archive.org/details/palestine1948war0000gelb |publisher=Sussex Academic Press |year=2006 |isbn=978-1-902210-67-4 |page=[https://archive.org/details/palestine1948war0000gelb/page/17 17]}}</ref> ហើយក៏បន្តវិវត្តកើតជា[[សង្គ្រាមស៊ីវិលនៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៧–១៩៤៨|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]។ កងជីវពលនិងបាតុករអារ៉ាប់ត្រូវប្រឈមប៉ះគ្នានឹងកម្លាំងហាហ្កាណារបស់សហគមន៍ជ្វីហ្វ ហើយរំលងមកដល់ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤៨ ហាហ្កាណាក៏បានសម្រេចប្ដូរយុទ្ធសាស្ត្រមកប្រយុទ្ធវាយបកវិញ ហើយ[[ការសម្លាប់រង្គាលឌែរយ៉ាស្សីន|ហេតុការណ៍សម្លាប់រង្គាលនៅភូមិឌែរយ៉ាស្សីន]]ក៏បានកើតឡើងនៅថ្ងៃទី៩ ខែមេសា ដែលនាំឱ្យអ្នកភូមិប្រមាណជាង ១០០ នាក់ត្រូវបាត់បង់ជីវិតដោយក្នុងនោះមានទាំងស្ត្រីនិងកុមារផងដែរ។<ref>{{cite book |last=Tal |first=David |title=War in Palestine, 1948: Israeli and Arab Strategy and Diplomacy |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-0-7146-5275-7 |page=471}}</ref> [[File:Declaration of State of Israel 1948.jpg|thumb|right|លោក[[ដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន]]កំពុងឈរប្រកាសពី[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ស្ថាបនកម្មនៃរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល]]នៅថ្ងៃទី១៤​ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨]] នៅថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨ មួយថ្ងៃមុនពេលអាណត្តិភាពប៊្រិថេននៅប៉ាឡេស្ទីនបានផុតកំណត់ លោក[[ដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន]] ប្រមុខនៃទីភ្ញាក់ងារជ្វីហ្វ បានប្រកាសពី "[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ស្ថាបនកម្មនៃរដ្ឋជ្វីហ្វក្នុងរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល]]"។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ កងទាហាននៃប្រទេសអារ៉ាប់ចំនួនបួនរួមមាន អេហ្ស៊ីប ស៊ីរី ត្រង់ហ្សកដានី និងអ៊ីរ៉ាក់ បានរួមគ្នាវាយលុកចូលទឹកដីអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន ដែលនាំឱ្យផ្ទុះ[[សង្គ្រាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៤៨]] ឡើង។{{sfn |Ben-Sasson |1985 |p=1058}} គោលបំណងនៃការឈ្លានពាននេះគឺដើម្បីបញ្ឈប់ហាមឃាត់ដំណើរបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វ<ref>{{cite book |author=David Tal |url=https://books.google.com/books?id=Vs2PAgAAQBAJ&pg=PAPR4 |title=War in Palestine, 1948: Israeli and Arab Strategy and Diplomacy |publisher=Routledge |year=2004 |isbn=978-1-135-77513-1 |page=469 |quote=some of the Arab armies invaded Palestine in order to prevent the establishment of a Jewish state, Transjordan... |access-date=22 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219070640/https://books.google.com/books?id=Vs2PAgAAQBAJ&pg=PAPR4#v=onepage&q&f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}</ref> ខណៈសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់បានថ្លែងថាវាគឺដើម្បីស្ដារសណ្ដាប់ធ្នាប់ និងទប់ស្កាត់ការបង្ហូរឈាមគ្នាតទៀត។<ref name="cablegram">{{cite web |date=9 September 2002 |title=PDF copy of Cablegram from the Secretary-General of the League of Arab States to the Secretary-General of the United Nations: S/745: 15 May 1948 |url=https://undocs.org/S/745 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112030519/https://undocs.org/S/745 |archive-date=12 November 2020 |access-date=22 September 2026 |publisher=un.org}}</ref> មួយឆ្នាំក្រោយ [[កិច្ចព្រមព្រៀងយុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩|បទឈប់បាញ់មួយ]]ត្រូវបានប្រកាស ហើយព្រំដែនបណ្ដោះអាសន្នដែលគេនិយមស្គាល់ថា[[ខ្សែបៃតង (អ៊ីស្រាអែល)|ខ្សែបៃតង]]ត្រូវបានគូសឡើង។ ប្រទេសហ្សកដានីបាន[[ការកាត់យកវ៉េសប៊ែងដោយហ្សកដានី|កាត់យក]][[វ៉េសប៊ែង]]ដោយក្នុងនោះរួមមាន[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]]ផងដែរ ខណៈប្រទេសអេហ្ស៊ីបបាន[[ការត្រួតត្រាដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយសាធារណរដ្ឋអារ៉ាប់រួម|ត្រួតត្រា]][[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]]។ ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនជាង ៧០០,០០០ នាក់ត្រូវបង្ខំចិត្តរត់ភៀសខ្លួន ឬត្រូវបណ្ដេញចេញដោយបង្ខំពីសំណាក់[[អំពើហិង្សានយោបាយហ្ស៊ីអន|កងជីវពលជ្វីហ្វ]]និង[[កងកម្លាំងការពារជាតិអ៊ីស្រាអែល|យោធាអ៊ីស្រាអែល]] ដោយហេតុការណ៍នេះក្រោយមកត្រូវបានគេនិយមស្គាល់ថា [[ណាក់បា]] ('ហាយនភាព')។<ref>{{cite book |last=Morris |first=Benny |author-link=Benny Morris |title=The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited |url=https://archive.org/details/birthofpalestini0000morr_e6e3 |publisher=Cambridge University Press |year=2004 |isbn=978-0-521-00967-6 |page=[https://archive.org/details/birthofpalestini0000morr_e6e3/page/602 602]}}</ref> ប្រជាជនអារ៉ាប់មួយចំនួនប្រមាណ ១៥៦,០០០ នាក់បានបន្តស៊ូរស់នៅក្រោមអ៊ីស្រាអែល ហើយពួកគេក៏ត្រូវក្លាយជា[[ជនជាតិអារ៉ាប់នៃអ៊ីស្រាអែល|ជនជាតិអារ៉ាប់សញ្ជាតិអ៊ីស្រាអែល]]។<ref name=":2">{{cite web |title=עיצוב יחסי יהודים – ערבים בעשור הראשון |url=https://lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=13336 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221008065301/https://lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=13336 |archive-date=8 October 2022 |access-date=22 September 2026 |website=lib.cet.ac.il}}</ref> [[File:Raising the Ink Flag at Umm Rashrash (Eilat) (3x4).jpg|thumb|right|ការលើក[[ទង់ជ័យទឹកខ្មៅ]]នៅថ្ងៃទី១០ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៩ ដែលបញ្ជាក់ការបិទបញ្ចប់សង្គ្រាមឆ្នាំ១៩៤៨]] ដោយអាស្រ័យតាម[[សេចក្ដីសម្រេចមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ២៧៣]] ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជារដ្ឋសមាជិកផ្លូវការនៃអង្គការសហប្រជាជាតិនៅថ្ងៃទី១១ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៩។ នៅដើមឆ្នាំដំបូងៗ [[នយោបាយនៅអ៊ីស្រាអែល|នយោបាយរបស់រដ្ឋ]]នេះច្រើនស្ថិតក្រោមចលនា[[ពលកម្មហ្ស៊ីអននិយម|ពលកម្មហ្ស៊ីអន]]ដែលដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន។<ref>{{Cite book |last=Lewis |first=Mark A. |url=https://www.loc.gov/resource/gdcmassbookdig.israelcountrystu00metz_0/ |title=Israel: A Country Study |date=1990 |publisher=Federal Research Division, Library of Congress |editor-last=Metz |editor-first=Helen Chapin |edition=3rd |location=Washington, D.C. |pages=28–29 |chapter=Labor Zionism}}</ref> នៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៤០ និងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០ អ៊ីស្រាអែលបានអនុវត្តគោលនយោបាយអន្តោប្រវេសន៍តាម[[ផែនការមួយលាននាក់]]របស់ខ្លួន ពោលគឺការអំពាវនាវកៀរគរជនជាតិជ្វីហ្វខាងក្រៅឱ្យផ្លាស់មករស់នៅក្នុងអ៊ីស្រាអែល។<ref>{{cite book |last=Shulewitz |first=Malka Hillel |title=The Forgotten Millions: The Modern Jewish Exodus from Arab Lands |url=https://archive.org/details/forgottenmillion0000unse |publisher=Continuum |year=2001 |isbn=978-0-8264-4764-7}}</ref> លំហូរ[[អាលីយ៉ា#ភាពជារដ្ឋដំបូងៗ (១៩៤៨–១៩៦០)|អ្នករស់រានរួចជីវិតពីអូឡូកុស្ត]] ក៏ដូចជាជនជាតិជ្វីហ្វពីបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់និងមូស្លីមដទៃមកអ៊ីស្រាអែលបានបង្កើនចំនួនប្រជាជនជ្វីហ្វពី ៧០០,០០០ ទៅ ១,៤០០,០០០ នាក់ ហើយគិតមកត្រឹមឆ្នាំ១៩៥៨ ចំនួនប្រជាជនសរុបបានកើនដល់ពីរលាននាក់។<ref>{{cite web |date=2016 |title=Population, by Religion |url=http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_02&CYear=2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918223343/http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_02&CYear=2016 |archive-date=18 September 2016 |access-date=22 September 2026 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics}}</ref> នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៤៨ និងឆ្នាំ១៩៧០ ជនភៀសខ្លួនជ្វីហ្វប្រមាណ ១,១៥០,០០០ នាក់បានផ្លាស់មករស់នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល។<ref>{{cite book |last=Bard |first=Mitchell |title=The Founding of the State of Israel |publisher=Greenhaven Press |year=2003 |page=15}}</ref> ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនបន្ថែមត្រូវបាន[[ការបណ្ដេញជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៩–១៩៥៦|បណ្ដេញចេញ]]បន្តកន្ទុយគ្នាក្រោយរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលត្រូវបានបង្កើត ហើយក្នុងកំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០ យុទ្ធជនប៉ាឡេស្ទីនបានបើកការវាយលុកជារឿយៗលើរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល ដោយភាគច្រើនចេញពីតំបន់ហ្កាហ្សា ហើយតែងសម្ដៅលើប្រជាជនស៊ីវិលអ៊ីស្រាអែល។<ref>{{cite book |author=Kameel B. Nasr |url={{Google books|QRXURzwdXS4C|page=PA40|keywords=|text=|plainurl=yes}} |title=Arab and Israeli Terrorism: The Causes and Effects of Political Violence, 1936–1993 |publisher=McFarland |year=1996 |isbn=978-0-7864-3105-2 |pages=40– |quote=Fedayeen to attack...almost always against civilians}}</ref> ការបិទច្រក[[ព្រែកជីកស៊ុយអេ]]និង[[ច្រកទីរ៉ង់]]មិនឱ្យនាវាអ៊ីស្រាអែលឆ្លងកាត់ ក៏ដូចជាកំណើននៃការវាយលុកពីយុទ្ធជនប៉ាឡេស្ទីន​ អ៊ីស្រាអែលក៏បានសម្រេចចិត្តវាយប្រឆាំងនឹងប្រទេសអេហ្ស៊ីប។<ref>{{cite book |author=Alan Dowty |url=https://books.google.com/books?id=9iFxq6NPPgEC&pg=PAPA102 |title=Israel/Palestine |publisher=Polity |year=2005 |isbn=978-0-7456-3202-5 |pages=102– |access-date=22 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219071150/https://books.google.com/books?id=9iFxq6NPPgEC&pg=PAPA102#v=onepage&q&f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}</ref> អ៊ីស្រាអែលបានចូលរួមក្នុង[[ពិធីសារសេវ៉្រ|សម្ព័ន្ធភាពសម្ងាត់]]មួយជាងមួយបារាំង និងសហរាជាណាចក្រដើម្បីវាយសន្ធប់គ្រប់គ្រង[[ឧបទ្វីបស៊ីណៃ]] ដែលគេតែងស្គាល់ថា [[វិបត្តិស៊ុយអេ]] នោះឯង។<ref>{{cite web |last=Schoenherr |first=Steven |date=15 December 2005 |title=The Suez Crisis |url=http://sunnycv.com/steve/20th/suez.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140430091614/http://sunnycv.com/steve/20th/suez.html |archive-date=30 April 2014 |access-date=22 September 2026}}</ref> យ៉ាងណា កម្លាំងទ័ពនៃសម្ព័ន្ធភាពនោះត្រូវបង្ខំឱ្យដកចេញវិញក្រោយរងសម្ពាធពីអង្គការសហប្រជាជាតិ និងដើម្បីជាថ្នូរនឹងការផ្ដល់សិទ្ធិចេញចូលនាវាចរណ៍អ៊ីស្រាអែលនៅស៊ុយអេ។ នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ ភាពតានតឹងរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងអារ៉ាប់បានកើនឡើង ពិសេសទាក់ទងនឹង[[សង្គ្រាមដើម្បីទឹក|ធនធានទឹក]]ក្នុងតំបន់និងការគំរាមកំហែងផ្ទួនៗគ្នាពីថ្នាក់ដឹកនាំអេហ្ស៊ីប<ref>"The Politics of Miscalculation in the Middle East", by Richard B. Parker (1993 Indiana University Press) p. 38</ref> ហើយមកដល់ឆ្នាំ១៩៦៦ ការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធគ្នាតូចៗក៏បានផ្ទុះឡើង។ នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៦៧ អេហ្ស៊ីបបានប្រមូលទាហានមកផ្ដុំឈរជើងនៅក្បែរព្រំដែនជាមួយអ៊ីស្រាអែល បណ្ដេញ[[កងកម្លាំងអាសន្នអង្គការសហប្រជាជាតិ|កម្លាំងរក្សាសន្តិភាព អ.ស.ប.]] ដែលមានវត្តមានឈរជើងនៅស៊ីណៃតាំងឆ្នាំ១៩៥៧ ចេញ និងរឹបអូសសិទ្ធិឆ្លងសមុទ្រក្រហមរបស់អ៊ីស្រាអែល។<ref>John Quigley, [https://books.google.com/books?id=0zEi3qGWLFIC&pg=PA32 ''The Six-Day War and Israeli Self-Defense: Questioning the Legal Basis for Preventive War''], Cambridge University Press, 2013, p. 32.</ref> ដំណាលគ្នានេះ បណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់នៅជុំវិញក៏ចាប់ផ្ដើមកំណែនទ័ពដូចគ្នា ហើយជាលទ្ធផល អ៊ីស្រាអែលក៏បានចោទថាវាជាអំពើសឹករួចសាមីខ្លួនក៏បានបើកការវាយប្រហារមុនទៅលើអេហ្ស៊ីបនៅក្នុងខែមិថុនា ([[ប្រតិបត្តិការផ្តោត]]) រីឯប្រទេសហ្សកដានី ស៊ីរី និងអ៊ីរ៉ាក់ក៏បានវាយអ៊ីស្រាអែលតាមក្រោយភ្លាមៗ។ ជម្លោះនេះត្រូវបានគេហៅថា [[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]] ហើយជាលទ្ធផល អ៊ីស្រាអែលបានវាយយកនិងត្រួតត្រាតំបន់វ៉េសប៊ែងពីប្រទេសហ្សកដានី ហ្កាហ្សានិងស៊ីណៃពីអេហ្ស៊ីប និងកំពូលហ្កូឡានពីស៊ីរី។<ref>{{harvnb|Smith|2006|p=126}}. "Nasser, the Egyptian president, decided to mass troops in the Sinai{{nbsp}}... ''casus belli'' by Israel."</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ កងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលបាន[[ណាក់សា|បណ្ដេញប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន]]ប្រហែល ៣០០,០០០ នាក់បន្ថែមចេញពីវ៉េសប៊ែងនិងហ្កាហ្សាទៀតផង ខណៈយេរូសាឡឹមខាងកើតត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងផ្នែករបស់អ៊ីស្រាអែល។ ខ្សែបៃតងកាលឆ្នាំ១៩៤៩ ក៏បានក្លាយជាព្រំប្រទល់រដ្ឋបាលរវាងអ៊ីស្រាអែល និង[[ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា|ទឹកដីទាំងប៉ុន្មាន]]ដែលខ្លួនទើបបានកាន់កាប់។{{sfn |Shlay |Rosen |2010 |pp=362–363}} [[File:Six Day War Territories.svg|thumb|ទឹកដីកាន់កាប់ដោយអ៊ីស្រាអែល៖ {{legend|#ffffd0|នៅមុន[[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]]}} {{legend|#f7d3aa|ក្រោយសង្គ្រាម}} [[ឧបទ្វីបស៊ីណៃ]]ត្រូវបានប្រគល់ទៅឱ្យអេហ្ស៊ីបវិញក្នុងឆ្នាំ១៩៨២។]] មិនយូរប៉ុន្មានក្រោយបញ្ចប់សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ ជម្លោះថ្មីមួយទៀតក៏បានកើតឡើង ([[សង្គ្រាមសង្កៀត]], ១៩៦៧–១៩៧០) រវាងអ៊ីស្រាអែលនិងរដ្ឋអារ៉ាប់ ក៏ដូចជាក្រុមប្រដាប់អាវុធថ្មីដែលបានបង្កើតឡើងតាំងឆ្នាំ១៩៦៤ ឈ្មោះថា [[អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]] (អ.រ.ប.) ដែលក្រុមនេះបានប្ដេជ្ញានឹង "តស៊ូប្រយុទ្ធដើម្បីរំដោះជាតិមាតុភូមិ" ទាល់តែបាន។<ref>{{cite news |last=Bennet |first=James |date=13 March 2005 |title=The Interregnum |url=https://www.nytimes.com/2005/03/13/magazine/13PALESTINIANS.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090416021652/http://www.nytimes.com/2005/03/13/magazine/13PALESTINIANS.html |archive-date=16 April 2009 |access-date=23 September 2026 |work=The New York Times Magazine}}</ref> នៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ និងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០ [[អំពើហិង្សានយោបាយប៉ាឡេស្ទីន|ក្រុមអង្គការប៉ាឡេស្ទីនបានធ្វើការវាយប្រហារ]]ទៅលើប្រជាជនអ៊ីស្រាអែល ក៏ដូចជាជនជាតិជ្វីហ្វឯទៀតនៅទូទាំងសកលលោក<ref>{{cite news |last1=Andrews |first1=Edmund |last2=Kifner |first2=John |author-link2=John Kifner |date=27 January 2008 |title=George Habash, Palestinian Terrorism Tactician, Dies at 82 |url=https://www.nytimes.com/2008/01/27/world/middleeast/27habash.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130313121747/http://www.nytimes.com/2008/01/27/world/middleeast/27habash.html |archive-date=13 March 2013 |access-date=23 September 2026 |newspaper=The New York Times}}</ref> ឧទាហរណ៍ដូចជា[[ការសម្លាប់រង្គាលនៅមុយនិច|ការសម្លាប់ក្រុមអត្តពលិកអ៊ីស្រាអែល]]ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍[[កីឡាអូឡាំពិករដូវក្ដៅឆ្នាំ១៩៧២]] នៅទីក្រុងមុយនិចជាដើម។ នៅថ្ងៃទី៦ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៣ កងទ័ពអេហ្ស៊ីបនិងស៊ីរីបានបើក[[ប្រតិបត្តិការបាដ្រ|ការវាយប្រហារដោយភ្ញាក់ផ្អើលមួយ]]ទៅលើកងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលនៅឧបទ្វីបស៊ីណៃនិងតំបន់ខ្ពង់រាបហ្កូឡាន ដែលនាំឱ្យផ្ទុះ[[សង្គ្រាមយមគីបពួរ]]ឡើង។ សង្គ្រាមនេះបានបញ្ចប់នៅថ្ងៃទី២៥ ខែតុលា បន្ទាប់ពីអ៊ីស្រាអែលបានវាយរុញច្រានកងកម្លាំងអេហ្ស៊ីបនិងស៊ីរីចេញពីទឹកដីខ្លួនត្រួតត្រាវិញបាន តែត្រូវបាត់បង់ចំនួនទ័ពច្រើន។<ref>{{cite news |date=6 October 1973 |title=1973: Arab states attack Israeli forces |url=https://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/6/newsid_2514000/2514317.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302064003/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/6/newsid_2514000/2514317.stm |archive-date=2 March 2026 |access-date=23 September 2026 |work=On This Day |publisher=BBC News}}</ref> ក្រោយសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ [[គណៈកម្មការអាក្រាណាត់|ការស៊ើបអង្កេតផ្ទៃក្នុងមួយ]]ត្រូវបានធ្វើឡើង ហើយជាលទ្ធផលបានកំណត់ថារដ្ឋាភិបាលគឺមិនមែនជាអ្នកត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះការបរាជ័យនានានៅមុន និងកំឡុងពេលសង្គ្រាមនោះឡើយ ប៉ុន្តែដោយសារកំហឹងសាធារណជននៅពុះកញ្ជ្រោល ដូច្នេះ លោកស្រីនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ហ្គោលដា មិអៀ]]ក៏ត្រូវបង្ខំចិត្តលាលែងពីតំណែង។<ref>{{cite web |year=2008 |title=Agranat Commission |url=https://www.knesset.gov.il/lexicon/eng/agranat_eng.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101229175926/http://knesset.gov.il/lexicon/eng/agranat_eng.htm |archive-date=29 December 2010 |access-date=23 September 2026 |publisher=Knesset}}</ref> [[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិអ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៧៧|ការបោះឆ្នោតសភាឃ្នេសេតឆ្នាំ១៩៧៧]] គឺជាចំណុចរបត់ដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនយោបាយអ៊ីស្រាអែល ពោលគឺនៅពេលដែលគណបក្សស្ដាំនិយម[[លីគុដ]]ដឹកនាំដោយលោក[[មេណាកហ៊ែម ប៊ិហ្គីន]]បានផ្ដួល[[គណបក្សពលកម្មអ៊ីស្រាអែល|គណបក្សពលកម្ម]]ដើម្បីក្ដោបអំណាចរដ្ឋាភិបាល។ នៅឆ្នាំបន្ទាប់ ប្រធានាធិបតីអេហ្ស៊ីប លោក[[អាន់វ៉ា សាដាត់]]បានធ្វើដំណើរមកប្រទេសអ៊ីស្រាអែល និងបានថ្លែងសុន្ទរកថាទៅកាន់[[ឃ្នេសេត]] ដោយលោកបានក្លាយខ្លួនជាប្រមុខនៃបណ្ដារដ្ឋអារ៉ាប់ដំបូងគេបង្អស់ដែលបានទទួលស្គាល់ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល។{{sfn |Bregman |2002 |pp=171–174}} សាដាត់ និងប៊ិហ្គីនបានចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងកាំដេវីដ]] (១៩៧៨) និង[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអ៊ីស្រាអែល–អេហ្ស៊ីប]] ជាថ្នូរនឹងការដកទ័ពពីឧបទ្វីបស៊ីណៃដោយអ៊ីស្រាអែល និងការចូលចរចាជុំវិញស្វ័យភាពប៉ាឡេស្ទីននៅវ៉េសប៊ែងនិងហ្កាហ្សា។{{sfn |Bregman |2002 |pp=186–187}} ក្រោយរងការលុកលុយពី អ.រ.ប. នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៨ អ៊ីស្រាអែលក៏បានបើក[[ជម្លោះលីបង់ខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៧៨|ការឈ្លានពាន]]ចូលភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសលីបង់ដើម្បីកម្ទេចមូលដ្ឋាន អ.រ.ប.។ [[ច្បាប់យេរូសាឡឹម]]ឆ្នាំ១៩៨០ ត្រូវបានគេយល់ឃើញថាជាការកាត់បញ្ចូលក្រុងយេរូសាឡឹមទាំងមូលទៅក្នុងទឹកដីអ៊ីស្រាអែលតាមផ្លូវច្បាប់ ហើយបានបង្កជាការជជែកវែកញែកដេញដោលជាថ្មីលើឆាកអន្តរជាតិជុំវិញស្ថានការណ៍របស់ទីក្រុងនេះ។ រហូតមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ មិនមានច្បាប់ណាមួយរបស់អ៊ីស្រាអែលដែលបានកំណត់ទម្រង់ទឹកដីរបស់ខ្លួនបានច្បាស់លាស់ឡើយ ហើយក៏មិនមានច្បាប់ណាមួយដែលបានចែងជាក់លាក់អំពីការបញ្ចូលតំបន់យេរូសាឡឹមខាងកើតទៅក្នុងទឹកដីខ្លួននោះដែរ។<ref>{{cite journal |last=Lustick |first=Ian |year=1997 |title=Has Israel Annexed East Jerusalem? |url=https://www.sas.upenn.edu/polisci/sites/www.sas.upenn.edu.polisci/files/Lustick_Has%20Israel%20Annexed%20Jerusalem_1997.pdf |journal=Middle East Policy |volume=V |issue=1 |pages=34–45 |doi=10.1111/j.1475-4967.1997.tb00247.x |issn=1061-1924 |oclc=4651987544 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091120090306/http://www.mepc.org/journal_vol5/9701_lustick.asp |archive-date=20 November 2009 |access-date=23 September 2026}}</ref> នៅឆ្នាំ១៩៨១ អ៊ីស្រាអែលបានកាត់បញ្ចូលកំពូលហ្កូឡានទៅក្នុងទឹកដីរបស់ខ្លួនជាផ្លូវការ ខណៈសកម្មភាពនេះត្រូវបានសហគមន៍អន្តរជាតិភាគច្រើនបានប្រឆាំងបដិសេដ ដោយក្នុងនោះ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិបានប្រកាសចាត់ទុកច្បាប់យេរូសាឡឹម ក៏ដូចជាច្បាប់កំពូលហ្កូឡានថាមោឃៈ។<ref>{{cite book |last=Hillier |first=T. |url=https://books.google.com/books?id=DmuPAgAAQBAJ&pg=PA242 |title=Sourcebook on Public International Law |publisher=Routledge |year=1998 |isbn=978-1-135-35366-7 |access-date=23 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219071301/https://books.google.com/books?id=DmuPAgAAQBAJ&pg=PA242#v=onepage&q&f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨២ អ៊ីស្រាអែលបានបើក[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ១៩៨២|ការឈ្លានពាន]]ចូលប្រទេសលីបង់ម្តងទៀតដើម្បីវាយកម្ទេចមូលដ្ឋាន អ.រ.ប. ជាថ្មី{{sfn |Bregman |2002 |p=199}} ហើយមកដល់ឆ្នាំ១៩៨៦ ទើបអ៊ីស្រាអែលបានដកទ័ពចេញពីទឹកដីលីបង់ភាគច្រើនលើកលែងតែនៅ[[ការត្រួតត្រាលីបង់ខាងត្បូងដោយអ៊ីស្រាអែល (១៩៨២–២០០០)|តំបន់រណបព្រំដែន]]នៃភាគខាងត្បូងលីបង់ ដែលអ៊ីស្រាអែលបន្តកាន់កាប់រហូតដល់ឆ្នាំ២០០០។ ការបះបោរប៉ាឡេស្ទីនប្រឆាំងនឹងនឹមត្រួតត្រាអ៊ីស្រាអែល ដែលគេនិយមស្គាល់ថា[[អ៊ីនធីហ្វាដាលើកទីមួយ]]នោះបានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៧<ref>{{cite book |last=Tessler |first=Mark A. |url=https://archive.org/details/historyofisraeli00tess_0 |title=A History of the Israeli–Palestinian conflict |publisher=Indiana University Press |year=2009 |isbn=978-0-253-20873-6 |edition=2nd |page=[https://archive.org/details/historyofisraeli00tess_0/page/677 677] |ref={{harvid|Tessler|2009}} |orig-year=1994}}</ref> ដោយនាំមកនូវរលកបាតុកម្មនិងហិង្សានៅក្នុងតំបន់វ៉េសប៊ែងនិងហ្កាហ្សា។ នៅរយៈពេលប្រាំមួយឆ្នាំបន្ទាប់ ចលនាអ៊ីនធីហ្វាដាបានមានការរៀបចំប្រសើរជាងមុន​តាមរយៈការប្រើប្រាស់វិធានការសេដ្ឋកិច្ចនិងវប្បធម៌ក្នុងគោលបំណងបំបែកការត្រួតត្រាអ៊ីស្រាអែល។ ជាលទ្ធផលនៃចលនាមហាបះបោរមួយនេះ មនុស្សសរុបជាង ១,០០០ នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត។<ref>{{harvnb|Stone|Zenner|1994|p=246}}. "Toward the end of 1991 ... were the result of internal Palestinian terror."</ref> ក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមឈូងសមុទ្រ]]ឆ្នាំ១៩៩១ អ.រ.ប. បានគាំទ្រលោក[[សាដាម ហ៊ូសេន]] និងការបាញ់ប្រហារមីស៊ីលរបស់អ៊ីរ៉ាក់មកលើអ៊ីស្រាអែល។ ថ្វីបើមានប្រតិកម្មខឹងសម្បារពីសាធារណជនក្ដី រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលបានគោរពតាមការអំពាវនាវរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងបន្តនៅស្ងៀមមិនធ្វើការវាយបកតបតវិញ។{{sfn |Mowlana |Gerbner |Schiller |1992 |p=111}} [[File:Flickr - Government Press Office (GPO) - Foreign Min. Peres and King Hussein.jpg|thumb|លោក[[ស៊ីម្មន ប៉េរ៉េស]] (ឆ្វេង) ជាមួយលោក[[យីតសាក់ រ៉ាប៊ីន]] (កណ្ដាល) និងព្រះបាទ[[ហ៊ូសេន (ព្រះមហាក្សត្រហ្សកដានី)|ហ៊ូសេននៃហ្សកដានី]] (ស្ដាំ) នៅមុនពិធីចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពហ្សកដានី–អ៊ីស្រាអែល]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤]] នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩២ លោក[[យីតសាក់ រ៉ាប៊ីន]]បាន[[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិអ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៩២|ឈ្នះឆ្នោត]]ក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីថ្មី ខណៈលោកនិងគណបក្សរបស់លោកបានអំពាវនាវឱ្យមានការសម្របសម្រួលជាមួយប្រទេសជិតខាងរបស់អ៊ីស្រាអែល។ នៅឆ្នាំបន្ទាប់ លោក[[ស៊ីម្មន ប៉េរ៉េស]] តំណាងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល និងលោកយ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត់ តំណាង អ.រ.ប. បានចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ]] ដែលផ្តល់សិទ្ធិដល់[[អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន|អាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន]] (អ.ជ.ប.) ក្នុងការគ្រប់គ្រងផ្នែកខ្លះនៃ[[តំបន់វ៉េសប៊ែងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូទីពីរ|តំបន់វ៉េសប៊ែង]] និងដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។<ref>{{cite web |title=The Oslo Accords, 1993 |url=https://history.state.gov/milestones/1990-2000/Oslo |archive-url=https://web.archive.org/web/20100122102530/http://history.state.gov/milestones/1990-2000/Oslo |archive-date=22 January 2010 |access-date=25 September 2026 |publisher=U.S. Department of State}}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ អ.រ.ប. ក៏ថែមទាំងបានទទួលស្គាល់សិទ្ធិអត្ថិភាពរបស់អ៊ីស្រាអែលផងដែរ ក៏ដូចជាបានសន្យាថានឹងបញ្ចប់សកម្មភាពភេរវកម្មរបស់ខ្លួន។{{sfn |Tessler |2009 |p=729}} នៅឆ្នាំ១៩៩៤ [[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពហ្សកដានី–អ៊ីស្រាអែល]]ត្រូវបានចុះ ដែលធ្វើឱ្យហ្សកដានីក្លាយជាប្រទេសអារ៉ាប់ទីពីរដែលបានធ្វើនិយតកម្មទំនាក់ទំនងជាមួយអ៊ីស្រាអែល។ នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៩៥ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីរ៉ាប៊ីនត្រូវបាន[[ឃាតកម្មយីតសាក់ រ៉ាប៊ីន|ធ្វើឃាត]]ដោយ[[យីហ្កាល់ អាមៀរ]] ដែលជាជនជាតិជ្វីហ្វមាននិន្នាការស្តាំនិយមជ្រុលនិងក៏ដូចជាទំនោរប្រឆាំងនឹងកិច្ចព្រមព្រៀងទាំងនោះ។<ref>{{cite news |date=12 November 2005 |title=Israel marks Rabin assassination |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4431728.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100117220054/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4431728.stm |archive-date=17 January 2010 |access-date=15 September 2026 |publisher=BBC News}}</ref> ក្នុងកំឡុងអាណត្តិនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]]នាចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបាន[[ពិធីសារអ៊ីប្រុង|យល់ព្រម]]ដកទាហានចេញពីទីក្រុង[[អ៊ីប្រុង]] (ទោះបីជាកិច្ចព្រមព្រៀងនេះមិនត្រូវបានផ្តល់សច្ចាប័ន ឬអនុវត្តក៏ដោយ)<ref>[https://web.archive.org/web/20151002002611/http://www.ijcv.org/index.php/ijcv/article/view/14/14 Hanne Eggen Røislien, "Living with Contradiction: Examining the Worldview of the Jewish Settlers in Hebron"], 2 October 2015 ''International Journal of Conflict and Violence'', Vol.1 (2) 2007, pp.169–184</ref> ហើយលោកក៏បានចុះហត្ថលេខាលើ[[អនុស្សរណៈទន្លេវ៉ាយ]]ផងដែរ ពោលជាកិច្ចព្រមព្រៀងពាក់ព័ន្ធនឹងការដាក់ពង្រាយកងកម្លាំងឡើងវិញបន្ថែមនៅវ៉េសប៊ែង និងបញ្ហាសន្តិសុខផ្សេងៗ។ លោក[[អេហ៊ូដ បារ៉ាក់]] ដែលជានាយករដ្ឋមន្ត្រីថ្មី[[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិអ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៩៩|ជាប់ឆ្នោត]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៩ បានបញ្ជាដកទ័ពចេញពីប្រទេសលីបង់ និងបានធ្វើការចរចាជាមួយប្រធាន អ.ជ.ប. លោកយ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត់ និងប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ប៊ីល គ្លីនតុន]] នៅក្នុង[[កិច្ចប្រជុំកំពូលកាំដេវីដឆ្នាំ២០០០]]។ ក្នុងនោះ លោកបារ៉ាក់បានដាក់ស្នើផែនការសម្រាប់បង្កើត[[រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន]]មួយ ដែលរួមបញ្ចូលតំបន់ហ្កាហ្សាទាំងមូល និងជាង ៩០% នៃវ៉េសប៊ែង ដោយមានយេរូសាឡឹមជារដ្ឋធានីរួម។{{sfn |Gelvin |2005 |p=240}} ភាគីទាំងពីរបានចោទប្រកាន់គ្នាទៅវិញទៅមកចំពោះការបរាជ័យនៃកិច្ចប្រជុំនេះ។ ===សតវត្សរ៍ទី២១=== {{Further|ជម្លោះហ្កាហ្សា–អ៊ីស្រាអែល|វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)}} នៅចុងឆ្នាំ២០០០ ដំណើរទស្សនកិច្ចដ៏ចម្រូងចម្រាសដោយលោក[[អារីយ៉ែល ឆារ៉ន]]ទៅ[[ភ្នំប្រាសាទ]]បាននាំ​ឱ្យផ្ទុះ[[អ៊ីនធីហ្វាដាលើកទីពីរ]]ឡើង។ ការបះបោរលើកនេះត្រូវបានអ៊ីស្រាអែលព្យាយាមបង្ក្រាបយ៉ាងចាស់ដៃ ខណៈការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកអត្តឃាតប៉ាឡេស្ទីនបានកើតឡើងជារឿយៗ។<ref>Sela-Shayovitz, R. (2007). Suicide bombers in Israel: Their motivations, characteristics, and prior activity in terrorist organizations. ''International Journal of Conflict and Violence (IJCV)'', ''1''(2), 163. "The period of the second Intifada significantly differs from other historical periods in Israeli history, because it has been characterised by intensive and numerous suicide attacks that have made civilian life into a battlefront."</ref> លោកឆារ៉នបានក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែលនៅក្នុងឆ្នាំ២០០១ ហើយក្រោមរដ្ឋបាលលោក តំណាំងលំនៅដ្ឋានអ៊ីស្រាអែលនៅហ្កាហ្សាត្រូវបានបញ្ជាឱ្យរុះរើចេញអស់ ហើយកសាង[[របាំងវ៉េសប៊ែង]]ឡើង និងទីបំផុតបានបញ្ចប់ចលនាអ៊ីនធីហ្វាដានោះ។<ref>ចូលពិនិត្យមើលជាឧទាហរណ៍៖<br/>* {{cite news |last1=Harel |first1=Amos |last2=Issacharoff |first2=Avi |date=1 October 2010 |title=Years of rage |url=https://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/years-of-rage-1.316603 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140702094014/http://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/years-of-rage-1.316603 |archive-date=2 July 2014 |access-date=28 September 2026 |newspaper=Haaretz}}<br/>* {{cite news |title=Losing Faith in the Intifada |first=Laura |last=King |date=28 September 2004 |newspaper=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2004-sep-28-fg-intifada28-story.html |access-date=28 September 2026 |archive-date=21 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120921132644/http://articles.latimes.com/2004/sep/28/world/fg-intifada28 |url-status=live }}<br/>* {{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A52801-2004Sep26.html |title=From Jenin To Fallujah? |last=Diehl |first=Jackson |date=27 September 2004 |newspaper=The Washington Post |access-date=28 September 2026 |archive-date=3 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203212546/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A52801-2004Sep26.html |url-status=live }}<br/>* {{cite web |url=http://www.jcpa.org/text/Amidror-perspectives-2.pdf |title=Winning Counterinsurgency War: The Israeli Experience |last=Amidror |first=Yaakov |website=Strategic Perspectives |publisher=Jerusalem Center for Public Affairs |access-date=28 September 2026 |archive-date=11 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120811130134/http://www.jcpa.org/text/Amidror-perspectives-2.pdf |url-status=live }}<br/>* {{cite web |last=Frisch |first=Hillel |url=http://www.biu.ac.il/SOC/besa/perspectives57.html |title=The Need for a Decisive Israeli Victory Over Hamas |date=12 January 2009 |website=Perspectives Papers on Current Affairs |publisher=Begin-Sadat Center for Strategic Studies |access-date=28 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120614054502/http://www.biu.ac.il/SOC/besa/perspectives57.html |archive-date=14 June 2012 }}<br/>* {{cite web |url=http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf&AD=ADA449421 |title=The "Defensive Shield" Operation as a Turning Point in Israel's National Security Strategy |last=Buchris |first=Ofek |date=9 March 2006 |website=Strategy Research Project |publisher=United States Army War College |access-date=28 September 2026 |archive-date=7 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121007044643/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf&AD=ADA449421 |url-status=live }}<br/>* {{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A50910-2004Jun17.html |title=Israel's Intifada Victory |last=Krauthammer |first=Charles |date=18 June 2004 |newspaper=The Washington Post |access-date=28 September 2026 |archive-date=19 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170919235122/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A50910-2004Jun17.html |url-status=live }}<br/>* {{cite news |url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3558676,00.html |title=2nd Intifada forgotten |last=Plocker |first=Sever |date=22 June 2008 |work=Ynetnews |access-date=28 September 2026 |archive-date=19 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819220413/http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3558676,00.html |url-status=live }}<br/>* {{cite web |last=Ya'alon |first=Moshe |date=January 2007 |url=http://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyFocus64.pdf |title=Lessons from the Palestinian 'War' against Israel |website=Policy Focus |publisher=Washington Institute for Near East Policy |access-date=28 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120811130133/http://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyFocus64.pdf |archive-date=11 August 2012 }}<br/>* {{cite news |date=20 September 2010 |url=http://www.ynetnews.com/articles/1,7340,L-3957131,00.html |title=Letting the IDF win |last=Hendel |first=Yoaz |work=Ynetnews |access-date=28 September 2026 |archive-date=24 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120924144858/http://www.ynetnews.com/articles/1,7340,L-3957131,00.html |url-status=live }}<br/>* {{cite book |author1=Zvi Shtauber |author2=Yiftah Shapir |title=The Middle East strategic balance, 2004–2005 |url=https://books.google.com/books?id=t7C-ZDXrfOgC&pg=PAPA7 |access-date=28 September 2026 |year=2006 |publisher=Sussex Academic Press |isbn=978-1-84519-108-5 |page=7 |archive-date=19 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219072213/https://books.google.com/books?id=t7C-ZDXrfOgC&pg=PAPA7 |url-status=live }}</ref> នៅរវាងចន្លោះឆ្នាំ២០០០ និងឆ្នាំ២០០៨ ជនជាតិអ៊ីស្រាអែលចំនួន ១,០៦៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត រីឯជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនវិញមានរហូតដល់ទៅ ៥,៥១៧ នាក់ និងជនបរទេសមានចំនួន ៦៤ នាក់។<ref>{{cite web |title=Fatalities before Operation "Cast Lead" |url=http://www.btselem.org/statistics/fatalities/before-cast-lead/by-date-of-event |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180120010413/https://www.btselem.org/statistics/fatalities/before-cast-lead/by-date-of-event |archive-date=20 January 2018 |access-date=28 September 2026 |publisher=B'Tselem}}</ref> នៅក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០៦ ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធនៅលីបង់ឈ្មោះ[[ហេស្បុលឡា]]បានបំផ្លោងគ្រាប់ចូលទឹកដីខាងជើងអ៊ីស្រាអែលនិងចាប់ជំរិតទាហានអ៊ីស្រាអែលចំនួនពីររូប ដែលជាហេតុបង្កឱ្យកើតមាន[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ២០០៦|សង្គ្រាមលីបង់លើកទីពីរ]]រយៈពេលមួយខែ ដោយក្នុងនោះលីបង់ត្រូវរងការឈ្លានពានពីអ៊ីស្រាអែលផងដែរ។<ref name="UN1701">{{cite web |date=11 August 2006 |title=Security Council Calls for End to Hostilities between Hizbollah, Israel, Unanimously Adopting Resolution 1701 (2006) |url=https://www.un.org/News/Press/docs/2006/sc8808.doc.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090130025538/http://www.un.org/News/Press/docs/2006/sc8808.doc.htm |archive-date=30 January 2009 |access-date=28 September 2026 |website=[[សេចក្តីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ១៧០១|United Nations Security Council Resolution 1701]] |quote=Escalation of hostilities in Lebanon and in Israel since Hizbollah's attack on Israel on 12 July 2006}}</ref> សង្គ្រាមនេះបានថមថយចុះវិញនៅខែសីហា ឆ្នាំ២០០៦ បន្ទាប់ពីមានការអនុម័តលើ[[សេចក្តីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ១៧០១|សេចក្តីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ អ.ស.ប. លេខ ១៧០១]]។ កងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលភាគច្រើនបានដកខ្លួនចេញពីប្រទេសលីបង់នៅត្រឹមខែតុលា ឆ្នាំ២០០៦ ប៉ុន្តែនៅមានមួយចំនួនដែលបន្តកាន់កាប់ភូមិ[[រ៉ាដចារ]]នៅឯខាងទឹកដីលីបង់។<ref>{{cite news |date=1 October 2006 |title=UN peacekeepers: Israeli troops still in Lebanon |url=https://edition.cnn.com/2006/WORLD/meast/10/01/lebanon.withdrawal/index.html |access-date=28 September 2026 |work=CNN}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៨ [[បទឈប់បាញ់ហាម៉ាស់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០០៨|បទឈប់បាញ់]]រវាង[[ហាម៉ាស់]]និងអ៊ីស្រាអែលបានដួលរលំ ហើយ[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា (២០០៨–២០០៩)|សង្គ្រាមថ្មី]]ក៏បានផ្ទុះឡើងនៅហ្កាហ្សាដោយបានអូសបន្លាយរយៈពេលបីសប្តាហ៍។ ដោយអះអាងថាជាប្រតិកម្មនឹង[[បញ្ជីរាយការបាញ់ប្រហាររ៉ុក្កែតប៉ាឡេស្ទីនលើអ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០១២|ការបាញ់ផ្លោងមីស៊ីលប៉ាឡេស្ទីន]]មកលើបណ្ដាទីក្រុងក្នុងតំបន់ប៉ែកខាងត្បូងប្រទេស<ref name="pound">{{cite news |last1=Lappin |first1=Yaakov |last2=Lazaroff |first2=Tovah |date=12 November 2012 |title=Gaza groups pound Israel with over 100 rockets |url=https://www.jpost.com/Defense/Gaza-groups-pound-Israel-with-over-100-rockets |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414151101/https://www.jpost.com/Defense/Gaza-groups-pound-Israel-with-over-100-rockets |archive-date=14 April 2019 |access-date=28 September 2026 |newspaper=The Jerusalem Post}}</ref> យោធាអ៊ីស្រាអែលក៏បានបើក[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សាឆ្នាំ២០១២|ប្រតិបត្តិការសឹក]]មួយទៀតនៅដែនជ្រោយហ្កាហ្សាក្នុងឆ្នាំ២០១២ មានរយៈពេលប្រាំបីថ្ងៃ។ [[សង្គ្រាមហ្កាហ្សាឆ្នាំ២០១៤|ប្រតិបត្តិការយោធាមួយ]]ទៀតនៅហ្កាហ្សាត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៤ ក្រោយពីត្រូវបានរងការវាយប្រហារដោយរ៉ុក្កែតហាម៉ាស់ក្នុងកំឡុងខែកក្កដានៃឆ្នាំនោះ។<ref>{{cite news |date=8 July 2014 |title=Israel and Hamas Trade Attacks as Tension Rises |url=https://www.nytimes.com/2014/07/09/world/middleeast/israel-steps-up-offensive-against-hamas-in-gaza.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150222154524/http://www.nytimes.com/2014/07/09/world/middleeast/israel-steps-up-offensive-against-hamas-in-gaza.html |archive-date=22 February 2015 |access-date=28 September 2026 |work=The New York Times}}</ref> នៅក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ២០២១ មាន[[វិបត្តិប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២១|ការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធមួយជុំ]]មួយទៀតនៅហ្កាហ្សានិងអ៊ីស្រាអែល ហើយបានអូសបន្លាយអស់ដប់មួយថ្ងៃ។ នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០១០ កិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុងតំបន់រវាងអ៊ីស្រាអែល និងបណ្តាប្រទេសនៃ[[សម្ព័ន្ធអារ៉ាប់]]បានមានការកើនឡើងជាលំដាប់រហូតឈានទៅដល់ការចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងអាប្រាហាម]]។ ដោយហេតុនេះ ស្ថានការណ៍សន្តិសុខអ៊ីស្រាអែលក៏បានផ្លាស់ពីការផ្តោតលើ[[ជម្លោះអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែល]]តាមបែបប្រពៃណី មកផ្ដោតលើ[[ជម្លោះប្រយោលអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែល|ជម្លោះដោយប្រយោលជាមួយអ៊ីរ៉ង់]]វិញ និងព្រមទាំង[[ជម្លោះអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែលកំឡុងសង្គ្រាមស៊ីវិលស៊ីរី|ការប្រឈមមុខដាក់គ្នាដោយផ្ទាល់ក្នុងកំឡុងពេលសង្គ្រាមស៊ីវិលនៅស៊ីរី]]ផងដែរ។ [[File:Fires in Israel and the Gaza strip - 7 October 2023 (53245908850).jpg|thumb|រូបភាពផ្ដិតពីផ្កាយរណបបង្ហាញពីភ្លើងឆេះរាលដាលក្នុងតំបន់[[ក្រសោបហ្កាហ្សា]]នៅថ្ងៃទី៧ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៣]] នៅថ្ងៃទី៧ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៣ ពួកក្រុមប្រដាប់អាវុធប៉ាឡេស្ទីនពីតំបន់ហ្កាហ្សា ដែលដឹកនាំដោយហាម៉ាស់ បានបើក[[ការលុកលុយអ៊ីស្រាអែលដោយហាម៉ាស់ឆ្នាំ២០២៣|ការវាយប្រហារជាបន្តកន្ទុយគ្នា]]លើប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ដោយនាំឱ្យផ្ទុះ[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា]]ឡើង។<ref>{{cite news |last1=Martínez |first1=Andrés R. |last2=Bubola |first2=Emma |date=10 October 2023 |title=What We Know About the Hamas Attack and Israel's Response |url=https://www.nytimes.com/article/israel-gaza-hamas-what-we-know.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231008143358/https://www.nytimes.com/article/israel-gaza-hamas-what-we-know.html |archive-date=8 October 2023 |access-date=28 September 2026 |work=The New York Times}}</ref> នៅថ្ងៃនោះ ប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលប្រមាណ ១,៣០០ នាក់ ដែលភាគច្រើនជាជនស៊ីវិល ត្រូវបានបាញ់ឬចាប់សម្លាប់នៅក្នុងសហគមន៍នានាជិតព្រំដែនតំបន់ហ្កាហ្សា និងក្នុងកំឡុងពេល[[ការសម្លាប់រង្គាលនៅមហាស្រពតន្ត្រីណូវ៉ា|មហោស្រពតន្ត្រី]]មួយកំពុងប្រារព្ធ។ មនុស្សជាង ២០០ នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួនជាចំណាប់ខ្មាំង ហើយត្រូវបានបញ្ជូនទៅហ្កាហ្សា។<ref name="Gillett">{{cite news |last1=Gillett |first1=Francesca |date=8 October 2023 |title=How an Israel music festival turned into a nightmare after Hamas attack |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67047034 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231008143208/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67047034 |archive-date=8 October 2023 |access-date=28 September 2026 |agency=BBC News}}</ref> បន្ទាប់ពីបានបោសសម្អាតវត្តមានក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធប៉ាឡេស្ទីនចេញពីទឹកដីខ្លួនហើយអស់ អ៊ីស្រាអែលក៏បានបើក[[ការទម្លាក់គ្រាប់បែកលើដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយអ៊ីស្រាអែល|យុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកដ៏ច្រើនមហិមាមិនធ្លាប់មាននៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសម័យទំនើប]]<ref>{{cite news |date=31 December 2023 |title=Israeli bombardment destroyed over 70% of Gaza homes: Report |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/12/31/israeli-bombardment-destroyed-over-70-of-gaza-homes-media-office |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240423191214/https://www.aljazeera.com/news/2023/12/31/israeli-bombardment-destroyed-over-70-of-gaza-homes-media-office |archive-date=23 April 2024 |access-date=28 September 2026 |work=Al Jazeera}}</ref> ហើយក៏បានវាយចូលឈ្លានពានតំបន់ហ្កាហ្សានៅថ្ងៃទី២៧ ខែតុលា ក្នុងគោលដៅវាយកម្ទេចក្រុមហាម៉ាស់ និងរំដោះចំណាប់ខ្មាំង។ នេះគឺជាសង្គ្រាមលើកទីប្រាំក្នុង[[ជម្លោះហ្កាហ្សា–អ៊ីស្រាអែល]] ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០៨ មក ហើយវានេះផងដែរបានក្លាយជាសង្គ្រាមដ៏សាហាវឃោរឃៅបំផុតសម្រាប់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីននៅក្នុងចំណោម[[ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែល]]ផ្សេងៗ<ref>{{Cite web |last=Krauss |first=Joseph |date=14 May 2024 |title=Palestinians mark 76 years of dispossession as a potentially even larger catastrophe unfolds in Gaza |url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-hamas-war-nakba-history-b5cea9556e516655c25598d5dbe54192 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240613150349/https://apnews.com/article/israel-palestinians-hamas-war-nakba-history-b5cea9556e516655c25598d5dbe54192 |archive-date=13 June 2024 |access-date=28 September 2026 |website=AP News }}</ref> ហើយក៏ជាការប៉ះទង្គិចយោធាដ៏ធំបំផុតមួយក្នុងតំបន់ផងដែរ ចាប់តាំងពី[[សង្គ្រាមយមគីបពួរ]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៣។<ref name="El Deeb-2023">{{cite news |last=El Deeb |first=Sarah |date=9 October 2023 |title=What is Hamas? The group that rules the Gaza Strip has fought several rounds of war with Israel |url=https://apnews.com/article/hamas-gaza-palestinian-authority-israel-war-ed7018dbaae09b81513daf3bda38109a |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023140259/https://apnews.com/article/hamas-gaza-palestinian-authority-israel-war-ed7018dbaae09b81513daf3bda38109a |archive-date=23 October 2023 |access-date=28 September 2026 |work=AP News}}</ref> [[គណៈកម្មាធិការពិសេសដើម្បីស៊ើបអង្កេតលើការអនុវត្តរបស់អ៊ីស្រាអែលដែលប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិមនុស្ស|គណៈកម្មាធិការពិសេសអង្គការសហប្រជាជាតិ]] រដ្ឋាភិបាលជាច្រើន ព្រមទាំងអ្នកជំនាញ និងអង្គការសិទ្ធិមនុស្សផ្សេងៗ បានសន្និដ្ឋានថា អ៊ីស្រាអែលកំពុងប្រព្រឹត្ត[[អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ហ្គាហ្សា|អំពើប្រល័យពូជសាសន៍]]ប្រឆាំងនឹងប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន ដោយសារតែការបង្កគ្រោះថ្នាក់ និងបរិមាណអ្នកបាត់បង់ជីវិតច្រើនជាងប្រមាណជាជនស៊ីវិលក្នុងកំឡុងសង្គ្រាម។<ref>{{bulleted list| {{harvnb|Dumper|Badran|2024|p=2}}: "In this context we should not overlook the latest turning point in the history of Palestine – the attack by Hamas on 7th October 2023 on Israeli settlements adjacent to Gaza and the subsequent genocidal war that the state of Israel has carried out in the Gaza strip" | {{cite news |last=Speri |first=Alice |date=20 December 2024 |title=Defining genocide: how a rift over Gaza sparked a crisis among scholars |url=https://www.theguardian.com/us-news/2024/dec/20/genocide-definition-mass-violence-scholars-gaza |access-date=28 September 2026 |work=Guardian}} | {{cite news |last1=Narea |first1=Nicole |date=25 October 2024 |title=Is Israel committing genocide? Reexamining the question, a year later. |url=https://www.vox.com/politics/378913/israel-gaza-genocide-icj |work=Vox |access-date=28 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241026082612/https://www.vox.com/politics/378913/israel-gaza-genocide-icj |archive-date=26 October 2024 |url-status=live }} | {{cite report |last1=Albanese |first1=Francesca |title=Anatomy of a Genocide: Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights in the Palestinian territories occupied since 1967, Francesca Albanese |url=https://documents.un.org/doc/undoc/gen/g24/046/11/pdf/g2404611.pdf |date=25 March 2024 |publisher=[[អ្នករាយការណ៍ពិសេសនៃអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនកាន់កាប់|United Nations Special Rapporteur on the occupied Palestinian territories]] |page=1 |quote=By analysing the patterns of violence and Israeli policies in its onslaught on Gaza, the present report concludes that there are reasonable grounds to believe that the threshold indicating that Israel has committed genocide has been met }} | {{cite report |author=Amnesty International |author-link=Amnesty International |year=2024 |title='You Feel Like You Are Subhuman': Israel's Genocide Against Palestinians In Gaza |url=https://amnesty.ca/wp-content/uploads/2024/12/Amnesty-International-Gaza-Genocide-Report-December-4-2024.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205121850/https://amnesty.ca/wp-content/uploads/2024/12/Amnesty-International-Gaza-Genocide-Report-December-4-2024.pdf |archive-date=5 December 2024 |url-status=live |page=13 |quote=This report focuses on the Israeli authorities' policies and actions in Gaza as part of the military offensive they launched in the wake of the Hamas-led attacks on 7 October 2023 while situating them within the broader context of Israel's unlawful occupation, and system of apartheid against Palestinians in Gaza, the West Bank, including East Jerusalem, and Israel. It assesses allegations of violations and crimes under international law by Israel in Gaza within the framework of genocide under international law, concluding that there is sufficient evidence to believe that Israel's conduct in Gaza following 7 October 2023 amounts to genocide. }} | {{cite book |last1=Traverso |first1=Enzo |year=2024 |title=Gaza Faces History |url=https://books.google.com/books?id=7-8PEQAAQBAJ |isbn=978-1-63542-555-0 |publisher=Other Press |page=8 |quote=The only normative definition we have, codified at the United Nations Genocide Convention of 1948, accurately describes the current situation in Palestine ... describes exactly what is happening in Gaza today }} | {{cite web |author=<!-- not stated --> |date=12 December 2024 |title=One year of denouncing the genocide of Palestinians in Gaza |url=https://www.fidh.org/en/region/north-africa-middle-east/israel-palestine/one-year-of-denouncing-the-genocide-of-palestinians-in-gaza |website=[[សហព័ន្ធសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ|International Federation for Human Rights]] |access-date=28 September 2026 |quote=One year ago, the FIDH International Board, its governing body elected by all its member organisations, recognised, after extensive debate and examination, that Israel was carrying out genocide against the Palestinian people in Gaza }} | {{harvnb|B'Tselem|2025|p=86}}: "The review presented in this report leaves no room for doubt: since October 2023, the Israeli regime has been responsible for carrying out genocide against the Palestinians in the Gaza Strip. Killing tens of thousands of people; causing bodily or mental harm to hundreds of thousands more; destroying homes and civilian infrastructure on a massive scale; starvation, displacement, and denying humanitarian aid — all this is being perpetrated systematically, as part of a coordinated attack aimed at annihilating all facets of life in the Gaza Strip."}}</ref> នៅខែមេសា ឆ្នាំ២០២៤ អ៊ីស្រាអែលបានបើកការវាយប្រហារតាមផ្លូវអាកាសជាបន្តបន្ទាប់ទៅលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ បន្ទាប់ពីអ៊ីរ៉ង់បានវាយប្រហារលើអ៊ីស្រាអែល ដែលបានធ្វើឱ្យកើតជា[[ជម្លោះអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២៤]] ឡើង ហើយនិងជាជម្លោះវាយប្រហារគ្នាដោយផ្ទាល់ដំបូងបង្អស់នៃប្រទេសទាំងពីរ។ នៅខែតុលា ឆ្នាំ២០២៤ អ៊ីស្រាអែលបាន[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ២០២៤|ចូលឈ្លានពាន]]ប្រទេសលីបង់ក្នុងគោលដៅកម្ទេចក្រុមហេស្បុលឡា ដែលជាក្រុមកូនចៅរបស់អ៊ីរ៉ង់នៅលីបង់។<ref>{{cite news |last1=Federman |first1=Josef |last2=Lee |first2=Matthew |last3=Sewell |first3=Abby |date=1 October 2024 |title=Israel begins ground offensive against Hezbollah in southern Lebanon |url=https://apnews.com/article/israel-lebanon-hezbollah-gaza-news-09-30-2024-83ea5f243688f309754ec74850de4238 |access-date=28 September 2026 |work=Associated Press}}</ref> នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ អ៊ីស្រាអែលបានបើកការវាយប្រហារតាមផ្លូវអាកាសជាថ្មីលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយកំណត់គោលដៅលើប្រព័ន្ធការពារដែនអាកាស ឧបករណ៍បាញ់មីស៊ីល ថ្នាក់ដឹកនាំយោធា និងទីតាំង[[កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់]] រហូតដល់ផ្ទុះកើតជា[[សង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃ|សង្គ្រាមទ្រង់ទ្រាយធំ]]ឡើង។<ref>{{Cite web |last=Gordon |first=Michael R. |date=13 June 2025 |title=In Twist, U.S. Diplomacy Served as Cover for Israeli Surprise Attack |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/in-twist-u-s-diplomacy-served-as-cover-for-israeli-surprise-attack-c79b2206 |access-date=28 September 2026 |website=WSJ }}</ref> នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ អ៊ីស្រាអែល និងសហរដ្ឋអាមេរិកបានរួមគ្នាបើកការវាយប្រហារតាមផ្លូវអាកាសទ្រង់ទ្រាយធំទៅលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយបានសម្លាប់មេដឹកនាំកំពូលរបស់អ៊ីរ៉ង់គឺលោក[[អាលី ហាមេនៃ]] និងបង្កផ្ទុះជា[[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦]] និង[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ២០២៦]]។ ការវាយប្រហារទាំងនេះមានគោលបំណងបំផ្លាញកងយោធា កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់ និងព្រមទាំងប្តូររបបដឹកនាំនៅអ៊ីរ៉ង់។<ref>{{Cite news |last1=Jackson |first1=Lauren |last2=McCoy |first2=Lara |date=28 February 2026 |title=The United States and Israel Attack Iran |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/briefing/us-israel-strike-iran.html |access-date=28 September 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> ==ភូមិសាស្ត្រ== {{Main|ភូមិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល}} {{See also|កសិកម្មអ៊ីស្រាអែល|ជីវិតសត្វព្រៃអ៊ីស្រាអែល|បញ្ជីរាយព្រៃប្រឹក្សានៅអ៊ីស្រាអែល}} {{ផែនទីភូមិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល}} {{multiple image | caption_align = center | total_width = 220 | image1 = Satellite image of Israel in January 2003.jpg | width1 = 727 | height1 = 1731 | image2 = Israel at night.jpg | width2 = 425 | height2 = 934 | footer = [[រូបភាពផ្កាយរណប]]នៃប្រទេសអ៊ីស្រាអែល និងតំបន់ជុំវិញកំឡុងពេលថ្ងៃនិងយប់ }} ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលស្ថិតនៅក្នុងអនុតំបន់[[ឡឺវ៉ង់]]នៃតំបន់[[អឌ្ឍចន្ទពហុពល]]។ ប្រទេសនេះស្ថិតនៅចុងខាងកើតនៃ[[សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ]] ដោយមានព្រំដែនគោកជាប់នឹងប្រទេសលីបង់នៅភាគខាងជើង ប្រទេសស៊ីរីនៅភាគឦសាន ប្រទេសហ្សកដានីនិងវ៉េសប៊ែងនៅភាគខាងកើត និងប្រទេសអេហ្ស៊ីបព្រមទាំងដែនជ្រោយហ្កាហ្សានៅភាគនិរតី។ ប្រទេសនេះផងដែរស្ថិតនៅចន្លោះរយៈទទឹង [[ខ្សែស្របខាងជើងទី២៩|២៩°]] និង [[ខ្សែស្របខាងជើងទី៣៤|៣៤° ខាងជើង]] និងរយៈបណ្តោយ [[ខ្សែវណ្ឌខាងកើតទី៣៤|៣៤°]] និង [[ខ្សែវណ្ឌខាងកើតទី៣៦|៣៦° ខាងកើត]]។ ទឹកដីអធិបតេយ្យនៃប្រទេសអ៊ីស្រាអែល (យោងតាមខ្សែព្រំដែនដែលបានកំណត់ក្នុង[[កិច្ចព្រមព្រៀងយុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩]] និងមិនរាប់បញ្ចូលទឹកដីទាំងអស់ដែលអ៊ីស្រាអែលបានដណ្តើមកាន់កាប់ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃឆ្នាំ១៩៦៧) គឺមានទំហំប្រមាណ ២០,៧៧០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (៨,០១៩ ម៉ាយការ៉េ) ដែលក្នុងនោះ ២ ភាគរយជាផ្ទៃទឹក។<ref name="cia">{{cite web |title=Israel |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/israel/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110072816/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/israel |archive-date=10 January 2021 |access-date=29 September 2026 |website=The World Factbook |publisher=[[ទីភ្នាក់ងារកណ្ដាលស៊ើបការណ៍សម្ងាត់|Central Intelligence Agency]]}}</ref> ដោយសារតែប្រទេសអ៊ីស្រាអែលមានទម្រង់ទឹកដីរាងចង្អៀតខ្លាំង (ដោយមានទទឹងត្រឹមតែ ១០០ គីឡូម៉ែត្រនៅត្រង់ចំណុចធំទូលាយបំផុត បើធៀបនឹងប្រវែង ៤០០ គីឡូម៉ែត្រពីជើងទៅត្បូង) ហើយនេះជាមូលហេតុដែល[[តំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ]]របស់ខ្លួននៅក្នុងសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេគឺមានទំហំធំជាងផ្ទៃដីប្រទេសរហូតដល់ទៅពីរដង។<ref>{{cite news |last=Cohen |first=Gili |date=9 January 2012 |title=Israel Navy to devote majority of missile boats to secure offshore drilling rafts |url=https://www.haaretz.com/print-edition/news/israel-navy-to-devote-majority-of-missile-boats-to-secure-offshore-drilling-rafts-1.406203 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200522081921/https://www.haaretz.com/print-edition/news/israel-navy-to-devote-majority-of-missile-boats-to-secure-offshore-drilling-rafts-1.406203 |archive-date=22 May 2020 |access-date=29 September 2026 |newspaper=Haaretz}}</ref> ផ្ទៃដីសរុបដែលស្ថិតនៅក្រោមច្បាប់អ៊ីស្រាអែល ដោយរាប់បញ្ចូលទាំងក្រុងយេរូសាឡឹមខាងកើតនិងកំពូលហ្កូឡានគឺមានទំហំ ២២,០៧២ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (៨,៥២២ ម៉ាយការ៉េ)<ref>{{cite web |date=11 September 2012 |title=Area of Districts, Sub-Districts, Natural Regions and Lakes |url=http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st01_01&CYear=2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004120711/http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st01_01&CYear=2012 |archive-date=4 October 2018 |access-date=29 September 2026 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics}}</ref> ហើយផ្ទៃដីសរុបដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងអ៊ីស្រាអែល ដោយរួមមានទាំងវ៉េសប៊ែង ដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងដោយយោធា និងដោយផ្នែកដោយអាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីននោះ គឺមានទំហំសរុប ២៧,៧៩៩ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (១០,៧៣៣ ម៉ាយការ៉េ)។។<ref name="loc-geo">{{Cite book |last=Avruch |first=Kevin |url=https://www.loc.gov/resource/gdcmassbookdig.israelcountrystu00metz_0/ |title=Israel: A Country Study |date=1990 |publisher=Federal Research Division, Library of Congress |editor-last=Metz |editor-first=Helen Chapin |edition=3rd |location=Washington, D.C. |page=85 |chapter=Geography}}</ref> ទោះបីជាមានទំហំទឹកដីតូចក្ដី អ៊ីស្រាអែលមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រដ៏សម្បូរបែបច្រើន ដោយមានចាប់ពីវាលខ្សាច់[[ណេហ្គេវ]]នៅភាគខាងត្បូង រហូតដល់[[ជ្រលងយីស្រាអែល]]ដ៏សម្បូរជីជាតិនៃតំបន់ខាងក្នុង ព្រមទាំងជួរភ្នំ[[ហ្កាលីឡេ]] [[ភ្នំការមែល]] និងតំបន់ឆ្ពោះទៅកាន់[[កំពូលហ្កូឡាន]]នៅភាគខាងជើង។ តំបន់[[ទំនាបឆ្នេរអ៊ីស្រាអែល]] ដែលស្ថិតនៅតាមបណ្តោយឆ្នេរសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ គឺជាទីកន្លែងសម្បូរមនុស្សរស់នៅច្រើនប្រចាំប្រទេសនេះ។<ref>{{cite web |title=The Coastal Plain |url=http://goisrael.com/Tourism_Eng/Tourist%20Information/Discover%20Israel/Geographic%20Regions/pages/The%20coastal%20plain.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20170107171405/http://goisrael.com/Tourism_Eng/Tourist%20Information/Discover%20Israel/Geographic%20Regions/pages/The%20coastal%20plain.aspx |archive-date=7 January 2017 |access-date=29 September 2026 |publisher=Israel Ministry of Tourism}}</ref> នៅភាគខាងកើតនៃតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាលគឺជា[[ជ្រលងក្រហែងហ្សកដង់]] ដែលជាផ្នែកមួយតូចនៃ[[ជ្រលងមហាក្រហែង]]ប្រវែងសរុប ៦,៥០០ គីឡូម៉ែត្រ។ [[ទន្លេហ្សកដង់]]​ហូរតាមបណ្តោយជ្រលងក្រហោងហ្សកដង់ ដោយចាប់ផ្តើមពី[[ភ្នំអ៊ែរម៉ុង]]កាត់[[ជ្រលងហ៊ូឡា]]និង[[សមុទ្រហ្កាលីឡេ]] រហូតដល់[[សមុទ្រមរណៈ]] ដែលជាចំណុចទាបបំផុតនៅលើផ្ទៃផែនដី។<ref>{{Cite book |url=https://archive.org/details/livingwatersmyth0000krei |title=The Living Dead Sea |publisher=Israel Ministry of Foreign Affairs |year=1999 |isbn=978-0-8264-0406-0 |access-date=29 September 2026 |url-access=registration}}</ref> ដោយបន្តឆ្ពោះទៅភាគខាងត្បូងទៀតគឺតំបន់[[អារ៉ាបា]] ដែលលាតសន្ធឹងរហូតដល់[[ឈូងសមុទ្រអាកាបា|ឈូងសមុទ្រអេឡាត]] ដែលជាផ្នែកមួយនៃ[[សមុទ្រក្រហម]]។ ក្នុងចំណោមប្រទេសនានានៅតំបន់អាងសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ អ៊ីស្រាអែលគឺមានចំនួនប្រភេទរុក្ខជាតិច្រើនជាងគេគិតក្នុងមួយម៉ែត្រការ៉េ។<ref name="rinat">{{cite news |last=Rinat |first=Zafrir |date=29 May 2008 |title=More endangered than rain forests? |url=https://www.haaretz.com/print-edition/features/more-endangered-than-rain-forests-1.246839 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010225743/https://www.haaretz.com/print-edition/features/more-endangered-than-rain-forests-1.246839 |archive-date=10 October 2017 |access-date=29 September 2026 |newspaper=Haaretz}}</ref> ព្រៃឈើបានគ្របដណ្ដប់លើផ្ទៃដីប្រមាណ ៨.៥% នៃផ្ទៃដីសរុបគិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៦ ដែលបានកើនឡើងពី ២% នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨ ដោយសារតែកម្មវិធីដាំព្រៃឈើទ្រង់ទ្រាយធំមួយដែលអនុវត្តដោយ[[មូលនិធិជាតិជ្វីហ្វ]]។<ref>{{cite book |last1=Tal |first1=Alon |title=All the Trees of the Forest |url=https://archive.org/details/alltreesofforest0000tala |date=2013 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-18950-6 |pages=[https://archive.org/details/alltreesofforest0000tala/page/5 5], 66}}</ref><ref>{{Cite web |title=Forestry and Green Innovations |url=https://www.jnf.org/our-work/forestry-green-innovations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016185242/https://www.jnf.org/our-work/forestry-green-innovations |archive-date=16 October 2023 |access-date=29 September 2026 |publisher=Jewish National Fund }}</ref> ===អាកាសធាតុ=== {{Further|បម្រែបម្រួលអាកាសធាតុនៅអ៊ីស្រាអែល}} សីតុណ្ហភាពនៅអ៊ីស្រាអែលគឺមានភាពខុសគ្នាខ្លាំងអាស្រ័យទៅតាមតំបន់និងរដូវ ជាពិសេសក្នុងរដូវរងា។ តំបន់ឆ្នេរដូចជាទីក្រុងតែលអាវីហ្វា និងហៃហ្វាមាន[[អាកាសធាតុមេឌីទែរ៉ាណេ|អាកាសធាតុបែបមេឌីទែរ៉ាណេ]] ដែលមានរដូវរងាត្រជាក់និងមានភ្លៀងធ្លាក់ច្រើន រីឯរដូវក្តៅវិញមានរយៈពេលវែងនិងក្តៅ។ ក្រុងបេអ៊ែលឆេវ៉ា និងភាគខាងជើងនៃតំបន់ណេហ្គេវគឺមានអាកាសធាតុពាក់កណ្តាលស្ងួតហួតហែង ដែលមានរដូវក្តៅខ្លាំង រដូវរងាត្រជាក់ល្មម និងមានភ្លៀងធ្លាក់តិចតួច។ តំបន់ភាគខាងត្បូងនៃណេហ្គេវ និងតំបន់អារ៉ាបាគឺមានអាកាសធាតុបែបវាលលំហ ពោលមានរដូវក្តៅខ្លាំងនិងស្ងួតហួតហែង ហើយរដូវរងាត្រជាក់ស្រាល និងមានភ្លៀងធ្លាក់តិចតួចបំផុត។ សីតុណ្ហភាពខ្ពស់បំផុតគឺ ៥៤ °C (១២៩ °F) ត្រូវបានកត់ត្រានៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤២ ក្នុងតំបន់សហគមន៍សាសនា[[ទីរ៉ាត់ស៊្វី]]។<ref name="watzman">{{cite news |last=Watzman |first=Haim |date=8 February 1997 |title=Left for dead |url=https://www.newscientist.com/article/mg15320684.400-left-for-dead.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114031306/http://www.newscientist.com/article/mg15320684.400-left-for-dead.html |archive-date=14 November 2012 |access-date=30 September 2026 |newspaper=New Scientist}}</ref><ref>{{cite web |title=WMO Region 6: Highest Temperature |url=https://wmo.asu.edu/content/wmo-region-vi-europe-highest-temperature |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210913230418/https://wmo.asu.edu/content/wmo-region-vi-europe-highest-temperature |archive-date=13 September 2021 |access-date=30 September 2026 |website=World Meteorological Organization's World Weather & Climate Extremes Archive |publisher=Arizona State University}}</ref> តំបន់ភ្នំក្នុងប្រទេសនេះអាចមានខ្យល់បក់ខ្លាំង និងអាកាសធាតុត្រជាក់ ហើយតំបន់ដែលមានកម្ពស់ចាប់ពី ៧៥០ ម៉ែត្រឡើងទៅជាធម្មតាគឺមានព្រិលធ្លាក់យ៉ាងហោចណាស់ម្តងក្នុងមួយឆ្នាំ។ ចាប់ពីខែឧសភាដល់ខែកញ្ញា ភ្លៀងគឺកម្រនឹងធ្លាក់ណាស់ក្នុងប្រទេសមួយនេះ។<ref>{{cite web |title=Average Weather for Tel Aviv-Yafo |url=http://www.weather.com/outlook/travel/businesstraveler/wxclimatology/monthly/graph/ISXX0026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130120111750/http://www.weather.com/outlook/travel/businesstraveler/wxclimatology/monthly/graph/ISXX0026 |archive-date=20 January 2013 |access-date=30 September 2026 |publisher=The Weather Channel}}</ref><ref>{{cite web |title=Average Weather for Jerusalem |url=http://www.weather.com/outlook/events/weddings/wxclimatology/monthly/graph/ISXX0010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130120111740/http://www.weather.com/outlook/events/weddings/wxclimatology/monthly/graph/ISXX0010 |archive-date=20 January 2013 |access-date=30 September 2026 |publisher=The Weather Channel}}</ref> ដោយសារតែមានទីតាំងស្ថិតនៅចន្លោះតំបន់អាកាសធាតុកម្រិតមធ្យមនិងតំបន់ត្រូពិក ដូចនេះអ៊ីស្រាអែលគឺមានតំបន់[[រុក្ខភូគព្ភលេខន៍]]ចំនួនបួនផ្សេងៗគ្នា។ ហេតុនេះហើយ ទើបពពួកសត្វ និងរុក្ខជាតិនៅទីនោះមានភាពសម្បូរបែបយ៉ាងខ្លាំង។ ប្រភេទរុក្ខជាតិក្នុងប្រទេសនេះដែលគេស្គាល់គឺមានចំនួន ២,៨៦៧ ប្រភេទ ហើយក្នុងចំណោមនោះ មានយ៉ាងហោចណាស់ ២៥៣ ប្រភេទត្រូវបាននាំចូល និងមិនមែនជាប្រភេទរុក្ខជាតិដែលមានដើមកំណើតនៅទីនោះ។<ref>{{cite web |title=Flora of Israel Online |url=http://flora.huji.ac.il/browse.asp?action=browse&name=1070 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140430091717/http://flora.huji.ac.il/browse.asp?action=browse&name=1070 |archive-date=30 April 2014 |access-date=30 September 2026 |publisher=Flora.huji.ac.il}}</ref> ក្រៅពីនោះ អ៊ីស្រាអែលគឺមាន[[ឧទ្យានជាតិ និងតំបន់អភិរក្សនៃអ៊ីស្រាអែល|តំបន់អភិរក្សធម្មជាតិចំនួន ៣៨០ កន្លែង]]។<ref>{{cite web |title=National Parks and Nature Reserves, Israel |url=http://www.goisrael.com/Tourism_Eng/Articles/Attractions/Pages/National%20Parks%20and%20Nature%20Reserves.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019042219/http://www.goisrael.com/Tourism_Eng/Articles/Attractions/Pages/National%20Parks%20and%20Nature%20Reserves.aspx |archive-date=19 October 2012 |access-date=30 September 2026 |publisher=ក្រសួងទេសចរណ៍អ៊ីស្រាអែល}}</ref> ដោយសារធនធានទឹកមានកម្រិត ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានបង្កើតបច្ចេកវិទ្យាសន្សំសំចៃទឹកជាច្រើនរួមមានប្រព័ន្ធស្រោចស្រពដំណក់ទឹកជាដើម។<ref>{{Cite news |last=Degani |first=Corin |date=14 August 2023 |title=How Israel achieved one of the most secure water economies, drip by drip |url=https://www.haaretz.com/science-and-health/nature-environment/2023-08-14/ty-article-magazine/.premium/as-the-world-struggles-to-prepare-for-water-shortages-israel-is-sitting-pretty/00000189-f3f1-d975-a9cf-fbf3eb930000 |access-date=30 September 2026 |work=Haaretz }}</ref> ដោយសារតែទទួលបរិមាណពន្លឺព្រះអាទិត្យច្រើនធ្វើឱ្យអំណោយផលខ្លាំងដល់[[ថាមពលព្រះអាទិត្យ]] ដូចនេះហើយបានជាអ៊ីស្រាអែលបានក្លាយខ្លួនជាប្រទេសឈានមុខគេក្នុងការប្រើប្រាស់ថាមពលព្រះអាទិត្យក្នុងមនុស្សម្នាក់ៗ ដោយស្ទើរតែគ្រប់ផ្ទះសម្បែងទាំងអស់គឺសុទ្ធតែប្រើប្រាស់បន្ទះស្រូបថាមពលព្រះអាទិត្យសម្រាប់កម្ដៅទឹកប្រើប្រាស់។<ref name="Solar energy">{{cite web |last1=Grossman |first1=Gershon |last2=Ayalon |first2=Ofira |last3=Baron |first3=Yifaat |last4=Kauffman |first4=Debby |title=Solar energy for the production of heat Summary and recommendations of the 4th assembly of the energy forum at SNI |url=http://www.neaman.org.il/Neaman2011/Templates/ShowPage.asp?DBID=1&TMID=581&LNGID=1&FID=646&IID=7974 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116083312/http://www.neaman.org.il/Neaman2011/Templates/ShowPage.asp?DBID=1&TMID=581&LNGID=1&FID=646&IID=7974 |archive-date=16 January 2013 |access-date=30 September 2026 |publisher=Samuel Neaman Institute for Advanced Studies in Science and Technology}}</ref> [[ក្រសួងការពារបរិស្ថាន (អ៊ីស្រាអែល)|ក្រសួងការពារបរិស្ថានអ៊ីស្រាអែល]]បានរាយការណ៍ថា បម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ "នឹងជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងក្លាដល់គ្រប់ទិដ្ឋភាពនៃជីវិតរស់នៅ" ជាពិសេសនឹងប៉ះពាល់ខ្លាំងដល់ប្រជាជន។<ref name="MEP 2020">{{cite web |date=2 November 2020 |title=Climate Change Trends and Impact in Israel |url=https://www.gov.il/en/departments/guides/climate_trends_and_impact_in_israel |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210806015845/https://www.gov.il/en/departments/guides/climate_trends_and_impact_in_israel |archive-date=6 August 2021 |access-date=30 September 2026 |publisher=[[ក្រសួងការពារបរិស្ថាន (អ៊ីស្រាអែល)|ក្រសួងការពារបរិស្ថាន]] |newspaper=Gov.il}}</ref> ==រដ្ឋាភិបាល និងនយោបាយ== {{Main|ប្រព័ន្ធនយោបាយអ៊ីស្រាអែល|នយោបាយនៅអ៊ីស្រាអែល}} {{multiple image | total_width = 300 | caption_align = center | image1 = Isaac Herzog, July 2021 (D1233-049).JPG | caption1 = [[យីតសាក់ ហ៊ែរហ្សូក]]<br /><small>[[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]] </small> | image2 = Benjamin Netanyahu, February 2023.jpg | caption2 = [[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]]<br /><small>[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] </small> }} [[File:PikiWiki Israel 7260 Knesset-Room.jpg|thumb|[[ឃ្នេសេត]] ដែលជាសភានៃប្រទេសអ៊ីស្រាអែល]] ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលមាន[[ប្រព័ន្ធសភា]] [[ប្រព័ន្ធតំណាងសមាមាត្រ]] និង[[សិទ្ធិបោះឆ្នោតសកល|សិទ្ធិបោះឆ្នោតជាសកល]]។ សមាជិកសភាដែលទទួលបានការគាំទ្រពីសំឡេងភាគច្រើននៅក្នុងសភានឹងក្លាយខ្លួនជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] ហើយបុគ្គលនេះជាធម្មតាតែងជាប្រធាននៃគណបក្សធំជាងគេក្នុងសភា។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីគឺជា[[ប្រមុខរដ្ឋាភិបាល]] និងជាប្រធាន[[គណៈរដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|គណៈរដ្ឋមន្ត្រី]]។<ref name="cia2"/><ref>នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៦ ការបោះឆ្នោតដើម្បីជ្រើសតាំងនាយករដ្ឋមន្ត្រីដោយផ្ទាល់ត្រូវបានប្រកាសឡើង ប៉ុន្តែប្រព័ន្ធនោះត្រូវបានប្រកាសថាគ្មានប្រសិទ្ធភាព ហើយប្រព័ន្ធចាស់ក៏ត្រូវបានយកមកអនុវត្តឡើងវិញ។ ចំពោះព័ត៌មានបន្ថែម សូមចូលអាន {{cite news |date=23 January 2003 |title=(ជាភាសាអង់គ្លេស) Israel's election process explained |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/2683259.stm |access-date=30 September 2026 |publisher=BBC News}}</ref> [[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]]គឺជា[[ប្រមុខរដ្ឋ]] ដែលមានអំណាចតួនាទីភាគច្រើនជាលក្ខណៈផ្លូវការ (តាមពិធីការ)។<ref name="cia2">{{cite web |date=19 June 2007 |title=Field Listing&nbsp;— Executive Branch |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2077.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613004001/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2077.html |archive-date=13 June 2007 |access-date=30 September 2026 |work=The World Factbook|publisher=[[ទីភ្ញាក់ងារកណ្ដាលស៊ើបការណ៍សម្ងាត់|Central Intelligence Agency]]}}</ref> ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលត្រូវបានដឹកនាំដោយសភាដែលមានសមាជិកសរុបចំនួន ១២០ រូប ដែលគេស្គាល់ថា [[ឃ្នេសេត]]។ សមាជិកភាពនៃសភាគឺផ្អែកលើតំណាងសមាមាត្ររបស់[[បញ្ជីរាយនាមគណបក្សនយោបាយនៅអ៊ីស្រាអែល|គណបក្សនយោបាយ]]<ref>{{cite web |title=The Electoral System in Israel |url=https://www.knesset.gov.il/description/eng/eng_mimshal_beh.htm |access-date=30 September 2026 |publisher=The Knesset}}</ref> ដោយមានកម្រិតកំណត់អប្បបរមា ៣.២៥% សម្រាប់ការទទួលបានអាសនៈ ដែលតាមការអនុវត្តជាក់ស្តែងបានជំរុញឱ្យមានការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលចម្រុះច្រើនបក្ស។ ប្រជាពលរដ្ឋដែលរស់នៅក្នុងតំណាំងលំនៅអ៊ីស្រាអែលក្នុងតំបន់វ៉េសប៊ែងក៏មានសិទ្ធិបោះឆ្នោតដែរ<ref>[https://www.foxnews.com/world/jewish-settlers-can-vote-in-israeli-elections-though-west-bank-is-officially-not-israel Jewish settlers can vote in Israeli elections, though West Bank is officially not Israel], Fox News, February 2015: "When Israelis go to the polls next month, tens of thousands of Jewish settlers in the West Bank will also be casting votes, even though they do not live on what is sovereign Israeli territory. This exception in a country that doesn't allow absentee voting for citizens living abroad is a telling reflection of Israel's somewhat ambiguous and highly contentious claim to the territory, which has been under military occupation for almost a half century."</ref> ហើយជាលទ្ធផលនៃ[[ការបោះឆ្នោតនីតិប្បញ្ញត្តិអ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០១៥|ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០១៥]] សមាជិកសភាឃ្នេសេតចំនួន ១០ រូបក្នុងចំណោមសមាជិកសរុប ១២០ រូប (ស្មើនឹង ៨%) គឺជាអ្នករស់នៅក្នុងតំបន់តំណាំងលំនៅទាំងនោះ។<ref>[https://en.idi.org.il/articles/5199 The Social Composition of the 20th Knesset], Israeli Democracy Institute, 30 March 2015</ref> [[ការបោះឆ្នោតនៅអ៊ីស្រាអែល|ការបោះឆ្នោត]]សភាត្រូវបានកំណត់ធ្វើឡើងរៀងរាល់បួនឆ្នាំម្តង ប៉ុន្តែសម្ព័ន្ធភាពរដ្ឋាភិបាលដែលទ្រុឌទ្រោម ឬទទួលបានការបោះឆ្នោតដកទំនុកចិត្ត អាចនឹងធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាលត្រូវរំលាយមុនអាណត្តិបាន។<ref name="cnn">{{cite web |title=How Israel's electoral system works |url=http://edition.cnn.com/2009/WORLD/meast/02/05/israel.elections.explainer/index.html |access-date=30 September 2026 |website=CNN.com |publisher=CNN International}}</ref> គណបក្សដែលដឹកនាំដោយប្រជាជនអារ៉ាប់ដំបូងត្រូវបានស្ថាបនាឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៨<ref>{{Cite news |last1=Halbfinger |first1=David M. |last2=McCann |first2=Allison |date=28 February 2020 |title=As Israel Votes Again (and Again), Arabs See an Opportunity |url=https://www.nytimes.com/2020/02/28/world/middleeast/israel-arabs-election-vote.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228100633/https://www.nytimes.com/2020/02/28/world/middleeast/israel-arabs-election-vote.html |archive-date=28 February 2020 |access-date=30 September 2026 |work=The New York Times }}</ref> ហើយគិតត្រឹមឆ្នាំ២០២២ គណបក្សដែលដឹកនាំដោយប្រជាជនអារ៉ាប់មានអាសនៈកាន់កាប់ប្រមាណ ១០% នៃសភា។<ref>{{Cite web |last=Abu Much |first=Afif |date=7 November 2022 |title=Arab Israeli parties trade blame for election fiasco |url=https://www.al-monitor.com/originals/2022/11/arab-israeli-parties-trade-blame-election-fiasco |access-date=30 September 2026 |website=Al-Monitor }}</ref> គណបក្សមួយមិនអាចចុះឈរឈ្មោះបោះឆ្នោតជ្រើសរើសសមាជិកឃ្នេសេតបានឡើយ ប្រសិនបើគោលបំណង ឬសកម្មភាពរបស់ខ្លួនរួមមាន "ការមិនចាត់ទុកអត្ថិភាពនៃរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលក្នុងនាមជារដ្ឋរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វ"។ [[ច្បាប់មូលដ្ឋានអ៊ីស្រាអែល]]បានកំពុងដើរតួនាទីជារដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃប្រទេស ដោយអ៊ីស្រាអែលសព្វថ្ងៃមិនទាន់មានក្រមរដ្ឋធម្មនុញ្ញច្បាស់លាស់។ ច្បាប់នេះបានកំណត់អ៊ីស្រាអែលថាជារដ្ឋរបស់[[រដ្ឋជ្វីហ្វ និងប្រជាធិបតេយ្យ|ជនជាតិជ្វីហ្វនិងជារដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យ]] ហើយព្រមទាំងជារដ្ឋជាតិសម្រាប់តែប្រជាជនជ្វីហ្វប៉ុណ្ណោះ។<ref name="freedomhouse2008">{{cite web |year=2020 |title=Israel |url=https://freedomhouse.org/country/israel/freedom-world/2020 |access-date=30 September 2026 |website=Freedom in the World |publisher=Freedom House}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៣ ឃ្នេសេតបានចាប់ផ្តើមបើកដំណើរការព្រាងរដ្ឋធម្មនុញ្ញផ្លូវការមួយដោយផ្អែកលើច្បាប់អស់ទាំងនេះ។<ref name="cia"/>{{sfn |Mazie |2006 |p=34}} ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលគឺមិនមានសាសនារដ្ឋឡើយ<ref>{{cite book |last=Charbit |first=Denis |title=Secularism on the Edge: Rethinking Church-State Relations in the United States, France, and Israel |publisher=Palgrave Macmillan |year=2014 |isbn=978-1-137-38115-6 |editor1-last=Berlinerblau |editor1-first=Jacques |pages=167–169 |chapter=Israel's Self-Restrained Secularism from the 1947 Status Quo Letter to the Present |editor2-last=Fainberg |editor2-first=Sarah |editor3-last=Nou |editor3-first=Aurora |chapter-url={{Google books|gThvBAAAQBAJ|page=PA167|keywords=|text=|plainurl=yes}}}}</ref><ref>{{cite book |last=Jacoby |first=Tami Amanda |url={{Google books|pr1LJNrlmuIC|page=PA53|keywords=|text=|plainurl=yes}} |title=Women in Zones of Conflict: Power and Resistance in Israel |publisher=McGill-Queen's University Press |year=2005 |isbn=978-0-7735-2993-9 |pages=53–54 }}</ref> ប៉ុន្តែការកំណត់អត្តសញ្ញាណរដ្ឋថាជា "រដ្ឋជ្វីហ្វនិងប្រជាធិបតេយ្យ" បានបង្កើតជាទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយនឹង[[យូដាសាសនា]]។ នៅថ្ងៃទី១៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៨ ឃ្នេសេតបានអនុម័តច្បាប់មូលដ្ឋានមួយដែលកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រទេសអ៊ីស្រាអែលថាជា "រដ្ឋជាតិរបស់រាស្ត្រជ្វីហ្វ" ជាចម្បង និងកំណត់ភាសាហេប្រឺជាភាសាផ្លូវការរបស់រដ្ឋ។ នីតិច្បាប់មួយនេះដែរបានចាត់ភាសាអារ៉ាប់ដាក់ក្នុង "ឋានៈពិសេស" ដោយមិនបានកំណត់អ្វីច្បាស់លាស់។<ref>{{cite web |title=Israel's Jewish Nation-State Law – Adalah |url=https://www.adalah.org/en/content/view/9569 |website=adalah.org }}</ref> នីតិច្បាប់ដដែរបានផ្តល់សិទ្ធិពិសេសដល់ជនជាតិជ្វីហ្វក្នុងការកំណត់ជោគវាសនាខ្លួនឯងជាជាតិសាសន៍មួយ និងចាត់ទុកការអភិវឌ្ឍនៃតំណាំងទីលំនៅរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វនៅក្នុងប្រទេសថាជា "ផលប្រយោជន៍ជាតិ" ដោយផ្តល់សិទ្ធិអំណាចដល់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការ "ចាត់វិធានការផ្សេងៗដើម្បីលើកទឹកចិត្ត ជំរុញ និងចាប់យកផលប្រយោជន៍នេះ"។<ref>{{cite news |date=19 July 2018 |title=Jewish nation state: Israel approves controversial bill |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-44881554 |access-date=30 September 2026 |publisher=BBC}}</ref> ===បំណែងចែករដ្ឋបាល=== {{Main|ស្រុកនៃអ៊ីស្រាអែល}} {{ផែនទីអ៊ីស្រាអែលមានស្លាក}} រដ្ឋអ៊ីស្រាអែលបន្តបែងចែកទៅជារដ្ឋបាលស្រុកធំៗចំនួនប្រាំមួយហៅថា ''មេហូហ្សូត'' (ភាសាហេប្រឺ៖ מחוזות) មានដូចជា៖ [[ស្រុកកណ្ដាល (អ៊ីស្រាអែល)|ស្រុកកណ្ដាល]] [[ស្រុកហៃហ្វា|ហៃហ្វា]] [[ស្រុកយេរូសាឡឹម|យេរូសាឡឹម]] [[ស្រុកខាងជើង (អ៊ីស្រាអែល)|ជើង]] [[ស្រុកខាងត្បូង (អ៊ីស្រាអែល)|ត្បូង]] និង[[ស្រុកតែលអាវីហ្វ|តែលអាវីហ្វ]] ក៏ដូចជា[[តំបន់យូដា និងសាម៉ារី]]នៅវ៉េសប៊ែង។ តំបន់យូដា និងសាម៉ារីទាំងមូល និងផ្នែកមួយចំនួននៃយេរូសាឡឹម ក៏ដូចជាស្រុកខាងជើងគឺមិនត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិថាជាទឹកដីរបស់អ៊ីស្រាអែលឡើយ។ ស្រុកធំៗដែលបានរៀបរាប់ត្រូវបែងចែកទៅជាអនុស្រុកចំនួន ១៥ ថែមទៀតហៅថា ''ណាហ្វុត'' (ភាសាហេប្រឺ៖ נפות) ហើយវាត្រូវបែងចែកបន្តទៅជាតំបន់ធម្មជាតិចំនួន ៥០ ទៀត។<ref>{{cite web |title=Introduction to the Tables: Geophysical Characteristics |url=http://www.cbs.gov.il/shnaton53/download/st_eng01.doc |archive-url=https://web.archive.org/web/20110221195435/http://www.cbs.gov.il/shnaton53/download/st_eng01.doc |archive-date=21 February 2011 |access-date=1 October 2026 |publisher=Central Bureau of Statistics |format=doc}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! rowspan="2"| ស្រុក ! rowspan="2"| ធានី ! rowspan="2"| ទីក្រុងធំបំផុត ! colspan="4"| ចំនួនប្រជាជន (២០២១)<ref name="districts_pop">{{cite web |date=15 September 2022 |title=Localities and Population, by Population Group, District, Sub-District and Natural Region |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/doclib/2022/2.shnatonpopulation/st02_17.pdf |access-date=1 October 2026 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics}}</ref> |- ! ជ្វីហ្វ ! អារ៉ាប់ ! សរុប ! class="unsortable"| សម្គាល់ |- ! [[ស្រុកយេរូសាឡឹម|យេរូសាឡឹម]] | colspan="2"| [[យេរូសាឡឹម]] | style="text-align:right"| {{percentage|802400|1209700}} | style="text-align:right"| {{percentage|389000|1209700}} | style="text-align:right"| {{sort|1209700|១,២០៩,៧០០}} | {{ref|jerusalemdistrict|ក}} |- ! [[ស្រុកខាងជើង (អ៊ីស្រាអែល)|ជើង]] | [[ណូហ្វហាហ្កាលីល]] | [[ណាហ្សារ៉េត]] | style="text-align:right"| {{percentage|641500|1513600}} | style="text-align:right"| {{percentage|811700|1513600}} | style="text-align:right"| {{sort|1513600|១,៥១៣,៦០០}} | |- ! [[ស្រុកហៃហ្វា|ហៃហ្វា]] | colspan="2"| [[ហៃហ្វា]] | style="text-align:right"| {{percentage|735200|1092700}} | style="text-align:right"| {{percentage|277600|1092700}} | style="text-align:right"| {{sort|1092700|១,០៩២,៧០០}} | |- ! [[ស្រុកកណ្ដាល (អ៊ីស្រាអែល)|កណ្ដាល]] | [[រ៉ាំឡា]] | [[រីស្យូនឡេតហ្ស៊ីអន]] | style="text-align:right"| {{percentage|2002100|2304300}} | style="text-align:right"| {{percentage|190300|2304300}} | style="text-align:right"| {{sort|2304300|២,៣០៤,៣០០}} | |- ! [[ស្រុកតែលអាវីហ្វ|តែលអាវីហ្វ]] | colspan="2"| [[តែលអាវីហ្វ]] | style="text-align:right"| {{percentage|1362900|1481400}} | style="text-align:right"| {{percentage|25200|1481400}} | style="text-align:right"| {{sort|1481400|១,៤៨១,៤០០}} | |- ! [[ស្រុកខាងត្បូង (អ៊ីស្រាអែល)|ត្បូង]] | [[បេអ៊ែលឆេវ៉ា]] | [[អាឆ្ដូដ]] | style="text-align:right"| {{percentage|982800|1386000}} | style="text-align:right"| {{percentage|303100|1386000}} | style="text-align:right"| {{sort|1386000|១,៣៨៦,០០០}} | |- ! [[តំបន់យូដា និងសាម៉ារី]] | [[អារីយ៉ែល (ទីក្រុង)|អារីយ៉ែល]] | [[មូឌីអ៊ីនអ៊ីលីត]] | style="text-align:right"| {{percentage|455700|465400}} | style="text-align:right"| {{percentage|900|465400}} | style="text-align:right"| {{sort|0465400|៤៦៥,៤០០}} | {{ref|judeaandsamaria|ខ}} |} :{{note|jerusalemdistrict|ក}} រួមមានប្រជាជនអារ៉ាប់ចំនួន ៣៦១,៧០០ នាក់ និងជ្វីហ្វចំនួន ២៣៣,៩០០ នាក់នៅ[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០។<ref name="jerusalem_pop">{{cite report |url=https://jerusaleminstitute.org.il/wp-content/uploads/2022/05/2022-על-נתונייך-אנגלית-דיגיטל-1.pdf |title=Jerusalem Facts and Trends 2022 |last1=Yaniv |first1=Omer |last2=Haddad |first2=Netta |last3=Assaf-Shapira |first3=Yair |date=2022 |publisher=Jerusalem Institute for Policy Research |page=25 |access-date=1 October 2026}}</ref> :{{note|judeaandsamaria|ខ}} គិតតែប្រជាពលរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលប៉ុណ្ណោះ។ ===ច្បាប់សញ្ជាតិអ៊ីស្រាអែល=== {{Main|ច្បាប់សញ្ជាតិអ៊ីស្រាអែល}} [[ច្បាប់ស្តីពីការវិលត្រឡប់]]ឆ្នាំ១៩៥០ បានផ្តល់សិទ្ធិពេញលេញដល់ជនជាតិជ្វីហ្វក្នុងការធ្វើអន្តោប្រវេសន៍មកប្រទេសអ៊ីស្រាអែល និងទទួលបានសញ្ជាតិអ៊ីស្រាអែល។ បុគ្គលដែលកើតនៅក្នុងប្រទេសនេះទទួលបានសញ្ជាតិដោយផ្អែកលើទីកន្លែងកំណើត ប្រសិនបើឪពុក ឬម្តាយណាម្នាក់ជាពលរដ្ឋនៃប្រទេសនេះស្រាប់។<ref>{{cite report |title=Report on Citizenship Law: Israel |last1=Harpaz |first1=Yossi |last2=Herzog |first2=Ben |date=June 2018 |publisher=[[វិទ្យាស្ថានសាកលវិទ្យាល័យអឺរ៉ុប|European University Institute]] |hdl=1814/56024 |hdl-access=free}}</ref> ច្បាប់របស់ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានកំណត់ថា សញ្ជាតិជ្វីហ្វគឺជាសញ្ជាតិដាច់ដោយឡែកពីសញ្ជាតិអ៊ីស្រាអែល ហើយតុលាការកំពូលអ៊ីស្រាអែលធ្លាប់បានកាត់សម្រេចថា សញ្ជាតិអ៊ីស្រាអែលគឺមិនមាននោះទេ។<ref name="tekiner">{{cite journal |last=Tekiner |first=Roselle |year=1991 |title=Race and the Issue of National Identity in Israel |url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-middle-east-studies_1991-02_23_1/page/39 |journal=International Journal of Middle East Studies |publisher=Cambridge University Press |volume=23 |issue=1 |pages=39–55 |doi=10.1017/S0020743800034541 |jstor=163931 |s2cid=163043582}}</ref><ref>{{cite news |last=Goldenberg |first=Tia |date=4 October 2013 |title=Supreme Court rejects 'Israeli' nationality status |url=https://www.timesofisrael.com/supreme-court-rejects-israeli-nationality-status/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200213205459/https://www.timesofisrael.com/supreme-court-rejects-israeli-nationality-status/ |archive-date=13 February 2020 |access-date=1 October 2026 |work=The Times of Israel}}</ref> សញ្ជាតិជ្វីហ្វត្រូវបានគេកំណត់ថាជាបុគ្គលណាម្នាក់ដែលប្រតិបត្តិគោរព[[យូដាសាសនា]] ឬ/និងត្រូវជាកូនចៅនៃជនជាតិជ្វីហ្វ។<ref name="tekiner"/> ===ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា=== {{Main|ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា|វ៉េសប៊ែងក្រោមការត្រួតត្រាអ៊ីស្រាអែល|កំពូលហ្កូឡាន}} {{រដ្ឋបាលនៅតំបន់ប៉ាឡេស្ទីន}} នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ ជាលទ្ធផលនៃសង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ អ៊ីស្រាអែលបានវាយដណ្ដើមកាន់កាប់តំបន់វ៉េសប៊ែង (រួមទាំងយេរូសាឡឹមខាងកើត) ពីប្រទេសហ្សកដានី តំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សានិងឧបទ្វីបស៊ីណៃពីប្រទេសអេហ្ស៊ីប និងតំបន់កំពូលហ្កូឡានពីប្រទេសស៊ីរី។ បន្ទាប់ពីមានកិច្ចព្រមព្រៀងរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងស៊ីរី មួយឆ្នាំក្រោយចប់[[សង្គ្រាមយមគីបពួរ]] តំបន់ទ្រនាប់មួយដែលស្ថិតក្រោមការត្រួតពិនិត្យរបស់[[កងកម្លាំងអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកសង្កេតការណ៍ដកកម្លាំង]] (UNDOF) ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩៧៤។<ref>{{Cite web |title=Historical Documents - Office of the Historian |url=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v26/d88 |access-date=1 October 2026 |website=history.state.gov}}</ref> ជាលទ្ធផលនៃសង្គ្រាមយមគីបពួរដែរនោះ ប្រទេសអេហ្ស៊ីបនិងអ៊ីស្រាអែលបានសម្រេចលើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពមួយ តាមរយៈ[[កិច្ចព្រមព្រៀងកាំដេវីដ]]ឆ្នាំ១៩៧៨ និង[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអ៊ីស្រាអែល–អេហ្ស៊ីប|សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអ៊ីស្រាអែល-អេហ្ស៊ីបឆ្នាំ១៩៧៩]] ដែលសុទ្ធតែត្រូវបានសម្របសម្រួលដោយអតីតប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ជីមី ខាទ័រ]]។ នៅក្នុងដំណើរសម្របសម្រួលនោះ ប្រទេសអេហ្ស៊ីបបានយល់ព្រមទទួលស្គាល់ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលជាផ្លូវការ និងព្រមកាត់បន្ថយវត្តមានយោធានៅក្នុងតំបន់ស៊ីណៃ ជាថ្នូរនឹងការដែលអ៊ីស្រាអែលត្រូវប្រគល់តំបន់ស៊ីណៃទាំងស្រុងមកឱ្យអេហ្ស៊ីបវិញ ដែលបានធ្វើឡើងនៅឆ្នាំ១៩៨២។<ref>{{Cite web |title=Address to the Nation on United States Policy for Peace in the Middle East {{!}} Ronald Reagan |url=https://www.reaganlibrary.gov/archives/speech/address-nation-united-states-policy-peace-middle-east |access-date=1 October 2026 |website=www.reaganlibrary.gov }}</ref> ទោះជាយ៉ាងណា ប្រទេសអេហ្ស៊ីបបានបដិសេធមិនទទួលយកដែនជ្រោយហ្កាហ្សាឡើយ ហេតុដូ​​ច្នេះបានជាហ្កាហ្សានៅបន្តស្ថិតនៅក្រោមការកាន់កាប់របស់អ៊ីស្រាអែលរហូតដល់ការដកខ្លួនដោយអ៊ីស្រាអែលនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៥។<ref>{{Cite web |title=Humanitarian update - OPT (Nov-Dec 2005) - The Gaza Strip after disengagement - OCHA report |url=https://www.un.org/unispal/document/auto-insert-192849/ |access-date=1 October 2026 |website=Question of Palestine }}</ref> ===ទំនាក់ទំនងបរទេស=== {{Main|ទំនាក់ទំនងបរទេសនៃអ៊ីស្រាអែល|ការទទួលស្គាល់អ៊ីស្រាអែលជាអន្តរជាតិ}} [[File:Countries recognizing Israel.svg|thumb|450px| {{legend|#000000|អ៊ីស្រាអែល}} {{legend|#007f24|រដ្ឋប្រទេសដែលទទួលស្គាល់អ៊ីស្រាអែល}} {{legend|#00d500|រដ្ឋប្រទេសដែលទទួលស្គាល់អ៊ីស្រាអែល ប៉ុន្តែបានកំពុងផ្អាកទំនាក់ទំនង}} {{legend|#b9b9b9|រដ្ឋប្រទេសដែលមិនទទួលស្គាល់ភាពជារដ្ឋរបស់អ៊ីស្រាអែល}}]] អ៊ីស្រាអែលមានទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយ[[រដ្ឋសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិ|រដ្ឋសមាជិក អ.ស.ប.]] ចំនួន ១៦៥ ក៏ដូចជារដ្ឋមួយចំនួនទៀតដូចជា [[អាសនៈវិសុទ្ធ]] [[កូសូវ៉ូ]] [[ប្រជុំកោះឃុក]] និង[[នីវវេ]]។ បច្ចុប្បន្ន ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលមានបេសកកម្មការទូតក្នុង ១០៧ ប្រទេស<ref>{{cite web |title=Israel's Diplomatic Missions Abroad: Status of relations |url=http://mfa.gov.il/MFA/AboutTheMinistry/Pages/Israel-s%20Diplomatic%20Missions%20Abroad.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20160420071334/http://mfa.gov.il/MFA/AboutTheMinistry/Pages/Israel-s%20Diplomatic%20Missions%20Abroad.aspx |archive-date=20 April 2016 |access-date=1 October 2026 |publisher=ក្រសួងការបរទេសអ៊ីស្រាអែល}}</ref> ខណៈដែលប្រទេសដែលខ្លួនមិនមានទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយគឺភាគច្រើនជាប្រទេសមូស្លីម។ ក្នុងចំណោមប្រទេសចំនួន ២២ ក្នុង[[សម្ព័ន្ធអារ៉ាប់]] មានប្រទេសក្នុងនោះចំនួនប្រាំមួយដែលបានធ្វើនិយតកម្មទំនាក់ទំនងជាមួយអ៊ីស្រាអែល។ អ៊ីស្រាអែលនៅតែស្ថិតក្នុងស្ថានភាពសង្គ្រាមជាផ្លូវការជាមួយប្រទេសស៊ីរី ដែលស្ថានភាពនេះបានអូសបន្លាយជាប់រហូតមកចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៤៨។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ អ៊ីស្រាអែលក៏ស្ថិតក្នុងស្ថានភាពសង្គ្រាមជាផ្លូវការស្រដៀងគ្នានេះដែរជាមួយនឹងប្រទេសលីបង់ ចាប់តាំងពីការបញ្ចប់[[សង្គ្រាមស៊ីវិលលីបង់]]ក្នុងឆ្នាំ២០០០ មក ហើយព្រំដែនរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងលីបង់សព្វថ្ងៃនៅតែមិនទាន់មានការព្រមព្រៀងគ្នាកំណត់ជាផ្លូវការតាមរយៈសន្ធិសញ្ញាណាច្បាស់លាស់។ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់បានប្រកាសលែងទទួលស្គាល់រដ្ឋអ៊ីស្រាអែលក្នុងកំឡុង[[បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់|បដិវត្តន៍ឥស្លាម]]របស់ខ្លួន។ ជាលទ្ធផលនៃសង្គ្រាមនៅហ្កាហ្សាក្នុងឆ្នាំ២០០៨–២០០៩ ប្រទេសម៉ូរីតានី កាតា បូលីវី និងវេណេស៊ុយអេឡា បានផ្អាកទំនាក់ទំនងនយោបាយនិងសេដ្ឋកិច្ចជាមួយអ៊ីស្រាអែល<ref name="al-jaz-eng">{{cite news |date=17 January 2009 |title=Qatar, Mauritania cut Israel ties |url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2009/01/2009116151135307776.html |access-date=1 October 2026 |publisher=Al Jazeera English}}</ref> ខណៈប្រទេសបូលីវីបានស្ដារទំនាក់ទំនងឡើងវិញនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៩។<ref>{{cite news |last1=Flores |first1=Paola |date=29 November 2019 |title=Bolivia to renew Israel ties after rupture under Morales |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/bolivia-renew-israel-ties-rupture-morales-67374746 |access-date=1 October 2026 |agency=ABC News}}</ref> [[File:Bill Clinton, Yitzhak Rabin, Yasser Arafat at the White House 1993-09-13.jpg|thumb|លោកយីតសាក់ រ៉ាប៊ីន និងយ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត់ក្នុងពិធីចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ|កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងអូស្លូ]] ជាមួយនឹងប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ប៊ីល គ្លីនតុន]] (កណ្ដាល)]] [[ទំនាក់ទំនងសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីស្រាអែល|សហរដ្ឋអាមេរិក]]និង[[ទំនាក់ទំនងរុស្ស៊ី–អ៊ីស្រាអែល|សហភាពសូវៀត]]គឺជាប្រទេសពីរដំបូងគេដែលបានទទួលស្គាល់រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល ដោយបានប្រកាសការទទួលស្គាល់ស្ទើរតែព្រមគ្នា។<ref>{{Cite journal |last1=Brown |first1=Philip Marshall |year=1948 |title=The Recognition of Israel |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-international-law_1948-07_42_3/page/620 |journal=The American Journal of International Law |volume=42 |issue=3 |pages=620–627 |doi=10.2307/2193961 |jstor=2193961 |s2cid=147342045}}</ref> ទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយសហភាពសូវៀតត្រូវបានកាត់ផ្តាច់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ ជាលទ្ធផលនៃសង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ ហើយត្រូវបានស្ដារឡើងវិញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩១។<ref>{{cite news |last=Yaakov |first=Saar |date=18 October 2017 |title=(ជាភាសាហេប្រឺ) There Were Times (Hayu Zemanim) |publisher=Israel Hayom |page=30 }}</ref> សហរដ្ឋអាមេរិកចាត់ទុកអ៊ីស្រាអែលជា "ដៃគូដ៏គួរឱ្យទុកចិត្តបំផុតរបស់ខ្លួននៅមជ្ឈិមបូព៌ា"<ref>{{cite web |title=U.S. Relations With Israel Bureau of Near Eastern Affairs Fact Sheet March 10, 2014 |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3581.htm |access-date=1 October 2026 |website=U.S. Department of State}}</ref> ដោយផ្អែកលើ "គុណតម្លៃប្រជាធិបតេយ្យរួម ទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធផ្នែកសាសនា និងផលប្រយោជន៍ផ្នែកសន្តិសុខ"។<ref>{{cite web |title=Israel: Background and Relations with the United States Updated |url=http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA470003&Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110205011800/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA470003&Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf |archive-date=5 February 2011 |access-date=1 October 2026 |publisher=Defense Technical Information Center}}</ref> ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៦៧ មក សហរដ្ឋអាមេរិកបានផ្តល់ជំនួយយោធាស្មើនឹងទឹកប្រាក់ ៦៨ ពាន់លានដុល្លារ និងជំនួយឥតសំណងចំនួន ៣២ ពាន់លានដុល្លារដល់ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលក្រោម[[ច្បាប់ស្តីពីជំនួយបរទេស]] (ដែលបានចាប់ផ្តើមអនុវត្តតាំងឆ្នាំ១៩៦២)<ref name="PNADR900">{{Cite web |title=U.S. Overseas Loans and Grants |url=http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNADT555.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510063014/http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNADT555.pdf |archive-date=10 May 2011}}</ref> ហើយវាជាជំនួយថ្លៃជាងជំនួយដល់ប្រទេសដទៃៗទាំងអស់ក្នុងកំឡុងពេលនោះរហូតមកដល់ឆ្នាំ២០០៣។<ref name="PNADR900"/><ref>{{cite web |title=U.S. Government Foreign Grants and Credits by Type and Country: 2000 to 2010 |url=https://www.census.gov/compendia/statab/2012/tables/12s1297.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020131918/http://www.census.gov/compendia/statab/2012/tables/12s1297.pdf |archive-date=20 October 2011}}</ref> សហរាជាណាចក្រត្រូវបានគេមើលឃើញថាមានទំនាក់ទំនងលក្ខណៈ "ធម្មជាតិ" ជាមួយប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ដោយសារតែរបប[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន]]។<ref>{{cite web |title=The bilateral relationship |url=http://ukinisrael.fco.gov.uk/en/about-us/working-with-israel/uk-israel-relations/bilateral-relations |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116083311/http://ukinisrael.fco.gov.uk/en/about-us/working-with-israel/uk-israel-relations/bilateral-relations |archive-date=16 January 2013 |access-date=1 October 2026 |website=UK in Israel |publisher=Foreign and Commonwealth Office}}</ref> គិតត្រឹមឆ្នាំ២០០៧ ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់បានបង់ប្រាក់សំណងចំនួន ២៥ ពាន់លានអឺរ៉ូដល់ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល និងដល់ជនជាតិអ៊ីស្រាអែលដែលបានរួសរានមានជីវិតរួចផុតពីរបបមហាប្រល័យអូឡូកុស្ត។<ref>{{cite web |title=Congressional Research Service: Germany's Relations with Israel: Background and Implications for German Middle East Policy, Jan 19, 2007. (p. CRS-2) |url=https://fas.org/sgp/crs/row/RL33808.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070206131300/https://fas.org/sgp/crs/row/RL33808.pdf |archive-date=6 February 2007 |access-date=1 October 2026}}</ref> ប្រទេសតួកគីនិងអ៊ីស្រាអែលមានទំនាក់ទំនងការទូតពេញលេញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩១<ref>{{harvnb|Abadi|2004|p=3}}. "However, it was not until 1991 that the two countries established full diplomatic relations."</ref> ប៉ុន្តែបានចាប់ដៃសហការក្រៅផ្លូវការជាមួយគ្នាចាប់តាំងពីពេលដែលខ្លួនបានទទួលស្គាល់អ៊ីស្រាអែលនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៩ មកម៉្លេះ។ ទំនាក់ទំនងរបស់តួកគីជាមួយប្រទេសអ៊ីស្រាអែលជួនកាលអាចរងប៉ះពាល់និងរំជើបរំជួលអាស្រ័យទៅលើសម្ពាធការទូតពីសំណាក់បណ្តាប្រទេសអារ៉ាប់និងឥស្លាមដទៃ។ ទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសទាំងពីរបានធ្លាក់ចុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមហ្កាហ្សាក្នុងឆ្នាំ២០០៨–២០០៩ និងហេតុការណ៍ដែលអ៊ីស្រាអែលបានវាយឆ្មក់លើកងនាវាដឹកជំនួយចូលហ្កាហ្សា។<ref>{{cite journal |last=Uzer |first=Umut |date=26 March 2013 |title=Turkish-Israeli Relations: Their Rise and Fall |url=http://www.mepc.org/journal/middle-east-policy-archives/turkish-israeli-relations-their-rise-and-fall |journal=Middle East Policy |volume=XX |issue=1 |pages=97–110 |doi=10.1111/mepo.12007 |url-access=subscription |access-date=1 October 2026}}</ref> អាស៊ែបៃសង់គឺជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដែលមានប្រជាជនភាគច្រើនកាន់សាសនាឥស្លាមតែប៉ុន្មានប៉ុណ្ណោះ ដែលបានបង្កើតទំនាក់ទំនងយុទ្ធសាស្ត្រនិងសេដ្ឋកិច្ចជាមួយអ៊ីស្រាអែល។<ref name="adalah">{{Cite web |title=Inequality Report: The Palestinian Arab Minority in Israel – Adalah |url=https://www.adalah.org/en/content/view/7404 |access-date=1 October 2026 |website=www.adalah.org }}</ref> កាហ្សាក់ស្ថានក៏មានភាពជាដៃគូផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងយុទ្ធសាស្ត្រជាមួយអ៊ីស្រាអែលផងដែរ។<ref>{{Cite web |date=19 July 2016 |title=The Israel-Kazakhstan Partnership |url=https://thediplomat.com/2016/07/the-israel-kazakhstan-partnership/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518015549/https://thediplomat.com/2016/07/the-israel-kazakhstan-partnership/ |archive-date=18 May 2022 |website=The Diplomat }}</ref> ប្រទេសឥណ្ឌាបានបង្កើតទំនាក់ទំនងការទូតពេញលេញជាមួយអ៊ីស្រាអែលនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩២ ហើយតាំងពីពេលនោះមក បានពង្រឹងភាពជាដៃគូដ៏រឹងមាំជាមួយគ្នាលើវិស័យយោធា បច្ចេកវិទ្យា និងវប្បធម៌។<ref>{{cite web |last=Kumar |first=Dinesh |title=India and Israel: Dawn of a New Era |url=http://pakistanyouthmovement.com/Research-Reports/India%20Israel%20Ties.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120512233225/http://pakistanyouthmovement.com/Research-Reports/India%20Israel%20Ties.pdf |archive-date=12 May 2012 |access-date=1 October 2026 |publisher=Jerusalem Institute for Western Defense}}</ref> ឥណ្ឌាគឺជាអតិថិជនទិញគ្រឿងឧបករណ៍សព្វាវុធយោធារបស់អ៊ីស្រាអែលធំជាងគេ ហើយអ៊ីស្រាអែលគឺជាដៃគូយោធាធំបំផុតទីពីររបស់ប្រទេសឥណ្ឌា បន្ទាប់ពីប្រទេសរុស្ស៊ី។<ref>{{cite news |date=19 January 2010 |title=India to hold wide-ranging strategic talks with US, Israel |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/India-to-hold-wide-ranging-strategic-talks-with-US-Israel/articleshow/5474033.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260109132205/https://timesofindia.indiatimes.com/india/India-to-hold-wide-ranging-strategic-talks-with-US-Israel/articleshow/5474033.cms |archive-date=9 January 2026 |access-date=1 October 2026 |newspaper=The Times of India}}</ref> ប្រទេស[[អេត្យូពី]]វិញគឺជាសម្ព័ន្ធមិត្តចម្បងរបស់អ៊ីស្រាអែលនៅក្នុងទ្វីបអាហ្វ្រិក ដោយសារតែរដ្ឋប្រទេសពីរនេះផលប្រយោជន៍រួមខាងផ្នែកនយោបាយ សាសនា និងសន្តិសុខ។<ref>{{cite news |date=4 February 2010 |title=Iran and Israel in Africa: A search for allies in a hostile world |url=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2010/02/04/a-search-for-allies-in-a-hostile-world |access-date=1 October 2026 |newspaper=The Economist}}</ref> ===យោធា=== {{Further|បញ្ជីរាយសង្គ្រាមពាក់ព័ន្ធអ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល និងអាវុធប្រល័យលោក}} [[File:The_Southern_Lions._Squadron_116._I.jpg|thumb|យន្តហោះចម្បាំង [[យន្តហោះចម្បាំងអេហ្វ-៣៥ ឡៃនីងពីរ|F-៣៥]] នៃ[[កងកម្លាំងជើងអាកាសអ៊ីស្រាអែល]]]] [[កងកម្លាំងការពារជាតិអ៊ីស្រាអែល]] (ក.ក.អ.) គឺជាស្ថាប័នយោធាតែមួយគត់នៃ[[កម្លាំងសន្តិសុខអ៊ីស្រាអែល]] ហើយវាស្ថិតក្រោមការដឹកនាំដោយ[[ប្រធានអគ្គសេនាធិការ (អ៊ីស្រាអែល)|ប្រធានអគ្គសេនាធិការ]] (ហៅថា ''រ៉ាម៉ាត់កាល់'') ហើយជារួមស្ថិតនៅក្រោមបង្គាប់គណៈរដ្ឋមន្ត្រី។ ក.ក.អ. មានបែងចែកបន្តទៅជា[[កងទ័ពជើងគោកអ៊ីស្រាអែល|កងទ័ពជើងគោក]] [[កងទ័ពជើងអាកាសអ៊ីស្រាអែល|អាកាស]] និង[[កងទ័ពជើងទឹកអ៊ីស្រាអែល|ទឹក]]។ កងកម្លាំងការពារជាតិអ៊ីស្រាអែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមអារ៉ាប់-អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៤៨ ពីការច្របាប់បញ្ចូលគ្នានៃអង្គការយោធាប្រតិព័ន្ធជាច្រើនក្រុម ដោយក្នុងនោះមានហាហ្កាណាជាអង្គការចម្បង។<ref>{{cite web |year=2007 |title=History: 1948 |url=http://dover.idf.il/IDF/English/about/History/40s/1948/default.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080412082705/http://dover.idf.il/IDF/English/about/History/40s/1948/default.htm |archive-date=12 April 2008 |access-date=8 October 2026 |publisher=Israel Defense Forces}}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ ក.ក.អ. ក៏មានស្ថាប័នស៊ើបការណ៍សម្ងាត់ផ្ទាល់ខ្លួនផងដែរហៅថា [[នាយកដ្ឋានស៊ើបការណ៍សម្ងាត់យោធា (អ៊ីស្រាអែល)|នាយកដ្ឋានស៊ើបការណ៍សម្ងាត់យោធា]] (''អាម៉ាន់'')។ ប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលភាគច្រើនត្រូវបានកេណ្ឌទៅធ្វើទាហាននៅពេលពួកគេឈានដល់វ័យអាយុ ១៨ ឆ្នាំ។ បុរសៗបម្រើការហាត់យោធារយៈពេលពីរឆ្នាំ និងប្រាំបីខែ ហើយនារីៗវិញគឺបម្រើការរយៈពេលពីរឆ្នាំ។<ref>{{cite web |title=The Israel Defense Forces |url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Facts%20About%20Israel/State/The%20Israel%20Defense%20Forces |access-date=8 October 2026 |publisher=ក្រសួងការបរទេសអ៊ីស្រាអែល}}</ref> បន្ទាប់ពីបញ្ចប់កាតព្វកិច្ចយោធា បុរសៗអ៊ីស្រាអែលនឹងចូលរួមជាមួយកងកម្លាំងបម្រុង ហើយជាធម្មតាត្រូវបំពេញកាតព្វកិច្ចបម្រុងប្រមាណបីបួនសប្តាហ៍ក្នុងមួយឆ្នាំៗរហូតដល់វ័យសែសិបឆ្នាំ។ ស្ដ្រីភាគច្រើនត្រូវបានលើកលែងពីកាតព្វកិច្ចបម្រុង។ ប្រជាជនអារ៉ាប់នៃអ៊ីស្រាអែល (លើកលែងតែជនជាតិឌ្រូស) និងអ្នកដែលចូលរួមក្នុងការសិក្សាសាសនាពេញម៉ោងត្រូវបានលើកលែងពីកាតព្វកិច្ចយោធា<ref>{{cite news |last=Shtrasler |first=Nehemia |date=16 May 2007 |title=Cool law, for wrong population |url=https://www.haaretz.com/news/cool-law-for-wrong-population-1.220687 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101118104941/http://www.haaretz.com/news/cool-law-for-wrong-population-1.220687 |archive-date=18 November 2010 |access-date=8 October 2026 |newspaper=Haaretz}}</ref> យ៉ាងណា នៅតែមានជនជាតិអារ៉ាប់អ៊ីស្រាអែលមួយភាគតូចស្ម័គ្រចិត្តបម្រើយោធា។<ref>{{Cite news |date=8 November 2016 |title=Israel's Arab soldiers who fight for the Jewish state |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-37895021 |publisher=BBC News }}</ref> ជាលទ្ធផលនៃកម្មវិធីកំណែនទ័ពបែបនេះ ក.ក.អ. មានចំនួនកងទ័ពសកម្មប្រមាណ ១៧៦,៥០០ នាក់ និងកម្លាំងបម្រុងប្រមាណ ៤៦៥,០០០ នាក់ ដែលធ្វើឱ្យអ៊ីស្រាអែលក្លាយជាប្រទេសមួយដែលមានភាគរយប្រជាជនទទួលបានការបណ្តុះបណ្តាលផ្នែកយោធាខ្ពស់បំផុតមួយនៅលើពិភពលោក។<ref name="IISS_military">[[#IISS2018|IISS 2018]], pp. 339–340</ref> [[File:IDF_Air_Defense_fighters_during_Operation_Guardian_of_the_Walls,_May_2021._I.jpg|thumb|[[ដោមដែក]]គឺជាប្រព័ន្ធការពារប្រឆាំងនឹងគ្រាប់រ៉ុក្កែតផ្លោងដំបូងគេបង្អស់នៅលើពិភពលោកដែលត្រូវបានដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់។]] យោធាអ៊ីស្រាអែលគឺពឹងផ្អែកខ្លាំងលើប្រព័ន្ធអាវុធបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់ ដែលត្រូវបានរចនានិងផលិតនៅក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ព្រមទាំងអាវុធមួយចំនួនទៀតដែលនាំចូលពីបរទេស។ ឧទាហរណ៍ដូចជា ពពួកមីស៊ីមដែលមាននាមថា [[ព្រួញ (គ្រួសារមីស៊ីល)|ព្រួញ]] ដែលជាប្រព័ន្ធប្រឆាំងមីស៊ីលបាលីស្ទីកដែលកំពុងប្រតិបត្តិការតែប៉ុន្មានប៉ុណ្ណោះនៅលើពិភពលោក<ref>{{cite news |last=Katz |first=Yaakov |date=30 March 2007 |title=Arrow can fully protect against Iran |url=https://www.jpost.com/Israel/Article.aspx?id=56544 |access-date=18 October 2026 |newspaper=The Jerusalem Post}}</ref> និងប្រព័ន្ធការពារដែនអាកាសប្រឆាំងមីស៊ីល [[ដោមដែក]] ជាដើម ដែលបានទទួលការកោតសរសើរពីជុំវិញពិភពលោក បន្ទាប់ពីវាបានស្ទាក់ចាប់រ៉ុក្កែតរាប់រយគ្រាប់ ដែលត្រូវបានបាញ់ដោយក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធប៉ាឡេស្ទីនចេញពីតំបន់ហ្កាហ្សា។<ref name="Johnson">{{cite news |author=Robert Johnson |date=19 November 2012 |title=How Israel Developed Such A Shockingly Effective Rocket Defense System |url=http://www.businessinsider.com/how-israel-developed-the-iron-dome-2012-11?op=1#ixzz2Cme6aQn5 |access-date=18 October 2026 |work=Business Insider}}</ref> តាំងពី[[សង្គ្រាមយមគីបពួរ(សង្គ្រាម អ៊ីស្រាអែល-អារ៉ាប់លើកទី៤)|សង្គ្រាមយមគីបពួរ]]មក អ៊ីស្រាអែលបានបង្កើតបណ្តាញ[[ផ្កាយរណបស៊ើបការណ៍]]ផ្ទាល់របស់ខ្លួន។ កម្មវិធី[[អូហ្វេក]]បានធ្វើឱ្យអ៊ីស្រាអែលក្លាយជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសតែប្រាំពីរប៉ុណ្ណោះ ដែលមានសមត្ថភាពបាញ់បង្ហោះផ្កាយរណបប្រភេទបែបនេះ។<ref>{{cite news |last=Katz |first=Yaakov |date=11 June 2007 |title=Analysis: Eyes in the sky |url=https://www.jpost.com/Israel/Article.aspx?id=64499 |access-date=18 October 2026 |newspaper=The Jerusalem Post}}</ref> មនុស្សជាច្រើនទូទៅជឿថា អ៊ីស្រាអែលមាន[[អាវុធនុយក្លេអ៊ែរនៃអ៊ីស្រាអែល|អាវុធនុយក្លេអ៊ែរក្នុងដៃ]]<ref>{{cite web |last=ElBaradei |first=Mohamed |date=27 July 2004 |title=Transcript of the Director General's Interview with Al-Ahram News |url=http://www.iaea.org/newscenter/transcripts/2004/alahram27072004.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120418221656/http://www.iaea.org/newscenter/transcripts/2004/alahram27072004.html |archive-date=18 April 2012 |access-date=18 October 2026 |publisher=International Atomic Energy Agency}}</ref> ហើយយោងតាមរបាយការណ៍មួយកាលពីឆ្នាំ១៩៩៣ បានបង្ហាញថា អ៊ីស្រាអែលក៏មានទាំងអាវុធគីមី និងអាវុធជីវសាស្ត្រដែលមានសមត្ថភាពបំផ្លិចបំផ្លាញទ្រង់ទ្រាយធំផងដែរ។<ref>{{cite web |date=August 1993 |title=Proliferation of Weapons of Mass Destruction: Assessing the Risks |url=http://www.vaccines.mil/documents/library/proliferation.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120528155012/http://www.vaccines.mil/documents/library/proliferation.pdf |archive-date=28 May 2012 |access-date=18 October 2026 |publisher=Office of Technology Assessment |pages=65, 84}}</ref> អ៊ីស្រាអែលមិនបានចុះហត្ថលេខាលើ[[សន្ធិសញ្ញាស្ដីពីការមិនរីកសាយភាយអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ]]នោះទេ ហើយនៅបន្តរក្សាគោលនយោបាយមិនច្បាស់លាស់ដោយចេតនា ពាក់ព័ន្ធនឹងសមត្ថភាពនុយក្លេអ៊ែររបស់ខ្លួន។<ref>{{cite web |date=27 May 2005 |title=Background Information |url=https://www.un.org/en/conf/npt/2005/background.html |access-date=18 October 2026 |website=2005 Review Conference of the Parties to the Treaty on the Non-Proliferation of Nuclear Weapons (NPT) |publisher=United Nations}}</ref> ចាប់តាំងពី[[សង្គ្រាមឈូងសមុទ្រ]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៩១ មក គេហដ្ឋានទាំងអស់នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែលគឺត្រូវតម្រូវឱ្យមានបន្ទប់សុវត្ថិភាពដ៏រឹងមាំមួយ ដែលហៅថា "[[ម៉ឹលហាហ្វមូហ្កាំន]]" (ហេប្រឺ៖ מרחב מוגן) ដែលអាចការពារមិនឱ្យសារធាតុគីមីនិងជីវសាស្ត្រណាមួយជ្រៀតលិចចូលបាន។<ref>{{cite web |title=Glossary |url=http://israelhomeowner.brinkster.net/Glossary.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20120517224030/http://israelhomeowner.brinkster.net/Glossary.asp |archive-date=17 May 2012 |access-date=18 October 2026 |publisher=Israel Homeowner}}</ref> ចាប់តាំងពីបានបង្កើតឡើងមក អ៊ីស្រាអែលបានចំណាយថវិកាធនធានជាច្រើនលើវិស័យយោធា ដោយបរិមាណចំណាយខ្ពស់បំផុតបង្អស់មិនធ្លាប់មានគឺនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ នៅពេលដែលការចំណាយលើវិស័យយោធាមានតម្លៃស្មើនឹង ៣០.៣% នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (ផសស) របស់ខ្លួន។<ref>{{cite report |url=http://cbs.gov.il/publications17/1680/pdf/t04.pdf |title=Defence Expenditure in Israel, 1950–2015 |date=29 May 2017 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=18 October 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170619053457/http://cbs.gov.il/publications17/1680/pdf/t04.pdf |archive-date=19 June 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170619053457/http://cbs.gov.il/publications17/1680/pdf/t04.pdf |archivedate=19 មិថុនា 2017 |deadurl=yes}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ២០២១ អ៊ីស្រាអែលបានជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី១៥ នៅលើពិភពលោកចំពោះការចំណាយសរុបលើវិស័យយោធា ដែលមានចំនួន ២៤.៣ ពាន់លានដុល្លារ និងជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី៦ ចំពោះការចំណាយលើវិស័យការពារជាតិគិតជាភាគរយនៃ ផសស ដែលស្មើនឹង ៥.២%។<ref>{{cite report |url=https://www.sipri.org/sites/default/files/2022-04/fs_2204_milex_2021_0.pdf |title=Trends in World Military Expenditure, 2021 |date=April 2022 |publisher=Stockholm International Peace Research Institute |access-date=18 October 2026}}</ref> តាំងពីឆ្នាំ១៩៧៤ មក សហរដ្ឋអាមេរិកបានក្លាយជាដៃគូផ្តល់ជំនួយយោធាដ៏សំខាន់មួយ។ យោងតាមអនុស្សរណៈនៃការយោគយល់គ្នាដែលបានចុះហត្ថលេខានៅក្នុងឆ្នាំ២០១៦ សហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវបានរំពឹងថានឹងផ្តល់ជំនួយស្មើនឹងថវិកាចំនួន ៣.៨ ពាន់លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំដល់ប្រទេសនេះ ដែលស្មើនឹងប្រហែល ២០% នៃថវិកាការពារជាតិរបស់អ៊ីស្រាអែល សម្រាប់រយៈពេលចាប់ពីឆ្នាំ២០១៨ ដល់ឆ្នាំ២០២៨។<ref>{{cite news |last=Lake |first=Eli |date=15 September 2016 |title=The U.S.-Israel Memorandum of Misunderstanding |url=https://www.bloomberg.com/view/articles/2016-09-15/the-u-s-israel-memorandum-of-misunderstanding |access-date=18 October 2026 |publisher=Bloomberg}}</ref> នៅចន្លោះឆ្នាំ២០២០–២០២៤ អ៊ីស្រាអែលបានជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខប្រាំបីនៅលើពិភពលោកសម្រាប់ការនាំចេញគ្រឿងសព្វាអាវុធ។<ref>{{Cite journal |last1=Wezeman |first1=Pieter D. |last2=Djokic |first2=Katarina |last3=George |first3=Mathew |last4=Hussain |first4=Zain |last5=Wezeman |first5=Siemon T. |date=March 2025 |title=Trends in international Arms Transfer 2024 |url=https://www.sipri.org/publications/2025/sipri-fact-sheets/trends-international-arms-transfers-2024 |page=2 |doi=10.55163/XXSZ9056 |url-access=subscription |website=sipri.org}}</ref> អ៊ីស្រាអែលផងដែរត្រូវបាន[[សន្ទស្សន៍សន្តិភាពសកល]]វាយតម្លៃក្នុងកម្រិតទាបជាប្រចាំ ដោយស្ថិតនៅលេខរៀងទី១៣៤ ក្នុងចំណោមប្រទេសចំនួន ១៦៣ ក្នុងឆ្នាំ២០២២។<ref name="GPI">{{cite report |url=https://www.visionofhumanity.org/wp-content/uploads/2022/06/GPI-2022-web.pdf |title=Global Peace Index 2022 |date=June 2022 |publisher=Institute for Economics and Peace |page=11 |access-date=18 October 2026}}</ref> ===នីតិប្រព័ន្ធ=== {{Main|តុលាការអ៊ីស្រាអែល|ច្បាប់អ៊ីស្រាអែល}} [[File:Israel Supreme Court.jpg|thumb|[[តុលាការកំពូលអ៊ីស្រាអែល]]ក្នុងទីក្រុងយេរូសាឡឹម]] អ៊ីស្រាអែលមានប្រព័ន្ធតុលាការចំនួនបីកម្រិត។ កម្រិតទាបបំផុតគឺតុលាការថ្នាក់មូលដ្ឋាន ដែលមានទីតាំងនៅក្នុងទីប្រជុំជនភាគច្រើនទូទាំងប្រទេស។ នៅកម្រិតបន្ទាប់គឺតុលាការថ្នាក់ស្រុក ដែលដើរតួនាទីទាំងជាតុលាការឧទ្ធរណ៍ និងជាតុលាការជម្រះក្តីដំបូង (តុលាការថ្នាក់ដំបូង) ហើយតុលាការកម្រិតទីពីរនេះមានមូលដ្ឋាននៅក្នុងស្រុកចំនួន ៥ ក្នុងចំណោមស្រុកទាំង ៦ របស់អ៊ីស្រាអែល។ កម្រិតទីបីនិងជាកម្រិតខ្ពស់បំផុតគឺ [[តុលាការកំពូល (អ៊ីស្រាអែល)|តុលាការកំពូល]] ដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងយេរូសាឡឹម។ តុលាការកំពូលអ៊ីស្រាអែលមានតួនាទីពីរយ៉ាង មួយគឺដើរតួជាតុលាការឧទ្ធរណ៍ជាន់ខ្ពស់បំផុត និងជាតុលាការយុត្តិធម៌ជាន់ខ្ពស់។ ក្នុងតួនាទីទីពីរក្រោយនេះ តុលាការកំពូលគឺដើរតួជាតុលាការជម្រះក្តីដំបូង ដែលអនុញ្ញាតឱ្យទាំងប្រជាពលរដ្ឋ និងអ្នកក្រៅសញ្ជាតិ អាចដាក់ពាក្យបណ្តឹងជំទាស់នឹងសេចក្តីសម្រេចណាមួយរបស់អាជ្ញាធររដ្ឋបាន។<ref>{{cite news |date=9 September 2007 |title=Israel's high court unique in region |url=http://bostonherald.com/news_opinion/opinion/editorials/2007/09/israel%E2%80%99s_high_court_unique_region |access-date=21 October 2026 |newspaper=Boston Herald}}</ref> ==សេដ្ឋកិច្ច== {{Main|សេដ្ឋកិច្ចអ៊ីស្រាអែល}} [[File:Bursa11.jpg|thumb|[[តំបន់ផ្សារហ៊ុនពេជ្រ]]នៅទីក្រុង[[រ៉ាម៉ាត់ហ្កាំន]]]] អ៊ីស្រាអែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាប្រទេសដែលមានការអភិវឌ្ឍជឿនលឿនបំផុតមួយនៅក្នុងតំបន់[[អាស៊ីខាងលិច]]និងមជ្ឈិមបូព៌ា រាប់គិតទាំងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចនិងឧស្សាហកម្ម។<ref>{{Cite book |last1=Bramwell |first1=Martyn |url={{Google books|Up_7Bh8SbDcC|page=|keywords=%22israel+is+the+most+industrialized%22|text=%22israel+is+the+most+industrialized%22|plainurl=yes}} |title=Northern and Western Asia |publisher=Lerner Publications Company |year=2000 |isbn=978-0-8225-2915-6}}</ref> គិតត្រឹមខែតុលា ឆ្នាំ២០២៣ មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិបានប៉ាន់ប្រមាណថា ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (ផសស) នៃប្រទេសនេះគឺមានចំនួនស្មើនឹង ៥២១.៧ ពាន់លានដុល្លារ ហើយ ផសស ក្នុងមនុស្សម្នាក់ៗគឺ ៥៣.២ ពាន់ដុល្លារ (ប្រាំម៉ឺនពីរពាន់ ដោយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី១៣ នៅលើពិភពលោក)។<ref>{{Cite web |date=October 2023 |title=Israel |url=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/ISR |access-date=21 October 2026 |work=IMF data mapper |publisher=មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ}}</ref> ប្រទេសនេះផងដែរជាប្រទេសដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិស្តុកស្តម្ភបំផុតលំដាប់ទីបីនៅអាស៊ី (គិតតាម[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម​ ផសស (មធ្យម) ក្នុងមនុស្សម្នាក់ៗ|ចំណូលក្នុងមនុស្សម្នាក់ៗ]])<ref>{{Cite web |last=Team |first=FAIR |date=6 September 2023 |title=Top 10 Richest Countries in Asia [2023] |url=https://fairbd.net/top-10-richest-countries-in-asia/ |access-date=21 October 2026 |website=FAIR }}</ref> និងជាប្រទេសដែលមាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមទ្រព្យសម្បត្តិក្នុងមនុស្សពេញវ័យម្នាក់ៗ|ទ្រព្យសម្បត្តិជាមធ្យមសម្រាប់មនុស្សពេញវ័យម្នាក់ៗ]]ខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា។<ref name="CS 2019-1">{{Cite web |title=Global wealth report |url=https://www.credit-suisse.com/about-us/en/reports-research/global-wealth-report.html |access-date=21 October 2026 |website=credit-suisse.com |publisher=[[ក្រេឌីតស្វីស|Credit Suisse]]}}</ref> អ៊ីស្រាអែលមាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមចំនួនមហាសេដ្ឋីខ្ទង់ពាន់លាន|ចំនួនមហាសេដ្ឋីខ្ទង់ពាន់លាន]]ច្រើនជាងគេបង្អស់នៅមជ្ឈិមបូព៌ា និងជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី១៨ នៅលើពិភពលោក។ អ៊ីស្រាអែលបានចូលជាសមាជិក[[អង្គការសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ច និងអភិវឌ្ឍន៍]]នៅក្នុងឆ្នាំ២០១០ ហើយយោងតាមអង្គការដដែរនៅក្នុងរយៈពេលថ្មីៗនេះ អ៊ីស្រាអែលកំពុងមានអត្រាកំណើនសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់បំផុតមួយនៅក្នុងចំណោមបណ្ដាប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍។<ref>{{Cite web |title=Israel |url=http://data.oecd.org/israel.htm |access-date=21 October 2026 |website=OECD Data |publisher=OECD }}</ref> ថ្វីបើធនធានធម្មជាតិខ្លួនមានកំណត់ យ៉ាងណាការខិតខំប្រឹងប្រែងអភិវឌ្ឍនៃវិស័យកសិកម្មនិងឧស្សាហកម្មក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ បានធ្វើឱ្យប្រទេសអ៊ីស្រាអែលអាចផ្គត់ផ្គង់តម្រូវការស្បៀងអាហារដោយខ្លួនឯងបានស្ទើរតែទាំងស្រុង លើកលែងតែចំពោះគ្រាប់ធញ្ញជាតិ និងសាច់គោប៉ុណ្ណោះ។ ទំនិញនាំចូលនៅក្នុងឆ្នាំ២០២០ មានតម្លៃសរុប ៩៦.៥ ពាន់លានដុល្លារ ដោយក្នុងនោះរួមមាន វត្ថុធាតុដើម គ្រឿងឧបករណ៍យោធា ទំនិញវិនិយោគ ពេជ្រឆៅ ប្រេងឥន្ធនៈ គ្រាប់ធញ្ញជាតិ និងទំនិញប្រើប្រាស់ផ្សេងៗទៀត។<ref name="cia"/> ទំនិញនាំចេញសំខាន់ៗរួមមាន គ្រឿងចក្រ ឧបករណ៍ប្រើប្រាស់ផ្សេងៗ កម្មវិធីសូហ្វវែរ ពេជ្រកែច្នៃ កសិផល ផលិតផលគីមី វាយនភណ្ឌ និងសម្លៀកបំពាក់ជាដើម ហើយគិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០ តម្លៃនៃការនាំចេញទាំងនេះបានកើនឡើងដល់ ១១៤ ពាន់លានដុល្លារ។<ref name="cia"/> [[ធនាគារនៃអ៊ីស្រាអែល|ធនាគារកណ្តាលអ៊ីស្រាអែល]]មានទុនបម្រុងរូបិយប័ណ្ណបរទេសចំនួន ២០១ ពាន់លានដុល្លារ ដែលជាចំនួនខ្ពស់បំផុតលំដាប់ទី១៧ នៅលើពិភពលោក។<ref name="cia"/> ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០ មក អ៊ីស្រាអែលបានទទួលជំនួយយោធាជាច្រើនពីសហរដ្ឋអាមេរិក ព្រមទាំងការធានាលើប្រាក់កម្ចីផងដែរ ដែលចំនួននេះស្មើនឹងប្រហែលពាក់កណ្តាលនៃបំណុលបរទេសរបស់អ៊ីស្រាអែល។ អ៊ីស្រាអែលមានកម្រិតបំណុលបរទេសទាបបំផុតមួយនៅក្នុងចំណោមប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍នានា ហើយថែមទាំងជាម្ចាស់បំណុលក្រៅសុទ្ធ (ទ្រព្យសកម្មធៀបនឹងបំណុលបរទេស ពោលមានន័យថាមានទ្រព្យសកម្មនៅបរទេសច្រើនជាងបំណុលដែលជំពាក់គេនៅបរទេស) ដោយគិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៥ មានអតិរេកចំនួន ៦៩ ពាន់លានដុល្លារ។<ref>{{cite press release |title=Israel's International Investment Position (IIP), June 2015 |date=20 September 2015 |publisher=Bank of Israel |url=http://www.boi.org.il/en/NewsAndPublications/PressReleases/Pages/20-09-2015-IIP-Q2.aspx |access-date=22 October 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181215171824/https://www.boi.org.il/en/NewsAndPublications/PressReleases/Pages/20-09-2015-IIP-Q2.aspx |archive-date=15 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181215171824/https://www.boi.org.il/en/NewsAndPublications/PressReleases/Pages/20-09-2015-IIP-Q2.aspx |archivedate=15 ធ្នូ 2018}}</ref> ===វិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យា=== {{Main|វិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យានៅអ៊ីស្រាអែល}} [[File:Matam hi-tech park (Haifa).jpg|thumb|ឧទ្យានបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់[[ម៉ាតាំ (ហៃហ្វា)|ម៉ាតាំ]]នៅទីក្រុងហៃហ្វា]] ការអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យាទំនើបខ្ពស់របស់អ៊ីស្រាអែល ដូចក្នុងវិស័យកម្មវិធីសូហ្វវែរ គមនាគមន៍ និងវិទ្យាសាស្ត្រជីវិត ត្រូវបានគេយកទៅប្រៀបធៀបជារឿយៗទៅនឹងតំបន់[[ស៊ីលីខូនវ៉ាល្លី]] (Silicon Valley) របស់សហរដ្ឋអាមេរិក។<ref>{{cite news |date=10 November 2005 |title=Israel's technology industry: Punching above its weight |url=https://www.economist.com/business/2005/11/10/punching-above-its-weight |access-date=22 October 2026 |newspaper=The Economist}}</ref> អ៊ីស្រាអែលគឺជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទីមួយនៅលើពិភពលោកចំពោះការប្រើផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបសម្រាប់ចាយវាយលើការស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍<ref name="OECD_R&D">{{cite web |title=Research and development (R&D) – Gross domestic spending on R&D |url=https://data.oecd.org/rd/gross-domestic-spending-on-r-d.htm |access-date=22 October 2026 |website=OECD Data |publisher=OECD}}</ref> ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ២០២៥ ប្រទេសនេះបានជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី១៤ នៅក្នុង[[សន្ទស្សន៍នវានុវត្តន៍សកល]]។<ref>{{Cite web |title=GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025 |url=https://www.wipo.int/gii-ranking/en/israel |access-date=22 October 2026 |website=WIPO}}</ref> អ៊ីស្រាអែលមានអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ អ្នកបច្ចេកទេស និងវិស្វករចំនួន ១៤០ នាក់ក្នុងចំណោមបុគ្គលិកការងារ ១០,០០០ នាក់ ដែលជាចំនួនខ្ពស់បំផុតនៅលើពិភពលោក។<ref>{{cite web |last=Shteinbuk |first=Eduard |date=22 July 2011 |title=R&D and Innovation as a Growth Engine |url=http://sun.inc.hse.ru/sites/default/files/Shteinbuk.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190808102137/http://sun.inc.hse.ru/sites/default/files/Shteinbuk.pdf |archive-date=8 August 2019 |access-date=22 October 2026 |publisher=National Research University – Higher School of Economics}}</ref> ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០៤ មក អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែលចំនួនប្រាំមួយនាក់បានទទួលពានរង្វាន់ណូបែល (ភាគច្រើននៅក្នុងវិស័យគីមីវិទ្យា)<ref name="nobel">{{cite news |author=Haviv Rettig Gur |date=9 October 2013 |title=Tiny Israel a Nobel heavyweight, especially in chemistry |url=https://www.timesofisrael.com/tiny-israel-a-nobel-heavyweight-especially-in-chemistry/ |access-date=22 October 2026 |website=The Times of Israel}}</ref> ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ ប្រទេសនេះក៏មានឈ្មោះជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាញឹកញាប់ជាប្រទេសមួយដែលមានសមាមាត្រខ្ពស់បំផុតនៃចំនួនអត្ថបទស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រធៀបនឹងចំនួនប្រជាជនផងដែរ។<ref>{{cite news |last=Heylin |first=Michael |date=27 November 2006 |title=Globalization of Science Rolls On |url=http://www.achem.univ.kiev.ua/news/pdf/globalization_of_science_rolls_on.pdf |access-date=22 October 2026 |work=Chemical & Engineering News |pages=29–31}}</ref> [[បញ្ជីរាយសាកលវិទ្យាល័យ និងមហាវិទ្យាល័យអ៊ីស្រាអែល|សាកលវិទ្យាល័យមួយចំនួន]]នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានជាប់ឈ្មោះក្នុងចំណោមបណ្ដាសាកលវិទ្យាល័យកំពូលៗទាំង ៥០ លើពិភពលោក លើមុខជំនាញវិទ្យាសាស្ត្រកុំព្យូទ័រ ([[តិចនីអន – វិទ្យាស្ថានបច្ចេកវិទ្យាកម្ពុជា|សាកលវិទ្យាល័យតិចនីអន]] និង[[សាកលវិទ្យាល័យតែលអាវីហ្វ]]) គណិតវិទ្យា ([[សាកលវិទ្យាល័យហេប្រឺយេរូសាឡឹម]]) និងគីមីវិទ្យា ([[វិទ្យាស្ថានវិទ្យាសាស្ត្រវ៉ៃស្មាំន]])។<ref name="ARWU">{{cite web |date=2016 |title=Israel |url=http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings-2016/Israel.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160817025723/http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings-2016/Israel.html |archive-date=17 August 2016 |access-date=22 October 2026 |publisher=Academic Ranking of World Universities}}</ref> [[ទីភ្នាក់ងារអវកាសអ៊ីស្រាអែល]]គឺជាស្ថាប័នសម្រាប់សម្របសម្រួលរាល់កម្មវិធីស្រាវជ្រាវអវកាសផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រនិងពាណិជ្ជកម្ម ហើយបានរចនានិងសាងសង់ផ្កាយរណបយ៉ាងតិចបាន ១៣ គ្រឿង សម្រាប់គោលបំណងពាណិជ្ជកម្ម ការស្រាវជ្រាវ និងចារកម្ម។<ref>{{cite news |last=O'Sullivan |first=Arieh |date=9 July 2012 |title=Israel's domestic satellite industry saved |url=https://www.jpost.com/Features/InThespotlight/Article.aspx?id=276757 |access-date=22 October 2026 |newspaper=The Jerusalem Post |quote=The Amos 6 will be IAI's 14th satellite}}</ref> ផ្កាយរណបមួយចំនួនរបស់អ៊ីស្រាអែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាប្រព័ន្ធអវកាសដ៏ទំនើបបំផុតនៅលើពិភពលោក។<ref>{{cite news |last=Tran |first=Mark |date=21 January 2008 |title=Israel launches new satellite to spy on Iran |url=https://www.theguardian.com/world/2008/jan/21/iran.marktran |access-date=22 October 2026 |newspaper=The Guardian}}</ref> [[ឆាវីត ២|ឆាវីត]]គឺជាយានបាញ់បង្ហោះអវកាសដែលផលិតដោយអ៊ីស្រាអែលដើម្បីបាញ់បង្ហោះផ្កាយរណបតូចៗទៅកាន់គន្លងផែនដីកម្រិតទាប។<ref>{{cite web |title=Space launch systems – Shavit |url=http://www.deagel.com/Space-Launch-Systems/Shavit_a001901001.aspx |access-date=22 October 2026 |publisher=Deagel}}</ref> វាត្រូវបានបាញ់បង្ហោះជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៨ ដែលបានធ្វើឱ្យអ៊ីស្រាអែលក្លាយជាប្រទេសទីប្រាំបីដែលមានសមត្ថភាពបាញ់បង្ហោះយានទៅកាន់ទីអវកាស។ កង្វះទឹកប្រើប្រាស់ដែលនៅតែជាបញ្ហាប្រឈមសម្រាប់អ៊ីស្រាអែល ដោយវាបានជំរុញឱ្យសាមីខ្លួនបង្កើតនូវនវានុវត្តន៍ថ្មីក្នុងបច្ចេកទេសសន្សំសំចៃទឹក ហើយជាលទ្ធផល បច្ចេកទេសទំនើបកម្មកសិកម្មដ៏សំខាន់មួយគឺប្រព័ន្ធស្រោចស្រពដំណក់ទឹកក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើង។ លើសពីនេះ អ៊ីស្រាអែលក៏ជាប្រទេសឈានមុខគេខាងបច្ចេកវិទ្យាសម្រាប់ការបំប្លែងទឹកប្រៃទៅជាទឹកសាប និងការកែច្នៃទឹកប្រើប្រាស់ឡើងវិញផងដែរ។ រោងចក្របំប្លែងទឹកប្រៃសូរ៉េកគឺជាទីកន្លែងបំប្លែងទឹកប្រៃទៅជាទឹកសាបតាមបច្ចេកវិទ្យា ''reverse osmosis'' (ការច្រោះសម្ពាធខ្ពស់) ដ៏ធំបំផុតនៅលើពិភពលោក។<ref>{{cite magazine |last=Talbot |first=David |date=2015 |title=Megascale Desalination |url=https://www.technologyreview.com/s/534996/megascale-desalination/ |access-date=22 October 2026 |magazine=MIT Technology Review}}</ref> គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៤ កម្មវិធីបំប្លែងទឹកប្រៃបានផ្គត់ផ្គង់ទឹកសម្រាប់បរិភោគប្រមាណ ៣៥% ហើយត្រូវបានគេរំពឹងថានឹងកើនឡើងដល់ ៧០% នៅក្នុងឆ្នាំ២០៥០។<ref>{{cite news |author=Federman, Josef |date=30 May 2014 |title=Israel solves water woes with desalination |url=https://news.yahoo.com/israel-solves-water-woes-desalination-053359192.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140602041312/http://news.yahoo.com/israel-solves-water-woes-desalination-053359192.html |archive-date=2 June 2014 |access-date=22 October 2026 |agency=Associated Press}}</ref> គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៥ ទឹកជាង ៥០% ដែលប្រើប្រាស់ក្នុងគ្រួសារ វិស័យកសិកម្ម និងឧស្សាហកម្ម គឺជាទឹកដែលត្រូវបានផលិតដោយសិប្បនិម្មិត។<ref name="Kershner">{{Cite news |last=Kershner |first=Isabel |date=29 May 2015 |title=Aided by the Sea, Israel Overcomes an Old Foe: Drought |url=https://www.nytimes.com/2015/05/30/world/middleeast/water-revolution-in-israel-overcomes-any-threat-of-drought.html |access-date=22 October 2026 |newspaper=The New York Times}}</ref> ===ថាមពល=== {{Main|ថាមពលនៅអ៊ីស្រាអែល}} [[File:Solar dish at Ben-Gurion National Solar Energy Center in Israel.jpg|thumb|ថាសប៉ារ៉ាបូលស្រូបថាមពលព្រះអាទិត្យដ៏ធំបំផុតនៅលើពិភពលោក (មានទីតាំងស្ថិតនៅ[[មជ្ឈមណ្ឌលថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យប៊ែនហ្គូរីយ៉ន]])]] អ៊ីស្រាអែលប្រើថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យយ៉ាងទូលំទូលាយ ហើយវិស្វករខាងបច្ចេកវិទ្យាថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យរបស់ខ្លួនគឺមានជំនាញបច្ចេកទេសកំពូលលំដាប់ថ្នាក់ពិភពលោក។<ref name="NPR">{{cite news |last=Gradstein |first=Linda |date=22 October 2007 |title=Israel Pushes Solar Energy Technology |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=15503716 |publisher=NPR}}</ref> គេហដ្ឋានជាង ៩០% ក្នុងប្រទេសនេះគឺប្រើប្រាស់ថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យដើម្បីកម្ដៅទឹក ដែលវានេះជាអត្រាខ្ពស់បំផុតក្នុងប្រជាជនម្នាក់ៗបើប្រៀបនឹងប្រទេសដទៃលើពិភពលោក។<ref name="Solar energy"/> យោងតាមតួលេខរបស់រដ្ឋាភិបាល ប្រទេសនេះបានសន្សំសំចៃការប្រើប្រាស់អគ្គិសនីបាន ៨% ក្នុងមួយឆ្នាំ ដោយសារការប្រើប្រាស់ថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យសម្រាប់កម្ដៅទឹកនោះឯង។<ref>{{cite web |last=Berner |first=Joachim |date=January 2008 |title=Solar, what else?! |url=http://roma.mfa.gov.il/mfm/Data/156237.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721141348/http://roma.mfa.gov.il/mfm/Data/156237.pdf |archive-date=21 July 2011 |access-date=25 October 2026 |website=Sun & Wind Energy |publisher=Israel Special |page=88}}</ref> ក្រៅពីបច្ចេកវិទ្យាថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យ ថាមពលប្រេងនិងឧស្ម័នធម្មជាតិនៅតែដើរតួយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងការទ្រទ្រង់ប្រទេសមួយនេះ។ អ៊ីស្រាអែលបានចាប់ផ្តើមផលិតឧស្ម័នធម្មជាតិដោយនាំយកចេញពីប្រភពឧស្ម័ននៅឯនាយសមុទ្ររបស់ខ្លួនកាលពីឆ្នាំ២០០៤។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៩ [[តំបន់អណ្ដូងឧស្ម័នតាម៉ារ]]ត្រូវបានគេរុករកឃើញនៅឯក្បែរឆ្នេរសមុទ្រ ហើយ[[តំបន់អណ្ដូងឧស្ម័នឡឺវាយ៉ាតាន]]មួយទៀតត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងឆ្នាំ២០១០។<ref>{{cite news |last1=Wainer |first1=David |last2=Ben-David |first2=Calev |date=22 April 2010 |title=Israel Billionaire Tshuva Strikes Gas, Fueling Expansion in Energy, Hotels |url=https://www.bloomberg.com/news/2010-04-21/israel-billionaire-tshuva-strikes-gas-fueling-expansion-in-energy-hotels.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110112194937/http://www.bloomberg.com/news/2010-04-21/israel-billionaire-tshuva-strikes-gas-fueling-expansion-in-energy-hotels.html |archive-date=12 January 2011 |publisher=Bloomberg News}}</ref> ធនធានឧស្ម័នធម្មជាតិបម្រុងនៅក្នុងអណ្ដូងទាំងពីរនោះអាចធានាសុវត្ថិភាពថាមពលសម្រាប់ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានជាង ៥០ ឆ្នាំទៅមុខ។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៦ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលមានធនធានឧស្ម័នធម្មជាតិបម្រុងដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ប្រមាណ ១៩៩ ពាន់លានម៉ែត្រគូប។<ref>{{cite web |title=Country Comparison - Natural Gas - Reserves |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2253rank.html#is |archive-url=https://web.archive.org/web/20130615230151/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2253rank.html#is |archive-date=15 June 2013 |website=The World Factbook|publisher=[[ទីភ្ញាក់ងារកណ្ដាលស៊ើបការណ៍សម្ងាត់|Central Intelligence Agency]]}}</ref> ===ដំណឹកជញ្ជូន=== {{Main|ដំណឺកជញ្ជូននៅអ៊ីស្រាអែល}} [[File:4X-ECC LLBG 09-05-2014b.jpg|thumb|[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិប៊ែនហ្គូរីយ៉ន]]ជាអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិចម្បងនៃប្រទេសអ៊ីស្រាអែល]] គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៦ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលមានផ្លូវក្រាលកៅស៊ូ ឬបេតុងសរុប ១៩,២២៤ គីឡូម៉ែត្រ<ref>{{cite web |date=1 September 2016 |title=Roads, by Length and Area |url=http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st24_10&CYear=2016 |access-date=25 October 2026 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics}}</ref> និងមានយានយន្តជំនិះចំនួន ៣ លានគ្រឿង។<ref name="vehicles">{{cite web |date=30 March 2016 |title=3.09&nbsp;Million Motor Vehicles in Israel in 2015 |url=http://www.cbs.gov.il/reader/newhodaot/hodaa_template.html?hodaa=201627085 |access-date=25 October 2026 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics}}</ref> ចំនួនយានយន្តជំនិះក្នុងមនុស្ស ១,០០០ នាក់ គឺមាន ៣៦៥ គ្រឿង ដែលជាតួលេខទាបគួរសមបើធៀបនឹងបណ្តាប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ដទៃ។<ref name="vehicles"/> ប្រទេសនេះបានដាក់គោលដៅកំណត់ឱ្យមានយានយន្តអគ្គិសនីធ្វើដំណើរនៅលើដងផ្លូវរបស់ខ្លួនឱ្យបាន ៣០% នៅត្រឹមឆ្នាំ២០៣០។<ref>{{Cite news |date=12 September 2023 |title=Israel expects 30% of cars on its roads to be electric by 2030 |url=https://www.reuters.com/business/autos-transportation/israel-expects-30-cars-its-roads-be-electric-by-2030-2023-09-12/}}</ref> អ៊ីស្រាអែលមានរថយន្តក្រុងចំនួនសរុប ៥,៧១៥ គ្រឿង ដែលរត់តាមខ្សែផ្លូវកំណត់ផ្សេងៗនៅទូទាំងប្រទេស។<ref>{{cite web |year=2009 |title=Bus Services on Scheduled Routes |url=http://www.cbs.gov.il/shnaton60/st24_04.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610053142/http://www.cbs.gov.il/shnaton60/st24_04.pdf |archive-date=10 June 2011 |access-date=25 October 2026 |publisher=Israeli Central Bureau of Statistics}}</ref> បណ្តាញផ្លូវដែកមានប្រវែង ១,២៧៧ គីឡូម៉ែត្រ ហើយស្ថិតក្រោមប្រតិបត្តិការរបស់[[ក្រុមហ៊ុនផ្លូវដែកអ៊ីស្រាអែល]] ដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់រដ្ឋ។ បន្ទាប់ពីមានការវិនិយោគធំៗដែលបានចាប់ផ្តើមនៅចន្លោះដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ ដល់ពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ ចំនួនអ្នកដំណើរតាមរថភ្លើងក្នុងមួយឆ្នាំៗបានកើនឡើងពី ២.៥ លាននាក់ក្នុងឆ្នាំ១៩៩០ រហូតឡើងដល់ ៥៣ លាននាក់នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៥។<ref name="cbs_rails">{{cite web |date=1 September 2016 |title=Railway Services |url=http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st24_03&CYear=2016 |access-date=25 October 2026 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics}}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ ប្រព័ន្ធផ្លូវដែកប្រទេសនេះបានបម្រើដល់ការដឹកជញ្ជូនទំនិញក្នុងបរិមាណ ៧.៥ លានតោនក្នុងមួយឆ្នាំៗថែមទៀតផង។<ref name="cbs_rails"/> ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលមានអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិចំនួនបីគឺ [[អាកាសយានដ្ឋានប៊ែនហ្គូរីយ៉ន]] (ដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលធ្វើដំណើរតាមផ្លូវអាកាសអន្តរជាតិដ៏សំខាន់បំផុតរបស់ប្រទេស) [[អាកាសយានដ្ឋានរ៉ាម៉ុន]] និង[[អាកាសយានដ្ឋានហៃហ្វា]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០២៣ ព្រលានយន្តហោះប៊ែនហ្គូរីយ៉នបានទទួលអ្នកដំណើរជាង ២១.១ លាននាក់។<ref>{{Cite news |date=22 January 2024 |title=Number of Passengers at Ben-Gurion Airport Rises 10% Despite Cancellations Due to Israel-Hamas War |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2024-01-22/ty-article/number-of-passengers-at-ben-gurion-airport-rises-10-despite-israel-hamas-war/0000018d-3246-d81e-abdf-3a4e9e540000 |work=Haaretz}}</ref> ក្រៅពីនេះ អ៊ីស្រាអែលក៏មានកំពង់ផែសំខាន់ៗចំនួនបីផងដែររួមមាន [[កំពង់ផែហៃហ្វា]] (ដែលជាកំពង់ផែដ៏ចំណាស់ និងធំជាងគេបង្អស់ក្នុងប្រទេស) [[កំពង់ផែអាឆ្ដូដ]] និង[[កំពង់ផែអេឡាត]]នៅជាប់[[សមុទ្រក្រហម]]។ ===ទេសចរណ៍=== {{Main|ទេសចរណ៍នៅអ៊ីស្រាអែល}} {{See also|បញ្ជីរាយទីតាំងបុរាណវិទ្យានៅអ៊ីស្រាអែល និងប៉ាឡេស្ទីន}} [[File:Ein Bokek - Dead Sea2.jpg|thumb|រមណីយដ្ឋាន[[អេនបុក្កេក]]នៅជាប់ច្រាំងនៃ[[សមុទ្រមរណៈ]]]] វិស័យទេសចរណ៍ ជាពិសេសទេសចរណ៍សាសនា គឺជាវិស័យដ៏សំខាន់មួយនៃប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ដោយវាមានរួមបញ្ចូលទាំងទីតាំងតំបន់ឆ្នេរ ទីតាំងបុរាណវិទ្យា ទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រ រួមទាំងទីតាំងដែលទាក់ទងនឹងព្រះគម្ពីរ និងលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រដ៏ប្លែកៗពិសេសៗផ្សេងៗ ដែលសុទ្ធតែជាកត្តាទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរចូលមកលេងទស្សនាប្រទេសអ៊ីស្រាអែល។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៧ អ៊ីស្រាអែលបានទទួលភ្ញៀវទេសចរសរុបចំនួន ៣.៦ លាននាក់ ដែលជាចំនួនខ្ពស់បំផុតមិនធ្លាប់មាន ដោយកើនឡើង ២៥ ភាគរយបើធៀបនឹងឆ្នាំ២០១៦ ហើយបើគិតជាចំណូលទឹកប្រាក់ដល់សេដ្ឋកិច្ចគឺមានចំនួន ២០ ពាន់លានស៊ីគែលថ្មី។<ref>{{cite web |last=Yan |date=3 January 2018 |title=Israel sees record 3.6 mln inbound tourists in 2017 |url=http://www.xinhuanet.com/english/2018-01/03/c_136867704.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20180124195618/http://www.xinhuanet.com/english/2018-01/03/c_136867704.htm |archive-date=24 January 2018 |website=Xinhua}}</ref> ==ប្រជាសាស្ត្រ== {{Main|ប្រជាសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល}} [[File:Aliyah 1948-2015.png|upright=1.25|thumb|[[អាលីយ៉ា]]រាប់ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៤៨ រហូតដល់ឆ្នាំ២០១៥។ ចំនួនកើនឡើងខ្ពស់បំផុតគឺមាននៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៩ និងឆ្នាំ១៩៩០។]] អ៊ីស្រាអែលជាប្រទេសដែលមានចំនួនជនជាតិជ្វីហ្វរស់នៅច្រើនជាងគេបំផុត ហើយជាប្រទេសតែមួយគត់ដែលមានជាតិសាសន៍ជ្វីហ្វជាជនជាតិភាគច្រើន។<ref>{{cite report |url=https://www.jewishdatabank.org/api/download/?studyId=1185&mediaId=bjdb%5c2021_World_Jewish_Population_AJYB_(DellaPergola)_DB_Public.pdf |title=World Jewish Population |date=2021 |publisher=Berman Jewish DataBank |access-date=26 October 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906084243/https://www.jewishdatabank.org/api/download/?studyId=1185&mediaId=bjdb%5C2021_World_Jewish_Population_AJYB_(DellaPergola)_DB_Public.pdf |archive-date=6 September 2023 |url-status=live |editor1-last=Dashefsky |editor1-first=Arnold |editor2-last=Della-Pergola |editor2-first=Sergio |editor3-last=Sheskin |editor3-first=Ira}}</ref> គិតត្រឹមខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥ ចំនួនប្រជាជនសរុបត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថាមាន ១០,០៩៤,០០០ នាក់។<ref>{{Cite web |title=Media Release Israel's Independence Day 2025 |url=https://www.cbs.gov.il/en/mediarelease/Pages/2025/Israel-Independence-Day-2025.aspx |access-date=26 October 2026 |website=www.cbs.gov.il}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ២០២៥ ដដែរ រដ្ឋាភិបាលបានកត់ត្រាថា ៧២% នៃចំនួនប្រជាជនសរុបគឺជា[[ជនជាតិជ្វីហ្វអ៊ីស្រាអែល|ជនជាតិជ្វីហ្វ]] ២១% ជា[[ជនជាតិអារ៉ាប់នៃអ៊ីស្រាអែល|ជនជាតិអារ៉ាប់]] និង ៧% ជា "ក្រុមផ្សេងៗទៀត" (រួមមានគ្រិស្តសាសនិកដែលមិនមែនជាជនជាតិអារ៉ាប់ និងរាល់បុគ្គលដែលមិនបានបញ្ជាក់ពីសាសនារបស់ខ្លួន)។​<ref name="population_stat2024"/> ក្នុងរយៈពេលមួយទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ ពលករចំណាកស្រុកមួយចំនួនធំមកពីប្រទេសរូម៉ានី ថៃ ចិន ទ្វីបអាហ្វ្រិក និងអាមេរិកខាងត្បូង បានចូលមករស់នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល។ ចំនួនពួកគេពិតប្រាកដគឺមិនមានអ្នកណាអាចដឹងបាននោះទេ ដោយសារតែពលករបរទេសជាច្រើនបានចូលមករស់នៅក្នុងប្រទេសនេះដោយខុសច្បាប់<ref>{{cite news |date=14 July 2009 |title=ISRAEL: Crackdown on illegal migrants and visa violators |url=http://www.irinnews.org/Report/85270/ISRAEL-Crackdown-on-illegal-migrants-and-visa-violators |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160119084926/http://www.irinnews.org/report/85270/israel-crackdown-on-illegal-migrants-and-visa-violators |archive-date=19 January 2016 |access-date=26 October 2026 |newspaper=IRIN}}</ref> ប៉ុន្តែយ៉ាងណា គេអាចប៉ាន់ស្មានចំនួននោះនៅចន្លោះរវាងពី ១៦៦,០០០ ទៅ ២០៣,០០០ នាក់។<ref name="Adriana Kemp">Adriana Kemp, "Labour migration and racialisation: labour market mechanisms and labour migration control policies in Israel", ''Social Identities'' 10:2, 267–292, 2004</ref> ប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលប្រមាណ ៩៣% គឺរស់នៅក្នុងតំបន់ទីប្រជុំជន។<ref>{{cite web |title=Urban population (% of total population) – Israel |url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.URB.TOTL.IN.ZS?locations=IL |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230211181255/https://data.worldbank.org/indicator/SP.URB.TOTL.IN.ZS?locations=IL |archive-date=11 February 2023 |access-date=26 October 2026 |website=data.worldbank.org |publisher=[[ធនាគារពិភពលោក]]}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៦ អង្គការសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ច និងអភិវឌ្ឍន៍បានប៉ាន់ប្រមាណថា អាយុសង្ឃឹមរស់ជាមធ្យមរបស់ប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលគឺ ៨២.៥ ឆ្នាំ ដែលជា[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមអាយុសង្ឃឹមរស់|កម្រិតខ្ពស់បំផុតលំដាប់ទីប្រាំមួយនៅលើពិភពលោក]]។<ref name="OECD_life_expec">{{cite web |title=Life expectancy at birth |url=https://data.oecd.org/healthstat/life-expectancy-at-birth.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150202012350/https://data.oecd.org/healthstat/life-expectancy-at-birth.htm |archive-date=2 February 2015 |access-date=26 October 2026 |website=OECD Data |publisher=OECD}}</ref> ចំពោះជនជាតិអារ៉ាប់នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែលវិញ អាយុកាលជាមធ្យមរបស់ពួកគេគឺទាបជាងនេះពី ៣ ទៅ ៤ ឆ្នាំ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា អាយុសង្ឃឹមរស់ពួកគេនៅតែមានអត្រាខ្ពស់ជាងជនជាតិអារ៉ាប់ផ្សេងៗដែលរស់នៅក្នុងបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់ និងប្រទេសមូស្លីមភាគច្រើន។<ref>{{Cite news |date=9 October 2012 |title=Saudi writer: 'Why is life expectancy in Israel better?' |url=https://www.bbc.com/news/av/world-radio-and-tv-19890597 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220623113753/https://www.bbc.com/news/av/world-radio-and-tv-19890597 |archive-date=23 June 2022 |access-date=26 October 2026 |publisher=BBC News }}</ref> ប្រទេសនេះមានអត្រាកំណើតខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងចំណោមសមាជិកអង្គការសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ច និងអភិវឌ្ឍន៍ ហើយក៏ជាប្រទេសតែមួយគត់ដែលមានអត្រានេះលើសពីកម្រិតជំនួសចំនួន ២.១ ផងដែរ។<ref name=":5">{{Cite news |date=21 June 2024 |title=Israel's birth rate remains highest in OECD by far, at 2.9 children per woman |url=https://www.timesofisrael.com/israels-birth-rate-remains-highest-in-oecd-by-far-at-2-9-children-per-woman |work=Times of Israel}}</ref> ប្រមាណ ៨០% នៃជនជាតិជ្វីហ្វអ៊ីស្រាអែលបានកើតនៅក្នុងប្រទេស ហើយ ១៤% ជាជនអន្តោប្រវេសន៍មកពីទ្វីបអឺរ៉ុបនិងអាមេរិក និង ៦% ជាជនអន្តោប្រវេសន៍មកពីទ្វីបអាស៊ីនិងអាហ្វ្រិក។<ref>{{cite web |date=15 September 2022 |title=Jews, by Continent of Origin, Continent of Birth and Period of Immigration |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/doclib/2022/2.shnatonpopulation/st02_09.pdf |access-date=26 October 2026 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics}}</ref> ជនជាតិជ្វីហ្វមកពីអឺរ៉ុបនិងអតីតសហភាពសូវៀត ព្រមទាំងកូនចៅរបស់ពួកគេដែលកើតនៅក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល (ដោយរាប់ទាំងជនជាតិជ្វីហ្វអាឆ្កិនណាហ្ស៊ីផង) គឺសរុបមានចំនួនស្មើនឹងប្រមាណ ៤៤% នៃប្រជាជនជ្វីហ្វអ៊ីស្រាអែល។ រីឯជនជាតិជ្វីហ្វមកពីបណ្តាប្រទេសអារ៉ាប់និងប្រទេសមូស្លីម ព្រមទាំងកូនចៅរបស់ពួកគេ (ដោយរាប់ទាំងជនជាតិជ្វីហ្វមីហ្សរ៉ាហ៊ី និងសេហ្វារឌីដែរនោះ) វិញ គឺបង្កើតបានជាផ្នែកដ៏ធំបំផុតនៃចំនួនប្រជាជនជ្វីហ្វសរុបដែលនៅសេសសល់។<ref>{{cite web |author=Joel Schalit |date=31 August 2009 |title=The Missing Mizrahim |url=http://www.jewcy.com/post/missing_mizrahim |website=Jewcy}}</ref> ប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលប្រមាណ ៤% (ស្មើនឹងចំនួន ៣០០,០០០ នាក់) គឺត្រូវបានច្បាប់ព្រះគ្រូ (រ៉ាប៊ី) ចាត់ថ្នាក់តាមជាតិសាសន៍ថាជា "ក្រុមផ្សេងទៀត" ដោយពួកគេនេះត្រូវជាជនជាតិដែលមានដើមកំណើតពីរុស្ស៊ី ឬមានសមាជិកគ្រួសារដែលមិនមែនជាជនជាតិជ្វីហ្វ តែទោះជាយ៉ាងណា ក្រុមនេះនៅតែមានសិទ្ធិទទួលបានសញ្ជាតិអ៊ីស្រាអែល ក្រោមច្បាប់ស្តីពីការវិលត្រឡប់។<ref>{{cite web |last=DellaPergola |first=Sergio |year=2011 |title=Jewish Demographic Policies |url=http://jppi.org.il/uploads/Jewish_Demographic_Policies.pdf |publisher=The Jewish People Policy Institute}}</ref> និគមជនអ៊ីស្រាអែលដែលរស់នៅក្រៅបន្ទាត់បៃតងមានចំនួនប្រមាណ ៦០០,០០០ (≈១០% នៃចំនួនប្រជាជនជ្វីហ្វអ៊ីស្រាអែល)។<ref>{{cite magazine |last=Gorenberg |first=Gershom |date=26 June 2017 |title=Settlements: The Real Story |url=http://prospect.org/article/settlements-real-story |access-date=27 October 2026 |magazine=The American Prospect}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៦ ជនជាតិអ៊ីស្រាអែលចំនួន ៣៩៩,៣០០ នាក់បានរស់នៅក្នុងតំណាំងលំនៅនៃវ៉េសប៊ែង ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ជនជាតិជ្វីហ្វជាង ២០០,០០០ នាក់ថែមទៀតបានរស់នៅក្នុងក្រុងយេរូសាឡឹមខាងកើត<ref name="districts_pop" /> និង ២២,០០០ នាក់ទៀតនៅកំពូលហ្កូឡាន។<ref name="districts_pop" /> នៅក្នុងដែនជ្រោយហ្កាហ្សាធ្លាប់មានតំណាំងលំនៅអ៊ីស្រាអែលឈ្មោះ[[ហ្គូសកាធីហ្វ]] ដែលមានជនជាតិអ៊ីស្រាអែលរស់នៅប្រមាណ ៧,៨០០ នាក់ មុនពេលរដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលបានប្រកាសឱ្យប្រជាជនទាំងនោះដកខ្លួនចេញនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៥។<ref>{{cite web |title=Settlements in the Gaza Strip |url=http://www.fmep.org/settlement_info/settlement-info-and-tables/stats-data/settlements-in-the-gaza-strip-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130826025402/http://www.fmep.org/settlement_info/settlement-info-and-tables/stats-data/settlements-in-the-gaza-strip-1 |archive-date=26 August 2013 |access-date=27 October 2026 |website=Settlement Information}}</ref> ជនជាតិអារ៉ាប់អ៊ីស្រាអែល​ (ដោយរាប់ទាំងប្រជាជនអារ៉ាប់នៅយេរូសាឡឹមខាងកើត និងកំពូលហ្កូឡាន) មានចំនួនសរុប ១,៩៩៥,០០០ នាក់ ឬស្មើនឹង ២១.១% នៃចំនួនប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលសរុប។<ref>{{cite web |title=Population of Israel on the Eve of 2022 |url=https://www.cbs.gov.il/en/mediarelease/Pages/2021/Population-of-Israel-on-the-Eve-of-2022.aspx |access-date=27 October 2026 |publisher=Cbs.gov.il}}</ref> នៅក្នុងលទ្ធផលស្ទង់មតិមួយកាលពីឆ្នាំ២០១៧ ប្រជាជនអារ៉ាប់នៃអ៊ីស្រាអែល ៤០% បានកំណត់អត្តសញ្ញាណខ្លួនឯងជា "ជនជាតិអារ៉ាប់នៃអ៊ីស្រាអែល" ឬមាន "សញ្ជាតិអារ៉ាប់នៃអ៊ីស្រាអែល" ចំណែក ១៥% បានកំណត់ជា "ជនជាតិប៉ាឡេស្ទីន" រីឯ ៨.៩% ជា "ជនជាតិប៉ាឡេស្ទីននៅអ៊ីស្រាអែល" ឬមាន "សញ្ជាតិប៉ាឡេស្ទីននៃអ៊ីស្រាអែល" និង ៨.៧% ជា "ជនជាតិអារ៉ាប់" ទទេ។ ការស្ទង់មតិដដែរនេះក៏បានរកឃើញដែរថា ជនជាតិអារ៉ាប់នៃអ៊ីស្រាអែលប្រមាណ ៦០% បានមានទស្សនៈវិជ្ជមានចំពោះរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល។<ref>{{cite report |url=https://www.kas.de/c/document_library/get_file?uuid=0e141dca-8ac4-a77f-7045-f3a7d4c30991 |title=Citizenship, Identity and Political Participation: Measuring the Attitudes of the Arab Citizens in Israel |date=December 2017 |publisher=Konrad Adenauer Foundation |issue=12 |pages=22, 25, 28 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Lynfield |first1=Ben |date=27 September 2017 |title=Survey: 60% of Arab Israelis have positive view of state |url=https://www.jpost.com/Israel-News/Survey-60-percent-of-Arab-Israelis-have-positive-view-of-state-506150 |access-date=27 October 2026 |work=The Jerusalem Post}}</ref> ===តំបន់ទីប្រជុំជនធំៗ=== {{wide image|Tel Aviv Panorama.jpg|800px|ទិដ្ឋភាពនៃ[[តំបន់មាតុបុរីតែលអាវីហ្វ]]}} អ៊ីស្រាអែលមានតំបន់ទីប្រជុំជនធំៗចំនួនបួន រួមមាន៖ [[ហ្គូសដាំន]] (តំបន់មាតុបុរីតែលអាវីហ្វ ដែលមានប្រជាជនរស់នៅចំនួន ៣,៨៥៤,០០០ នាក់) [[យេរូសាឡឹម]] (ប្រជាជនចំនួន ១,២៥៣,៩០០ នាក់) [[ហៃហ្វា]] (៩២៤,៤០០ នាក់) និង[[បេអ៊ែលឆេវ៉ា]] (៣៧៧,១០០ នាក់)។<ref>{{cite web |date=6 September 2017 |title=Localities, Population and Density per Sq. Km., by Metropolitan Area and Selected Localities |url=http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_25&CYear=2017 |access-date=3 November 2026 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics}}</ref> ទីប្រជុំជនដែលមានទំហំធំជាងគេទាំងចំនួនប្រជាជននិងផ្ទៃដីនោះគឺ យេរូសាឡឹម ដែលមានប្រជាជនចំនួន ១,០៥០,១៥៣ នាក់នៅលើផ្ទៃដី ១២៥ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។<ref name="Israelpopulations">{{cite web |url=https://boardsgenerator.cbs.gov.il/pages/WebParts/YishuvimPage.aspx?mode=Yeshuv&l=1|title=Regional Statistics|website=Israel Central Bureau of Statistics|access-date=3 November 2026}}</ref> ទិន្នន័យស្ថិតិសម្រាប់ក្រុងយេរូសាឡឹមនេះផងដែរបានរាប់បញ្ចូលទាំងចំនួនប្រជាជន និងផ្ទៃដីនៃផ្នែក[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] ដែលសព្វថ្ងៃកំពុងស្ថិតក្នុងស្ថានការណ៍ជម្លោះថ្នាក់អន្តរជាតិ។ តែលអាវីហ្វ (៤៩៤,៩០០) និងហៃហ្វា (២៩៧,០៨២) គឺជាទីក្រុងដែលមានប្រជាជនរស់នៅច្រើនបន្ទាប់នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល។<ref name="Israelpopulations"/> ទីក្រុង[[ភ្នៃប្រាក់]] (ដែលមានប្រជាជនភាគច្រើនប្រតិបត្តិនិកាយ[[ហារ៉េឌី]]) គឺជាទីក្រុងដែលមានដង់ស៊ីតេប្រជាជនខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងប្រទេស និងជាទីក្រុងមួយក្នុងចំណោមទីក្រុងទាំង ១០ នៅលើពិភពលោកដែលមាន[[បញ្ជីរាយទីក្រុងតាមដង់ស៊ីតេប្រជាជន|ដង់ស៊ីតេប្រជាជនខ្ពស់បំផុត]]។<ref>{{Cite web |title=Population Density by City 2024 |url=https://worldpopulationreview.com/world-city-rankings/population-density-by-city |website=worldpopulationreview.com}}</ref> អ៊ីស្រាអែលមានទីក្រុងចំនួន ១៦ ដែលមានចំនួនប្រជាជនលើសពី ១០០,០០០ នាក់ឡើងទៅ។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៨ តំបន់ចំនួន ៧៧ ត្រូវបានក្រសួងមហាផ្ទៃអ៊ីស្រាអែលផ្តល់ឋានៈជា ទីប្រជុំជន (ឬក្រុង) ដែលក្នុងនោះមាន[[បញ្ជីរាយតំណាំងលំនៅអ៊ីស្រាអែល|បួនកន្លែងស្ថិតនៅក្នុងតំបន់វ៉េសប៊ែង]]។<ref>[http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_22&CYear=2018 2.22 Localities and Population, by Municipal Status and District], 2018</ref> {{ទីក្រុងធំបំផុតនៃអ៊ីស្រាអែល}} ===ភាសា=== {{Main|ភាសានៃអ៊ីស្រាអែល}} [[File:שלט רחוב יהודה (3777232251).jpg|thumb|ផ្លាកសញ្ញាសម្គាល់ផ្លូវជា[[ភាសាហេប្រឺ]] [[ភាសាអារ៉ាប់នៅអ៊ីស្រាអែល|អារ៉ាប់]] និង[[ភាសាអង់គ្លេស]]]] ភាសាផ្លូវការនៃប្រទេសអ៊ីស្រាអែលគឺ [[ភាសាហេប្រឺ]]។ ភាសាហេប្រឺគឺជាភាសាចម្បងរបស់រដ្ឋ ហើយត្រូវប្រជាជនភាគច្រើននិយាយប្រើប្រាស់ជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ នៅមុនឆ្នាំ២០១៨ [[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]]ធ្លាប់ជាភាសាផ្លូវការមួយផងដែរ<ref name=lang1/> ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ២០១៨ នោះ ភាសាអារ៉ាប់ត្រូវបានកែសម្រួលទម្លាក់មកត្រឹមជា "ឋានៈពិសេសនៅក្នុងរដ្ឋ" វិញ។<ref name=lang2/><ref name=lang3/> ភាសាអារ៉ាប់ត្រូវបាននិយាយដោយជនជាតិអារ៉ាប់ភាគតិចនៅក្នុងស្រុក និងជាភាសាគោលសម្រាប់បង្រៀននៅក្នុងសាលារៀនរបស់ប្រជាជនអារ៉ាប់ ដែលនៅទីនោះដែរ ភាសាហេប្រឺត្រូវបានបង្រៀនជាមុខវិជ្ជាមួយវិញ។<ref name="arabic_lang">{{cite book |last1=Franklin |first1=Parker |url=http://www.eric.ed.gov/ERICWebPortal/search/detailmini.jsp?ERICExtSearch_SearchValue_0=ED250227&ERICExtSearch_SearchType_0=no&accno=ED250227 |title=Israeli Schools: Religious and Secular Problems |date=10 October 1984 |publisher=Education Resources Information Center |access-date=3 November 2026}}</ref> ដោយសារតែមានអន្តោប្រវេសន៍ទ្រង់ទ្រាយធំពីអតីតសហភាពសូវៀត និង[[អាលីយ៉ាពីអេត្យូពី|ប្រទេសអេត្យូពី]] ([[ជនជាតិជ្វីហ្វអេត្យូពីនៅអ៊ីស្រាអែល|ជនជាតិជ្វីហ្វអេត្យូពី]]ប្រមាណ ១៣០,០០០ នាក់បានកំពុងរស់នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល)<ref name="The Ethiopian Population In Israel">[[ការិយាល័យកណ្ដាលអ៊ីស្រាអែលនៃស្ថិតិ]]៖ [http://www.cbs.gov.il/reader/newhodaot/hodaa_template.html?hodaa=201211307 The Ethiopian Community in Israel]</ref> ដូច្នេះ [[ភាសារុស្ស៊ី]] និង[[ភាសាអាមហារ៉ា]]ក៏ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងប្រទេសនេះ។<ref>{{cite news |last=Meyer |first=Bill |date=17 August 2008 |title=Israel's welcome for Ethiopian Jews wears thin |url=http://www.cleveland.com/world/index.ssf/2008/08/israels_welcome_for_ethiopian.html |access-date=3 November 2026 |newspaper=The Plain Dealer}}</ref> ជនអន្តោប្រវេសន៍ដែលនិយាយភាសារុស្ស៊ីជាងមួយលាននាក់បានចូលមករស់នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែលនៅចន្លោះពីឆ្នាំ១៩៩០ និងឆ្នាំ២០០៤។<ref>{{cite news |date=10 February 2008 |title=Study: Soviet immigrants outperform Israeli students |url=https://www.haaretz.com/news/study-soviet-immigrants-outperform-israeli-students-1.238970 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120531040829/http://www.haaretz.com/news/study-soviet-immigrants-outperform-israeli-students-1.238970 |archive-date=31 May 2012 |newspaper=Haaretz}}</ref> ភាសាបារាំងត្រូវបាននិយាយដោយប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលប្រមាណ ៧០០,០០០ នាក់<ref>{{cite news |date=5 December 2011 |title=French radio station RFI makes aliyah |url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4156781,00.html |newspaper=Ynetnews}}</ref> ដែលភាគច្រើនដើមកំណើតមកពីប្រទេសបារាំង និងតំបន់អាហ្វ្រិកខាងជើង។ ភាសាអង់គ្លេសធ្លាប់ជាភាសាផ្លូវការមួយក្នុងសម័យអាណត្តិភាព ហើយទោះបីជាវាបានបាត់បង់ឋានៈជាភាសាផ្លូវការក្រោយរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្ដី ក៏វានៅតែដើរតួនាទីសំខាន់ខ្លាំងអាចប្រៀបបានទៅនឹងភាសាផ្លូវការបច្ចុប្បន្នទៅហើយ។<ref>{{cite book |last=Bat-Zeev Shyldkrot |first=Hava |title=Perspectives on Language and Development: Essays in Honor of Ruth A. Berman |date=2004 |publisher=Kluwer Academic Publishers |isbn=978-1-4020-7911-5 |editor1-last=Diskin Ravid |editor1-first=Dorit |page=90 |chapter=Part I: Language and Discourse |quote=English is not considered official but it plays a dominant role in the educational and public life of Israeli society. ... It is the language most widely used in commerce, business, formal papers, academia, and public interactions, public signs, road directions, names of buildings, etc. |editor2-last=Bat-Zeev Shyldkrot |editor2-first=Hava |chapter-url={{Google books |xMzx6xFB0IgC |page=PA90 |keywords=|text= |plainurl=yes}}}}</ref> ===សាសនា=== {{Main|សាសនានៅអ៊ីស្រាអែល}} {{See also|សាសនាអាប្រាហាម}} [[File:Westernwall2.jpg|thumb|[[ដោមនៃសិលា]] និង[[ជញ្ជាំងខាងលិច]]នៅទីក្រុងយេរូសាឡឹម]] ==កំណត់សម្គាល់== {{Reflist|group=ស}} {{Reflist|group=fn}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} {{ទំព័រគំរូ:ប្រទេសនៅទ្វីបអាស៊ី}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ីស្រាអែល| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេឌីទែរ៉ាណេខាងកើត]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសម្រាប់មេឌីទែរ៉ាណេ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសមជ្ឈិមបូព៌ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឡេវ៉ាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងលិច]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសដើមបូព៌ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]] owu3i7ma3od434c69ky3qcyx5q8epds 0 49710 342481 342471 2026-11-03T16:19:58Z TheRandomGoober 27248 កែតម្រូវ និងបន្ថែមព័ត៌មានក្នុង infobox 342481 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|בִּנְיָמִין נְתַנְיָהו}} | image = Benjamin Netanyahu, February 2023.jpg | alt = | caption = | order = | office = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល]] | termstart = ២៩ ធ្នូ ២០២២ | termend = | president = [[យីតសាក់ ហ៊ែរហ្សូក]] | predecessor = [[យ៉ាអៀរ ឡាពីដ]] | successor = | termstart1 = ៣១​ មីនា ២០០៩ | termend1 = ១៣ មិថុនា ២០២១ | president1 = [[ស៊ីម្មន ប៉េរ៉េស]] <br/> [[វីវវែន រីហ្វលីន]] | 1blankname1 = {{nowrap|[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីប្ដូរវេនអ៊ីស្រាអែល|ប្ដូរវេន]]}} | 1namedata1 = [[បេន្នី ហ្កាំនស៍]] {{nowrap|(២០២០–២០២១)}} | predecessor1 = [[អេហ៊ូដ អូលមឹត]] | successor1 = [[ណាហ្វតាលី ប៊ែនណេត]] | termstart2 = ១៨ មិថុនា ១៩៩៦ | termend2 = ៦ កក្កដា ១៩៩៩ | president2 = [[អេហ្ស៊ែរ វ៉ៃស្មាំន]] | predecessor2 = ស៊ីម្មន ប៉េរ៉េស | successor2 = [[អេហ៊ូដ បារ៉ាក់]] | office3 = [[ប្រធានគណបក្សប្រឆាំង (អ៊ីស្រាអែល)|ប្រធានបក្សប្រឆាំង]] | term_start3 = ២៨ មិថុនា ២០២១<ref>[https://main.knesset.gov.il/EN/mk/Pages/HeadOfOpposition.aspx Leader of the Opposition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230326105855/https://main.knesset.gov.il/EN/mk/Pages/HeadOfOpposition.aspx |date=26 March 2023 }}, Knesset</ref> | term_end3 = ២៩ ធ្នូ ២០២២ | 1blankname3 = នាយករដ្ឋមន្ត្រី | 1namedata3 = {{ubl | ណាហ្វតាលី ប៊ែនណេត | យ៉ាអៀរ ឡាពីដ }} | predecessor3 = យ៉ាអៀរ ឡាពីដ | successor3 = យ៉ាអៀរ ឡាពីដ | term_start4 = ១៦ មករា ២០០៦ | term_end4 = ៣១​ មីនា ២០០៩ | 1blankname4 = នាយករដ្ឋមន្ត្រី | 1namedata4 = {{ubl | [[អារីយ៉ែល ឆារ៉ន]] | អេហ៊ូដ អូលមឹត }} | predecessor4 = [[អាមៀរ ប៉េរ៉េតស៍]] | successor4 = [[ត្ស៊ីភី លីហ្វនី]] | term_label5 = តាមព្រឹទ្ធន័យ | term_start5 = ២៤ មីនា ១៩៩៣ | term_end5 = ១៨ មិថុនា ១៩៩៦ | 1blankname5 = នាយករដ្ឋមន្ត្រី | 1namedata5 = {{ubl | [[យីតសាក់ រ៉ាប៊ីន]] | ស៊ីម្មន ប៉េរ៉េស }} | predecessor5 = [[យីតសាក់ ឆាមៀរ]] | office6 = [[លីគុដ|ប្រធានគណបក្សលីគុដ]] | term_start6 = ២០ ធ្នូ ២០០៥ | term_end6 = | predecessor6 = អារីយ៉ែល ឆារ៉ន | successor6 = | term_start7 = ២៤ មីនា ១៩៩៣ | term_end7 = ៦ កក្កដា ១៩៩៩ | predecessor7 = យីតសាក់ ឆាមៀរ | successor7 = អារីយ៉ែល ឆារ៉ន | office8 = [[តំណាងអចិន្ត្រៃយ៍អ៊ីស្រាអែលប្រចាំអង្គការសហប្រជាជាតិ]] | term_start8 = ១ កញ្ញា ១៩៨៤ | term_end8 = ១ មីនា ១៩៨៨ | 1blankname8 = នាយករដ្ឋមន្ត្រី | 1namedata8 = {{ubl | យីតសាក់ ឆាមៀរ | ស៊ីម្មន ប៉េរ៉េស | យីតសាក់ ឆាមៀរ }} | predecessor8 = [[យេហ៊ូដា ស្វ៊ី ប៊្លូម]] | successor8 = [[យ៉ូហាណាំន បេអ៊ីន]] | office9 = សមាជិក[[ឃ្នេសេត]] | term_start9 = ១៧ កុម្ភៈ ២០០៣ | term_start10 = ២១ វិច្ឆិកា ១៩៨៨ | term_end10 = ៦ កក្កដា ១៩៩៩ | office11 = តួនាទីរដ្ឋមន្ត្រី | subterm11 = ១៩៩៦–១៩៩៧ | suboffice11 = [[ក្រសួងវិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា និងអវកាស|ក្រសួងវិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យា]] | subterm12 = ១៩៩៦–១៩៩៩ | suboffice12 = [[​ក្រសួងសំណង់ និងគេហកិច្ច|ក្រសួងគេហកិច្ច និងសំណង់]] | subterm13 = ២០០២–២០០៣ | suboffice13 = [[ក្រសួងការបរទេស (អ៊ីស្រាអែល)|ក្រសួងការបរទេស]] | subterm14 = ២០០៣–២០០៥ | suboffice14 = [[ក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុ (អ៊ីស្រាអែល)|ក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុ]] | subterm15 = ១០០៩–២០១៣ | suboffice15 = {{hlist | [[ក្រសួងយុទ្ធសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ច]] | [[ក្រសួងសុខាភិបាល (អ៊ីស្រាអែល)|ក្រសួងសុខាភិបាល]] | [[ក្រសួងសមភាពសង្គម|ក្រសួងកិច្ចការរ៉ឺត្រែត]] }} | subterm16 = ២០១២–២០១៣ | suboffice16 = ក្រសួងការបរទេស | birth_date = {{Birth date and age|1949|10|21|df=yes}} | birth_place = [[តែល អាវីវ]], អ៊ីស្រាអែល | death_date = | death_place = | party = [[លីគុដ]] | spouse = {{plainlist| * មីរីយ៉ាម វ៉ៃស្មាំន (រ.ក. ១៩៧២, ល.ល. ១៩៧៨) * ហ្វ្លឺរ ឃេតស៍ (រ.ក. ១៩៨១, ល.ល. ១៩៨៨) * [[សារ៉ា ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ|សារ៉ា ប៊ែន-អាតហ្ស៊ី]] (រ.ក. ១៩៩១) }} | children = ៣ នាក់ រួមមាន[[យ៉ាអៀរ ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ|យ៉ាអៀរ]] | relatives = សូមមើល [[ត្រកូលណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]] | alma_mater = {{plainlist| * [[វិទ្យាស្ថាន​បច្ចេកវិទ្យាម៉ាសាឈូសេត]] ([[បរិញ្ញាបត្រ​​វិទ្យាសាស្ត្រ|បរិ.វិ.]], [[អនុបណ្ឌិតវិទ្យាសាស្រ្ត|អនុ.ប.វិ.]]) * [[សាកលវិទ្យាល័យហា​វើដ]] }} | profession = ទីប្រឹក្សាគ្រប់គ្រង,នាយកប្រតិបត្តិទីផ្សារ | occupation = {{hlist|អ្នកការទូត|ទីប្រឹក្សាគ្រប់គ្រង|នាយកប្រតិបត្តិទីផ្សារ|អ្នកនយោបាយ|កវីនិពន្ធ}} | cabinet = {{hlist|[[Twenty-seventh government of Israel|27]]|[[Thirty-second government of Israel|32]]|[[Thirty-third government of Israel|33]]|[[Thirty-fourth government of Israel|34]]|[[Thirty-fifth government of Israel|35]]|[[Thirty-seventh government of Israel|37]]}} | signature = Benjamin Netanyahu signature.svg | signature_alt = | website = {{official URL}} | nickname = ប៊ីប៊ី<ref>{{cite web |title=Benjamin Netanyahu |url=https://www.biography.com/political-figure/benjamin-netanyahu |website=Biography |access-date=13 November 2019 }}</ref> | branch = [[កងកម្លាំងការពារអ៊ីស្រាអែល]] | serviceyears = ១៩៦៧–១៩៧៣ | rank = ''[[ជួរកងកម្លាំងការពារអ៊ីស្រាអែល|សេរិន]]'' (ប្រធានក្រុម) | unit = [[Sayeret Matkal]] | battles = {{unbulleted list|[[War of Attrition]]|[[Yom Kippur War]]}} }} '''បេនយ៉ាមីន''' "'''ប៊ីប៊ី''' " '''ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ''' ( {{Respell|NET|ən|YAH|hoo}} ; {{Lang-he|בִּנְיָמִין נְתַנְיָהוּ|Binyāmīn Nētanyāhū}} ; កើតថ្ងៃទី២១ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៤៩) ជាអ្នកនយោបាយអ៊ីស្រាអែល ដែលបានកាន់តំណែងជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល]] តាំងពីខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២ ដោយធ្លាប់កាន់តំណែងពីឆ្នាំ១៩៩៦ ដល់ឆ្នាំ១៩៩៩ និងម្តងទៀតពីឆ្នាំ២០០៩ ដល់ឆ្នាំ២០២១។ <ref>{{Cite web |last=Picheta |first=Rob |last2=Gold |first2=Hadas |last3=Tal |first3=Amir |date=29 December 2022 |title=Benjamin Netanyahu sworn in as leader of Israel's likely most right-wing government ever |url=https://www.cnn.com/2022/12/29/middleeast/israel-benjamin-netanyahu-swearing-in-intl/index.html |access-date=29 December 2022 |website=CNN |language=en}}</ref> លោកគឺជាប្រធាន[[គណបក្សលីគូដ]]។ លោកគឺជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ដែលកាន់តំណែងយូរបំផុត ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ដោយបានកាន់អំណាចសរុបជាង១៦ឆ្នាំហើយ។ លោក​ក៏​ជា​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ដំបូង​គេ​ដែល ​កើត​ក្នុង​[[អ៊ីស្រាអែល|ប្រទេស​អ៊ីស្រាអែល]] ​បន្ទាប់​ពីបាន[[ការប្រកាសឯករាជ្យជាតិ]]របស់អ៊ីស្រាអែល។ <ref>{{Cite web |last=Heller |first=Aron |date=17 July 2019 |title=Netanyahu makes history as Israel's longest-serving leader |url=https://www.apnews.com/a8a9d3c598954ca6803710e375117156 |access-date=17 July 2019 |publisher=[[Associated Press]]}}</ref> <ref>{{Cite news|last=Williams|first=Dan|date=18 July 2019|title=Bruised but driven, Netanyahu becomes Israel's longest-serving PM|publisher=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/article/us-israel-netanyahu/bruised-but-driven-netanyahu-becomes-israels-longest-serving-pm-idUSKCN1UD1GV|access-date=18 July 2019}}</ref> == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់]] n27wd9br8mjiut0uaecet5ni8c0trd3 342490 342481 2026-11-04T03:52:05Z TheRandomGoober 27248 កំណែប្រអប់ព័ត៌មាន និងបន្ថែមចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 342490 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|בִּנְיָמִין נְתַנְיָהו}} | image = Benjamin Netanyahu, February 2023.jpg | alt = | caption = | order = | office = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល]] | termstart = ២៩ ធ្នូ ២០២២ | termend = | president = [[យីតសាក់ ហ៊ែរហ្សូក]] | predecessor = [[យ៉ាអៀរ ឡាពីដ]] | successor = | termstart1 = ៣១​ មីនា ២០០៩ | termend1 = ១៣ មិថុនា ២០២១ | president1 = [[ស៊ីម្មន ប៉េរ៉េស]] <br/> [[វីវវែន រីហ្វលីន]] | 1blankname1 = {{nowrap|[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីប្ដូរវេនអ៊ីស្រាអែល|ប្ដូរវេន]]}} | 1namedata1 = [[បេន្នី ហ្កាំនស៍]] {{nowrap|(២០២០–២០២១)}} | predecessor1 = [[អេហ៊ូដ អូលមឹត]] | successor1 = [[ណាហ្វតាលី ប៊ែនណេត]] | termstart2 = ១៨ មិថុនា ១៩៩៦ | termend2 = ៦ កក្កដា ១៩៩៩ | president2 = [[អេហ្ស៊ែរ វ៉ៃស្មាំន]] | predecessor2 = ស៊ីម្មន ប៉េរ៉េស | successor2 = [[អេហ៊ូដ បារ៉ាក់]] | office3 = [[ប្រធានគណបក្សប្រឆាំង (អ៊ីស្រាអែល)|ប្រធានបក្សប្រឆាំង]] | term_start3 = ២៨ មិថុនា ២០២១<ref>[https://main.knesset.gov.il/EN/mk/Pages/HeadOfOpposition.aspx Leader of the Opposition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230326105855/https://main.knesset.gov.il/EN/mk/Pages/HeadOfOpposition.aspx |date=26 March 2023 }}, Knesset</ref> | term_end3 = ២៩ ធ្នូ ២០២២ | 1blankname3 = នាយករដ្ឋមន្ត្រី | 1namedata3 = {{ubl | ណាហ្វតាលី ប៊ែនណេត | យ៉ាអៀរ ឡាពីដ }} | predecessor3 = យ៉ាអៀរ ឡាពីដ | successor3 = យ៉ាអៀរ ឡាពីដ | term_start4 = ១៦ មករា ២០០៦ | term_end4 = ៣១​ មីនា ២០០៩ | 1blankname4 = នាយករដ្ឋមន្ត្រី | 1namedata4 = {{ubl | [[អារីយ៉ែល ឆារ៉ន]] | អេហ៊ូដ អូលមឹត }} | predecessor4 = [[អាមៀរ ប៉េរ៉េតស៍]] | successor4 = [[ត្ស៊ីភី លីហ្វនី]] | term_label5 = តាមព្រឹទ្ធន័យ | term_start5 = ២៤ មីនា ១៩៩៣ | term_end5 = ១៨ មិថុនា ១៩៩៦ | 1blankname5 = នាយករដ្ឋមន្ត្រី | 1namedata5 = {{ubl | [[យីតសាក់ រ៉ាប៊ីន]] | ស៊ីម្មន ប៉េរ៉េស }} | predecessor5 = [[យីតសាក់ ឆាមៀរ]] | office6 = [[លីគុដ|ប្រធានគណបក្សលីគុដ]] | term_start6 = ២០ ធ្នូ ២០០៥ | term_end6 = | predecessor6 = អារីយ៉ែល ឆារ៉ន | successor6 = | term_start7 = ២៤ មីនា ១៩៩៣ | term_end7 = ៦ កក្កដា ១៩៩៩ | predecessor7 = យីតសាក់ ឆាមៀរ | successor7 = អារីយ៉ែល ឆារ៉ន | office8 = [[តំណាងអចិន្ត្រៃយ៍អ៊ីស្រាអែលប្រចាំអង្គការសហប្រជាជាតិ]] | term_start8 = ១ កញ្ញា ១៩៨៤ | term_end8 = ១ មីនា ១៩៨៨ | 1blankname8 = នាយករដ្ឋមន្ត្រី | 1namedata8 = {{ubl | យីតសាក់ ឆាមៀរ | ស៊ីម្មន ប៉េរ៉េស | យីតសាក់ ឆាមៀរ }} | predecessor8 = [[យេហ៊ូដា ស្វ៊ី ប៊្លូម]] | successor8 = [[យ៉ូហាណាំន បេអ៊ីន]] | office9 = សមាជិក[[ឃ្នេសេត]] | term_start9 = ១៧ កុម្ភៈ ២០០៣ | term_start10 = ២១ វិច្ឆិកា ១៩៨៨ | term_end10 = ៦ កក្កដា ១៩៩៩ | office11 = តួនាទីរដ្ឋមន្ត្រី | subterm11 = ១៩៩៦–១៩៩៧ | suboffice11 = [[ក្រសួងវិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា និងអវកាស|ក្រសួងវិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យា]] | subterm12 = ១៩៩៦–១៩៩៩ | suboffice12 = [[​ក្រសួងសំណង់ និងគេហកិច្ច|ក្រសួងគេហកិច្ច និងសំណង់]] | subterm13 = ២០០២–២០០៣ | suboffice13 = [[ក្រសួងការបរទេស (អ៊ីស្រាអែល)|ក្រសួងការបរទេស]] | subterm14 = ២០០៣–២០០៥ | suboffice14 = [[ក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុ (អ៊ីស្រាអែល)|ក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុ]] | subterm15 = ១០០៩–២០១៣ | suboffice15 = {{hlist | [[ក្រសួងយុទ្ធសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ច]] | [[ក្រសួងសុខាភិបាល (អ៊ីស្រាអែល)|ក្រសួងសុខាភិបាល]] | [[ក្រសួងសមភាពសង្គម|ក្រសួងកិច្ចការរ៉ឺត្រែត]] }} | subterm16 = ២០១២–២០១៣ | suboffice16 = ក្រសួងការបរទេស | birth_date = {{Birth date and age|1949|10|21|df=yes}} | birth_place = [[តែល អាវីវ]], អ៊ីស្រាអែល | death_date = | death_place = | party = [[លីគុដ]] | spouse = {{plainlist| * មីរីយ៉ាម វ៉ៃស្មាំន (រ.ក. ១៩៧២, ល.ល. ១៩៧៨) * ហ្វ្លឺរ ឃេតស៍ (រ.ក. ១៩៨១, ល.ល. ១៩៨៨) * [[សារ៉ា ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ|សារ៉ា ប៊ែន-អាតហ្ស៊ី]] (រ.ក. ១៩៩១) }} | children = ៣ នាក់ រួមមាន[[យ៉ាអៀរ ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ|យ៉ាអៀរ]] | relatives = សូមមើល [[ត្រកូលណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]] | alma_mater = {{plainlist| * [[វិទ្យាស្ថាន​បច្ចេកវិទ្យាម៉ាសាឈូសេត]] ([[បរិញ្ញាបត្រ​​វិទ្យាសាស្ត្រ|បរិ.វិ.]], [[អនុបណ្ឌិតវិទ្យាសាស្រ្ត|អនុ.ប.វិ.]]) * [[សាកលវិទ្យាល័យហា​វើដ]] }} | occupation = {{hlist|អ្នកការទូត|ទីប្រឹក្សាគ្រប់គ្រង|នាយកប្រតិបត្តិទីផ្សារ|អ្នកនយោបាយ|កវីនិពន្ធ}} | cabinet = {{hlist | [[រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលអាណត្តិទីម្ភៃប្រាំពីរ|២៧]] | [[រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលអាណត្តិទីសាមសិបពីរ|៣២]] | [[រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលអាណត្តិទីសាមសិបបី|៣៣]] | [[រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលអាណត្តិទីសាមសិបបួន|៣៤]] | [[រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលអាណត្តិទីសាមសិបប្រាំ|៣៥]] | [[រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលអាណត្តិទីសាមសិបប្រាំពីរ|៣៧]] }} | signature = Benjamin Netanyahu signature.svg | signature_alt = | website = {{official URL}} | nickname = ប៊ីប៊ី | branch = [[កងកម្លាំងការពារជាតិអ៊ីស្រាអែល]] | serviceyears = ១៩៦៧–១៩៧៣ | rank = ''[[ឋានន្តរសក្តិនៃកងកម្លាំងការពារជាតិអ៊ីស្រាអែល|សេរ៉េន]]'' (អនុសេនីយ៍ឯក) | unit = [[សីយ៉ារ៉េតម៉ាត់កាល់]] | battles = {{tree list}} * [[សង្គ្រាមសង្កៀត]] ** [[សមរភូមិការ៉ាម៉េហ៍]] * [[ការវាយឆ្មក់របស់អ៊ីស្រាអែលលើអាកាសយានដ្ឋានបៃរូតឆ្នាំ១៩៦៨|ការវាយឆ្មក់របស់អ៊ីស្រាអែលលើលីបង់ឆ្នាំ១៩៦៨]] * [[សង្គ្រាមយមគីបពួរ]] {{tree list/end}} | awards = [[#គ្រឿងឥស្សរិយយស និងពានរង្វាន់|បញ្ជីពេញ]] | module2 = {{Listen voice |filename=Prime Minister Benjamin Netanyahu on President Donald Trump's Gaza Peace Plan - September 29, 2025.wav |name=Netanyahu |description=សំឡេងលោកណេតាន់យ៉ាហ៊ូកំពុងនិយាយអំពី[[ផែនការសន្តិភាពហ្កាហ្សា]] |recorded=២៩ កញ្ញា ២០២៥}} }} '''បេនយ៉ាមីន''' "'''ប៊ីប៊ី''' " '''ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ''' ( {{Respell|NET|ən|YAH|hoo}} ; {{Lang-he|בִּנְיָמִין נְתַנְיָהוּ|Binyāmīn Nētanyāhū}} ; កើតថ្ងៃទី២១ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៤៩) ជាអ្នកនយោបាយអ៊ីស្រាអែល ដែលបានកាន់តំណែងជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល]] តាំងពីខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២ ដោយធ្លាប់កាន់តំណែងពីឆ្នាំ១៩៩៦ ដល់ឆ្នាំ១៩៩៩ និងម្តងទៀតពីឆ្នាំ២០០៩ ដល់ឆ្នាំ២០២១។ <ref>{{Cite web |last=Picheta |first=Rob |last2=Gold |first2=Hadas |last3=Tal |first3=Amir |date=29 December 2022 |title=Benjamin Netanyahu sworn in as leader of Israel's likely most right-wing government ever |url=https://www.cnn.com/2022/12/29/middleeast/israel-benjamin-netanyahu-swearing-in-intl/index.html |access-date=29 December 2022 |website=CNN |language=en}}</ref> លោកគឺជាប្រធាន[[គណបក្សលីគូដ]]។ លោកគឺជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ដែលកាន់តំណែងយូរបំផុត ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ដោយបានកាន់អំណាចសរុបជាង១៦ឆ្នាំហើយ។ លោក​ក៏​ជា​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ដំបូង​គេ​ដែល ​កើត​ក្នុង​[[អ៊ីស្រាអែល|ប្រទេស​អ៊ីស្រាអែល]] ​បន្ទាប់​ពីបាន[[ការប្រកាសឯករាជ្យជាតិ]]របស់អ៊ីស្រាអែល។ <ref>{{Cite web |last=Heller |first=Aron |date=17 July 2019 |title=Netanyahu makes history as Israel's longest-serving leader |url=https://www.apnews.com/a8a9d3c598954ca6803710e375117156 |access-date=17 July 2019 |publisher=Associated Press}}</ref> <ref>{{Cite news|last=Williams|first=Dan|date=18 July 2019|title=Bruised but driven, Netanyahu becomes Israel's longest-serving PM|publisher=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/article/us-israel-netanyahu/bruised-but-driven-netanyahu-becomes-israels-longest-serving-pm-idUSKCN1UD1GV|access-date=18 July 2019}}</ref> ==គ្រឿងឥស្សរិយយស និងពានរង្វាន់== {{ផ្នែកទទេ}} == ឯកសារយោង == {{reflist}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កវីនិពន្ធប្រុសជ្វីហ្វប្រចាំសតវត្សរ៍ទី២០]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កវីនិពន្ធនយោបាយអ៊ីស្រាអែល]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កំណើតឆ្នាំ១៩៤៩]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ត្រកូលណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:តំណាងអចិន្ត្រៃយ៍អ៊ីស្រាអែលប្រចាំអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទាហានអ៊ីស្រាអែល]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:នាយករដ្ឋមន្ត្រីជ្វីហ្វ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:នាយករដ្ឋមន្ត្រូីអ៊ីស្រាអែល]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែលប្រចាំសតវត្សរ៍ទី២០]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែលប្រចាំសតវត្សរ៍ទី២១]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រធានគណបក្សនយោបាយនៅអ៊ីស្រាអែល]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រធានគណបក្សប្រឆាំង (អ៊ីស្រាអែល)]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រធានលីគុដ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកការទូតអ៊ីស្រាអែលប្រចាំសតវត្សរ៍ទី២០]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកការទូតអ៊ីស្រាអែលប្រចាំសតវត្សរ៍ទី២១]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកជាតិនិយមអ៊ីស្រាអែល]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកដែលត្រូវបានចោទដោយតុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនយោបាយជ្វីហ្វអ៊ីស្រាអែល]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនយោបាយលីគុដ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល]] gas2s005ihby5szp3gwv9ygwl118ndj 342494 342490 2026-11-04T04:08:38Z TheRandomGoober 27248 កំណែអក្ខរាវិរុទ្ធ 342494 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|בִּנְיָמִין נְתַנְיָהו}} | image = Benjamin Netanyahu, February 2023.jpg | alt = | caption = | order = | office = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល]] | termstart = ២៩ ធ្នូ ២០២២ | termend = | president = [[យីតសាក់ ហ៊ែរហ្សូក]] | predecessor = [[យ៉ាអៀរ ឡាពីដ]] | successor = | termstart1 = ៣១​ មីនា ២០០៩ | termend1 = ១៣ មិថុនា ២០២១ | president1 = [[ស៊ីម្មន ប៉េរ៉េស]] <br/> [[វីវវែន រីហ្វលីន]] | 1blankname1 = {{nowrap|[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីប្ដូរវេនអ៊ីស្រាអែល|ប្ដូរវេន]]}} | 1namedata1 = [[បេន្នី ហ្កាំនស៍]] {{nowrap|(២០២០–២០២១)}} | predecessor1 = [[អេហ៊ូដ អូលមឹត]] | successor1 = [[ណាហ្វតាលី ប៊ែនណេត]] | termstart2 = ១៨ មិថុនា ១៩៩៦ | termend2 = ៦ កក្កដា ១៩៩៩ | president2 = [[អេហ្ស៊ែរ វ៉ៃស្មាំន]] | predecessor2 = ស៊ីម្មន ប៉េរ៉េស | successor2 = [[អេហ៊ូដ បារ៉ាក់]] | office3 = [[ប្រធានគណបក្សប្រឆាំង (អ៊ីស្រាអែល)|ប្រធានបក្សប្រឆាំង]] | term_start3 = ២៨ មិថុនា ២០២១<ref>[https://main.knesset.gov.il/EN/mk/Pages/HeadOfOpposition.aspx Leader of the Opposition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230326105855/https://main.knesset.gov.il/EN/mk/Pages/HeadOfOpposition.aspx |date=26 March 2023 }}, Knesset</ref> | term_end3 = ២៩ ធ្នូ ២០២២ | 1blankname3 = នាយករដ្ឋមន្ត្រី | 1namedata3 = {{ubl | ណាហ្វតាលី ប៊ែនណេត | យ៉ាអៀរ ឡាពីដ }} | predecessor3 = យ៉ាអៀរ ឡាពីដ | successor3 = យ៉ាអៀរ ឡាពីដ | term_start4 = ១៦ មករា ២០០៦ | term_end4 = ៣១​ មីនា ២០០៩ | 1blankname4 = នាយករដ្ឋមន្ត្រី | 1namedata4 = {{ubl | [[អារីយ៉ែល ឆារ៉ន]] | អេហ៊ូដ អូលមឹត }} | predecessor4 = [[អាមៀរ ប៉េរ៉េតស៍]] | successor4 = [[ត្ស៊ីភី លីហ្វនី]] | term_label5 = តាមព្រឹទ្ធន័យ | term_start5 = ២៤ មីនា ១៩៩៣ | term_end5 = ១៨ មិថុនា ១៩៩៦ | 1blankname5 = នាយករដ្ឋមន្ត្រី | 1namedata5 = {{ubl | [[យីតសាក់ រ៉ាប៊ីន]] | ស៊ីម្មន ប៉េរ៉េស }} | predecessor5 = [[យីតសាក់ ឆាមៀរ]] | office6 = [[លីគុដ|ប្រធានគណបក្សលីគុដ]] | term_start6 = ២០ ធ្នូ ២០០៥ | term_end6 = | predecessor6 = អារីយ៉ែល ឆារ៉ន | successor6 = | term_start7 = ២៤ មីនា ១៩៩៣ | term_end7 = ៦ កក្កដា ១៩៩៩ | predecessor7 = យីតសាក់ ឆាមៀរ | successor7 = អារីយ៉ែល ឆារ៉ន | office8 = [[តំណាងអចិន្ត្រៃយ៍អ៊ីស្រាអែលប្រចាំអង្គការសហប្រជាជាតិ]] | term_start8 = ១ កញ្ញា ១៩៨៤ | term_end8 = ១ មីនា ១៩៨៨ | 1blankname8 = នាយករដ្ឋមន្ត្រី | 1namedata8 = {{ubl | យីតសាក់ ឆាមៀរ | ស៊ីម្មន ប៉េរ៉េស | យីតសាក់ ឆាមៀរ }} | predecessor8 = [[យេហ៊ូដា ស្វ៊ី ប៊្លូម]] | successor8 = [[យ៉ូហាណាំន បេអ៊ីន]] | office9 = សមាជិក[[ឃ្នេសេត]] | term_start9 = ១៧ កុម្ភៈ ២០០៣ | term_start10 = ២១ វិច្ឆិកា ១៩៨៨ | term_end10 = ៦ កក្កដា ១៩៩៩ | office11 = តួនាទីរដ្ឋមន្ត្រី | subterm11 = ១៩៩៦–១៩៩៧ | suboffice11 = [[ក្រសួងវិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា និងអវកាស|ក្រសួងវិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យា]] | subterm12 = ១៩៩៦–១៩៩៩ | suboffice12 = [[​ក្រសួងសំណង់ និងគេហកិច្ច|ក្រសួងគេហកិច្ច និងសំណង់]] | subterm13 = ២០០២–២០០៣ | suboffice13 = [[ក្រសួងការបរទេស (អ៊ីស្រាអែល)|ក្រសួងការបរទេស]] | subterm14 = ២០០៣–២០០៥ | suboffice14 = [[ក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុ (អ៊ីស្រាអែល)|ក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុ]] | subterm15 = ១០០៩–២០១៣ | suboffice15 = {{hlist | [[ក្រសួងយុទ្ធសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ច]] | [[ក្រសួងសុខាភិបាល (អ៊ីស្រាអែល)|ក្រសួងសុខាភិបាល]] | [[ក្រសួងសមភាពសង្គម|ក្រសួងកិច្ចការរ៉ឺត្រែត]] }} | subterm16 = ២០១២–២០១៣ | suboffice16 = ក្រសួងការបរទេស | birth_date = {{Birth date and age|1949|10|21|df=yes}} | birth_place = [[តែលអាវីហ្វ]], អ៊ីស្រាអែល | death_date = | death_place = | party = [[លីគុដ]] | spouse = {{plainlist| * មីរីយ៉ាម វ៉ៃស្មាំន (រ.ក. ១៩៧២, ល.ល. ១៩៧៨) * ហ្វ្លឺរ ឃេតស៍ (រ.ក. ១៩៨១, ល.ល. ១៩៨៨) * [[សារ៉ា ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ|សារ៉ា ប៊ែន-អាតហ្ស៊ី]] (រ.ក. ១៩៩១) }} | children = ៣ នាក់ រួមមាន[[យ៉ាអៀរ ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ|យ៉ាអៀរ]] | relatives = សូមមើល [[ត្រកូលណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]] | alma_mater = {{plainlist| * [[វិទ្យាស្ថាន​បច្ចេកវិទ្យាម៉ាសាឈូសេត]] ([[បរិញ្ញាបត្រ​​វិទ្យាសាស្ត្រ|បរិ.វិ.]], [[អនុបណ្ឌិតវិទ្យាសាស្រ្ត|អនុ.ប.វិ.]]) * [[សាកលវិទ្យាល័យហា​វើដ]] }} | occupation = {{hlist|អ្នកការទូត|ទីប្រឹក្សាគ្រប់គ្រង|នាយកប្រតិបត្តិទីផ្សារ|អ្នកនយោបាយ|កវីនិពន្ធ}} | cabinet = {{hlist | [[រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលអាណត្តិទីម្ភៃប្រាំពីរ|២៧]] | [[រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលអាណត្តិទីសាមសិបពីរ|៣២]] | [[រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលអាណត្តិទីសាមសិបបី|៣៣]] | [[រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលអាណត្តិទីសាមសិបបួន|៣៤]] | [[រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលអាណត្តិទីសាមសិបប្រាំ|៣៥]] | [[រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលអាណត្តិទីសាមសិបប្រាំពីរ|៣៧]] }} | signature = Benjamin Netanyahu signature.svg | signature_alt = | website = {{URL|https://www.netanyahu.org.il}} | nickname = ប៊ីប៊ី | branch = [[កងកម្លាំងការពារជាតិអ៊ីស្រាអែល]] | serviceyears = ១៩៦៧–១៩៧៣ | rank = ''[[ឋានន្តរសក្តិនៃកងកម្លាំងការពារជាតិអ៊ីស្រាអែល|សេរ៉េន]]'' (អនុសេនីយ៍ឯក) | unit = [[សីយ៉ារ៉េតម៉ាត់កាល់]] | battles = {{tree list}} * [[សង្គ្រាមសង្កៀត]] ** [[សមរភូមិការ៉ាម៉េហ៍]] * [[ការវាយឆ្មក់របស់អ៊ីស្រាអែលលើអាកាសយានដ្ឋានបៃរូតឆ្នាំ១៩៦៨|ការវាយឆ្មក់របស់អ៊ីស្រាអែលលើលីបង់ឆ្នាំ១៩៦៨]] * [[សង្គ្រាមយមគីបពួរ]] {{tree list/end}} | awards = [[#គ្រឿងឥស្សរិយយស និងពានរង្វាន់|បញ្ជីពេញ]] | module2 = {{Listen voice |filename=Prime Minister Benjamin Netanyahu on President Donald Trump's Gaza Peace Plan - September 29, 2025.wav |name=Netanyahu |description=សំឡេងលោកណេតាន់យ៉ាហ៊ូកំពុងនិយាយអំពី[[ផែនការសន្តិភាពហ្កាហ្សា]] |recorded=២៩ កញ្ញា ២០២៥}} }} '''បេនយ៉ាមីន''' "'''ប៊ីប៊ី''' " '''ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ''' ( {{Respell|NET|ən|YAH|hoo}} ; {{Lang-he|בִּנְיָמִין נְתַנְיָהוּ|Binyāmīn Nētanyāhū}} ; កើតថ្ងៃទី២១ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៤៩) ជាអ្នកនយោបាយអ៊ីស្រាអែល ដែលបានកាន់តំណែងជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល]] តាំងពីខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២ ដោយធ្លាប់កាន់តំណែងពីឆ្នាំ១៩៩៦ ដល់ឆ្នាំ១៩៩៩ និងម្តងទៀតពីឆ្នាំ២០០៩ ដល់ឆ្នាំ២០២១។ <ref>{{Cite web |last=Picheta |first=Rob |last2=Gold |first2=Hadas |last3=Tal |first3=Amir |date=29 December 2022 |title=Benjamin Netanyahu sworn in as leader of Israel's likely most right-wing government ever |url=https://www.cnn.com/2022/12/29/middleeast/israel-benjamin-netanyahu-swearing-in-intl/index.html |access-date=29 December 2022 |website=CNN |language=en}}</ref> លោកគឺជាប្រធាន[[គណបក្សលីគូដ]]។ លោកគឺជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ដែលកាន់តំណែងយូរបំផុត ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ដោយបានកាន់អំណាចសរុបជាង១៦ឆ្នាំហើយ។ លោក​ក៏​ជា​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ដំបូង​គេ​ដែល ​កើត​ក្នុង​[[អ៊ីស្រាអែល|ប្រទេស​អ៊ីស្រាអែល]] ​បន្ទាប់​ពីបាន[[ការប្រកាសឯករាជ្យជាតិ]]របស់អ៊ីស្រាអែល។ <ref>{{Cite web |last=Heller |first=Aron |date=17 July 2019 |title=Netanyahu makes history as Israel's longest-serving leader |url=https://www.apnews.com/a8a9d3c598954ca6803710e375117156 |access-date=17 July 2019 |publisher=Associated Press}}</ref> <ref>{{Cite news|last=Williams|first=Dan|date=18 July 2019|title=Bruised but driven, Netanyahu becomes Israel's longest-serving PM|publisher=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/article/us-israel-netanyahu/bruised-but-driven-netanyahu-becomes-israels-longest-serving-pm-idUSKCN1UD1GV|access-date=18 July 2019}}</ref> ==គ្រឿងឥស្សរិយយស និងពានរង្វាន់== {{ផ្នែកទទេ}} == ឯកសារយោង == {{reflist}} {{bio-stub}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កវីនិពន្ធប្រុសជ្វីហ្វប្រចាំសតវត្សរ៍ទី២០]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កវីនិពន្ធនយោបាយអ៊ីស្រាអែល]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កំណើតឆ្នាំ១៩៤៩]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ត្រកូលណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:តំណាងអចិន្ត្រៃយ៍អ៊ីស្រាអែលប្រចាំអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទាហានអ៊ីស្រាអែល]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:នាយករដ្ឋមន្ត្រីជ្វីហ្វ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:នាយករដ្ឋមន្ត្រូីអ៊ីស្រាអែល]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែលប្រចាំសតវត្សរ៍ទី២០]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែលប្រចាំសតវត្សរ៍ទី២១]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រធានគណបក្សនយោបាយនៅអ៊ីស្រាអែល]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រធានគណបក្សប្រឆាំង (អ៊ីស្រាអែល)]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រធានលីគុដ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកការទូតអ៊ីស្រាអែលប្រចាំសតវត្សរ៍ទី២០]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកការទូតអ៊ីស្រាអែលប្រចាំសតវត្សរ៍ទី២១]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកជាតិនិយមអ៊ីស្រាអែល]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកដែលត្រូវបានចោទដោយតុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនយោបាយជ្វីហ្វអ៊ីស្រាអែល]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនយោបាយលីគុដ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល]] 9pb6x5tb2t1jwnyr09fft8o1xhcojjt 0 53236 342475 342427 2026-11-03T15:19:13Z TheRandomGoober 27248 /* វិច្ឆិកា */ 342475 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" |'''[[បញ្ជីនៃទសវត្សរ៍ សតវត្ស និងសហស្សវត្សរ៍|សហស្សវត្សរ៍]]''' |[[សហស្សវត្សរ៍ទី ៣]] |- |'''[[បញ្ជីនៃទសវត្សរ៍ សតវត្សរ៍ និងសហស្សវត្សរ៍|សតវត្សរ៍]]''' |[[សតវត្សរ៍ទី ២១]] |- |'''[[បញ្ជីនៃទសវត្សរ៍ សតវត្សរ៍ និងសហស្សវត្សរ៍|ទសវត្សរ៍]]''' |[[ទសវត្សរ៍ ២០២០|ឆ្នាំ ២០២០]] |- |'''[[បញ្ជីឆ្នាំ|ឆ្នាំ]]''' | [[ឆ្នាំ ២០២៣|២០២៣]] • [[ឆ្នាំ ២០២៤|២០២៤]] • [[ឆ្នាំ ២០២៥|២០២៥]] • [[ឆ្នាំ ២០២៦|គ.ស. ២០២៦]] • [[ឆ្នាំ​ ២០២៧|២០២៧]] • [[ឆ្នាំ ២០២៨|២០២៨]] • [[ឆ្នាំ ២០២៩|២០២៩]] |} {| class="infobox" style="width:20em;" |- style="text-align:center;" ! colspan="2" style="background: #ABCDEF;" |ឆ្នាំ ២០២៦ ក្នុង​ប្រតិទិន​ផ្សេងៗ |- |'''[[ពុទ្ធសករាជ]]''' |២៥៧០ |- style="vertical-align:top;" |'''[[ប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរៀន|ប្រតិទិនគ្រីកូរី]]''' |២០២៦ ''MMXXVI'' |- |'''[[Ab urbe condita]]''' |២៧៧៩ |- |'''[[ប្រតិទិនអាមេនី]]''' |១៤៧៥ ԹՎ ՌՆՀԵ |- |'''[[ប្រតិទិនអាស៊ីរី]]''' |៦៧៧៦ |- |'''[[ប្រតិទិនបាហៃ]]''' |១៨២–១៨៣ |- |'''[[ប្រតិទិនសាកាបាលី]]''' |១៩៤៧–១៩៤៨ |- |'''[[ប្រតិទិនបេងហ្កាល់]]''' |១៤៣៣ |- |'''[[ប្រតិទិនប៊ែប៊ែរ]]''' |២៩៧៦ |- |'''[[រាជ្យឆ្នាំស្តេចអង់គ្លេស|រាជ្យឆ្នាំអង់គ្លេស]]''' |៤ [[ឆាលស៍ទី៣|Cha. ៣]] – ៥ [[ឆាលស៍ទី៣|Cha. ៣]] |- |'''[[ប្រតិទិនភូមា]]''' |១៣៨៨ |- |'''[[ប្រតិទិនប៊ីហ្សង់តាំង]]''' |៧៥៣៤–៧៥៣៥ |- |'''[[ប្រតិទិនចិន]]''' |甲辰年 <small>([[រោង]] ធាតុឈើ)</small> ៤៧២៣ ឬ ៤៥១៦   ''— ដល់ —'' 乙巳年 <small>([[មមី]] ធាតុភ្លើង)</small> ៤៧២៤ ឬ ៤៥១៧ |- |'''[[ប្រតិទិនកូបទិក]]''' |១៧៤២–១៧៤៣ |- |'''[[ប្រតិទិនឌីស្កតដ៍]]''' |៣១៩២ |- |'''[[ប្រតិទិនអេត្យូពី]]''' |២០១៨–២០១៩ |- |'''[[ប្រតិទិនហេប្រឺ]]''' |៥៧៨៦–៥៧៨៧ |- |'''[[ប្រតិទិនហិណ្ឌូ]]''' |២០៨២–២០៨៣ <small>([[វិក្រមសម្វត]])</small> ១៩៤៧–១៩៤៨ <small>([[ប្រតិទិនជាតិឥណ្ឌា|សកសម្វត]])</small> ៥១២៦–៥១២៧ <small>([[កលិយុគ]])</small> |- |'''[[ប្រតិទិនអូឡូសែន]]''' |១២០២៦ |- |'''[[ប្រតិទិនអ៊ីហ្គបូ]]''' |១០២៦–១០២៧ |- |'''[[ប្រតិទិនអ៊ីរ៉ង់]]''' |១៤០៤–១៤០៥ |- |'''[[ប្រតិទិនឥស្លាម]]''' |១៤៤៧–១៤៤៨ |- |'''[[ប្រតិទិនជប៉ុន]]''' |[[រេវ៉ា|សករាជរេវ៉ា ៨]] <small>(令和８年)</small> |- |'''[[ប្រតិទិនជ្វា]]''' |១៩៥៩–១៩៦០ |- |'''[[ប្រតិទិនជូឆេ]]''' |១១៥ |- |'''[[ប្រតិទិនជូលាន]]''' |គ្រីកូរីដក ១៣ ថ្ងៃ |- |'''[[ប្រតិទិនកូរ៉េ]]''' |៤៣៥៩ |- |'''[[ប្រតិទិនសាធារណរដ្ឋចិន|ប្រតិទិនមីនគួ]]''' |ROC ១១៥ <small>民國115年</small> |- |'''[[ប្រតិទិនណានក្សាហ៊ី]]''' |៥៥៨ |- |'''[[ប្រតិទិនសុរិយគតិថៃ]]''' |២៥៦៩ |- |'''[[ប្រតិទិនទីបេ]]''' |ཤིང་མོ་སྦྲུལ་ལོ <small>([[រោង]]ញីធាតុឈើ)</small> ២១៥២ ឬ ១៧៧១ ឬ ៩៩៩    ''— ដល់ —'' མེ་ཕོ་རྟ་ལོ་ <small>([[មមី]]ញីធាតុឈើ)</small> ២១៥៣ ឬ ១៧៧២ ឬ ១០០០ |- |'''[[ម៉ោងយូនីក|ម៉ោងយូនីក]]''' |១៧៦៧២២៥៦០០ – ១៧៩៨៧៦១៤៩៩ |} '''គ.ស. ២០២៦''' ត្រូវ​នឹង ព.ស. ២៥៧០ ជាឆ្នាំសកលចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ តាម[[ប្រតិទិនគ្រីកូរី]] ហើយជាឆ្នាំទី ២០២៦ នៃ[[សកលសករាជ]] និង[[គ្រិស្តសករាជ]]។ * ឆ្នាំ[[មមី]] អដ្ឋស័ក ចុល្លសករាជ ១៣៨៨ (ថ្ងៃទី១៦ ខែមេសា ជាថ្ងៃឡើងស័ក)។ * ឆ្នាំទី ៧ ក្នុង[[ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០២០]], ឆ្នាំទី ២៦ ក្នុង[[សតវត្សរ៍ទី២១]] និងឆ្នាំទី ២៥ ក្នុង[[សហស្សវត្សរ៍ទី ៣]]។ នៅក្នុងឆ្នាំនេះ គេសង្កេតឃើញមានជម្លោះប្រដាប់អាវុធថ្មីៗផ្ទុះឡើងនៅក្នុងទ្វីបអាមេរិក និងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា។ នៅដើមខែមករា សហរដ្ឋអាមេរិកបានចាប់ផ្តើម[[អន្តរគមន៍សហរដ្ឋអាមេរិកនៅវេណេស៊ុយអេឡាឆ្នាំ២០២៦|ប្រតិបត្តិការយោធា]]នៅក្នុងប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡា និងជាលទ្ធផល​បានចាប់ខ្លួនប្រធានាធិបតីកំពុងកាន់អំណាច លោក[[នីកូឡាស ម៉ាឌូរ៉ូ]]។ អន្តរាគមន៍នេះបានបង្កឱ្យមានការបិទផ្លូវនាំចេញប្រេងរបស់ប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡា ដែលបន្តរុញច្រានឱ្យកើតមាន[[វិបត្តិគុយបាឆ្នាំ២០២៦|វិបត្តិប្រេង]]នៅក្នុងប្រទេសគុយបា។ ចូលមកដល់ខែកុម្ភៈ ប្រទេសប៉ាគីស្ថានបានបើកការវាយប្រហារតាមអាកាសចូលក្នុងប្រទេសអាហ្វហ្កានីស្ថាន ដែលនាំឱ្យផ្ទុះ[[សង្គ្រាមប៉ាគីស្ថាន–អាហ្វហ្កានីស្ថានឆ្នាំ២០២៦|ជម្លោះបើកចំហរ]]វាងប្រទេសទាំងពីរ។ ជាប្រតិកម្មនឹងការបង្ក្រាបរបស់អាជ្ញាធរអ៊ីរ៉ង់លើ[[បាតុកម្មអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៥–២០២៦|ចលនាបាតុកម្មមហាជន]] សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែលបានរួមគ្នាផ្តើម[[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់]]នៅថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ ជាមួយនឹង[[ឃាតកម្មលើអាលី ហាមេនៃ|ការធ្វើឃាតមេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់]][[អាលី ហាមេនៃ]] ហើយជាលទ្ធផលនៃជម្លោះនេះ សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកត្រូវទទួលរងនូវសោកនាដកម្មធ្ងន់ធ្ងរ ក្រោយអ៊ីរ៉ង់បានបាញ់ប្រហារសងសឹកលើប្រទេសក្នុងតំបន់ជាសម្ព័ន្ធមិត្តអាមេរិក ក៏ដូចជាការបិទ[[វិបត្តិច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឆ្នាំ២០២៦|ច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍]]។ នៅក្នុងវិស័យវិទ្យាសាស្ត្រនិងបច្ចេកវិទ្យាវិញ បេសកកម្មហោះកាត់ឋានព្រះច័ន្ទ [[អារតេមីស ២]] របស់[[អង្គការណាសា|ណាសា]]បានក្លាយជាប្រធានបទដ៏ពេញនិយមមួយ ដោយវាត្រូវជាបេសកកម្មដែលពាំនាំមនុស្សចេញពីគន្លងផែនដីទាបដំបូងគេចាប់តាំងពីបេសកកម្ម[[អាប៉ូឡូ ១៧]] កាលពីឆ្នាំ១៩៧២ មក។ [[បញ្ញាសិប្បនិម្មិត]]បានបន្តអភិវឌ្ឍទៅមុខ ដោយមានការផ្តោតច្រើនឡើងៗលើមាត្រដ្ឋានម៉ូឌែល ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងកម្មវិធីពាណិជ្ជកម្មផ្សេងៗ។ ខណៈពេលដែលគម្រោងប្រជាប្រិយមួយចំនួនដូចជា [[សូរ៉ា]] របស់[[អូផិនអេអាយ]]ត្រូវបានបញ្ឈប់ដំណើរការពិតមែនក្ដី យ៉ាងណា[[បញ្ញាសិប្បនិម្មិតជំនាន់ថ្មី]] រួមទាំងគំរូវាយអក្សរបង្កើតជាវីដេអូ នៅតែបន្តវិវត្តទៅមុខដដែរ។ ==មេដឹកនាំកម្ពុជា== {{ដើមចំបង|បញ្ជីមេដឹកនាំរដ្ឋប្រចាំសតវត្សរ៍ទី២១}} {| class="wikitable" !ព្រះ​ឆាយា​ល័ក្ខណ៍/រូបថត !តំណែង !នាម |- |[[File:Ceremonial Reception of the King of Cambodia, Norodom Sihamoni on May 30, 2023 (3x4 cropped).jpg|115x115px]] |[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] |'''[[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទសម្តេចព្រះបរមនាថ នរោត្តម សីហមុនី]]''' |- |[[File:Hun Manet on May 30, 2025 (cropped 2).jpg|124x124ភីកសែល]] |[[នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] |'''[[ហ៊ុន ម៉ាណែត|សម្ដេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត]]''' |} ==ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗ== ===មករា=== * ១ មករា ** ប្រទេស[[ប៊ុលហ្ការី]]​បាន​ចាប់អនុម័ត​ប្រើ[[អឺរ៉ូ|ប្រាក់​អឺរ៉ូ]] ដោយ​ក្លាយ​ខ្លួនជា​រដ្ឋ​សមាជិក​ទី ២១ នៃ​[[ហ្សូន​អឺរ៉ូ]]។<ref>{{cite press release |title=Bulgaria ready to use the euro from 1 January 2026: Council takes final steps |date=July 8, 2025 |publisher=Council of the European Union |url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/08/bulgaria-ready-to-use-the-euro-from-1-january-2026-council-takes-final-steps/}}</ref> ** ប្រទេស[[ស៊ីប]]បានចាប់ផ្តើមតួនាទីក្នុងនាមជា[[ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាសហភាពអឺរ៉ុប]]។<ref>{{Cite web |date=2025-12-31 |title=Cyprus promises 'new approach' during EU Council presidency |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/4075519-cyprus-promises-new-approach-during-eu-council-presidency.html |access-date=2026-01-01 |website=www.ukrinform.net |archivedate=2025-12-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251231165054/https://www.ukrinform.net/rubric-ato/4075519-cyprus-promises-new-approach-during-eu-council-presidency.html |url-status=dead }}</ref> ** មនុស្សចំនួន ៤១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និងមនុស្សប្រមាណ ១១៦ នាក់ទៀតបានទទួលរងរបួសនៅក្នុង[[គ្រោះអគ្គិភ័យបារនីយដ្ឋាននៅក្រង់ម៉ុងតាណាឆ្នាំ២០២៥|គ្រោះអគ្គិភ័យឆាបឆេះបារនីយដ្ឋាន]]មួយកន្លែងក្នុងក្រុង[[ក្រង់-ម៉ុងតាណា]]នៃប្រទេស[[ស្វីស]]។<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2026/jan/01/several-dead-and-injured-in-explosion-swiss-ski-resort-town-crans-montana-police-say |title=Several dead and injured in explosion at Swiss ski resort town Crans-Montana, police say |work=The Guardian|accessdate=3 January 2026|date=1 January 2026}}</ref> * ៣ មករា ** [[សហរដ្ឋអាមេរិក]]បានបើក[[ការវាយប្រហាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកលើវេណេស៊ុយអេឡាឆ្នាំ២០២៥|ការវាយប្រហារតាមអាកាស]]ជាច្រើនសារទៅលើទីតាំងយ៉ាងច្រើនកន្លែងនៅទូទាំងតំបន់ភាគខាងជើងនៃប្រទេស[[វេណេស៊ុយអេឡា]] ហើយបានចាប់ខ្លួនប្រធានាធិបតីវេណេស៊ុយអេឡា លោក[[នីកូឡាស ម៉ាឌូរ៉ូ]] រួមជាមួយនឹងភរិយាគឺលោកស្រី[[ស៊ីលីយ៉ា ហ្វ្លរ៉េស]]។<ref>{{cite web|title=Trump says Venezuela's Maduro captured after strikes|url=https://www.reuters.com/world/americas/loud-noises-heard-venezuela-capital-southern-area-without-electricity-2026-01-03/|access-date=2026-01-03|publisher=Reuters}}</ref> ** ប្រទេស[[គីនេអេក្វាទ័រ]]បានផ្លាស់ប្ដូររដ្ឋធានីពី[[ម៉ាឡាបូ]]ទៅ[[ស៊ីយូដាដដេឡាប៉ាស]]។<ref>{{Cite web|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/01/04/equatorial-guinea-relocates-capital-to-ciudad-de-la-paz_6749064_4.html|title=Equatorial Guinea relocates capital to Ciudad de la Paz|date=January 4, 2026|via=Le Monde}}</ref> * ៥ មករា – លោកស្រី[[ឌែលស៊ី រ៉ូឌ្រីហ្គែស]]បានស្បថឡើងកាន់តំណែងជា[[ប្រធានាធិបតីវេណេស៊ុយអេឡា|ប្រធានាធិបតីស្តីទី]]ផ្លូវការនៃប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡា ក្រោយពីការចាប់ខ្លួនលោកនីកូឡាស ម៉ាឌូរ៉ូ។<ref>{{Cite news |date=5 January 2026 |title=Delcy Rodriguez formally sworn in as Venezuela's interim presiden |url=https://www.reuters.com/world/americas/delcy-rodriguez-formally-sworn-venezuelas-interim-president-2026-01-05/ |work=Reuters}}</ref> * ៦ មករា – [[ការវាយលុកស៊ីរីភាគឦសានឆ្នាំ២០២៦|ការប្រយុទ្ធគ្នា]]បានផ្ទុះឡើងរវាងកងកម្លាំងនៃរដ្ឋាភិបាលស៊ីរី និងក្រុមប្រដាប់អាវុធឃឺដគឺ [[កងកម្លាំងប្រជាធិបតេយ្យស៊ីរី]]។<ref>{{cite web | title=SYRIA Displacement resulting from conflict escalation in Aleppo | url=https://www.acaps.org/fileadmin/Data_Product/Main_media/20260115_ACAPS_Syria_-_escalation_of_conflict.pdf | access-date=2026-02-12}}</ref> * ៧ មករា – សហរដ្ឋអាមេរិកបានស្ទាក់ចាប់និងរឹបអូសនាវាដឹកប្រេង[[នាវាស្រមោល|ស្រមោល]]ចំនួនពីរគ្រឿង ដោយក្នុងនោះរួមមាននាវារុស្ស៊ីមួយគ្រឿង នៅកំឡុង[[ប្រតិបត្តិការលំពែងខាងត្បូង]] ដែលជាដំណើរការបិទផ្លូវរត់ពាណិជ្ជកម្មប្រេងចេញចូលប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡាដោយអាមេរិក។<ref>{{cite web |title=Venezuela Updates: U.S. Forces Seize Two Tankers; Rubio Lays Out Plan for American Control |url=https://www.nytimes.com/live/2026/01/07/world/venezuela-us-trump |access-date=12 January 2026 |publisher=The New York Times}}</ref> * ៨ មករា – លោក[[ថងលូន ស៊ីស៊ូលីត]]ត្រូវបានជ្រើសតាំងម្តងទៀតជា[[អគ្គលេខាធិការបក្សប្រជាជនបដិវត្តន៍ឡាវ]] នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំលើកដំបូងនៃ[[គណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្សប្រជាជនបដិវត្តន៍ឡាវលើកទី១២|គណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្សលើកទី១២]]។<ref>{{cite web|url=https://thediplomat.com/2026/01/lao-communist-party-chief-reappointed-for-second-term-at-national-congress/|title=Lao Communist Party Chief Reappointed For Second Term at National Congress|date=9 January 2026|access-date=12 February 2026|last1=Strangio|first1=Sebastian|publisher=The Diplomat}}</ref> * ៨–៩ មករា – [[រដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់]]បានពង្រាយកងកម្លាំងសន្តិសុខដើម្បីបង្ក្រាប[[បាតុកម្មអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៥–២០២៦|បាតុកម្មមហាជនប្រឆាំងនឹងរបបឥស្លាម]] ដោយមានមនុស្សប្រមាណរាប់ពាន់នាក់ត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានបាត់បង់ជីវិត បើរាប់គិតត្រឹមតែថ្ងៃទី៨ និងទី៩ ហើយមានមនុស្សរាប់ពាន់នាក់ទៀតត្រូវបានអាជ្ញាធរចាប់ខ្លួនឃុំឃាំង។<ref>{{Cite news |date=12 January 2026 |title=Deaths from Iran protests reach more than 500, rights group says |url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/confronting-protests-iran-vows-strike-back-if-us-attacks-2026-01-11/ |access-date=12 January 2026 |work=Reuters}}</ref> * ៩ មករា – [[យុទ្ធនាការ​​យេម៉ែនខាងត្បូងឆ្នាំ២០២៥–២០២៦]]៖ [[ក្រុមប្រឹក្សា​អន្តរកាលខាងត្បូង]]បានប្រកាស​រំលាយខ្លួន បន្ទាប់ពីបានបាត់បង់​ទឹកដី រួមទាំង​រដ្ឋធានី[[អាតាក]]​របស់ខ្លួន​។<ref>{{cite news |title=Yemeni southern separatists in Riyadh announce disputed disbanding of STC |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/9/yemens-separatist-southern-transitional-council-announces-its-dissolution |access-date=17 January 2026 |publisher=Al Jazeera |date=9 January 2026}}</ref> * ១១ មករា – [[ការបោះឆ្នោតសភាបេណាំងឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាបេណាំង]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref name="ElectionObservation">{{Cite web |title=Election Observation Benin – BRIDGE |url=https://bridge-project.org/event/election-observation/ |access-date=2026-01-12 }}</ref> * ១៤ មករា – [[ប្រតិបត្តិការអំណត់អាកទិក]] ត្រូវបានបើកដំណើរការឡើងដោយប្រទេស[[ដាណឺម៉ាក]] ដោយមានការចូលរួមពីបណ្ដាប្រទេសអឺរ៉ុបជាច្រើនក្នុងការការពារកោះ[[ក្រូអិនឡង់]] ពីការគំរាមកំហែងឈ្លានពាន ឬការកាត់មហាកោះមួយនេះដោយប្រធានាធិបតីអាមេរិកលោកដូណាល់ ត្រាំ។<ref>{{Cite web |title=The Danish Armed Forces expand their presence and continue exercises in Greenland in close cooperation with allies |url=https://www.fmn.dk/en/news/2025/the-danish-armed-forces-expand-their-presence-and-continue-exercises-in-greenland-in-close-cooperation-with-allies |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115214727/https://www.fmn.dk/en/news/2025/the-danish-armed-forces-expand-their-presence-and-continue-exercises-in-greenland-in-close-cooperation-with-allies |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-01-26 |website=Ministry of Defence |archivedate=2026-01-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260115214727/https://www.fmn.dk/en/news/2025/the-danish-armed-forces-expand-their-presence-and-continue-exercises-in-greenland-in-close-cooperation-with-allies |url-status=dead }}</ref> * ១៥–១៦ មករា – [[ការបោះឆ្នោតសកលអ៊ូកង់ដាឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលអ៊ូកង់ដា]]៖ ប្រធានាធិបតីកាន់អំណាចគឺលោក[[យ៉ូវែរី មូសេវេនី]]បានជាប់ឆ្នោតបន្តកាន់អំណាច ខណៈ[[បាតុកម្មអ៊ូកង់ដាឆ្នាំ២០២៦|បាតុកម្ម]]ចោទប្រកាន់អំពីការក្លែងបន្លំសន្លឹកឆ្នោតបានផ្ទុះឡើង នាំឱ្យបាតុករស្លាប់រាប់សិបនាក់ រីឯបេក្ខជនបក្សប្រឆាំងលោក[[បូប៊ី វ៉ែញ]]វិញវិះនឹងត្រូវបានអាជ្ញាធរចាប់ជំរិតទៅហើយ។<ref>{{Cite web |date=2026-01-17 |title=Uganda: Opposition Leader Bobi Wine Forcibly Taken By Army Helicopter After Contentious Election Loss To Yoweri Museveni |url=https://www.timesnownews.com/world/uganda-opposition-leader-bobi-wine-arrested-forcibly-taken-by-army-helicopter-after-contentious-election-loss-to-yoweri-museveni-article-153461219 |access-date=2026-01-17 |website=Times Now }}</ref><ref>{{Cite web |title=Uganda election descends into deadly violence as President Yoweri Museveni looks to cling to power |url=https://news.sky.com/story/uganda-election-descends-into-deadly-violence-as-president-yoweri-museveni-looks-to-cling-to-power-13495081 |access-date=2026-01-25 |website=Sky News }}</ref> * ១៨ មករា​ – មនុស្សចំនួន ៤៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និងមនុស្សប្រមាណ ២៩១ នាក់ទៀតបានរងរបួស បន្ទាប់ពីរថភ្លើងពីរគ្រឿងបានធ្លាក់ចេញពីផ្លូវរត់នៅក្បែរក្រុង[[អាដាមូស]]នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសអេស្ប៉ាញ។<ref>[https://www.nbcnews.com/world/spain/least-20-dead-dozens-injured-high-speed-trains-collide-spain-rcna254725 At least 39 dead, dozens injured after high-speed trains collide in Spain]</ref> * ១៩–២៣ មករា – [[វេទិកាសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក]]លើកទី ៥៦ បានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[ដាវ៉ូស]] ប្រទេសស្វីស។<ref>{{Cite web|url=https://www.weforum.org/stories/2026/01/davos-2026-annual-meeting-what-to-expect/|title=Davos 2026: What to expect, who's coming and how to follow|website=World Economic Forum}}</ref> * ២០ មករា – [[រដ្ឋាភិបាលអន្តរកាលស៊ីរី]]បានវាយដណ្តើមកាន់កាប់[[រដ្ឋបាលស្វយ័តប្រជាធិបតេយ្យស៊ីរីខាងជើង និងកើត|ទឹកដីមួយភាគធំ]]ដែលធ្លាប់ស្ថិតនៅក្រោម[[កងកម្លាំងប្រជាធិបតេយ្យស៊ីរី]] បន្ទាប់ពី[[ការវាយលុកស៊ីរីភាគឦសានឆ្នាំ២០២៦|យុទ្ធនាការវាយលុក]]បានប្រព្រឹត្តិទៅអស់រយៈពេលជាច្រើនថ្ងៃ មុនពេលបទឈប់បាញ់ត្រូវបានព្រមព្រៀងចូលជាធរមាន។<ref>{{cite news |title=Syria-SDF ceasefire hangs in balance after renewed clashes, faltering talks |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/20/syria-sdf-ceasefire-hangs-in-balance-after-renewed-clashes-faltering-talks |work=Al Jazeera |date=20 January 2026}}</ref> * ២២ មករា – [[សហរដ្ឋអាមេរិក]]បានដកខ្លួនចេញជាផ្លូវការពី[[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]]។<ref>{{cite web | title=United States Completes WHO Withdrawal | website=HHS.gov | date=2026-01-23 | url=https://www.hhs.gov/press-room/united-states-completes-who-withdrawal.html | access-date=2026-01-26}}</ref> * ២៣ មករា ** [[មហាសន្និបាតជាតិលើកទី១៤ នៃបក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាម|មហាសន្និបាតជាតិ]]បានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសលោក[[តូ ឡឹម]]ឱ្យបន្តកាន់អំណាចក្នុងនាមជា[[អគ្គលេខាធិការបក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាម]]។<ref>{{cite web|url=https://apnews.com/article/vietnam-congress-communist-to-5bdceb29f3e95bf612b04f35fc329e8f|title=Vietnam’s ruling Communist Party re-elects To Lam as general secretary|date=23 January 2026|access-date=26 January 2026|last1=Ghosal|first1=Aniruddha|publisher=AP News}}</ref> ** លោកស្រី[[អ៊ីលីយ៉ាណា យូតូវ៉ា]]បានក្លាយខ្លួនជា[[ប្រធានាធិបតីប៊ុលហ្ការី|ប្រធានាធិបតី]]ស្ត្រីនៃប្រទេស[[ប៊ុលហ្ការី]]ដំបូងគេ បន្ទាប់ពីអតីតប្រធានាធិបតីលោក[[រូមែន រ៉ាដេហ្វ]]បានលាឈប់ពីតំណែង។<ref>{{cite web |date=2026-01-23 |last1=Nenov |first1=Stoyan |url=https://www.reuters.com/world/bulgarian-court-approves-president-radevs-resignation-2026-01-23/ |title=Bulgaria's Radev steps down as president, expected to launch own party |website=Reuters |access-date=26 January 2026}}</ref> * ២៥ មករា – [[ការបោះឆ្នោតសកលមីយ៉ាន់ម៉ាឆ្នាំ២០២៥–២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលមីយ៉ាន់ម៉ា]]៖ នៅក្នុងការបោះឆ្នោតដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាមិនសេរីនិងយុត្តិធម៌ [[គណបក្សសាមគ្គីភាព និងអភិវឌ្ឍន៍សហភាព]] ដែលគាំទ្រដោយក្រុមយោធាមីយ៉ាន់ម៉ា បានដណ្ដើមអាសនៈភាគច្រើនលើសលប់ទាំងនៅក្នុង[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (មីយ៉ាន់ម៉ា)|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] និង[[រដ្ឋសភា (មីយ៉ាន់ម៉ា)|រដ្ឋសភា]]។<ref>{{cite web |date=2026-01-11 |title=Myanmar’s military holds second phase of elections amid civil war |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/11/myanmars-military-holds-second-phase-of-elections-amid-civil-war |access-date=26 January 2026 |publisher=Al-Jazeera}}</ref> * ២៧ មករា – [[កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីឥណ្ឌា–សហភាពអឺរ៉ុប]] ត្រូវបានចុះជាធរមានបន្ទាប់ពីឆ្លងកាត់ការចរចាអស់រយៈពេលជិតពីរទសវត្សរ៍ ដោយកិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានលុបបំបាត់ពន្ធនាំចូលនាំចេញចំពោះផលិតផល និងសេវាកម្មជាច្រើនប្រភេទរវាងភាគីទាំងសងខាង។<ref>{{cite web | title=India and EU announce 'mother of all trade deals' | website=BBC News | date=27 January 2026 | url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/crrnee01r9jo | access-date=2 February 2026}}</ref> * ២៨ មករា – ការបាក់រលំ[[អណ្តូងរ៉ែរូបាយ៉ា|អណ្តូងរ៉ែកូលតង់រូបាយ៉ា]] នៅភាគខាងកើតនៃ[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]] បានសម្លាប់មនុស្សជាង ៤០០ នាក់។<ref>{{cite web | title=More than 200 killed in mine collapse in eastern DR Congo | website=Al Jazeera | date=2026-01-31 | url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/31/more-than-200-killed-in-mine-collapse-in-eastern-dr-congo-report | access-date=2026-02-02}}</ref> * ២៩ មករា ** [[ជម្លោះស៊ីវិលអេត្យូពី (២០១៨–បច្ចុប្បន្ន)|ជម្លោះស៊ីវិលអេត្យូពី]]៖ ការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធបានផ្ទុះឡើងនៅក្នុង[[តំបន់ធីក្រេ]]នៃប្រទេស[[អេត្យូពី]]រវាង[[កងកម្លាំងការពារធីក្រេ|ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធធីក្រេ]] និង[[កងកម្លាំងការពារជាតិអេត្យូពី|កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធជាតិអេត្យូពី]]។<ref>{{Cite web|title=Clashes between government troops and Tigrayan forces erupt in Ethiopia|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/29/clashes-between-government-troops-and-tigrayan-forces-erupt-in-ethiopia|website=Al Jazeera|access-date=5 February 2026|first=|last=|date=29 January 2026}}</ref> ** [[កុបកម្មនៅបាឡូឈីស្ថាន]]៖ ការផ្ទុះអាវុធដាក់គ្នារវាង[[កងទ័ពរំដោះបាឡូឈីស្ថាន]] និង[[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធប៉ាគីស្ថាន]]នៅក្នុងស្រុកមួយចំនួននៃ[[ខេត្តបាឡូឈីស្ថាន]] ប្រទេសប៉ាគីស្ថាន បានបង្កឱ្យមានមនុស្សស្លាប់យ៉ាងតិច ២២៥ នាក់។<ref name="dawn">{{cite web |last=Zehri Shahid|first=Abdullah|title=Security forces kill 22 more terrorists in Balochistan, taking 48-hour total tally to 177|url=https://www.dawn.com/news/1970602/balochistan-residents-face-difficulties-as-mobile-internet-services-remain-suspended-for-3rd-day|website=Dawn|access-date=5 February 2026|date=2 February 2026}}</ref> * ៣០ មករា – ឯកសារ[[សំណុំរឿងអែបស្ទីន]]ប្រមាណជាងបីលានទំព័រត្រូវបាន[[ក្រសួងយុត្តិធម៌ (សហរដ្ឋអាមេរិក)|ក្រសួងយុត្តិធម៌អាមេរិក]]បញ្ចេញផ្សាយជាសាធារណៈ ដោយក្នុងនោះមានលេច[[បញ្ជីរាយនាមបុគ្គលមាននៅក្នុងសំណុំរឿងអែបស្ទីន|ឈ្មោះឥស្សរជនល្បីៗជាច្រើន]]នៅជុំវិញពិភពលោក។<ref>{{Cite web |date=2026-01-30 |title=Millions of Jeffrey Epstein files released by US justice department |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cevnmxyy4wjo |access-date=2026-02-12 |website=BBC News }}</ref> ===កុម្ភៈ=== * ១ កុម្ភៈ – [[ការបោះឆ្នោតសកលកូស្តារីកាឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលកូស្តារីកា]]៖ លោកស្រី[[លៅរ៉ា ហ៊្វែរណាន់ដេសឌែលហ្កាដូ]]បានជាប់ឆ្នោតក្លាយជា[[ប្រធានាធិបតីកូស្តារីកា|ប្រធានាធិបតីថ្មីនៃប្រទេសកូស្តារីកា]] ហើយ[[គណបក្សអធិបតេយ្យប្រជាជន (កូស្តារីកា)|គណបក្ស]]របស់លោកស្រីផងដែរបានបន្តយកឈ្នះអាសនៈភាគច្រើននៅក្នុង[[សភានីតិបញ្ញត្តិកូស្តារីកា|សភានីតិបញ្ញត្តិ]]។<ref>{{Cite web |last=Mora |first=Carlos |date=2024-11-28 |title=(ជាភាសាអេស្ប៉ាញ) TSE fija cronograma para elecciones nacionales de 2026 |url=https://crhoy.com/tse-fija-cronograma-para-elecciones-nacionales-de-2026/ |access-date=2025-02-02 |website=CR Hoy }}</ref> * ៣ កុម្ភៈ – ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធនិយមឥស្លាមហៅ [[បូកូហារ៉ាម]] បានធ្វើការវាយប្រហារទៅលើភូមិចំនួនពីរនៅក្នុងរដ្ឋ[[ក្វារ៉ា]]នៃប្រទេស[[នីហ្សេរីយ៉ា]] ដោយបានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ចំនួន ១៦២ នាក់។<ref>{{Cite web |date=2026-02-04 |title=Islamic militants kill at least 162 people in attacks on 2 villages in Nigeria, lawmaker says |url=https://apnews.com/article/nigeria-attack-katsina-security-north-057f3997877d7e2cf9e79dfcd596f868 |access-date=2026-02-09 |website=AP News }}</ref> * ៥ កុម្ភៈ – សន្ធិសញ្ញា[[ស្តាតថ្មី]] (''New START'') កំណត់ចំនួន[[អាវុធយុទ្ធសាស្ត្រនុយក្លេអ៊ែរ]]រវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងរុស្ស៊ីបានផុតសុពលភាព។<ref name="n935">{{Cite web |date=February 4, 2024 |title=New START to Expire in Two Years as Russia Refuses Talks |url=https://www.armscontrol.org/blog/2024-02/nuclear-disarmament-monitor |access-date=2026-02-04 |publisher=Arms Control Association}}</ref> * ៦ កុម្ភៈ – មនុស្សប្រមាណ ៣១ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត និងប្រមាណ ១០០ នាក់ទៀតបានទទួលរងរបួសនៅក្នុងហេតុការណ៍បំផ្ទុះគ្រាប់បែកអត្តឃាតមួយនៅឯព្រះវិហារឥស្លាមខាឌីចាទូលគូប្រានៅទីក្រុង[[ឥស្លាម៉ាបាដ]] ប្រទេស[[ប៉ាគីស្ថាន]]។<ref>{{Cite web |date=2026-02-06 |title=More than 20 killed in blast at Pakistan mosque, officials say |url=https://www.bbc.com/news/articles/cg7y7gz2835o |access-date=2026-02-09 |website=www.bbc.com }}</ref> * ៦–២២ កុម្ភៈ – [[កីឡាអូឡាំពិករដូវរងាឆ្នាំ២០២៦|កីឡាអូឡាំពិករដូវរងា]]បានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[មីឡាន]] និង[[កូរទីណាដាំប៉ែតហ្សូ]] ប្រទេស[[អ៊ីតាលី]]។<ref>{{Cite web |last=Dreier |first=Frederick |date=2026-02-05 |title=We’re Watching the 2026 Winter Olympics for These Thrilling Events |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/snow-sports/cortina-winter-olympics-events/ |access-date=2026-02-09 |website=Outside }}</ref> * ៨ កុម្ភៈ ** [[ការបោះឆ្នោតសកលជប៉ុនឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលជប៉ុន]]៖ លោកស្រី[[សាណាអិ តាកាអ៊ិឈិ]]ដែលជានាយករដ្ឋមន្ត្រីកំពុងកាន់អំណាច បានឈ្នះសំឡេងឆ្នោតភ្លូកទឹកភ្លូកដី និងបានកាន់កាប់អាសនៈមួយភាគធំនៅក្នុង[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (ជប៉ុន)|សភាតំណាងរាស្ត្រជប៉ុន]]។<ref>{{cite news |first1=Tamiyuki |last1=Kihara |first2=Yoshifumi |last2=Takemoto |first3=John |last3=Geddie |date=14 January 2026 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/japan-pm-takaichi-mulls-feb-8-snap-election-yomiuri-reports-2026-01-13/ |title=Japan PM readies snap election, February 8 ballot eyed |publisher=Reuters |location=Tokyo |access-date=9 February 2026}}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតសកលថៃឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកល]] និង[[ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញថៃឆ្នាំ២០២៦|ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញថៃ]]៖ នាយករដ្ឋមន្ត្រីកាន់អំណាច លោក[[អនុទិន ជាញវីរកូល]]បានឈ្នះអាសនៈភាគច្រើននៅក្នុង[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (ថៃ)|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] ខណៈប្រជាមតិដើម្បីចាប់ផ្តើមព្រាង[[រដ្ឋធម្មនុញ្ញថៃ|រដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]ថ្មីត្រូវបានអនុម័ត។<ref>{{Cite news |last=Tanakasempipat |first=Patpicha |date=2025-12-11 |title=Thailand Heads for Election as PM Set to Dissolve Parliament |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-12-11/thai-pm-plans-to-dissolve-parliament-to-pave-way-for-early-vote?taid=693ae483812a0300017aa4a0 |access-date=2026-02-09 |work=Bloomberg }}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីព័រទុយហ្កាល់ឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីព័រទុយហ្កាល់]]៖ បេក្ខជន[[គណបក្សសង្គមនិយម (ព័រទុយហ្កាល់)|គណបក្សសង្គមនិយម]] លោក[[អាន់តូនីញ៉ូ​ ចូសេសេគូរូ]] ត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជា[[ប្រធានាធិបតីព័រទុយហ្កាល់]]ថ្មីនៅក្នុងការបោះឆ្នោតជុំទីពីរ ដោយបានផ្តួលមេដឹកនាំគណបក្សស្ដាំនិយម[[ឆ្កេហ្កា]]គឺ លោក[[អានដ្រេ វេនធូរ៉ា]]។<ref>{{Cite news |last1=Khalip |first1=Andrei |last2=Goncalves |first2=Sergio |date=2026-02-08 |title=Portugal elects Socialist as president by landslide |url=https://www.reuters.com/world/portugal-votes-presidential-runoff-with-socialist-poised-victory-2026-02-08/ |access-date=2026-02-09 |work=Reuters }}</ref> * ១១ កុម្ភៈ – [[ការបោះឆ្នោតសកលបាបាដឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលបាបាដ]]៖ នាយករដ្ឋមន្ត្រី​កាន់អំណាច លោកស្រី[[មីយ៉ា មត្លីយ៍]] និង[[គណបក្សពលករបាបាដ]]របស់លោកស្រីបានដណ្ដើមយកឈ្នះ​អាសនៈ​ទាំងអស់នៅក្នុង[[រដ្ឋសភា (បាបាដ)|រដ្ឋ​សភា​ជាតិ]]។<ref>{{Cite news |last1=Duncan |first1=Natricia |last2=Mounsey |first2=Calville |date=2026-02-11 |title=Mia Amor Mottley on course for third term, as Barbados heads to the polls |url=https://www.theguardian.com/world/2026/feb/11/mia-amor-mottley-on-course-for-third-term-as-barbados-heads-to-the-polls |access-date=2026-02-13 |work=The Guardian }}</ref> * ១២ កុម្ភៈ – [[ការបោះឆ្នោតសកលបង់ក្លាដែសឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកល]] និង[[ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញបង់ក្លាដែសឆ្នាំ២០២៦|ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញបង់ក្លាដែស]]៖ [[គណបក្សជាតិនិយមបង់ក្លាដែស]]ដឹកនាំដោយលោក[[តារីគ រ៉ះម៉ាន់]]បានឈ្នះអាសនៈភាគច្រើននៅក្នុង[[សភាជាតិ (បង់ក្លាដែស)|សភាជាតិ]] ខណៈប្រជាមតិ​លើ​[[ធម្មនុញ្ញ​ខែកក្កដា]]​ត្រូវបាន​អនុម័ត។<ref>{{Cite web |last=Alam |first=Julhas |last2=Saaliq |first2=Sheikh |last3=español |first3=SHONAL GANGULY Leer en |date=2026-02-12 |title=Bangladesh votes in its first election since the 2024 Gen Z uprising that ousted Hasina |url=https://apnews.com/article/bangladesh-election-hasina-bnp-3662258dc5c44535c839e7bcc4baed43 |access-date=2026-02-17 |website=AP News }}</ref> * ១៣–១៥ កុម្ភៈ – [[សន្និសីទសន្តិសុខទីក្រុងមុយនិចលើកទី៦២]] បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{Cite web|url=https://securityconference.org/en/|title=Munich Security Conference|website=securityconference.org}}</ref> * ១៧ កុម្ភៈ – [[ប្រធានាធិបតីប៉េរូ]] លោក[[ហូសេ ហេរី]]ត្រូវបាន[[សមាជនៃសាធារណរដ្ឋប៉េរូ|សមាជជាតិ]]បោះឆ្នោតដកសិទ្ធិអំណាចជាប្រធានាធិបតី ខណៈលោក[[ហូសេ ម៉ារីយ៉ា បាល់កាហ្សារ]]ត្រូវបានសមាជបោះឆ្នោតតែងតាំងជាប្រធានាធិបតីថ្មីនៅថ្ងៃបន្ទាប់។<ref>{{Cite web |date=2026-02-17 |title=Peru’s leader José Jerí ousted over ‘Chifa-gate’ scandal, as presidential ‘curse’ strikes again |url=https://www.cnn.com/2026/02/17/americas/peru-president-jose-jeri-ousted-intl-latam |access-date=2026-02-18 |website=CNN }}</ref><ref>{{cite news |last1=Elliott |first1=Lucinda |last2=Siniawski |first2=Natalia |title=Peru installs Jose Balcazar as interim president after Jeri ousted in political upheaval |url=https://www.reuters.com/world/americas/peru-congress-elects-jose-balcazar-new-interim-president-2026-02-19/ |access-date=19 February 2026 |work=Reuters |date=19 February 2026}}</ref> * ២២ កុម្ភៈ ** [[គីម ជុងអ៊ុន]]ត្រូវបានជ្រើសតាំងបន្តជា[[អគ្គលេខាធិការនៃគណបក្សពលករកូរ៉េ]] នៅក្នុង[[សមាជនៃគណបក្សពលករកូរ៉េលើកទី៩|សមាជជាតិលើកទី៩]]។<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cvg18588mdko|title=Kim Jong Un re-appointed leader of North Korea's ruling party|date=23 February 2026|access-date=24 February 2026|last1=Koh|first1=Ewe|publisher=BBC News}}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតសភាឡាវឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាឡាវ]]បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{Cite web |title=Lao PDR Sets February 22, 2026, for National and Provincial Elections |url=https://kpl.gov.la/detail.aspx?id=95854 |access-date=2026-02-23 |website=KPL }}</ref> ** [[ប្រតិបត្តិការហាលីស្កូឆ្នាំ២០២៦|ប្រតិបត្តិការហាលីស្កូ]]៖ ប្រតិបត្តិការយោធាដែលគាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្រុង[[តាប៉ាល់បា]] រដ្ឋ[[ហាលីស្កូ]] ប្រទេស[[ម៉ិកស៊ិក]] បានសម្លាប់ផ្ដាច់ជីវិតមេដឹកនាំក្រុម[[ការតែលហាលីស្កូជំនាន់ថ្មី]]ឈ្មោះ [[ណេមេស៊ីអូ អូសេហ្គេរ៉ា ស៊ែរវ៉ាន់តេស|ណេមេស៊ីអូ អូសេហ្គេរ៉ា "អែលមេនឆូ" ស៊ែរវ៉ាន់តេស]]។<ref>{{Cite web |last=McCluskey |first=Fidel Gutierrez, Mitchell |date=2026-02-22 |title=Mexico's most-wanted drug leader 'El Mencho' killed in military operation as violent clashes erupt across country |url=https://www.cnn.com/2026/02/22/americas/mexico-kill-drug-mencho-latam-intl |access-date=2026-02-23 |website=CNN }}</ref> * ២៣ កុម្ភៈ –​ បន្ទាប់ពីឆ្លងកាត់[[និម្មិតកម្មគណៈរដ្ឋមន្ត្រីហុល្លង់ឆ្នាំ២០២៥–២០២៦|ដំណើរការនិម្មិតកម្មរដ្ឋមន្ត្រី]]តាំងពីចុងឆ្នាំ២០២៥ មក ទីបំផុត លោក[[រ៉ូប យ៉ែធិន]]ក៏បានធ្វើសច្ចាប្រណិធានចូលកាន់តំណែងជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីហុល្លង់|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]]នៃប្រទេស[[ហុល្លង់]] ក្នុងនាមជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាលភាគតិចក្នុងសភា។<ref>{{Cite web |last=Corder |first=Mike |date=2026-02-23 |title=Netherlands' coalition government takes office led by youngest-ever premier Rob Jetten |url=https://apnews.com/article/netherlands-new-government-hague-jetten-524182c2237409d249e263248cd57d35 |access-date=2026-02-24 |website=Associated Press }}</ref> * ២៦ កុម្ភៈ – [[សង្គ្រាមប៉ាគីស្ថាន–អាហ្វហ្កានីស្ថានឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមប៉ាគីស្ថាន–អាហ្វហ្កានីស្ថាន]]៖ ប្រទេស[[ប៉ាគីស្ថាន]]បានប្រកាសសង្គ្រាម "បើកចំហ" ប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាល[[តាលីបង់]]នៃប្រទេស[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]] ក្រោយជាប់ដៃគ្នាក្នុងជម្លោះតាមព្រំដែនអស់ជាច្រើនខែ។<ref>{{cite web | title=Pakistan bombs Kabul, declares ‘open war’ with Afghanistan after months of border clashes | website=France 24 | date=2026-02-26 | url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20260226-pakistan-vows-immediate-response-after-afghanistan-launches-retaliatory-attacks | access-date=2026-02-27}}</ref> * ២៨ កុម្ភៈ – [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ សហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែលបានសហការគ្នាបើកការវាយប្រហារទៅលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយបានសម្លាប់មន្ត្រីថ្នាក់ដឹកនាំអ៊ីរ៉ង់ជាច្រើនរូប ក្នុងនោះរួមមាន មេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់ លោក[[អាលី ហាមេនៃ]]ផងដែរ។<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t|title=US and Israel carry out joint attack on Iran as Tehran launches retaliatory strikes |date=28 February 2026 |publisher=BBC News |access-date=1 March 2026}}</ref> អ៊ីរ៉ង់បានប្រតិកម្មវិញដោយបើកការវាយប្រហារតាមអាកាសសម្ដៅលើមូលដ្ឋានយោធាអាមេរិកនៅក្នុងតំបន់[[ឈូងសមុទ្រពែរ្ស|ឈូងសមុទ្រ]]។<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/feb/28/israel-attacks-iran-as-blasts-heard-in-tehran-live-updates?page=with:block-69a2c4c98f08e575db5bd4de#block-69a2c4c98f08e575db5bd4de|title=US and Israel attack Iran as Trump says ‘major combat operations’ under way – live |date=28 February 2026 |publisher=The Guardian |access-date=March}}</ref> ===មីនា=== * ២​ មីនា ** មនុស្សយ៉ាងតិច ១៦៩ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត និង ៥០ នាក់ទៀតបានរងរបួស នៅពេលដែលក្រុមយុវជនប្រដាប់អាវុធមកពី[[រដ្ឋរួបរួម]] បានធ្វើការវាយប្រហារលើ[[ស្រុកអាប៊ីអឹមណូម]] ក្នុងប្រទេស[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]]។<ref>{{cite web | title=Nearly 170 killed, 50 injured in armed youth attack on South Sudan county | website=Anadolu Ajansı | date=2026-03-02 | url=https://www.aa.com.tr/en/africa/nearly-170-killed-50-injured-in-armed-youth-attack-on-south-sudan-county/3846437 | access-date=2026-03-03}}</ref> ** [[ជម្លោះហេសបុលឡា-អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២៦|ជម្លោះហេសបុលឡា-អ៊ីស្រាអែល]]៖ ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធ[[ហេសបុលឡា]]នៃប្រទេស[[លីបង់]] បានចាប់ផ្តើមបើកវាយប្រហារប្រឆាំងនឹងអ៊ីស្រាអែល ដើម្បីសងសឹកចំពោះ[[ឃាតកម្មអាលី ហាមេនៃ|ឃាតកម្ម]]មេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់[[អាលី ហាមេនៃ]]។<ref name=":0">{{Cite web |date=2 March 2026 |title=Hezbollah Claims Rocket, Drone Strike On Israeli Missile Defence Site Near Haifa|url=https://www.bernama.com/en/news.php/?id=2529362|access-date=11 March 2026 |agency=Bernama}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=3 March 2026 |title=Hezbollah says targeted 3 Israeli bases after strikes on Lebanon |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260303-hezbollah-says-targeted-3-israeli-bases-after-strikes-on-lebanon|access-date=11 March 2026 |agency=Agence France-Presse|publisher=France 24}}</ref> * ៤ មីនា – [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រើនាវាមុជទឺកបាញ់ពន្លិចនាវាចម្បាំងអ៊ីរ៉ង់មួយគ្រឿងឈ្មោះ ''ដេណា'' នៅ[[មហាសមុទ្រឥណ្ឌា]]។ កងនាវានៃប្រទេសស្រីលង្កាបានរាយការណ៍ថា នាវា ''ដេណា'' បានលិចទៅបាតសមុទ្រ ដោយមាននាវិកប្រមាណ ១៤០ នាក់បានបាត់ខ្លួនជាលទ្ធផល។<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/c62gg44d53xt?post=asset%3A607bbc27-c19c-441c-9f02-522ce39f2c6b#post|title=US sinks Iranian warship with torpedo in Indian Ocean - Hegseth|date=4 March 2026 |publisher=BBC News|access-date=5 March 2026}}</ref> * ៥ មីនា – [[ការបោះឆ្នោតសកលនេប៉ាល់ឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលនេប៉ាល់]]៖ [[គណបក្សរាស្ត្រិយស្វតានត្រា]]ដឹកនាំដោយលោក[[បាឡិន​ ឆាហ៍]] បានឈ្នះសំឡេងឆ្នោតភ្លួកទឹកភ្លូកដី។<ref>{{Cite web |date=2025-09-16 |title=EC begins preliminary preparations for March elections |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/ec-begins-preliminary-preparations-for-march-elections |access-date=2026-03-05 |website=The Himalayan Times }}</ref> * ៦–១៥ មីនា – [[កីឡាប៉ារ៉ាឡាំពិករដូវរងាឆ្នាំ២០២៦|កីឡាប៉ារ៉ាឡាំពិករដូវរងា]]បានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅទីក្រុងមីឡាន និងកូរទីណាដាំប៉ែតហ្សូ ប្រទេសអ៊ីតាលី។<ref>{{cite web |last=Faulkner |first=Ruth |title=Milano Cortina 2026 Paralympic Winter Games open with stunning ceremony |url=https://www.paralympic.org/news/milano-cortina-2026-opening-ceremony |publisher=International Paralympic Committee |access-date=11 March 2026 |date=6 March 2026}}</ref> * ៨ មីនា ** [[ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងមេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងមេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់]]៖ កូនប្រុស[[អាលី ហាមេនៃ]] គឺលោក[[មោជតាបា ហាមេនៃ]]ត្រូវបានជ្រើសរើសជា[[មេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់]]។<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ** [[ការបោះឆ្នោតសភាកូឡុំប៊ីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាកូឡុំប៊ី]]​៖ គណបក្សរបស់លោកប្រធានាធិបតី[[ហ្គូស្តាវ៉ូ​ ប៉េត្រូ]]គឺ [[កតិកាសញ្ញាប្រវត្តិសាស្ត្រ]] បានដណ្ដើមឈ្នះ​អាសនៈ​មួយភាគធំ​នៅ​ក្នុង​[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (កូឡុំប៊ី)|សភា​តំណាងរាស្ត្រ]] និង[[ព្រឹទ្ធសភា (កូឡុំប៊ី)|​ព្រឹទ្ធសភាកូឡុំប៊ី]]។<ref>{{Cite web |date=2025-03-06 |title=(ជាភាសាអេស្ប៉ាញ) Así quedó el calendario para las elecciones del 2026: fechas clave |url=https://www.eluniversal.com.co/colombia/2025/03/06/asi-quedo-el-calendario-para-las-elecciones-del-2026-fechas-clave/ |access-date=2026-03-11 |website=El Universal }}</ref> * ១៥ មីនា ** [[ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញកាហ្សាក់ស្ថានឆ្នាំ២០២៦|ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញកាហ្សាក់ស្ថាន]]៖ ប្រជាជនកាហ្សាក់ស្ថានប្រមាណ​ ៩០% បានបោះឆ្នោតទទួលយក[[រដ្ឋធម្មនុញ្ញកាហ្សាក់ស្ថាន|រដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីនៃប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថាន]]។<ref>{{Cite web |date=11 September 2025 |title=President of Kazakhstan calls for drastic parliamentary reform including abolition of Senate |url=https://www.commonspace.eu/news/president-kazakhstan-calls-drastic-parliamentary-reform-including-abolition-senate |access-date=18 March 2026 |website=commonspace.eu }}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតសភាកូរ៉េខាងជើងឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាកូរ៉េខាងជើង]]៖ [[គណបក្សពលករកូរ៉េ]]កំពុងកាន់អំណាចបានបន្តឈ្នះអាសនៈភាគច្រើននៅក្នុង[[សភាប្រជាជនកំពូល]]។<ref>{{Cite web |last=Park |first=Boram |date=4 March 2026 |title=N. Korea to elect representatives to Supreme People's Assembly this month following key party congress |url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20260304000851315?section=nk/nk |website=Yonhap News Agency|access-date=18 March 2026}}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិវៀតណាមឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិវៀតណាម]]បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{cite web|url=https://vietnamnews.vn/politics-laws/1718049/na-approves-shortened-term-sets-2026-election-date.html|title=NA approves shortened term, sets 2026 election date|website=Viet Nam News|date=21 May 2025}}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសាធារណរដ្ឋកុងហ្គោឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ]]៖ ប្រធានាធិបតីកាន់អំណាច លោក[[ដេនីស សាស៊្សូ អ៊ិនហ្គេស្សូ]]បានឈ្នះសំឡេងគាំទ្រភ្លួកទឹកភ្លូកដី។<ref>{{Cite news |date=31 December 2025 |title=Congo president Sassou Nguesso to seek re-election in March 2026 |publisher=France 2 |url=https://www.france24.com/en/africa/20251230-congo-president-sassou-nguesso-seeks-re-election-2026}}</ref> * ១៧ មីនា – [[សង្គ្រាមប៉ាគីស្ថាន–អាហ្វហ្កានីស្ថានឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមប៉ាគីស្ថាន–អាហ្វហ្កានីស្ថាន]]៖ មនុស្សយ៉ាងតិច ៤០០​ នាក់បានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងមន្ទីរពេទ្យមួយកន្លែងក្នុងរដ្ឋធានី[[កាប៊ុល]]នៃប្រទេសអាហ្វហ្កានីស្ថាន បន្ទាប់ពីមន្ទីរពេទ្យនោះបានរងគ្រាប់បាញ់ប្រហារពីប៉ាគីស្ថាន។<ref>{{Cite news |date=17 March 2026 |title=From sponsor to enemy: What's behind Pakistan's attack on Afghan Taliban? |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/sponsor-enemy-whats-behind-pakistans-attack-afghan-taliban-2026-03-17/ |access-date=18 March 2026 |work=Reuters}}</ref> * ២២ មីនា – [[ការបោះឆ្នោតសភាស្លូវេនីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាស្លូវេនី]]៖ នាយករដ្ឋមន្ត្រីកាន់អំណាច លោក[[រ៉ូប៊ឺត ហ្កូឡូប]] និងគណបក្ស[[ចលនាសេរីភាព (ស្លូវេនី)|ចលនាសេរីភាព]]របស់លោកបានដណ្ដើមអាសនៈបានមួយភាគធំនៅក្នុង[[រដ្ឋសភា (ស្លូវេនី)|រដ្ឋសភា]]។<ref>{{Cite news |title=Slovenia’s liberals and populists neck and neck, preliminary results show |url=https://apnews.com/article/slovenia-election-liberals-populists-6e24d78054ea2c3072c9b79b80ddd586 |date=22 March 2026 |access-date=26 March 2026 |work=AP |last=Zerdin |first=Ali |url-status=live |archive-date=22 មីនា 2026 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20260322210319/https://apnews.com/article/slovenia-election-liberals-populists-6e24d78054ea2c3072c9b79b80ddd586 }}</ref> * ២៤ មីនា ** [[ការបោះឆ្នោតសកលដាណឺម៉ាកឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលដាណឺម៉ាក]]៖ សម្ព័ន្ធភាពនយោបាយរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី[[មិតេ ហ្វ្រេដឺរីកសិន]]បានបាត់បង់អាសនៈភាគច្រើនរបស់ខ្លួននៅក្នុង[[ហ្វុលកេទីង]]។<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=(ជាភាសាដាណឺម៉ាក) Mette Frederiksen udskriver folketingsvalg |url=https://nyheder.tv2.dk/politik/2026-02-26-mette-frederiksen-udskriver-folketingsvalg |access-date=2026-02-26 |website=nyheder.tv2.dk }}</ref> ** [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ [[ក្រសួងការបរទេស (អ៊ីរ៉ង់)|ក្រសួងការបរទេសអ៊ីរ៉ង់]]បានថ្លែងនៅក្នុងលិខិតមួយផ្ញើទៅកាន់[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ថា នាវាដឹកជញ្ជូនដែលមិនជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក ឬអ៊ីស្រាអែល អាចឆ្លងកាត់[[ច្រកសមុទ្រអ័រមូស]]បាន។<ref>{{Cite news |last=Eavis |first=Peter |date=2026-03-25 |title=Iran Says 'Non-Hostile' Ships Can Sail Through the Strait of Hormuz |url=https://www.nytimes.com/2026/03/24/world/middleeast/iran-strait-of-hormuz-ships.html |access-date=2026-03-26 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> ===មេសា=== * ១ មេសា – [[អង្គការណាសា]]បានចាប់ផ្តើមបេសកកម្ម[[អារតេមីស ២]] ដែលជាដំណើរពាំនាំមនុស្សហោះកាត់ឋានព្រះច័ន្ទជាលើកដំបូងចាប់តាំងពីបេសកកម្ម[[អាប៉ូឡូ ១៧]] កាលក្នុងឆ្នាំ១៩៧២។<ref>{{Cite web |last=Low |first=Lauren E. |date=2026-04-01 |title=Liftoff! NASA Launches Astronauts on Historic Artemis Moon Mission |url=https://www.nasa.gov/news-release/liftoff-nasa-launches-astronauts-on-historic-artemis-moon-mission/ |access-date=2026-04-08 |website=NASA}}</ref> * ៦ មេសា – ក្រុមអវកាសយានិកនៃបេសកកម្មអារតេមីស ២ បានបំបែកឯតទគ្គកម្មសម្រាប់ការនៅឃ្លាតឆ្ងាយបំផុតរបស់មនុស្សពីភពផែនដី ពោលដោយស្ថិតក្នុងចម្ងាយអតិបរមា ៤០៦,៧៧៣ គីឡូម៉ែត្រ ខណៈពួកគេបានធ្វើដំណើរជុំវិញដល់ផ្នែកខាងក្រោយនៃព្រះច័ន្ទ។<ref>{{Cite web |date=2026-04-06 |title=Artemis astronauts travel further from Earth than any humans before - watch live |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/clyr8k06jv7t |access-date=2026-04-08 |website=BBC News}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-07 |title=ទីបំផុតពួកគេធ្វើបានសម្រេចហើយ! គោចរកៀកព្រះចន្ទ និងឆ្ងាយពីផែនដីបំផុត (វីដេអូ) |url=https://cambospace-world.com/?p=26499 |access-date=2026-04-08 |website=Cambo Space}}</ref> * ៧ មេសា ** [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាម]]៖ [[រដ្ឋសភាជាតិវៀតណាម|រដ្ឋសភាវៀតណាម]]បានបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងលោក[[តូ ឡឹម]]ជា[[ប្រធានាធិបតីវៀតណាម|ប្រធានាធិបតី]]ថ្មីជំនួសលោក[[លឿង កឿង]]។<ref>{{cite web | url=https://english.news.cn/20260407/ed18537e45de4a1dabae914f80d5a145/c.html | title=Vietnamese party chief elected state president | publisher=Xinhua | work=english.news.cn | date=7 April 2026 | accessdate=8 April 2026}}</ref> ** [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ សហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់បានព្រមព្រៀងគ្នាទទួល[[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងឥស្លាម៉ាបាដ (២០២៦)|បទឈប់បាញ់រយៈពេលពីរសប្តាហ៍]]។<ref>{{Cite web |date=2026-04-07 |title=Trump agrees to two-week ceasefire if Iran opens Strait of Hormuz - follow live |url=https://www.bbc.com/news/live/c5yw4g3z7qgt |access-date=2026-04-08 |website=BBC News }}</ref> * ១០ មេសា – [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធីបតីជីប៊ូទីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធីបតីជីប៊ូទី]]៖ ប្រធានាធិបតីកាន់អំណាច លោក[[អ៊ីស្មាអែល អូមារ ហ្គីឡេហ៍]]បានជាប់ឆ្នោតបន្តជា[[ប្រធានាធិបតីជីប៊ូទី|ប្រធានាធិបតី]]ក្នុងអាណត្តិទីប្រាំមួយរបស់លោក។<ref>{{Cite web |date=2026-01-13 |title=Djibouti Installs Electoral Commission Paving Way for April Presidential Vote |url=https://dawan.africa/news/djibouti-installs-electoral-commission-paving-way-for-april-presidential-vote |access-date=2026-04-20 |website=Dawan Africa }}</ref> * ១១ មេសា – [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ាក់ឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ាក់]]៖ សភាអ៊ីរ៉ាក់បានបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងលោក[[នីហ្សារ អាមីឌី]]ពីគណបក្ស[[សហភាពស្នេហាជាតិឃឺឌីស្ថាន]]ជាប្រធានាធិបតីថ្មី។<ref>{{cite news |title=PUK's Nizar Amedi elected Iraqi president in session boycotted by KDP |url=https://www.rudaw.net/english/middleeast/iraq/110420261 |work=Rudaw |date=11 April 2026 |access-date=20 April 2026}}</ref> * ១២ មេសា ** [[ការបោះឆ្នោតសភាហុងគ្រីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាហុងគ្រី]]៖ ក្រោយកាន់អំណាចអស់រយៈពេល ១៦ ឆ្នាំ​ នាយករដ្ឋមន្ត្រីលោក[[វិចទ័រ អ័របាន]]ត្រូវបានផ្តួលដោយលោក[[ពីទ័រ ម៉ាកឌ្យ៉ា]]នៃ[[គណបក្សទីសហ្សា]]។<ref>{{Cite web |date=13 January 2026 |title=Hungary sets April 12 election date as Orbán faces tough challenge |url=https://apnews.com/article/hungary-election-scheduled-orban-challenge-magyar-71b54205f00252ca7c466eb5407a2aa1 |access-date=20 April 2026 |website=AP News }}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីបេណាំងឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីបេណាំង]]៖ បេក្ខជនឯករាជ្យ លោក[[រ៉ូមូអាល់ដ៍ វ៉ាដាញី]]បានឈ្នះឆ្នោតដោយទទួលសំឡេងគាំទ្រលើសលប់សរុប ៩៤%។<ref>{{Cite web |date=2025-08-12 |title=Benin – CENA releases 2026 general election timetable |url=https://wadr.org/benin-cena-releases-2026-general-election-timetable/ |access-date=2026-04-20 |website=WADR }}</ref> * ១៣ មេសា – [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ សហរដ្ឋអាមេរិកបានចាប់ផ្ដើមបិទផ្លូវទឹកចូលកំពង់ផែអ៊ីរ៉ង់ ដោយលោកប្រធានាធិបតីត្រាំបានព្រមានថា នាវាអ៊ីរ៉ង់មួយណាដែលព្យាយាមបំពានចូលតំបន់ហាមឃាត់នឹងត្រូវ "កម្ចាត់ចោលភ្លាមៗ"។ អាជ្ញាធរដែនសមុទ្របានណែនាំគ្រប់នាវានៅក្នុងតំបន់ឱ្យមានភាពប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ពីកំណើនសកម្មភាពយោធា និងនីតិវិធីស្ទាក់ចាប់ដែលអាចកើតមានពីសំណាក់ភាគីជម្លោះ។<ref>{{Cite web |date=2026-04-13 |title=US blockade of Iranian ports takes effect as Trump threatens to destroy 'attack ships' |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cp9vm5ezxz4t |access-date=2026-04-20 |website=BBC News}}</ref> * ១៩ មេសា – [[ការបោះឆ្នោតសភាប៊ុលហ្ការីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាប៊ុលហ្ការី]]៖ គណបក្ស[[វឌ្ឍនភាពប៊ុលហ្ការី]] ដែលដឹកនាំដោយអតីតប្រធានាធិបតី[[រូមែន រ៉ាដេហ្វ]] បានឈ្នះអាសនៈមួយភាគធំនៅក្នុង[[រដ្ឋសភា (ប៊ុលហ្ការី)|រដ្ឋសភា]]។<ref>{{Cite web|url=https://dariknews.bg/novini/bylgariia/kabinetyt-zheliazkov-podade-ostavka-video-2439765|title=Кабинетът „Желязков“ подаде оставка (ВИДЕО)|date=December 11, 2025|website=dariknews.bg|accessdate=April 20, 2026|archive-date=January 21, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260121125547/https://dariknews.bg/novini/bylgariia/kabinetyt-zheliazkov-podade-ostavka-video-2439765|url-status=live}}</ref> * ២១ មេសា​ – [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកដូណាល់ ត្រាំបានប្រកាសពន្យារការអនុវត្តបទឈប់បាញ់បន្តបន្ថែមទៀត រហូតដល់សំណើរបស់អ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានដាក់ជូន ហើយរាល់ការសន្ទនាត្រូវបានបញ្ចប់ទៅតាមសំណើស្នើសុំដោយប៉ាគីស្ថាន។<ref>{{Cite web |date=2026-04-21 |title=Trump says the United States is extending ⁠its ⁠ceasefire with Iran at mediator Pakistan's request to allow more time for Tehran to put forward its proposal.|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/4/21/iran-war-live-tehran-shuns-talks-trump-says-us-blockade-to-remain |access-date=2026-04-27 |website=Al Jazeera}}</ref> * ២៥ មេសា – [[ការវាយប្រហារនៅម៉ាលីឆ្នាំ២០២៦|ការវាយប្រហារនៅម៉ាលី]]៖ ក្រុម[[រណសិរ្សរំដោះអាហ្សាវ៉ាដ]] និង[[ក្រុមគាំទ្រឥស្លាម និងមូស្លីម]] បានបើកការវាយប្រហារទ្រង់ទ្រាយធំជាច្រើនលើកទៅលើទីក្រុងធំៗសំខាន់ៗនៅទូទាំងប្រទេសម៉ាលី ដោយក្នុងនោះ ពួកគេបានដណ្តើមកាន់កាប់ទីក្រុង[[គីដាល់]] និងមួយផ្នែកខ្លះនៃទីក្រុង[[ហ្គៅ]] [[មុបធី]] និង[[សេវ៉ារ៉េ]]។<ref>{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/4/25/armed-groups-stage-simultaneous-attacks-across-mali |title=Armed groups stage simultaneous attacks across Mali |publisher=Al Jazeera |date=25 April 2026 }}</ref> ===ឧសភា=== * ១ ឧសភា – [[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]]​បានដើរចេញ​ពី[[អង្គការនៃបណ្តាប្រទេសនាំចេញប្រេងកាត]] ដោយ​បិទបញ្ចប់ជំពូកក្នុងនាមជា​សមាជិក​រយៈពេល​ប្រាំមួយ​ទសវត្សរ៍ ដោយអង្គការនេះត្រូវបាត់បង់​ប្រទេសសមាជិក​ផលិត​ប្រេង​ធំ​បំផុត​មួយ។<ref>{{Cite web |date=2026-04-30 |title= OPEC just lost one of its biggest players — here's the inside story of the UAE's exit and what the Saudi-UAE split really means for OPEC's market power |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/us/opec-just-lost-one-of-its-biggest-players-heres-the-inside-story-of-the-uaes-exit-and-what-the-saudi-uae-split-really-means-for-opecs-market-power/articleshow/130634333.cms?from=mdr |access-date=2026-05-02 |website=The Economic Times }}</ref> * ៤​ ឧសភា –​ រោងចក្រផលិតកាំជ្រួចមួយកន្លែងបានផ្ទុះឆេះនៅក្នុងទីក្រុង[[លីវយ៉ាង]] ខេត្ត[[ហ៊ូណាន]] ប្រទេសចិន ដោយបានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ៣៧ នាក់ និងបង្ករបួសដល់មនុស្ស ៥១ នាក់បន្ថែម។<ref name="China fireworks:0">{{Cite web |last=Lee |first=Liz |last2=Bu |first2=Shi |date=8 May 2026 |editor-last=Coghill |editor-first=Kim |title=Death toll rises to 37 in China fireworks factory blast |url=https://www.reuters.com/world/china/death-toll-rises-37-china-fireworks-factory-blast-2026-05-08/ |access-date=19 May 2026 |website=Reuters}}</ref> * ១២ ឧសភា – [[ការបោះឆ្នោតសកលបាហាម៉ាឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលបាហាម៉ា]]៖ នាយករដ្ឋមន្ត្រីកាន់អំណាច លោក[[ហ្វីលីព ដាវីស]]បានឈ្នះឆ្នោតបន្តអាណត្តិទីពីររបស់លោក។<ref>{{Cite news |title=Bahamas prime minister re-elected in early election victory |url=https://www.reuters.com/world/americas/bahamas-prime-minister-re-elected-early-election-victory-2026-05-13/ |date=13 May 2026 |access-date=19 May 2026 |work=Reuters }}</ref> * ១២–១៦ ឧសភា – [[កម្មវិធីប្រឡងចម្រៀងយូរ៉ូវីស្យិនឆ្នាំ២០២៥|កម្មវិធីប្រឡងចម្រៀងយូរ៉ូវីស្យិន]] ត្រូវបាន​ប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[វីយែន]] ប្រទេសអូទ្រីស។<ref>{{cite web|last=Schumacher|first=Elizabeth|title=Eurovision: Vienna to host European Song Contest 2026|url=https://www.dw.com/en/eurovision-vienna-to-host-european-song-contest-2026/a-73697370|publisher=Deutsche Welle|access-date=19 May 2026 |archive-date=August 22, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250822033113/https://www.dw.com/en/eurovision-vienna-to-host-european-song-contest-2026/a-73697370|url-status=live}}</ref> បេក្ខជនមកពីប្រទេសប៊ុលហ្ការីឈ្មោះ [[ដារ៉ា]] បានឈ្នះកម្មវិធីឆ្នាំនេះជាមួយនឹងបទចម្រៀងចំណងជើងថា "[[:en:Bangaranga|Bangaranga]]"។<ref>{{Cite news |date=16 May 2026 |title=Bulgaria wins Eurovision Song Contest, Israel comes second again |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/eurovision-song-contest-final-takes-stage-amid-gaza-boycott-2026-05-16/ |access-date=19 May 2026 |work=Reuters}}</ref> * ១៦ ឧសភា – [[ជំងឺរាតត្បាតអេបូឡាក្នុងខេត្តអ៊ីទូរីឆ្នាំ២០២៦|ជំងឺរាតត្បាតអេបូឡាក្នុងខេត្តអ៊ីទូរី]]៖ [[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]]បានប្រកាសពីការផ្ទុះឡើងនៃ[[ជំងឺអ៊ីបូឡា]]ដែលបង្កដោយប្រភេទ[[វីរុសអេបូឡាប៊ុនឌីប៊ូហ្គីយូ]]នៅក្នុង[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]] និងប្រទេស[[អ៊ូហ្កង់ដា]] ហើយបានប្រកាសវាជាភាពអាសន្នសុខភាពសាធារណៈ។<ref>{{Cite web |date=17 May 2026 |title=Epidemic of Ebola Disease caused by Bundibugyo virus in the Democratic Republic of the Congo and Uganda determined a public health emergency of international concern |url=https://www.who.int/news/item/17-05-2026-epidemic-of-ebola-disease-in-the-democratic-republic-of-the-congo-and-uganda-determined-a-public-health-emergency-of-international-concern |access-date=17 May 2026 |website=[[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 May 2026 |title=សេចក្តីប្រកាសព័ត៌មាន ស្តីពីការការពារខ្លួនពីការឆ្លងជំងឺអេបូឡា (Ebola) |url=https://moh.gov.kh/kh/notice/detail/526 |access-date=19 May 2026 |website=[[ក្រសួងសុខាភិបាល|ក្រសួងសុខាភិបាលនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]}}</ref> * ១៧​ ឧសភា – [[ការបោះឆ្នោតសភាកាប់វែរឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាកាប់វែរ]]បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{Cite web |date=2026-02-12 |title=The electoral calendar for the 2026 legislative elections is now available. (ចំណងជើងប្រែជាភាសាអង់គ្លេស) |url=https://cne.cv/sala_de_imprensa_/calendario-eleitoral-das-eleicoes-legislativas-2026-ja-disponivel/ |access-date=2026-05-19 |website=Comissão Nacional de Eleições (CNE) }}</ref> * ២២​ ឧសភា – [[ការផ្ទុះឧស្ម័ននៅអណ្តូងរ៉ែធ្យូងថ្មលីវសិនយូ]]ក្នុង[[ខេត្តសានស៊ី]] ប្រទេសចិន បានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ៨២ នាក់។<ref>{{Cite web |date=2026-05-23 |title=At least 82 killed in Chinese coal mine explosion|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c5y0ve18qlko |access-date=2026-06-02 |website=BBC News }}</ref> * ២៤ ឧសភា – [[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិស៊ីបឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិស៊ីប]]៖ គណបក្ស[[កម្លាំងរួបរួមប្រជាធិបតេយ្យ]]ដឹកនាំដោយលោកស្រី[[អានីតា ឌីមីទ្រីយ៉ូ]]បានដណ្ដើមអាសនៈបានមួយភាគធំនៅក្នុងសភា។<ref>{{Cite web |date=2025-05-20 |title=Parliamentary elections set for May 24 next year |url=https://cyprus-mail.com/2025/05/20/parliamentary-elections-set-for-may-24-next-year |access-date=2025-06-02 |website=cyprus-mail.com |language=en |archive-date=January 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260116185359/https://cyprus-mail.com/2025/05/20/parliamentary-elections-set-for-may-24-next-year |url-status=live }}</ref> * ៣០ ឧសភា – [[ការបោះឆ្នោតសកលម៉ាល់តាឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលម៉ាល់តា]]៖ [[គណបក្សពលករ (ម៉ាល់តា)|គណបក្សពលករ]]ដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីកាន់អំណាច លោក[[រ៉ូប៊ឺត អាបេឡា]] បានឈ្នះការបោះឆ្នោតបួនអាណត្តិជាប់ៗគ្នា។<ref>{{Cite news |last=Borg |first=Neville |date=2026-04-27 |title=Robert Abela announces snap election for May 30 |url=https://timesofmalta.com/article/abela-announces-election-date.1126985 |access-date=2026-06-02 |work=Times of Malta }}</ref> * ៣១ ឧសភា – [[ការបោះឆ្នោតសភាគីនេឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាគីនេ]]បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{cite news |work=Le360Afrique |date=22 February 2026 |title=(ជាភាសាបារាំង) Guinée: les élections législatives et communales prévues le 24 mai |url=https://afrique.le360.ma/politique/guinee-les-elections-legislatives-et-communales-prevues-le-24-mai_LPQ3R2EQ3NHY7G26CB5CPJB5CU/|access-date=2 June 2026|}}</ref> ===មិថុនា=== * ១​ មិថុនា – [[ការបោះឆ្នោតសកលអេត្យូពីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលអេត្យូពី]]៖ [[គណបក្សវិបុលភាព]]ដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីកាន់អំណាច លោក[[អាប៊ីយ៍ អះម៉េដ]]បានឈ្នះឆ្នោតមួយអាណត្តិទៀត។<ref>{{Cite news|title=National Election Board Says Most Constituencies Declared Election Results|url=https://www.ena.et/web/eng/w/eng_8993217|access-date=July 1, 2026|agency= Ethiopian News Agency}}</ref> * ៧ មិថុនា ** [[ការបោះឆ្នោតសភាអាមេនីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាអាមេនី]]៖ ​គណបក្ស[[កិច្ចសន្យាពលរដ្ឋ]]ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[នីកុល​ ប៉ាស្ហ៊ីនយ៉ាន]]បានឈ្នះឆ្នោតកាន់អំណាចមួយអាណត្តិទៀត។<ref>{{Cite web |date=2025-06-07 |title=Next Parliamentary elections will be held on June 7, 2026: Alen Simonyan |url=https://www.1lurer.am/en/2025/06/07/Next-Parliamentary-elections-will-be-held-on-June-7-2026-Alen-Simonyan/1326754 |access-date=2025-06-09 |website=First News Channel}} </ref> ** [[ការបោះឆ្នោតសភាកូសូវ៉ូឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាកូសូវ៉ូ]]៖ ថ្វីបើនយោបាយជាតិកំពុងជាប់គាំង គណបក្ស[[វ៉េតេវិនដូស្យេ]]របស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[អាល់ប៊ីន គួរធី]]បានដណ្ដើមកាន់កាប់អាសនៈបានមួយភាគធំ។<ref>{{cite news |date=28 April 2026 |title=Kosovo heads to elections after failure to elect president |url=https://www.koha.net/en/arberi/kosova-shkon-ne-zgjedhje-pas-deshtimit-per-president |access-date=9 June 2026 |work=Koha }}{{Dead link|date=មិថុនា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតសកលប៉េរូឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលប៉េរូ]]៖ ប្រធានគណបក្ស[[កម្លាំងប្រជាជន]] លោកស្រី[[កីកូ ហ្វូជីម៉ូរី]]បានទទួលជ័យជម្នះយ៉ាងប្រផិតប្រផើយទល់នឹងប្រធានគណបក្ស[[ទាំងអស់គ្នាដើម្បីប៉េរូ]] លោក[[រ៉ូប៊ឺតូ សាន់ឆេស]]នៅក្នុងការបោះឆ្នោតជុំទីពីរ។ គណបក្សឆ្វេងនិយមបានកើបសំឡេងបានភាគច្រើននៅក្នុង[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (ប៉េរូ)|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] ប៉ុន្តែបានទទួលសំឡេងស្មើនឹងក្រុមស្ដាំនិយមនៅក្នុង[[ព្រឹទ្ធសភា (ប៉េរូ)|ព្រឹទ្ធសភា]]ដែលទើបនឹងបង្កើតថ្មី។<ref>{{Cite web |last1=Aquino |first1=Marco |last2=Villegas |first2=Alexander |date=30 June 2026 |title=Keiko Fujimori leads Peru's presidential race after official count concludes |url=https://www.reuters.com/world/americas/keiko-fujimori-leads-perus-presidential-race-after-official-count-concludes-2026-06-29/ |access-date=1 July 2026 |website=Reuters }}</ref> * ៨​ មិថុនា – [[គ្រោះរញ្ជួយដីមីនដាណាវឆ្នាំ២០២៦|គ្រោះរញ្ជួយដីកម្រិត ៧.៨ រ៉ិចទ័រ]] បានវាយអង្រួនប្រទេសហ្វីលីពីន ដោយវាត្រូវជាគ្រោះរញ្ជួយដីដ៏ខ្លាំងសាហាវបំផុតមួយចាប់តាំងពី[[គ្រោះរញ្ជួយដីលូហ្សុនឆ្នាំ២០២៦|គ្រោះរញ្ជួយដីកាលពីឆ្នាំ១៩៩០]]។<ref>{{Cite web |last=Magramo |first=Kathleen |date=2026-06-08 |title=7.8 magnitude earthquake hits southern Philippines |url=https://www.cnn.com/2026/06/07/asia/southern-philippines-mindanao-earthquake-intl-hnk |access-date=2026-06-09 |website=CNN }}</ref> * ១១​ មិថុនា – ១៩ កក្កដា – ព្រឹត្តិការណ៍[[ពានរង្វាន់បាល់ទាត់ពិភពលោកឆ្នាំ២០២៦]] បានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅប្រទេស[[កាណាដា]] [[ម៉ិកស៊ិក]] និង[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] ដោយ[[ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិអេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]]បាន[[ពានរង្វាន់បាល់ទាត់ពិភពលោកឆ្នាំ២០២៦ វគ្គផ្ដាច់ព្រ័ត្រ|យកឈ្នះ]][[ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិអេស្ប៉ាញ|អាហ្សង់ទីន]]នៅវគ្គផ្ដាច់ព្រ័ត្រក្លាយខ្លួនជាម្ចាស់ជើងឯក។<ref>{{Cite web |date=2026-07-19 |title=Spain wins 2026 FIFA World Cup with grueling 1-0 win over Argentina - CBS News |url=https://www.cbsnews.com/news/2026-fifa-world-cup-final-spain-argentina-sunday/ |access-date=2026-07-20 |website=www.cbsnews.com }}</ref> * ១៤​ មិថុនា – [[គ្រោះឧទ្ធម្ភាគចក្របុកគ្នានៅ|ឧទ្ធម្ភាគចក្រពីរគ្រឿងបានហោះបុកគ្នា]]នៅលើអាកាសក្នុងទីក្រុង[[រីយ៉ូដឺហ្សាណេរ៉ូ]] ប្រទេសប្រេស៊ីល ដោយបានសម្លាប់មនុស្សចំនួនប្រាំមួយនាក់ ក្នុងនោះរួមមានអ្នកចម្រៀងជនជាតិអាមេរិកដ៏ល្បីម្នាក់ឈ្មោះ[[អូលីវើ ធ្រី]] អ្នកផលិតមាតិកាលើយូធូបជនជាតិអាហ្សង់ទីនឈ្មោះ[[ហ្កាស្ពី]] និងអ្នកដឹកនាំនិពន្ធរឿងជនជាតិអាហ្សង់ទីនឈ្មោះ[[លូកាស អា.​ វិញ៉ាល់ឡេ]]។<ref>{{Cite web |date=2026-06-14 |title=(ជាភាសាព័រទុយហ្កាល់) Cantor Oliver Tree é um dos mortos em acidente aéreo no Rio; veja vítimas |url=https://www.cnnbrasil.com.br/nacional/sudeste/rj/cantor-oliver-tree-e-um-dos-mortos-em-acidente-aereo-no-rio-veja-vitimas/ |access-date=2026-06-16 |website=CNN Brasil |archive-date=June 14, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260614183128/https://www.cnnbrasil.com.br/nacional/sudeste/rj/cantor-oliver-tree-e-um-dos-mortos-em-acidente-aereo-no-rio-veja-vitimas/ |url-status=live }}</ref> * ១​៥–១៧​ មិថុនា – [[សហរដ្ឋអាមេរិក]] និង[[អ៊ីរ៉ង់]]បានរួមគ្នាប្រកាសនិងចុះហត្ថលេខាលើ[[អនុស្សរណៈទីក្រុងឥស្លាម៉ាបាដ]] ដែលជាកិច្ចព្រមព្រៀងបណ្ដោះអាសន្នមាន ១៤ ចំណុច ដើម្បីបិទបញ្ចប់[[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]] ក៏ដូចជាបើកនាវាចរណ៍កាត់[[ច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍]]ឡើងវិញ បើកផ្លូវទឹកចេញចូលកំពង់ផែអ៊ីរ៉ង់ដែលធ្លាប់បានបិទដោយអាមេរិក និងចាប់ផ្តើមកិច្ចចរចារយៈពេល ៦០ ថ្ងៃជុំវិញកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់។ ចំពោះអ៊ីស្រាអែលវិញបាននិយាយថា ខ្លួននឹងមិនដកទ័ពចេញពីទឹកដីដែលសាមីខ្លួនបានកាន់កាប់នៅភាគខាងត្បូងប្រទេស[[លីបង់]]ឡើយ។<ref>{{cite news |last1=Hafezi |first1=Parisa |last2=Stewart |first2=Phil |last3=Ehab |first3=Yomna |title=US, Iran reach preliminary agreement to end war, signing set for Friday |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/us-iran-reach-peace-deal-signing-set-friday-pakistan-says-2026-06-14/ |work=Reuters |date=15 June 2026 |access-date=22 June 2026}}</ref><ref>{{cite news |last1=Holland |first1=Steve |last2=Hafezi |first2=Parisa |last3=Ehab |first3=Yomna |title=US and Iran presidents sign ceasefire agreement, but Trump says he could still resume attacks |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/g7-leaders-demand-ceasefire-lebanon-welcome-iran-deal-2026-06-17/ |work=Reuters |date=18 June 2026 |access-date=22 June 2026}}</ref> * ២១ មិថុនា – [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីកូឡុំប៊ីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីកូឡុំប៊ី]]៖ បេក្ខភាពស្ដាំនិយម លោក[[អាប៊ែឡាដូដេឡា អេស្ព្រីអេយ៉ា]]បានផ្ដួលបេក្ខភាពឆ្វេងនិយម លោក[[អ៊ីវ៉ាន់ សេប៉េដា]] នៅក្នុងជុំទីពីរនៃការបោះឆ្នោតដើម្បីឈ្នះឆ្នោតជាប់ឈ្មោះជា[[ប្រធានាធិបតីកូឡុំប៊ី|ប្រធានាធិបតីកូឡុំប៊ីថ្មី]]។<ref>{{Cite web |last=Wells|first=Ione |date=2026-05-31 |title=Colombia presidential runoff pits leftist senator against pro-Trump rival |url=https://www.bbc.com/news/articles/c1w2xvwq8g9o |access-date=2026-06-22 |website=BBC }}</ref> * ២២ មិថុនា – [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃសហរាជាណាចក្រ|នាយករដ្ឋមន្ត្រីចក្រភពអង់គ្លេស]] លោក[[គៀរ ស្តារមឺ]]បានប្រកាសពីការលាលែងពីតំណែងនាពេលដ៏ខ្លីខាងមុខ ដែលជាហេតុជំរុញឱ្យគណបក្សកាន់អំណាចត្រៀមរៀបចំ[[ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសថ្នាក់ដឹកនាំគណបក្សពលករឆ្នាំ២០២៦ (ស.រ.)|ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសមេដឹកនាំថ្មី]]។<ref>{{Cite web |last=Wheeler |first=Richard |date=2026-06-22 |title=Keir Starmer announces resignation as prime minister and Labour Party leader |url=https://www.bbc.com/news/articles/cdxd00lg599o |access-date=2026-06-22 |website=BBC}}</ref> * * ២៤ មិថុនា – [[គ្រោះរញ្ជួយដីវេណេស៊ុយអេឡាឆ្នាំ២០២៦|គ្រោះរញ្ជួយដីវេណេស៊ុយអេឡា]]៖ គ្រោះរញ្ជួយដីរលកដំបូងកម្រិត ៧.២ វិចទ័រ បានបោកអង្រួនប្រទេស[[វេណេស៊ុយអេឡា]]ប៉ែកខាងលិច មុនពេលត្រូវរងការវាយប្រហារដោយរលករញ្ជួយដីចម្បងមួយទៀតកម្រិត ៧.៥ វិចទ័រ ដោយបង្កឱ្យកើតការខូចខាតអស់យ៉ាងច្រើនរាប់មិនអស់នៅទូទាំងផ្ទៃប្រទេស។<ref name="BBC Live">{{Cite news |date=24 June 2026 |title=Powerful back-to-back earthquakes strike Venezuela, collapsing buildings in Caracas |url=https://www.bbc.com/news/live/c621z18wznet |access-date=25 June 2026 |publisher=BBC News}}</ref> ===កក្កដា=== * ២ កក្កដា – [[ការបោះឆ្នោតសភាអាល់ហ្សេរីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាអាល់ហ្សេរី]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{cite web|url=https://poliglobe.com/election/1287|title=Algerian Legislative Election, 2026|website=PoliGlobe|access-date=5 July 2026|archive-date=March 24, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260324143116/https://poliglobe.com/election/1287|url-status=live}}</ref> * ៦ កក្កដា – ហាម៉ាស់បានប្រកាសរំលាយ[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាក្រោមរបបហាម៉ាស់|រដ្ឋបាលស៊ីវិល]]របស់ខ្លួនក្រោម[[ផែនការសន្តិភាពហ្កាហ្សា]]។<ref>{{cite web|url=https://www.haaretz.com/israel-news/israel-security/2026-07-06/ty-article-live/israeli-civilians-tried-to-cross-into-syria-idf-says-amid-settlement-reports/0000019f-342c-d746-adff-ff6d69240000?liveBlogItemId=920670504#920670504|title= Hamas says group-backed Gaza government resigns to hand power to Palestinian technocrats|website=Haaretz|date=6 July 2026}}</ref> * ៧–៨ កក្កដា – [[កិច្ចប្រជុំកំពូលណាតូឆ្នាំ២០២៦|កិច្ចប្រជុំកំពូលណាតូ]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[អង់ការ៉ា]] ប្រទេស[[តួកគី]]។<ref>{{cite web |title=NATO Summit 2026 |url=https://www.nato.int/en/news-and-events/events/event-programmes/2026/07/nato-summit-2026 |website=NATO |date=7 July 2026 |access-date=8 July 2026}}</ref> * ៨ កក្កដា – [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ [[អនុស្សរណៈទីក្រុងឥស្លាម៉ាបាដ]]រវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីរ៉ង់បានដួលរលំ ដោយនាំឱ្យសង្គ្រាមរវាងប្រទេសទាំងពីរឆេះពុះកញ្ជ្រោលឡើងវិញ។<ref>{{cite news |title=US says it has completed a new round of strikes on Iran |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-says-it-has-completed-a-new-round-strikes-iran-2026-07-08/ |work=Reuters |date=8 July 2026 |access-date=17 July 2026}}</ref> * ២០ កក្កដា ** លោក[[អានឌី ប៊ឺនហាម]]ត្រូវបានតែងតាំងជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃសហរាជាណាចក្រ|នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃចក្រភពអង់គ្លេស]]បន្តតំណែងពីលោក[[គៀរ ស្តារមឺ]]។<ref>{{cite news |title=Andy Burnham pledges cost of living help in first speech as prime minister |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cgrkv8e8l9qt |work=BBC News |date=20 July 2026 |access-date=20 July 2026}}</ref> ** [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ ក្រុម[[ហ៊ូទី]]នៃប្រទេស[[យេម៉ែន]]បានប្រកាសបិទច្រក[[បាបអែលម៉ង់ដិប]]នៅ[[សមុទ្រក្រហម]]ដើម្បីប្រឆាំងនឹងអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត។<ref>{{cite news |title=Yemen's Houthis declare naval blockade against Saudi Arabia |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-declare-naval-blockade-against-saudi-arabia-statement-2026-07-20/ |access-date=4 August 2026 |work=Reuters |date=July 20, 2026}}</ref> ** [[សហប្រធានាធិបតីនីការ៉ាក្វា]] លោក[[ដានីញ៉ែល អ័រតេហ្កា]]បានប្រកាសបិទដំណើរការបោះឆ្នោតជាតិ។<ref>{{Cite news |date=21 July 2026 |title=Nicaragua's Ortega says 'never again' for elections after two decades in power {{!}} CNN |url=https://www.cnn.com/2026/07/20/americas/nicaragua-ortega-no-elections-intl-hnk |access-date=4 Augusr 2026 |work=CNN }}</ref> * ២២–៣០ កក្កដា – [[រលកកម្ដៅអឺរ៉ុបឆ្នាំ២០២៦|រលកកម្ដៅអឺរ៉ុប]]៖ អគ្គិភ័យឆាបឆេះព្រៃនៅក្នុងប្រទេស[[ភ្លើងឆេះព្រៃនៅបារាំងឆ្នាំ២០២៦|បារាំង]] [[ភ្លើងឆេះព្រៃនៅព័រទុយហ្កាល់ឆ្នាំ២០២៦|ព័រទុយហ្កាល់]] និង[[ភ្លើងឆេះព្រៃនៅអេស្ប៉ាញឆ្នាំ២០២៦|អេស្ប៉ាញ]]បានបង្ខំឱ្យមនុស្សប្រមាណ ៣០០,០០០ នាក់ជំម្លៀសខ្លួនចេញពីគេហដ្ឋានរបស់ពួកគេ។ មន្ត្រីបារាំងបានសម្ដៅលើវាថាជាគ្រោះអាសន្នឆេះព្រៃដ៏អាក្រក់បំផុតក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ ខណៈដែលមន្ត្រីនៅទីក្រុងម៉ាឌ្រីដបាននិយាយថាវាជាគ្រោះអគ្គិភ័យដ៏អាក្រក់បំផុតមួយក្នុងតំបន់ដែលខ្លួនបានត្រូវប្រឈម។<ref>{{cite news |title=Europe is burning: How bad could this wildfire crisis get? |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/07/28/europe-is-burning-how-bad-could-this-wildfire-crisis-get |access-date=4 August 2026 |work=EuroNews |date=28 Jul 2026}}</ref><ref>{{cite news |title=Devastating European wildfires in maps - and how they're being tackled |url=https://www.bbc.com/news/articles/cj638jx0l53o |access-date=4 August 2026 |work=www.bbc.com |date=29 July 2026}}</ref> * ២៨ កក្កដា – [[គ្រោះរញ្ជួយដីនៅគូម៉ាម៉ូតុឆ្នាំ២០២៦|គ្រោះរញ្ជូយដី]]មួយកម្រិត ៦.៨ វិចទ័រចេញពីជម្រៅ ១០ គម ក្រោមដីបានអង្រួន[[ខេត្តគូម៉ាម៉ូតុ]]នៅក្នុងប្រទេស[[ជប៉ុន]]ភាគខាងត្បូង ដោយបានផ្ដាច់ជីវិតមនុស្សយ៉ាងតិចចំនួន ៣០ នាក់ និងបង្ករបួសដល់ជាង ៦០ នាក់ទៀត។<ref>{{cite web |title=Three mall workers dead after Japanese earthquake, with at least 13 killed across country |url= https://www.bbc.com/news/live/c9q2481v855t |work=BBC News |access-date=4 August 2026}}</ref><ref>{{cite news |last1=Blair |first1=Gavin |title=Death toll in Japan earthquake rises to 30 as aftershock and heat hamper rescue efforts |url=https://www.theguardian.com/world/2026/jul/30/japan-earthquake-death-toll-rises |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |date=30 July 2026}}</ref> * ៣០ កក្កដា ** [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ ប្រទេសអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីតបានប្រកាសបង្កើត[[សម្ព័ន្ធភាពការពារដែនសមុទ្រពហុជាតិ|សម្ព័ន្ធភាពយោធា ១៤ ប្រទេស]]ឡើងដើម្បីស្ដារនិងការពារសេរីភាពនាវាចរណ៍នៅសមុទ្រក្រហម ចំពេលដែលសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់កំពុងពុះកញ្ជ្រោល និងក៏ដូចជា[[វិបត្តិសមុទ្រក្រហម|វិបត្តិនៃសមុទ្រ]]នេះដែលបង្កឡើងដោយក្រុមឧទ្ទាមហ៊ូទី។<ref>[https://www.spa.gov.sa/en/N2644911 Founding States Issue Joint Declaration on Establishing Multinational Maritime Defense Alliance - Saudi Press Agency]</ref> ** [[វិបត្តិព្រំដែនម៉ារ៉ុក–អេស្ប៉ាញឆ្នាំ២០២៦|វិបត្តិព្រំដែនម៉ារ៉ុក–អេស្ប៉ាញ]]៖ មនុស្សប្រមាណ ៦០,០០០ នាក់បានផ្ដុំគ្នាឆ្លងព្រំដែនដោយខុសច្បាប់ពីប្រទេស[[ម៉ារ៉ុក]]ចូលទៅក្នុងប្រទេស[[អេស្ប៉ាញ]]តាមរយៈ[[សេអ៊ូតា|ទីក្រុងស្វយ័តសេអ៊ូតា]] ខណៈមនុស្សមួយចំនួនតូចទៀតបានព្យាយាមឆ្លងដែនចូលទៅក្នុងទីក្រុង[[មេលីយ៉ា]]។<ref name="the-guardian-ceuta-europe-live">{{Cite web |last=Krupa |first=Jakub |date=2026-07-31 |title=Spain's Sánchez blames trafficking gangs as estimated 60,000 migrants reach Ceuta – Europe live |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/jul/31/cueta-spain-morocco-italy-migration-schengen-europe-latest-news-updates#top-of-blog |access-date=2026-08-04 |website=The Guardian }}</ref> ===សីហា=== * ៧ សីហា – ប្រទេស[[អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត]] [[ប៉ាគីស្ថាន]] និង[[តួកគី]]បានរួមគ្នាចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងការពារជាតិរួមទីក្រុងមេក្កា]] ដែលជាកតិកាសញ្ញាការពារជាតិជនុបត្ថម្ភ ខណៈ[[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]បានកំពុងពុះកញ្ជ្រោល។<ref>{{cite web |title=Mideast live: Saudi Arabia, Pakistan, Turkey sign defence pact stating attack on one is attack on all |work=France 24 |date=7 August 2026 |url=https://www.france24.com/en/middle-east/20260807-middle-east-live-saudi-arabia-pakistan-turkey-to-sign-defence-pact |access-date=9 August 2026 |archive-date=7 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260807000849/https://www.france24.com/en/middle-east/20260807-middle-east-live-saudi-arabia-pakistan-turkey-to-sign-defence-pact |url-status=live }}</ref> * ១០ សីហា – [[គ្រោះរញ្ជួយដីកូឡុំប៊ីឆ្នាំ២០២៦|គ្រោះរញ្ជួយដីកម្រិត ៧.៤ វិចទ័រ]] បានរង្គោះរង្គើប្រទេសកូឡុំប៊ី ដោយបានសម្លាប់មនុស្សប្រមាណ ២៤០ នាក់ និងបង្ករបួសដល់មនុស្សជាង ១,២៤៨ នាក់ផ្សេងទៀត។<ref>{{Cite web |last=AizprúaSeguir |first=Por Julio César |date=2026-08-10 |title=(ជាភាសាអេស្ប៉ាញ) Panameños salen a las calles al sentir los efectos del sismo de 7.4 registrado en Colombia |url=https://www.infobae.com/panama/2026/08/10/panamenos-salen-a-las-calles-al-sentir-los-efectos-del-sismo-de-74-registrado-en-colombia/ |access-date=2026-08-12 |website=infobae }}</ref> * ១១ សីហា ** [[ការចោទប្រកាន់ឧក្រិដ្ឋជនសង្គ្រាមស៊ីវិលស៊ីរី]]៖ តុលាការមួយនៅទីក្រុង[[ដាម៉ាស់]]បានកាត់ទោសប្រហារជីវិតអតីតមន្ត្រីស៊ីរីចំនួនប្រាំបួនរូប ដោយក្នុងនោះរួមមានអតីតប្រធានាធិបតីលោក[[បាស្ហា អាល់-អាសាដ]] ព្រមទាំងប្អូនប្រុសរបស់លោកឈ្មោះ[[ម៉ាហៀរ អាល់-អាសាដ|ម៉ាហៀរ]] អតីត[[ក្រសួងការពារជាតិ (ស៊ីរី)|រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិ]]លោក[[ហ្វាដ ចាស៊េម អាល់-ហ្វារីជ]] អតីតប្រធាននាយកដ្ឋានសន្តិសុខនយោបាយប្រចាំក្រុង[[ដារ៉ាអា]] និងត្រូវជាបងជីដូនមួយរបស់អាសាដ គឺលោក[[អាធីហ្វ ណាជីប]] ពីបទឃាតកម្មគិតទុកជាមុន [[ទារុណកម្ម]] និង[[ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ]]ដែលបានប្រព្រឹត្តទៅក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមស៊ីវិលស៊ីរី]]។ ក្រៅពីលោកណាជីប ឧក្រិដ្ឋជនប្រាំបីនាក់ផ្សេងទៀតត្រូវបានកាត់ទោសដោយកំបាំងមុខ។<ref name=bbc>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/ce34dkpnyg7o|title=Ousted Syrian dictator Bashar al-Assad sentenced to death in absentia|date=11 August 2026|website=www.bbc.com}}</ref><ref>{{Cite web | title=MSN | url=https://www.msn.com/en-us/news/world/syria-s-bashar-al-assad-8-other-officials-sentenced-to-death/ar-AA29R4I0?ocid=winp2fptaskbarhover&cvid=6edb56efff814e40e7271b346ccd88dc&ei=24 | access-date=2026-08-17 | website=www.msn.com}}</ref> ** សាឡាងដឹកអ្នកដំណើរមួយគ្រឿងបានក្រឡាប់លិចនៅក្នុង[[បឹងការីបា]] ប្រទេស[[ស៊ីមបាវ៉េ]] ដោយបានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងតិច ៩៧ នាក់ ដោយនាំឱ្យវាក្លាយជាគ្រោះឧប្បត្តិហេតុលិចនាវាដ៏សាហាវបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃប្រទេសនេះ។<ref>{{Cite web |title=Kariba boat tragedy death toll rises to 97 as two more bodies are recovered |author= |work=The Herald |date=20 August 2026 |access-date=27 August 2026 |url= https://www.heraldonline.co.zw/kariba-boat-tragedy-death-toll-rises-to-97-as-two-more-bodies-are-recovered/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Lake Kariba disaster: Death toll from Zimbabwe ferry accident rises to 93 |first=Khanyisile |last=Ngcobo |publisher=BBC News |date=18 August 2026 |access-date=27 August 2026 |url= https://www.bbc.co.uk/news/articles/cjwx58n1153o}}</ref> * ១២ សីហា – [[សូរ្យគ្រាសថ្ងៃទី១២ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦|សូរ្យគ្រាសពេញលេញ]]បានកើតលេចឡើងនៅតំបន់ផ្នែកខ្លះនៃទ្វីបអឺរ៉ុប ដែលនេះជាបាតុភូតសូរ្យគ្រាសពេញលេញដំបូងបង្អស់នៅទ្វីបអឺរ៉ុបក្នុងសតវត្សរ៍ទី២១ ចាប់តាំង[[សូរ្យគ្រាសថ្ងៃទី១១ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩៩|បាតុភូចុងក្រោយ]]ដែលបានកើតឡើងកាលឆ្នាំ១៩៩៩។<ref>{{Cite web |last=Korosec |first=Marko |date=August 11, 2026 |title=Total Solar Eclipse Targets Europe: First Path of Totality in 27 Years Arrives August 12 |url=https://www.severe-weather.eu/global-weather/total-solar-eclipse-spain-iceland-europe-august-12th-2026-mk/ |access-date=August 17, 2026 |website=Severe Weather Europe}}</ref> * ១៣ សីហា – [[ការបោះឆ្នោតសកលសំប៊ីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលសំប៊ី]]៖ លោក[[ហាកាំងដេ ហ៊ីឈ៉ៃលេម៉ា]]បានទទួលជ័យជម្នះបន្តកាន់អំណាចជាប្រធានាធិបតីបន្ថែមមួយអាណត្តិទៀត ខណៈដែល[[គណបក្សរួបរួមដើម្បីជាតិអភិវឌ្ឍន៍]]បានឈ្នះអាសនៈភាគច្រើននៅក្នុង[[រដ្ឋសភា (សំប៊ី)|រដ្ឋសភាជាតិ]]។<ref>{{Cite web|title=Zambia invites EU as observer to 2026 general elections|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/zambia-invites-eu-as-observer-to-2026-general-elections/3575445|website=aa.com.tr|access-date=2026-08-17|date=2025-05-21|archive-date=May 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260518221837/https://www.aa.com.tr/en/africa/zambia-invites-eu-as-observer-to-2026-general-elections/3575445|url-status=live}}</ref> * ១៤ សីហា – មនុស្សយ៉ាងតិច ៨៧ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ១,៣០០ នាក់ផ្សេងទៀតបានទទួលរងរបួសនៅក្នុងហេតុការណ៍[[គ្រោះរញ្ជួយដីហ្វ្លរ៉េសឆ្នាំ២០២៦|គ្រោះរញ្ជួយដីកម្រិត ៧.៧ វិចទ័រ]]នៅកោះ[[ហ្វ្លរ៉េស]]នៃប្រទេស[[ឥណ្ឌូណេស៊ី]]។<ref>{{Cite web |date=2026-08-15 |title=Powerful 7.7-magnitude earthquake kills at least 38 in Indonesia|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c5y0zz63gero |access-date=2026-08-25 |website=BBC News}}</ref> * ១៨ សីហា – មនុស្សប្រមាណជាង ១០០ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងគ្រោះរអិលបាក់ដីនាអណ្ដូងជីកយករ៉ែមាសសិប្បកម្មមួយកន្លែងនៅហ្សាំប័រ ខេត្ត[[ណាណាមំបេរ៉េ]] [[សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល]] ក្បែរព្រំដែនជាមួយប្រទេស[[កាមេរូន]]។<ref>{{Cite news |last=Njie |first=Paul |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cly9dwe5pzeo |title=Gold mine hit by deadly landslide in CAR near border with Cameroon |work=BBC News |date=19 August 2026 |access-date=25 August 2026}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.reuters.com/world/africa/landslide-gold-mining-site-central-african-republic-kills-over-100-mining-group-2026-08-19/ |title=Central African Republic artisanal gold mine collapses, killing more than 100 |work=Reuters |date=19 August 2026 |access-date=25 August 2026}}</ref> * ២០ សីហា – [[បដិវត្តន៍រ៉ូហាវ៉ា]]៖ [[កងកម្លាំងប្រជាធិបតេយ្យស៊ីរី]]បានប្រកាសធ្វើសមាហរណកម្មកងកម្លាំងខ្លួនចូលទៅក្នុង[[កងទ័ពស៊ីរី]] ហើយជាលទ្ធផល [[រដ្ឋបាលស្វយ័តប្រជាធិបតេយ្យស៊ីរីខាងជើងនិងកើត]]ត្រូវបានរំលាយ ហើយទឹកដីរបស់វាបានបញ្ចូលទៅក្រោមអធិបតេយ្យភាពប្រទេសស៊ីរីវិញ។<ref>{{Cite web |last=Morris-Gray |first=Eve |date=2026-08-25 |title=SDF Dissolves as Kurdish Leaders move into Syrian State |url=https://theamargi.com/posts/sdf-dissolves-as-kurdish-leaders-move-into-syrian-state |access-date=2026-08-27 |website=The Amargi }}</ref> * ២៣ សីហា – [[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិកាហ្សាក់ស្ថានឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិកាហ្សាក់ស្ថាន]]៖ [[គណបក្សអាឌីឡេត]]និយម[[កាស៊ីម យ៉ូម៉ារ តូកាយអេវ|តូកាយអេវ]]បានដណ្ដើមឈ្នះអាសនៈមួយភាគធំលើសលប់នៅក្នុងសភា[[គូរូលតៃ]]ដែលទើបបង្កើតថ្មី។<ref name="Reut2">{{cite web |date=1 July 2026 |title=Kazakhstan to hold snap parliamentary election on August 23 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/kazakhstan-hold-snap-parliamentary-election-august-23-2026-07-01/ |access-date=25 August 2026 |website=Reuters}}</ref> * ២៤ សីហា – [[ជម្លោះក្រោយសង្គ្រាមស៊ីវិលស៊ីរី]]៖ សហរដ្ឋអាមេរិកបានដកប្រទេសស៊ីរី និងក្រុម[[ហាយ៉ាតតះរៀរអាល់ឆាម]]ចេញពីបញ្ជី[[រដ្ឋឧបត្ថម្ភអំពើភេរវកម្ម]] ដោយបន្ធូរបន្ថយកម្រិតលក្ខខណ្ឌនៃការវិនិយោគបរទេសនៅក្នុងស៊ីរី និងអនុញ្ញាតឱ្យសេវាកម្មដូចជា[[វីសា]]បើកប្រតិបត្តិការនៅក្នុងប្រទេសស៊ីរី។<ref>{{cite news |title=(ជាភាសាតួកគី) Syrian president makes landmark Visa card payment |url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/syrian-president-makes-landmark-visa-card-payment/4038705 |access-date=27 August 2026 |work=Anadolu Agency |date=27 August 2026 }}</ref><ref>{{cite news |title=US removes Syria from terrorism sponsor list, lifting major investment obstacle |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-removes-syrias-designation-state-sponsor-terrorism-2026-08-24/ |access-date=27 August 2026 |work=Reuters |date=August 25, 2026}}</ref> * ២៦ សីហា – [[គ្រោះទឹកជំនន់នេប៉ាល់ឆ្នាំ២០២៦|គ្រោះទឹកជំនន់នេប៉ាល់]]៖ មនុស្សយ៉ាងតិច ១,១៣០ នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត និងមនុស្សប្រមាណជិត ៤,៥០០ នាក់ទៀតត្រូវបានបាត់ខ្លួននៅក្នុងតំបន់ស្វយ័តទីបេ បន្ទាប់ពីទឹកជំនន់ភ្លាមៗបានវាយប្រហារតំបន់រវាង[[ទីបេ]] និង[[នេប៉ាល់]]។<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/c6y8mjmnpxv0t |title=Hundreds missing, including 291 foreign tourists, after deadly flash flood on Nepal-Tibet border |work=BBC News |date=26 August 2026 |access-date=26 August 2026}}</ref> * ២៨ សីហា – [[ព្រះមហាក្សត្រន័រវែស|រាជាធិបតេយ្យន័រវែស]]៖ ព្រះបាទ[[ហារ៉ាល់ទី ៥ នៃន័រវែស|ហារ៉ាល់ទី៥]] បានសោយព្រះទិវង្គត ដោយព្រះរាជបុត្រារបស់ទ្រង់ព្រះនាម[[ហូកុនទី៨]] បានឡើងស្នងរាជ្យបន្តជា[[ព្រះមហាក្សត្រន័រវែស]]។<ref>{{Cite news |last=Doherty |first=Caitlin |last2=Yeung |first2=Tinshui |date=2026-08-28 |title=King Haakon VIII takes the throne in Norway following death of Harald V - follow live |url=https://www.bbc.com/news/live/cm36lpzwglrwt |access-date=2026-08-28 |work=BBC News​}}</ref> * ២៩ សីហា ** [[ប្រជាមតិចរចាសមាជិកភាពសហភាពអឺរ៉ុបរបស់អ៊ីស្លង់ឆ្នាំ២០២៦|ប្រជាមតិចរចាសមាជិកភាពសហភាពអឺរ៉ុបរបស់អ៊ីស្លង់]]៖ ប្រជាមតិដើម្បីកំណត់ការបន្តចរចាចូលជាសមាជិកនៃ[[សហភាពអឺរ៉ុប]]របស់[[អ៊ីស្លង់]]ត្រូវបានប្រជាជនអ៊ីស្លង់ភាគច្រើនបដិសេដមិនគាំទ្រ។<ref>{{Cite web |last=Euractiv |date=2026-03-06 |title=Iceland locks in on date for EU referendum |url=https://www.euractiv.com/news/iceland-locks-in-on-date-for-eu-referendum/ |access-date=2026-08-31 |website=Euractiv }}</ref> ** [[រដ្ឋប្រហារប៉ុនប៉ងនីហ្សេឆ្នាំ២០២៦|រដ្ឋប្រហារប៉ុនប៉ងនីហ្សេ]]៖ ក្រុម​ឧទ្ទាម​ក្បត់មួយ​ក្រុម​នៃ[[​កងកម្លាំង​ប្រដាប់អាវុធ​នីហ្សេ]] ដែលសម្ដៅលើខ្លួនឯងថា កងកម្លាំង​ប្រដាប់អាវុធ​ដើម្បី​ស្តារជាតិ​មាតុភូមិ​ បាន​ព្យាយាម​ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​ទម្លាក់​ប្រធានាធិបតី លោក[[អាប់ឌូរ៉ាម៉ាន ធានី]]។<ref>{{cite news |title=Niger junta says it is back in control after attempted coup |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/08/30/niger-junta-says-it-is-back-in-control-after-attempted-coup_6756980_4.html |access-date=8 September 2026 |work=Le Monde |date=30 August 2026}}</ref> * ៣០ សីហា – [[អង្គការណាសា]]បានពាំនាំ[[តេឡេស្កុបអវកាសណានស៊ី ហ្ក្រេស រ៉ូមែន]]តាមរយៈរ៉ុក្កែត[[ហ្វាល់ខនហ៊ែវី]]របស់ក្រុមហ៊ុន[[ស្ពេសអ៊ិច]]ទៅទីអវកាស។ តេឡេស្កុបនេះត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីឆ្លុះមើលសិក្សាអំពី[[ថាមពលងងឹត]] [[សារធាតុងងឹត]] និង[[ភពក្រៅប្រព័ន្ធ]]។ តេឡេស្កុបនេះផងដែរមានសមត្ថភាពអាចឆ្លុះមើលទិដ្ឋភាព​បានធំ​ជាង​[[តេឡេស្កុប​អវកាសហាប់ប៊ល]]យ៉ាងតិច ១០០ ដង។<ref>{{cite news |title=NASA launches powerful new Roman Space Telescope from Florida |url=https://www.reuters.com/science/nasa-launches-powerful-new-roman-space-telescope-florida-2026-08-30/ |work=[[រ៉យទ័រ|Reuters]] |date=30 August 2026 |access-date=31 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Why the Roman Space Telescope? |url=https://science.nasa.gov/mission/roman-space-telescope/why-the-roman-space-telescope/ |publisher=[[អង្គការណាសា|NASA]] |access-date=31 August 2026}}</ref> ===កញ្ញា=== * ២ កញ្ញា – [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីអេស្តូនីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីអេស្តូនី]]៖ លោកស្រី[[អ៊ូល្លឺ ម៉ាឌីស]]ត្រូវបានបោះឆ្នោតតែងតាំងជា[[ប្រធានាធិបតីអេស្តូនី|ប្រធានាធិបតី]]នៃប្រទេស[[អេស្តូនី]]ដោយ[[រីហ្គីកូហ្គូ|រដ្ឋសភាជាតិ]]។<ref>{{Cite web |date=2026-02-10 |title=Riigikogu presidential election votes set for early September |url=https://news.err.ee/1609937210/riigikogu-presidential-election-votes-set-for-early-september |access-date=2026-09-02 |website=ERR |archive-date=April 30, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260430024818/https://news.err.ee/1609937210/riigikogu-presidential-election-votes-set-for-early-september |url-status=live}}</ref> * ៣ កញ្ញា – [[ការវាយប្រហារយេម៉ែនឆ្នាំ២០២៦|ការវាយប្រហារនៅយេម៉ែន]]៖ ក្រុមឧទ្ទាមហ៊ូទីបានបើកការវាយប្រហារដីគោកដ៏ធំមួយប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងរដ្ឋាភិបាលហ៊ូទីដែលពិភពលោកទទួលស្គាល់​ នាំឱ្យបទឈប់បាញ់អស់សុពលភាពភ្លាមៗ និង[[សង្គ្រាមស៊ីវិលយេម៉ែន (២០១៤–បច្ចុប្បន្ន)|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]បានចាប់ផ្ដើមម្ដងទៀត។ * ៨ កញ្ញា ** [[សម័យប្រជុំលើកទីប៉ែតសិបមួយនៃមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ|សម័យប្រជុំលើកទី៨១ នៃមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានប្រារព្ធធ្វើឡើង។<ref>{{cite web |title=81st session of the UN General Assembly (UNGA 81) |url=https://unhabitat.org/events/81st-session-of-the-un-general-assembly-unga-81 |website=UN-Habitat |access-date=14 September 2026}}</ref> ** រដ្ឋប្រទេសចំនួន ១២ រួមមាន កាណាដា បារាំង និងសហរាជាណាចក្រ បានប្រកាសពីផែនការដាក់ចេញ ឬគាំទ្រការរឹតបន្តឹងផ្នែកពាណិជ្ជកម្មលើទំនិញដែលនាំចេញមកពីតំបន់[[តំណាំងលំនៅអ៊ីស្រាអែល|តំណាំងលំនៅ]]របស់អ៊ីស្រាអែល ដោយលើកឡើងថាវាបានគំរាមកំហែងដល់[[ដំណោះស្រាយរដ្ឋពីរ]]។<ref>{{Cite news |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/09/08/12-countries-including-france-uk-say-to-sanction-trade-from-israeli-settlements_6757291_4.html |title=12 countries including France, UK say to sanction trade from Israeli settlements |work=Le Monde |date=8 September 2026 |access-date=14 September 2026}}</ref> * ៩​ កញ្ញា – [[គ្រោះអគ្គិភ័យលើសាឡាងអ៊ឹមវី ជូនអាស្ទ៊ែរ|ភ្លើងអគ្គិភ័យបានឆាបឆេះលើសាឡាងមួយគ្រឿង]]ឈ្មោះ ''អ៊ឹមវី ជូនអាស្ទ៊ែរ'' នៅក្បែរក្រុង[[កូរ៉ុន ខេត្តប៉ាឡាវ៉ាន់]] ប្រទេស[[ហ្វីលីពីន]] ដោយបានសម្លាប់មនុស្សប្រមាណ​ ៧៦​ នាក់ ខណៈមនុស្ស ១៣ នាក់ទៀតនៅបន្តបាត់ខ្លួន។<ref>{{cite news |title=Missing in Coron ferry fire down to 84; 2 passengers missed trip |url=https://www.philstar.com/nation/2026/09/11/2555574/missing-coron-ferry-fire-down-84-2-passengers-missed-trip |work=The Philippine Star |date=September 11, 2026|last=Ramirez|first=Renalyn|access-date=16 September 2026}}</ref> * ១២–១៣ កញ្ញា – [[កិច្ចប្រជុំកំពូលប៊្រីក្សលើកទី១៨|កិច្ចប្រជុំកំពូលប៊្រីក្សឆ្នាំ២០២៦]] បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅប្រទេស[[ឥណ្ឌា]]។ * ១៣ កញ្ញា ** [[ការបោះឆ្នោតសកសស៊ុយអែតឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកសស៊ុយអែត]]៖ ប្លុកឆ្វេងនិយមដឹកនាំដោយអតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រី លោកស្រី[[ម៉ាកដាលេណា អង់ដែរសុន]]បានដណ្ដើមឈ្នះអាសនៈមួយភាគធំដោយប្រកៀកប្រកិតគ្នានៅក្នុងសភា[[រីកស្តាក]]។<ref>{{Cite web |date=2025-11-21 |title=Sweden braces for election hacks ahead of 2026 vote |url=https://www.politico.eu/article/sweden-braces-for-election-hacks-ahead-of-2026-vote/ |access-date=2026-09-14 |website=POLITICO |archive-date=March 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302012350/https://www.politico.eu/article/sweden-braces-for-election-hacks-ahead-of-2026-vote/ |url-status=live }}</ref> ** [[ហេតុការណ៍លិចនាវាដឹកជញ្ជូនវឺហ្គោ ៨|នាវាចម្លងមួយគ្រឿងរបស់ឥណ្ឌូណេស៊ីឈ្មោះ កាអ៊ឹម ''វឺហ្គោ ត្រានស្ប៉ត ៨'']] បានក្រឡាប់លិចនៅក្នុង[[សមុទ្រជ្វា]] ដោយបានផ្ដាច់ជីវិតមនុស្សអស់ ៦៤ នាក់ ហើយមានមនុស្ស ៧១ នាក់ទៀតបានបាត់ខ្លួន។<ref>{{Cite news |last1=Teresia |first1=Ananda |last2=Jalil |first2=Awaluddin |date=2026-09-18 |title=Indonesia recovers three bodies as effort begins to right capsized ship |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/indonesia-begins-operation-right-capsized-ship-java-sea-129-remain-missing-2026-09-18/ |access-date=2026-10-04 |work=Reuters }}</ref> * ១៤ កញ្ញា – សហរដ្ឋអាមេរិកបានទទួលស្គាល់ជាសាធារណៈជាលើកដំបូងថា ខ្លួនពិតជាមាន "អាវុធគ្រប់គ្រងលំហអាកាស" នៅលើគន្លងគោចរជុំវិញផែនដីមែន ដោយ[[លេខាធិការនៃកងកម្លាំងអាកាសនៃសហរដ្ឋអាមេរិក|លេខាធិការទ័ពអាកាស]] លោក[[ធ្រយ មីងគ៍]]បានបញ្ជាក់ថា [[កងកម្លាំងអវកាសនៃសហរដ្ឋអាមេរិក|កងកម្លាំងអវកាសអាមេរិក]]គឺមានអាវុធសម្រាប់ប្រើប្រាស់នៅក្នុងគន្លងគោចរ ដែលមានសមត្ថភាពអនុវត្តប្រតិបត្តិការទាំងផ្នែកវាយលុក និងការពារ។<ref>{{cite news |last=Copp |first=Tara |title=U.S. has deployed first space-based weapon, Air Force secretary says |url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2026/09/14/us-has-deployed-first-space-based-weapon-air-force-secretary-says/ |work=The Washington Post |date=14 September 2026 |access-date=23 September 2026}}</ref> ១៦ កញ្ញា​ – អតីត[[ប្រធានាធិបតីកូសូវ៉ូ|ប្រធានាធិបតី]]និង[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកូសូវ៉ូ]] លោក[[ហាស្យីម តាឈី]]ត្រូវបានកាត់ទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគាររយៈពេល ២៥ ឆ្នាំពីបទ[[ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាមក្នុងសង្គ្រាមកូសូវ៉ូ|ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម]]កាលលោកនៅកំពុងដឹកនាំ[[កងទ័ពរំដោះកូសូវ៉ូ]]កំឡុង[[សង្គ្រាមកូសូវ៉ូ]] ដោយមានមនុស្សចំនួន ៩៦ នាក់បានស្លាប់ និងមនុស្ស ៣០៣ នាក់ទៀតត្រូវរងទារុណកម្មក្រោមបញ្ជាការលោក។<ref name="KSC_Thaci_found_guilty">{{cite Q|Q141541247|url-status=live}}</ref> * ១៧ កញ្ញា – [[ទីលកាយ៉ូ]] (ឬតាមឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រ ''Leopardus tilcayo'') ដែលជាប្រភេទឆ្មាព្រៃមានដើមកំណើតនៅក្នុងព្រៃពពក[[យ៉ុងហ្គាស]]នៃប្រទេស[[បូលីវី]] បានក្លាយជាប្រភេទឆ្មាថ្មីដំបូងគេដែលត្រូវបានរកឃើញជាលើកដំបូងចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩២៣ មក។<ref>{{Cite web |last=Geggel |first=Laura |last2=Mondragón |first2=Laura |date=2026-09-17 |title=Scientists name a new cat species for the first time in over a century |url=https://www.livescience.com/animals/cats/scientists-name-a-new-cat-species-for-the-first-time-in-over-a-century |access-date=2026-09-23 |website=Live Science }}</ref> * ១៨–២០ កញ្ញា – [[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិរុស្ស៊ីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិរុស្ស៊ី]]៖ គណបក្សកាន់អំណាច[[សហរុស្ស៊ី]]ដឹកនាំដោយលោក[[ឌីមីទ្រី ម៉េដវេដេវ]] និងគាំទ្រដោយលោកប្រធានាធិបតី[[វ៉្លាឌីមៀរ ពូទីន]]បានរក្សាអាសនៈភាគច្រើននៅក្នុងសភាដោយពុំមានការប្រកួតប្រជែងធំដុំនោះឡើយ។<ref>{{Cite web |title=(ជាភាសារុស្ស៊ី) Результаты — сводка |url=https://neshodilina.netlify.app/results?p=2 |access-date=2026-09-23 |website=neshodilina.netlify.app}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-09-21 |title=Russia's elections had few surprises - but how the Kremlin uses the results will be crucial |url=https://www.bbc.com/news/articles/cx4gqv239043o |access-date=2026-09-23 |website=www.bbc.com }}</ref> * ១៩ កញ្ញា–៤ តុលា – ព្រឹត្តិការណ៍[[កីឡាអាស៊ីឆ្នាំ២០២៦]] បានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅ[[អៃឈិ(ខេត្ត)|ខេត្តអៃឈិ]]នៃប្រទេសជប៉ុន។<ref>{{cite news|title=2026 Asian Games to be held in autumn to avoid summer heat in Japan|url=http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023080247/http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|url-status=dead|archive-date=October 23, 2018|access-date=23 September 2026|work=Xinhuanet|publisher=xinhuanet.com|date=19 August 2018}}</ref> * ២៣ កញ្ញា ** [[ការបោះឆ្នោតសកលម៉ារ៉ុកឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលម៉ារ៉ុក]]​៖ [[គណបក្សយថាភាព និងទំនើបភាព]]ដឹកនាំដោយលោកស្រី[[ហ្វាទីម៉ាអេហ្សារ៉ា អែលម៉ាន់ស៊ូរី]]បានឈ្នះអាសនៈច្រើនជាងគេបង្អស់នៅក្នុង[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (ម៉ារ៉ុក)|សភាតំណាងរាស្ត្រ]]។<ref>{{Cite web |title=Moroccan General Election - House of Representatives, 2026 |url=https://poliglobe.com/election/1311 |website=Poliglobe}}</ref> ** [[ការវាយប្រហារនៅអេត្យូពីឆ្នាំ២០២៦|ការវាយប្រហារនៅអេត្យូពី]]៖ [[រណសិរ្សរំដោះប្រជាជនធីក្រេ]] និងក្រុមបក្សពួកសម្ព័ន្ធមិត្តបានបើកការវាយប្រហារយោធាប្រឆាំងនឹង[[រដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធអេត្យូពី|រដ្ឋាភិបាលអេត្យូពី]]នៅឯភាគខាងជើងប្រទេស ដោយនាំឱ្យបញ្ឆេះ[[ជម្លោះស៊ីវិលអេត្យូពី (២០១៨–បច្ចុប្បន្ន)|ជម្លោះស៊ីវិល]]ឡើងវិញ។<ref>{{Cite web |last=Staff |first=Al Jazeera |title=Tigray forces launch offensive against Ethiopian government |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/9/23/ethiopian-airlines-suspends-flights-to-three-northern-tigray-airports |access-date=2026-09-28 |website=Al Jazeera }}</ref> * ២៤–២៩ កញ្ញា – [[គ្រោះទឹកជំនន់ទីក្រុងបាងកកឆ្នាំ២០២៦|គ្រោះទឹកជំនន់ទីក្រុងបាងកក]]៖ មនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ ៤០ នាក់បានបាត់បង់អាយុជីវិតនៅក្នុងគ្រោះទឹកជំនន់ក្នុងទីក្រុង[[បាងកក]] ប្រទេសថៃ។<ref>{{Cite web |title=Thai floods disrupt factories, capital still at risk, PM says |url=https://www.channelnewsasia.com/asia/thai-floods-capital-still-risk-6421491 |access-date=2026-10-04 |website=CNA }}</ref> * ២៥ កញ្ញា – គ្រោះទឹកជំនន់ភ្លាមៗ និងគ្រោះបាក់ដីបានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងតិច ៥៦ នាក់នៅប្រទេសឥណ្ឌា ហើយនិងមនុស្សយ៉ាងតិច ១៤ នាក់ទៀតនៅប្រទេសនេប៉ាល់។ ចំពោះនេប៉ាល់ គ្រោះហេតុការណ៍នេះបានកើតឡើងតែមួយខែប៉ុណ្ណោះក្រោយគ្រោះទឹកជំនន់ធំកាលពីខែមុន។<ref>{{Cite news |last1=Dash |first1=Jatindra |last2=Sharma |first2=Gopal |date=2026-09-27 |title=Floods, landslides kill 56 in India and 14 in Nepal |url=https://www.reuters.com/business/environment/floods-landslides-kill-15-india-four-nepal-rivers-rise-2026-09-27/ |access-date=2026-10-04 |work=Reuters }}</ref> * ២៦–២៧ កញ្ញា – ការបាញ់សម្លាប់រង្គាលចំនួនពីរករណីដែលមានគម្លាតតែប៉ុន្មានម៉ោងពីគ្នាប៉ុណ្ណោះបានឆក់យកជីវិតមនុស្សចំនួន ២៧ នាក់នៅក្នុងប្រទេសអាហ្វ្រិកខាងត្បូង។ មនុស្សចំនួន ១៧ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត និង ១៥ នាក់ទៀតបានរងរបួសនៅក្នុងករណីបាញ់ប្រហារទីមួយក្នុងទីក្រុង[[ចូហានណេស្បួរ]]។ ចំពោះករណីទីពីរមានមនុស្ស ១០ នាក់បានស្លាប់ និង ១១ នាក់បានរងរបួសនៅ[[កាប់ថោន]]។ ការបាញ់ប្រហារពីរករណីនេះគឺបានកើតឡើងតែប្រាំថ្ងៃប៉ុណ្ណោះក្រោយករណីបាញ់ប្រហារមួយទៀតនៅទីក្រុង[[ឌួរបង់]]ដែលបានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ១១ នាក់។ ហេតុការណ៍បាញ់ប្រហារទាំងនេះបាននាំឱ្យកើតការព្រួយបារម្ភជាខ្លាំងក្នុងចំណោមមហាជនអាហ្វ្រិកខាងត្បូងជុំវិញ[[ឧក្រិដ្ឋកម្មនៅអាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អំពើហិង្សាដោយប្រើប្រាស់កាំភ្លើង]]។<ref>{{Cite web |date=2026-09-27 |title=Separate mass shootings in South Africa townships leave at least 27 people dead |url=https://apnews.com/article/south-africa-cape-town-shootings-townships-6b1a6ea43ea38e8031403a57fb3bfff9 |website=AP News}}</ref><ref>{{Cite web |title=Gunmen kill 27 in two mass shootings in Johannesburg, Cape Town |url=https://www.nzherald.co.nz/world/south-africa-mass-shootings-at-least-27-killed-in-johannesburg-and-cape-town/4YS5UT2AC5BQVPOGRWCEV7Z32U/ |access-date=2026-09-28 |website=NZ Herald }}</ref> * ២៧ កញ្ញា – [[ការបោះឆ្នោតសភាសាវតូមេ និងប្រាំងស៊ីបឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាសាវតូមេ និងប្រាំងស៊ីប]]៖ គណបក្ស [[ចលនាដើម្បីរំដោះសាវតូមេ និងប្រាំងស៊ីប–គណបក្សសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ|ច.រ.ស.ត.ប.–គ.ស.ប.]] ដឹកនាំដោយអាមេរិកូ បារ៉ូសបានឈ្នះដណ្ដើមអាសនៈច្រើនជាងគេនៅក្នុង[[រដ្ឋសភា (សាវតូមេ និងប្រាំងស៊ីប)|រដ្ឋសភាជាតិ]]។<ref>{{Cite web |title=Sao Tome Legislative Election, 2026 |url=https://www.poliglobe.com/election/1390 |website=Poliglobe}}</ref> * ៣០ កញ្ញា – [[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធសហរដ្ឋអាមេរិក|កងទ័ពអាមេរិក]]បានបំពេញការដកខ្លួនចេញពីប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ដោយជោគជ័យនិងពេញលេញ ក្រោយពីមានវត្តមាននៅក្នុងប្រទេសនេះអស់រយៈពេល ២៣ ឆ្នាំកន្លងមកចាប់តាំងពីសម័យ[[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ាក់]] រួមទាំងប្រតិបត្តិការរយៈពេល ១២ ឆ្នាំប្រឆាំងនឹងក្រុម[[រដ្ឋឥស្លាមអ៊ីរ៉ាក់និងឡេវ៉ាន|អាយស៊ីស]]នៅអ៊ីរ៉ាក់និងស៊ីរីផងដែរ។<ref>{{Cite news |date=30 September 2026 |title=Trump hails the US military’s exit from Iraq after 12-year mission against Islamic State. |url=https://apnews.com/article/iraq-us-withdrawal-militias-disarmament-kurds-a097a39f3d1a3515adc2ba3298a6816f |access-date=4 October 2026 |work=AP News}}</ref> ===តុលា=== * ៣ តុលា ** [[ការបោះឆ្នោតសភាឡេតូនីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាឡេតូនី]]៖ គណបក្ស[[បញ្ជីរួបរួម]]របស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីកាន់អំណាច លោក[[អានឌ្រីស គុលប៊ែកស៍]]បានឈ្នះអាសនៈច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុងសភា[[សាអៃម៉ា]]។<ref>{{Cite web |title=Latvian Saeima elections 2026: Myths and Misconceptions |url=https://eng.lsm.lv/article/politics/election/04.09.2026-latvian-saeima-elections-2026-myths-and-misconceptions.a661764/ |access-date=2026-09-06 |website=eng.lsm.lv }}</ref> ** យន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូស) របស់រុស្ស៊ីចំនួនបីគ្រឿង និងមីស៊ីលចំនួនពីរគ្រាប់ បានផ្ទុះឡើងនៅលើទឹកដីប្រទេស[[ម៉ុលដាវី]]ក្នុងកំឡុងពេល[[ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន|រុស្ស៊ីកំពុងវាយប្រហារទៅលើអ៊ុយក្រែន]]។ ប្រធានាធិបតីម៉ុលដាវី លោកស្រី[[ម៉ៃយ៉ា សានឌូ]]បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ថ្កោលទោសការវាយប្រហារទាំងនោះ និងបានកោះហៅឯកអគ្គរដ្ឋទូតរុស្ស៊ីមកជួបសំណេះសំណាល។<ref>{{Cite web |last=Murdoch |first=Benjamin |date=2026-10-03 |title=Three Russian missiles and two drones strike Moldovan territory in morning attacks on neighboring Ukraine. Moldova is increasingly exposed to the risks of Russia’s war next door |url=https://euromaidanpress.com/2026/10/03/three-russian-missiles-and-two-drones-strike-moldova/ |access-date=2026-10-06 |website=Euromaidan Press }}</ref> * ៤ តុលា – [[ការបោះឆ្នោតសកលបូស្នីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលបូស្នី]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref name="Bosnia">{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/en/elections/2026|title=Stranica / dokument ne postoje|website=www.izbori.ba|access-date=6 October 2026|archive-date=April 30, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260430003735/https://www.izbori.ba/en/elections/2026|url-status=live}}</ref> * ៥ តុលា – [[ការវាយប្រហារយេម៉ែនឆ្នាំ២០២៦|ការវាយប្រហារនៅយេម៉ែន]]៖ ប្រទេស[[តួកគី]] [[ប៉ាគីស្ថាន]] និង[[អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត]]បានព្រមព្រៀងគ្នាចាត់អនុវត្ត[[កិច្ចព្រមព្រៀងការពារជាតិរួមទីក្រុងមេក្កា]]ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងការវាយប្រហាររបស់ក្រុមហ៊ូទីមកលើអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត។<ref>{{Cite web |title=Mecca alliance agrees to activate collective deterrence measures |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/10/5/mecca-alliance-agrees-to-activate-collective-deterrence-measures |access-date=2026-10-06 |website=Al Jazeera }}</ref> * ៦ តុលា – [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីកូសូវ៉ូឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីកូសូវ៉ូ]]៖ [[សភានៃកូសូវ៉ូ]]បានបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងលោកស្រី[[ចាស្ទីណា ពូឡា]]ជា[[ប្រធានាធិបតីកូសូវ៉ូ|ប្រធានាធិបតីថ្មី]]នៃ[[កូសូវ៉ូ]] ដោយបិទបញ្ចប់[[វិបត្តិនយោបាយកូសូវ៉ូឆ្នាំ២០២៥-២០២៦|ដំណើរជាប់គាំងនយោបាយក្នុងស្រុកដែលមានតាំងពីឆ្នាំ២០២៥]]។<ref>{{cite news |title=Kosovo Elects President Dodging New Political Deadlock |work=Prishtina Insight |url=https://prishtinainsight.com/kosovo-elects-president-dodging-new-political-deadlock/ |date=7 October 2026}}</ref> * ៦–១១ តុលា – [[ជម្លោះហ៊ូទី–សាអ៊ូឌីត]]៖ មនុស្សយ៉ាងតិច ២០ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត និងជាង ៣៥០ នាក់ទៀតបានទទួលរងរបួសនៅក្នុង[[ការវាយប្រហារលើអាកាសយានដ្ឋានសាអ៊ូឌីតខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦|ដំណើរវាយប្រហារ]]ដោយក្រុម[[ហ៊ូទី]]យេម៉ែនលើបណ្ដាអាកាសយានដ្ឋាននៅទីក្រុង[[រីយ៉ាដ]] [[អាបហា]] និង[[ដាំម៉ាំ]]។<ref>{{cite web|url= https://abcnews.com/International/live-updates/iran-live-updates-trump-us-attack-iran-ahead?id=137063637&entryId=137188731&utm_source=facebook&utm_medium=social&utm_campaign=dhfacebook&utm_content=null|title= At least 20 killed in week of attacks on Saudi airports, officials say |work=ABC News|date=2026-10-12|access-date=2026-10-13}}</ref> * ៨–៩ តុលា – នាវាដឹកជនអន្តោប្រវេសន៍មួយគ្រឿង ដែលធ្វើដំណើរទៅកាន់ប្រទេស[[យេម៉ែន]] បានក្រឡាប់លិចនៅក្បែរឆ្នេរសមុទ្រប្រទេស[[ជីប៊ូទី]] ដោយបានឆក់យកជីវិតមនុស្សយ៉ាងតិច ១៣៩ នាក់ ហើយ ៨៤ នាក់បានបាត់ខ្លួនមិនទាន់រកឃើញ។<ref>{{Cite news |last=Mureithi |first=Carlos |date=2026-10-11 |title=At least 139 dead including children after migrant boat capsizes off Djibouti |url=https://www.theguardian.com/world/2026/oct/11/deaths-migrant-boat-capsizes-djibouti |access-date=2026-10-27 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> * ១៩ តុលា ** ប្រទេស[[អង់ដូរ៉ា]] និង[[សាន់ម៉ារីណូ]]បានរួមគ្នាចុះលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងសមាគមសហភាពអឺរ៉ុប|កិច្ចព្រមព្រៀងសមាគម]]ជាមួយនឹង[[សហភាពអឺរ៉ុប]]។<ref>{{cite news |title=EU agreement brings Andorra, San Marino into internal market |url=https://www.brusselstimes.com/eu-affairs/2368520/eu-agreement-brings-andorra-san-marino-into-internal-market?utm_term=Autofeed&utm_medium=Social&utm_source=Twitter |access-date=27 October 2026 |work=The Brussels Times |date=19 October 2026}}</ref> ** [[សង្គ្រាមស៊ីវិលស៊ូដង់ (២២០៣–បច្ចុប្បន្ន)|សង្គ្រាមស៊ីវិលស៊ូដង់]]៖ ការវាយប្រហារដោយដ្រូនទៅលើទីផ្សារលក់ដូរមួយកន្លែងនៅក្នុងតំបន់ជម្លោះ[[អាប៊ីយ៉េ]] បានផ្ដាច់ជីវិតមនុស្សអស់យ៉ាងតិច ២២០ នាក់។<ref>{{Cite web |date=2026-10-20 |title=Sudan army drones hit mourners and fuel market killing more than 300 people, sources say |url=https://www.bbc.com/news/articles/cr3el70jz1nqo |access-date=2026-10-27 |website=www.bbc.com }}</ref> * ២៥ តុលា ** [[ការបោះឆ្នោតសកលប្រេស៊ីលឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលប្រេស៊ីល]]៖ ប្រធានាធិបតីកាន់អំណាច លោក[[ល្វីស អ៊ីណាស៊ីអូ លូឡា ដា ស៊ីលវ៉ា]]បានយកឈ្នះលើលោក[[ហ្វ្លាវីអូ បុលសូណារ៉ូ]]នៅក្នុងជុំទីពីរនៃការបោះឆ្នោត ដោយក្លាយខ្លួនជាប្រធានាធិបតីប្រេស៊ីលដំបូងគេដែលជាប់ឆ្នោតបានកាន់អំណាចក្នុងអាណត្តិលើកទីបួនរបស់ខ្លួន។ ក្រៅពីនេះ គណបក្សទំនោរស្ដាំនិយមបានឈ្នះសំឡេងភាគច្រើននៅក្នុង[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (ប្រេស៊ីល)|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] និង[[ព្រឹទ្ធសភាប្រេស៊ីល|ព្រឹទ្ធសភា]]។<ref>{{cite web |last=Wells |first=Ione |url=https://www.bbc.com/news/articles/ck1l34ed592no |title=Brazil election goes to run-off as right-wing Flávio Bolsonaro wins first round |website=BBC News |date=4 October 2026 |access-date=27 October 2026}}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោសភាស៊ែប៊ីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោសភាស៊ែប៊ី]]៖ ក្រោយផ្ទុះ[[បាតុកម្មប្រឆាំងអំពើពុករលួយស៊ែប៊ីឆ្នាំ២០២៤–២០២៦|មហាបាតុកម្មនិស្សិត]] [[បញ្ជីនិស្សិត]]ដែលដឹកនាំដោយលោក[[អ៊ីលីយ៉ា ស៊្រដាណូវិច]]បានឈ្នះកាន់កាប់អាសនៈភាគច្រើននៅក្នុង[[រដ្ឋសភា (ស៊ែប៊ី)|រដ្ឋសភា]] ដោយយកឈ្នះលើគណបក្ស[[សហស៊ែប៊ី]]របស់លោកប្រធានាធិបតី[[អាឡិចសាន់ដឺ វូឈីក]]។<ref>{{cite web |website=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/articles/cw5yn3xlprpmo |title=Serbia's Vučić concedes election defeat to student-led protest movement |date=25 October 2026 |access-date=27 October 2026}}</ref> * ២៧ តុលា –​ [[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិអ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិអ៊ីស្រាអែល]]៖ សម្ព័ន្ធភាពរដ្ឋាភិបាលកាន់អំណាចដែលដឹកនាំដោយប្រធានគណបក្ស[[លីគុដ]] និងជានាយករដ្ឋមន្ត្រី លោក[[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]]បានបាត់បង់សំឡេងភាគច្រើននៅក្នុងសភា[[ឃ្នេសេត]]។ ក្រុមបក្សប្រឆាំង ដែលដឹកនាំដោយប្រធានគណបក្ស[[យ៉ាស្យារ (គណបក្សនយោបាយ)|យ៉ាស្យារ]]គឺលោក[[ហ្កាឌី អៃស៊េនគុត]]វិញបានទទួលសំឡេងគាំទ្របន្ថែមជាច្រើន ប៉ុន្តែនៅតែមិនគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីកាន់កាប់សំឡេងភាគច្រើនបាន។<ref>{{Cite news|last1=Ettinger|first1=Amir |date=16 July 2026 |title=Israel heads to election on October 27 after Knesset dissolves itself |url=https://www.ynetnews.com/article/h1nremv4gl |access-date=27 July 2026 |work=Ynet}}</ref> * ២៨ តុលា – មនុស្សយ៉ាង​តិច ៦៩ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត និងរាប់រយនាក់ផ្សេងទៀតបានរងរបួស នៅពេលដែលរថភ្លើងល្បឿនលឿនចំនួនពីរគ្រឿងបាន[[សង្ឃដកម្មរថភ្លើងតូលេដូឆ្នាំ២០២៦|បុកគ្នា]]នៅតំបន់ក្រុង[[ឡូសយេបេនិស]] [[ខេត្តតូលេដូ]] ប្រទេសអេស្ប៉ាញ។<ref name="lavanguardia1a">{{cite news |title=(ជាភាសាអេស្ប៉ាញ) Más de 40 muertos tras el choque de dos trenes en Toledo|url=https://www.lavanguardia.com/vida/20261028/11669949/mas-40-muertos-choque-dos-trenes-toledo.html|access-date=30 October 2026|agency=La Vanguardia|date=28 October 2026}}</ref> * ៣១ តុលា – ១៣ វិច្ឆិកា – ព្រឹត្តិការណ៍[[កីឡាយុវជនអូឡាំពិករដូវក្ដៅឆ្នាំ២០២៦|កីឡាយុវជនអូឡាំពិករដូវក្ដៅ]]បានកំពុងប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[ដាកា]] ប្រទេស[[សេណេហ្កាល់]]។<ref>{{Cite news |last=Millar |first=Colin |date=2025-12-12 |title=Russian and Belarusian Athletes Should Compete Under National Flags at Youth Level, says IOC |url=https://www.nytimes.com/athletic/6884457/2025/12/12/russia-ban-belarus-athletes/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213213613/https://www.nytimes.com/athletic/6884457/2025/12/12/russia-ban-belarus-athletes/ |archive-date=December 13, 2025 |access-date=2026-11-02 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> ===វិច្ឆិកា=== * ១ វិច្ឆិកា – [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីប៊ុលហ្ការីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីប៊ុលហ្ការី]]៖ ប្រធានាធិបតីកាន់អំណាច លោកស្រី[[អ៊ីលីយ៉ាណា យូតូវ៉ា]]បានជាប់ឆ្នោតបម្រើអាណត្តិមួយពេញ បន្ទាប់ពីបានយកឈ្នះលើអតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រី លោក[[អាន់ដ្រេយ៍ គ្យូរ៉ូហ្វ]]។<ref>{{Cite news |date=6 March 2026 |title=(ជាភាសាអាល់បានី) Osmani shpërndan Kuvendin: Këtu na sollën njerëz me qëllime të rrezikshme |url=https://www.koha.net/arberi/presidentja-mban-konference?fbclid=IwY2xjawQXfKNleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFhc2dEM3FGM1RrajZ4cmtOc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHvaC23zlFCKLjx7GGDWHzGSV_vlap3vbhP4rOAGJ7Iffm-pQNOSnM_CPGAKk_aem_kbqBRMClUJATDX7CJxx6Ag|access-date=2 November 2026 |newspaper=Koha.net}}</ref> * ៣ វិច្ឆិកា – [[ការបោះឆ្នោតសហរដ្ឋអាមេរិកឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតពាក់កណ្ដាលអាណត្តិសហរដ្ឋអាមេរិក]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{cite news|title=Voting begins in US midterm elections that will shape rest of Trump's presidency|url=https://www.bbc.com/news/live/cj1dw0ydn595t|access-date=3 November 2026 |work=BBC News|date=3 November 2026}}</ref> == ថ្ងៃ​មរណភាព == {{Main|មរណភាពក្នុងឆ្នាំ២០២៦}} ==ឯកសារយោង== {{reflist}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឆ្នាំ ២០២៦]] 75ilzmcba39r064kngw6rpmjt38mnlo 2 53455 342500 340104 2026-11-04T10:06:26Z CommonsDelinker 142 Removing [[:c:File:1000_Cambodian_Riels_-_2016.jpg|1000_Cambodian_Riels_-_2016.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Banknotes of Cambodia|]]. 342500 wikitext text/x-wiki {{pp-move-indef}} {{pp-move-indef}} {{Infobox country |native_name = |conventional_long_name = ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា |image_flag = Flag of Cambodia.svg |flag_type = [[ទង់ជាតិកម្ពុជា|ទង់ជាតិ]] |image_coat = Royal Arms of Cambodia.svg |symbol_type = [[ព្រះរាជសង្ហារកម្ពុជា|ព្រះសង្ហារ]] |image_map = Cambodia on the globe (Cambodia centered).svg |map_caption = ទីតាំងប្រទេសកម្ពុជា (ក្រហម) នៅលើភូគោល |national_motto = <br>[[File:CambodiaMotto.svg|160px]] <br> |national_anthem = <center>''[[នគររាជ]]'' </center> <center>[[File:梯田 𥡉恩.ogg]]</center> |languages_type = ភាសាផ្លូវការ<br/>{{nobold|និង ភាសាជាតិ}} |languages = [[ភាសាខ្មែរ]] |languages2_type = [[w: Official script|អក្សរផ្លូវការ]] |languages2 = [[អក្សរខ្មែរ]] |usual_languages = [[ភាសាខ្មែរ]] និង[[ភាសាបារាំង]] |national_flower = [[រំដួល]] |ethnic_groups = {{unbulleted list | ៩៥.៦% [[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]] | ២.៤% [[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម្ប៍]] | ១.៥% [[ជនជាតិចិន|ចិន]] | ០.២% [[ជនជាតិខ្មែរវៀតណាម|វៀតណាម]] | ០.៣% [[ក្រុមជនជាតិនៅកម្ពុជា|ក្រុមជនជាតិផ្សេងៗ]]<ref name="CSES2019">{{Cite web|url=http://nis.gov.kh/nis/CSES/Final%20Report%20of%20Cambodia%20Socio-Economic%20Survey%202019-20_EN.pdf|title=ការស្ទង់មតិសេដ្ឋកិច្ចសង្គមកម្ពុជាឆ្នាំ២០១៩–២០២០ (ភាសាអង់គ្លេស)|work=ក្រសួងផែនការ,|publisher=វិទ្យាស្ថានស្ថិតិជាតិ,|date=November 2018|accessdate=8 តុលា 2022|archivedate=2022-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221016033813/http://nis.gov.kh/nis/CSES/Final%20Report%20of%20Cambodia%20Socio-Economic%20Survey%202019-20_EN.pdf|url-status=dead}}</ref> }} |ethnic_groups_year = ២០១៩ |religion = {{unbulleted list | ៩៧.១% [[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ព្រះពុទ្ធសាសនា]] ([[សាសនារដ្ឋ]]) | ២.០% [[ជនជាតិខ្មែរអ៊ីស្លាម|ឥស្លាមសាសនា]] | ០.៣% [[ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅប្រទេសកម្ពុជា|គ្រិស្តសាសនា]] | ០.៥% [[សាសនានៅប្រទេសកម្ពុជា|សាសនាផ្សេងៗ]]<ref name="Census 2019">{{Cite report |url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf |title=(ភាសាអង់គ្លេស) ជំរឿនប្រជាជនទូទៅនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាឆ្នាំ ២០១៩ – របាយការណ៍ជាតិស្តីពីលទ្ធផលជំរឿនចុងក្រោយ |last=[[ក្រសួងផែនការ|ក្រសួងផែនការ]], វិទ្យាស្ថានស្ថិតិជាតិ |date=2020 |publisher=ក្រសួងផែនការ, វិទ្យាស្ថានស្ថិតិជាតិ |access-date=8 តុលា 2022 |archivedate=2022-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf |deadurl=yes }}</ref> }} |religion_year = ២០១៩ |capital_type = រាជធានី |capital = [[ភ្នំពេញ]] |coordinates = {{Coord|11|33|N|104|55|E|type:city|display=inline,title}} |largest_city = capital |government_type = [[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]][[ប្រព័ន្ធអាស្រ័យសភា|អាស្រ័យសភា]][[រដ្ឋឯកភូត|ឯកភូត]] |leader_title1 = [[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ]] |leader_name1 = [[នរោត្តម សីហមុនី]] |leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] |leader_name2 = [[ហ៊ុន ម៉ាណែត]] |leader_title3 = [[ព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា|ប្រធានព្រឹទ្ធសភា]] |leader_name3 = [[ហ៊ុន សែន]] |leader_title4 = [[រដ្ឋសភាកម្ពុជា|ប្រធានរដ្ឋសភា]] |leader_name4 = [[ឃួន សុដារី]] |legislature = [[សភាតំណាងរាស្ត្រកម្ពុជា|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] |upper_house = [[ព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា|ព្រឹទ្ធសភា]] |lower_house = [[រដ្ឋសភាកម្ពុជា|រដ្ឋសភា]] |sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|និម្មិតកម្ម]] |established_event2 = [[នគរភ្នំ]] |established_date2 = ៦៨–៥៥០ |established_event3 = [[នគរចេនឡា]] |established_date3 = ៥៥០–៨០២ |established_event4 = [[អាណាចក្រខ្មែរ]] |established_date4 = ៨០២–១៤៣១ |established_event5 = [[អាណានិគមបារាំង|អាណានិគមកិច្ចបារាំង]] |established_date5 = ១១ សីហា ១៨៦៣ |established_event6 = [[ពិធីបុណ្យឯករាជ្យជាតិកម្ពុជា|ប្រកាសឯករាជ្យ]] |established_date6 = ៩ វិច្ឆិកា ១៩៥៣ |established_event7 = [[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ឆ្នាំ១៩៩១|សន្ធិសញ្ញាទីក្រុងប៉ារីស]] |established_date7 = ២៣ តុលា ១៩៩១ |established_event8 = [[រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|រដ្ឋធម្មនុញ្ញបច្ចុប្បន្ន]] |established_date8 = ២៤ កញ្ញា ១៩៩៣ |area_rank = ទី៨៨ |area_magnitude = |area_km2 = ១៨១,០៣៥ |area_size = 1 E7 |percent_water = ២.៥ |population_estimate = {{IncreaseNeutral}}១៦,៧១៣,០១៥<ref>{{CIA World Factbook link|country=Cambodia|access-date=8 តុលា 2022|year=2022}}</ref> |population_estimate_year = ២០២២ |population_estimate_rank = ទី៧២ |population_density_km2 = ៨៧ |population_density_sq_mi = ២១១.៨ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = |GDP_PPP_year = ២០២២ |GDP_PPP = {{IncreaseNeutral}} ៨៧.៨៦៥&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ<ref name=imf2>{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/April/weo-report?c=522,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2021&ey=2023&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=(ភាសាអង់គ្លេស) ទិន្នន័យមូលដ្ឋាននៃទស្សនវិស័យលើសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក៖ ខែមេសា ឆ្នាំ ២០២២ – កម្ពុជា|publisher=មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ}}</ref> |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_per_capita = {{IncreaseNeutral}} ៥,៤៩៣ ដុល្លារ<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal = {{IncreaseNeutral}}២៨.០២០&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = ២០២២ |GDP_nominal_per_capita = {{IncreaseNeutral}}១,៧៥២ ដុល្លារ<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = |Gini = ៣៦.០ |Gini_ref = <ref>{{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/content/income-gini-coefficient |title=សប្បសិទ្ធិប្រាក់ចំណូលជីនី |publisher=ធនាគារពិភពលោក |website=hdr.undp.org, |accessdate=27 November 2020}}</ref> |Gini_category = <span style="color:#fc0;">មធ្យម</span> |Gini_year = ២០១៣ |HDI_year = ២០២១ |HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> |HDI = ០.៦០០ |HDI_ref = <ref>{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf |title=របាយការណ៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្សឆ្នាំ ២០២១/២០២២|publisher=កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ|date=8 September 2022|accessdate=៨ តុលា 2022}}</ref> |HDI_rank = ទី១៤៦ |HDI_category = <span style="color:#fc0;">មធ្យម</span> |currency = [[រៀល]] (៛) |currency_code = KHR |time_zone = [[ម៉ោងឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិន]] (ICT) |utc_offset = +០៧:០០ |drives_on = ស្ដាំ |cctld = [[.kh]] |iso3166code = KH |calling_code = [[លេខទូរសព្ទនៅកម្ពុជា|+៨៥៥]] |footnote1 = លុយ[[ដុល្លារ​អាមេរិក]]ត្រូវបានចាយជាញឹកញាប់ |wikidata = Q424 }} '''ប្រទេសកម្ពុជា''' ({{IPA-km|kɑmˈpuˈciə|IPA}}, {{IPA-km|កាំ'ពុ'ជា|Khmer}}) ដោយមានឈ្មោះ​ជាផ្លូវ​ការថា '''ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា''' គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅផ្នែកខាងត្បូងនៃ[[ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន]] ក្នុងតំបន់[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]។ ប្រទេសកម្ពុជាមានផ្ទៃក្រឡាសរុប ១៨១,០៣៥ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដោយមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេស[[ថៃ]]នៅភាគខាងលិចនិងពាយ័ព្យ ប្រទេស[[ឡាវ]]នៅភាគឦសាន្ត ប្រទេស[[វៀតណាម]]នៅភាគខាងកើត និង[[ឈូងសមុទ្រថៃ]]​នៅភាគនិរតី។ រាជធានី និងទីក្រុងធំបំផុតក្នុងប្រទេសគឺ [[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]។ ដោយមានប្រជាជន​ជាង ១៦ លាននាក់ កម្ពុជាស្ថិតក្នុងលំដាប់[[បញ្ជីរាយនាម ប្រទេសតាមចំនួនប្រជាជន|ទី៧២]]​ក្នុង​​លោក [[បញ្ជីរាយនាម ប្រទេសនៅអាស៊ីតាមចំនួនប្រជាជន|ទី២៧]]ក្នុង[[ទ្វីបអាស៊ី]] និងទី៧ក្នុង[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]។ ប្រជាជនជិតពាក់កណ្តាលប្រមូលផ្តុំកុះករនៅតំបន់វាលរាប ទំហំប្រហែល ១៤% នៃផ្ទៃសរុប។ សាសនាជាផ្លូវការ គឺ [[ព្រះពុទ្ធសាសនា]][[ថេរវាទ]] ដែលកាន់ដោយប្រជាជនប្រហែល ៩០%។ ជន​ជាតិ​ភាគ​តិច​ក្នុង​ប្រទេស​នេះ រួមមាន: ជនជាតិ[[ជនជាតិវៀតណាម|វៀតណាម]] [[ជនជាតិចិន|ចិន]] [[ជនជាតិចាម|ចាម]] និង​[[ខ្មែរលើ|កុលសម្ព័ន្ធភ្នំ]] ៣០ ជនជាតិផ្សេងៗ​ទៀត។  រាជធានី​ និង ទីក្រុង​ធំ​បំផុតគឺ ​[[ភ្នំពេញ]] ដែលជា​មជ្ឈមណ្ឌល​នយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច និង ​វប្បធម៌​នៃ​កម្ពុជា។ កម្ពុជាជា[[រដ្ឋឯកភាព]] ក្រោមរបប[[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]​ និង[[របបរដ្ឋសភា]][[ប្រជាធិបតេយ្យ]] ដែលមានព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហមុនី]] ជ្រើសតាំងដោយ[[ក្រុមប្រឹក្សារាជសម្បត្តិ]] ជា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ]]​ និងជា[[ប្រមុខរដ្ឋ|ព្រះប្រមុខរដ្ឋ]]។ ប្រមុខរាជរដ្ឋាភិបាល មាន[[ហ៊ុន សែន]] ជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ជាមេដឹកនាំដែលកាន់តំណែងយូរបំផុតនៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ ដែលបានដឹកនាំប្រទេសកម្ពុជាអស់រយៈពេលជាង ​៣០ ឆ្នាំមក​ហើយ។ ឯមេដឹកនាំចលនាប្រឆាំងនិងដែលមានប្រជាប្រិយបំផុតក្នុងសង្គមខ្មែរគឺ [[សម-រង្សុី]] ដែលធ្លាប់បានជាប់ជាតំណាងរាស្រ្តនៃនីតិកាលទី១ ឆ្នាំ១៩៩៣ មក។ ឈ្មោះបុរាណរបស់កម្ពុជាគឺ "កម្ពុជៈ" ([[ភាសាសំស្ក្រឹត|សំស្ក្រឹត]]: कंबुज)។<ref name="CHANDLER">David P. Chandler (1992) ''History of Cambodia''. Boulder, CO: Westview Press, ISBN 0813335116.</ref> នៅ​ឆ្នាំ​ ៨០២ ​នៃ ​គ.ស. ព្រះ​បាទ​[[ជយវម៌្មទី២]]​បាន​ប្រកាស​ព្រះ​អង្គ​ឯង​ជា​ព្រះ​មហាក្សត្រ ដែលយើងអាចសម្គាល់ឃើញនូវ​ការ​ចាប់កំណើត​នៃ​[[អាណាចក្រខ្មែរ|មហារាជាណាចក្រ​ខ្មែរ]]ដ៏រុងរឿង​អស់​រយៈពេល​ជាង​ ៦០០​ ប្លាយឆ្នាំ ហើយ​ព្រះ​មហាក្សត្រ​សោយ​រាជ្យ​បន្ត​បន្ទាប់ពីទ្រង់នោះ បានបន្ត​ត្រួតត្រាមួយ​ភាគធំ​នៃ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ និង​​ប្រមូលផ្ដុំ​អំណាច ព្រម​ទាំង​ភោគ​ទ្រព្យ​​ច្រើន​លើស​លប់ជាងគេ។ ព្រះ​[[រាជាណាចក្រឥណ្ឌូបនីយកម្ម]]​មួយនេះ​បាន​កសាង​ប្រាសាទ​បូជនីយដ្ឋាន​នានា ដូចជា​[[អង្គរវត្ត]] និង​បាន​សម្រួល​ដល់​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​[[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាព្រហ្មញ្ញ​]] ហើយនិង[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]​នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​មួយភាគធំ។ បន្ទាប់​ពី​ការ​ធ្លាក់សម័យ​[[អង្គរ]]​ទៅកណ្ដាប់ដៃនៃ[[នគរអយុធ្យា|អយុធ្យា]]​នៅ​សតវត្ស​ទី​១៥មក កម្ពុជា​បាន​ប្រែ​ក្លាយ​ជា​ប្រទេស​ចំណុះ​មួយ​នៅ​ចន្លោះ​ប្រទេស​ជិត​ខាង​របស់​ខ្លួន​រហូត​ដល់​ប្រទេស​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​អាណានិគមកិច្ច​ដោយ​ពួក​បារាំង​នៅ​ពាក់​កណ្ដាល​សតវត្ស​ទី​១៩។ កម្ពុជា​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​ពី​បារាំង​មក​វិញ​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៥៣។ [[សង្គ្រាមវៀតណាម]]បាន​រីក​រាល​ដាល​ដល់​កម្ពុជា ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​មាន​ការ​ងើប​ឡើង​របស់​ពួក​[[ខ្មែរក្រហម]] ដែល​ពួកនោះបាន​ដណ្ដើម​កាន់កាប់បាន​ទីក្រុងភ្នំពេញ​នៅ​ឆ្នាំ ​១៩៧៥ ហើយ​បាន​បន្ដ​[[ការប្រល័យពូជសាសន៍ខ្មែរ]] ចាប់​ពីឆ្នាំ ១៩៧៥-១៩៧៩ និង​ក្រោយ​មក​បាន​វាយ​ប្រយុទ្ធ​នឹង​ពួក​យួន​ដែល​នៅ​ពី​ក្រោយ​ខ្នង​របប​[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា]]​កំឡុង​សម័យ[[សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម]] (១៩៧៩-១៩៩១)។ បន្ត​បន្ទាប់​ពី[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស១៩៩១]] កម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​អភិបាលកិច្ច​មួយរយៈពេល​ខ្លី​ដោយក្រុម​[[អាជ្ញាធរអន្តរកាលសហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា|បេសកកម្មសហប្រជាជាតិ]] (១៩៩២-១៩៩៣) ក្រោយ​ពី​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ទៅ គេ​​ឃើញមានអ្នក​បោះ​ឆ្នោតប្រហែល ៩០%​ ​បាន​បោះ​ឆ្នោត​ ហើយអង្គការសហប្រជាជាតិ ក៏​បាន​ដកថយ​ចេញពីកម្ពុជាទៅវិញ។ [[ការប៉ះទង្គិចគ្នា១៩៩៧នៅកម្ពុជា|រដ្ឋប្រហារឆ្នាំ១៩៩៧]] បាន​ធ្វើឱ្យលោក[[ហ៊ុន សែន]] និង [[គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា]]របស់លោក ស្ថិតនៅក្នុងអំណាចរហូតដល់ឆ្នាំ២០១៧ សព្វថ្ងៃនេះ។ កម្ពុជា​បាន​ងើប​មុខ​ឡើង​វិញ​ប៉ុន្មានឆ្នាំ​ក្រោយ​មក​ក្នុង​មណ្ឌល​នៃ​ឥទ្ធិពល​[[សង្គមនិយម]] ជា​[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា]]​រហូត​ដល់​ឆ្នាំ​ ១៩៩៣។ បន្ទាប់​ពី​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​នៃ​គម្លាត​ឆ្ងាយ ប្រជាជាតិ​ដែល​ត្រូវ​បាន​បំផ្លិច​បំផ្លាញ​ដោយ​សារ​សង្គ្រាមមួយនេះ បាន​បង្រួប​បង្រួម​គ្នាឡើង​វិញ​ក្រោម​របប​រាជាធិបតេយ្យ​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៩៣ និង​បាន​ស្គាល់នូវ​ការ​រីក​ចម្រើន​យ៉ាង​លឿន​ក្នុង​វិស័យ​សេដ្ឋកិច្ច និង​[[ធនធានមនុស្ស]] ដែល​ពេល​នោះកំពុង​តែ​រស់រានឡើង​វិញក្រោយ​ពី​ប៉ុន្មាន​ទសវត្ស​នៃ​[[ខ្មែរក្រហម|សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណី]]​មក។ កម្ពុជា​ធ្លាប់​មាន​កំណត់ត្រា​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​កំណត់ត្រា​សេដ្ឋកិច្ច​ដ៏​ល្អ​បំផុត​នៅ​អាស៊ី ជាមួយ​នឹង​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ជា​មធ្យម ៦,០% ក្នុងរយៈ​ពេល​ ១០ ​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​នេះ។ វិស័យ​វាយនភណ្ឌ កសិកម្ម សំណង់ សម្លៀកបំពាក់ និង ​ទេសចរណ៍​ដ៏​ខ្លាំងក្លា​បាន​នាំ​ឱ្យ​មាន​ការ​បណ្ដាក់​ទុន​បរទេស និង​ការ​ដោះដូរ​ពាណិជ្ជកម្ម​អន្តរជាតិ។<ref>[http://www.phnompenhpost.com/index.php/2011051849188/Business/cambodia-to-outgrow-ldc-status-by-2020.html Cambodia to outgrow LDC status by 2020 | Business | The Phnom Penh Post – Cambodia's Newspaper of Record] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110521094658/http://www.phnompenhpost.com/index.php/2011051849188/Business/cambodia-to-outgrow-ldc-status-by-2020.html |date=2011-05-21 }}. The Phnom Penh Post (May 18, 2011). Retrieved on June 20, 2011.</ref> នៅ​ឆ្នាំ​២០០៥ ស្រទាប់​រ៉ែប្រេង និង​ឧស្ម័ន​ធម្មជាតិ​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​ខាង​ក្រោម​ទឹក​ក្នុង​ទឹក​ដី​កម្ពុជា និង​គ្រានោះដែរ​និស្សារណកម្ម​ពាណិជ្ជកម្មនឹង​ចាប់ផ្ដើម​ក្នុង​ឆ្នាំ ​២០១៣ ចំណូល​ប្រេង​ទាំងមូល​អាច​ជះ​ឥទ្ធិពល​ដល់​សេដ្ឋកិច្ច​កម្ពុជា​យ៉ាង​ខ្លាំង។<ref>{{cite news|title=ចំណូលប្រេងមិនដូចគ្នារហូត២០១៣: ក្រសួង|author=ឯក-ម៉ាដ្រា|date=១៩មករា ២០០៧|agency=រ៉យតឺរ|url=http://cambotoday.blogspot.com/2009/06/oil-revenue-not-likely-until-2013.html|accessdate=ថ្ងៃ ១៩ធ្នូ ២០១១|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118093421/http://cambotoday.blogspot.com/2009/06/oil-revenue-not-likely-until-2013.html|archivedate=2012-01-18|url-status=live}}</ref> ទោះបីមានការរីកចម្រើនខាងសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងណាក្ដី ពេលតែមួយក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ នោះដែរ [[លិបិក្រមអភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស]] (លអម) ចាត់ថ្នាក់កម្ពុជាក្នុងចំណាត់ថ្នាក់[[បញ្ជីប្រទេសតាមលិបិក្រមអភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស|ទី១៣៨]] (រួមជាមួយ [[លាវ]]) ក្នុងលក្ខខណ្ឌនៃការអភិវឌ្ឍមនុស្សចង្អុលបង្ហាញថាកម្ពុជាមានការរីកចម្រើនពីមធ្យមមកទាបមកទល់​សព្វថ្ងៃនេះ។<ref name="UNDP">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2013/|title= The 2013 Human Development Report – "The Rise of the South: Human Progress in a Diverse World"|publisher=[[Human Development Report|HDRO (Human Development Report Office)]] [[United Nations Development Programme]]|pages=144–147|accessdate=2 March 2013}}</ref> ==ឈ្មោះ==<!--linked--> '''{{main|ឈ្មោះនៃកម្ពុជា}}''' ឈ្មោះផ្លូវការនៃប្រទេសនេះជាភាសាខ្មែរគឺ '''ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា''' ជារឿយៗត្រូវបានគេកាត់ខ្លីថា'''កម្ពុជា'''។ តាមគ្រាមភាសា ខ្មែរភាគច្រើនតែងហៅប្រទេសរបស់ខ្លួនថា '''ស្រុកខ្មែរ''' ដែលមានន័យថា ''ដែនដីនៃពួកខ្មែរ'' រឺ តាមការប្រើប្រាស់ទម្រង់មិនសូវផ្លូវការមួយទៀត ''ប្រទេសកម្ពុជា'' ។ បើតាមវចនានុក្រមសម្ដេចសង្ឃរាជ[[ជួន ណាត|ជួន-ណាត]]បានពិពណ៌នាថា ពាក្យ​នេះ​ជា​ឈ្មោះ​នៃ ប្រទេស​ខ្មែរ​យើង យើង​ហៅ​ប្រទេស​របស់​យើង​ថា កម្ពុជ​រដ្ឋ ក៏​បាន ថា កម្ពុជ​ប្រទេស ក៏​បាន, ថា ប្រទេស​កម្ពុជា ក៏​បាន ថា ប្រទេស[[​ខ្មែរ]] ក៏​បាន ថា ខេមរ​ប្រទេស ក៏​បាន ថា [[ខេមរៈ|ខេមរ]]​រដ្ឋ ក៏​បាន កាល​ណា​បើ​កវី​ជាតិ​យើង​ត្រូវ​ការ​ប្រើ​ក្នុង​[[កាព្យ]] ឬ​ក្នុង​ការ​តែង​សេចក្ដី​ជា​ពាក្យ​រាយ​ខ្លះ យើង​អាច​ហៅ​ប្រទេស​យើង​បាន​តាម​ត្រូវ​ការ ប៉ុន្តែ​ពាក្យ​ប្រើ​ក្នុង​ផ្លូវ​ការ យើង​សរសេរ យើង​ហៅ កម្ពុជ​រដ្ឋ ឬ ប្រទេស​កម្ពុជា; ឯ​ជន​បរទេស គេ​ហៅ​តាម​យើង​ដែរ​ក៏​មាន គេ​ហៅ​តាម​ការ​សន្មតិ​របស់​គេ​ក៏​មាន ដូច​ជា​បារាំងសែស គេ​ហៅ​ប្រទេស​យើង​ថា​ ''Cambodge'', អង្គ្លេស ហៅ​ថា ''Cambodia'', អ្នក​បរទេស​ខ្លះ​ទៀត​ហៅ​ថា ''Cambodja'', ខ្លះ​ហៅ ''Kambuja'' ។ល។ ពាក្យនេះទំនងយកពីឈ្មោះរបស់រដ្ឋមួយដែលនៅឥណ្ឌាទ្វីប គឺរដ្ឋ[[កម្ពោជ]]កាលនៅជំនាន់ពុទ្ធកាលដូចប្រទេស[[ថៃ|សៀម]]កាលពីមុនក៏ធ្លាប់មានឈ្មោះថា[[អយុធ្យា]]ដែរ បើតាមពាក្យកម្ពោជនេះក្នុងវចនានុក្រមសម្ដេចសង្ឃដដែលមានន័យដូចតទៅ៖ ឈ្មោះ​រដ្ឋ​មួយ​ក្នុង​ជម្ពូទ្វីប (ឥណ្ឌា សម័យ​បច្ចុប្បន្ន) ជា​រដ្ឋ​រាប់​ឈ្មោះ​ចូល​ក្នុង​ចំនួន​ឈ្មោះ​រដ្ឋ​ទាំង ២១ គឺ ''[[កុរុ]], [[សក្កៈ]], [[កោសល]], [[មគធៈ]], [[អង្គៈ]], [[សិវិ]], [[កលិង្គៈ]], [[អវន្តិ]], [[បញ្ចាលៈ]], [[វជី]], [[គន្ធារៈ]], [[ចេតិយៈ]], [[វង្គៈ]], [[វិទេហៈ]], [[កម្ពោជ]], [[មទ្ទៈ]] ឬ [[មទ្រៈ]], [[ភគ្គៈ]], [[សីហឡៈ]], [[កស្មិរ]], [[កាសី]], [[បណ្ឌវៈ]]''។ រដ្ឋ​ទាំង ២១ ដែល​មាន​ឈ្មោះ​យ៉ាង​នេះ ចំពោះ​តែ​ក្នុង​បុរាណ​សម័យ​នា [[ជម្ពូ​ទ្វីប]] ([[ឥណ្ឌា]]), លុះ​ចំណេរ​កាល​ត​ៗ​មក​ដរាប​ដល់​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន ក៏​ក្លាយ​ជា​ឈ្មោះ​ផ្សេង​ៗ ទៅ​វិញ​ដោយ​ច្រើន, រដ្ឋ​ខ្លះ​ក៏​ជា​ឈ្មោះ​ដើម​ដដែល ដូច​ក្នុង​សម័យ​បុរាណ​ព្រេង​នាយ និង ក្នុង​សម័យ​នៃ​ព្រះ​សក្យមុនី​គោតម​សម្មាសម្ពុទ្ធ សឹង​មាន​ឈ្មោះ​ប្រាកដ​ក្នុង​គម្គីរ​[[ពុទ្ធសាសនា|ព្រះពុទ្ធសាសនា​]]រាល់​តែ​គម្ពីរ​សាស្រ្តា​របស់​ខ្មែរ​យើង ។ កម្ពុជាត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថា "Cambodia" ជាភាសាអង់គ្លេស និង "Cambodge"/"Kamboj" ជាភាសាបារាំង។ កម្ពុជា កាន់តែត្រូវបានគេស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយដោយពួកលោកខាងកើត និង Cambodia ត្រូវបានគេស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយដោយពួកលោកខាងលិច។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == '''{{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ}}''' ===បុរេប្រវត្តិ=== '''{{Main|បុព្វប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ}}''' [[File:Ewer from Cambodia, Angkorian era, 12th century, glazed stoneware, HAA.JPG|thumb|left|200px|គ្រឿងថ្មរលោងដែលចុះកាល​បរិច្ឆេទត្រឡប់ទៅសតវត្សទី១២។]] [[File:Bayon Angkor Relief1.jpg|thumb|200px|កងទ័ព[[អាណាចក្រខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅខាងឆ្វេងកំពុង​ធ្វើដំណើរទៅធ្វើសង្គ្រាមតទល់នឹង[[ចាម្ប៉ា|ចាម]] ពីចម្លាក់លៀនលើប្រាសាទ[[បាយ័ន]]។]] [[បុរេប្រវតិ្តសាស្រ្ត]]នៅ[[ឥណ្ឌូចិន]]មានរយៈពេលប្រហែល ១០០០ ០០០ ឆ្នាំហើយ។ មនុស្សនៅពេលនោះធ្លាប់ជាពួកអ្នកប្រមាញ់ និង[[បរកជន]]។ [[បុរាណវត្ថុវិទ្យា]] គិតថាមនុស្សមុនគេបំផុតគឺជាពួកម៉ាឡេ តែឥណ្ឌូចិនបានទទួលមនុស្សដែលមកពីខាងជើង និងជាជាតិពន្ធុ[[ខែ្មរ]]។ មានភស្តុតាងស្ដួចស្ដើងចំពោះការកាន់កាប់របស់មនុស្សជំនាន់[[អតិកញ្ញៈ]] (Pleistocene) នៃកម្ពុជាសម័យបច្ចុប្បន្ន ដែលរួមមានឧបករណ៍ក្រួស[[ហនុមានខៀវ]] (quartz)និង[[ក្វាតហ៊្សីត]] ដែលបានរកឃើញក្នុងស្រែថ្នាក់ៗជាច្រើនតាមបណ្ដោយទន្លេមេគង្គ ក្នុង[[ខេត្តស្ទឹងត្រែង]] និង[[ខេត្តក្រចេះ|ក្រចេះ]] និងក្នុង[[ខេត្តកំពត]] ទោះបីជាយ៉ាងណាការចុះកាលបរិច្ឆេទរបស់ទាំងនោះមិនអាចយកជាការបានទេ។ <ref name=stark2004>{{Cite book|author=មៀរៀម-ស្តាខ|editor1-first=អៀន|editor1-last=ហ្គ្លឹវ៉ឺរ|editor2-first=ភិតថឺរ-អ៊ែស|editor2-last=បិលវូដ|title=អាស៊ីអាគ្នេយ៍: ចាប់ពីបុរេប្រវត្តិសាស្ត្រដល់ប្រវត្តិសាស្ត្រ|year=២០០៥|publisher=រ៉ោតឡឺច|isbn=978-0-415-39117-7|chapter=កម្ពុជាសម័យបុរេអង្គរនិងអង្គរ|chapter-url=http://www.anthropology.hawaii.edu/People/Faculty/Stark/pdfs/2004_PreAngkorian.pdf}}</ref> ភស្តុតាងបុរាណវិទ្យាតិចតួចខ្លះបង្ហាញឱ្យឃើញសហគមន៍នៃពួកអ្នកប្រមាញ់-អ្នកបេះផ្លែឈើ​បានតាំងលំនៅនៅកម្ពុជាកំឡុងជំនាន់​[[សវ៌កញ្ញៈ]] (Holocene): ស្ថានីយបុរាណវត្ថុវិទ្យាកម្ពុជាដ៏ចំណាស់បំផុតត្រូវគេគិតទុកថាជារូងភ្នំ''[[ល្អាងស្ពាន]]'' នៅ[[ខេត្តបាត់ដំបង]] ដែលត្រូវនឹងសម័យ[[ហ្វាប៊ីញ]]។ កំណាយក្នុងស្រទាប់ក្រោមដីបានផលិតនូវតំណបន្តនៃ[[វិទ្យុកាបូន]]មួយដែលចុះកាលបរិច្ឆេទថានៅឆ្នាំ ៦០០០ ម.គ.។<ref name=stark2004 /><ref>{{cite web|url=http://www.smartcambodia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=841%3Athe-second-prehistoric-archaeological-excavation-in-laang-spean-2009&catid=80&lang=en|title=កំណាយបុរាណវិទ្យាបុរេប្រវត្តិលើកទីពីរនៅល្អាងស្ពាន (២០០៩)|first=មិឆឹល|last=ធ្រែនណឹត|date=២០តុលា ២០០៩|accessdate=១៧វិច្ឆិកា ២០០៩|archivedate=2011-01-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110101174655/http://www.smartcambodia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=841%3Athe-second-prehistoric-archaeological-excavation-in-laang-spean-2009&catid=80&lang=en|url-status=dead}}</ref> ស្រទាប់ខាងលើនៅក្នុងស្ថានីយ៍ដដែលបានផ្ដល់នូវភស្តុតាងនៃអន្តរកាលរហូតដល់យុគ[[ថ្មរំលីង]] ដែលមានកុលាលភាជន៍ជាច្រើនដែលធ្វើពីដីដែលចុះកាលបរិច្ឆេទដំបូងគេបង្អស់នៅកម្ពុជា។<ref>{{cite web|url=http://www.smartcambodia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=840%3Athe-oldest-ceramic-in-cambodias-laang-spean-1966-68&catid=80&lang=en|title=កុលាលភាជន៍ចាស់បំផុតនៅល្អាងស្ពានកម្ពុជា (១៩៦៦-៦៨)|date=២០តុលា ២០០៩|accessdate=១៧វិច្ឆិកា ២០០៩|archivedate=2011-01-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110101163727/http://www.smartcambodia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=840%3Athe-oldest-ceramic-in-cambodias-laang-spean-1966-68&catid=80&lang=en|url-status=dead}}</ref> កំណត់ត្រាបុរាណវិទ្យាសម្រាប់សម័យនេះរវាងសវ៌កញ្ញៈ និង[[យុគដែក]]នៅមានកំណត់ដូចគ្នា។ ស្ថានីយ៍បុរេប្រវត្តិដទៃៗទៀតដែលមានកាលបរិច្ឆេទមិនច្បាស់លាស់មិនសូវច្រើនគឺ ''[[សំរោងសែន]]'' (មិនឆ្ងាយពីរាជធានី[[ឧដុង្គ]]បុរាណប៉ុន្មានទេ) ដែលការស៊ើបអង្កេតទីមួយបានចាប់ផ្ដើមនៅឆ្នាំ១៨៧៧<ref name=higham1989>{{Cite book|author=ឆាលឡឹស-ហាយអ៊ាំម|title=បុរាណវិទ្យានៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក|year=១៩៨៩|publisher=សារព័ត៌មានសាកលវិទ្យាល័យខាំប៊្រិជ|isbn=978-0-521-27525-5}}, ទំ.១២០</ref> និង''[[ភូមិស្នាយ]]'' នៅ[[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]ភាគខាងជើង។<ref>{{Cite journal|author=ដោហ្គហ៊្គាំលដ៏ជែ.ដាប់បលយូ.-អូរ៉ាយលី, អេនចឺឡឺ វ៉ន់ ដេន ឌ្រីស្ឆ៍, វឿន-វុទ្ធី |year=២០០៦|title=បុរាណវិទ្យា និង បុរាណសត្វវិទ្យានៃភូមិស្នាយ:ទីបញ្ចុះសពចុងបុរេប្រវត្តិនៅកម្ពុជាភាគពាយព្យ|volume=៤៦|issue=2|issn=0066-8435}}</ref> វត្ថុបុរាណបុរេប្រវត្តិសាស្ត្រនានាត្រូវបានរកឃើញជាញឹកញាប់កំឡុងសកម្មភាពជីកយករ៉ែនៅ[[រតនគីរី]]។<ref name=stark2004 /> ភស្តុតាងបុរេប្រវត្តិសាស្ត្រដែលគួរឱ្យចង់ដឹងចង់ឃើញបំផុតនៅកម្ពុជា យ៉ាងណានោះគឺ''[[បន្ទាយគូ (បុរាណវិទ្យា)|បន្ទាយគូ]]រាងមូល''ដោយឡែកៗត្រូវបានគេរុករកឃើញនៅទីដែលមាន[[ដីក្រហម]]ក្បែរ[[មេមត់]] និងនៅតំបន់ក្បែរខាងជិតវៀតណាមនៅចុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៥០។ មុខងារនិងអាយុកាលរបស់បន្ទាយគូទាំងនេះនៅតែត្រូវគេលើកយកមកពិភាក្សាដដែល ផ្ទុយទៅវិញបន្ទាយគូទាំងនោះមួយចំនួនប្រហែលជាមានអាយុកាលយ៉ាងហោចណាស់ក៏ចាប់តាំងពី​សហវត្សទី២ម.គ. ដែរ។<ref>{{cite web|url=http://memotcentre.org/Earthwork.html|title=ប្រវត្តិស្រាវជ្រាវ|publisher=មជ្ឈមណ្ឌលបុរាណវិទ្យាមេមត់|accessdate=៦កុម្ភៈ ២០០៩}}</ref><ref>{{Cite journal|author=ហ៊្គើដ-អាល់ប្រិឆ|year=២០០០|title=ដីលើករង្វង់មូលក្រែក៥២/៦២ ការស្រាវជ្រាវថ្មីលើបុរេប្រវត្តិកម្ពុជា|journal=នេត្រាទស្សន៍អាស៊ី|volume=៣៩|issue=១–២|issn=0066-8435|url=http://muse.jhu.edu/demo/asian_perspectives/v039/39.1albrecht.pdf|accessdate=១៥វិច្ឆិកា ២០០៩|author-separator=,|display-authors=1|author2=<Please add first missing authors to populate metadata.>|archive-date=2020-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200422173620/https://muse.jhu.edu/demo/asian_perspectives/v039/39.1albrecht.pdf|dead-url=yes}}</ref> ព្រឹត្តិការណ៍ស្នូលក្នុងបុរេប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជាគឺធ្លាប់មានការហូរចូលមកយឺតៗនៃពួកអ្នក​ដាំដុះស្រូវលើកទីមួយចាប់ពីភាគខាងជើង ដែលបានចាប់ផ្ដើមនៅចុងសហវត្សទី៣ម.គ.។<ref name=higham2001pre>{{Cite book|author=ឆាលឡឹស-ហាយអ៊ាំម|title=អរិយធម៌អង្គរ|year=២០០១|publisher=ភ្វីនិច្ស|isbn=978-1-84212-584-7|url=http://books.google.com/?id=_oZ52cuX8s4C|date=2002-01}}, ទំព.១៣–២២</ref> ដែកត្រូវបានគេយកមកប្រើការនៅប្រហែលឆ្នាំ ៥០០ ម.គ. ដែលមានភស្តុតាងគាំទ្រមកពី[[ខ្ពង់រាបគោរាជ]] (កូរ៉ាត) នៅប្រទេសថៃសម័យទំនើប។ នៅកម្ពុជា ការតាំងលំនៅរស់នៅនៃយុគដែកមួយចំនួនត្រូវបានគេរកឃើញនៅខាងក្រោមប្រាសាទ[[បក្សីចាំក្រុង]] និងប្រាសាទសម័យអង្គរដទៃទៀត កាលណោះដែរ បន្ទាយគូមួយចំនួន ក៏ត្រូវបានរកឃើញនៅខាងក្រោម''ល្វា'' (Lovea) ពីរបីសហាតិមាត្រ (គីឡូម៉ែត្រ) ខាងជើងឆៀងខាងលិចនៃអង្គរ។ ការបញ្ចុះសព ដែលសម្បូរច្រើនជាងអ្វីដែលគេបានរកឃើញ ផ្ដល់ជាសក្ខីភាពអំពីការរីកចម្រើននៃការប្រើប្រាស់ចំណីអាហារ និងការជួញដូរ (ទោះបីជានៅចម្ងាយដ៏ឆ្ងាយ: នៅសតវត្សទី៤ម.គ. ទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មជាមួយឥណ្ឌាត្រូវបានដំណើរការរួចទៅហើយ) និងអត្ថិភាពនៃរចនាសម្ព័ន្ធសង្គម និងអង្គការចាត់តាំងការងារ។<ref name=higham2001pre /> ===សម័យបុរេអង្គរ និង សម័យអង្គរ=== '''{{Main|នគរភ្នំ|នគរចេនឡា|អាណាចក្រខ្មែរ}}''' {{Multiple image | align = right | direction = vertical | width = 210 | image1 = Angkor Wat.jpg | caption1 = <center> [[អង្គរវត្ត]] </center> | image2 = Bayon Angkor frontal.jpg | caption2 = <center> ព្រះភក្ត្រនៃ[[ព្រះពោធិសត្វ]][[អវលោកេស្វរៈ]]​នៅ[[ប្រាសាទបាយ័ន]] </center> | image3 = | caption3 = }} [[ឯកសារ:Map-of-southeast-asia 900 CE km.PNG|ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px| '''ក្រហម''': អធិ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]]] សតវត្សទី១​នៃ[[គ.ស.]]មានមនុស្សជាច្រើនមកពី[[ប្រទេសឥណ្ឌា]]ដែលបានមកតាំងលំនៅ។ ពួកគេបាននាំមកនូវសាសនា វប្បធម៌ ភាសា។ល។ [[អរិយធម៌]]របស់ប្រទេសកម្ពុជាបានកកើតឡើង តាំងពីសតវត្សទីមួយ ក្នុងសម័យ[[ជាតិខេមរា]] មកម្ល៉េះ។ កំឡុងសតវត្សទី៣ ទី៤ និងទី៥ [[មហាឥណ្ឌា|ពួករដ្ឋឥណ្ឌានីយកម្ម]]នៃ[[នគរភ្នំ|នគរវ្នំ]] និងរដ្ឋបន្តពីនគរវ្នំ [[ចេនឡា]] ដែលគឺជារដ្ឋមួយមានទឹកដីនៅកម្ពុជាសម័យបច្ចុប្បន្ន និងវៀតណាមភាគនិរតីសព្វថ្ងៃនេះ។ អស់រយៈពេលជាង ២០០០ ឆ្នាំ កម្ពុជាបានស្រូបយកឥទ្ធិពលពី[[ឥណ្ឌា]] ហើយបានបន្តជះឥទ្ធិពលនេះទៅក្នុងអរិយធម៌អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដទៃទៀតដែលបច្ចុប្បន្ននេះរួមមានប្រទេសថៃ និង លាវ។<ref name="BRIT">Britannica.com. [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/90520/Cambodia History of Cambodia.]. Retrieved July 25, 2006.</ref> តិចតួចណាស់ ត្រូវបានគេស្គាល់អំពីអង្គនយោបាយមួយចំនួន យ៉ាងណាមិញ ពង្សាវតារចិន និងកំណត់ត្រាសួយសារអាករបានវែកញែកអំពីអង្គនយោបាយទាំងនោះ។ អង្គនយោបាយទាំងប៉ុន្មាននោះត្រូវបានគេគិតថាជាទឹកដីនៃនគរវ្នំដែលបានកាន់កាប់កំពង់ផែមួយ ត្រូវបានគេស្គាល់តាមរយៈអ្នកភូមិសាស្ត្រអេឡិចសង់ទ្រី លោក[[ខ្លោឌ្យូស អាពូទលេមី|ខ្លោឌ្យូស-អាពូទលេមី]]ថា ''[[អូរកែវ|កត្តិគរៈ]]''។ពង្សាវតារទាំងនេះរ៉ាយរ៉ាប់ថាបន្ទាប់ពីព្រះបាទ[[ជ័យវម៌្មទី១]]ចូលទិវង្គតនៅប្រហែលឆ្នាំ ៦៩០ ចលាចលបានកើតឡើងដែលបង្កឱ្យមានការបែងចែកនគរទៅជាចេនឡាគោក និងចេនឡាទឹក ត្រូវបានគ្រប់គ្រងយ៉ាងសេរីដោយពួកព្រះអង្គម្ចាស់ដែលមានអំណាចទន់ខ្សោយក្រោមវិជិតរាជ្យរបស់[[ជ្វា]]។ [[អាណាចក្រខ្មែរ|អធិរាជាណាចក្រខ្មែរ]]បានធំធាត់ឡើងចេញពីការបន្សល់ទុកទាំងប៉ុន្មានពីចេនឡា ហើយបានប្រែកាន់តែរឹងមាំឡើងនៅឆ្នាំ ៨០២ នៅពេលដែលព្រះបាទ[[ជ័យវម៌្មទី២]] (បានសោយរាជ្យ ប.៧៩០-៨៥០) បានប្រកាសឯករាជ្យពី[[ជ្វា]]និងប្រកាសព្រះអង្គឯងជា[[ទេវរាជ]]។ ព្រះអង្គនិងពួកអ្នកដង្ហែតាមព្រះអង្គបានបង្កើតលទ្ធិ[[ទេវរាជ]] និងបានចាប់ផ្ដើមការសញ្ជ័យជាបន្តបន្ទាប់ ហើយបានបង្កើតនូវអធិរាជាណាចក្រមួយដែលធ្លាប់រុងរឿងក្នុងតំបន់ចាប់ពីសតវត្សទី៩ដល់ទី១៥។<ref>{{cite web|url=http://www.art-and-archaeology.com/seasia/ppenh/khmer01.html |title=ផែនទីចក្រភពខ្មែរ |publisher=សិល្បៈ-និង-បុរាណវិទ្យា.ខម |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០}}</ref> ក្បែរៗសតវត្សទី១៣ ពួកព្រះសង្ឃមកពី[[ស្រីលង្កា]]បាននាំ[[ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ|ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]]មកកាន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។<ref>{{cite web |url=http://asia.msu.edu/seasia/Cambodia/religion.html |title=បង្អួចមើលអាស៊ី |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070521010839/http://asia.msu.edu/seasia/Cambodia/religion.html |archivedate=2007-05-21 |access-date=2012-09-02 |url-status=dead }}</ref> សាសនានេះបានរីកសាយភាយនិងនៅទីបំផុតបានជំនួសកន្លែងព្រហ្មញ្ញសាសនា និងពុទ្ធសាសនាមហាយានជាសាសនាមានប្រជាប្រិយនៅសម័យអង្គរ។ {{Multiple image | align = right | direction = vertical | width = 180 | image1 = JayavarmanVII.JPG | caption1 = <center> [[ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី៧ត]] </center> | image2 = Apsara relief.jpg | caption2 = <center> រូបភាពតូច </center> | image3 = | caption3 = }} អធិរាជាណាចក្រខ្មែរគឺជាអធិរាជាណាចក្រដ៏ធំបំផុតរបស់អាស៊ីអាគ្នេយ៍កំឡុងសតវត្សទី១២។ មជ្ឈមណ្ឌលនៃអំណាចរបស់អធិរាជាណាចក្រនេះគឺ[[អង្គរ]] ជាទីដែលរាជធានីបន្តបន្ទាប់ត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុងសម័យកាលដែលចក្រភពនេះឈានដល់​ចំណុចកំពូល។ នៅឆ្នាំ ២០០៧ ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវអន្តរជាតិមួយប្រើរូបថតផ្កាយរណបនិងបច្ចេកទេសទំនើបផ្សេងៗបានសន្និដ្ឋានថា​អង្គរធ្លាប់ជាទីក្រុងបុរេឧស្សាហកម្ម​ធំបំផុតក្នុងលោកដែលមានផ្ទៃក្រឡាក្រុងលាត​សន្ធឹង ១៨៥០,៣៥ សហាតិមាត្រការ៉េ (គីឡូម៉ែត្រការ៉េ)។<ref>{{cite web|url=http://www.pnas.org/content/104/36/14277.full |title=ការប្រព្រឹត្តទៅនៃបណ្ឌិតសភាវិទ្យាសាស្ត្រជាតិនៃសហរដ្ឋអាមរិក: ផែនទីបុរាណវិទ្យាទូលំទូលាយនៃសំណង់តាំងនៅនៃបុរេឧស្សាហកម្មដ៏ធំបំផុតរបស់ពិភពលោកនៅអង្គរ កម្ពុជា |publisher=Pnas.org |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០}}</ref> ទីក្រុងនេះ អាចទ្រទ្រង់បាននូវអត្រាប្រជាជនរហូតដល់ចំនួនមួយលាននាក់<ref>[https://web.archive.org/web/20080923054500/http://www.independent.co.uk/news/world/asia/metropolis-angkor-the-worlds-first-megacity-461623.html Metropolis: Angkor, the world's first mega-city], The Independent, August 15, 2007</ref> ហើយ[[អង្គរវត្ត]] ជាប្រាសាទបែបសាសនាមួយដ៏ល្បីល្បាញ និងគង់វង្សយូរល្អបំផុតនៅក្នុងស្ថានីយ៍នោះ នៅតែប្រើជាវត្ថុរំលឹកដល់អតីតកាលរបស់កម្ពុជាជាមហាអំណាចតំបន់ដ៏សំខាន់មួយ។ ទោះបីជា [[អាណាចក្រ]]ខ្មែរបាន ចុះអន់ថយឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនក៏ដោយ ក៏[[អង្គរវត្ត]]គឺជានិមិត្តរូបមួយសំខាន់ បំផុតដើម្បីជាសាក្សី នៃសាវតារបស់ប្រទេស លើផ្ទៃតំបន់។ ក្រោយពីការវាយលុកដណ្តើមទឹកដីជាបន្តបន្ទាប់ [[សៀម]]បានកាន់កាប់[[អង្គរ]] ហើយអង្គរបានត្រូវគេបោះបង់ចោលនៅឆ្នាំ ១៤៣២។ ចក្រភពនេះ ទោះបីជាមានឱនភាពក៏ដោយ ក៏នៅតែជាកម្លាំងសំខាន់ក្នុងតំបន់រហូតដល់ការធ្លាក់ចុះរបស់ខ្លួននៅសតវត្សទី១៥។ ===សម័យក្រោយអង្គរ=== '''{{Main|យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា}}''' បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមជាបន្តបន្ទាប់ជាមួយនគរជិតខាង[[នគរអយុធ្យា]] នៅឆ្នាំ១៤៣២ ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរបានធ្វើការផ្លាស់ប្តូររាជធានីចាកឆ្ងាយពីអង្គរ គឺដោយសារតែការថមថយខាងបរិស្ថាន និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធត្រូវបានខូចខាតនៅតំបន់អង្គរ។<ref name="Chan">[[ឌែវិដផ. ឈែនដ្លឺរ|ឈែនដ្លឺរ ដាវិដផ.]] "ស្រុកនិងប្រជាជនកម្ពុជា"។ ១៩៩១។ ហបផឺខាលលិនស៍។ ញូវយ៉ក ញូវយ៉ក។ ទំ.៧៧</ref><ref>[http://www.signonsandiego.com/news/world/20040613-0915-fallenangkor.html Scientists dig and fly over Angkor in search of answers to golden city's fall], The Associated Press, June 13, 2004</ref> ប្រទេសកម្ពុជាបានឈានចូលយុគសម័យក្រោយអង្គរ ឬ អ្នកប្រវត្តិវិទូហៅថា '''សម័យកណ្តាល'''។ នៅឆ្នាំ១៥២៥ រាជវាំងត្រូវបានរើទៅ[[លង្វែក]] នគរនេះបានស្វះស្វែងឱ្យមានភាពរុងរឿងឡើងវិញតាមរយៈការជួញដូរតាមសមុទ្រ។ ពួកអ្នកដំណើរ[[ព័រទុយហ្គាល់]] និងអេស្ប៉ាញបានពិពណ៌នាទីក្រុងនេះថាជាទីកន្លែងមួយនៃភោគទ្រព្យសម្បូរបែបនិង[[ការជួញដូរបរទេស]]។ ការខិតខំធ្វើឱ្យដូចដើមវិញក្នុងមួយរយៈពេលខ្លី យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏សង្គ្រាមជាច្រើនបានបន្តជាមួយអយុធ្យានិងពួកយួន ជាហេតុធ្វើឱ្យបាត់បង់ទឹកដីបន្ថែមទៀត ហើយលង្វែកក៏ត្រូវបានសញ្ជ័យនិងកម្ទេចដោយព្រះបាទ[[នរេសូរ]]មហាវីរក្សត្រនៃអយុធ្យាក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៤។ រាជធានីខ្មែរថ្មីត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅ[[ឧដុង្គ]]ខាងត្បូងលង្វែកនៅឆ្នាំ ១៦១៨ ក៏ប៉ុន្តែពួកក្សត្រនៃរាជធានីនេះអាចរស់រានបានលុះត្រាតែស្ថិតក្នុងទំនាក់ទំនងជា[[ប្រទេសចំណុះ]]ម្ដងជាមួយ​ពួកសៀមនិងម្ដងជាមួយយួនអស់រយៈពេលបីសតវត្ស ក្រោយមកទៀតមាន សម័យស្ដារឡើងវិញមួយរយៈកាលខ្លី ដែលមានឯករាជភាពតិចតួចនិងមិនស្ថិតស្ថេរ។ ក្នុងសតវត្សទីដប់ប្រាំបួន ការដណ្ដើមគ្នាសាជាថ្មីរវាងសៀម និងយួនដើម្បីគ្រប់គ្រងកម្ពុជាជាហេតុនាំឱ្យមានសម័យកាលមួយ ដែលពេលនោះពួកមន្ត្រីរាជការយួនបានប៉ុនប៉ងបង្ខំឱ្យ[[ខ្មែរ]]កាន់ទំនៀមទម្លាប់របស់យួន។ហេតុនេះបាននាំឱ្យមានការបះបោរជាច្រើនប្រឆាំងនឹងពួកយួន និងអំពាវនាវរកជំនួយពីសៀម។ [[សង្គ្រាមសៀម-យួន (១៨៤១-១៨៤៥)]] ([[សមរភូមិដើមពោធិ៍បីដើម]]) បានបញ្ចប់ជាមួយកិច្ចព្រមព្រៀងមួយដែលដាក់ប្រទេសនេះក្រោម[[អធិរាជភាព]]រួមគ្នា។ រឿងនេះបន្ទាប់មកទៀតបាននាំឱ្យមានការចុះហត្ថលេខាសន្ធិសញ្ញាមួយឱ្យមាន[[កម្ពុជាសម័យអាណានិគមបារាំង|​ការការពាររបស់បារាំងនៅកម្ពុជា]]ដោយព្រះបាទ[[នរោត្តម]]។ ===អាណានិគមកិច្ចបារាំង=== [[ឯកសារ:King Norodom.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|200px]] [[ឯកសារ:Prince Sisawat.jpg|right|ឆ្វេង|រូបភាពតូច|200px]] [[File:Indochine française (1913).jpg|thumb|right|180px|ផែនទីសហភាពឥណ្ឌូចិន]] [[ឯកសារ:Shrine outside Wat Phnom.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|200px]] កម្ពុជា ស្ថិតនៅក្រោម[[អាណាព្យាបាល]] [[បារាំង]] ជិតមួយរយឆ្នាំ គឺពីឆ្នាំ ១៨៦៣ ដល់ ឆ្នាំ ១៩៥៣ ដែលបានគ្រប់គ្រងជាផ្នែកមួយនៃ [[អាណានិគម]][[បារាំង]]នៅ[[ឥណ្ឌូចិន]]។ នៅឆ្នាំ ១៨៦៣ ព្រះបាទ[[នរោត្តម]] ដែលត្រូវបានលើកឱ្យឡើងសោយរាជ្យដោយសៀម<ref name="CHANDLER">{{Cite book| last = ឈែនដ្លឺរ | first = ដ.ផ. | author-link = ឌែវិដភី. ឈែនដ្លឺរ | title = ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា (រ.ទី២) | publisher=វ៉ិសវ្យូប៉្រិស | year = ១៩៩៣ | location = បោលដឺរ, ខូឡូរ៉ាដូ }}</ref> បានស្វះស្វែងការការពារពីបារាំងក្រៅពីសៀម និងយួនបន្ទាប់ពីភាពតានតឹងបានរីកធំឡើងរវាងអ្នកជិតខាងទាំងពីរ។ នៅឆ្នាំ ១៨៦៧ ស្ដេចសៀមបានចុះហត្ថលេខាសន្ធិសញ្ញាមួយជាមួយបារាំង បានលះបង់[[អធិរាជភាព]]លើកម្ពុជាដើម្បីទទួលបានការត្រួតត្រា[[ចង្វាតព្រះដំបង|ខេត្តបាត់ដំបង]] និង[[ចង្វាតសៀមរដ្ឋ|សៀមរាប]] ហើយជាផ្លូវការក៏បានក្លាយជាប៉ែកនៃប្រទេសសៀម។ ខេត្តទាំងប៉ុន្មាននេះត្រូវបានប្រគល់ត្រឡប់មកឱ្យកម្ពុជាវិញដោយសន្ធិសញ្ញាព្រំដែនមួយរវាងបារាំង និងថៃក្នុងឆ្នាំ ១៩០៦។ កម្ពុជាបានបន្តស្ថិតក្រោម[[កម្ពុជាសម័យអាណានិគមបារាំង|អាណាព្យបាលបារាំង]]ចាប់ពីឆ្នាំ ១៨៦៣ ដល់ ១៩៥៣ ដោយបានត្រួតត្រារដ្ឋបាលជាប៉ែកនៃអាណានិគម[[សហភាពឥណ្ឌូចិន]] ទោះបីយ៉ាងណាក៏ដោយ [[ការត្រួតត្រារបស់ជប៉ុននៅកម្ពុជា|ក៏ត្រូវបានកាន់កាប់ដោយចក្រពត្តិជប៉ុន]]ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៤១ ដល់ ១៩៤៥ ផងដែរ។<ref name="Kamm" /> រវាងឆ្នាំ ១៨៧៤ និង ១៩៦២ អត្រាប្រជាជនសរុបបានកើនឡើងចាប់ពីប្រហែល ៩៤៦០០០ ដល់ ៥,៧&nbsp; លាននាក់។<ref name="Population">"[http://countrystudies.us/cambodia/40.htm ប្រជាជន-កម្ពុជា]"។ [[បណ្ដាល័យសិក្សាការប្រទេសសមាជ]]។</ref> បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់ព្រះបាទនរោត្តមនៅឆ្នាំ ១៩០៤ បារាំងបានរៀបចំការជ្រើសរើសព្រះមហាក្សត្រ ហើយព្រះស៊ីសុវត្ថិ ព្រះភាតារបស់ព្រះនរោត្តម ត្រូវបានជំនួសរាជបល្ល័ង្ក។ រាជបល្ល័ង្កនេះបានទំនេរនៅឆ្នាំ ១៩៤១ ដោយការសោយទិវង្គតនៃព្រះមុនីវង្ស រាជបុត្ររបស់ព្រះស៊ីសុវត្ថិ ហើយបារាំងបានមើលរំលងព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះ[[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស|មុនីវង្ស]] គឺព្រះ[[ស៊ីសុវត្ថិ មុន្នីរ៉េត|មុន្នីរ៉េត]] ដោយដឹងថាទ្រង់មានព្រះទ័យឯករាជ្យពីបារាំងពេក។ ជំនួសមកវិញ ព្រះ[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]] គឺព្រះនត្តាខាងមាតានៃព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិត្រូវបានលើកឱ្យឡើងសោយរាជ្យបន្ត។ ពួកបារាំងបានគិតថាព្រះសីហនុវ័យក្មេងអាចនឹងងាយស្រួលគ្រប់គ្រង។<ref name="Kamm">{{Cite book| last = ឃែម | first = ហឹនរី | author-link = ហឹនរី ឃែម | title = កម្ពុជា: របាយការណ៍ពីដែនដីមានជំងឺ | url = http://books.google.com/?id=wtBkD5CoIMkC&printsec=frontcover&dq=Cambodia+Report+from+a+Stricken+Land#v=onepage&q= | publisher=អាខេដផាប់ប៊្លីឝ៊ិង | year = ១៩៩៨ | location = ញូវយ៉ក | page = ២៧ | isbn = 1-55970-433-0}}</ref> ពួកគេបានយល់ខុសហើយ យ៉ាងណាមិញ នៅក្រោមរជ្ជកាលនៃព្រះបាទនរោត្តម-សីហនុ ក្រោយពីការកាន់កាប់របស់[[ជប៉ុន]] ក្នុងរយៈកាលសង្គ្រាម ១៩៤១- ១៩៤៥ កម្ពុជាបានទទួលបានឯករាជ្យពីបារាំងនៅថ្ងៃ ៩ វិច្ឆិកា ១៩៥៣ ហើយកាន់របប[[រាជាធិបតេយ្យ]]អាស្រ័យ[[រដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] ដឹកនាំ ដោយ[[នរោត្តម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម-សីហនុ]]។<ref name="Kamm" /> ===ឯករាជ្យ និង សង្គ្រាមវៀតណាម=== កម្ពុជាធ្លាប់កាន់របបរាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះបាទនរោត្តម-សីហនុ។ នៅពេលនោះ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន]]ត្រូវបានគេប្រគល់ឯករាជ្យឱ្យ កម្ពុជាខកចិត្តក្នុងការទទួលបានមកវិញនូវការគ្រប់គ្រងលើ[[ដីសណ្ដមេគង្គ]]ដែលវាត្រូវបានសម្រេចប្រគល់ឱ្យទៅ[[វៀតណាម]]។ ជាអតីតប៉ែកនៃអធិរាជាណាចក្រខ្មែរ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយពួកយួនតាំងពីឆ្នាំ ១៦៩៨ ព្រះបាទ[[ជ័យជេដ្ឋាទី២]]បានអនុញ្ញាតឱ្យយួនតាំងទីលំនៅក្នុងតំបន់នោះរាប់ទសវត្សមុន​យូរមកហើយ។<ref name=autogenerated1>{{Cite book| last = ឃែម | first = ហឹនរី | author-link = ហឹនរី ឃែម | title = របាយណ៍កម្ពុជាពីដែនដីមានជំងឺ | publisher=អាខេដផាប់ប៊្លិសឝ៊ិង | year = ១៩៩៨ | location = ញូវយ៉ក | page = ២៣| isbn = 1-55970-507-8 }}</ref> រឿងនេះបន្សល់ទុកនៅចំណុចជាប់គាំងខាងការទូតដែលមានជនជាតិខ្មែរជាងមួយលាននាក់ ([[ខ្មែរក្រោម]]) នៅតែរស់នៅក្នុងតំបន់នេះ។ ខ្មែរក្រហមបានប៉ុនប៉ងលុកលុយជាច្រើនលើកដើម្បីយកទឹកដីនេះត្រឡប់មកវិញដែលក្នុងនោះ ដោយឡែក បាននាំឱ្យមានការលុកលុយឈ្លានពានរបស់វៀតណាមមកលើកម្ពុជា និងការដណ្ដើមអំណាចពីខ្មែរក្រហមមកវិញ។ នៅឆ្នាំ ១៩៥៥ ព្រះសីហនុបានដាក់រាជ្យឱ្យទៅព្រះបិតារបស់ទ្រង់ដើម្បីចូលរួមក្នុងឆាក[[នយោបាយ]] ហើយត្រូវបានគេជ្រើសតាំងជានាយករដ្ឋមន្ត្រី។ នៅថ្ងៃសោយទិង្គតរបស់បិតាទ្រង់នៅឆ្នាំ ១៩៦០ ព្រះសីហនុក៏បានក្លាយជាប្រមុខរដ្ឋម្ដងទៀត ដែលយកគោរម្យងារជា '''សម្ដេច'''។ ពេលដែល[[សង្គ្រាមវៀតណាម]]បានរីករាលដាលឡើង ព្រះសីហនុបានអនុវត្តគោលនយោបាយ[[ប្រទេសអព្យាក្រឹត្យ|អព្យាក្រឹត្យភាព]]ជា ផ្លូវការនៅក្នុង[[សង្គ្រាមត្រជាក់]] ទោះបីយ៉ាងណា ក៏ទ្រង់ត្រូវបានគេគិតជាសាមញ្ញថាមានព្រះទ័យប្រណីដល់បុព្វហេតុកុម្មុយនិស្ត។ ព្រះសីហនុបានអនុញ្ញាតឱ្យពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាមប្រើប្រាស់ទឹកដីកម្ពុជា ជាទីលាក់ខ្លួននិងច្រកផ្គត់ផ្គង់សម្រាប់កងទ័ពរបស់ពួកគេ និងជំនួយផ្សេងៗដល់កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរបស់ពួកគេប្រយុទ្ធប្រឆាំងនៅវៀតណាមខាងត្បូង។ គោលនយោបាយនេះត្រូវបានគេយល់ថាជាការធ្វើឱ្យអាក់អន់ចិត្តដល់ប្រជាជនខ្មែរជាច្រើន។ នៅខែ ធ្នូ ១៩៦៧ អ្នកសារព័ត៌មានវ៉ាឝ៊ិងតោនប៉ុស្ត៍ ស្ទែនលី-កាណូវត្រូវបាននិយាយប្រាប់ដោយព្រះសីហនុថា បើសិនជាស.រ.ចង់ទម្លាក់គ្រាប់បែកលើទីលាក់ខ្លួនកុម្មុយនិស្តយួន ទ្រង់នឹងមិនបដិសេធទេ លុះត្រាតែមានប្រជាជនខ្មែរស្លាប់ទើបទ្រង់មិនយល់ព្រម។ <ref>Washington Post, December 29, 1967</ref> សារដដែលត្រូវបាននាំទៅដល់អ្នកនាំការរបស់ប្រធានាធិបតីស.រ.ចនសុន លោកឆិសស្តឺរ-ប៊លនៅខែ មករា ១៩៦៨។<ref>Stephen J. Morris "Why Vietnam Invaded Cambodia.". (Stanford University Press. 1999). p. 44</ref> ដូច្នេះស.រ.មិនមានចិត្តពិតប្រាកដដើម្បីផ្ដួលរំលំព្រះសីហនុទេ។ យ៉ាងណាមិញពួកសមាជិករដ្ឋាភិបាលនិងកងទ័ព ដែលបានអាក់អន់ចិត្តនឹងរបៀបដឹកនាំរបស់ព្រះសីហនុ ក៏ដូចជាការងាកចេញរបស់ទ្រង់ឆ្ងាយពីសហរដ្ឋ បានធ្វើឱ្យមានការជម្រុញចិត្តដើម្បីផ្ដួលរំលំទ្រង់ដដែល។ ពេលដែលកំពុងធ្វើទស្សនកិច្ចនៅប៉ីជិងក្នុងឆ្នាំ ១៩៧០ ព្រះសីហនុត្រូវ[[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជា១៩៧០|បានបណ្ដេញចេញពីតំណែងដោយរដ្ឋប្រហារយោធា]]ដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រី​លោកឧត្តមសេនីយ៍[[លន់ ណុល|លន់-ណុល]]និង​ព្រះអង្គម្ចាស់[[ស៊ីសុវត្ថិ សិរិមតៈ|ស៊ីសុវត្ថិ-សិរិមតៈ]]។ គ្មានភស្តុតាងនៃតួនាទីស.រ.ណាមួយក្នុងរដ្ឋប្រហារនេះទេ។ យ៉ាងណាមិញ ភ្លាមនោះ រដ្ឋប្រហារនេះត្រូវបានសម្រេចរួចរាល់ហើយនូវរបបថ្មីនេះ ដែលភ្លាមៗបានទាមទារឱ្យពួកកម្មុយនិស្តយួនចាកចេញពីកម្ពុជា ការនេះទទួលបានការគាំទ្រខាងនយោបាយដោយសហរដ្ឋ។ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងនិងវៀតកុង អស់សង្ឃឹមនឹងការគ្មានកន្លែងលាក់ខ្លួននិងខ្សែបណ្ដាញផ្គត់ផ្គង់ពីវៀតណាមខាងជើង រំពេចនោះ ក៏បានផ្ដើមការវាយប្រហារប្រដាប់អាវុធជាច្រើនលើកលើរដ្ឋាភិបាលថ្មី។ ព្រះមហាក្សត្របានជម្រុញឱ្យពួកអ្នកដង្ហែតាមព្រះអង្គឱ្យជួយដើម្បីផ្ដួលរំលំរដ្ឋាភិបាលថ្មី ដោយបង្កឱ្យមានការផ្ដើមនៃ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណី]]<ref name="SIHNK">{{Cite book| last = សីហនុ | first = នរោត្តម | authorlink = នរោត្តម សីហនុ | title = សង្គ្រាមរបស់ខ្ញុំជាមួយសេអ៊ីអា កំណត់ប្រវត្តិសម្ដេចនរោត្តម-សីហនុពេលដែលបានទាក់ទងនឹងវាលផ្វ្រេដ-បឺចចឹត | publisher=សៀវភៅភែនទិអន | year = ១៩៧៣| isbn = 0-394-48543-2}}</ref> ភ្លាមៗ ពួកបះបោរ[[ខ្មែរក្រហម]]ចាប់ផ្ដើមប្រើប្រាស់ព្រះអង្គដើម្បីទទួលបានការគាំទ្រ។ យ៉ាងណាមិញចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៧០ រហូតដល់ ដើមឆ្នាំ ១៩៧២ ការប៉ះទង្គិចរបស់កម្ពុជាគឺជាការប៉ះទង្គិចធំរវាងរដ្ឋាភិបាល និងកងទ័ពកម្ពុជា និងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធនៃវៀតណាមខាងជើង។ ពេលនោះពួកគេបានដណ្ដើមបានការកាន់កាប់លើទឹកដីកម្ពុជា ហើយពួកកុម្មុយនិស្តយួនបានដាក់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនយោបាយថ្មីមួយ ដែលនៅទីបំផុតត្រូវបានត្រួតត្រាដោយពួកកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា ឥឡូវ យើងហៅថាខ្មែរក្រហម។<ref>Stephen J. Morris "Why Vietnam Invaded Cambodia. (Stanford University Press. 1999). pp. 48–51</ref> ដូច្នេះ ពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាមបានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការលើកស្ទួយខ្មែរក្រហម។ [[File:Mao Sihanouk.jpg|thumb|240px|right|[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]] និង[[ម៉ៅ សេទុង|ម៉ៅ-សេទុង]]នៅឆ្នាំ ១៩៥៦]] ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៦៩ និង ១៩៧៣ កងកម្លាំង[[វៀតណាមខាងត្បូង|សាធារណរដ្ឋវៀតណាម]] និងកងកម្លាំងស.រ.[[ការទម្លាក់គ្រាប់បែកយុទ្ធសាស្ត្រ|បានទម្លាក់គ្រាប់បែក]]និង[[យុទ្ធនាការកម្ពុជា|បានលុកលុយកម្ពុជាមួយរយៈ]]ក្នុងកិច្ចប្រឹងប្រែងមួយដើម្បីរំខានដល់[[វៀតកុង]] និងខ្មែរក្រហម។<ref name="SIDESHOW">{{Cite book |last = ឝខ្រស |first = វិល្លៀម |authorlink = វិល្លៀម ឝខ្រស |title = បញ្ហាតូចតាច: ឃិស្ស៊ិងហ្គឺរ, និច្សុន និងវិនាសកម្មកម្ពុជា |publisher=ថាច់ស្តូន |year = ១៩៨៧ |location = សហរដ្ឋ |isbn = 0-7012-0944-5}}</ref> ខ្មែរពីរលាននាក់ ភាគខ្លះបានក្លាយជា[[ជនភៀសខ្លួន]]ដោយសង្គ្រាមនិងដោយនគរបាលភេរវនិយមនៃពួកខ្មែរក្រហម និងបានរត់ភៀសខ្លួនទៅកាន់ភ្នំពេញ។ មានការប៉ាន់ស្មានថា ខ្មែរមួយចំនួនបានស្លាប់កំឡុងយុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកទ្រង់ទ្រាយធំ ស្របពេលនោះ គេបានមើលឃើញនូវផលប៉ះពាល់នៃការទម្លាក់គ្រាប់បែក។ កងទ័ពអាកាសទីប្រាំពីរស.រ.បានលើកឡើងថាការទម្លាក់គ្រាប់បែកបានទប់ស្កាត់ការធ្លាក់នៃភ្នំពេញនៅឆ្នាំ ១៩៧៣ ដោយសម្លាប់ ១៦០០០​ នាក់ក្នុងចំណោម​យុទ្ធជនខ្មែរក្រហម ២៥៥០០ នាក់ដែលកំពុងតែឡោមព័ទ្ធទីក្រុងរដ្ឋធានី។<ref>Shawcross, ''Sideshow'' p. 298.</ref> យ៉ាងណាមិញ អ្នកសារព័ត៌មាន[[វិល្លៀម ឝខ្រស|វិល្លៀម-ឝខ្រស]]និងពួកអ្នកឯកទេសអំពីកម្ពុជា លោក[[មិលថឹន អសស្ប៊ាន់|មិលថឹន-អសស្ប៊ាន់]] [[ឌែវីដភី ឈែនដ្លឺរ|ឌែវីដភី-ឈែនដ្លឺរ]] និង[[បិន ខៀរណឹន|បិន-ខៀរណឹន]]បានលើកឡើងថាការទម្លាក់គ្រាប់បែកបានរុញច្រានឱ្យពួកកសិករចូលរួមនឹងខ្មែរក្រហម​ទៅវិញទេ។<ref>e.g. Chandler, David P. ''Pacific Affairs'', vol. 56, no. 2, Summer 1983, p. 295.</ref> អ្នកឯកទេសកម្ពុជាលោកខ្រេខ-អិឆឆឹសឹនបានលើកឡើងថាខ្មែរក្រហម''នឹងឈ្នះយ៉ាងណាក្ដី'' បើទោះបីជាគ្មានអន្តរាគមន៍ស.រ. ក៏មានការជម្រុញឱ្យមានការកេណ្ឌកងទ័ពដដែល។<ref>Etcheson, Craig, ''The Rise and Demise of Democratic Kampuchea'', Westview Press, 1984, p. 97</ref>អ្នកការទូត[[សហរដ្ឋ|អាមេរិក]] លោក[[ធិម៉ឹទី ម៉ៃកល ខានី|ធិម៉ឹទីម.-ខានី]]បានលើកឡើងថាហេតុផលប្រាំយ៉ាងដែលជាហេតុអោយ[[ប៉ុល ពត|ប៉ុល-ពត]]បានឈ្នះសង្គ្រាមគឺ: ការគាំទ្រពីព្រះ[[សីហនុ]] ការផ្គត់ផ្គង់ដ៏ច្រើនសន្ធឹកនៃជំនួយយោធាពីវៀតណាមខាងជើង អំពើពុករលួយរបស់រដ្ឋាភិបាល ការផ្ដាច់ជំនួយអាកាសរបស់ស.រ.បន្ទាប់ពីវាត់ថឺរហ្គេត និងការប្ដេជ្ញាចិត្តនៃពួកកុម្មុយនិស្តខ្មែរ។ គ្មានមួយណាចំណោមគំនិតរបស់លោក ដែលថាការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់ស.រ.ធ្វើឱ្យរបបនេះដួលរលំឡើយ។<ref>http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/461/8/09_chapter3.pdf</ref> ===សាធារណរដ្ឋខ្មែរ (១៩៧០-១៩៧៥)=== '''{{Main|សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីកម្ពុជា}}''' [[File:Norodom Sihanouk (c. 1952, colourized).jpg|right|thumb|200px|[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]] ជាតួអង្គលេចត្រដែតក្នុងឆាកនយោបាយ​កម្ពុជាអស់រយៈពេលកន្លះសតវត្ស​មកហើយ។]] ពេលដែលកំពុងធ្វើទស្សនកិច្ចនៅឆ្នាំ ១៩៧០ ព្រះសីហនុត្រូវ[[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជា១៩៧០|បានបណ្ដេញចេញពីតំណែងដោយរដ្ឋប្រហារយោធា]]ដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រី​ឧត្តមសេនីយ៍[[លន់ ណុល|លន់-ណុល]] និង ព្រះអង្គម្ចាស់[[ស៊ីសុវត្ថិ សិរិមតៈ|ស៊ីសុវត្ថិ-សិរិមតៈ]]។ ស.រ.គាំទ្រដល់រដ្ឋប្រហារនេះនៅតែគ្មានភស្តុតាងបញ្ជាក់។<ref>Clymer, K. J., ''The United States and Cambodia'', Routledge, 2004, p.22</ref> យ៉ាងណាមិញ ភ្លាមៗរដ្ឋប្រហារនេះបានបញ្ចប់រួចស្រេច របបថ្មីនេះបានទាមទារមួយរំពេចថាឱ្យពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាមចាកចេញពីកម្ពុជា ដែលទទួលបានការគាំទ្រខាងនយោបាយពីសហរដ្ឋ។ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើង និង វៀតកុងអស់ផ្លូវថានឹងមានកន្លែងលាក់ខ្លួន និង ខ្សែបណ្ដាញផ្គត់ផ្គង់ពីវៀតណាមខាងជើង ភ្លាមនោះដែរក៏បានផ្ដើមការវាយប្រហារប្រដាប់អាវុធទៅលើរដ្ឋាភិបាលថ្មីនេះ។ ព្រះមហាក្សត្របានជម្រុញអ្នកដង្ហែតាមទ្រង់ឱ្យជួយក្នុងការផ្ដួលរំលំរដ្ឋាភិបាលថ្មីនេះ ដែលបង្ខំឱ្យមានការផ្ដើមនៃ[[សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីកម្ពុជា|សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណី]]។<ref name="SIHNK"/> ភ្លាមៗ ពួកបះបោរ[[ខ្មែរក្រហម]]បានចាប់ផ្ដើមប្រើប្រាស់ព្រះអង្គដើម្បីទទួលបានការគាំទ្រ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៧០ រហូតដល់ដើមឆ្នាំ ១៩៧២ ការប៉ះទង្គិចគ្នារបស់កម្ពុជាគឺជារឿងធំមួយរវាងរដ្ឋាភិបាល កងទ័ពកម្ពុជា និង កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធវៀតណាមខាងជើង។ ពេលនោះ ពួកគេទទួលបានការត្រួតត្រាលើទឹកដីកម្ពុជា ពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាមបានដាក់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនយោបាយថ្មីមួយ ដែលនៅទីបំផុតបានត្រួតត្រាដោយពួកកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា ដែលឥឡូវនេះ យើងហៅថាខ្មែរក្រហម។<ref>Stephen J. Morris (1999) ''Why Vietnam Invaded Cambodia'', Stanford University Press, pp. 48–51, ISBN 0804730490.</ref> រវាងឆ្នាំ ១៩៦៩ និង ១៩៧៣ កងកម្លាំង[[វៀតណាមខាងត្បូង|សាធារណរដ្ឋវៀតណាម]] និងស.រ. [[ប្រតិបត្តិការបញ្ជី|បានទម្លាក់គ្រាប់បែក]]លើប្រទេសកម្ពុជាក្នុងកិច្ចប្រឹងប្រែងរារាំងទប់ស្កាត់ពួក[[វៀតកុង]] និង ពួកខ្មែរក្រហម។ ឯកសារមួយចំនួនដែលធ្លាយចេញពីបណ្ណសារដ្ឋានសូវៀតក្រោយឆ្នាំ ១៩៩១ បានឱ្យដឹងថាវៀតណាមខាងជើងប៉ុនប៉ងលុកលុយកម្ពុជានៅឆ្នាំ ១៩៧០ ដែលត្រូវបានផ្ដើមចេញដោយសំណើយ៉ាងច្បាស់នៃ​ពួកខ្មែរក្រហម និងត្រូវបានចរចាដោយមនុស្សថ្នាក់ទីពីរក្រោមបង្គាប់ (បងធំទីពីរ) របស់[[ប៉ុល ពត|ប៉ុល-ពត]] គឺ [[នួន ជា|នួន-ជា]]។<ref>Dmitry Mosyakov (2004) [http://www.yale.edu/gsp/publications/Mosyakov.doc "The Khmer Rouge and the Vietnamese Communists: A History of Their Relations as Told in the Soviet Archives,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130309074636/http://www.yale.edu/gsp/publications/Mosyakov.doc |date=2013-03-09 }} in Susan E. Cook, ed., ''Genocide in Cambodia and Rwanda'', Yale Genocide Studies Program Monograph Series No. 1, pp. 54 ff.: "In April–May 1970, many North Vietnamese forces entered Cambodia in response to the call for help addressed to Vietnam not by Pol Pot, but by his deputy Nuon Chea. Nguyen Co Thach recalls: "Nuon Chea has asked for help and we have liberated five provinces of Cambodia in ten days.""</ref> កងក.វ.ជ.បានរាតត្បាតទីតាំងកងទ័ពកម្ពុជាពេលដែល[[បក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា]] (ប.ក.ក.) បានពង្រីកការវាយប្រហារទ្រង់ទ្រាយតូចរបស់ខ្លួនលើខ្សែបណ្ដាញគមនាគមន៍។ ជាការឆ្លើយតបទៅនឹងការឈ្លានពានរបស់វៀតណាមខាងជើង ប្រធានាធិបតីស.រ.[[រីឆាដ និច្សុន|រីឆាដ-និច្សុន]]បានប្រកាសឱ្យកងកម្លាំងស.រ. និង វៀតណាមខាងត្បូងចូលកម្ពុជាក្នុងយុទ្ធនាការមួយបំណងវាយកម្ទេចតំបន់មូលដ្ឋានក.វ.ជ.នៅកម្ពុជា (សូមមើល[[ការឈ្លានពានកម្ពុជា]])។<ref>Philip Short (2004) ''Pol Pot: Anatomy of a Nightmare'', Henry Holt & Co.: New York, p. 204, ISBN 0805080066.</ref> ទោះបីជាចំនួនគ្រឿងបរិក្ខាដ៏ច្រើនសន្ធឹកត្រូវបានរឹបអូស រឺបំផ្លាញដោយកងកម្លាំងស.រ.និងវៀតណាមខាងត្បូងក៏ដោយ ក៏ទីដែលមានកងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងបានបង្វែរទៅកន្លែងផ្សេងរួចអស់ទៅហើយ។ [[File:B-5222.jpg|thumb|យន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកB-៥២​ស្ថិតលើ​ប្រទេសកម្ពុជាកំឡុង[[ប្រតិបត្តិការបញ្ជី]]។]] ពួកមេដឹកនាំសាធារណរដ្ឋខ្មែរត្រូវបានរង្គោះរង្គើដោយការបែកបាក់គ្នាចំណោមតួអង្គសំខាន់ៗបី: លន់-ណុល ព្រះភាតាអយ្យកោមួយរបស់ព្រះសីហនុ ទ្រង់[[សិរិមតៈ]] និងអ្នកដឹកនាំសភាជាតិ[[អ៊ិន តាំង|អ៊ិន-តាំ]]។ លន់-ណុលបានស្ថិតនៅក្នុងអំណាចមួយចំនួនដោយសារតែគ្មាននរណាម្នាក់ចំណោមអ្នកផ្សេងត្រូវ​បានដាក់ឱ្យជំនួសកន្លែងលោក។ នៅឆ្នាំ ១៩៧២ រដ្ឋធម្មនុញ្ញត្រូវបានអនុម័តឡើង សភាតំណាងរាស្ត្រក៏បានបោះឆ្នោត ហើយលន់-ណុលបានក្លាយជាប្រធានាធិបតី។ ប៉ុន្តែការបែកបាក់ បញ្ហាការផ្លាស់ប្ដូងកងទ័ពមួយចំនួន ៣០ ០០០ នាក់ទៅជាកងកម្លាំងប្រយុទ្ធជាតិក្នុងចំណោមមនុស្សច្រើនជាង ២០០០០០ នាក់ និង ការរីករាលដាលអំពើពុករលួយបានធ្វើឱ្យចុះខ្សោយរដ្ឋបាលសាធារណៈ និងកងទ័ព។ កុបកម្មកុម្មុយនិស្តនៅខាងក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបានបន្តធំឡើង ដែលកុបកម្មនេះត្រូវបានជួយដោយគ្រឿងផ្គត់ផ្គង់ និងយោធាពីវៀតណាមខាងជើង។ ប៉ុល-ពត និង [[អៀង សារី|អៀង-សារី]] បានអះអាងភាពលើសលុបនៃពួកកុម្មុយនិស្តដែលបានបំពាក់បំប៉នដោយយួន ភាគច្រើននៃអ្នកទាំងនោះត្រូវបានគេធ្វើបន្សុទ្ធកម្ម។ នៅក្នុងពេលដដែល កងកម្លាំង[[បក្សកម្មុយនិស្តកម្ពុជា|ប.ក.ក.]]កាន់តែខ្លាំងឡើងៗនិងកាន់តែមានភាពឯករាជ្យពីមេយួនរបស់ខ្លួន។ នៅឆ្នាំ ១៩៧៣ [[បក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា|ប.ក.ក.]]បានប្រយុទ្ធគ្នាក្នុងសមរភូមិប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងរដ្ឋាភិបាលដែលមានជំនួយកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងតិចតួច រឺ គ្មានទាល់តែសោះ ហើយពួកគេបានគ្រប់គ្រងស្ទើរតែ ៦០% នៃទឹកដីកម្ពុជា និង ប្រជាជន ២៥%។ រដ្ឋាភិបាលបានធ្វើការប៉ុនប៉ងមិនបានសម្រេចបីលើកដើម្បីចូលទៅកាន់ការចរចាជាមួយពួកកុបករ ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ ១៩៧៤ ពួកប.ក.ក.កំពុងតែបានប្រតិបត្តិការយ៉ាងទូលំទូលាយជាកងពលធំជាច្រើនកង និងកងកម្លាំងប្រយុទ្ធក.វ.ជ.ខ្លះបានរំកិលចូលទៅក្នុងវៀតណាមខាងត្បូងរួចហើយ។ ការត្រួតត្រារបស់លន់-ណុលត្រូវបានកាត់បន្ថយទៅជាបរិពន្ធភូមិតូចៗជុំវិញទីក្រុងនានានិង​ផ្លូវដឹកជញ្ជូនសំខាន់ៗ។ ជនភៀសសឹកច្រើនជាង ២ លាននាក់បានរស់នៅក្នុងទីក្រុង[[ភ្នំពេញ]] និង បណ្ដាទីក្រុងដទៃៗទៀត។ នៅថ្ងៃចូលឆ្នាំថ្មី១៩៧៥ កងទ័ពកុម្មុយនិស្តបានចាប់ផ្ដើមការវាយលុកដែលក្នុងនោះមានរយៈពេល ១១៧ ថ្ងៃនៃការប្រយុទ្ធក្នុងសង្គ្រាមយ៉ាងស្វិតស្វាញបំផុត ផ្ដួលរំលំរបបសាធារណរដ្ឋខ្មែរ។ ការវាយប្រហារដំណាលៗគ្នាជុំវិញបរិមាត្រភ្នំពេញបានធ្វើឱ្យកងកម្លាំងសាធារណរដ្ឋយល់បានថា ពេលនោះកង[[បក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា|ប.ក.ក.]]ដទៃទៀតបានលុកលុយរាតត្បាតមូលដ្ឋានតាំងបន្ទាយដែលត្រួតត្រាផ្លូវផ្គត់ផ្គង់ទៅវិញទៅមកនៅតាម​ទន្លេមេគង្គក្រោមដ៏សំខាន់អស់ហើយ។ ការដឹកជញ្ជូនអាវុធយុទ្ធភណ្ឌនិងស្រូវអង្ករតាមអាកាសដែលផ្ដល់ដោយស.រ. បានបញ្ចប់នៅពេលសមាជច្រានចោលនូវជំនួយបន្ថែមដល់កម្ពុជា។ រដ្ឋាភិបាលលន់-ណុលនៅភ្នំពេញបានចុះចាញ់នៅថ្ងៃ ១៧ មេសា ១៩៧៥ ត្រឹមតែប៉ុន្មាន(៥)ថ្ងៃ បន្ទាប់ពីបេសកកម្មស.រ.បានដកថយចេញពីកម្ពុជា។<ref>Philip Short (2004) ''Pol Pot: Anatomy of a Nightmare'', Henry Holt & Co.: New York, p. 4, ISBN 0805080066.</ref> ===របបខ្មែរក្រហម=== '''{{Main|កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|ខ្មែរក្រហម}}''' ពេលដែលសង្គ្រាមវៀតណាមបានបញ្ចប់ របាយការណ៍[[យូសេដ]]ដែលព្រាងទុកមួយបានកត់សម្គាល់ថាប្រទេសនេះបានប្រឈមនឹងការអត់ឃ្លាននៅឆ្នាំ ១៩៧៥ រួមជាមួយនោះ ៧៥% នៃសត្វសម្រាប់អូសទាញរបស់ប្រទេសបានបំផ្លិចបំផ្លាញ និងថាការដាំដុះស្រូវសម្រាប់ការប្រមូលផលលើកក្រោយនឹងត្រូវបានធ្វើដោយ''ពលកម្មយ៉ាង​លំបាកលំបិនដោយប្រជាជន ហើយនិងទទួលអាហារមិនគ្រប់គ្រាន់''។ របាយការណ៍នេះបានព្យាករថា <blockquote>''"ដោយគ្មានអាហារមកពីខាងក្រៅបានច្រើន និងជំនួយគ្រឿងបរិក្ខា នឹងធ្វើឱ្យមានការអត់ឃ្លានរីករាលដាលចន្លោះពីឥឡូវនិងខែ កុម្ភៈក្រោយ&nbsp;... ពលកម្មទាសករ និងអត្រានៃការអត់ឃ្លានរបស់ប្រជាជននៃប្រទេសជាតិពាក់កណ្ដាល (ប្រហែលធ្ងន់ធ្ងរបំផុតក្នុងចំណោមអ្នកទាំងនោះដែលបានគាំទ្ររបបសាធារណរដ្ឋនេះ) នឹងក្លាយជាការចៀសមិនរួចដ៏អាក្រក់សម្រាប់ឆ្នាំនេះ ហើយការអត់អាហារ និងរងទុក្ខវេទនា ជាទូទៅនឹងអូសបន្លាយជាងពីរ រឺ បីឆ្នាំបន្ទាប់ មុនពេលកម្ពុជាអាចទទួលបានផលស្រូវគ្រប់គ្រាន់ដោយខ្លួនឯង"''។<ref>Shawcross, ''Sideshow'' pp. 374–375.</ref></blockquote> [[File:Flag of Democratic Kampuchea.svg|thumb|200px|left|ទង់[[ខ្មែរក្រហម]]និង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ]]]] ក្រោយការឡើងកាន់អំណាច ដោយរដ្ឋាភិបាល[[លន់ ណុល|លន់-ណុល]] [[សហរដ្ឋអាមេរិក]] បានទម្លាក់គ្រាប់បែក មកលើប្រទេសកម្ពុជាតាមកន្លែងដែលសង្ស័យថាជាកន្លែងលាក់ខ្លួនរបស់ពួក [[វៀតកុង]]។ ខ្មែរក្រហមបានឈានជើងមកដល់ភ្នំពេញ និងដណ្ដើមបានអំណាចនៅឆ្នាំ ១៩៧៥។ របបនេះ បានដឹកនាំដោយ[[ប៉ុល ពត|ប៉ុល-ពត]] បានផ្លាស់ប្ដូរឈ្មោះជាផ្លូវការនៃប្រទេសទៅជា[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ]]។ របបនេះបានយកគំរូខ្លួនតាមចិនម៉ៅនិយមសម័យមហាលោតផ្លោះ។ របបនេះភ្លាមបានជម្លៀសប្រជាជនចេញពីទីក្រុង និងបានបញ្ជូនប្រជាជនទាំងស្រុងតាមរយៈការធ្វើដំណើរដោយបង្ខំទៅតាមគម្រោងការធ្វើការនៅជនបទ។ ពួកគេបានព្យាយាមកសាងកសិកម្មប្រទេសនេះឡើងវិញលើគំរូនៃសតវត្សទី១១ ដោយបានបដិសេធចោលវេជ្ជសាស្ត្រលោកខាងលិច និងបានបំផ្លិចបំផ្លាញវត្តអារាម បណ្ណាល័យ និងអ្វីៗដែលបានចាត់ទុកថាជារបស់លោកខាងលិច។ យ៉ាងហោចណាស់ខ្មែរមួយលាននាក់ ក្រៅពីប្រជាជនសរុប ៨ លាននាក់ បានស្លាប់ដោយសារការប្រហារជីវិត ការធ្វើការហួសកំណត់ ការអត់ឃ្លាន និងជំងឺ។<ref name="kaplan"/> ការប៉ាន់ស្មានថាតើប្រជាជនប៉ុន្មានត្រូវបានសម្លាប់ដោយរបបខ្មែរក្រហមចាប់ពីចន្លោះប្រហែលពីមួយ​ទៅបីលាននាក់ តួលេខដែលបានអះអាងជាទូទៅបំផុតគឺពីរលាននាក់ (ប្រហែលមួយភាគបីនៃប្រជាជន)។<ref>Shawcross, William, ''The Quality of Mercy: Cambodia, Holocaust and Modern Conscience'', Touchstone, 1985, pp. 115–116.</ref><ref>Vickery, Michael, Correspondence, ''Bulletin of Concerned Asian Scholars'', vol. 20, no. 1, January–March 1988, p. 73.</ref> សម័យនេះបានផ្តល់ឱ្យមានការលើកឡើងពាក្យ [[វាលពិឃាត]] និងគុក[[ទួលស្លែង]]បានក្លាយជាកន្លែងគេដឹងលឺគ្រប់គ្នាដោយសារប្រវត្តិនៃការសម្លាប់ដ៏ច្រើនក្នុងរបបនេះ។ រាប់រយពាន់នាក់បានរត់គេចខ្លួនឆ្លងកាត់ព្រំដែនចូលទៅកាន់ថៃជិតខាង។ របបនេះបានកំណត់គោលដៅតម្រង់ដោយគ្មានសមមាត្រ[[ក្រុមជនជាតិនៅកម្ពុជា|ក្រុមជនជាតិភាគតិច]]។ ពួកឥស្លាម[[ចាម]]បានរងទុក្ខដោយសារបន្សុទ្ធកម្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដែលមានចំនួនច្រើនស្មើនឹងពាក់កណ្ដាលនៃ​អត្រាប្រជាជនរបស់ខ្លួនត្រូវបានប្រល័យជីវិត។<ref>[https://web.archive.org/web/20081011031122/http://www.genocidewatch.org/aboutgenocide/stantoncambodianlaw.htm The Cambodian Genocide and International Law], By Dr. Gregory H. Stanton, Presented February 22, 1992 at Yale Law School</ref> នៅចុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៦០ ជនជាតិ[[ចិនឯនាយសមុទ្រ|ចិន]]ប្រមាណ ៤២៥០០០ នាក់ បានរស់នៅកម្ពុជា ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ ១៩៨៤ ដោយសារតែការសម្លាប់របស់ខ្មែរក្រហម និងដោយសារតែនិរប្រវេសន្ត មានត្រឹមតែជនជាតិចិន ៦១៤០០ នាក់ទេ ដែលនៅសេសសល់ក្នុងប្រទេសនេះ។<ref>[http://countrystudies.us/cambodia/45.htm កម្ពុជា ពួកចិន]។ [[បណ្ណាល័យសិក្សាការប្រទេសសមាជ]]។</ref> បិតុភូមិនិវត្តន៍ដោយបង្ខំនៅឆ្នាំ ១៩៧០ និងមរណភាពកំឡុងសម័យខ្មែរក្រហមប្រជាជន[[យួនកម្ពុជា|យួន]]នៅកម្ពុជាចាប់ពីចន្លោះ ២៥០០០០ និង ៣០០០០០ នាក់នៅឆ្នាំ ១៩៦៩ នៅសល់ត្រឹម ៥៦០០០ នាក់ តាមរយៈការរាយការណ៍​នៅឆ្នាំ ១៩៨៤។<ref name="Population" /> យ៉ាងណាក៏ដោយភាគច្រើនបំផុតនៃជនរងគ្រោះដោយរបបខ្មែរក្រហមគឺមិនមែនពួកជនជាតិភាគតិចទេ ក៏ប៉ុន្តែជាជនជាតិខ្មែរផ្ទាល់តែម្ដង។ ពួកអ្នកមានមុខវិជ្ជាជីវៈ ដូចជាពួកវេជ្ជបណ្ឌិត មេធាវី និង គ្រូបង្រៀន ក៏ត្រូវបានគេកំណត់គោលដៅដែរ។ តាមរយៈលោក[[រ៉បឺត ឌែវិដ ខាបភ្លែន|រ៉បឺតឌ.-ខាបភ្លែន]] ''ពួកអ្នកពាក់វ៉ែនតាក៏ស្មើនឹងស្លាប់ដូច[[បំណះលឿង|ផ្កាយលឿង]]''ដែរ ពួកគេមើលទៅដូចជាមានសញ្ញានៃបញ្ញវន្តនិយម។<ref name="kaplan">Kaplan, Robert D., ''The Ends of the Earth'', Vintage, 1996, p. 406.</ref> ===ការកាន់កាប់របស់វៀតណាម និង សម័យអន្តរកាល=== '''{{Main|កម្ពុជាសម័យទំនើប}}''' [[File:Choeungek1.jpg|thumb|right|200px|[[ជើងឯក]]]] នៅ ខែ វិច្ឆិកា ១៩៧៨ កងទ័ពវៀតណាម[[សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម|បានលុកលុយកម្ពុជា]]ជាការឆ្លើយតបនឹងការវាយឆ្មក់តាមព្រំដែនដោយពួកខ្មែរក្រហម ហើយបន្តកាន់កាប់ប្រទេសកម្ពុជារហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៨៩។<ref name="CGG">CambodianGenocide.org.[https://web.archive.org/web/20060723024823/http://www.cambodiangenocide.org/genocide.htm ''A Brief History of the Cambodian Genocide''.]. Retrieved July 25, 2006.</ref> [[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា]] (ស.ប.ក.) ជារដ្ឋ[[ប្លុកខាងកើត|អាយ៉ងសូវៀត]]ដែលបានដឹកនាំដោយបក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនកម្ពុជា គណបក្សមួយដែលបានបង្កើតដោយពួកវៀតណាមក្នុងឆ្នាំ ១៩៥១ និងបានដឹកនាំដោយក្រុមខ្មែរក្រហមដែលពួកគេបានរត់ចេញពីកម្ពុជាដើម្បីចៀសវាងការធ្វើបន្សុទ្ធកម្ម​ដោយប៉ុល-ពត និង តាម៉ុក។<ref>Stephen J. Morris "Why Vietnam Invaded Cambodia." (Stanford University Press. 1999). p. 220</ref> រដ្ឋនេះត្រូវបានសង្កេតមើលទាំងស្រុងដោយកងទ័ពវៀតណាមកំពុងកាន់កាប់ និងក្រោមការដឹកនាំដោយឯកអគ្គរដ្ឋទូតវៀតណាមនៅភ្នំពេញ។ សព្វាវុធរបស់រដ្ឋបានមកពីវៀតណាម និង សហភាពសូវៀត។ ជាការផ្ទុយទៅវិញនឹងរដ្ឋដែលបង្កើតថ្មីនេះ រដ្ឋាភិបាលមួយកំពុងនិរទេសដែលសំដៅលើ[[រដ្ឋាភិបាលចម្រុះកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ]] (រ.ច.ក.ប.) បង្កើតនៅឆ្នាំ ១៩៨១ ចេញពីភាគីបី។ រដ្ឋាភិបាលនេះបានផ្សំឡើងដោយពួកខ្មែរក្រហម ក្រុមរាជានិយមដឹកនាំដោយព្រះសីហនុ និង[[រណសិរ្សរំដោះជាតិប្រជាជនខ្មែរ]] ដែលដឹកនាំដោយសម្ដេចសឺន-សាន។ សារតាំងរបស់រដ្ឋាភិបាលនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយអង្គការសហប្រជាជាតិ។ អ្នកតំណាងខ្មែរក្រហមនៅស.ប. ជួន-ប្រសិទ្ធិត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ ប៉ុន្តែលោកត្រូវបានគេឱ្យធ្វើការក្នុងការពិគ្រោះយោបល់ជាមួយពួកអ្នកតំណាងភាគីខ្មែរមិនមែន​កុម្មុយនិស្ត។<ref>{{cite web|url=http://www.yale.edu/cgp/thiounn.html |title=សាកលវិទ្យាល័យយ៉េល, '&#39;http://www.yale.edu/cgp/thiounn.html'&#39;; បានចូលនៅថ្ងៃ ៧មេសា ២០១០ |publisher=Yale.edu |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០}}</ref><ref>{{cite web|url=http://disarmament.un.org/Library.nsf/d7ae8ea134b27b838525755c00537cf2/f5b3eb8b58ae67c7852575a100632a27/$FILE/A-40-PV69.pdf |title=សហប្រជាជាតិ, '&#39;http://disarmament.un.org/Library.nsf/d7ae8ea134b27b838525755c00537cf2/f5b3eb8b58ae67c7852575a100632a27/$FILE/A-40-PV69.pdf'&#39;; បានចូលនៅថ្ងៃ ៧មេសា ២០១០ |format=ទ.ឯ.ខ. |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០}}</ref> ពេញមួយទសវត្សឆ្នាំ ១៩៨០ រ.ច.ក.ប. បានផ្គត់ផ្គង់ដោយចិន ថៃ សហរដ្ឋ<ref>{{cite web |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-9267713.html |title=វញ្ចនោបាយខ្មែរ។ (ជំនួយស.រ.ដល់ខ្មែរក្រហម) |publisher=Encyclopedia.com |date=១៣សីហា ១៩៩០ |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០ |archivedate=2012-09-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120901163258/http://www.highbeam.com/doc/1G1-9267713.html |url-status=dead }}</ref> និងសហរាជាណាចក្រ<ref>{{cite web|url=http://tvnz.co.nz/view/tvnz_smartphone_story_skin/123740 |title=TVNZ Interview with ex SAS operative |publisher=Tvnz.co.nz |date=១៣សីហា ២០០២ |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cato.org/pubs/pas/pa074.html |title=ជំនួយស.រ.ដល់ពួកអ្នកបះបោរប្រឆាំងកុម្មុយនិស្ត: ''លទ្ធិរីហ៊្គែន'' និង គ្រោះថ្នាក់របស់វា|publisher=Cato.org |date=២៤មិថុនា ១៩៨៦ |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០}}</ref> ដែលបានគ្រប់គ្រងប៉ែកខ្លះនៃប្រទេស បានវាយយកទឹកដីខ្លះដែលមិននៅក្រោមការត្រួតត្រារបស់ខ្លួន។ ការបដិសេធដកទ័ពថយពីកម្ពុជារបស់វៀតណាមបាននាំឱ្យមានការដាក់[[ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ច]]<ref>{{cite news|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1584/is_n3_v3/ai_11875348/ |title=ការលើកការហ៊ុំព័ទ្ធសេដ្ឋកិច្ចស.រ.ប្រឆាំងកម្ពុជា |publisher=Findarticles.com |date=២០មករា ១៩៩២ |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០|archiveurl=http://archive.is/B7wO|archivedate=2012-05-26}}</ref> ដោយស.រ. និងសម្ព័ន្ធមិត្ត ធ្វើឱ្យការស្ដារឡើងវិញពិតជាមិនអាចធ្វើទៅរួចឡើយ និងទុកឱ្យប្រទេសនេះលិចលង់យ៉ាងខ្លាំង។ [[File:King Norodom Sihanouk's funeral procession 01.jpg|thumb|200px|ការដង្ហែព្រះសពព្រះមហាវីរក្សត្រ​[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]]។]] [[កម្ពុជាសម័យទំនើប#កិច្ចប្រឹងប្រែងសន្តិភាពនិងការបោះឆ្នោតសេរី|កិច្ចប្រឹងប្រែងសន្តិភាព]]បានចាប់ផ្ដើមនៅប៉ារីសនៅឆ្នាំ ១៩៨៩ ក្រោមរបប[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា#អន្តរកាល: រដ្ឋកម្ពុជា (១៩៨៩-១៩៩៣)|រដ្ឋកម្ពុជា]] ដោយបានសម្រេចរួចរាល់ក្នុងរយៈពេលពីរឆ្នាំក្រោយមក នៅខែ តុលា ១៩៩១ ក្នុងកិច្ចផ្សះផ្សាសន្តិភាពគ្នាទៅវិញទៅមក។ ស.ប.ត្រូវបានគេផ្ដល់អំណាចដើម្បីអនុវត្តឱ្យមានបទឈប់បាញ់ និងដោះស្រាយជាមួយពួកជនភៀសខ្លួននិងការដកហូតអាវុធដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា​[[អាជ្ញាធរអន្តរកាលសហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា]] (អ៊ុនតាក់)។<ref name="USDOS3">US Department of State. [http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2732.htm Country Profile of Cambodia.]. Retrieved July 26, 2006.</ref> នៅឆ្នាំ ១៩៩៣ ព្រះ[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]]ត្រូវបានសោយរាជ្យជា[[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]]ឡើងវិញ ក៏ប៉ុន្តែអំណាចទាំងអស់ស្ថិតក្នុងកណ្ដាប់ដៃនៃរដ្ឋាភិបាលដែលបានបង្កើតឡើងបន្ទាប់ពីការបោះឆ្នោត​ដែលបានជួយដោយអ៊ុនតាក់។ ស្ថេរភាពបានកើតឡើងបន្តបន្ទាប់ពីការប៉ះទង្គិចគ្នាបានកក្រើកឡើងនៅឆ្នាំ ១៩៩៧ ដោយរដ្ឋប្រហារដឹកនាំដោយសហនាយករដ្ឋមន្ត្រីលោកហ៊ុន-សែនប្រឆាំងនឹងភាគីមិនមែនកុម្មុយនិស្ត​ក្នុងរដ្ឋាភិបាល។<ref name="97COUP">ក.ស.ខ.ស.ម.ស.ប. កម្ពុជា {{PDFlink|[http://web.archive.org/web/20070627054853/http://cambodia.ohchr.org/Documents/Statements%20and%20Speeches/English/40.pdf]|១០,៣&nbsp;គ.ប.}}</ref> ភាគច្រើននៃពួកអ្នកនយោបាយមិនមែនកុម្មុយនិស្តត្រូវបានសម្លាប់ដោយកងកម្លាំងរបស់ហ៊ុន-សែន។ ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ កិច្ចប្រឹងប្រែងការស្ដារឡើងវិញបានកាន់តែប្រសើរឡើង និងនាំទៅដល់ស្ថេរភាពនយោបាយភាគខ្លះ តាមរយៈការទប់ស្កាត់ដោយរបបប្រជាធិបតេយ្យ​[[ប្រព័ន្ធពហុបក្ស|សេរីពហុបក្ស]]ក្រោមរបប​[[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]។<ref name="CIA2009">CIA – The World Factbook. [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html ''Cambodia''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229001224/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html |date=2010-12-29 }}. Retrieved September 13, 2009.</ref> នៅខែ កក្កដា ២០១០ [[ឌុច|កាំង-ហ្គេកអ៊ាវ]]ជាសមាជិកពួកខ្មែរក្រហមទីមួយដែលបានរកឃើញថាមានកំហុសក្នុង[[ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម]] និង[[ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ]]ក្នុងតួនាទីរបស់គាត់ជាអតីតអ្នកបញ្ជាការនៃជំរុំប្រល័យពូជសាសន៍ស-២១។ គាត់ត្រូវបានគេកាត់ទោសដាក់គុកអស់មួយជីវិត។<ref name="BBC">BBC News. [http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-10757320 ''Khmer Rouge prison chief Duch found guilty''.]. Retrieved October 11, 2010.</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2012/02/03/world/asia/cambodia-duch-appeal/index.html|title= Leader of Khmer Rouge torture prison gets life sentence|work=CNN|date=February 3, 2012}}</ref> យ៉ាងណាមិញ លោកហ៊ុន-សែនបានប្រឆាំងនឹងការជំនុំជម្រះបើកទូលាយរហូតដល់អតីតឃាតកខ្មែរក្រហម​ជាច្រើនណាម្នាក់ទៀតឡើយ។<ref>[http://www.voanews.com/english/news/Cambodian-Premier-says-No-More-Khmer-Rouge-Trials-105873293.html Cambodian Premier says No More Khmer Rouge Trials | News | English<!-- Bot generated title -->]</ref> លោកនិយាយថានេះគឺដោយសារតែលោកចង់ជៀសវាងអស្ថេរភាពនយោបាយ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ វាប្រហែលទំនងណាស់ដោយសារតែជាទូទៅនៃអតីតខ្មែរក្រហមបានកាន់តំណែងថ្នាក់កំពូលបំផុតក្នុង​រចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋាភិបាលថ្នាក់ជាតិនិង​ដែនដីរបស់កម្ពុជា។{{Citation needed|date=កុម្ភៈ ២០១២}} === ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ១៩៩៣-បច្ចុប្បន្ន === [[ឯកសារ:US Navy 101025-N-6770T-204 U.S. Navy Cmdr. Joseph Keenan, right, commanding officer of the guided-missile frigate USS Crommelin (FFG 37).jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|200px]] ក្រោយពីការមិនចុះសម្រុងរវាងពីរ [[ទស្សវត្ស]] និងការបំផ្លិចបំផ្លាញ [[វប្បធម៌]] [[សេដ្ឋកិច្ច]] [[សង្គម]] និង [[នយោបាយ]]នៅកម្ពុជាមក ការស្តារ[[ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ]]បានចាប់ផ្តើមឡើងវិញ ស្របពេលជាមួយនឹងលំនឹង[[នយោបាយ]] បានវិលត្រឡប់ជាបណ្តើរៗ។ [[លិទ្ធិ]][[ប្រជាធិបតេយ្យ]]បានរង្គោះរង្គើនៅឆ្នាំ ១៩៩៧ ដោយសារការវិវាទក្នុងជួររដ្ឋាភិបាល។ == នយោបាយ == '''{{Main|នយោបាយនៅកម្ពុជា|បញ្ជីគណបក្សនយោបាយនៅកម្ពុជា}}'''{{Multiple image|align=right|caption_align=center|image1=King Norodom Sihamoni (2019).jpg|width1=138|caption1=ព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមនាថ [[នរោត្តម សីហមុនី]] ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន|image2=Hun Manet (2022).jpg|width2=138|caption2=សម្ដេចមហាបវរធិបតី [[ហ៊ុន ម៉ាណែត]] នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន}} តាមរយៈរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាឆ្នាំ ១៩៩៣ ប្រទេសកម្ពុជាប្រកាន់របបប្រជាធិបតេយ្យ រាជានិយម សេរីពហុបក្ស អាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ រួមមាន អំណាចធំៗបួន ៖ [[អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ]] [[អំណាចនីតិបញ្ញត្តិ]] [[អំណាចតុលាការ]] និង [[អំណាចសារព័ត៌មាន]]។ អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ ជាអំណាចអនុវត្តច្បាប់, អំណាចនីតិបញ្ញត្តិ ជាអំណាចអនុម័ត/រៀបចំច្បាប់, អំណាចតុលាការ ជាអំណាចវិនិច្ឆ័យបុគ្គលតាមច្បាប់, អំណាចសារព័ត៌មាន​ ជាអំណាចបញ្ចេញមតិ។ អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ ស្ថិតនៅក្រោមការអនុវត្ត របស់រដ្ឋាភិបាល ដែលមាននាយករដ្ឋមន្ត្រីមួយរូប ជាអ្នកដឹកនាំរដ្ឋាភិបាល សេរីពហុបក្ស។​ រដ្ឋាភិបាលរួមមានរដ្ឋមន្ត្រីគ្រប់ក្រសួង និងឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី ច្រើនរូប។ នាយករដ្ឋមន្ត្រី ត្រូវបានតែងតាំងដោយព្រះមហាក្សត្រ និង ដោយមានការផ្តល់យោបល់/ឯកភាពពីរដ្ឋសភា។ នាយករដ្ឋមន្ត្រី និង គ្រប់មន្ត្រីក្រសួងក្រោមឱវាទ មានតួនាទីអនុវត្តច្បាប់ (នីតិប្រតិបត្តិ) ដោយចេញជាក្រឹត្យ អនុក្រឹត្យផ្សេងៗ ដើម្បីឲ្យបុគ្គលគ្រប់រូបអនុវត្តតាម។ អំណាចនីតិបញ្ញត្តិ ស្ថិតនៅក្រោមការអនុវត្ត របស់រដ្ឋសភា​ និង ព្រឹទ្ធសភា។ ស្ថាប័នទាំងពីរនេះ មានតួនាទីពិនិត្យ និងសម្រេចអនុម័តច្បាប់ និង តាមដានរដ្ឋាភិបាល ក្នុងការអនុវត្តច្បាប់ ។ រដ្ឋសភា មានសិទ្ធិកោះហៅ នាយករដ្ឋមន្ត្រី និង រដ្ឋមន្ត្រីគ្រប់ក្រសួង មកបង្ហាញមុខនៅរដ្ឋសភា ដើម្បីឆ្លើយសំណួររបស់តំណាងរាស្រ្ត ជាសមាជិករបស់រដ្ឋសភា។ អំណាចតុលាការ ឋិតនៅក្រោមការអនុវត្ត របស់អង្គចៅក្រម។ អង្គចៅក្រម តែងតាំងដោយព្រះមហាក្សត្រ។ អង្គចៅក្រម មានតួនាទីកាត់ក្តីគ្រប់បុគ្គលតាមច្បាប់ ក្នុងនោះកាត់ក្តីទាំងនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងរដ្ឋមន្ត្រីទៀតផង។ អំណាចសារព័ត៌មាន​ ជាអំណាចរបស់មហាជន ឋិតនៅក្រោមស្ថាប័នបណ្តាញព័ត៌មាន ក្នុងនោះមាន វិទ្យុ ទូរទស្សន៍ កាសែត ទស្សនាវដ្តី ព្រឹត្តិបត្រព័ត៌មាន ...។ ស្ថាប័ននេះមានភារកិច្ចតាមឃ្លាំមើល គ្រប់សកម្មភាពរបស់អំណាចទាំងបីខាងលើ ដើម្បីជាទុនកែតម្រង់ឲ្យដើរតាមគន្លងច្បាប់ដែលបានចែង។ [[ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់]] ព្រះអង្គម្ចាស់[[នរោត្តម សីហមុនី|នរោត្តម-សីហមុនី]] ត្រូវបានជ្រើសតាំងឡើងនៅថ្ងៃទី ១៤ តុលា ២០០៤ ដោយសមាជិក៩រូបនៃ[[ក្រុមប្រឹក្សារាជបល្ល័ង្គ]]ក្រោយពីការដាក់រាជ្យយ៉ាងទាន់ហន់របស់អតីត ព្រះមហាក្សត្រព្រះបាទ [[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]] មួយសប្ដាហ៍មុន។ [[ព្រះបាទនរោត្តមសីហមុនី]]ត្រូវបានសម្រេច ឱ្យឡើងគ្រងរាជ្យ នៅទីក្រុង [[ភ្នំពេញ]] ថ្ងែទី ២៩ តុលា។ មហាក្សត្រជានិមិត្តរូបជាតិ និង ឯកភាពជាតិ ហើយទ្រង់នឹងមិនចូលរួម ក្នុងឆាកនយោបាយឡើយ។ ព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហមុនី|នរោត្តមសីហមុនី]] បានហ្វឹកហាត់ [[របាំបុរាណខ្មែរ]] និង នៅលីវ។ ប៊ីប៊ីស៊ី (BBC) បានរាយការណ៍ថាអំពើពុករលួយនៅតែបន្តក្នុងឆាកនយោបាយកម្ពុជាពីជំនួយ អន្តរជាតិ ដោយផ្ទេរបញ្ជូនដោយខុសច្បាប់ចូលក្នុងគណនីឯកជន។ អំពើពុករលួយក៏បានជះឥទ្ធិពលយ៉ាង ខ្លាំងក្លាទៅលើការបាត់បង់ចំណូលរបស់ប្រជាជនផងដែរ។ ===រដ្ឋាភិបាល=== [[File:Cambodge - Roi et mère.JPG|200px|thumb|ព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហមុនី|នរោត្តម-សីហមុនី]]​ជាមួយនិង[[ព្រះវររាជមាតា]]​[[នរោត្តម មុនីនាថ សីហនុ|នរោត្តម-មុនីនាថ]]]] [[File:Sam Rainsy (cropped).jpg|thumb|right|200px|[[សម រង្ស៊ី|សម-រង្ស៊ី]] មេដឹកនាំ[[គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ|បក្សប្រឆាំង]]ដែលមាន​ទំនោរប្រជាធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជា និងជាគូប្រជែងនយោបាយ​នឹងហ៊ុន-សែន។]]<!-- Deleted image removed: [[File:Sam-Rainsy-CNRP-leader.png|thumb|right|200px|[[Sam Rainsy]], leader of Cambodia's pro-democratic [[Cambodian National Rescue Party|opposition]] and Hun Sen's political rival.]] --> រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាធ្លាប់ត្រូវបានបរិយាយដោយនាយកសាខានៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍របស់អង្គការ​ឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស លោកដេវីដ-រ៉ូបឺត្ស៍ថា ជា''រដ្ឋទីផ្សារសេរីបែបកុម្មុយនិស្តយ៉ាងស្រពិចស្រពិលដែលមានរដ្ឋាភិបាលចម្រុះតាមបែបផ្ដាច់​ការពាក់ព័ន្ធគ្នាកំពុងតែគ្រប់គ្រងពីលើរបបប្រជាធិបតេយ្យ​ស្ទើរភ្លើង''។<ref>Political Transition in Cambodia 1991-1999, by David W. Roberts, Curzon Publishers, 2001</ref> ហ៊ុន-សែនបានសច្ចាថានឹងកាន់អំណាចរហូតដល់លោកអាយុ ៧៤ ឆ្នាំ។ លោកគឺជាអតីតសមាជិកខ្មែរក្រហមដែលបានរត់ចោលជួរ។ រដ្ឋាភិបាលរបស់លោកត្រូវបានគេចោទប្រកាន់ជាញឹកញាប់ដោយការមិនអើពើពីសិទ្ធិមនុស្ស និងការគាបសង្កត់លើ​និន្នាការនយោបាយខុសគ្នា។ បន្ទាប់ពីលទ្ធផលបោះឆ្នោត២០១៣ ចេញមក មានការប្រកែកដោយបក្សប្រឆាំង ពួកបាតុករបានរងរបួសនិងត្រូវស្លាប់ក្នុងការតវ៉ាប្រឆាំងជាច្រើននៅក្នុងរាជធានី ពួកបាតុករ ២០០០០ នាក់ ដែលបានរាយការណ៍ថាបានប្រមូលផ្ដុំគ្នា ហើយមានការប៉ះទង្គិចគ្នាខ្លះជាមួយនគរបាលបង្ក្រាបបាតុកម្ម។ <ref>{{Cite web |url=http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/cambodia-protest-clashes/814406.html |title=Retrieved September-16-2013 |access-date=2013-10-29 |archivedate=2013-09-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130926161920/http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/cambodia-protest-clashes/814406.html |url-status=dead }}</ref> មកពីសាវតារអ្នកស្រែចម្ការខ្សត់ខ្សោយ ហ៊ុន-សែនទើបតែអាយុ ៣៣ ឆ្នាំទេ នៅពេលលោកបានកាន់អំណាចនៅឆ្នាំ ១៩៨៥ ហើយឥឡូវស្ថិតនៅក្នុងក្រុមពួក[[ជនផ្ដាច់ការ]]មិនគួរឱ្យចង់រាប់រកដូចជា [[រ៉ូបឺត មូហ្គាបេ|រ៉ូបឺត-មូហ្គាបេ]]របស់ស៊ីមបាវ៉េ និង[[នុរស៊ុលតន ណសហ្សរបយីវ|នុរស៊ុលតន-ណសហ្សរបយីវ]]នៃ[[កាហ្សាក់ស្ថាន]]'។<ref>[http://www.reuters.com/article/2013/09/18/us-cambodia-hunsen-analysis-idUSBRE98H04K20130918 Retrieved September-19-2013]</ref> [[File:Norodom king of Cambodia.jpg|thumb|right|200px|ព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហមុនី|នរោត្តម-សីហមុនី]]]] នយោបាយថ្នាក់ជាតិនៅកម្ពុជាប្រព្រឹត្តទៅក្នុងក្របខណ្ឌរដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់ជាតិនៅឆ្នាំ ១៩៩៣។ រដ្ឋាភិបាលនេះកាន់របប[[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]ដែលបានដំណើរការជា​[[ប្រជាធិបតេយ្យអ្នកតំណាង]][[ប្រជាធិបតេយ្យអាស្រ័យសភា|អាស្រ័យសភា]]។ [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា]] គឺជាតំណែងមួយដែលបានកាន់ដោយ[[ហ៊ុន សែន|ហ៊ុន-សែន]]តាំងពីឆ្នាំ ១៩៨៥ គឺជា[[ប្រមុខរដ្ឋាភិបាល]] ដែល[[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] (ថ្មីៗ[[នរោត្តម សីហមុនី|នរោត្តម-សីហមុនី]]) គឺជា[[ប្រមុខរដ្ឋ]]។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីត្រូវបានតែងតាំងដោយព្រះមហាក្សត្រ តាមការប្រឹក្សានិងរួមជាមួយការយល់ស្របដោយ[[រដ្ឋសភាកម្ពុជា|រដ្ឋសភា]]។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីនិងអ្នកដែលត្រូវគេតែងតាំងជារដ្ឋមន្ត្រីអនុវត្ត[[អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ]] គ្រានោះដែល[[អំណាចនីតិបញ្ញត្តិ]]ត្រូវបានចែករំលែកដោយនីតិប្រតិបត្តិ និងសភាតំណាងរាស្ត្រកម្ពុជា[[ទ្វីសភា]] ដែលក្នុងនោះមានវិមានជាន់ទាប ''រដ្ឋសភា'' និង វិមានជាន់ខ្ពស់ ''ព្រឹទ្ធសភា''។ សមាជិកនៃ[[រដ្ឋសភាកម្ពុជា|រដ្ឋសភា]]មាន ១២៣ អាសនៈត្រូវបានជ្រើសតាំងតាមរយៈប្រព័ន្ធ[[តំណាងសមាមាត្រ|បោះឆ្នោតសមាមាត្រ]] និងដំណើរការរយៈពេលអតិបរមាប្រាំៗឆ្នាំម្ដង។ ព្រឹទ្ធសភាមាន ៦១ អាសនៈ ពីរក្នុងចំណោមអាសនៈនោះត្រូវបានតែងតាំងដោយព្រះមហាក្សត្រ និងពីរទៀតដោយរដ្ឋសភា និងនៅសល់បានជ្រើសតាំងដោយសមាជិក[[ក្រុមប្រឹក្សាឃុំ-សង្កាត់]]ពី ២៥ [[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្ត-រាជធានីកម្ពុជា]]។ ព្រឹទ្ធសមាជិកបម្រើការរយៈកាលប្រាំមួយឆ្នាំម្ដង។ នៅថ្ងៃ ១៤ តុលា ២០០៤ ព្រះមហាក្សត្រ[[នរោត្តម សីហមុនី|នរោត្តម-សីហមុនី]]ត្រូវបានជ្រើសរើសដោយក្រុមប្រឹក្សារាជបល្ល័ង្កដែលមានសមាជិកពិសេស​ប្រាំបួនរូប បែបបទនៃដំណើរការជ្រើសរើសត្រូវបានប្រារព្ធធ្វើឡើងភ្លាមៗ បន្ទាប់ពីការដាក់រាជ្យនៃព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]]បានមួយសប្ដាហ៍។ ការជ្រើសរើសព្រះសីហមុនីត្រូវបានយល់ស្របដោយលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ហ៊ុន សែន|ហ៊ុន-សែន]]និងអ្នកនាំពាក្យ​រដ្ឋសភាព្រះអង្គម្ចាស់[[នរោត្តម រណឫទ្ធិ|នរោត្តម-រណឫទ្ធិ]] (ព្រះភាតារួមបិតា និងជាឧត្តមក្រុមប្រឹក្សារបស់ព្រះមហាក្សត្រ) គឺជាសមាជិកពីររូបនៃក្រុមប្រឹក្សារាជបល្ល័ង្ក។ ព្រះអង្គត្រូវបានលើកឱ្យឡើងសោយរាជ្យនៅភ្នំពេញនៅថ្ងៃ ២៩ តុលា ២០០៤។ [[គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា]] (គ.ប.ក.) គឺជាគណបក្សដឹកនាំដ៏សំខាន់នៅកម្ពុជា។ គ.ប.ក.កាន់កាប់សភាជាន់ទាប និងជាន់ខ្ពស់នៃសភាតំណាងរាស្ត្រ ដែលមាន ៧៣ អាសនៈក្នុងរដ្ឋសភា និង ៤៣ អាសនៈក្នុងព្រឹទ្ធសភា។ [[គណបក្សសមរង្ស៊ី|គណបក្សប្រឆាំងសមរង្ស៊ី]]គឺជាគណបក្សធំទីពីរនៅកម្ពុជាមាន ២៦ អាសនៈក្នុងរដ្ឋសភា និង ២ អាសនៈក្នុងព្រឹទ្ធសភា។ តែនៅពេលនេះបក្សប្រឆាំងនេះបានរួបរួមជាមួយ[[គណបក្សសិទ្ធិមនុស្ស]]ហើយក្លាយជា[[គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ]] (គ.ស.ជ.) ដែលមានកៅអី ២៩ ក្នុងរដ្ឋសភា និង ១១ ក្នុងព្រឹទ្ធសភា។ [[File:Hue Sen 1 (cropped).jpg|thumb|right|200px|អតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ហ៊ុន សែន|ហ៊ុន-សែន]] បច្ចុប្បន្នលោកមានតួនាទីជាប្រធានព្រឹទ្ធសភា ។]] លោកហ៊ុន-សែន និងរដ្ឋាភិបាលរបស់លោកបានជួបប្រទះភាពចម្រូងចម្រាស់ជាច្រើន។ លោកហ៊ុន-សែនធ្លាប់ជាអតីតមេបញ្ជាការខ្មែរក្រហមដែលដើមឡើយត្រូវបានប្រគល់តំណែង​ដោយពួកវៀតណាម និង បន្ទាប់មកពួកវៀតណាមបានចាកចេញពីប្រទេសនេះ ដោយស្ថិតក្នុងតំណែង[[បុរសខ្លាំង (នយោបាយ)|បុរសខ្លាំង]]របស់លោកតាមរយៈអំពើហិង្សា និងការសង្កត់សង្កិននៅពេលណាចាំបាច់។<ref name=HRWAdams>[http://www.hrw.org/news/2012/05/31/10000-days-hun-sen Adams, Brad, ''10,000 Days of Hun Sen'', International Herald Tribune, reprinted by Human Rights Watch.org]</ref> នៅឆ្នាំ ១៩៩៧ ដោយការខ្លាចអំណាចនៃសហនាយករដ្ឋមន្ត្រីរបស់លោក ព្រះអង្គម្ចាស់[[នរោត្តម រណឫទ្ធិ|នរោត្តម-រណឫទ្ធិ]]កើនឡើង លោកហ៊ុនបានផ្ដើម[[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជា១៩៩៧|រដ្ឋប្រហារ]]មួយ តាមរយៈការប្រើប្រាស់កងទ័ពដើម្បីកម្ចាត់ព្រះអង្គម្ចាស់រណឫទ្ធិ និង ពួកអ្នកដង្ហែតាមទ្រង់ចេញ។ ព្រះអង្គម្ចាស់រណឫទ្ធិត្រូវបានបណ្ដេញចេញពីតំណែង និងបានភៀសព្រះកាយទៅប៉ារីស គ្រានោះពួកអ្នកប្រឆាំងហ៊ុន-សែនត្រូវបានចាប់ខ្លួន ធ្វើទារុណកម្ម និងអ្នកខ្លះទៀតត្រូវបានសម្លាប់ចោលភ្លាមៗមួយរំពេច។<ref name=HRWAdams/><ref>[http://www.hartford-hwp.com/archives/54/060.html An open letter from Amnesty International]</ref> ដោយសារគំនាបខាងនយោបាយ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាត្រូវបានគេចោទប្រកាន់អំពីអំពើពុករលួយក្នុងការលក់ដូរដីធ្លីក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំទៅអោយ​វិនិយោគិនបរទេសដែលបណ្ដាលឱ្យមាន​ការបណ្ដេញចេញពួកអ្នកភូមិរាប់ពាន់នាក់<ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2008/apr/26/cambodia Adrian Levy and Cathy Scott-Clark, ''Country for Sale'', The Guardian, 25 April 2008]</ref> ដូចគ្នាដែរក៏មានការទទួលសំណូកសូកប៉ាន់ចំពោះការដោះដូរដើម្បីផ្ដល់សិទ្ធិធ្វើអាជីវកម្មលើ​ភោគទ្រព្យប្រេងកាត និងធនធានរ៉ែរបស់កម្ពុជាផងដែរ។<ref>{{Cite web |url=http://www.globalwitness.org/library/country-sale |title=Global Witness.org |access-date=2012-09-04 |archivedate=2013-03-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130306234201/http://www.globalwitness.org/library/country-sale |url-status=dead }}</ref> កម្ពុជាតែងតែត្រូវគេចុះបញ្ជីជារដ្ឋាភិបាលមួយក្នុងចំណោមរដ្ឋាភិបាលពុករលួយបំផុតក្នុងលោក។<ref>[http://www.asianewsnet.net/home/news.php?sec=1&id=24490 Coverage of Transparency International's Corruption Report by ''Rasmei Kampuchea Daily'' carried on Asia News Network, 2 December 2011]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.ibtimes.com/articles/128461/20110330/corruption-australia-signapore-china-cambodia-philippines-hong-kong-based-political-economic-risk-co.htm |title=Perrin, C.J., ''International Business Times'', 30 March 2011 |access-date=4 កញ្ញា 2012 |archivedate=3 មេសា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110403225719/http://www.ibtimes.com/articles/128461/20110330/corruption-australia-signapore-china-cambodia-philippines-hong-kong-based-political-economic-risk-co.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.transparency.org/country#KHM |title=Transparency International's latest index |access-date=2012-09-04 |archivedate=2020-05-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200512190640/https://www.transparency.org/country#KHM |url-status=dead }}</ref> អង្គការ[[លើកលែងទោសអន្តរជាតិ]]ថ្មីៗនេះបានទទួលស្គាល់[[អ្នកទោសមនសិកា]]ម្នាក់នៅក្នុងប្រទេសនេះ: គឺសកម្មជនទាមទារសិទ្ធិដីធ្លីអាយុ ២៩ ឆ្នាំ [[យ៉ោម បុប្ផា|យ៉ោម-បុប្ផា]]។<ref name=yorm>{{cite web |url=http://www.amnesty.org/en/news/convictions-activists-cambodia-demonstrates-dire-state-justice-2012-12-27 |title=ការផ្ដន្ទាទោសពួកសកម្មជននៅកម្ពុជាបង្ហាញនូវស្ថានភាពយុត្តិធម៌គួរឱ្យភ័យខ្លាច |date=២៧ ធ្នូ ២០១២ |publisher=លើកលែងទោសអន្តរជាតិ |accessdate=២ មករា ២០១៣ |archivedate=2013-09-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130911070531/http://www.amnesty.org/en/news/convictions-activists-cambodia-demonstrates-dire-state-justice-2012-12-27 |deadurl=no |url-status=dead }}</ref> ពួកអ្នកយកព័ត៌មានកំពុងផ្ដោតលើការតវ៉ាលើលទ្ធផលបោះឆ្នោតដែលមិនចុះសម្រុងគ្នានៅភ្នំពេញនៅថ្ងៃ ២២ កញ្ញា ២០១៣ បាននិយាយថាពួកគេត្រូវវាយប្រហារដោយចេតនាដោយនគរបាលនិងមនុស្សដែលស្លៀកពាក់ធម្មតា ជាមួយចំពាម និងកាំភ្លើងគ្រាប់ឃ្លី។ ការវាយប្រហារប្រឆាំងនឹងប្រធានក្លិបប៉្រិសអូវ៉ឺស៊ីនៅកម្ពុជា រិក-វ៉ាឡិនហ៊្សូអេឡា ត្រូវបានគេថតបានជាវីដេអូ។ អំពើហិង្សាចូលមកចំពេលមានភាពតានតឹងនយោបាយដោយបក្សប្រឆាំងធ្វើពហិការមិនចូល​ប្រជុំ[[សភា]]ដោយសារមិនសុខចិត្តចំពោះ​ការបន្លំសន្លឹកឆ្នោត។ អ្នករាយការណ៍ប្រាំពីរនាក់បានរងរបួសតិចតួចដែលកាលណោះពួកបាតុករខ្មែរពីរនាក់ត្រូវបានបាញ់ដោយ​គ្រាប់ចំពាម និងត្រូវបានបញ្ជូនចូលមន្ទីរពេទ្យ។ <ref>[http://www.abc.net.au/news/2013-09-24/an-cambodia-attacks-reax/4978738 Retrieved September-25-2013]</ref> === រចនាសម័្ពន្ធអំណាច === រចនាសម្ព័ន្ធនៅព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មាន៖ * [[ព្រះមហាក្សត្រ]] ជានិមិត្តរូបតំណាងប្រទេស * [[រដ្ឋសភា]] និង [[ព្រឹទ្ធសភា]] ទទួល អំណាចនីតិបញ្ញត្តិ (មានតួនាទីអនុម័ត[[ច្បាប់]]) * [[រដ្ឋាភិបាល]] ទទួល អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ​ (ព្រាងច្បាប់ និងអនុវត្តច្បាប់ ដែលបានសម្រេចយល់ព្រម ដោយរដ្ឋសភា និង ព្រឹទ្ធសភា) * [[តុលាការ]] ទទួល [[អំណាចតុលាការ]] (ផ្អែកតាមច្បាប់ និងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដើម្បីកាត់សេចក្តី។ តុលាការមាន អំណាចឯករាជ្យ) ===យោធា=== '''{{Main|កងយោធពលខេមរភូមិន្ទ}}''' [[File:US_Navy_110227-N-9950J-210_Royal_Cambodian_Navy_officers_observe_flight_quarters_during_a_ship_tour_aboard_the_forward-deployed_amphibious_assault.jpg|thumb|left|200px|នាយទាហានកងទ័ពជើងទឹក​កម្ពុជាអង្កេតបញ្ជាការដ្ឋានជើង​ហោះហើរកំឡុង[[សមយុទ្ធយោធា|សមយុទ្ធដែន​សមុទ្រកម្ពុជា-ស.រ.២០១១]]។]] [[កងទ័ពជើងគោក]] [[កងទ័ពជើងទឹកកម្ពុជា]] [[កងទ័ពអាកាសកម្ពុជា]] និង[[កងរាជអាវុធហត្ថកម្ពុជា|កងរាជអាវុធហត្ថ]] រួមគ្នាបង្កើតបានជា[[យោធាកម្ពុជា|កងយោធពលខេមរភូមិន្ទ]] ក្រោមបញ្ជាការនៃ[[ក្រសួងការពារជាតិ (កម្ពុជា)|ក្រសួងការពារជាតិ]] ដែលមាន[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា]]ជាអធិបតី។ ព្រះករុណាព្រះបាទសម្ដេចនរោត្តម-សីហមុនីជាមេបញ្ជាការកំពូលនៃកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ (ក.យ.ខ.ភ.) និងឯកឧត្តម​ឧត្តមសេនីយ៍​ ប៉ុល-សារឿន​កាន់​តំណែង​ជា​[[អគ្គមេបញ្ជាការ]]។ ការដាក់បញ្ចូលរចនាសម្ព័ន្ធបញ្ជាការសាឡើងវិញនៅដើមឆ្នាំ ២០០០គឺជាការចាប់ផ្ដើមដ៏សំខាន់ដើម្បីរៀបចំកងទ័ពកម្ពុជាសាជាថ្មី។ ដូចនេះយើង បានឃើញថាក្រសួងការពារជាតិបានបង្កើតឱ្យមានអគ្គនាយកដ្ឋានចំណុះបីដែលទទួលខុសត្រូវចំពោះ ការដឹកនាំភស្តុភារ និង ​ហិរញ្ញវត្ថុ, សេវាកម្មសម្ភារៈ និង បច្ចេកទេស, និង សេវាកម្មការពារជាតិមួយចំនួនឱ្យស្ថិតក្រោមទីបញ្ជាការដ្ឋានជាន់ខ្ពស់ (ប.ជ.)។ រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិគឺលោកឧត្តមសេនីយ៍[[ទៀ បាញ់|ទៀ-បាញ់]]បានបម្រើការជារដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិតាំងពីឆ្នាំ ១៩៧៩។ រដ្ឋលេខាធិការក្រសួងការពារជាតិគឺ​[[ចាយ សាំងយុន|ចាយ-សាំងយុន]] និង [[ប៉ោ ប៊ុនស៊្រឺ|ប៉ោ-ប៊ុនស៊្រឺ]]។ អគ្គមេបញ្ជាការថ្មីនៃក.យ.ខ.ភ. ត្រូវបានជំនួសដោយលោកឧត្តមសេនីយ៍[[ប៉ុល សារឿន|ប៉ុល-សារឿន]] ដែលជាអ្នកស្មោះត្រង់នឹងលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីហ៊ុន-សែនជាយូរមកហើយ។ [[មេបញ្ជាការ|មេបញ្ជាការកងទ័ព]]គឺលោកឧត្តមសេនីយ៍[[មាស សុភា|មាស-សុភា]] និង [[នាយអគ្គសេនាធិការកងទ័ព (កម្ពុជា)|នាយ]]សេនាធិការ​ចម្រុះ គឺលោក ជា-សារ៉ាន់។ នៅឆ្នាំ ២០១០ កងយោធពលខេមរភូមិន្ទមាននាយទាហានប្រហែល ២១០០០០ នាក់។ ចំណាយលើកងទ័ពរបស់កម្ពុជាសរុបតាងឱ្យ ៣% នៃផ.ស.ស.ជាតិ។ កងរាជអាវុធហត្ថកម្ពុជាសរុបច្រើនជាង ៧០០០ នាក់។ កិច្ចការរដ្ឋប្បវេណីរបស់ខ្លួនរួមមានការផ្ដល់សន្តិសុខ និង សុវត្ថិភាពសាធារណៈ ដើម្បីស៊ើបអង្កេត និង ទប់ស្កាត់បទឧក្រិដ្ឋដែលបានរៀបចំឡើងដោយ ភេរវកម្ម និងក្រុមហិង្សាផ្សេងៗ ដើម្បីការពារកម្មសិទ្ធិរដ្ឋ និង សាធារណៈ ដើម្បីជួយ និងសង្គ្រោះពួកអសេនិកជន និងជាកម្លាំងសង្គ្រោះបន្ទាន់ផ្សេងៗក្នុងករណី គ្រោះធម្មជាតិ ចលាចលក្នុងស្រុក និងការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធ។ ===ទំនាក់ទំនងការបរទេស=== '''{{Main|ទំនាក់ទំនងការបរទេសកម្ពុជា}}''' [[File:Dmitry Medvedev with ambassadors 18 October 2010-2.jpeg|thumb|right|ឯកអគ្គរាជទូតថៃ-វណ្ណាបង្ហាញសារតាំង​របស់លោកដល់លោកប្រធានាធិបតី​[[ឌ្មីតទ្រី អាណាតូលីវិច មីដឌ្វីឌិវ|ឌ្មីតទ្រី-មីដឌ្វីឌិវ]]នៅ ថ្ងៃ ១៨ តុលា ២០១០។]] [[File:Hillary Clinton and Hor Namhong.jpg|thumb|right|រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស​[[ហោ ណាំហុង|ហោ-ណាំហុង]]ជួប​ជាមួយរដ្ឋលេខាធិការស.រ.ហឹលឡឺរី ឃ្លិនថឹននៅ[[បុរីញូវយ៉ក]]នៅឆ្នាំ ២០០៩។]] [[File:Secretary of Defense Leon E. Panetta, left, meets with Cambodian Minister of National Defence Gen. Tea Banh, right, during the Association of Southeast Asian Nations defense ministers meeting in Siem Reap, Camb 121116-D-BW835-026.jpg|thumb|200px|right|រដ្ឋលេខាធិការការពារជាតិស.រ.[[លីអន ផឹនឹត្តា|លីអន-ផឹនឹត្តា]] និងរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិ[[ទៀ បាញ់|ទៀ-បាញ់]]នៅ​ក្នុងជំនួប​រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិ[[អាស៊ាន]]។]] ទំនាក់ទំនងការបរទេសកម្ពុជាត្រូវបានទទួលបន្ទុកដោយ[[ក្រសួងការបរទេសនិងសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ (កម្ពុជា)|ក្រសួងការបរទេស]]ក្រោមការដឹកនាំរបស់ ឯ.ឧ.[[ហោ ណាំហុង|ហោ-ណាំហុង]]។ កម្ពុជាជាសមាជិកនៃ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]តាំង​ពី ​ថ្ងៃ​ទី ១៤ ធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៥៥​ មក​ម្ល៉េះ ហើយក៏ជាសមាជិកនៃ[[ធនាគារពិភពលោក]] និង[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]]ដែរ។ ជាសមាជិកមួយនៃ[[ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី]] (ធ.អ.អ.) ហើយក៏​ជា​សមាជិក​អាស៊ាន​នៅ​ ថ្ងៃទី ៣០ ខែ មេសា ឆ្នាំ ១៩៩៩ ផងដែរ និងបានចូលរួម[[អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក|អ.ព.ព.]]នៅថ្ងៃ ១៣ តុលា ២០០៤។ នៅឆ្នាំ ២០០៥ កម្ពុជាបានចូលរួម[[កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីខាងកើត]]ដែលសម្ភោធនៅម៉ាឡេស៊ី។ ថ្ងៃ ២៣ វិច្ឆិកា ២០០៩ កម្ពុជាបានដាក់បញ្ចូលសមាជិកភាពរបស់ខ្លួនវិញទៅក្នុង[[ទីភ្នាក់ងារថាមពលបរមាណូអន្តរជាតិ]] (ភ.ថ.ប.អ.)។<ref>{{cite web|author= |url=http://www.iaea.org |title=ទីភ្នាក់ងារថាមពលបរមាណូអន្តរជាតិ |publisher=ភ.ថ.ប.អ. |date= |accessdate=២០១២-០៦-០៧}}</ref> កម្ពុជាដំបូងបានក្លាយជាសមាជិកនៃភ.ថ.ប.អ.នៅ ថ្ងៃ ៦ កុម្ភៈ ១៩៥៨ ក៏ប៉ុន្តែបានដកខ្លួនចេញពីសមាជិកភាពវិញនៅ ថ្ងៃ ២៦ មីនា ២០០៣។<ref>[http://ola.iaea.org/FactSheets/CountryDetails.asp?country=KH Cambodia and IAEA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070612062249/http://ola.iaea.org/factSheets/CountryDetails.asp?country=KH |date=2007-06-12 }}. Ola.iaea.org. Retrieved on June 20, 2011.</ref> កម្ពុជាបានបង្កើត[[ទំនាក់ទំនងការទូត]]ជាមួយប្រទេសជាច្រើន រដ្ឋាភិបាលបានរាយការណ៍ថាមានស្ថានទូតម្ភៃនៅក្នុងប្រទេស<ref>រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា។{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/country.foreign_embassy.html |title=ស្ថានទូតបរទេស |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070212040416/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/country.foreign_embassy.html |archivedate=2007-02-12 |access-date=2012-09-04 |url-status=dead }}</ref> រួមមានប្រទេសជិតខាងនៅអាស៊ី ហើយប្រទេសទាំងនោះជាប្រទេសក្នុងចំណោមប្រទេសដើរតួសំខាន់កំឡុងកិច្ចចរចាសន្តិភាពក្រុងប៉ារីស រួមមាន ស.រ. អូស្ត្រាលី កាណាដា ចិន សហភាពអឺរ៉ុប (ស.អ.) ជប៉ុន និងរុស្ស៊ី<ref>ខាត់ថារីន អ៊ី ដាលពីណូ និងដាវិដ ជី ធិមបឺរមែន។ "{{cite web |url=http://www.asiasociety.org/publications/cambodia_policy.html |title=អនាគតនយោបាយរបស់កម្ពុជា: វិបត្តិគោលនយោបាយស.រ. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051028015243/http://www.asiasociety.org/publications/cambodia_policy.html |archivedate=2005-10-28 |access-date=2012-09-04 |url-status=dead }}", ''សង្គមអាស៊ី,'' ២៦មីនា ១៩៩៨។</ref> ព្រមទាំងស្ថានទូតនៃប្រទេសជិតខាង២០ទៀតនៅអាស៊ី ​រួមមាន សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតលាវ សាធារណរដ្ឋកូរ៉េខាងត្បូង សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកូរ៉េខាងជើង និងព្រះរាជាណាចក្រថៃ។ ជាលទ្ធផលនៃទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិរបស់ខ្លួន អង្គការសប្បុរសធម៌ផ្សេងៗបានជួយបំពេញតម្រូវការកង្វះខាតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ សង្គម សេដ្ឋកិច្ច និង [[វិស្វកម្មអសេនិក|អសេនិក]]។ ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ ទំនាក់ទំនងទ្វេភាគីរវាងសហរដ្ឋ និង កម្ពុជាត្រូវបានពង្រឹង។ ស.រ.ជួយដល់កិច្ចប្រឹងប្រែងនៅកម្ពុជាដើម្បីប្រឆាំងនឹងភេរវកម្ម កសាងស្ថាប័នប្រជាធិបតេយ្យ លើកកម្ពស់សិទ្ធិមនុស្ស លើកស្ទួយការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច លុបបំបាត់អំពើពុករលួយ ដើម្បីបំពេញទំនួលខុសត្រូវតាមលទ្ធភាពយ៉ាងពេញដៃពេញជើងបំផុតរបស់អាមេរិកដែលខ្លួនបាន​ខកខានចាប់ពីសម័យ[[សង្គ្រាមវៀតណាម]] និងនាំមកនូវយុត្តិធម៌ចំពោះបញ្ហាទាំងប៉ុន្មានដើម្បីឆ្លើយតបភាគច្រើនចំពោះការរំលោភបំពាន​ច្បាប់សិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិដែលបានប្រព្រឹត្តទៅ​ក្រោមរបប[[ខ្មែរក្រហម]]។ ចំណាប់អារម្មណ៍ភូមិសាស្ត្រនយោបាយចិននៅកម្ពុជាបានផ្លាស់ប្ដូរគួរឱ្យកត់សម្គាល់ស្របពេលនឹង​ការបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមត្រជាក់។ ប្រទេសចិនបានជះឥទ្ធិពលជាច្រើន រួមមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទជាមួយអតីតព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]] ពួកសមាជិករដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាជើងចាស់ និងសហគមន៍ជនជាតិចិននៅកម្ពុជា។ មានការដោះដូរថ្នាក់កំពូលជានិច្ចរវាងប្រទេសទាំងពីរ។ ជប៉ុនជាអ្នកបរិច្ចាគដ៏សំខាន់មួយចំពោះការធ្វើឱ្យប្រសើរ និងការកសាងឡើងវិញដោយមូលហេតុបេសកកម្ម[[អាជ្ញាធរអន្តរកាលសហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា|អាជ្ញាធរអន្តរកាលស.ប. (អ៊ុនតាក់)]] និង ការបោះឆ្នោតនៅឆ្នាំ ១៩៩៣ ដែលលេចធ្លោខ្លាំងជាងគេ។ ជប៉ុនបានផ្ដល់ ១,២១ កោដិ$ស.រ. នៅក្នុងជំនួយអភិវឌ្ឍន៍ឯនាយសមុទ្រ (ជ.អ.ន.) កំឡុងពេលនោះចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩២ និងនៅតែជាប្រទេសម្ចាស់ជំនួយកំពូលរបស់កម្ពុជាដដែល។ គ្រានោះដែរ ការបែកបាក់ជាតិប្រកបដោយហិង្សានៅទសវត្សឆ្នាំ ១៩៧០ និង ៨០ បានកន្លងផុតទៅ [[ជម្លោះព្រំដែន]]ជាច្រើនរវាងកម្ពុជា និង ប្រទេសជិតខាងរបស់ខ្លួននៅតែមានដដែល។ គ្មានកិច្ចព្រមព្រៀងចំពោះកោះឆ្ងាយៗពីច្រាំង និងប៉ែកនានានៃព្រំដែនជាប់វៀតណាម និងមិនបានកំណត់[[ព្រំដែនសមុទ្រ]] និង តំបន់ព្រំដែននានាជាប់ថៃឡើយ។ ទាំងកងទ័ពកម្ពុជា និង ថៃបានប៉ះទង្គិចគ្នាតាមព្រំដែនដីគោកជាយថាហេតុនៅក្បែរ[[ប្រាសាទព្រះវិហារ]] ដែលនាំទៅដល់ការខូចទំនាក់ទំនងគ្នា។ [[តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ]]នៅឆ្នាំ ១៩៦២ បានប្រគល់ប្រាសាទនេះទៅឱ្យកម្ពុជា ប៉ុន្តែនៅតែមិនច្បាស់ចំពោះការកំណត់ទឹកដីនៅតំបន់ជុំវិញប្រាសាទនោះ។ ប្រទេសទាំងពីរបានបន្ទោសគ្នាទៅវិញទៅមកចំពោះការចាប់ផ្ដើមការបាញ់ប្រហារមុនគេ និង បដិសេធការឈ្លានពានចូលទឹកដីគ្នារៀងៗខ្លួន។ === ជម្លោះ​អន្តរជាតិ === ទន្ទឹមនឹងពេលដែលសង្គ្រាមស៊ីវិលជាងពីរទសវត្សបានកន្លងផុតទៅ ជម្លោះព្រំដែនរវាងកម្ពុជា និង ប្រទេសជិតខាងនៅតែបន្ត ដូចជាការបាត់បង់កោះមួយចំនួន និង​ព្រំប្រទល់ខ្លះទៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម និង ព្រំប្រទល់ដែនសមុទ្រមិនច្បាស់លាស់ និងតំបន់ព្រំដែនខាងប្រទេសថៃ។ ខែ មករា ២០០៣ [[កុប្បកម្មក្រុងភ្នំពេញ|កុប្បកម្មក្នុងក្រុងភ្នំពេញ]] បានកើតឡើងក្រោយពីមានពាក្យចចាមអារាមស្តីពីយោបល់ របស់តារាស្រីថៃ[[ស៊ុវណាន់ ខុងយិង|ស៊ុវណាន់-ខុងយិង]] លើ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]បានផ្សព្វផ្សាយលើ កាសែតក្នុងស្រុកឈ្មោះ [[រស្មីអង្គរ]] និងការលើកឡើងបន្ថែមទៀតដោយ[[ហ៊ុន សែន|នាយករដ្ឋមន្ត្រីហ៊ុនសែន]]។ រដ្ឋាភិបាល[[ថៃ]] បានបញ្ជូន យន្តហោះ យោធាដើម្បីជម្លៀសជនជាតិថៃពីកម្ពុជា​ និងបិទច្រកព្រំដែនរវាងប្រទេសទាំងពីរ នៅពេលដែលមាន [[បាតុកម្ម]] នៅក្រៅស្ថានទូតកម្ពុជាឯទីក្រុង[[បាងកក]]។​ ព្រំដែនត្រូវបានបើកឱ្យ ដំណើរការឡើងវិញនៅថ្ងៃទី ២១ ខែ មីនា ក្រោយពីរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបាន​ចំណាយ ៦ លានដុល្លារ អាមេរិក ដើម្បីជាសំណងការខូចខាតស្ថានទូតថៃ និងយល់ព្រមសងការខូចខាតលើ[[អាជីវកម្ម]][[ឯកជន]]ថៃ។ === ចំណាត់ថ្នាក់អន្តរជាតិ === {| class="wikitable" |- ! អង្គការ !! ការស្ទាបស្ទង់ !! ចំណាត់ថ្នាក់ !! ពិន្ទុ |- | [[ធនាគារពិភពលោក]]|| [[លិបិក្រមការសម្រួលការធ្វើធុរកិច្ច]] (២០១២)|| ១៣៨ ក្នុង​ចំណោម ១៨៣ || ៧៥,៤% |- | [[តម្លាភាពអន្តរជាតិ]]|| [[លិបិក្រមការដឹងថាមានអំពើពុករលួយ]] (២០១២)|| ១៦៤ ក្នុង​ចំណោម ១៨៤|| ៨៩,១៣% |- | [[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]|| [[លិបិក្រមអភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស]] (២០១២)|| ១៣៩ ក្នុង​ចំណោម ១៨៤|| ៧៥,៥% |- | [[ក្រុមប្រឹក្សាមាសពិភពលោក]]|| [[ការបម្រុងមាស]] (២០១០)|| ៦៥ ក្នុង​ចំណោម ១១០|| ៦០% |- | [[អ្នករាយការណ៍គ្មានព្រំដែន]]|| [[លិបិក្រមសេរីភាពសារព័ត៌មានទូទាំងពិភពលោក]] (២០១២)|| ១១៧ ក្នុង​ចំណោម ១៧៩|| ៦៥,៣% |- | [[មូលនិធិកេរ្តិ៍មរតក]]|| [[លិបិក្រមសេរីភាពសេដ្ឋកិច្ច]] (២០១២)|| ១០២ ក្នុង​ចំណោម ១៧៩|| ៥៧% |- | [[របាយការណ៍ការប្រកួតប្រជែងសកល]]|| [[វេទិកាសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក]] (២០១២)|| ៩៧ ក្នុង​ចំណោម ១៤២|| ៦៨,៣% |- | [[លិបិក្រមសន្តិភាពសកល]]|| [[វិទ្យាស្ថានសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យានិងសន្តិភាព]] (២០១២)|| ១០៨ ក្នុង​ចំណោម ១៤២|| ៦៨,៣% |- | [[អង្គការសហប្រជាជាតិ|សហប្រជាជាតិ]]|| [[លិបិក្រមការអប់រំ]](២០១២)|| ១៣២ ក្នុង​ចំណោម ១៧៩|| ៧៣,៧% |} == ភូមិសាស្ត្រ == '''{{Main|ភូមិសាស្ត្រកម្ពុជា}}''' [[File:Dongrakfrommawidaeng1.jpg|thumb|300px|left|[[ជួរភ្នំដងរែក|ភ្នំដងរែក]]នៅភាគខាងជើងកម្ពុជា]] [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|thumb|right|ទឹកធ្លាក់នៅ[[ភ្នំគូលែន]]]] ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាមានទីតាំងស្ថិតនៅភូមិភាគ[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]] ខាងត្បូង[[ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន]]។ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាជាប្រទេសទី៨ បើគិតពីផ្ទៃដី ១៨១០៣៥ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ក្នុងចំណោមប្រទេសទាំង១០​។ ទីតាំងភូមិសាស្ដ្រនេះ បានផ្តល់នូវទំនាក់ទំនង យ៉ាងងាយស្រួល ក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ចទេសចរណ៍ ជាមួយប្រទេសជិតខាងនិង លើពិភពលោក។ កម្ពុជាមានក្រឡាផ្ទៃ ១៨១០៣៥ សហាតិមាត្រការ៉េ (គីឡូម៉ែត្រការ៉េ) (៦៩៨៩៨&nbsp;ម៉ាយ&nbsp;ការ៉េ) និងសណ្ដូកទាំងមូលចូលក្នុងតំបន់និវត្តន៍ រវាងរយៈទទឹង[[ខ្សែស្របខាងជើងទី១០|ជ១០°]]និង[[ខ្សែស្របខាងជើងទី១៥|១៥°]] និងរយៈបណ្ដោយ[[ខ្សែវណ្ឌខាងកើតទី១០២|ក១០២°]]និង[[ខ្សែវណ្ឌខាងកើតទី១០៨|១០៨°]]។ [[កូអរដោនេ]][[ភូមិសាស្ដ្រ]]នេះ បញ្ជាក់ឲ្យឃើញច្បាស់ថា ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ត្រូពិច គឺ ក្តៅហើយសើម ម្យ៉ាងទៀត ស្ថិតនៅក្នុង តំបន់[[អាស៊ីមូសុង]]គឺ សម្បូរភ្លៀង ដែលជាតំបន់មាន លក្ខណៈល្អប្រសើរ ដល់ការលូតលាស់នៃរុក្ខជាតិ និងដំណាំគ្រប់ប្រភេទ។ ដោយយោងទៅលើលក្ខណៈ ទាំងអស់នេះហើយ បានធ្វើឲ្យប្រទេសយើង មានលក្ខណៈល្អក្នុងការអភិវឌ្ឍលើ វិស័យទេសចរណ៍ជាតិ ព្រោះជាតំបន់ទទួលឥទ្ធិពលក្តៅស្ទើរពេញមួយឆ្នាំ។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនទល់នឹងថៃនៅភាគខាងជើងនិងខាងលិច ៨០០ គ.ម និងលាវនៅភាគខាងកើតឆៀងខាងជើង ៥៤១ គ.ម និង [[វៀតណាម]]នៅភាគខាងកើត និងខាងកើតឆៀងខាងត្បូង ១២២៨ គ.ម។ វាមានខ្សែច្រាំងសមុទ្រ ៤៤៣ សហាតិមាត្រ (គីឡូម៉ែត្រ) (២៧៥&nbsp;ម៉ាយ) តាមបណ្ដោយ[[ឈូងសមុទ្រថៃ]]។ # '''ព្រំប្រទល់ប្រទេស៖''' ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មានព្រំប្រទល់ប្រវែង ២៦០០ គ.ម គឺព្រំប្រទល់ដីគោក ៥ភាគ៦ និង [[ឆ្នេរសមុទ្រ]]មាន ១ភាគ៦។ ## '''ព្រំប្រទល់ដីគោក៖''' ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មានព្រំប្រទល់ ខាងជើងជាប់[[លាវ|សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតលាវ]] ខាងកើតនិងភាគខាងត្បូងជាប់ជាមួយ សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម និង ខាងលិចជាមួយព្រះរាជាណាចក្រថៃ ដែលសុទ្ធជាប្រទេស បានចុះកិច្ចព្រមព្រៀង ធ្វើកិច្ចសហប្រតិបត្តិការខាង នយោបាយ និងអភិវឌ្ឍន៍ប្រទេសជាតិ។ ## '''ព្រំប្រទល់សមុទ្រ៖''' ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មានទីតាំងជាប់សមុទ្រ ដោយមានឆ្នេរ ៤៤០ គីឡូម៉ែត្រ ជាយទ្វីបទូលាយ និង សមុទ្រត្រូពិច ជម្រៅមធ្យមសម្បូរជលផល គ្រប់បែបយ៉ាង ងាយស្រួលដល់ការធ្វីអាជីវកម្មនេសាទសមុទ្រ ចិញ្ចឹមសត្វសមុទ្រ និង ជាកន្លែងទេសចរណ៍ដ៏ល្អប្រណិត លាយឡំជាមួយខ្សាច់ពណ៌ស ប្រកបដោយ ខ្យល់អាកាសបរិសុទ្ធ។ # '''ទ្រង់ទ្រាយ និង​ទំហំ៖''' ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មានទំហំ ១៨១០៣៥ គ.ម^២ មានរាងចតុពហុកោណស្ទើរជ្រុង ដែលមានចំណុចកណ្តាលនៅ [[ខេត្តកំពង់ធំ]] ដោយមានប្រវែងពី ជើងទៅត្បូង ​៤៤០ គ.ម ពីលិចទៅកើត ៥៦០ គ.ម ។ ទំហំទ្រង់ទ្រាយនេះពុំបង្កើតឲ្យមានការលំបាក ដល់ការអភិវឌ្ឍ លើវិស័យទេសចរណ៍ទេ ជាពិសេសគឺមាន ភាពងាយស្រួលក្នុងការធ្វើដំណើររបស់ភ្ញៀវទេសចរណ៍។ ក្រៅពីនេះ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ពុំដែលបានទទួលនូវ[[គ្រោះធម្មជាតិ]]ធំៗ ណាមួយទេ ដូចជា [[បន្ទុះភ្នំភ្លើង]] ការ[[រញ្ជួយដី]]។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ប្រទេសយើង ស្ថិតនៅក្រៅ[[មណ្ឌលខ្យល់ព្យុះ]]ទៀតផង។ ទេសភាពកម្ពុជាត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយវាលទំនាបកណ្ដាលដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយដីខ្ពស់ និងភ្នំទាបៗនិងរួមមាន[[បឹងទន្លេសាប]] និងការលាតសន្ធឹងនៃ[[ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ]]ខ្ពស់ៗ។ ការលាតសន្ធឹងទៅខាងក្រៅចាប់ពីតំបន់កណ្ដាលនេះគឺជាវាលទំនាបចន្លោះៗ ដែលមានព្រៃឈើស្ដើង និងកើនកម្ពស់ឡើងចាប់ពីប្រហែល ២០០ មាត្រ លើកម្រិតទឹកសមុទ្រ។ ទៅខាងជើងវាលទំនាបកម្ពុជាទល់នឹងចំណោតថ្មភក់ ដែលបង្កើតនូវចំណោតថ្មទល់មុខគ្នាទៅភាគខាងត្បូងដែលសន្ធឹងច្រើនជាង ៣២០ សហាតិមាត្រ ( គីឡូម៉ែត្រ) ចាប់ពីខាងលិចទៅខាងកើត និងងើបឡើងទល់ទៅលើវាលទំនាបដល់កម្ពស់ពី ១៨០ ទៅ ៥៥០ មាត្រ (ម៉ែត្រ)។ ចំណោតនេះកំណត់នូវព្រំដែនខាងត្បូងនៃ[[ជួរភ្នំដងរែក]]។ លំហូរទៅខាងត្បូងឆ្លងកាត់តំបន់ខាងកើតប្រទេសនេះគឺទន្លេមេគង្គ ដែលមានប្រភពមកពី[[ខ្ពង់រាបទីបេ]] ជាផ្លូវទឹកដ៏សំខាន់ហូរកាត់ [[ខេត្តស្ទឹងត្រែង]] [[ខេត្តក្រចេះ]] [[ខេត្តកំពង់ចាម]] [[ខេត្តកណ្តាល]] និង [[ខេត្តព្រៃវែង]] មកបំពេញឱ្យ [[ទន្លេសាប]] និង [[បឹងទន្លេសាប]] ដែលជាប្រភព [[មច្ឆា]]ជាតិមិនចេះរីងស្ងួតរបស់កម្ពុជាដែលប្រជាជនកម្ពុជាពឹងផ្អែកសម្រាប់ទទួលទាននឹងប្រកបរបរ​អាជីវកម្មដើម្បីជួយផ្គត់ផ្គង់គ្រួសារ។ ភាគខាងកើតនៃមេគង្គ វាលទំនាបចន្លោះៗផុសឡើងបន្តិចម្ដងៗជាមួយដែនដីខ្ពស់ភាគខាងកើត ជាតំបន់ដែលសម្បូរដោយព្រៃភ្នំនិងខ្ពង់រាបខ្ពស់ៗដែលលាតចូលទៅក្នុងប្រទេសលាវ និងវៀតណាម។ ៧៥% នៃផ្ទៃដីស្ថិត នៅរយៈកំពស់តិចជាង ១០០ ម លើនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ​ លើកលែងតែប្រជុំភ្នំក្រវាញ (រយៈកំពស់ខ្ពស់ជាងគេ ១៨១៣ ម) និងប្រជុំភ្នំដំរី (៥០០- ១០០ ម) ក៏ដូចជាតំបន់ខ្ពង់រាបខាងជើងនៃ ជួរភ្នំដងរែក (ជាមធ្យម ៥០០ ម) តាមបណ្តោយពំ្រដែនជាប់តំបន់ឦសានប្រទេសថៃ។ នៅភាគខាងលិចឆៀងខាងត្បូង បណ្ដុំដែនដីលើពីរផ្សេងគ្នានៃកម្ពុជា គឺ[[ជួរភ្នំក្រវាញ]] និង[[ភ្នំដំរី|ជួរភ្នំដំរី]] បង្កើតតំបន់ដែនដីខ្ពស់មួយផ្សេងទៀតដែលគ្របដណ្ដប់ភាគច្រើននៃតំបន់ដែនដីរវាងបឹងទន្លេសាប និង[[ឈូងសមុទ្រថៃ]]។ ក្នុងតំបន់ដាច់ស្រយាលនិងគ្មានមនុស្សនៅដ៏ធំនេះ [[ភ្នំឱរ៉ាល់]] គឺជាកំពូលភ្នំខ្ពស់បំផុតរបស់កម្ពុជា ងើបឡើងដល់កម្ពស់ ១៨១៣ មាត្រ រឺ ម៉ែត្រ។ តំបន់ច្រាំងសមុទ្រភាគខាងត្បូងដែលជាប់នឹងឈូងសមុទ្រថៃគឺជាចម្រៀកដែនដីខ្ពស់ចង្អៀតមួយ ដែលបានគ្របដណ្ដប់ដោយព្រៃឈើដ៏ច្រើននិងមានមនុស្សរស់នៅរាយប៉ាយ ដែលនៅឃ្លាតឆ្ងាយពីវាលទំនាបកណ្ដាលតាមដែនដីខ្ពស់ៗនៅខាងលិចឆៀងខាងត្បូង។ ភូមិសាស្ត្រប្រទេសកម្ពុជាមានរាងជាបាតខ្ទះ លក្ខណៈពិសេសភូមិសាស្ត្រប្លែកបំផុតគឺជំនន់នៃបឹងទន្លេសាប ដែលវាស់ទៅប្រហែល ២៥៩០ សហាតិមាត្រការ៉េ (គីឡូម៉ែត្រការ៉េ) កំឡុងរដូវប្រាំង និងរីកឡើងប្រហែល ២៤៦០៥ សហាតិមាត្រការ៉េ រឺ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ កំឡុងរដូវវស្សា។ នេះបាននាំឱ្យមានមនុស្សរស់នៅដ៏ច្រើននៅវាលទំនាប ដែលត្រូវទុកសម្រាប់ការដាំដុះស្រូវឡើងទឹក ជាដែនដីបេះដូងនៃកម្ពុជា។ ភាគច្រើននៃតំបន់នេះត្រូវបានគេកំណត់ជាតំបន់អភិរក្ស[[កម្មវិធីមនុស្សនិងជីវមណ្ឌល|ជីវមណ្ឌល]]។ 3. ''' សណ្ឋានដី៖''' ដោយយោងទៅតាមលក្ខណៈទូទៅនៃ [[សណ្ឋានដី]]នៃ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មានផ្ទៃផតកណ្តាល ជា[[ទំនាប]] ហើយព័ទ្ធជុំវិញដោយភ្នំ និង[[ខ្ពង់រាប]] និង ទិសនិរតីជាតំបន់[[ឈូងសមុទ្រ]]។ ម៉្យាងទៀត ដោយយោងទៅតាម គោលការអភិវឌ្ឍន៍ តំបន់ទេសចរណ៍ គេបានចែកប្រទេសកម្ពុជា ជា៤ ផ្នែកធំៗ គឺ៖ ## '''តំបន់វាលរាប៖''' [[តំបន់វាលរាប]] មានក្រលាផ្ទៃ ២៥០៦៩ គ.ម^២ មានប្រជាជនរស់នៅសរុប ៥៨៩៨៣០៥ នាក់ និង​ ដង់ស៊ីតេ ប្រជាជនក្នុងតំបន់នេះគឺ ២៣៥ នាក់ ក្នុង ១ គ.ម^២(ជំរឿនឆ្នាំ ១៩៩៨) ដែលក្នុងនោះមាន[[ស្រុក]]-[[ក្រុង]]-[[ខណ្ឌ]] ចំនួន៦៣ [[ឃុំ]]-[[សង្កាត់]] ចំនួន ៧០០ និងភូមិចំនួន ៦៤១៤។ តំបន់នេះ រួមមាន រាជធានី[[ភ្នំពេញ]] [[ខេត្តកណ្តាល]] [[ខេត្តកំពង់ចាម]] [[ខេត្តស្វាយរៀង]] [[ខេត្តព្រៃវែង]] និង [[ខេត្តតាកែវ]] ។ តំបន់វាលរាប ជាតំបន់ដែលមានប្រជាជនរស់នៅចម្រុះ ច្រើន[[ជាតិសាសន៍]] ក្រៅពីខ្មែរ មានជនជាតិ[[ចិន]] [[វៀតណាម]] [[ចាម]] [[ថៃ]] [[ឡាវ]] និង​ ក្រុម[[ជនជាតិស្បែកស]]ដែលមានតិចតួច។ ចំនែក[[ជនជាតិភាគតិច]] មានរស់នៅក្នុងស្រុក ពញាក្រែក មេមត់ ក្នុងខេត្តកំពង់ចាម ជនជាតិទាំងនោះ​ រួមមានជនជាតិ[[កួយ]] និង [[ស្ទៀង]]។ ## '''តំបន់បឹងទន្លេសាប៖''' [[តំបន់បឹងទន្លេសាប]] មាន[[ក្រលាផ្ទៃ]] ៦៧៦៦៨ គ.ម^២ មានប្រជាជនរស់នៅសរុប ៣៥០៥៤៤៨ នាក់ និង ដង់ស៊ីតេប្រជាជន ៥៧ គ.ម^២(ជំរឿនឆ្នាំ ១៩៩៨) ដែលក្នុងនោះមានស្រុក-ក្រុង-ខណ្ឌ ចំនួន ៦០ ឃុំ-សង្កាត់ ៤៨៨ [[ភូមិ]]ចំនួន ៤០៤១ ។ តំបន់នេះរួមមាន [[ខេត្តកំពង់ធំ]] [[ខេត្តសៀមរាប]] [[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]] [[ខេត្តបាត់ដំបង]] [[ខេត្តប៉ៃលិន]] [[ខេត្តពោធិសាត់]] និង​ [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] ។ នៅតំបន់បឹងទន្លេសាប ក្រៅពីជនជាតិភាគតិច ដែលរស់នៅតាមតំបន់ភ្នំ ដូចជា [[ស្អួច]] [[ស្ទៀង]] និង​ សំរែ ជាដើម។ ## '''តំបន់ឆ្នេរសមុទ្រ៖''' តំបន់ឆ្នេរសមុទ្រមានក្រលាផ្ទៃ ១៧២៣៧ គ.ម^២ មានប្រជាជនរស់នៅចំនួន ៨៤៤៨៦១ នាក់ និង ដង់ស៊ីតេ ប្រជាជន ៤៩ នាក់ ក្នុង ១ គ.ម^២(ជំរឿនឆ្នាំ ១៩៩៨) ដែលក្នុងនោះមានស្រុក-ក្រុង-ខណ្ឌ ចំនួន ២១ ឃុំ-សង្កាត់ ចំនួន ១៥២ និងភូមិចំនួន ៧០៥។ តំបន់នេះរួមមាន [[ខេត្តព្រះសីហនុ]] [[ខេត្តកំពត]] [[ខេត្តកោះកុង]] [[ខេត្តកែប]]។ ខេត្តទាំង ៤ នេះ មានទីតាំងជាប់នឹងសមុទ្រកម្ពុជា ដែលមានប្រវែង ៤៤០ គ.ម។ តំបន់ឆ្នេរសមុទ្រកម្ពុជា គឺត្រូវបានកំណត់យក [[ខេត្តព្រះសីហនុ]] ជាចំនុចកណ្តាល ដែលមានចំងាចម្ងាយ ២៣២ គ.ម ពីរាជធានី[[ភ្នំពេញ]]។ នៅតំបន់នេះគេសង្កេតឃើញ មានជនជាតិខ្មែរចំនួន ៨០% ក្រៅពីនេះ មានជនជាតិ ឥស្លាម វៀតណាម ចិន ថៃ និង ជនជាតិភាគតិចដូចជា ជនជាតិស្អួច។ ប្រជាជនភាគច្រើន មានជីវភាពធូធារក្នុងការប្រកបរបរ [[កសិកម្ម]] និង [[នេសាទ]]។ នៅតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រ សណ្ឋានដីមានលក្ខណៈ ជាខ្ពង់រាប​ វាលរាប និង ឆ្នេរសមុទ្រ និង ឈូងសមុទ្រ។ ដីតំបន់នេះមានលក្ខណៈជាដីខ្សាច់ច្រើន។ តំបន់នេះអាចប្រកបរបរដាំ ដំណាំដូងប្រេង កៅស៊ូ ដូង ម្រេច ទុរេន។ល។ ជាពិសេស តំបន់នេះសម្បូរ ទៅដោយ ដើម[[កោងកាង]]ជាច្រើនប្រភេទ។ ក្រៅពីលក្ខណៈ ទាំងអស់នេះ គេសង្កេតឃើញមាន[[កោះ]]ចំនួន ៦០។ ក្នុងនោះ នៅ [[ខេត្តកោះកុង]] មាន ២៣ [[ខេត្តកំពត]] មាន២ [[ខេត្តព្រះសីហនុ]] មាន២២ និង[[ខេត្តកែប]]មាន ១៣។ ក្នុងចំណោម ប្រវែងឆ្នេរសមុទ្រសរុប ៤៤០ គ.ម ខេត្តកោះកុង មានប្រវែង ២៣៧ គ.ម ខេត្តកំពត មានប្រវែង ៦៧គ.ម ក្រុងព្រះសីហនុ មានប្រវែង ១១០គ.ម និង ក្រុងកែប មានប្រវែង ២៦ គ.ម ។ ឈូងសមុទ្រកម្ពុជាមាន ជម្រៅពុំសូវជ្រៅប៉ុន្មានទេ ហើយមានបាតរាវស្មើ។ ជម្រៅទឹកជាមធ្យម ៥០ ម៉ែត្រ ជម្រៅគិតជា អតិបរមាមិនលើស​ពី ៨១ ម៉ែត្រ ទេ។ ឈូងសមុទ្រនេះ ខណ្ឌប្រទេសកម្ពុជា ជាពីរ[[ឧបទ្វីបម៉ាឡាកា]] ។ [[តំបន់ឆ្នេរ]] មានផ្ទៃដី ១៧២៣៧ គ.ម^២ ខេត្តកែបមាន ៣៣៦ គ.ម^២ ខេត្តកំពតមាន ៤៨៧៣ គ.ម^២ និង ខេត្តកោះកុង មាន ១១១៦០ គ.ម^២ ។ ## '''[[តំបន់ភ្នំ]] និង ខ្ពង់រាប៖''' តំបន់ភ្នំ និង ខ្ពង់រាបមានក្រលាផ្ទៃ ៦៨០៦១ គ.ម^២ មានប្រជាជនរស់នៅចំនួន ១១៨៩០៤២ នាក់ និង ដង់ស៊ីតេប្រជាជន ១៧ គ.ម^២ (ជំរឿនឆ្នាំ ១៩៩៨) ដែលក្នុងនោះមានស្រុក-ក្រុង-ខណ្ឌចំនួន ៣៩ ឃុំ-សង្កាត់ចំនួន ២៨៣ និងភូមិចំនួន ២២៤៦។ តំបន់នេះរួមមាន [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] [[ខេត្តព្រះវិហារ]] [[ខេត្តក្រចេះ]] [[ខេត្តស្ទឹងត្រែង]] [[ខេត្តរតនគិរី]] និង[[ខេត្តមណ្ឌលគីរី]]។ ប្រជាជនដែលមាននៅក្នុងតំបន់ខ្ពង់រាប និង​ភ្នំ ក្រៅពីជនជាតិខ្មែរ លាវ ចិន ថៃ វៀតណាម នៅមាន ជនជាតិភាគតិចមានចំនួន ១៨ក្រុមទៀតៈ ជនជាតិ [[ព្នង]] [[ស្ទៀង]] [[ក្រោល]] [[រអួង]] [[ទំពូន]] [[ថ្មូន]] [[ប្រ៊ូវ]] [[ស្មិល]] [[គួយ]] [[អានោង]] [[ចារាយ]] [[គ្រឹង]] [[រដែរ]] [[ខា]] [[ស្អួច]] [[កាចក់]] [[កាវ៉ែត]] និង [[លុន]]។ ក្នុងចំណោម ជនជាតិទាំងអស់នោះ ជនជាតិព្នងមានចំនួន ច្រើនជាងគេ គឺ ៤៥% នៃជនជាតិទាំងអស់។<ref>ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ តំបន់ទេសចរណ៍នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាត្រង់ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត និង លក្ខណៈទូទៅ ដោយលោក [[កែវ ភួង]]</ref> === អាកាសធាតុ === '''{{Main|អាកាសធាតុកម្ពុជា}}''' [[File:Malaysian Sun Bear.jpg|thumb|200px|right|ខ្លាឃ្មុំព្រះអាទិត្យ]] អាកាសធាតុកម្ពុជា ក៏ដូចជានៅទូទាំងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដែរ ត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយខ្យល់[[មូសុង]] ដែលគេស្គាល់ថាក្ដៅហើយសើមនៅតំបន់និវត្តន៍ ពីព្រោះតែភាពដោយឡែកគ្នានៃរដូវកាលដែលបានកត់សម្គាល់ខុសគ្នា។ កម្ពុជាមានសីតុណ្ហភាពរវាងពី {{convert|21|to|35|°C|°F|1}} និងមានលំអានជាមូសុងនិវត្តន៍។ មូសុងនិរតីបក់ចូលទៅដីគោកដែលនាំមកនូវខ្យល់ផ្ទុកដោយសំណើមពី[[ឈូងសមុទ្រថៃ]]និង​[[មហាសមុទ្រឥណ្ឌា]]ចាប់ពីខែ ឧសភា ដល់ខែ តុលា។ មូសុងឦសាននាំមកនូវរដូវប្រាំង ដែលបន្តចាប់ពីខែ វិច្ឆិកា ដល់ខែ មីនា។ ប្រទេសនេះឆ្លងកាត់ការធ្លាក់ភ្លៀងយ៉ាងច្រើនបំផុតចាប់ពីខែ កញ្ញា ដល់ខែ តុលា ជាមួយកំឡុងរដូវប្រាំងដែលផ្ដើមឡើងចាប់ពីខែ មករា ដល់​ខែ កុម្ភៈ។ សីតុណ្ហភាពមធ្យមអតិបរមា គឺចន្លោះពី ២៥,៥ អង្សាសេ ទៅ ២៩,៥ អង្សាសេ(ក្តៅជាងគេ គឺ[[ខែមេសា]]) និងសីតុណ្ហភាពមធ្យមអប្បបរមា គឺនៅចន្លោះ ពី ២៤ អង្សាសេ ទៅ ២៦,៥ អង្សាសេ (ត្រជាក់ជាងគេនៅ[[ខែធ្នូ]])។ សីតុណ្ហភាពនេះ មានការប្រែប្រួលខ្លះ ទៅតាមតំបន់ ដូចជា នៅតំបន់ភ្នំ និងខ្ពង់រាប (ភ្នំបូកគោ សីតុណ្ហភាពមធ្យមគឺ ២០ អង្សាសេ)។ កម្ពុជាមានរដូវពីរផ្សេងគ្នា។ រដូវវស្សា ដែលចាប់ផ្ដើមពីខែ ឧសភា ដល់ខែ តុលា អាចឃើញថាសីតុណ្ហភាពធ្លាក់ចុះដល់{{convert|22|°C|1}}និងត្រូវបាននាំមកជាទូទៅជាមួយភាពសើមខ្ពស់។ រដូវប្រាំងបន្តចាប់ពីខែ វិច្ឆិកា ដល់ខែ មេសា នៅពេលនោះសីតុណ្ហភាពអាចកើនឡើងរហូតដល់{{convert|40|°C}}ក្បែរខែ មេសា។ ទឹកជំនន់ដ៏មហន្តរាយបានកើតឡើងនៅឆ្នាំ ២០០១ និងម្ដងទៀតនៅឆ្នាំ ២០០២ ដែលកម្រិតទឹកជំនន់ខ្លះស្ទើរតែរាល់ឆ្នាំ។ យោងតាមប្រភពពី គេហទំព័រ <ref>[http://www.weather.com អាកាសធាតុ ប្រទេសកម្ពុជា នៅទី[[ក្រុង ភ្នំពេញ]] បង្ហាញដូចតារាង ខាងក្រោម]</ref>អាកាសធាតុនៅទី[[រាជធានីភ្នំពេញ]] តាមប្រភពពីគេហទំព័រ <ref>[http://www.weather.com] </ref>៖ {{អាកាសធាតុប្រទេសកម្ពុជា}} ===បរិស្ថានវិទ្យា=== '''{{Main|ជីវិតសត្វព្រៃកម្ពុជា}}''' [[File:Macaques dans le parc dAngkor Vat (6931909635).jpg|thumb|[[ស្វា]]នៅ[[អង្គរ]]]] កម្ពុជាមានរុក្ខជាតិនិងសត្វព្រៃជាច្រើនប្រភេទប្លែកៗ។ មាន[[ថនិកសត្វ]] ២១២ ប្រភេទ បក្សី ៥៣៦ ប្រភេទ [[ល្មូន]] ២៤០ ប្រភេទ និងត្រីទឹកសាប ៣៥០ ប្រភេទ (បរិវេណបឹងទន្លេសាប) និងត្រីសមុទ្រ ៤៣៥ ប្រភេទ។ ភាគច្រើននៃជីវៈចម្រុះមាននៅជុំវិញបឹងទន្លេសាប់និងជីវមណ្ឌលជុំវិញ។<ref>[https://web.archive.org/web/20110728131701/http://www.tsbr-ed.org/english/online_catalogue/textual_detail.asp?ref=141 Tonle Sap Biosphere Reserve: perspective 2000], Mekong River Commission (MRC), 1 March 2003.</ref> [[ទីបម្រុងជីវៈចម្រុះបឹងទន្លេសាប]]គឺជាបាតុភូតបរិស្ថានវិទ្យាតែមួយនៅជុំវិញបឹងទន្លេសាប។ វាព័ទ្ធជុំវិញបឹងនិងខេត្តទាំងប្រាំបួន: [[ខេត្តកំពង់ធំ|កំពង់ធំ]] [[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]] [[ខេត្តបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]] [[ខេត្តពោធិ៍សាត់|ពោធិ៍សាត់]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|កំពង់ឆ្នាំង]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ|បន្ទាយមានជ័យ]] [[ប៉ៃលិន]] [[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ|ឧត្តរមានជ័យ]] និង[[ខេត្តព្រះវិហារ|ព្រះវិហារ]]។ នៅឆ្នាំ ១៩៩៧ បឹងត្រូវបានដាក់ចូលដោយជោគជ័យជាទីបម្រុង[[ជីវមណ្ឌល]][[យូណេស្កូ]]។<ref>[http://www.unesco.org/mab/doc/brs/BRlist2008.pdf Complete list of biosphere reserves]. Publication Date: 3 November 2008, retrieved from UNESCO website, 29 December 2008.</ref> ទីជម្រកសំខាន់ៗផ្សេងទៀតរួមមានព្រៃប្រាំងនៃ[[ខេត្តមណ្ឌលគីរី]] និង [[ខេត្តរតនគិរី|រតនគិរី]] និងបរិស្ថានប្រព័ន្ធ[[ជួរភ្នំក្រវាញ]] ដែលរួមមាន[[ឧទ្យានជាតិមុនីវង្យបូកគោ|ឧទ្យានជាតិបូកគោ]] [[ឧទ្យានជាតិបុទុមសាគរ|ឧទ្យានជាតិបទុមសាគរ]] និង ភ្នំឱរ៉ាល់ និងដែនជម្រកសត្វព្រៃភ្នំសំកុស។ [[មូលនិធិទូទាំងពិភពលោកដើម្បីធម្មជាតិ]]ទទួលស្គាល់[[បរិស្ថានតំបន់លើគោក]]ផ្សេងប្រាំមួយនៅកម្ពុជា – [[ព្រៃទឹកភ្លៀងជួរភ្នំក្រវាញ]] [[ព្រៃប្រាំងឥណ្ឌូចិនភាគកណ្ដាល]] [[ព្រៃប្រាំងខៀវស្រងាត់ឥណ្ឌូចិនភាគអាគ្នេយ៍]] [[ព្រៃទឹកភ្លៀងភ្នំអណ្ណាមខាងត្បូង]] [[ព្រៃរនាមបឹងទន្លេសាប]] និង[[ព្រៃរនាមវាលភក់បឹងទន្លេសាប-មេគង្គ]]។<ref>Eric Wikramanayake, Eric Dinerstein, Colby J. Loucks ''et al.'' (2002). Terrestrial Ecoregions of the Indo-Pacific: a Conservation Assessment. Island Press; Washington, DC, ISBN 1559639237.</ref> អត្រានៃ[[ការកាប់ព្រៃឈើនៅកម្ពុជា]]គឺអត្រាមួយខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងពិភពលោក។ ព្រៃកាលពីមុនរបស់កម្ពុជាគ្របដណ្ដប់ចាប់ពីជាង ៧០% ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៩ បានធ្លាក់មកត្រឹមតែ ៣,១% នៅឆ្នាំ ២០០៧។ ជាសរុប កម្ពុជាបានបាត់បង់ {{convert|25000|km2|sqmi|-2}} នៃព្រៃរវាងឆ្នាំ ១៩៩០ និង ២០០៥—{{convert|3340|km2|sqmi|0|abbr=on}} ដែលក្នុងនោះធ្លាប់ជាព្រៃកាលពីមុន។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០០៧ ព្រៃឈើតិចជាង {{convert|3220|km2|sqmi|0|abbr=on}} នៃព្រៃកាលពីមុនៗនៅសល់រួមជាមួយផលវិបាកនេះ [[ភាពគង់វង្ស]]នៃដែនជម្រកព្រៃឈើអនាគតនៅកម្ពុជាគឺស្ថិតនៅក្រោមការគំរាមកំហែងយ៉ាងខ្លាំង ជាមួយពួកអ្នកកាប់ព្រៃខុសច្បាប់កំពុងតែរកចំណូលបាន។<ref>{{cite web |url=http://www.planetark.org/dailynewsstory.cfm/newsid/20049/story.htm |title=ការកាប់ឈើគំរាមកំហែងឱ្យមានសោកនាដកម្មនៅកម្ពុជា – ស.ប. |publisher=Planet Ark |date=៦ មីនា ២០០៣ |accessdate=២៧ មិថុនា ២០១០ |archivedate=2013-10-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014012856/http://www.planetark.org/dailynewsstory.cfm/newsid/20049/story.htm |url-status=dead }}</ref> [[File:Grus antigone Luc viatour.jpg|thumb|200px|right|[[ក្រៀលស្រៈ]]]] ===បំណែងចែករដ្ឋបាល=== '''{{Main|បំណែងចែករដ្ឋបាលកម្ពុជា}}''' '''''រាជធានី''''' និង'''''ខេត្ត''''' នៃកម្ពុជាគឺជាបំណែងចែករដ្ឋបាលថ្នាក់ដំបូង។ កម្ពុជាត្រូវបានបែងចែកទៅជា ២៥ [[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្ត-រាជធានី]]។ ស្រុក ក្រុង និង ខណ្ឌគឺជាបំណែងចែករដ្ឋបាលកម្ពុជាថ្នាក់ទីពីរ។ តាមច្បាប់​ស្ដីពី​ការ​គ្រប់គ្រង​រាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ ដែល​​រដ្ឋសភា​បាន​អនុម័ត ហើយព្រះមហាក្សត្របានទ្រង់ចេញព្រះរាជក្រម​ប្រកាស​ឱ្យ​ប្រើ កាលពី​ពេល​ថ្មី​ៗ ប្រទេស​កម្ពុជា ត្រូវ​បាន​ចែក​ជា​រាជធានី និង​ខេត្ត​។ រាជធានី​ចែក​ចេញ​ជា​ខណ្ឌ ខណ្ឌ​ចែក​ជា​សង្កាត់​។ ខេត្ត​ចែក​ចេញ​ជា ស្រុក និង​ក្រុង ដែល​ស្រុក​ចែក​ជា​ឃុំ និងសង្កាត់ ហើយ​ក្រុង​ចែក​ជា​សង្កាត់​។ ជា​លទ្ធផល​នៃ​ច្បាប់​នេះ មាន​ដូចជា ៖ # ផ្លាស់ប្ដូរ​ឈ្មោះ​ក្រុង​ចំនួន​ ៣ មក​ជា​ខេត្ត​រួម​មាន ៖ [[ខេត្តព្រះសីហនុ]] [[ខេត្ត​កែប]] និង​[[ខេត្តប៉ៃលិន]]​។ # បង្កើត​ក្រុង​ថ្នាក់​ស្មើ​ស្រុក​ចំនួន ​៣ គឺ ៖ [[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]​នៃ​[[ខេត្ត​បន្ទាយមានជ័យ]] [[ក្រុងសួង]]​នៃ​[[ខេត្ត​កំពង់ចាម]] [[ក្រុងបាវិត]]​នៃ​[[ខេត្តស្វាយរៀង]]​។ # ធ្វើការ​ផ្លាស់ប្ដូរ​ទីរួមខេត្ត​មក​ជា​ក្រុង និង​បង្កើត​ស្រុក ខណ្ឌ​ថ្មី ព្រមទាំង​បង្កើត​ក្រុង​ដែល​បំបែក​ពី​ស្រុក ទីប្រជុំជន ខេត្ត​ចំនួន ​៥ ក្នុង​នោះ​មាន ៖ [[ស្រុករុក្ខគិរី]]​នៃ​[[ខេត្ត​បាត់ដំបង]] ដែល​បំបែក​ពី​[[ស្រុកមោងឫស្សី]], [[ខណ្ឌសែនសុខ]]​នៃ​[[រាជធានី​ភ្នំពេញ]] ដែល​បំបែក​ចេញពី​[[ខណ្ឌឫស្សីកែវ]], [[ក្រុង​ព្រៃវែង]] បំបែក​ចេញ​ពី​[[ស្រុកកំពង់លាវ]]​នៃ​[[ខេត្តព្រៃវែង]] និង​បាន​ប្ដូរ​ឈ្មោះ​ស្រុក​ព្រៃវែង ទៅ​ជា​[[ស្រុក​ស្វាយអន្ទរ]]​នៃ​ខេត្ត​ព្រៃវែង​វិញ, [[ក្រុង​ក្រចេះ]] បំបែក​ពី​ស្រុក​ក្រចេះ និង​បាន​ប្ដូរ​ឈ្មោះ​ស្រុក​ក្រចេះ ទៅ​ជា[[​ស្រុកចិត្របុរី​]]នៃ​ខេត្ត​ក្រចេះ​វិញ, [[ក្រុង​ព្រះវិហារ]] បំបែក​ពី​ស្រុក​ត្បែងមានជ័យ​នៃ​[[ខេត្តព្រះវិហារ]] និង​[[ក្រុង​កំពត]] បាន​ប្ដូរ​ឈ្មោះ​មក​ពី​ស្រុក​កំពង់បាយ​នៃ​[[ខេត្ត​កំពត]] ហើយ​ស្រុក​កំពត​ក៏​ត្រូវ​បាន​ប្ដូរ​ឈ្មោះ​ទៅ​ជា​[[ស្រុក​ទឹកឈូ]]​វិញ​។ បច្ចុប្បន្ននេះដូចជាមានថែមស្រុកថ្មីមួយទៀតនៅខេត្តព្រៃវែង គឺ[[ស្រុកពោធិរៀង]]។ #'''ខេត្ត​ត្បូង​ឃ្មុំ''' ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​យោង​តាម​ព្រះ​រាជ​ក្រឹត្យ នស/រកត/១២០៣/១៤៤៥ ដែល​ធ្វើ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ​៣១ ខែ ​ធ្នូ ឆ្នាំ​ ២០១៣ ហើយ​ត្រូវ​បាន​ចេញ​ប្រកាស​នៅ​ដើម​ខែ​ មករា ឆ្នាំ​ ២០១៤ ។ ខេត្ត​នេះ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​កាត់​យក​ក្រុង​ចំនួន ១ និង​ស្រុក​ចំនួន ៦ ពី​ខេត្ត​[[កំពង់ចាម]]គឺ ក្រុង[[ក្រុងសួង|សួង]] ស្រុក​[[ស្រុកត្បូងឃ្មុំ|ត្បូងឃ្មុំ]] ស្រុក[[ស្រុកអូររាំងឪ|​អូររាំងឪ]] ស្រុក[[ស្រុកក្រូចឆ្មារ|​ក្រូចឆ្មារ]] ស្រុក​[[ស្រុកតំបែរ|តំបែរ]] ស្រុក​[[ស្រុកពញាក្រែក|ពញាក្រែក]] និង​ស្រុក​[[ស្រុកមេមត់|មេមត់]] ។ <ref>ព្រះ​រាជក្រឹត្យ​លេខ នស/រកត/០២០៣/១៤៤៥, http://www.sithi.org/admin/upload/law/2014_01_09_RDE_New_Province_TbongKhmom.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305041121/http://www.sithi.org/admin/upload/law/2014_01_09_RDE_New_Province_TbongKhmom.pdf |date=2016-03-05 }}</ref> ខេត្តត្រូវបានបែងចែកជាបន្តបន្ទាប់ទៅជា ១៥៩ ស្រុក ២៦ ក្រុង ៩ ខណ្ឌ ១៤១៧ ឃុំ និងសង្កាត់ ២០៤។ [[ស្រុក]] [[ក្រុង]] និង[[ខណ្ឌ]]ជាត្រឡប់ត្រូវបានបែងចែកបន្ថែមទៅជា '''''ឃុំ''''' និង '''''សង្កាត់''''' ក្រៅពីស្រុកទៅ ក្រុង និងខណ្ឌបែងចែកជាបន្តមានតែសង្កាត់ទេគ្មាន[[ឃុំ]]ទេ បន្ទាប់មកឃុំនិង[[សង្កាត់]]បែងចែកទៀតជាភូមិ ហើយភូមិត្រូវបែងចែកជា[[ក្រុម]]ប៉ុន្តែមិនផ្លូវការទេ។ [[ឯកសារ:ផែនទីប្រទេសកម្ពុជា ២៥ ខេត្ត-រាជធានី.svg|alt=ផែនទីអតីត ២៤ ខេត្ត-រាជធានី|ស្តាំ|468x468ភីកសែល|ផែនទីប្រទេសកម្ពុជា ២៥ ខេត្ត-រាជធានី]] **** {| style="background:none;" cellspacing="2px" | {| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:90%;" |- style="font-size:100%; text-align:right;" ! style="width:20px;"| លេខ !! style="width:90px;"| ខេត្ត-រាជធានី !! style="width:90px;"| ធានី-ទីរួមខេត្ត !! style="width:85px;"| ផ្ទៃក្រឡា (គម^២)!! style="width:85px;"| ប្រជាជន |- | ១ || [[ខេត្តកណ្ដាល|កណ្ដាល]] || [[ក្រុងតាខ្មៅ|តាខ្មៅ]] || style="text-align:right"|៣,៥៦៨|| style="text-align:right"|១,២៦៥,៨០៥ |- | ២ || [[ខេត្តកែប|កែប]] || [[ក្រុងកែប|កែប]] || style="text-align:right"|៣៣៦|| style="text-align:right"|៤០,២០៨ |- | ៣ || [[ខេត្តកំពង់ចាម|កំពង់ចាម]] || [[ក្រុង​កំពង់ចាម|កំពង់ចាម]]|| style="text-align:right" |៩,៧៩៩|| style="text-align:right"|១,៦៨០,៦៩៤ |- | ៤ || [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|កំពង់ឆ្នាំង]] || [[ក្រុងកំពង់ឆ្នាំង|កំពង់ឆ្នាំង]] || style="text-align:right"|៥,៥២១|| style="text-align:right"|៤៧២,៦១៦ |- | ៥ || [[ខេត្តកំពង់ធំ|កំពង់ធំ]] || [[ក្រុងកំពង់ធំ|កំពង់ធំ]] ||style="text-align:right"|១៣,៨១៤|| style="text-align:right"|៧០៨,៣៩៨ |- | ៦ || [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ|កំពង់ស្ពឺ]] || [[ក្រុងច្បារមន|ច្បារមន]] || style="text-align:right"|៧០១៧|| style="text-align:right"|៧១៦,៥១៧ |- | ៧ || [[ខេត្តកំពត|កំពត]] || [[ក្រុងកំពត|កំពត]] || style="text-align:right"|៤៨៧៣|| style="text-align:right"|៥៨៥,១១០ |- | ៨ || [[ខេត្តកោះកុង|កោះកុង]] || [[ខេមរភូមិន្ទ (ក្រុង)|ខេមរភូមិន្ទ]]|| style="text-align:right" |១១,១៦០|| style="text-align:right"|១៣៩,៧២២ |- | ៩ || [[ខេត្តក្រចេះ|ក្រចេះ]] || [[ក្រចេះ (ក្រុង)|ក្រចេះ]]|| style="text-align:right" |១១,០៩៤|| style="text-align:right"|៣១៨,៥២៣ |- | ១០ || [[ខេត្តតាកែវ|តាកែវ]] || [[ក្រុងដូនកែវ|ដូនកែវ]] || style="text-align:right"|៣,៥៦៣|| style="text-align:right"|៨៤៣,៩៣១ |- | ១១ || [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ|បន្ទាយមានជ័យ]] || [[សិរីសោភ័ណ]] || style="text-align:right"|៦,៦៧៩|| style="text-align:right"|៦៧៨,០៣៣ |- | ១២ || [[ខេត្តបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]] || [[បាត់ដំបង]] || style="text-align:right"|១១,៧០២|| style="text-align:right"|១,០៣៦,៥២៣ |- | ១៣ || [[ខេត្តប៉ៃលិន|ប៉ៃលិន]] || [[ប៉ៃលិន]] || style="text-align:right"|៨០៣|| style="text-align:right"|៧០,៤៨២ |- | ១៤ || [[ខេត្តពោធិ៍សាត់|ពោធិ៍សាត់]] || [[ក្រុងពោធិ៍សាត់|ពោធិ៍សាត់]] || style="text-align:right"|១២,៦៩២|| style="text-align:right"|៣៩៧,១០៧ |- | ១៥ || [[ខេត្តព្រៃវែង|ព្រៃវែង]] || [[ព្រៃវែង (ក្រុង)|ព្រៃវែង]]|| style="text-align:right" |៤,៨៨៣|| style="text-align:right"|៩៤៧,៣៥៧ |- | ១៦ || [[ខេត្តព្រះវិហារ|ព្រះវិហារ]] || [[ត្បែងមានជ័យ]]|| style="text-align:right" |១៣,៧៨៨|| style="text-align:right"|១៧០,៨៥២ |- | ១៧ || [[ខេត្តព្រះសីហនុ|ព្រះសីហនុ]] || [[ក្រុងព្រះសីហនុ|ព្រះសីហនុ]] || style="text-align:right"|៨៦៨|| style="text-align:right"|១៩៩,៩០២ |- | ១៨ || [[ភ្នំពេញ]] || [[ភ្នំពេញ]] || style="text-align:right"|៧៥៨|| style="text-align:right"|២,២៣៤,៥៦៦ |- | ១៩ || [[ខេត្តមណ្ឌលគីរី|មណ្ឌលគីរី]] || [[ក្រុងសែនមនោរម្យ|សែនមនោរម្យ]] || style="text-align:right"|១៤,២៨៨|| style="text-align:right"|៦០,៨១១ |- | ២០ || [[ខេត្តរតនគីរី|រតនគីរី]] || [[ក្រុងបានលុង|បានលុង]] || style="text-align:right"|១០,៧៨២|| style="text-align:right"|១៤៩,៩៩៧ |- | ២១ || [[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]] || [[ក្រុងសៀមរាប|សៀមរាប]] || style="text-align:right"|១០,២២៩|| style="text-align:right"|៨៩៦,៣០៩ |- | ២២ || [[ខេត្តស្ទឹងត្រែង|ស្ទឹងត្រែង]] || [[ក្រុងស្ទឹងត្រែង|ស្ទឹងត្រែង]] || style="text-align:right"|១១,០៩២|| style="text-align:right"|១១១,៧៣៤ |- | ២៣ || [[ខេត្តស្វាយរៀង|ស្វាយរៀង]] || [[ក្រុងស្វាយរៀង|ស្វាយរៀង]] || style="text-align:right"|២,៩៦៦|| style="text-align:right"|៤៨២,៧៨៥ |- | ២៤ || [[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ|ឧត្តរមានជ័យ]] || [[ក្រុងសំរោង|សំរោង]] || style="text-align:right"|៦,១៥៨|| style="text-align:right"|១៨៥,៤៤៣ |- | ២៥ || [[ខេត្តត្បូងឃ្មុំ|ត្បូងឃ្មុំ]] || [[ក្រុងត្បូងឃ្មុំ|ត្បូងឃ្មុំ]]|| style="text-align:right"||| style="text-align:right"| |} |} == សេដ្ឋកិច្ច == '''{{Main|សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា|ផ្សារមូលបត្រកម្ពុជា}}''' [[File:Cambodia, Trends in the Human Development Index 1970-2010.png|thumb|left|កម្ពុជា ទំនោរក្នុងលិបិក្រមអភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស១៩៧០-២០១០]] {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 320 | image1 = | image2 = | image3 = 50000 riel reverse.jpg | image4 = 20000 riel 2008 reverse.jpg | image5 = | footer = ក្រដាសប្រាក់ ''[[រៀល|រៀលកម្ពុជា]]'' | align = | direction = | alt1 = | caption1 = | caption2 = }} ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាប្រើប្រាស់ប្រាក់ '''[[រៀល|រៀលកម្ពុជា]]''' ជារូបិយប័ណ្ណជាតិរបស់ខ្លួន។ ទោះបីជាមានការរីកចម្រើនថ្មីៗនេះក៏ដោយ ក៏សេដ្ឋកិច្ច​ប្រទេសកម្ពុជានៅតែរងឥទ្ធិពលអាក្រក់ពីសង្គ្រាមស៊ីវិល ជម្លោះផ្ទៃក្នុង និងអំពើពុករលួយ។ ចំណូលបានកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័ស តែនៅមានកម្រិត ទាបនៅឡើយបើប្រៀបធៀបជាមួយប្រទេសជិតខាងក្នុងតំបន់។ ​ដៃគូសេដ្ឋកិច្ចសំខាន់ៗ សម្រាប់ការនាំចេញរួមមាន សហរដ្ឋអាមេរិច សិង្ហបុរី ជប៉ុន ថៃ ចិន ឥណ្ឌូណេស៊ី និង ម៉ាឡេស៊ី។ [[ឯកសារ:Skyline of Phnom Penh.jpg|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល|ជើងមេឃនៃ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]] ជាមួយនឹងទិដ្ឋភាពពីលើអាកាសនៃ[[ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា|ព្រះបរមរាជវាំង]] និង [[សារមន្ទីរជាតិ]] ។]] កម្ពុជាជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រជាជាតិដែលក្រីក្របំផុតលើ[[ពិភពលោក]]។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៩​ ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប របស់កម្ពុជា គឺ ៣១០០ លានដុល្លារ ដែលគិតក្នុងមនុស្សម្នាក់ៗ ២៧០ ដុល្លារ ពោលគឺស្ថិតក្នុងចំណោមប្រទេសដែលមាន អត្រាទាបបំផុតក្នុងលោក។ មុនពេលធ្លាក់ចូលកុ្នងជម្លោះស៊ីវិលនាឆ្នាំ១៩៧០ កម្ពុជាខ្វះខាតនូវការរីកចម្រើនខាងឧស្សាហកម្ម ដោយសារកម្លាំងពលកម្មភាគច្រើនស្ថិតក្នុងវិស័យកសិកម្ម។ តែកម្ពុជាអាចទ្រទ្រង់ខ្លួនឯងនូវស្បៀង[[អាហារ]] និងបាននាំចេញនូវផលិតផលស្រូវលើស ទៀតផង ទោះជា[[ទិន្នផល]]ទាប និងការប្រមូលផលបានតែមួយដងក្នុងមួយឆ្នាំក៏ដោយ ក៏កម្ពុជាបាននាំចេញជារៀងរាល់ឆ្នាំនូវ[[អង្ករ]]រាប់រយពាន់[[តោន]]ដែរ។ [[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុង|សង្រ្គាមស៊ីវិល]]ពីឆ្នាំ ១៩៧០- ១៩៧៥ របបខែ្មរក្រហមពីឆ្នាំ ១៩៧៥ - ១៩៧៩ និង[[សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម]]ពីឆ្នាំ ១៩៧៨- ១៩៧៩ បានបំផ្លាញសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ នៅអំឡុងឆ្នាំ១៩៧៤ កាលពីសម័យសង្រ្គាម អង្ករត្រូវបាននាំចូលពីខាងក្រៅ ផលិតផល[[ធញ្ញជាតិ]]របស់កម្ពុជា ពីមុនមានអំណោយផលដល់ការនាំចេញ ផលិតផល[[កៅស៊ូ]]ក៏បានធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុក។ ភាពវឹកវរផៃ្ទក្នុងបាន ធ្វើអោយប៉ះពាល់ដល់ [[ឧស្សាហកម្មកែច្នៃ]]របស់កម្ពុជា ដែលនៅកេ្មងខ្ចីនៅឡើយ និងបានបំផ្លាញយ៉ាងខ្លាំងដល់ប្រព័ន្ធ[[ផ្លូវគោក]] និង[[ផ្លូវដែក]] ។ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៥ របបថ្មី[[ខ្មែរក្រហម]]បានធ្វើ[[ជាតូបនីយកម្ម]] នូវរាល់មធ្យោបាយផលិតក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លុយនិងកម្មសិទ្ធិឯកជនត្រូវបានលុបបំបាត់ ហើយកសិកម្មក៏ត្រូវធ្វើ[[សហករូបនីយកម្ម]] កម្មសិទ្ធផ្ទាល់ខ្លួន ត្រូវបានបំលែងជារបស់មនុស្សមួយ ក្រុមដែលតំណាងអោយរដ្ឋ។ ផែនការ៤ឆ្នាំរបស់ខែ្មរក្រហម ដែលជាឯកសារមហាលោតផ្លោះមហាអស្ចារ្យ ដែលបានព្រាងក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦ បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីការ ធ្វើស្រូវច្រើនរដូវ និងការពង្រីកអាយបានធំទូលាយនូវ[[ប្រព័ន្ធធារាសាស្រ្ត]]។ គម្រោងផែនការនេះ មានបំណងបង្កើនចំណូល ដែលបានមកពីការនាំចេញអង្ករនិងផលិតផលផេ្សងទៀត និងដើម្បីប្រើប្រាស់ចំណូល នេះក្នុងការទិញគឿ្រងចក្រ ដែលប្រើប្រាស់សម្រាប់បម្រើ ដល់វិស័យ[[ឧស្សាហូបនីយកម្ម]]នៅក្នុងប្រទេស។ គម្រោងផែនការ៤ឆ្នាំនេះ ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយពុំបានពិចារណាអោយបានស៊ីជម្រៅ និងត្រូវបានបង្ខំអោយអនុវត្តយ៉ាងឃោរឃៅ និងពុំទទួលបានជោគជ័យឡើយ។ ផលិតផលស្រូវកើនឡើងតិចតួច តែមានមនុស្សរាប់រយពាន់នាក់បានស្លាប់រវាង ឆ្នាំ១៩៧៦-១៩៧៨ដោយកង្វះខាតចំណីអាហារ ធ្វើការហួសកម្លាំង និងជំងឺដង្កាត់​ដែលពុំបានយកចិត្តទុកដាក់ព្យាបាលនិងពិនិត្យរោគវិនិច្ឆ័យខុស ពួកខែ្មរក្រហម បានប្រហារជីវិតមនុស្សរាប់រយពាន់នាក់ ដោយចោទពួកគេថាជា[[សត្រូវ]]របស់អង្គការ​។ អំពើឃោរឃៅ របស់របបខែ្មរ ក្រហមបានសម្លាប់ រង្គាលកម្លាំងពលកម្ម កម្ពុជាយ៉ាងច្រើន។ បន្ទាប់ពីរបបខែ្មរក្រហមត្រូវដួលរលំក្នុងដើមឆ្នាំ១៩៧៩មក រដ្ឋាភិបាលបានបើកទូលាយលើវិស័យកសិកម្ម ប្រជាជនកម្ពុជារាប់លាននាក់ បានប្រកបរបរការងារជាកសិករបែបគ្រួសារ។ ក្នុងអំឡុងពាក់កណា្តលទសវត្ស៩០​ទើបកម្ពុជាអាចមានផលិតផលអង្ករគ្រប់គ្រាន់ សម្រាប់ទ្រទ្រង់ខ្លួនឯងផងនិងចាប់ផ្តើមនាំចេញខ្លះផង​។ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ប្រទេសបានកែលំអបន្តិចម្តងៗក្នុងឆ្នាំ៩០ ដោយមួយភាគធំផែ្អកលើជំនួយបរទេស។ តែវិស័យផេ្សងៗទៀតរបស់សេដ្ឋកិច្ចមិនទាន់បានរីកចម្រើននៅឡើយទេ។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៥ សេដ្ឋកិច្ចប្រទេសទាំងមូលមានកម្រិតត្រឹមពី៤០-៥០ ភាគរយប៉ុណ្ណោះ បើបៀ្របធៀបទៅនឹងមុនឆ្នាំ១៩៧០ សម្រាប់អ្នកមកទស្សនានៅប្រទេសកម្ពុជា ភាពក្រីក្រត្រូវបានបិទបាំងដោយសារភាពរីកចម្រើនដែលគេមើលឃើញនៅ[[ភ្នំពេញ]]។<ref>{{Cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql2/egov/khmer/country.economy.html |title=រាជរដ្ឋាភិបាលនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា៖សេដ្ឋកិច្ច |access-date=2008-02-25 |archivedate=2008-02-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080217061620/http://www.cambodia.gov.kh/unisql2/egov/khmer/country.economy.html |url-status=dead }}</ref> [[ឯកសារ:Phnom Penh train station.jpg|រូបភាពតូច|[[ធនាគារកាណាឌីយ៉ា|ប៉មOCIC]]​ ទីស្នាក់ការផ្សារមូលបត្រកម្ពុជាបណ្ដោះអាសន្ន ជាមួយ[[អគារវឌ្ឍនៈ កាពីតាល|អគារវឌ្ឍន]]ដែលធ្លាប់ជាអគារខ្ពស់បំផុតនៅ[[ភ្នំពេញ]] មើលពីស្ថានីយ៍រថភ្លើង ។]] នៅឆ្នាំ២០១១ ប្រាក់ចំណូលម្នាក់ៗរបស់កម្ពុជាក្នុងយុគភាពអំណាចការទិញគឺ២៤៧០$ និង១០៤០$ជាមធ្យមក្នុងមនុស្សម្នាក់ៗ។ ប្រាក់ចំណូលក្នុងម្នាក់ៗរបស់កម្ពុជាកំពុងកើនឡើងយ៉ាងលឿនប៉ុន្តែ[[ភាពក្រីក្រនិងអ.ក.រ.នៅកម្ពុជា|នៅទាប]]នៅឡើយ បើប្រៀបធៀបនឹងប្រទេសដទៃទៀតក្នុងតំបន់។ ក្រុមគ្រួសារជនបទភាគច្រើនបំផុតពឹងផ្អែកលើកសិកម្មនិងអនុវិស័យដែលទាក់ទងនឹងវិស័យនេះ។ ស្រូវអង្ករ ត្រី ឈើ កាត់ដេរ និងកៅស៊ូគឺជាទំនិញនាំចេញសំខាន់របស់កម្ពុជា។ [[វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវស្រូវអន្តរជាតិ]] (វ.ស.ស.អ. រឺ IRRI) បានដាក់បញ្ចូលឡើងវិញច្រើនជាងវិវិធភាពស្រូវតាមបែបប្រពៃណី៧៥០ទៅក្នុងកម្ពុជាតាមរយៈធនាគារស្រូវរបស់ខ្លួននៅ[[ហ្វីលីពីន|ភ្វីលីពីន]]។<ref>Jahn 2006,[https://web.archive.org/web/20080819194125/http://www.irri.org/publications/today/pdfs/6-2/RiceToday%206-2.pdf 2007]</ref> វិវិធភាពទាំងនេះត្រូវបានប្រមូលនៅទសវត្ស១៩៦០។ [[ឯកសារ:SKYLINE.OF.PHNOM.PENH.OLYMPIC.jpg|រូបភាពតូច|220x220ភីកសែល|ទិដ្ឋភាពការសាងសង់អគារថ្មីៗនៅរាជធានីភ្នំពេញ និងទីស្នាក់ការធនាគារមេគង្គ(ខាងឆ្វេង)។]] ផ្អែកលើអ្នកសេដ្ឋវិទូ ម.រ.អ.: [[កំណើនផសសជាមធ្យមប្រចាំឆ្នាំ]]សម្រាប់សម័យកាល២០០១-២០១០គឺមាន៧,៧%ធ្វើឱ្យប្រទេសនេះក្លាយជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសកំពូលទាំងដប់របស់ពិភពលោកដែលមានកំណើនផសសជាមធ្យមប្រចាំឆ្នាំ​ខ្ពស់បំផុត។ ទេសចរណ៍ធ្លាប់ជាឧស្សាហកម្មដែលមានកំណើនលឿនបំផុតរបស់កម្ពុជា ជាមួយនិងដំណល់ដែលកើនឡើងពី២១៩០០០ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៧ទៅជាង២លាននៅឆ្នាំ២០០៧។ ក្នុងឆ្នាំ២០០៤ អតិផរណាធ្លាប់មាន១,៧%និងការនាំចេញ១,៦&nbsp;រយកោដិ$ស.រ.។ ចិនគឺជាប្រភពនៃ[[វិនិយោគទុនផ្ទាល់បរទេស]]ធំបំផុតរបស់កម្ពុជា។ ចិនបានធ្វើផែនការចំណាយ៨&nbsp;រយកោដិ$ ក្នុងគម្រោងការ៣៦០ក្នុងប្រាំពីរខែដំបូងនៃឆ្នាំ២០១១។ ចិនក៏ជាប្រភពជំនួយបរទេសដ៏ធំបំផុតដែរ ដែលផ្ដល់ជំនួយប្រហែល៦០០&nbsp;លាន$នៅឆ្នាំ២០០៧ និង២៦០&nbsp;លាន$នៅឆ្នាំ២០០៨។ ធនាគារជាតិកម្ពុជាគឺជាធនាគារកណ្ដាលនៃព្រះរាជាណាចក្រនេះហើយផ្ដល់ការត្រួតពិនិត្យនិយ័តកម្មលើវិស័យធនាគាររបស់ប្រទេស​និងទទួលខុសត្រូវតាមផ្នែកសម្រាប់ការបង្កើន[[វិនិយោគទុនផ្ទាល់បរទេស]]នៅក្នុងប្រទេស។ រវាងឆ្នាំ២០១០ និង ២០១២ ចំនួននៃធនាគារដែលបានធ្វើនិយ័តកម្មនិងស្ថាប័នចុល្ល-ហិរញ្ញវត្ថុដែលបានកើនឡើងចាប់តាំងពី៣១អង្គភាពគ្របដណ្ដប់លើស្ថាប័ន៧០​ដោយឡែកៗគ្នាក្រោមបន្ទាត់កំណើនក្នុងវិស័យធនាគារនិងហិរញ្ញវត្ថុកម្ពុជា។ នៅឆ្នាំ២០១២ ការិយាល័យឥណទានកម្ពុជាត្រូវបានបង្កើតឡើងជាមួយការត្រួតពិនិត្យនិយ័តកម្មដោយផ្ទាល់ដោយធនគារជាតិកម្ពុជា។<ref>{{Cite web |url=http://www.creditbureaucambodia.com/about-us/credit-bureau-cambodiacom.html |title=CBC's Mission |access-date=2012-09-06 |archivedate=2013-06-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130613093221/http://www.creditbureaucambodia.com/about-us/credit-bureau-cambodiacom.html |url-status=dead }}</ref> ការិយាល័យឥណទានបង្កើនឡើងនូវតម្លាភាពនិងស្ថេរភាពនៅក្នុងវិស័យធនាគារកម្ពុជា ពេលនោះដែរ ធនាគារទាំងអស់និងក្រុមហ៊ុនចុល្ល-ហិរញ្ញវត្ថុបច្ចុប្បន្នតម្រូវតាមច្បាប់ឱ្យរាយការណ៍ភាពជាក់ស្ដែងនិងតួលេខទៀងទាត់ទាក់ទងនឹង​ការប្រព្រឹត្តទៅនូវកម្ចីក្នុងប្រទេស។ មួយក្នុងចំណោមការប្រឈមធំបំផុតរបស់កម្ពុជាជាក់ស្ដែងគឺប្រជាជនដែលមានវ័យចាស់ៗជាធម្មតាខ្វះការអប់រំ ជាពិសេសនៅទីជនបទ ដែលរងទុក្ខវេទនាពីកង្វះហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធគោល។ ការភ័យខ្លាចអំពីស្ថេរភាពនយោបាយនិងអំពើពុករលួយក្នុងរដ្ឋាភិបាលបានបន្តុចបង្អាក់វិនិយោគទុនបរទេសនិងពន្យារជំនួយបរទេស ទោះបីមានជំនួយសំខាន់ៗពីពួកម្ចាស់អំណោយទ្វេភាគីនិងពហុភាគីក៏ដោយ។ ម្ចាស់អំណោយបានសន្យាផ្ដល់៥០៤&nbsp;លាន$ ដល់ប្រទេសនេះនៅឆ្នាំ២០០៤<ref name="CIACB">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html CIA FactBook.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229001224/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html |date=2010-12-29 }}. Retrieved September 9, 2006.</ref> កាលណោះ[[ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី]]តែឯងបានផ្ដល់៨៥០&nbsp;លាន$ជាកម្ចី ផ្ដល់ និងជំនួយបច្ចេកទេស។ <ref name=ADB>[http://www.adb.org/Documents/Fact_Sheets/CAM.asp A Fact Sheet: Cambodia and ADB] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070404015954/http://www.adb.org/Documents/Fact_Sheets/CAM.asp |date=2007-04-04 }}, Asian Development Bank. Retrieved September 9, 2006.</ref> ===ទេសចរណ៍=== [[File:Baray rice paddies.jpg|thumb|200px|right|វាលស្រែនៅ[[ស្រុកបារាយណ៍|បារាយណ៍]] [[ខេត្តកំពង់ធំ|កំពង់ធំ]]]] [[File:Battambang Provinz 01.jpg|thumb|កសិករកំពុងច្រូតស្រូវនៅ[[ខេត្តបាត់ដំបង]]]] ឧស្សាហកម្មទេសចរណ៍គឺជាប្រភពធំបំផុតទីពីរនៃ[[រូបិយវត្ថុរឹង]]របស់ប្រទេសនេះបន្ទាប់ពីឧស្សាហកម្មវាយនភណ្ឌ។<ref name="USDOS3"/> រវាងខែមករា និង ធ្នូ ឆ្នាំ២០០៧ ការមកដល់ពួកអ្នកទេសចរ២,០&nbsp;លាននាក់ ដែលមានកំណើន១៨,៥%លើសកាលពីពេលដូចគ្នាក្នុងឆ្នាំ២០០៦។ ភាគច្រើនបំផុត (៥១%) បានឆ្លងកាត់ខេត្ត[[សៀមរាប]] ក្រៅពីនោះ (៤៩%) ឆ្លងកាត់ភ្នំពេញនិងគោលដៅផ្សេងៗទៀត។<ref name="CAGOV">Ministry of Tourism. . Retrieved December 29, 2008.</ref> គោលដៅទេសចរណ៍ផ្សេងៗទៀត​រួមមាន[[ក្រុងព្រះសីហនុ]]នៅខាងកើតឆៀងខាងត្បូងដែលមានរមណីយដ្ឋានឆ្នេរជាទីពេញនិយមជាច្រើននិងតំបន់នេះស្ថិតនៅក្បែរ[[ក្រុងកំពត|កំពត]]និង[[កែប]]​រួមមាន​[[ស្ថានីយភ្នំបូកគោ]]។ ទេសចរបានកើនឡើងជាបន្តបន្ទាប់រាល់ឆ្នាំក្នុងពេលមានស្ថេរភាព បើប្រៀបធៀបចាប់តាំងពីការបោះឆ្នោត[[អ៊ុនតាក់]]១៩៩៣ នៅឆ្នាំ១៩៩៣ធ្លាប់មានទេសចរអន្តរជាតិ ១១៨ ១៨៣នាក់ និងនៅឆ្នាំ២០០៩មានទេសចរអន្តរជាតិចំនួន ២ ១៦១​ ៥៧៧នាក់។<ref>{{Cite web |url=http://www.cambodia-tourism.org/download/Cambodia_Touris_Statistics_2010.pdf |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=2012-09-06 |archivedate=2011-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110304011512/http://www.cambodia-tourism.org/download/Cambodia_Touris_Statistics_2010.pdf |url-status=dead }}</ref> ភាគច្រើនបំផុតនៃពួកអ្នកទេសចរគឺជនជាតិ ជប៉ុន ចិន ភ្វីលីពីន អាមេរិក កូរ៉េខាងត្បូង និង បារាំង របាយការណ៍បាននិយាយ បន្ថែមថាឧស្សាហកម្មនេះបានរកប្រាក់ចំណូល ១៤០០&nbsp;លានដុល្លារស.រ.មួយភាគក្នុងឆ្នាំ២០០៧ ដោយគិតទៅស្ទើរតែដប់ភាគរយនៃផលិតផលជាតិសរុបរបស់ព្រះរាជាណាចក្រនេះ។<ref>[http://www.sokhahotels.com/ Sokha Hotels & Resorts | Official Site | Cambodia Hotels]. Sokhahotels.com. Retrieved on June 20, 2011.</ref> សារព័ត៌មានភាសាចិនជៀនហួប្រចាំថ្ងៃបានវាយតម្លៃជាផ្លូវការថាកម្ពុជានឹងមានដំណល់ទេសចរបរទេសបីលាននាក់នៅ​ឆ្នាំ២០១០និង​ប្រាំលាននាក់នៅឆ្នាំ២០១៥។ ទេសចរណ៍គឺជាឧស្សាហកម្មមួយក្នុងចំណោមឧស្សាហកម្មគោលដែលកើនឡើងបីដងរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។ ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រ អង្គរវត្ត នៅខេត្ត[[សៀមរាប]] ឆ្នេរសមុទ្រ នៅព្រះសីហនុ និងទីក្រុងរាជធានីភ្នំពេញគឺជាទីទាក់ទាញសំខាន់សម្រាប់ពួកទេសចរបរទេស។<ref>[http://news.xinhuanet.com/english/2008-01/07/content_7377419.htm Foreign tourist arrivals in Cambodia to increase by 20% on annual basis _English_Xinhua]. News.xinhuanet.com (January 7, 2008). Retrieved on June 20, 2011.</ref> ឧស្សាហកម្មវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍របស់កម្ពុជាប្រើមនុស្សភាគច្រើនដែលរស់នៅក្បែរទីកន្លែងចំណាប់អារម្មណ៍សំខាន់ៗ។ ជាក់ស្ដែង ចំនួនវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ដែលផលិតឡើងមិនគ្រប់គ្រាន់ទៅនឹងចំនួនទេសចរកើនឡើងឡើយ ហើយផលិតផលភាគច្រើនដែលលក់ទៅឱ្យពួកអ្នកទេសចរ នៅតាមទីផ្សារនានាត្រូវបានគេនាំចូលពី ចិន ថៃ និង វៀតណាម។<ref>{{cite web|url=http://www.aha-kh.com/ |title=សមាគមជនពិការអង្គស.ព.អ. &#124; ស្ថានីយ៍ផ្លូវការ |publisher=Aha-kh.com |date= |accessdate=១៥ មីនា ២០១៣}}</ref> វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍មួយចំនួនដែលផលិតក្នុងស្រុករួមមាន: * [[ក្រមា]] * ស្នាដៃដីដុត * សាប៊ូដុំ ទៀន គ្រឿងទេស <ref>{{cite web |url=http://www.senteursdangkor.com/html/en/our_products.php/ |title=Senteur d'Angkor &#124; ស្ថានីយ៍ផ្លូវការ |publisher=Senteursdangkor.com |accessdate=១៥ មីនា ២០១៣ |archivedate=2013-05-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130504161246/http://www.senteursdangkor.com/html/en/our_products.php/ |url-status=dead }}</ref> * ចម្លាក់ឈើ គ្រឿងម្រ័ក្សណ៍ខ្មុក គ្រឿងលាបពណ៌ប្រាក់ <ref>{{cite web |url=http://www.artisansdangkor.com/shop/en/ |title=Artisan d'Angkor &#124; ស្ថានីយ៍ផ្លូវការ |publisher=Artisansdangkor.com |accessdate=១៥ មីនា ២០១៣ |archivedate=2013-03-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130301230616/http://www.artisansdangkor.com/shop/en/ |url-status=dead }}</ref> * ដបលាបថ្នាំមានច្រកស្រា-ស ===វប្បកម្ម=== {| class="wikitable" |- ! ការពិពណ៌នា !! ការស្ទាបស្ទង់!! ចំណាត់ថ្នាក់ !! ពិភពលោក |- | អ្នកផលិត[[ល្មុត]]កំពូលទាំង១០ (២០០៧) || [[អង្គការស្បៀងអាហារនិងកសិកម្ម]]|| ១០ (តោនរង្វាស់រង្វាល់មួយពាន់) || ១,១៦០ (តោនរង្វាស់រង្វាល់មួយពាន់) |- | អ្នកផលិត[[ស្រូវ]]កំពូលទាំង១២ (២០១០)|| [[អង្គការស្បៀងអាហារនិងកសិកម្ម]]|| ៨,២ (តោនរង្វាស់រង្វាល់មួយលាន)|| |- |} {{wide image|Buddhist monks in front of the Angkor Wat.jpg|600px|<center> ទិដ្ឋភាព[[អង្គរវត្ត]]នៅ[[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]]។ អង្គរវត្តសព្វថ្ងៃនេះគឺជាចំណាប់អារម្មណ៍ទេសចរដ៏សំខាន់របស់កម្ពុជានិងក៏ត្រូវបានទៅលេងទស្សនាដោយពួក​អ្នកទេសចរជាច្រើនមកពីជុំវិញពិភពលោក។ </center>}} ==ប្រជាសាស្ត្រ== '''{{Main|ប្រជាសាស្ត្រកម្ពុជា|ក្រុមជនជាតិនៅកម្ពុជា|សាសនានៅកម្ពុជា}}''' [[ឯកសារ:Cambodia couple (10678542994).jpg|រូបភាពតូច|ប្ដីប្រពន្ធមួយគូនៅខេត្តកោះកុង]] ប្រជាពលរដ្ឋ ៨៥% ជាអ្នកធ្វើស្រែចម្ការ។ បើគិតមកដល់់ឆ្នាំ ២០០៧ ចំនួនប្រជាជនកម្ពុជា មានប្រហែល១៤ លាននាក់​(ភេទប្រុស ៦ ៣៤៨ ១១២ និងភេទស្រី ៦ ៧៥១ ៣៦០​)​ តាមរយៈជំរឿនប្រជារាស្រ្តនៅឆ្នាំ២០០០។ * ៩៥%គឺជាជាតិពន្ធុខ្មែរ។ * ​៥%គឺជាជាតិពន្ធុដទៃទៀតដូចជា ចិន យួន ចាម ...។ តាមការប៉ាន់ស្មានប្រជាជនប្រមាណ ៨៥% ទៅ៩០% រស់នៅទីជនបទ។ ដូចជានៅឆ្នាំ២០១០ កម្ពុជាមានប្រជាជន ១៤ ៨០៥ ៣៥៨នាក់តាមការប៉ាន់ស្មាន។ កៅសិបភាគរយនៃប្រជាជនកម្ពុជាមានដើមកំណើត[[ខ្មែរ (ជនជាតិ)|ខ្មែរ]]និងនិយាយ[[ភាសាខ្មែរ]] ដែលជាភាសាផ្លូវការរបស់ប្រទេសនេះ។ ប្រជាជនរបស់កម្ពុជាមានភាពស្រដៀងគ្នាតិចតួច។ ជនជាតិភាគតិចរបស់ប្រទេសនេះមានចំនួន៥% រួមមាន[[យួន]] (២ ២០០ ០០០នាក់) [[ចិនកម្ពុជា|ចិន]] (១ ១៨០ ០០០នាក់) [[ចាម]] (៣១៧ ០០០នាក់) ភូមា និង[[ខ្មែរលើ]] (៥៥០ ០០០នាក់)។<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html |title=ភ.ស.ក. – សៀវភៅការពិតពិភពលោក |publisher=Cia.gov |accessdate=២១ធ្នូ ២០១០ |archivedate=2010-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101229001224/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html |url-status=dead }}</ref> {{failed verification|date=មិថុនា ២០១២}} អត្រាកំណើតរបស់ប្រទេសនេះគឺ២៥,៤ក្នុងចំណោម១០០០នាក់។ អត្រា[[កំណើនប្រជាជន]]របស់ប្រទេសគឺ១,៧០% គួរឱ្យកត់សំគាល់ខ្ពស់ជាងអត្រាប្រជាជននៅថៃ កូរ៉េខាងត្បូង និងឥណ្ឌា។<ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html?countryName=Cambodia&countryCode=cb&regionCode=eas&rank=57#cb |title=CIA – The World Factbook<!-- Bot generated title --> |access-date=2012-09-06 |archivedate=2018-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181013004443/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html?countryName=Cambodia&countryCode=cb&regionCode=eas&rank=57#cb |url-status=dead }}</ref> សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីនិងផលវិបាករបស់សង្គ្រាមនេះបានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់គួរឱ្យកត់សំគាល់ដល់ប្រជាជនកម្ពុជា ប្រជាជន៥០%ទាំងនោះគឺជាក្មេងអាយុជាង២២ឆ្នាំ។ អត្រាស្ត្រីភេទមាន១,០៤ទល់នឹងបុរសភេទ កម្ពុជាមានអត្រាភេទល្អៀងទៅខាងស្ត្រីភេទដែលជាអត្រាច្រើនបំផុតក្នុងមហាអនុតំបន់មេគង្គ។<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2018.html |title=ភ.ស.ក. សៀវភៅការពិតពិភពលោក |publisher=Cia.gov |accessdate=២១ធ្នូ ២០១០ |archivedate=2013-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131016065003/https://www.cia.gov/library//publications/the-world-factbook/fields/2018.html |url-status=dead }}</ref> ក្នុងអត្រាប្រជាជនកម្ពុជាជាង៦៥ អត្រាស្ត្រីភេទទល់នឹងបុរសភេទគឺ១,៦:១។<ref name="CIACB"/> ប្រជាជនកម្ពុជាបង្អាញនូវលក្ខណៈពិសេសសំខាន់ៗជាច្រើន។ ទី១ដោយសារការកើនឡើងពួកក្មេងៗយ៉ាងឆាប់រហ័សក្រោយឆ្នាំ១៩៧៩ ចំនួនប្រជាជនវ័យកេ្មងមានយ៉ាងហោចណាស់ ពាក់កណ្តាលមានអាយុក្រោម១៨ឆ្នាំនៃអាយុសព្វថៃ្ងនេះ។ ទី២ សមាមាត្រចំនួននារីជាមួយប្រជាជនពេញវ័យគឺខ្ពស់ រហូតដល់ទៅ៥០%នៃប្រជាជន ដែលមានអាយុ១៨ឆ្នាំ ឬក៏ភាគច្រើនជាស្រ្តី។ ជាលទ្ធផលនៃសង្រ្គាមចំនួនសមាមាត្រ ខ្ពស់គួរសមនៃស្រ្តីនៅផ្ទះយ៉ាងហោចណាស់២៥% យោងទៅតាមយូនីសេហ្វ។ ប្រជាជនកម្ពុជា និង[[ឡាវ]] ត្រូវបានគេមើលឃើញថាមានចំនួនតិច ប្រៀបទៅនឹងចំនួនប្រជាជនវៀតណាម និងថៃ និងតាមរយៈ ដង់ស៊ីតេប្រជាជនជាមធ្យមនៅក្នុងប្រទេសតិចជាងគេ គឺតិចជាងខ្លាំងនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម។ តំបន់ប្រជាជនរស់នៅយ៉ាងច្រើននៅក្នុង ប្រទេសកម្ពុជាមិនមានច្រើនដូចជាការប្រមូលផ្តុំនៃប្រជាជនដែលគេបានរក ឃើញនៅតាមដងទនេ្លក្រហម និងទនេ្លមេគង្គក្នុងប្រទេសវៀតណាមទេ។ ប្រជាជនកម្ពុជាមានចំនួន ១២ ៤៩១ ៥០១នាក់(ការប៉ាន់ស្មានក្នុងឆ្នាំ២០០១)។ ប្រជាជនកើនឡើងប្រហែលចំនួន២,៣% ក្នុងមួយឆ្នាំ ជាប្រទេសមួយ ដែលមាន អត្រាកំណើនខ្ពស់។ ដង់ស៊ីតេប្រជាជនគឺ ៦៩ នាក់ក្នុងមួយគីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលប្រមូលផ្តុំនៅតាមតំបន់ទំនាបកណ្តាល។ តំបន់ភ្នំនៃប្រទេស មានជំងឺគ្រុនចាញ់ដែលធ្វើអោយ ប្រជាជនរស់នៅតំបន់នោះមាន ចំនួនតិចហើយមិនមានទឹកគ្រប់គ្រាន់ នៅខេត្តភាគខាងជើង អំឡុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៧០ ក្រោម របបឃោរឃៅខែ្មរក្រហម ទីក្រុងរបស់ប្រទេសកម្ពុជាទាំងអស់គ្មានប្រជាជនរស់នៅ ហើយលំនៅដ្ឋានទាំងឡាយត្រូវបានគេបោះបង់ចោល។<ref>{{Cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql2/egov/khmer/country.population.html |title=រាជរដ្ឋាភិបាលនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា៖ប្រជាជនកម្ពុជា |access-date=2008-02-25 |archivedate=2008-02-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080217061630/http://www.cambodia.gov.kh/unisql2/egov/khmer/country.population.html |url-status=dead }}</ref> {{ទីក្រុងធំៗបំផុតកម្ពុជា}} ===ភាសា=== '''{{Main|ភាសាខ្មែរ}}''' {{multiple image | perrow = 3 | total_width = 500 | image1 = Khmer script in school.jpg | image2 = Lolei (5).JPG | image3 = Khmer inscription within the Angkor Wat.jpg | image4 = | image5 = | footer = ភាសាខ្មែរ ពីឆ្វេងទៅស្តាំ: ផ្ទាំងរូបភាពសរសេរព្យញ្ជនៈអក្សរខ្មែរទាំង ៣៣ តួ នៅសាលាមួយក្នុងខេត្តបាត់ដំបង ។, សិលាចារឹកអក្សរខ្មែរ នៅ[[ប្រាសាទលលៃ]], សិលាចារឹកខ្មែរក្នុង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] | align = | direction = | alt1 = | caption1 = | caption2 = }} ភាសាខ្មែរគឺជាសមាជិកមួយនៃអំបូររង[[ខ្មែរ-មន]]នៃក្រុម[[ភាសាទក្សិណអាស៊ី]]។ បារាំង កាលពីមុនគឺជាភាសារបស់រដ្ឋាភិបាលនៅ[[ឥណ្ឌូចិន]] នៅតែត្រូវនិយាយដោយប្រជាជនខ្មែរដែលមានវ័យចំណាស់ភាគច្រើន។ ភាសាខែ្មរមានអ្នកប្រើចំនួនជាង ៩៥%ក្នុងចំណោមប្រជាជន។ រីឯភាសាបារាំងជាភាសាទី២ ក៏ត្រូវបានគេនិយាយផងដែរ តែភាគច្រើនចាស់ៗជាអ្នកប្រើប្រាស់។ បារាំងជាភាសាស្ពានមួយដើម្បីសិក្សានៅសាលានិងសាកលវិទ្យាល័យមួយចំនួនដែលត្រូវបានផ្ដល់មូលនិធិដោយរដ្ឋាភិបាលបារាំង។ [[បារាំងបែបខ្មែរ (ភាសាវិទ្យា)|បារាំងបែបខ្មែរ]] ជាភាសាដែលសេសសល់កាលពីអតីតអាណានិគមរបស់ប្រទេសនេះ ហើយក៏ជាគ្រាមភាសាមួយដែលត្រូវបានគេជួបប្រទះនៅកម្ពុជានិងជួនកាលបានប្រើប្រាស់នៅក្នុងរដ្ឋាភិបាល ជាពិសេសនៅក្នុងតុលាការ។<ref>[http://news.xinhuanet.com/english2010/culture/2010-06/30/c_13377375.htm U.S. helps English program for poor Cambodian students]. News.xinhuanet.com (June 30, 2010). Retrieved on June 20, 2011.</ref> ក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សថ្មីៗនេះ ជនកម្ពុជាវ័យក្មេងៗភាគច្រើន ដែលពួកគេទាំងនោះនៅក្នុងថ្នាក់់ធុរកិច្ចពេញចិត្តការរៀនជាភាសាអង់គ្លេស។ ក្នុងទីក្រុងសំខាន់ៗនិងមជ្ឈមណ្ឌលទេសចរណ៍នានា អង់គ្លេសគឺត្រូវបាននិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយនិងបានបង្រៀននៅក្នុងសាលាមួយចំនួនភាគច្រើនពីព្រោះដោយសារតែចំនួនដ៏ច្រើន​លើសលប់នៃពួកអ្នកទេសចរ​មកពីប្រទេសនានានិយាយភាសាអង់គ្លេស។ ទោះបីជាស្ថិតនៅឯជនបទយ៉ាងណាក៏ពិតមែនក្ដី ក៏ប្រជាជនវ័យក្មេងៗភាគច្រើនបំផុតយ៉ាងហោចណាស់ក៏ចេះនិយាយអង់គ្លេសតិចតួចដែរ ទំនងត្រូវបានបង្រៀនជាញឹកញយដោយ[[ព្រះសង្ឃ]]នៅក្នុង[[វត្ត]]អារាមក្នុងតំបន់ ដែលជាកន្លែងក្មេងជាច្រើនត្រូវបានអប់រំបណ្ដុះបណ្ដាល។ ===សាសនា=== [[File:Monks at Angkor.jpg|250px|left|thumb|[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]គឺជាសាសនាផ្លូវការរបស់កម្ពុជា។]] [[ឯកសារ:Cambodia 11th C - Buddha sheltered by naga IMG 9608 Museum of Asian Civilisation.jpg|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល|[[ព្រះពុទ្ធ]]កំពុងសមាធិប្រក់នាគនាសតវត្សទី១១។]] [[ព្រះពុទ្ធសាសនា]][[ថេរវាទ]]គឺជាសាសនាផ្លូវការរបស់កម្ពុជា ដែលត្រូវបានកាន់ដោយប្រជាជន៩៥%។ ប្រពៃណីពុទ្ធសាសនាថេរវាទរីកសាយភាយនិងរឹងមាំគ្រប់បណ្ដាខេត្តទាំងអស់ ដែលមានវត្តអារាមចំនួន៤៣៩២តាមការប៉ាន់ស្មានទូទាំងប្រទេសនេះ។<ref>[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2010/148861.htm Cambodia<!-- Bot generated title -->]</ref> ជនជាតិខ្មែរមួយភាគធំគឺជាពុទ្ធសាសនិក និងមានសមាគមស្និទនឹងព្រះពុទ្ធសាសនា ប្រពៃណីវប្បធម៌ និងជីវិតប្រចាំថ្ងៃជាច្រើន។ ការប្រកាន់ខ្ជាប់ចំពោះព្រះពុទ្ធសាសនាជាទូទៅត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាស្នូលនៃអត្តសញ្ញាណជនជាតិនិងវប្បធម៌របស់ប្រទេសនេះ។ សាសនានៅកម្ពុជា រួមមាន ព្រះពុទ្ធសាសនា ត្រូវបានគាបសង្កត់ដោយពួកខ្មែរក្រហមកំឡុងចុងទសវត្ស១៩៧០ ក៏ប៉ុន្តែក៏ចាប់មានវិញតាមរយៈការស្ដារឱ្យដូចដើមវិញដែរ។ ឥស្លាមគឺជាសាសនានៃពួក[[ចាម]]ភាគច្រើននិងពួក[[ពួកម៉ាឡេ (ក្រុមជនជាតិ)|ម៉ាឡេ]]ភាគតិចនៅកម្ពុជា។ ភាគច្រើននៃពួកមូស៊្លីមគឺជាពួក[[ឥស្លាមសូនី|សូនី]]នៃសាលា[[ឝាផ្វែយ]]និងត្រូវបានគាំទ្រយ៉ាងខ្លាំងនៅ[[ខេត្តកំពង់ចាម]]។ ថ្មីៗនេះ មានពួកមូស៊្លីមជាង ៣០០ ០០០នាក់នៅក្នុងប្រទេស។ ប្រជាជនកម្ពុជាមួយភាគរយត្រូវបានគេកត់សំគាល់អត្តសញ្ញាណថាជាគ្រិស្តសាសនិក ខាងកាតូលិកដែលបង្កើតឡើងនូវក្រុមភាគច្រើនបំផុតបន្តបន្ទាប់មកគឺពួកប្រូតេស្តង់។ ថ្មីៗនេះមានពួកកាតូលិក២០០០នាក់នៅកម្ពុជាដែលតំណាងឱ្យ០,១៥%នៃប្រជាជនសរុប។ និកាយផ្សេងៗទៀតរួមមាន [[ពួកបាបទិស្ត៍]] [[សម្ព័ន្ធភាពគ្រិស្តសាសនិកនិងសាសនទូត]] [[ពួកពិធីនិយម]] [[ពួកសាក្សីព្រះយ៉េហូវ៉ា]] [[ពួកបញ្ញាសាសាវ័ក រឺ រួបរួម]] និង[[ព្រះវិហារយេស៊ូគ្រិស្តនៃពួកសន្តៈថ្ងៃចុងក្រោយ]]។ <ref name="USDOS">Bureau of Democracy, Human Rights, and Labour of the US Department of State. [http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2005/51507.htm ''International Religious Freedom Report 2005''.]. Retrieved July 24, 2006.</ref> [[ពុទ្ធសាសនាមហាយាន]]គឺជាសាសនាចិននិងយួនភាគច្រើនដែលរស់នៅកម្ពុជា។ ធាតុសំខាន់នៃការប្រតិបត្តិសាសនាផ្សេងៗដូចជា [[សាសនាប្រជាប្រិយចិន|វីរបុរស]]និងបុព្វការីជនអ្នកស្រុក [[ខុងជឺនិយម|សាសនាខុងជឺ]] និង[[សាសនាតាវ]]លាយឡំជាមួយពុទ្ធសាសនាចិនក៏ត្រូវបានគេបដិបត្តិដែរ។ {{bar box |title= សាសនានៅកម្ពុជា |titlebar=#ddd |left1=សាសនា |right1=ភាគរយ |float=right |bars= {{bar percent|ព្រះពុទ្ធ|orange|៩៦,៤}} {{bar percent|ឥស្លាម|green|២,១}} {{bar percent|គ្រិស្ត|blue|១,៣}} {{bar percent|ផ្សេងៗ|pink|០​,៣}} }} ===ការអប់រំ=== '''{{Main|ការអប់រំនៅកម្ពុជា}}''' [[ឯកសារ:School kids jumping in Cambodia (13578591625).jpg|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល|សិស្សានុសិស្សនៃសាលាបឋមសិក្សានៅ[[ខេត្តកំពត]]]] [[ក្រសួងអប់រំ យុវជន និង កីឡា (កម្ពុជា)|ក្រសួងអប់រំ យុវជន និង កីឡា]]ទទួលខុសត្រូវចំពោះការបង្កើតគោលនយោបាយជាតិនិងគោលមគ្គុទេសន៍សម្រាប់ការអប់រំនៅកម្ពុជា។ ប្រព័ន្ធអប់រំកម្ពុជាគឺត្រូវបានធ្វើវិមជ្ឈការយ៉ាងខ្លាំង ជាមួយរដ្ឋាភិបាលទាំងបីកម្រិត ថ្នាក់កណ្ដាល ខេត្ត និងស្រុកដែលទទួលខុសត្រូវចំពោះការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួន។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជាប្រកាសថាការអប់រំខានមិនបានដោយឥតគិតថ្លៃរយៈពេលប្រាំបួនឆ្នាំ ដែលធានាសិទ្ធិជាសកលដល់គុណភាពការអប់រំជាមូលដ្ឋានគ្រឹះ។ ក្នុងឆ្នាំ២០០៤ ការអប់រំត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថាប្រជាជន៧៣,៦%ចេះអាននិងសរសេរ (បុរស៨៤,៧% និងស្ត្រី៦៤,១%)។<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2103.html Central Intelligence Agency] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124171442/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2103.html |date=2016-11-24 }}. Cia.gov. Retrieved on June 20, 2011.</ref> អាយុយុវជនប្រុស (១៥-២៤ឆ្នាំ)មានអត្រាអក្ខរភាព៨៩%ប្រៀបធៀបនឹង៨៦%ចំពោះស្រីៗ។<ref>{{Cite web |url=http://www.unicef.org/infobycountry/cambodia_statistics.html |title=UNICEF – Cambodia – Statistics<!-- Bot generated title --> |access-date=2012-09-06 |archivedate=2013-04-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130402220546/http://www.unicef.org/infobycountry/cambodia_statistics.html |url-status=dead }}</ref> ប្រព័ន្ធអប់រំនៅកម្ពុជាបន្តប្រឈមនឹងការប្រឈមជាច្រើន ប៉ុន្តែកំឡុងពេលប៉ុន្មានឆ្នាំមុននេះ មានការរីកចម្រើនគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ជាពិសេសស្ថានភាពនៃការចុះឈ្មោះជាទៀងទាត់ ការណែនាំចាត់ចែងផ្អែកទៅលើកម្មវិធី និងកិច្ចអភិវឌ្ឍតាមក្របខណ្ឌគោលនយោបាយជួយដល់កុមារដែលមានវិបត្តិឱ្យទទួលបានលទ្ធភាពចូលទៅក្នុងការអប់រំ។<ref>[http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/EASTASIAPACIFICEXT/CAMBODIAEXTN/0,,contentMDK: 21016209~menuPK:293886~pagePK:1497618 ~piPK:217854~theSitePK:293856,00.html]{{dead link|date=មិថុនា ២០១១}}</ref> សាកលវិទ្យាល័យដែលបានអះអាងរបស់កម្ពុជាភាគច្រើន មួយចំនួនមានទីតាំងនៅភ្នំពេញ។ ជាប្រពៃណី ការអប់រំនៅកម្ពុជាត្រូវបានផ្ដល់ដោយវត្តអារាម ដូច្នេះការអប់រំដែលផ្ដល់ឱ្យភាគច្រើនមានតែសម្រាប់មនុស្សប្រុស<ref>.http://www.culturalprofiles.net/cambodia/Directories/Cambodia_Cultural_Profile/-36.html</ref> អំឡុងរបប[[ខ្មែរក្រហម]] ការអប់រំបានរងនូវការដើរថយក្រោយគួរឱ្យកត់សំគាល់។ ជាមួយការជាប់ទាក់ទងចំពោះដំណើរការសិក្សាចំណោមសិស្សសាលាបឋមសិក្សាកម្ពុជា ការស្រាវជ្រាវបានបង្ហាញថាអាកប្បកិរិយានិងជំនឿរបស់ម៉ែឪបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់។<ref>Eng, S. (2013). Cambodian Early Adolescents’ Academic Achievement The Role of Social Capital. The Journal of Early Adolescence, 33(3), 378-403.</ref> ជាក់ស្ដែង ការសិក្សាបានរកឃើញថាសមិទ្ធិផលការសិក្សាកាន់តែខ្សោយរបស់កូនៗមានការជាប់ពាក់ព័ន្ធជាមួយការប្រកាន់ជំនឿ​លើព្រេងវាសនាដ៏មុតមាំរបស់ឪពុកម្ដាយខ្លាំងពេក (ឧ. កម្លាំងមនុស្សមិនអាចផ្លាស់ប្ដូរព្រេងវាសនាបានទេ)។ ការសិក្សាបានរកឃើញបន្ថែមទៀតថា ''ចម្ងាយនៃការស្នាក់នៅ'' នៃឪពុកម្ដាយនៅក្នុងសហគមន៍ដែលក្នុងនោះ ពួកគាត់បានប្រមើលមើលសមិទ្ធិផលសិក្សាកូនៗរបស់ពួកគាត់កាន់តែល្អប្រសើរ។ សរុបទៅ ការសិក្សានេះបានចង្អុលបញ្ហាញចំពោះតួនាទីនៃមូលធនសង្គមក្នុងការស្ដែងចេញនិងការចូលទៅក្នុងការអប់រំ ក្នុងសង្គមខ្មែរដែលក្នុងនោះលក្ខណៈនិងជំនឿរបស់គ្រួសារគឺជាចំណុចកណ្ដាលចំពោះការស្វែងយល់។ ===សុខភាព=== '''{{Main|សុខភាពនៅកម្ពុជា}}''' [[ឯកសារ:Midwife was diagnosing for malaria a pregnant woman when visiting ANC at Promoy health center, Pursat province, 2014. Photo by Kharn Lina CAP-Malaria Cambodia (22759072679).jpg|រូបភាពតូច|ឆ្មបកម្ពុជាកំពុងធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យរកជំងឺគ្រុនចាញ់ស្ត្រីមានផ្ទៃពោះដោយយកចិត្តទុកដាក់នៅមណ្ឌលសុខភាពមួយក្នុងខេត្តពោធិសាត់]] គុណភាពសុខភាពនៅកម្ពុជាកំពុងតែលើកកម្ពស់។ ដូចគ្នាដែរក្នុងឆ្នាំ២០១០ [[ភាពរំពឹងនៃអាយុ]]គឺ៦០ឆ្នាំសម្រាប់បុរសនិង៦៥ឆ្នាំសម្រាប់ស្ត្រី ការចម្រើនដ៏សំខាន់ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៩ នៅពេលនោះភាពរំពឹងអាយុជាមធ្យមគឺ៤៩,៨ និង៤៦,៨រៀងគ្នា។<ref>[http://www.embassyofcambodia.org.nz/cambodia.htm Cambodia]. Embassyofcambodia.org.nz. Retrieved on June 20, 2011.</ref> តំហែទាំសុខភាពត្រូវបានផ្ដល់ដោយគ្រូពេទ្យជំនាញសាធារណៈនិងឯកជន ហើយការស្រាវជ្រាវបានរកឃើញថាជំនឿទុកចិត្តក្នុងការផ្ដល់សុខភាពគឺជាកត្តាគន្លឹះមួយក្នុងការបង្កើននូវការយល់ដឹងអំពីសេវាតំហែទាំ​សុខភាពនៅកម្ពុជា​តាមស្រុកស្រែជនបទ។<ref>{{cite journal|last=អូហ្សាវ៉ា|first=សាជិកុ|coauthors=ដាមៀន-វ៉ខខឺរ|title=ការប្រៀបធៀបទំនុកចិត្តជាសាធារណៈទល់នឹងពួកអ្នកផ្ដល់តំហែទាំសុខភាពនៅកម្ពុជាស្រុកស្រែចម្ការ|journal=ផែនការគោលនយោបាយសុខភាព|year=២០១១|volume=២៦|issue=ផ្គត់ផ្គ.១|pages=i២០ - i២៩|url=http://www.futurehealthsystems.org/publications/comparison-of-trust-in-public-vs-private-health-care-provide.html|accessdate=២៦ឧសភា ២០១២|archive-date=2012-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20121111133748/http://www.futurehealthsystems.org/publications/comparison-of-trust-in-public-vs-private-health-care-provide.html|dead-url=yes}}</ref> រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាធ្វើផែនការដើម្បីបង្កើនគុណភាពនៃតំហែទាំសុខភាពក្នុងប្រទេសដោយការលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងអំពី[[ហ៊ីវ]]/[[អេដស៍]] [[គ្រុនចាញ់]]និងជំងឺផ្សេងៗដទៃទៀត។ ការចំណាយរបស់រដ្ឋាភិបាលលើតំហែទាំសុខភាពត្រូវនឹង៥,៨%នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបរបស់កម្ពុជា (ផសស)។ [[អត្រាមរណភាពទារក]]របស់កម្ពុជាបានថយចុះចាប់ពី១១៥ក្នុងចំណោមកំណើតរស់១០០០នាក់នៅឆ្នាំ១៩៩៣ដល់៥៤​នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៩។ ក្នុងរយៈកាលដដែល អត្រាមរណភាពក្រោមប្រាំឆ្នាំបានថយចុះចាប់ពី១៨១ដល់១១៥ក្នុងចំណោមកំណើតរស់១០០០នាក់។<ref name="cambodiawho">{{cite web|url=http://www.who.int/countryfocus/cooperation_strategy/ccs_khm_en.pdf|title=យុទ្ធសាស្ត្រសហប្រតិបត្តិការប្រទេសអ.ស.ព.|format=ទ.ឯ.ខ.|publisher=អង្គការសុខភាពពិភពលោក|date=មេសា ២០០១|accessdate=២២មិថុនា ២០០៩}}</ref> ខេត្តដែលមានសុចនាករសុខភាពអាក្រក់បំផុត គឺ[[សុខភាពនៅខេត្តរតនគីរី|រតនគីរី]] កុមារ២២,៩%ស្លាប់មុនអាយុប្រាំឆ្នាំ។<ref>[http://www.methodfinder.com/wfpatlas/index.php?page=03&lang=e "ផែនទីមរណភាពកុមារនិងកង្វះអាហារូបត្ថម្ភជាតិ (លទ្ធផលអសន្តិសុខស្បៀងអាហារ)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010190629/http://www.methodfinder.com/wfpatlas/index.php?page=03&lang=e |date=2017-10-10 }}។ [[កម្មវិធីស្បៀងអាហារពិភពលោក]]ស.ប.។ បានមកថ្ងៃ៤ឧសភា ២០០៨។</ref> [[មូលនិធិសង្គ្រោះកុមារអន្តរជាតិសហប្រជាជាតិ|យូនីសេផ្វ]]បានកត់សំគាល់កម្ពុជា ជាប្រទេសដែលមាន[[មីនដី]]ច្រើនបំផុតទីបីក្នុងពិភពលោក<ref name="UNICEF">UNICEF. [http://www.unicef.org/sowc96/9ldmines.htm "The Legacy of Landmines"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141203025217/http://www.unicef.org/sowc96/9ldmines.htm |date=2014-12-03 }}. Retrieved July 25, 2006.</ref> ដែលកំណត់មរណភាពអសេនិកជនជាង៦០០០០នាក់និងរាប់ពាន់នាក់ទៀតបានពិការ រឺ របួសចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៧០ដោយសារតែមីនដីដែលមិនទាន់ផ្ទុះបានបន្សល់ទុកក្នុងដីនៅឯតំបន់ជនបទ។<ref name="PBSORG">PBS.org (July 25, 2003). [http://www.pbs.org/wnet/religionandethics/week647/cover.html ''Cambodia Land Mines''.]. Retrieved July 24, 2006.</ref> ជនរងគ្រោះភាគច្រើនគឺជាកុមារដែលឃ្វាលសត្វ រឺ លេងក្នុងវាលស្រែ។<ref name="UNICEF"/> មនុស្សពេញវ័យដែលរស់រានពីមីនដីជានិច្ចជាកាលតម្រូវឱ្យមាន[[ការកាត់អវយវៈ]]ដៃជើងមួយចំនួននិងត្រូវពឹងអាស្រ័យដោយ​ការសុំទានដើម្បីរស់។<ref name="PBSORG"/> យ៉ាងណាក្ដី ក៏ចំនួនស្លាប់ រឺរបួសដោយមីនដីបានថយចុះយ៉ាងខ្លាំង ចាប់ពី៨០០នាក់នៅឆ្នាំ២០០៥ រហូតមកដល់តិចជាង៤០០នាក់នៅឆ្នាំ២០០៦ និង២០៨នាក់នៅឆ្នាំ២០០៧ (៣៨នាក់បានស្លាប់និង១៧០នាក់រងរបួស)។<ref>{{cite web |url=http://lm.icbl.org/index.php/publications/display?url=lm/2007/cambodia.html |title=កម្ពុជា របាយការណ៍ត្រួតពិនិត្យមីនដី២០០៧ |publisher=Lm.icbl.org |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០ |archivedate=2023-04-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230428194152/http://archives.the-monitor.org/index.php/publications/display?url=lm/2007/cambodia.html |url-status=dead }}</ref> មានសហេតុភាពមីនក្នុងដី និង [[គ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះ]]ចំនួន២៧១ករណី បានកត់ត្រាដោយប្រព័ន្ធព័ត៌មានជនរងគ្រោះមីន/គ.ម.ផ.នៅកម្ពុជានៅឆ្នាំ២០០៨ ២៤៣នៅឆ្នាំ២០០៩ និង២៨៦នៅឆ្នាំ២០១០។ ការកើនឡើងនេះគឺដោយសារគ្រោះថ្នាក់ដោយមីនប្រឆាំងរថក្រោះពីរធំៗនៅឆ្នាំ២០១០–នៅខេត្តប៉ៃលិននៅខែឧសភា និងនៅខេត្តបាត់ដំបងនៅខែវិច្ឆិកា– ដែលក្នុងរវាងឧប្បត្តិហេតុទាំងនោះបានធ្វើឱ្យស្លាប់ រឺ រងរបួសមនុស្សចំនួន៣០នាក់។ មានសហេតុភាពសរុបចំនួន២១១ករណី នៅឆ្នាំ២០១១ ហើយស្ថិតិសម្រាប់ខែមករា–មិថុនា ២០១២ មានចំនួន១០៤ករណី។ ម្ភៃប្រាំពីរភាគរយនៃសហេតុភាពនៅឆ្នាំ២០១១–១២បានកើតឡើងនៅបាត់ដំបង។<ref>{{cite web |url=http://www.maginternational.org/cambodia |title=ក.ប.ម. កម្ពុជា |publisher=maginternational.org |accessdate=២២ តុលា ២០១២ |archivedate=2016-02-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160201110926/http://www.maginternational.org/cambodia/ |url-status=dead }}</ref> ==វប្បធម៌== '''{{Main|វប្បធម៌កម្ពុជា|កីឡានៅកម្ពុជា}}''' {{multiple image | perrow = 3 | total_width = 500 | image1 = Vorvong-Sorvong-tale-Pavie9.jpg | image2 = បុណ្យអុំទូក.jpg | image3 = Water festival in Phnom Penh 24.jpg | image4 = | image5 = | footer = វប្បធម៌ខ្មែរ ពីឆ្វេងទៅស្តាំ: រូបពិពណ៌នានៅសតវត្សទី១៩ រឿង[[អក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ|វរវង្ស និងសូរវង្ស]]។, ការប្រណាំងទូកក្នុងព្រះរាជពិធីបុណ្យអុំទូក នៅរាជធានីភ្នំពេញ, ព្រះរាជពិធីបុណ្យបណ្ដែតប្រទីបនៅមុខព្រះបរមរាជវាំង | align = | direction = | alt1 = | caption1 = | caption2 = }} [[ឯកសារ:Art and culture.JPG|thumb|righf|កូនកំលោះកាន់[[ដា (ដាវ)|ដាវ]] ចំណែកកូនក្រមុំស្លៀក[[ស្បៃ]] តាមទំនៀមអាពាហ៍ពិពាហ៍ខ្មែរដែលកាន់ [[រឿងព្រះថោងតោងស្បៃនាងនាគ]]]] [[ឯកសារ:sampeah.jpg|thumb|ការ[[សំពះ]] (ស្វាគមន៍ខ្មែរ)]] កត្តាផ្សេងៗដែលចូលរួមវិភាគទានដល់វប្បធម៌កម្ពុជារួមមាន[[ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]] [[ហិណ្ឌូសាសនា|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] [[វប្បធម៌បារាំង|អាណានិគមនិយមបារាំង]]និង[[សកលភាវូបនីយកម្ម|សកលភាវូបនីយកម្មទំនើប]]។ [[ក្រសួងវប្បធម៌ និង វិចិត្រសិល្បៈ (កម្ពុជា)|ក្រសួងវប្បធម៌ និង វិចិត្រសិល្បៈកម្ពុជា]]ទទួលខុសត្រូវចំពោះការជម្រុញនិងការអភិវឌ្ឍវប្បធម៌កម្ពុជា។ វប្បធម៌កម្ពុជាមិនត្រឹមតែរួមបញ្ចូលតែវប្បធម៌[[ខ្មែរក្រោម|ជនជាតិភាគតិចដែនដីក្រោម]]តែប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏រួមបញ្ចូលវប្បធម៌កុលសម្ព័ន្ធភ្នំផ្សេងៗទៀតដែលមានវប្បធម៌ចំនួន២០ ដែលគេស្គាល់ជាទូទៅថា[[ខ្មែរលើ]] ពាក្យមួយនេះត្រូវបានបង្កើតដោយព្រះ[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]]ដើម្បីជម្រុញឱ្យមានសាមគ្គីភាពរវាងពួកអ្នកដែនដីខ្ពស់ និងពួកអ្នកដែនដីទំនាប។ ប្រជាជនខ្មែរតាមជនបទស្លៀកពាក់[[ក្រមា]]ដែលជាទិដ្ឋភាពតែមួយគត់នៃ[[ការស្លៀកពាក់ខ្មែរ]]។ [[សំពះ]]គឺជាការគំនាប់តាមប្រពៃណីខ្មែរ រឺក៏ វិធីមួយដើម្បីបង្ហាញការគោរពដល់អ្នកដទៃ។ វប្បធម៌ខ្មែរ ដូចគ្នាដែរ បានរីកចម្រើននិងរីកសាយភាយដោយ[[អាណាចក្រខ្មែរ|អធិរាជាណាចក្រខ្មែរ]] រួមមានរចនាបថរបាំ ស្ថាបត្យកម្មនិងចម្លាក់ផ្សេងៗ ត្រូវបានដោះដូរគ្នាជាមួយលាវ និងថៃជិតខាងតាមរយៈប្រវត្តិសាស្ត្រ។ [[អង្គរវត្ត]]គឺជាឧទាហរណ៍គង់វង្សល្អបំផុតនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរចាប់ពីសម័យអង្គររួមជាមួយប្រាសាទផ្សេងៗដែលត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងនិងជុំវិញតំបន់នោះ។ តាមប្រពៃណី ប្រជាជនខ្មែរមានវិធីតែមួយគត់ដើម្បីកត់ត្រាព័ត៌មានគឺ[[ស្លឹករឹត]]។ សៀវភៅស្លឹករឹតកត់ត្រាវីរកថានៃប្រជាជនខ្មែរ រាមាយណៈ កំណើតនៃពុទ្ធសាសនា និងខ្សែសៀវភៅធម៌ផ្សេងៗទៀត។ ស្លឹកទាំងនឹងត្រូវបានថែរក្សាយ៉ាងល្អ និងបានរុំក្នុងសំពត់ ដើម្បីការពារពីសំណើមនិងអាកាសធាតុ។<ref>{{cite web |author=វៀតណាមណេត, ហាណូយ, វៀតណាម |url=http://english.vietnamnet.vn/travel/2008/09/805123/ |title=វៀតណាមណេត '&#39;http://english.vietnamnet.vn/travel/2008/09/805123/'&#39;; បានចូលនៅថ្ងៃ ៣១មករា ២០០៩ |publisher=អង់គ្លេស.វៀតណាមណេត.vn |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០ |archivedate=2008-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080924135657/http://english.vietnamnet.vn/travel/2008/09/805123/ |url-status=dead }}</ref> [[បុណ្យអុំទូក]] ជាការប្រកួតអុំទូកប្រចាំឆ្នាំ ដែលជាបុណ្យជាតិដែលប្រជាជនកម្ពុជាបានចូលរួមច្រើនបំផុត។ បានប្រារព្ធនៅចុងរដូវវស្សា នៅពេលដែលទន្លេមេគង្គចាប់ផ្ដើមស្រកត្រឡប់ទៅកម្រិតធម្មតាវិញដែលអនុញ្ញាតឱ្យ[[បឹងទន្លេសាប]]ហូរបញ្ច្រាស ប្រហែល១០%នៃប្រជាជនកម្ពុជាចូលរួមព្រឹត្តិការណ៍នេះរាល់ឆ្នាំដើម្បីលេងកីឡា ថ្លែងអំណរគុណដល់លោកខែ មើលកាំជ្រួច ហូបអាហារល្ងាច និងចូលរួមការប្រណាំងទូកក្នុងបរិយាកាសបែបកីឡា។<ref name="KMGOV">{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/news.view.html?doc_oid=@140%7C1%7C1 |title=ស្ថានបណ្ដាញរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា, ''បុណ្យអុំទូក អកអំបុក សំពះព្រះខែ''; បានចូលនៅថ្ងៃ ២៤កក្កដា ២០០៦ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011210454/http://cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/news.view.html?doc_oid=@140%7c1%7c1 |archivedate=2007-10-11 |access-date=2012-09-06 |url-status=dead }}</ref> ល្បែងប្រជាប្រិយរួមមាន[[ការជល់មាន់]] ការលេងនិងទាត់[[សី]] ដែលស្រដៀងនឹង[[បាល់ថង់]]។ ដោយផ្អែកលើប្រតិទិនសុរិយគតិឥណ្ឌាបុរាណ និងព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ [[ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ|ចូលឆ្នាំថ្មីខ្មែរ]]គឺជាថ្ងៃឈប់សម្រាកដ៏សំខាន់មួយដែលប្រារព្ធឡើងនៅខែមេសា។ តួអង្គសិល្បៈសម័យថ្មីរួមមានអ្នកចម្រៀង លោក[[ស៊ីន ស៊ីសាមុត|ស៊ីន-ស៊ីសាមុត]] និងអ្នកស្រី[[រស់ សេរីសុទ្ធា|រស់-សេរីសុទ្ធា]] (និងក្រោយមកទៀត[[ម៉េង កែវពេជ្រចិន្តា|ម៉េង-កែវពេជ្រចិន្ដា]]) ដែលបានបញ្ចូលស្ទីលតន្ត្រីថ្មីដល់ប្រទេសនេះ។ ===ក្បួនធ្វើម្ហូប=== '''{{Main|អាហារខ្មែរ|ក្បួនធ្វើម្ហូបខ្មែរ}}''' {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 220 | image1 = | image2 = | image3 = | image4 = Num Banh Chok.jpg | image5 = 2016 Phnom Penh, Amok trey (01).jpg | footer = ម្ហូបខ្មែរល្បីៗ ពីឆ្វេងទៅស្តាំ ពីលើចុះក្រោម: [[ការី]] (''សម្លការី''), (''[[ប្រហុក]]''), ''[[នំបញ្ចុក]]'', ''[[សម្លម្ជូរ]]'' និង ''[[អាម៉ុកត្រី]]'' | align = | direction = | alt1 = | caption1 = | caption2 = }} ស្រូវអង្ករគឺជាធញ្ញជាតិសំខាន់បំផុត ដូចជានៅក្នុងប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដទៃទៀតដែរ។ ត្រីបានមកពីទន្លេមេគង្គនិងបឹងទន្លេសាបជាផ្នែកមួយសំខាន់នៃរបបអាហារ។ ការផ្គត់ផ្គង់ត្រីនិងផលិតផលត្រីសម្រាប់អាហារនិងការជួញដូរនៅឆ្នាំ២០០០គឺ២០គីឡូក្រាមក្នុងម្នាក់ រឺ ២&nbsp;[[អ៊ែវ៉ឹរដឹផយហ្ស៍|អោន]]ក្នុងមួយថ្ងៃក្នុងមនុស្សម្នាក់។<ref name="EARTH">{{PDFlink|[http://earthtrends.wri.org/pdf_library/country_profiles/Coa_cou_116.pdf Earthtrends.org Cambodia Country Profile]}}</ref> ត្រីខ្លះអាចយកធ្វើជា[[ប្រហុក]]ដើម្បីទុកឱ្យបានយូរ។ [[ក្បួនធ្វើម្ហូបខ្មែរ]]រួមមានផ្លែឈើនិវត្តន៍ សម្ល និងប្រភេទនំបញ្ចុក។ គ្រឿងផ្សំសំខាន់ៗគឺ [[ក្រូចសើច]] [[ស្លឹកគ្រៃ]] [[ខ្ទឹមស]] [[ទឹកត្រី]] [[ទឹកស៊ីអ៊ីវ]] [[ការី]] [[អម្ពិល]] [[ខ្ញី]] [[ប្រេងខ្យង]] [[ខ្ទិះដូង]] និង [[ម្រេច]]។ អាហារដ៏ឆ្ងាញ់ពិសាមួយចំនួនដូចជា [[នំបញ្ចុក]] [[អាម៉ុក]] [[អាពីង]]។ ឥទ្ធិពលបារាំងលើក្បួនធ្វើម្ហូបខ្មែររួមមានការីក្រហមខ្មែរជាមួយនំប៉័ង[[បាហ្គឺត]]អាំង។ ចំណែកបាហ្គឺតដែលបានអាំងត្រូវបានគេជ្រលក់ក្នុងការីហើយញ៉ាំ។ ការីក្រហមខ្មែរក៏ត្រូវបានញ៉ាំជាមួយបាយនិង[[នំបញ្ចុកអង្ករ]]ដែរ។ ម្ហូបញ៉ាំពេលល្ងាចនៅខាងក្រៅដែលទំនងជាពេញនិយមបំផុត គឺ[[គុយទាវ]] ជាទឹករំងាស់សាច់ជ្រូក [[សម្លមី|សម្ល]][[មីអង្ករ]]ជាមួយនិង[[ខ្ទឹមលីង]] [[ស្លឹកខ្ទឹម]] ដែលដាក់ពីលើនូវ [[ប្រហិតសាច់គោ]] [[បង្គា]] [[ថ្លើមជ្រូក]] រឺ សាឡាត់។ ក្បួនធ្វើម្ហូបនេះមិនត្រូវបានគេដឹងច្បាស់លាស់ទេ បើប្រៀបធៀបនៅលើពិភពលោកផ្ទឹមនឹងប្រទេសជិតខាង ថៃ និង វៀតណាម។ ===កីឡា=== '''{{main|ពហុកីឡាដ្ឋានជាតិមរតកតេជោ}}''' [[សមាគមបាត់ទាត់|បាល់ទាត់]]គឺជាកីឡាមួយក្នុងចំណោមកីឡាដែលមានប្រជាប្រិយជាងគេ ទោះបីជាយ៉ាងណាវិជ្ជាជីវករខាងកីឡាបានរៀបចំកីឡាជាច្រើនអសកលនៅកម្ពុជាមិនដូចជានៅបណ្ដាប្រទេសលោកខាងលិចឡើយ ពីព្រោះដោយសារលក្ខខណ្ឌសេដ្ឋកិច្ច។ បាល់ទាត់ត្រូវបាននាំមកកម្ពុជាដោយពួកបារាំងនិងពេញនិយមដោយអ្នកនៅក្នុងស្រុក។<ref>[https://web.archive.org/web/20080626194544/http://www.aseanfootball.org/affiliates_02.asp ''AFF- The official site of the ASEAN Football Federation'']. Retrieved February 20, 2009.</ref> [[ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិកម្ពុជា]]បានត្រៀមគ្រប់គ្រង[[ពានអាស៊ី១៩៧២|ពានរង្វាន់អាស៊ី១៩៧២]]លើកទីបួន ក៏ប៉ុន្តែការរីកចម្រើនបានធ្លាក់ចុះចាប់តាំងពីសម័យសង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីមកម៉្លេះ។ កីឡាលោកខាងលិចដូចជាបាល់ទះ កាយវប្បកម្ម វាយកូនគោលវាល [[សហភាពបាល់អោប]] [[វាយគោលចូលឡូ]] និងបាល់បោះកំពុងទទួលបានប្រជាប្រិយភាព។ កីឡាក្នុងស្រុករួមមាន[[ទូកនាគ|ការប្រណាំងទូកប្រពៃណី]] [[ប្រណាំងក្របី]] [[ប្រដាល់សេរី]] [[ចំបាប់បុរាណខ្មែរ]] និង[[ល្បុក្កតោ]]។ កម្ពុជាដំបូងបានចូលរួមក្នុង[[កីឡាអូឡាំពិក]]កំឡុង[[កម្ពុជាក្នុងកីឡាអូឡាំពិករដូវក្ដៅ១៩៥៦|ល្បែងអូឡាំពិករដូវក្ដៅ១៩៥៦]]ដែលបញ្ជូន[[អ្នកជិះសេះនៅកីឡាអូឡាំពិករដូវក្ដៅ|ពួកអ្នកជិះសេះ]]។ កម្ពុជាក៏បានអញ្ជើញជាកិត្តិយសក្នុងល្បែង[[ល្បែងកម្លាំងបំផុសថ្មី|ល.ក.ប.ថ. រឺ GANEFO]] ឆ្លាស់គ្នានឹងល្បែងអូឡាំពិក នៅក្នុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៦០។ ===របាំ=== '''{{Main|របាំខ្មែរ|របាំនៅកម្ពុជា}}''' {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 300 | image1 = Angkor Wat - 050 Apsaras (8580603733).jpg | image2 = Danseuses kmer (2).JPG | image3 = Lakhon Khol Art painting.jpg | image4 = Cambodian dance Reamker.png | image5 = | footer = ទ្រនិចនាឡិកាពីឆ្វេងទៅស្តាំ ពីលើចុះក្រោម៖: រូបភាពឆ្លាក់របស់[[អប្សរា]]នៅ[[អង្គរវត្ត]], [[របាំអប្សរា]], [[រាមកេរ្តិ៍]], [[ល្ខោនខោល]], ល្ខោនខោលក្នុងរជ្ជកាល[[ព្រះបាទនរោត្តម]] | align = | direction = | alt1 = | caption1 = | caption2 = }} {{multiple image | perrow = 3 Vorvong-Sorvong-tale-Pavie9.jpg | total_width = 300 | image1 = Kmer Dance..JPG | image2 = Blessing Dance 7.jpg | image3 = | image4 = | image5 = | footer = ពីឆ្វេងទៅស្តាំ: ស្រីរបាំខ្មែរ។, របាំជូនពរ | align = | direction = | alt1 = | caption1 = | caption2 = }} របាំខ្មែរត្រូវបានបែងចែកទៅជាចំណាត់ថ្នាក់បីធំៗ: [[របាំបុរាណខ្មែរ]] [[របាំប្រជាប្រិយ]] និង[[របាំសង្គម]]។ ដើមកំណើតពិតប្រាកដនៃរបាំបុរាណខ្មែរត្រូវបានគេជជែកវែកញែក។ ពួកអ្នកប្រាជ្ញខ្មែរក្នុងស្រុកភាគច្រើនបំផុតទាញទម្រង់របាំសម័យត្រឡប់ទៅសម័យ[[អង្គរ]]វិញ ដែលមើលទៅមានភាពស្រដៀងៗគ្នាក្នុងចម្លាក់ប្រាសាទសម័យនោះ ពេលនោះដែរ អ្នកដទៃទៀតបានប្រកាន់ថាក្បាច់របាំខ្មែរសម័យទំនើបត្រូវបានរៀន (រឺ រៀនឡើងវិញ) ពីពួកអ្នករបាំរាជវាំងសៀមនៅក្នុងទសវត្សឆ្នាំ១៨០០។ របាំបុរាណខ្មែរគឺជាទម្រង់នៃសិល្បៈសំដែងដែលមានរបៀបត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងរាជវាំងកម្ពុជា សំដែងឡើងសម្រាប់ការកំសាន្តនិងគោលបំណង​ប្រារព្ធពិធីផ្សេងៗ។<ref name=UnescoDance>[http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?RL=00060 UNESCO Culture Sector - Intangible Heritage - 2003 Convention :<!-- Bot generated title -->]</ref> របាំទាំងនេះត្រូវបានសំដែងដោយបុរស និងស្ត្រីដែលបានហ្វឹកហាត់ខ្ពស់ប្រកបដោយសម្លៀកបំពាក់សាំញ៉ាំក្នុងទីសាធារណៈដើម្បីវិភាគទានដល់ការបន់ស្រន់ រឺ ដើម្បីសំដែងនូវរឿងរ៉ាវប្រពៃណី និងកំណាព្យវីរកថា ដូចជា[[រាមកេរ្តិ៍]] កំណែរឿង[[រាមាយណៈ]]របស់ខ្មែរ។ <ref name=Cravath1968>Cravath, Paul (1968). ''[http://www.jstor.org/pss/1124400 The Ritual Origins of the Classical Dance Drama of Cambodia]'', Asian Theatre Journal, Vol. 3, No. 2 (Autumn, 1986), pp.&nbsp;179–203</ref> ត្រូវបានគេស្គាល់ជាផ្លូវការថាជា[[របាំព្រះរាជទ្រព្យ]] របាំនេះត្រូវប្រគំឡើងដោយតន្ត្រីវង់ភ្លេងពិណពាទ្យដែលបន្ទរដោយអ្នកច្រៀងបន្ទរជាច្រើន។ របាំប្រជាប្រិយខ្មែរ ជានិច្ចជាកាលបានសំដែងដោយតន្ត្រី[[មហោរី]] ប្រារព្ធឡើងដោយក្រុមជនជាតិនិងវប្បធម៌ផ្សេងៗនៃកម្ពុជា។ របាំប្រជាប្រិយមានដើមកំណើតក្នុងភូមិស្រុកនានានិងបានសំដែងភាគច្រើនដោយពួកអ្នកស្រុកឱ្យពួកអ្នកស្រុកដូចគ្នាមើល។<ref name="FolkDance">[[សំ សំអាង|សំ-សំអាង]] & សំ-ចាន់ម៉ូលី; ១៩៨៧; [http://www.reninc.org/BOOKSHELF/Khmer_Folk_Dance_Sam.pdf របាំប្រជាប្រិយខ្មែរ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090920064320/http://www.reninc.org/BOOKSHELF/Khmer_Folk_Dance_Sam.pdf|date=2009-09-20}}; វិទ្យាស្ថានខេមរសិក្សា; ញូវីងតុន, ស៊ីធី; ISBN 0941785025</ref> ការសំដែងទាំងនេះត្រូវបានកែច្នៃតិចតួចនិងស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ ដែលពួក អ្នករបាំតែងតួជាពួកកុលសម្ព័ន្ធភ្នំ ពួក[[ចាម]] រឺពួកកសិករ។ ជាធម្មតា របាំនេះមានល្បឿនលឿនជាងរបាំបុរាណ របាំប្រជាប្រិយសំដែងនូវសាច់រឿង''មនុស្សសាមញ្ញ'' ដូចជាស្នេហា កំប្លែង រឺ ការទប់ស្កាត់ព្រលឹងបិសាច។<ref name=FolkDance/> ការរាំរែកក្នុងសង្គមត្រូវបានរាំដោយពួកភ្ញៀវនៅក្នុងពិធីលៀងសោយភោជ ពិធីជប់លៀង រឺ ការប្រជុំគ្នាក្នុងសង្គមក្រៅផ្លូវការផ្សេងៗ។ ការរាំរែកក្នុងសង្គមតាមប្រពៃណីខ្មែរគឺស្រដៀងៗនឹងអ្វីដែលមានក្នុងប្រទេសជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដទៃទៀតដែរ។ ឧទាហរណ៍រួមមាន[[រាំវង់]] និង[[រាំក្បាច់]]ក៏ដូចជា''[[សារ៉ាវ៉ាន់]] និង[[ឡាំលាវ]]'' (រាំលាវ)។ ការរាំរែកដែលមានប្រជាប្រិយបែបលោកខាងលិចសម័យទំនើបរួមមាន[[ឆាត់ៗឆា]] [[បូឡេរ៉ូ]] និង[[ម៉ាឌីសុន]]ក៏បានជះឥទ្ធិពលដល់ការរាំរែកក្នុងសង្គមខ្មែរដែរ។ ===តន្ត្រី=== '''{{Main|តន្ត្រីខ្មែរ}}''' តន្ត្រីខ្មែរបុរាណចុះកាលបរិច្ឆេទត្រឡប់ទៅក្នុងរង្វង់នៃសម័យ[[ចក្រភពខ្មែរ]]។<ref name=umbc>http://www.umbc.edu/eol/cambodia/histcmus.htm Sam-ang Sam</ref> ព្រះរាជរបាំដូចជា របាំ[[អប្សរា]]គឺជានិមិត្តរូបនៃវប្បធម៌ខ្មែរ ក៏ដូចជាវង់ភ្លេងមហោរីដែលជាវង់ភ្លេងអមទៅនឹងរបាំអស់ទាំងនោះ។ ទម្រង់តន្ត្រីស្រុកស្រែបន្ថែមពីនោះរួមមាន''[[ចាប៉ី]]'' និង''[[អាយ៉ៃ]]''។ កាលពីសម័យមុនសិល្បៈតន្ត្រីបែបនេះគឺមានការពេញនិយមនៅជំនាន់ចាស់ៗនិងជាញឹកញយសិល្បៈតន្ត្រីនេះសម្ដែងតែឯងដោយ​បុរសម្នាក់កេះ''ចាប៉ី'' (ហ៊្គីតាខ្មែរ) ចន្លោះកំណាព្យកាព្យឃ្លោងដែល[[ច្រៀងគ្មានភ្លេង]]។ ទំនុកច្រៀងរាល់ដងមានសាច់រឿងសីលធម៌ រឺសាសនា។ ''អាយ៉ៃ''ត្រូវបានសំដែងតែឯង រឺ ដោយបុរសម្នាក់ និងស្ត្រីម្នាក់ហើយជាធម្មតាសព្វដងមានរឿងកំប្លែងផង។ វាគឺជាទម្រង់នៃបទនិពន្ធទំនុកច្រៀង ដែលពោរពេញដោយឃ្លាមានន័យពីរយ៉ាងជាធម្មតា ត្រូវបានគេបង្កើតជានាដកថា រឺ កាព្យឥតព្រាងទុកភ្លាមៗទាំងស្រុង និងជា[[ការសប្បាយរបស់នរណាម្នាក់|មួយការបញ្ចេញបញ្ចូលពាក្យសម្ដី]]។ នៅពេលបានច្រៀងជាគូ ប្រុស រឺ ស្រីម្ដងម្នាក់ ដោយមាន''ការឆ្លើយឆ្លង''កាព្យ រឺពាក្យប្រដៅដែលចេញដោយភាគីម្ខាងទៀតដើម្បីឱ្យអ្នកម្ខាងទៀតដោះស្រាយ រួមជាមួយការបន្ទរដោយការលេងឧបករណ៍ភ្លេងខ្លីៗនៅចន្លោះកាព្យទាំងនោះ។ ''ភ្លេងការ''គឺជាឈុតនៃតន្ត្រីនិងចម្រៀងប្រពៃណីដែលបានលេងដើម្បីការកំសាន្ត និងជាការបន្ទរតាមសម្រាប់ផ្នែកនៃពិធីការផ្សេងៗជាច្រើនក្នុងពិធីមង្គលការខ្មែរដែលមានរយៈពេញមួយថ្ងៃតាមប្រពៃណី។ តន្ត្រីខ្មែរពេញនិយមត្រូវបានសំដែងឡើងជាមួយឧបករណ៍របែបលោកខាងលិច រឺក៏លាយឡំដោយឧបករណ៍បុរាណនិងលោកខាងលិច។ តន្ត្រីរាំរែកត្រូវបានតែងឡើងជាលក្ខណៈពិសេសសម្រាប់ការរាំរែកក្នុងសង្គម។ តន្ត្រីនៃអ្នកចម្រៀងបំពេរអារម្មណ៍លោក[[ស៊ីន សាមុត|ស៊ីន-ស៊ីសាមុត]]និងអ្នកស្រី[[រស់ សេរីសុទ្ធា|រស់-សេរីសុទ្ធា]]ចាប់តាំងពីទសវត្សឆ្នាំ១៩៦០ដល់ទសវត្សឆ្នាំ១៩៧០​ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាតន្ត្រីពេញនិយមតន្តី (ខ្លាស់ស៊ិក)របស់កម្ពុជា។ កំឡុងបដិវត្តន៍[[ខ្មែរក្រហម]]ពួកអ្នកចម្រៀងតន្តី (ខ្លាស់ស៊ិក)និងមានប្រជាប្រិយជាច្រើននៅទសវត្ស៦០និង៧០បានស្លាប់ដោយការប្រហារជីវិត ការអត់ឃ្លាន រឺ ការធ្វើការហួសកម្លាំង{{Citation needed|date=កញ្ញា ២០១០}} និងខ្សែអាត់ស្នាដៃដើមជាច្រើនពីសម័យនោះត្រូវបានបាត់បង់ រឺ បំផ្លាញ។ នៅទសវត្សឆ្នាំ១៩៨០ [[កែវ សារ៉ាត់|កែវ-សារ៉ាត់]] (ជនភៀសខ្លួនម្នាក់ដែលតាំងលំនៅនៅសហរដ្ឋ) និងពួកអ្នកដទៃទៀតបានបន្តកេរ្តិ៍ដំណែលនៃពួកអ្នកចម្រៀងតន្តី (ខ្លាស់ស៊ិក) ម្ដងម្កាលបានបង្កើតឡើងវិញនូវចម្រៀងពេញនិយមរបស់ពួកអ្នកចម្រៀងសម័យពីដើម។ ទសវត្ស៨០និង៩០ក៏បានឃើញការងើបឡើងនូវប្រជាប្រិយភាពនៃ''[[កន្ត្រឹម]]'' បែបបទតន្ត្រីនៃទម្រង់[[ខ្មែរភាគខាងជើង|ខ្មែរសូរិន្ទ]]ដោយប្រើប្រាស់ឧបករណ៍តន្ត្រីសម័យ។<ref>[http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/country/content.country/cambodia_527 Andrew McGraw, National Geographic]</ref> ===អន្តរជាល (អ៊ិនថឺរនែត)=== [[File:Khmer Painting at Wat Phnom.JPG|thumb|right|230px|គំនូរ''ព្រះវេស្សន្តរ''និងព្រះវង្សរបស់ទ្រង់​ដែលត្រូវបានបំបោះបង់ចោលក្នុងព្រៃ។]] ពេលដូចគ្នា កម្ពុជាបន្តរីកលូតលាស់ ធ្វើឱ្យមានការតភ្ជាប់ខ្លួនទៅនឹងពិភពលោក។ មានកន្លែងជាច្រើនមានការចូលដល់របស់អន្តរជាលដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានការប្រើប្រាស់ជាសាធារណៈ ដូចជាហាងកាផ្វេ រង្គសាល ភេសជ្ជដ្ឋាន ភោជនីយដ្ឋាន និងស្ថានីយសាំង។ [[និយតានិយតូបករណ៍|ម៉ូដឹម]][[ឈ្នាប់តំណសកល|យូអេសប៊ី]] និងសមត្ថភាពអន្តរជាលលើទូរសព្ទដៃឥឡូវអនុញ្ញាតឱ្យជនកម្ពុជាជាច្រើនភ្ជាប់ជាមួយពិភពខាងក្រៅ។ សេវាអន្តរជាលនៅតំបន់ទីក្រុងមេថោកជាងនៅតំបន់ជនបទ។ សេវាជាមូលដ្ឋានជាមួយល្បឿន៣មបៃ/វ ថ្លៃ១២$ក្នុងមួយខែបូកតម្លៃម៉ូដឹមជួល។<ref>[http://digi.com.kh/digi/net/home/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120811085631/http://digi.com.kh/digi/net/home/|date=2012-08-11}}. Digi. Retrieved on Jul 30, 2012.</ref> ការតម្លើងនិងឈ្នួលដឹកជញ្ជូននៅតំបន់ជនបទអាចលើសតម្លៃនេះ។ ការរីកចម្រើនថ្មីចំពោះបច្ចេកវិទ្យាការភ្ជាប់អន្តរជាលបានហុចជាលទ្ធផលឱ្យសេវានេះមានតម្លៃថោក។ ការចូលអន្តរជាលបានកើនឡើង បានធ្វើឱ្យមានតម្រូវការស្ថានបណ្ដាញផ្ដោតលើកម្ពុជាបន្ថែមទៀត។ ដោយសារអត្រានៃអក្ខរភាពនៅកម្ពុជា ការងើបឡើងបញ្ហាចោទ ថាតើស្ថានបណ្ដាញផ្ដោតលើកម្ពុជាទាំងនេះត្រូវតែសរសេរជាភាសាអង់គ្លេស រឺ ខ្មែរ។ អង់គ្លេសគឺជាភាសាគ្របដណ្ដប់មុនគេក្នុងអន្តរជាលនិងភាគច្រើននៃអ្នកប្រើប្រាស់អន្តរជាលនៅកម្ពុជាអាចយល់អង់គ្លេសបាន ប៉ុន្តែជាមួយការប្រើប្រាស់[[យូនីក្រម|យូនីកូដ]]ខ្មែរ ទីស្ថានទាំងនោះមានសមត្ថភាពដើម្បីផ្ដល់នូវកំណែប្រែជាភាសាខ្មែរ។ == ប្រព័ន្ធគមនាគមន៍ជាតិ == [[ឯកសារ:MapCambodiaByFussi.png|រូបភាពតូច|290x290ភីកសែល|ផែនទីបណ្ដាញផ្លូវគមនាគមន៍កម្ពុជា]] [[ឯកសារ:Major Road Phnom Pehn Cambodia.jpg|រូបភាពតូច|290x290ភីកសែល|ទិដ្ឋភាពចរាចរណ៍លើដងវីថីក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ។]] {{spaces|5}}ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាមានទំនាក់ទំនងក្នុងប្រទេសនិង​ក្រៅប្រទេសតាម ផ្លូវដី [[ផ្លូវទឹក]] [[ផ្លូវដែក]]និង[[ផ្លូវអាកាស]] ។ ផ្លូវ[[គមនាគមន៍]]ដែលសំខាន់ជាងគេគឺផ្លូវគោក (ផ្លូវថ្នល់) សំខាន់ទាំងសកម្មភាពនិងប្រវែង ។ {{spaces|5}}'''១''' '''ប្រព័ន្ធផ្លូវថ្នល់''' ៖ យោងតាមស្ថិតិមុនឆ្នាំ ១៩៧០ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាមានបណ្តាញផ្លូវគោកសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម៖ :* [[ផ្លូវជាតិលេខ១]]: ចេញពី[[ភ្នំពេញ]]ទៅ[[ក្រុងបាវិត|បាវិត]]កាត់តាម[[អ្នកលឿង]]និង[[ខេត្តស្វាយរៀង]] មានប្រវែង១៦៧ គ.ម ។ :* [[ផ្លូវជាតិលេខ២]]: ចេញពី[[ភ្នំពេញ]]ទៅ[[ភ្នំដិន]]កាត់តាម[[ក្រុងតាខ្មៅ]]និង[[ខេត្តតាកែវ]]មានប្រវែង១៣៧ គ.ម ។ :* [[ផ្លូវជាតិលេខ៣]]: ចេញពីភ្នំពេញទៅ[[ខេត្តព្រះសីហនុ]]កាត់តាម[[ខេត្តកំពត]]មានប្រវែង២៦០ គ.ម ។ :* [[ផ្លូវជាតិលេខ៤]]: ចេញពីភ្នំពេញទៅខេត្តព្រះសីហនុកាត់តាមខេត្តកំពង់ស្ពឺមានប្រវែង២៣២ គ.ម ។ :* [[ផ្លូវជាតិលេខ៥]]: ចេញពីភ្នំពេញទៅ[[អូរជ្រៅ]]កាត់តាម[[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] ខេត្ត[[ខេត្តពោធិ៍សាត់|ពោធិ៍សាត់]] [[ខេត្តបាត់ដំបង]]និង[[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]មានប្រវែង៤០៨ គ.ម ។ :* [[ផ្លូវជាតិលេខ៦]]: ចេញពី[[ព្រែកក្តាម]]ទៅខេត្ត[[បន្ទាយមានជ័យ]]កាត់តាមខេត្ត[[កំពង់ធំ]]និងខេត្តសៀមរាបមានប្រវែង ៣៨៦ គ.ម ។ :* [[ផ្លូវជាតិលេខ៧]]: ចេញពី[[ស្គន់]]ទៅ[[ខេត្តស្ទឹងត្រែង]]កាត់តាម[[ស្នួល]]មានប្រវែង ៥៤៣ គ.ម ។ [[ផ្លូវខេត្ត]]មានប្រវែង៣៦៧៥ គ.មដែលតភ្ជាប់ពីទីរួមខេត្តទៅទីប្រជុំជនស្រុកនានាក្នុងខេត្ត ។ ផ្លូវខេត្តកសាងឡើងនិងជួសជុលដោយថវិកា​ខេត្តផ្ទាល់ ។ ស្ពានគ្រប់ប្រភេទនៅតាម [[ផ្លូវជាតិ]]មានចំនួន៤០២៧កន្លែង ។ {{spaces|5}}'''២''' '''ប្រព័ន្ធផ្លូវដែក''' ៖ មុនឆ្នាំ១៩៧០ ការដឹកជញ្ជូនតាមផ្លូវដែកមានឈ្មោះថា [[រាជាយស្ម័យយានកម្ពុជា]] ។ ប្រវែងផ្លូវដែកមានប្រវែងសរុប៦៤៩ គ.មនិងទទឹង១ម៉ែត្រនិងមានស្ពានគ្រប់ប្រភេទប្រវែង ៩៩០គ.ម ។ ប្រព័ន្ធផ្លូវដែកមាន៖ ::* [[ភ្នំពេញ]] - [[ក្រុងប៉ោយប៉ែត|ប៉ោយប៉ែត]]ប្រវែង៣៨៦ គ.ម កសាងឆ្នាំ១៩២៧ ។ ::* ភ្នំពេញ - ក្រុង[[ក្រុងព្រះសីហនុ|ព្រះសីហនុ]]ប្រវែង២៦៤ គ.ម កសាងនៅឆ្នាំ១៩៥៨ ។ {{spaces|5}}'''៣''' '''ប្រព័ន្ធផ្លូវអាកាស''' ៖ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាមានអាកាសយានអន្តរជាតិពីរគឺ​[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ]]ដែលអាចទទួល​[[យន្តហោះ]]គ្រប់ប្រភេទឲ្យចុះចតបាន និង[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាបអង្គរ]]ដែលមានសកម្មភាពខ្លាំងក្លា ក្នុងការដឹកជញ្ជូនភ្ញៀវទេសចរណ៍ជាតិនិងអន្តរជាតិមកទស្សនា​[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរ]]និងប្រាសាទផ្សេងៗទៀតក្នុងខេត្តសៀមរាប ។ [[អាកាសយានដ្ឋាន]]ត្រូវបានរៀបចំនិងកែលំអដោយក្រុមហ៊ុនវិនិយោគបរទេសមក​ពីប្រទេស[[បារាំង]]។ ក្រៅពីនេះ ប្រទេសយើងមានអាកាសយានដ្ឋានក្នុងស្រុកចំនួន៦កន្លែងទៀតគឺនៅក្នុង ខេត្តព្រះសីហនុ ខេត្ត[[កោះកុង]] ខេត្ត[[បាត់ដំបង]] ខេត្ត[[ក្រចេះ]] ខេត្ត[[ស្ទឹងត្រែង]] ខេត្ត[[ខេត្តមណ្ឌលគិរី|មណ្ឌលគិរី]] និងខេត្ត[[ខេត្តរតនគិរី|រតនគិរី]]។ {{spaces|5}}'''៤''' '''ប្រព័ន្ធផ្លូវទឹក''' ៖ ដោយស្ថានភាពភូមិសាស្រ្តមានរាងបាតខ្ទះ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាសម្បូរទៅដោយផ្លូវទឹកណាស់ ។ គេបែងចែកផ្លូវទឹកនេះជាបីប្រព័ន្ធគឺ :# '''ប្រព័ន្ធ[[ទន្លេមេគង្គ]]''' ៖ប្រព័ន្ធទន្លេមេគង្គ រួមមាន[[ទន្លេមេគង្គលើ]] និង[[ទន្លេមេគង្គក្រោម]] (ពី[[ល្បាក់ខោន]]ដល់[[ក្អមសំណរ]]) និង ទន្លេ[[បាសាក់]]មានប្រវែង ១០០គ.មនិង[[ដៃទន្លេ]]ទាំងអស់របស់ទន្លេមេគង្គ។ ទន្លេមេគង្គមានប្រភពនៅ ខ្ពង់រាបទីបេ លើរយៈកំពស់ ៥០០០ម៉ែត្រ មានប្រវែងសរុប ៤២០០ គ.ម មានអាងទន្លេ ៨០០ ០០០គ.ម^២ ហូរកាត់ប្រទេស [[ឡាវ]] [[ភូមា]] [[ថៃ]] កម្ពុជា និង [[វៀតណាម]]។ ទន្លេមេគង្គកម្ពុជាមានប្រវែង ៥០០​គ.ម ចាប់ពី ល្បាក់ខោន (ព្រំប្រទល់ឡាវ កម្ពុជា) ដល់ព្រំដែន វៀតណាម កាត់តាមខេត្ត[[ស្ទឹងត្រែង]] ខេត្ត[[ក្រចេះ]] ខេត្តកំពង់ចាម ខេត្តកណ្តាល និងខេត្តព្រៃវែង។ :## '''[[របបទឹក]]''' ៖ របបទឹកទាក់ទាញនឹងអាកាសធាតុមូសុង។ [[រដូវទឹក ឡើង]]ចាប់ពីខែមិថុនា ទៅ ខែតុលា។ [[ធារទឹក]] [[រដូវវស្សា]] ៣៤ ០០០ ម^៣ ហើយក្នុងមួយ[[វិនាទី]] ស្មើ ២០ ដង នៃធារទឹក នៅ[[រដូវទឹកប្រាំង]]។ នៅ[[រដូវទឹកស្រក]] ចាប់ពីខែ[[វិច្ឆិកា]] ទៅ ខែ[[ឧសភា]] ស្របទៅនឹងតំបន់ ឈប់រលាយ និង[[មូសុងវស្សា]]ឈប់បក់។ :## '''[[ដៃទន្លេមេគង្គ]]''' ៖ដៃខាងស្តាំគឺ [[ទន្លេរពៅ]]ស្ថិតនៅខាងស្តាំដៃតាមព្រំដែនឡាវ។ ដៃទន្លេមេគង្គខាងធ្វេងមាន [[ទន្លេសាន]] [[ទន្លេស្រែគង្គ|ទន្លេសេកុង]] [[ទន្លេស្រែពក]] [[ព្រែកគ្រៀង]] [[ព្រែកកាំពី]] [[ព្រែកឆ្លូង]] និង [[ទន្លេតូច]] (១០០គ.ម)។ :# '''ប្រព័ន្ធទន្លេសាប''' ៖ ប្រព័ន្ធទន្លេសាបរួមមាន [[ទន្លេសាប]] និង [[បឹងទន្លេសាប]]។ ទន្លេសាប គិតចាប់ ពី ភ្នំពេញទៅ [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|កំពង់ឆ្នាំង]] មានប្រវែង ១០០ គ.ម និង បឹងទន្លេសាប មានបណ្តោយ ១៥០ គ.ម ទទឹង ៣២ គ.ម ហើយចែកចេញជាបីផ្នែកគឺ:[[បឹងធំ]](មានបណ្តោយ ៧៥គ.ម ទទឹង ៣២គ.ម) [[បឹងតូច]](មានបណ្តោយ ៣៥គ.ម ទទឹង ២៨គ.ម) និង[[វាលភក់]](ចាប់ពីឆ្នុកទ្រូទៅ កំពង់ឆ្នាំង ផ្នែកនេះសម្បូរ[[កូនកោះ]]ណាស់) ។ :## '''របបទឹក''' ៖ នៅរដូវវទឹកឡើងចាប់ពីខែ[[មិថុនា]]ទៅ [[តុលា]]ទឹក ហូរចូលបឹងទន្លេសាបតាមទិសភ្នំពេញទៅកំពង់ឆ្នាំង ។ កំពស់ទឹកជ្រៅបំផុត គឺ១៤ម៉ែត្រ ចំណែកផ្ទៃទឹករីកដល់ ១០ ០០០គ.ម^២។ នៅរដូវទឹកសម្រក ចាប់ពីខែវិច្ឆិកាទៅ ខែឧសភាជម្រៅទឹកបឹងទន្លេសាប ជាអប្បបរមាពី ០,៨ ទៅ ២ម៉ែត្រ ទឹកហូរចេញពី បឹងទន្លេសាប តាមទិសកំពង់ឆ្នាំង-ភ្នំពេញ។ ទឹកមានផ្ទៃក្រលា ៣០០០គ^២។ បាតុភូតចំលែកនេះ គឺហូរចេញហូរចូល បណ្តាលមកពីទឹកជំនន់នៃទន្លេមេគង្គ មាននីវ៉ូខ្ពស់ជាង ទឹកទន្លេសាប ម្យ៉ាងទៀតទឹកបឹងទន្លេសាបមាន រយៈកំពស់ទាបជាងដងទន្លេមេគង្គ។ :## '''ដៃសំខាន់ៗនៃបឹងទន្លេសាប''' ៖ នៅផ្នែកត្រើយខាងកើតមាន [[ស្ទឹងត្រែង]] [[ស្ទឹងសៀមរាប]] [[ស្ទឹងជីក្រែង]] [[ស្ទឹងស្ទោង]] [[ស្ទឹងសែន]]។ នៅផ្នែកត្រើយខាងលិចមាន[[ស្ទឹងសិរីសោភ័ណ]] [[ស្ទឹងមង្គលបុរី]] [[ស្ទឹងសង្កែ]] [[ស្ទឹងមោង]] ([[ដូនទ្រី]]) [[ស្ទឹងស្វាយដូនកែវ]] [[ស្ទឹងពោធិ៍សាត់]] និង[[ស្ទឹងបរិបូរណ៍]]។ :## '''ដៃសំខាន់ៗនៃទន្លេសាប''' ៖ នៅត្រើយខាងកើតមាន[[ស្ទឹងខ្យា]] [[ស្ទឹងជីនិត]] [[ស្ទឹងតាំងក្រសាំង]] និង[[ស្ទឹងស្លាប]]។ នៅត្រើយខាងលិចមាន [[ស្ទឹងជ្រៃបាក់]] [[ស្ទឹងគ្រៀវ]](ឧត្តុង្គ)។ :# '''ប្រព័ន្ធនៅតាមឈូងសមុទ្រ''' ៖ ផ្លូវទឹកនៅតាមសមុទ្រច្រើនជាផ្លូវទឹកខ្លីៗ ដែលហូរពី[[ភ្នំក្រវាញ]] ចាក់ទៅក្នុងឈូងសមុទ្រដែលមានរបបទឹក ដូចទឹកជ្រោះគឺ ហូរយ៉ាងខ្លាំង និង បង្កើតឲ្យមានទឹកជំនន់ ក្នុងរយៈពេលខ្លីនៅ រដូវវស្សា។ របបទឹកមានទំនាក់ទំនង ទៅនឹងរបប[[ខ្យល់មូសុង]] ។ ដោយហេតុនេះមានស្ទឹងខ្លះរីងស្ងួតនៅ [[រដូវប្រាំង]]។ ផ្លូវទឹកសំខាន់ៗ នៅតំបន់ឆ្នេរ រួមមាន [[ស្ទឹងមេទឹក]] [[ស្ទឹងជាយអារែក]] [[ព្រែកតាគី]] [[ព្រែកជីផាត]] [[ព្រែកកំពង់តាសោម]] [[ស្ទឹងកំពត]] និង [[ស្ទឹងទូកមាស]]។ :* '''[[កំពងផែ]]'''៖ កំពង់ផែធំៗ នៅព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាមានពីរគឺ [[កំពង់ផែក្រុងភ្នំពេញ]] និង​ [[កំពង់ផែក្រុងព្រះសីហនុ]] ដែលជា ប្រភេទ[[កំពង់ផែអន្តរជាតិ]] ដ៏មានសារៈសំខាន់បំផុត សម្រាប់ចរាចរណ៍ទំនិញ និងអ្នកទេសចរ។ កំពង់ផែភ្នំពេញ រួមមាន[[ផែថ្ម]] មានប្រវែង ១៨៤ម៉ែត្រ និង[[ផែបណ្តែតទឹក]]មាន ប្រវែង ១៩៦ម៉ែត្រ។ ជម្រៅទឹកនៅរដូវវស្សា ៥,៨ម៉ែត្រ និងរដូវប្រាំង ៤,២ម៉ែត្រ។ កំពង់ផែក្រុងព្រះសីហនុ ស្ថិតនៅចម្ងាយ ២២៦ គ.មពីភ្នំពេញ តាមផ្លូវជាតិលេខ ៤ និង ២៦៣គ.ម ពីភ្នំពេញតាមផ្លូវរថភ្លើង។ កំពង់ផែនេះសាងសង់នៅឆ្នាំ ១៩៥៤ ហើយបើកឲ្យប្រើប្រាស់នៅឆ្នាំ ១៩៦០។ កំពង់ផែនេះមានបណ្តោយ ៣៥០ម៉ែត្រ និងទទឹង ២៨ម៉ែត្រ។<ref>ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ តំបន់ទេសចរណ៍នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាត្រង់[[ប្រព័ន្ធគមនាគមន៍ជាតិ]] ដោយលោក [[កែវ ភួង]]</ref> ==ដំណឹកជញ្ជូន== '''{{Main|ដំណឹកជញ្ជូននៅកម្ពុជា}}''' [[File:Road 4 to Sihanouk.JPG|thumb|220px|left|ផ្លូវជាតិលេខ៤]] [[File:Siem reap airport.JPG|thumb|220px|right|[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិអង្គរ|ព្រលានយន្តហោះអន្តរជាតិសៀមរាប]]]] សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីនិងការមិនខ្វល់ខ្វាយបានបំផ្លាញយ៉ាងខ្លាំងនូវប្រព័ន្ធដឹកជញ្ជូនរបស់កម្ពុជា ក៏ប៉ុន្តែជាមួយជំនួយនិងគ្រឿងបរិក្ខាមកពីប្រទេសនានា កម្ពុជាកំពុងតែដំឡើងផ្លូវធំសំខាន់ៗជាច្រើនដល់កម្រិតមាត្រដ្ឋានអន្តរជាតិនិងភាគច្រើនត្រូវបានពង្រីកឱ្យធំចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០៦។ ផ្លូវសំខាន់ៗសព្វថ្ងៃភាគច្រើនត្រូវបានគេក្រាលរួចហើយ។ កម្ពុជាមានផ្លូវដែកពីរខ្សែ សរុបទៅប្រហែល ៦១២គីឡូម៉ែត្រ(សហាតិមាត្រ) (៣៨០&nbsp;ម៉ាយ)នៃផ្លូវខ្នាតទទឹងមួយ&nbsp;ម៉ែត្រ&nbsp;តែមួយគត់។<ref name=CamRail>{{cite news | title=ផ្លូវដែកកម្ពុជាត្រូវបានធ្វើអោយមានកម្លាំងវិញនៅឆ្នាំ២០១៣ | url=http://www.railwaygazette.com/nc/news/single-view/view/cambodian-railway-to-be-revived-by-2013.html | work=[[រ៉េលវ៉េយហ្គាហ្សេតអ៊ីនថឺណាស់ស្យឹនណល]] | date=២០០៩-១២-១៦ | accessdate=៩មិថុនា ២០១២ | archive-date=2011-04-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110401003014/http://www.railwaygazette.com/nc/news/single-view/view/cambodian-railway-to-be-revived-by-2013.html | url-status=dead }}</ref> ខ្សែនេះរត់ពីរាជធានីទៅកាន់ព្រះសីហនុលើច្រាំងសមុទ្រខាងត្បូង និងពីភ្នំពេញទៅ[[សិរីសោភ័ណ]] (ទោះបីយ៉ាងណាជារឿយៗរថភ្លើងរត់ឆ្ងាយត្រឹមតែ[[បាត់ដំបង]]ប៉ុណ្ណោះ)។ ដូចគ្នាក្នុងឆ្នាំ១៩៨៧ រទេះភ្លើងមានអ្នកដំណើរតែម្នាក់គត់ក្នុងមួយអាទិត្យបានដំណើរការចន្លោះរវាងភ្នំពេញនិងបាត់ដំបង ក៏ប៉ុន្តែគម្រោង១៤១លាន$មួយត្រូវបានផ្ដល់មូលនិធិភាគច្រើនបំផុតដោយ[[ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី]] ត្រូវចាប់ផ្ដើមឡើងដើម្បីធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធផ្លូវដែកដែលអស់កម្លាំងមានកម្លាំងឡើងវិញដែលនឹង''(ប្រជាប់)កម្ពុជាជាមួយមជ្ឈមណ្ឌលឧស្សាហកម្មនិង​ដឹកជញ្ជូនសំខាន់ៗនៅឯបាងកក និងទីក្រុងហូជីមិញ''។<ref name=CamRail/> ម្យ៉ាងទៀត សរសៃឈាមចរាចរណ៍អន្តរខេត្តសំខាន់ៗភ្ជាប់ភ្នំពេញជាមួយព្រះសីហនុ ដោយការចាក់បំពេញផ្ទៃផ្លូវខូចកាលពីមុនជាមួយបេតុង/ក្រាលកៅស៊ូសាជាថ្មីវិញ ហើយការដាក់ឱ្យដំណើរការឆ្លងកាត់ទន្លេសំខាន់ទាំង៥តាមមធ្យោបាយស្ពានបានតភ្ជាប់ភ្នំពេញជាអចិន្ត្រៃយ៍ជាមួយ[[ក្រុងកោះកុង|កោះកុង]] ដោយហេតុនេះហើយទើបគ្មានផ្លូវកាត់ផ្ដាច់ចូលទៅកាន់ថៃជិតខាងនិងប្រព័ន្ធផ្លូវធំទូលាយរបស់ប្រទេសឡើយ។ អត្រាគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍របស់កម្ពុជាគឺជាអត្រាខ្ពស់បើតាមមាត្រដ្ឋានពិភពលោក។ នៅឆ្នាំ២០០៤ ចំននួននៃមរណភាពតាមដងផ្លូវក្នុងយានយន្ត ១០ ០០០គ្រឿងនៅកម្ពុជាមានអត្រាខ្ពស់ជាងក្នុងពិភពលោកអភិវឌ្ឍន៍ដប់ដង និងចំនួនមរណភាពតាមដងផ្លូវបានកើនឡើងទ្វេដងក្នុងរយៈកាលប៉ុន្មានបីឆ្នាំមុននេះ។<ref>[http://www.who.int/violence_injury_prevention/road_traffic/5year_strategy/en/travis_annualreport_execsum.pdf Cambodia Road Traffic Accident and Victim Information System]. (PDF) . Retrieved on June 20, 2011.</ref> [[File:Cambodia Angkor Air Airbus A321 Simon.jpg|thumb|220px|right|យន្តហោះក្រុងA៣២១របស់[[កម្ពុជាអង្គរអ៊ែរ]]។]] ផ្លូវទឹកខាងក្នុងដីគោកដ៏ធំទូលាយរបស់ប្រទេសនេះមានសារៈសំខាន់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រខាងវិស័យពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ។ ទន្លេ[[មេគង្គ]]និងទន្លេ[[សាប]] ដៃរបស់វាជាច្រើន និងទន្លេសាបបានផ្ដល់នូវផ្លូវជាច្រើនដែលមានប្រវែងលាតសន្ធឹង រួមមាន ៣ ៧០០សហាតិមាត្រ(គីឡូម៉ែត្រ) (២៣០០&nbsp;ម៉ាយ) អាចធ្វើនាវាចរណ៍ពេញមួយឆ្នាំដោយការបើកកាណូត ០,៦មាត្រ (២&nbsp;ft) និង ២៨២សហាតិមាត្រ ផ្សេងទៀត (១៧៥&nbsp;ម៉ាយ) អាចធ្វើនាវាចរណ៍ដោយការបើកកាណូត១,៨មាត្រ (៦&nbsp;ft)។<ref name="CNTRYDTA">{{cite web|url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-2187.html |title=CountryData.com |publisher=CountryData.com |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០}}</ref> កម្ពុជាមានកំពង់ផែសំខាន់ពីរគឺ ភ្នំពេញ និងព្រះសីហនុ និងកំពង់ផែនីមួយៗមានកំពង់ផែតូចៗប្រាំទៀត។ ភ្នំពេញ ស្ថិតនៅចំណុចប្រសព្វនៃ[[ទន្លេបាសាក់]] មេគង្គ និងទន្លេសាប គឺជា[[កំពង់ផែទន្លេ]]តែមួយគត់ដែលមានសមត្ថភាពក្នុងការទទួលនាវា៨០០០តោនកំឡុងរដូវវស្សា និងនាវា៥០០០តោនកំឡុងរដូវប្រាំង។ ជាមួយនិងសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចដែលកំពុងកើនឡើងធ្វើឱ្យឈានដល់កំណើនឡើងនៃការប្រើប្រាស់ឡាននិងម៉ូតូ ទោះបីជាយ៉ាងណាកង់នៅតែមានចំនួនលើសលប់ដដែល។<ref>"Picking Up Speed: As Cambodia's Traffic Levels Increase, So Too Does the Road ''Death Toll''", ''The Cambodia Daily'', Saturday, March 9–10, 2002."</ref> "ស៊ីក្លូ" (ជារបស់ដែលបន្សល់ពីបារាំង) រឺ [[ស៊ីក្លូធាក់]] ជាមធ្យោបាយបន្ថែមមួយទៀតជាធម្មតាត្រូវបានជិះដោយអ្នកទេសចរ។ ប្រភេទស៊ីក្លូនេះមានតែមួយគត់នៅកម្ពុជាក្នុងនោះអ្នកធាក់គឺស្ថិតនៅពីក្រោយកន្លែងអង្គុយអ្នកជិះ ដែលផ្ទុយគ្នានឹងស៊ីក្លូធាក់នៅក្នុងប្រទេសជិតខាងដែលអ្នកធាក់នៅពីមុខនិង''អូសទាញ''រទេះ។ ប្រទេសនេះមានព្រលានយន្តហោះពាណិជ្ជកម្មបួន។ [[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ (ពោធិ៍ចិនតុង)]]នៅភ្នំពេញជាអាកាសយានដ្ឋានធំបំផុតទីពីរនៅកម្ពុជា។ [[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិអង្គរ|ព្រលានយន្តហោះអន្តរជាតិអង្គរសៀមរាប]]គឺជាព្រលានយន្តហោះធំជាងគេបំផុតនិងដំណើរការជើងហោះហើរអន្តរជាតិច្រើនបំផុតចេញ​និងចូលប្រទេសកម្ពុជា។ ព្រលានយន្តហោះដទៃៗផ្សេងទៀតស្ថិតនៅ[[កំពង់សោម|ព្រះសីហនុ]]និង[[ខេត្តបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]]។ {{clear}} == មើលបន្ថែម == {{Commons&cat|Cambodia|Cambodia}} * [[វិបត្តិជនភៀសខ្លួនឥណ្ឌូចិន]] * [[បញ្ជីរាយនាមប្រទេស]] * [[ប្រទេស]] {{portal|ភូមិសាស្ត្រ|<!--Eurasia-->|អាស៊ី|អាស៊ីអាគ្នេយ៍|<!--ASEAN-->|កម្ពុជា}} * [[ចំណុចត្រួសៗកម្ពុជា]] * [[លិបិក្រមអត្ថបទទាក់ទងកម្ពុជា]] * <!-- [[Bibliography of Cambodia]] --> * {{Books-inline|កម្ពុជា}} *[[មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា]] * {{wikipedia books link|កម្ពុជា}} {{clear}} == ឯកសារយោង == {{reflist|1}} * ​​​ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដើមសតវត្ស៍ទី២១ ​ចេញផ្សាយលើកទី១។cks។២០០៥ ដោយ​លោកដេវីឌ-ឈែនដ្លឺរ។ * Cambodia in the Early 21st Century, Published and Printed by MBNi nd Promo-Khmer under the Ausplices of the Royal Government of Cambodia. * [http://www.gosiemreap.com​ GoSiemReap.Com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180807141201/http://gosiemreap.com/ |date=2018-08-07 }} - ស្ថានបណ្ដាញស្តីអំពីព័ត៌មានទេសចរណ៍នៃប្រទេសកម្ពុជាមិនគិតកម្រៃ ==តំណភ្ជាប់ក្រៅ== {{Sister project links}} ;រដ្ឋាភិបាល * [http://www.norodomsihanouk.info/ ព្រះមហាក្សត្រនៃកម្ពុជា ព្រះនរោត្តម-សីហនុ] ស្ថានបណ្ដាញផ្លូវការនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រនរោត្តម-សីហនុ{{Fr}} * {{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/home.frame.html |title=Cambodia.gov.kh |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061005044434/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/home.view.html |archivedate=2006-10-05 |access-date=2012-09-20 |url-status=dead }} ស្ថានបណ្ដាញរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាផ្លូវការ (កំណែអង់គ្លេស) * [http://www.mfaic.gov.kh/ Ministry of Foreign Affairs and International Cooperation] * [http://www.mot.gov.kh/ Ministry of Tourism] * [http://evisa.mfaic.gov.kh/ Cambodia e-Visa, Applying Travel Visa Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140728202347/http://evisa.mfaic.gov.kh/ |date=2014-07-28 }} * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-c/cambodia.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514220128/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-c/cambodia.html |date=2011-05-14 }} '''សង្គមអសេនិក''' * [http://adhoc-cambodia.org/ Cambodian Human Rights and Development Association (ADHOC)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101230020740/http://www.adhoc-cambodia.org/ |date=2010-12-30 }} * [http://www.cchrcambodia.org/ Cambodian Center for Human Rights (CCHR)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210322174010/http://www.cchrcambodia.org/ |date=2021-03-22 }} * [http://www.licadho-cambodia.org/ Cambodian League for the Promotion and Defense of Human Rights (LICADHO)] * [http://report.globalintegrity.org/Cambodia/2008 Global Integrity Report: Cambodia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090503024545/http://report.globalintegrity.org/Cambodia/2008/ |date=2009-05-03 }} Cambodia Integrity Scorecard and Country Report * [http://www.actioniec.org/ Action IEC Working For Cambodian Community Education Through Media and Culture] *[http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&year=2011&country=8009 Freedom in the World 2011: Cambodia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111023143655/http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&year=2011&country=8009 |date=2011-10-23 }} *[http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=251&year=2011&country=8009 Freedom of the Press 2011: Cambodia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120107104436/http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=251&year=2011&country=8009 |date=2012-01-07 }} ; ព័ត៌មានទូទៅ * {{CIA World Factbook link|cb|កម្ពុជា}} * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/cambodia.htm Cambodia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080703234535/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/cambodia.htm |date=2008-07-03 }} from ''UCB Libraries GovPubs'' * {{dmoz|Regional/Asia/Cambodia}} * [http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-13006539 បុព្វេកសារកម្ពុជា]ពី [[ព័ត៌មានសាជីវកម្មផ្សព្វផ្សាយប៊្រីតថេន|ព័ត៌មានស.ផ.ប.]] * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/90520/Cambodia កម្ពុជា]នៅក្នុង''[[ប្រជុំវិជ្ជាប៊្រីតថេន]]'' * {{Wikiatlas|កម្ពុជា}} * {{Wikivoyage|Cambodia}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=KH ទំនាយការអភិវឌ្ឍជាគន្លឹះរបស់កម្ពុជា]ពី[[អនាគតអន្តរជាតិ]] == ទំព័រភ្ជាប់ផ្សេងៗ == {{កម្ពុជា}} {{Navboxes |title = អត្ថបទទាក់ទងនឹងកម្ពុជា |list = {{Navboxes |title = [[File:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}}កន្លែងភូមិសាស្ត្រ |list = {{Countries of Asia}} {{ប្រទេសនិងទឹកដីនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍}} }} {{Navboxes |title = សមាជិកភាពនិងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ |list = {{ចំណងទាក់ទងកម្ពុជា}} {{ASEAN}} {{ជំនួបកំពូលអាស៊ីខាងកើត}} {{La Francophonie|state=collapsed}} {{Monarchies|state=collapsed}} }} {{តួអង្គជាតិ}} }} {{Portal bar|កម្ពុជា}} mzjdr5onbcybco4lzrok2o9t4u9xqwe 0 54163 342487 338557 2026-11-03T21:31:29Z Zafer 46057 Added image ([[:commons:File:Cody Gakpo Liverpool FC 20261103 (1).JPG]]) 342487 wikitext text/x-wiki [[File:Cody Gakpo Liverpool FC 20261103 (1).JPG|thumb|កូឌី ហ្គាក់ប៉ូ]] '''កូឌី ម៉ាថេស ហ្គាក់ប៉ូ''' ({{IPA|nl|'koːdi 'ɣɑkpoː|lang}} ; <ref>{{Cite web |date=25 June 2024 |title=Netherlands TEAM TALK ft. GAKPO, AKÉ, SIMONS & WEGHORST {{!}} EURO 2024 |url=https://www.youtube.com/watch?v=ziji8N3NylE&t=11s |access-date=4 June 2025 |publisher=[[UEFA]] |language=nl |via=YouTube}}</ref> <ref>{{Cite web |date=30 January 2025 |title=INTERVIEWS {{!}} Cody Gakpo: 'Ik ben ze natuurlijk altijd dankbaar' |trans-title=INTERVIEWS {{!}} Cody Gakpo: 'I am of course always grateful to them' |url=https://www.youtube.com/watch?v=0zutral-M2g&t=85s |access-date=5 June 2025 |publisher=[[PSV Eindhoven]] |language=nl |via=YouTube}}</ref> កើតនៅថ្ងៃទី ៧ ខែឧសភា ឆ្នាំ ១៩៩៩) គឺជា [[បាល់ទាត់|កីឡាករបាល់ទាត់]] អាជីពជនជាតិហូឡង់ ដែលលេងជា ខ្សែបម្រើស្លាបឆ្វេង ឬ ខ្សែប្រយុទ្ធកណ្តាល សម្រាប់ក្លឹប [[ក្លឹបបាល់ទាត់ហង្សក្រហមលីវ៉ឺភូល]] {{English football updater|Liverpoo}} និង ក្រុមជម្រើសជាតិហូឡង់ ។ ជានិស្សិតបញ្ចប់ការសិក្សានៅសាលា PSV កីឡាករ ហ្គាក់ប៉ូ បានបង្ហាញខ្លួនជាលើកដំបូងក្នុងក្រុមធំនៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៨។ នៅក្នុងរដូវកាល ២០២១–២២ គាត់បានឈ្នះពានរង្វាន់ កីឡាករបាល់ទាត់ហូឡង់ឆ្នើមប្រចាំឆ្នាំ បន្ទាប់ពីស៊ុតបញ្ចូលទីបាន ២១ គ្រាប់ក្នុង ៤៧ ប្រកួតក្នុងការប្រកួតទាំងអស់។ គាត់បានចុះកុងត្រាជាមួយ លីវុឺភូល ក្នុងខែមករា ឆ្នាំ២០២៣។ ហ្គាក់ប៉ូ លេងបាល់ទាត់យុវជនអន្តរជាតិឲ្យហូឡង់ចាប់ពី អាយុក្រោម ១៨ ឆ្នាំ ដល់អាយុ ក្រោម ២១ ឆ្នាំ។ គាត់បានបង្ហាញខ្លួនជាលើកដំបូងក្នុងក្រុមជម្រើសជាតិឈុតធំនៅខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២១ ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ UEFA Euro ២០២០ ។ q3jycgm5p7a52go6inwtvqsuocbtsfu 0 55022 342474 2026-11-03T15:09:44Z Asa MILAI 50298 បង្កើតដោយការបកប្រែទំព័រ "[[:en:Special:Redirect/revision/1382697430|Pahlavi Iran]]" 342474 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស|conventional_long_name=រដ្ឋ​អធិរាជ​អ៊ីរ៉ង់{{ref|box1|a}}|native_name={{lang|fa|کشور شاهنشاهی ایران}}<br />{{Transliteration|fa|Kešvar-e Šâhanšâhi-ye Irân}}|common_name=អ៊ីរ៉ង់|year_start=១៩២៥|year_end=១៩៧៩|era=[[សម័យកាលអន្តរសង្គ្រាម]]{{·}}[[សង្គ្រាមលោកលើកទី ២]]{{·}}[[សង្គ្រាមត្រជាក់]]|date_start=១៥ ធ្នូ|event1=[[ការឈ្លានពានរបស់អង់គ្លេស-សូវៀតលើអ៊ីរ៉ង់ | ការកាន់កាប់របស់អង់គ្លេស-សូវៀតលើអ៊ីរ៉ង់]]|date_event1=១៩៤១–១៩៤៦|event2=[[ការបោះឆ្នោតសភាធម្មនុញ្ញអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ១៩៤៩ | វិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]|date_event2=៨ ឧសភា ១៩៤៩|event4=[[ឆ្នាំ 1953 រដ្ឋប្រហារអ៊ីរ៉ង់ | រដ្ឋប្រហារ]]|date_event4=១៩ សីហា ១៩៥៣|event5=[[បដិវត្តន៍ស | កំណែទម្រង់សង្គម]]|date_event5=១៩៦៣–១៩៧៨|event6=[[ពិធីឡើងគ្រងរាជ្យរបស់ ម៉ូហាម៉ាត់ តេហ្សា ប៉ាហ៍ឡាវី | ពិធីឡើងគ្រងរាជ្យ]]|date_event6=២៦ តុលា ១៩៦៧|event7=[[បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់]]|date_event7=១៩៧៨ - ១៩៧៩|p1=អ៊ីរ៉ង់កាចា|flag_p1=Civil flag of Persia (1907–1933).svg|flag_s1=Flag of Iran (official).svg|today=[[អ៊ីរ៉ង់]]|s1=សាធារណរដ្ឋអ៊ីស្លាមអ៊ីរ៉ង់|image_flag=<!-- See talk page before changing -->Flag of Iran with Official Lion and Sun emblem stylized 1970s.svg<!-- See talk page before changing -->|alt_flag=1972 government-standardized version of the state flag featuring a modernized, stylized Lion and Sun emblem.|flag_type=[[ទង់សិង្ហ និងព្រះអាទិត្យ|ទង់ជាតិ]] (១៩៧២–១៩៧៩)|image_coat=Lion and Sun with Pahlavi Crown.svg|symbol_width=85px|symbol_type=[[សិង្ហ និង ព្រះអាទិត្យ|និមិត្តសញ្ញា]]<br>(១៩៧២–១៩៧៩)|symbol_type_article=<!-- Should we use this parameter, see “symbol type”?-->|other_symbol=[[File:The Imperial Coat of Arms of Iran.svg|85px]]|other_symbol_type=[[Emblem of Iran#Imperial State of Iran|Coat of arms]]|national_motto={{lang|fa|مرا داد فرمود و خود داور است}}<br />{{transliteration|fa|Marâ dâd farmud o xod dâvar ast}}<br />{{lang|en|"Justice [[Ahura Mazda|He]] bids me do, as He will judge me"}}<ref>{{cite web|url=https://www.farahpahlavi.org/about/coat-of-arms|title=The Imperial Standards of Iran}}</ref>|national_anthem={{lang|fa|سلامتی دولت علیهٔ ایران}}<br/>''Salâmati-ye Dowlat-e 'Aliyeye Irân''<br/>"[[ភ្លេង​សរសើរ​តម្កើងនៃឧត្តមរដ្ឋពែរ្ស]]"<br/>(១៩២៥–១៩៣៣){{parabr}}{{center|[[File:Salamati-ye Dowlat-e 'Aliyye-ye Iran.oga]]}}<hr/>{{lang|fa|سرود شاهنشاهی ایران}}<br />''Sorud-e Šâhanšâhi-ye Irân''<br />"[[ភ្លេងជាតិនៃអធិរាជអ៊ីរ៉ង់]]"<br/>(១៩៣៣–១៩៧៩){{parabr}}{{center|[[File:Former imperial Iranian royal anthem, performed by the United States Navy Band.flac]]}}|image_map=iran (orthographic projection).svg|image_map_caption=|capital=[[តេហេរ៉ង់]]|coordinates={{#invoke:Coordinates|coord|35|41|N|51|25|E|type:city}}|largest_city=រាជធានី|official_languages=[[ភាសាពែរ្ស|ពែរ្ស]]|religion=[[សាសនាអ៊ីស្លាមស៊ីអ៊ីតនៅអ៊ីរ៉ង់ | សាសនាអ៊ីស្លាមស៊ីអ៊ីត]]{{Efn|[[Twelver Shi'ism]] was practiced by the majority of the population and remained the official state religion under the [[1906 Persian Constitution]]. Nevertheless, the Pahlavi governments pursued an extensive program of [[secularization]] that significantly curtailed clerical influence over state institutions, education, the legal system, and public life.<ref>{{citation|title=Iran between Islamic Nationalism and Secularism|author=Martin, Vanessa|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=9780857722843|year=2013}}</ref>}}{{Efn|'''Minority religions:''' [[Sunni Islam in Iran|Sunni Islam]], [[Christianity in Iran|Christianity]], [[Zoroastrianism]], [[History of the Jews in Iran|Judaism]], [[Baháʼí Faith]], [[Mandaeism]]}}|government_type=របបរាជានិយមពាក់កណ្តាលរដ្ឋធម្មនុញ្ញ[[រដ្ឋឯកភូត | ឯកភូត ]] * ក្រោម [[រដ្ឋឯកបក្ស]] (១៩៧៥-១៩៧៨)|legislature=[[សភាប្រឹក្សាជាតិ|រដ្ឋសភា]]|upper_house=[[ព្រឹទ្ធសភាអ៊ីរ៉ង់ | ព្រឹទ្ធសភា]] (ក្រោយឆ្នាំ ១៩៥០)|lower_house=[[សភាប្រឹក្សាជាតិ | រដ្ឋសភា]]|HDI=0.571|HDI_year=១៩៧៥|HDI_ref=<ref>{{Cite book |last=[[United Nations Development Programme]] |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/2008-english.2008-english |title=Human Development Report 2007/2008 |publisher=[[Palgrave Macmillan]] |year=2007 |location=New York |pages=235 |issue=2007/2008}}</ref>|currency=[[រៀលអ៊ីរ៉ង់]] ({{lang|fa|ریال|rtl=yes}})|currency_code=IRR|time_zone=[[Iran Standard Time|IRST]]|utc_offset=+3:30|calling_code=[[+98]]|footnote_a={{note|box1}} ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៣៥។ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩២៥ ដល់ឆ្នាំ ១៩៣៥ វាត្រូវបានគេស្គាល់ជាផ្លូវការថាជារដ្ឋអធិរាជពែរ្សនៅពិភពលោកខាងលិច។|population_estimate=៣៨,៤២៤,៩៥២ នាក់<ref name=population>{{cite web|url=https://fred.stlouisfed.org/data/POPTOTIRA647NWDB|title= Population, annual total for Iran (World Bank)|language=en|publisher=[[Federal Reserve Bank of St. Louis]]|date=2025}}</ref>|population_census=៣៣,៧០៨,៧៤៤ នាក់<ref>{{Cite web |last=[[Statistical Center of Iran]] |date=2011 |title=SELECTED FINDINGS OF THE 2011 NATIONAL POPULATION AND HOUSING CENSUS |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/census/documents/Iran/Iran-2011-Census-Results.pdf |website=[[United Nations Statistics Division]] |page=6}}</ref>|GDP_PPP_year=១៩៧៨|GDP_PPP_per_capita=១៦,៥៤២ $<ref>{{cite web |title=Iran GDP per capita over time, average income or wealth, all ages, individual, PPP, 2024 dollars|url=https://wid.world/data/#countrytimeseries/agdpro_p0p100_999_i/IR/1800/2024/us/k/p/yearly/a|website=[[World Inequality Database]]|date=2024}}</ref>|GDP_nominal=៧៧,៩៩ ពាន់លានដុល្លារ<ref>{{cite web |title=GDP (current US$) – Iran|url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=IR|website=World Bank Open Data|publisher=[[The World Bank Group]]}}</ref>|GDP_nominal_year=១៩៧៨|GDP_nominal_per_capita=២,១០១ $<ref>{{cite web |title=GDP per capita (current US$) – Iran|url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD?locations=IR |website=World Bank Open Data|publisher=[[The World Bank Group]]}}</ref>|population_estimate_year=១៩៧៩|population_census_year=១៩៧៦|population_density_km2={{#expr: 38424952/1648195 round 0}}|GDP_PPP=៦១៤,១៦ ពាន់លានដុល្លារ<ref>{{cite web |title=Iran GDP – by PPP, 2024 dollars|url=https://wid.world/world/#mgdpro_p0p100_z/IR/last/us/k/p/yearly/m/false/0/2000000000000/curve/false/country|website=[[World Inequality Database]]|date=2024}}</ref>|area_land_km2=1648195}} '''រដ្ឋ​អធិរាជ​អ៊ីរ៉ង់''' {{Efn|{{langx|fa|کشور شاهنشاهی ایران|rtl=yes|translit=Kešvar-e Šâhanšâhi-ye Irân}}<ref name = "Statesman's" />}} ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​នៅនៅចំពោះ[[លោកខាងលិច|លោក​ខាងលិច]]​ថា​ជា '''​រដ្ឋ​អធិរាជ​ពែរ្ស''' ​រហូត​ដល់​ឆ្នាំ ១៩៣៥ <ref name="Statesman's">{{Citation|title=The Statesman's Year-Book 1978–79|chapter=IRAN: Keshvaré Shahanshahiyé Irân|publisher=Springer|year=2016|isbn=9780230271074|pages=674–682}}</ref> និង​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ជា​ទូទៅ​ថា​ជា '''អ៊ីរ៉ង់ប៉ាហ៍ឡាវី''' {{Efn|{{langx|fa|ایران پهلوی|rtl=yes|translit=Irân Pahlavi}}}} គឺជា​រដ្ឋ[[ភូមិសាស្ត្រនយោបាយអ៊ីរ៉ង់|អ៊ីរ៉ង់]] ​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់ ​[[រាជវង្សប៉ាហ៍ឡាវី]] ។ វាមានចាប់តាំងពីការបង្កើតរាជវង្សនៅឆ្នាំ ១៩២៥ រហូតដល់ការផ្តួលរំលំក្នុងអំឡុង [[បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់]] នៅឆ្នាំ ១៩៧៩។ នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩២១ លោក [[រេហ្សា ខាន់]] ដែលជាឧត្តមសេនីយ៍ឯកនៅក្នុង [[កងពលតូចខូសាក់ពែរ្ស]] បានដឹកនាំ[[រដ្ឋប្រហារពែរ្សឆ្នាំ ១៩២១|រដ្ឋប្រហារ]]ប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាល [[រាជវង្សកាចា]] ដែលកំពុងកាន់អំណាច ដោយបានក្លាយជា [[អគ្គមេបញ្ជាការ]] កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរបស់ប្រទេស។ នៅថ្ងៃទី១២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩២៥ [[សភាប្រឹក្សាជាតិ|រដ្ឋសភា]] (Majles) របស់អ៊ីរ៉ង់ ដែលបានកោះប្រជុំជា[[សភាធម្មនុញ្ញ]] បានទម្លាក់រាជវង្សកាចា (Qajar) ហើយបានប្រកាសតែងតាំងលោករេហ្សា ខាន់ (Reza Khan) ដែលពេលនោះជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ក្លាយជា [[សាហ៍]] ([[:en:Shah|shah]]) ដោយហេតុនេះបានបង្កើតរាជវង្សប៉ាឡាវី (Pahlavi)។ ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់គាត់ អ៊ីរ៉ង់បានក្លាយជា [[រដ្ឋឯកភាព|រដ្ឋឯកភូតមជ្ឈការ]] ហើយបានឆ្លងកាត់កំណែទម្រង់ទំនើបកម្មជាបន្តបន្ទាប់ រួមទាំងការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ការពង្រីកការអប់រំ និងការធ្វើឱ្យស្ថាប័នរដ្ឋមានលក្ខណៈមិនពាក់ព័ន្ធនឹងសាសនា។ <ref>{{Cite web |last=Ahmad |first=Ashraf |last2=Banuazizi |first2=Ali |date=3 August 2015 |title=CLASS SYSTEM vi. Classes in the Pahlavi Period |url=https://www.iranicaonline.org/articles/class-system-vi/ |access-date=12 May 2026 |publisher=[[Encyclopedia Iranica]] |quote=Under Pahlavi rule (1304–58 Š./1925–79) Persia became a powerful centralized state...}}</ref> នៅឆ្នាំ ១៩៣៥ រេហ្សា សាហ៍ បានស្នើសុំឱ្យរដ្ឋាភិបាលបរទេសហៅប្រទេសនេះថា " [[នាមនៃអ៊ីរ៉ង់|អ៊ីរ៉ង់]] " ជាជាង "ពែរ្ស" នៅក្នុងការឆ្លើយឆ្លងជាផ្លូវការ។ ទោះបីជាអ៊ីរ៉ង់បានប្រកាស [[ប្រទេសអព្យាក្រឹត|អព្យាក្រឹតភាព]] ក្នុងអំឡុង [[សង្គ្រាមលោកលើកទី២|សង្គ្រាមលោកលើកទី ២]] ក៏ដោយ ក៏វាត្រូវបាន[[ការឈ្លានពានរបស់អង់គ្លេស-សូវៀតលើអ៊ីរ៉ង់|ឈ្លានពាន និងកាន់កាប់]] ដោយកងកម្លាំង [[សហរាជាណាចក្រ|អង់គ្លេស]] និង [[សហភាពសូវៀត|សូវៀត]] នៅឆ្នាំ ១៩៤១ ដែលបង្ខំឱ្យ រេហ្សា សាហ៍ ដាក់រាជ្យដើម្បីប្រគល់ឱ្យបុត្រារបស់គាត់គឺ [[ម៉ូហាមម៉ាត់ រេហ្សា ប៉ាហ៍ឡាវី]] ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ [[ម៉ូហាមម៉ាត់ រេហ្សា ប៉ាហ៍ឡាវី]] បានប្រឈមមុខនឹង [[វិបត្តិអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ ១៩៤៦]] ដែលបានបញ្ចប់ដោយការដកកងកម្លាំងសូវៀតចេញពីទឹកដីអ៊ីរ៉ង់។ [[ការបោះឆ្នោតសភាធម្មនុញ្ញអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ 1949|វិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] ក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៩ បានផ្តល់អំណាចដល់ស្ដេចសាហ៍ក្នុងការរំលាយរដ្ឋសភា និងរៀបចំការបោះឆ្នោតថ្មី ដែលពង្រឹងរបបរាជានិយម ចំពេលមានអស្ថិរភាពនយោបាយកាន់តែខ្លាំងឡើង។ ការឡើងកាន់អំណាចរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី [[មហាមម៉ាត់ ម៉ូសាដិក]] និងការធ្វើជា[[ការធ្វើជាតូបនីយកម្មនៃឧស្សាហកម្មប្រេងអ៊ីរ៉ង់|តូបនីយកម្មនៃឧស្សាហកម្មប្រេងអ៊ីរ៉ង់]] បានឈានដល់ចំណុចកំពូលនៅក្នុងវិបត្តិរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដែលបានបង្ខំឱ្យស្តេចសាហ៍និរទេសខ្លួនជាបណ្តោះអាសន្ននៅឆ្នាំ ១៩៥៣។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ បន្ទាប់ពីការផ្តួលរំលំលោកម៉ូសាដិក នៅក្នុង [[រដ្ឋប្រហារអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ ១៩៥៣]] ស្តេចសាហ៍ បានវិលត្រឡប់ទៅប្រទេសអ៊ីរ៉ង់វិញ ហើយបានពង្រឹងការគ្រប់គ្រងរបស់លោកបន្ថែមទៀត។ ដោយមានការគាំទ្រពីការកើនឡើងនៃប្រាក់ចំណូលប្រេង និងការគាំទ្រពី[[ប្លុកលោកខាងលិច|លោកខាងលិច]] ក្នុងអំឡុង [[សង្គ្រាមត្រជាក់]] លោកបានបន្តការកសាងយោធាយ៉ាងទូលំទូលាយ និងបានបើកដំណើរការ [[បដិវត្ត-ស|បដិវត្តស]] ដែលជាកម្មវិធីកែទម្រង់ដ៏ទូលំទូលាយមួយ ដែលបានអនុវត្ត [[កំណែទម្រង់ដីធ្លី]] យ៉ាងទូលំទូលាយ ខណៈពេលដែលកំពុងពង្រីកការវិនិយោគរបស់រដ្ឋលើវិស័យអប់រំ សុខាភិបាល ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងការអភិវឌ្ឍឧស្សាហកម្ម។ ពេញមួយទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៦០ និង ១៩៧០ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់បានជួបប្រទះនឹងកំណើនសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងឆាប់រហ័ស ការកើនឡើងនៃស្តង់ដារជីវភាព និងការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធយ៉ាងទូលំទូលាយ ដោយហេតុនេះបានលេចចេញជា [[អំណាចដែលកំពុងលេចចេញ|មហាអំណាចក្នុងតំបន់]] ។ <ref>{{Cite web |last=Hashem Pesaran |first=Mohammad |date=15 December 1997 |title=ECONOMY ix. IN THE PAHLAVI PERIOD |url=https://www.iranicaonline.org/articles/economy-ix/ |access-date=14 May 2026 |website=[[Encyclopædia Iranica]] |language=en-US}}</ref> បើទោះបីជាមានការកើនឡើងទាំងនេះក៏ដោយ ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចនៅតែមិនស្មើគ្នា ជាមួយនឹង [[វិសមភាពសេដ្ឋកិច្ច|វិសមភាពភោគទ្រព្យ]] ជាប់លាប់ និងគម្លាតពីជនបទទៅទីក្រុងកាន់តែរីករាលដាល។ បន្ទាប់ពីការធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងនៃប្រាក់ចំណូលប្រេងនៅឆ្នាំ ១៩៧៧ សេដ្ឋកិច្ចអ៊ីរ៉ង់បានចូលដល់ដំណាក់កាលនៃការធ្លាក់ចុះដែលត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយការកើនឡើងនៃអតិផរណា ភាពអត់ការងារធ្វើ និងការធ្លាក់ចុះនៃការវិនិយោគ។ <ref>{{Cite news|last=Branigin|first=William|date=7 October 1977|title=Iran Moves to Even Out Growth|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1977/10/07/iran-moves-to-even-out-growth/7cd1fe20-e2ad-4bee-9fa4-a4078b9f9789/|access-date=21 July 2026|issn=0190-8286}}</ref> វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច រួមផ្សំជាមួយនឹងការមិនពេញចិត្តយូរអង្វែងលើ [[សិទ្ធិមនុស្សនៅអ៊ីរ៉ង់ប៉ាឡាវី|ការគាបសង្កត់នយោបាយ]] បានជំរុញឱ្យមានភាពចលាចលកាន់តែខ្លាំងឡើង ដែលបានឈានដល់ចំណុចកំពូលនៅក្នុង [[បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់]] ដែលដឹកនាំដោយបព្វជិតនិកាយស៊ីអ៊ីត [[រូហុលឡោះ ខូមៃនី|រូហុលឡោះ ខូមេនី]] ដែលត្រូវបាននិរទេសខ្លួន។ បន្ទាប់ពីការតវ៉ា និងកូដកម្មទូទាំងប្រទេសអស់រយៈពេលជាច្រើនខែ ស្តេច និងក្រុមគ្រួសាររបស់លោកបានចាកចេញពីប្រទេសអ៊ីរ៉ង់នៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៩ ដែលនាំឱ្យមានការដួលរលំនៃរដ្ឋអធិរាជ និងការបង្កើតសាធារណរដ្ឋអ៊ីស្លាម។ == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing explicitly cited English-language text]] qo8vpiql17kwdkbu2b66ikljf60u2zs 342477 342474 2026-11-03T15:49:04Z Asa MILAI 50298 /* */ 342477 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស|conventional_long_name=រដ្ឋ​អធិរាជ​អ៊ីរ៉ង់{{ref|box1|a}}|native_name={{lang|fa|کشور شاهنشاهی ایران}}<br />{{Transliteration|fa|Kešvar-e Šâhanšâhi-ye Irân}}|common_name=អ៊ីរ៉ង់|year_start=១៩២៥|year_end=១៩៧៩|era=[[សម័យកាលអន្តរសង្គ្រាម]]{{·}}[[សង្គ្រាមលោកលើកទី ២]]{{·}}[[សង្គ្រាមត្រជាក់]]|date_start=|event4=[[ឆ្នាំ 1953 រដ្ឋប្រហារអ៊ីរ៉ង់ | រដ្ឋប្រហារ]]|date_event4=១៩ សីហា ១៩៥៣|event5=[[បដិវត្តន៍ស | កំណែទម្រង់សង្គម]]|date_event5=១៩៦៣–១៩៧៨|event6=[[ពិធីឡើងគ្រងរាជ្យរបស់ ម៉ូហាម៉ាត់ តេហ្សា ប៉ាហ៍ឡាវី | ពិធីឡើងគ្រងរាជ្យ]]|date_event6=២៦ តុលា ១៩៦៧|event7=[[បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់]]|date_event7=១៩៧៨ - ១៩៧៩|p1=អ៊ីរ៉ង់កាចា|flag_p1=Civil flag of Persia (1907–1933).svg|flag_s1=Flag of Iran (official).svg|today=[[អ៊ីរ៉ង់]]|s1=សាធារណរដ្ឋអ៊ីស្លាមអ៊ីរ៉ង់|image_flag=<!-- See talk page before changing -->Flag of Iran with Official Lion and Sun emblem stylized 1970s.svg<!-- See talk page before changing -->|alt_flag=1972 government-standardized version of the state flag featuring a modernized, stylized Lion and Sun emblem.|flag_type=[[ទង់សិង្ហ និងព្រះអាទិត្យ|ទង់ជាតិ]] (១៩៧២–១៩៧៩)|image_coat=Lion and Sun with Pahlavi Crown.svg|symbol_width=85px|symbol_type=[[សិង្ហ និង ព្រះអាទិត្យ|និមិត្តសញ្ញា]]<br>(១៩៧២–១៩៧៩)|symbol_type_article=<!-- Should we use this parameter, see “symbol type”?-->|other_symbol=[[File:The Imperial Coat of Arms of Iran.svg|85px]]|other_symbol_type=[[Emblem of Iran#Imperial State of Iran|Coat of arms]]|national_motto={{lang|fa|مرا داد فرمود و خود داور است}}<br />{{transliteration|fa|Marâ dâd farmud o xod dâvar ast}}<br />{{lang|en|"Justice [[Ahura Mazda|He]] bids me do, as He will judge me"}}<ref>{{cite web|url=https://www.farahpahlavi.org/about/coat-of-arms|title=The Imperial Standards of Iran}}</ref>|national_anthem={{lang|fa|سلامتی دولت علیهٔ ایران}}<br/>''Salâmati-ye Dowlat-e 'Aliyeye Irân''<br/>"[[ភ្លេង​សរសើរ​តម្កើងនៃឧត្តមរដ្ឋពែរ្ស]]"<br/>(១៩២៥–១៩៣៣){{parabr}}{{center|[[File:Salamati-ye Dowlat-e 'Aliyye-ye Iran.oga]]}}<hr/>{{lang|fa|سرود شاهنشاهی ایران}}<br />''Sorud-e Šâhanšâhi-ye Irân''<br />"[[ភ្លេងជាតិនៃអធិរាជអ៊ីរ៉ង់]]"<br/>(១៩៣៣–១៩៧៩){{parabr}}{{center|[[File:Former imperial Iranian royal anthem, performed by the United States Navy Band.flac]]}}|image_map=iran (orthographic projection).svg|image_map_caption=|capital=[[តេហេរ៉ង់]]|coordinates={{#invoke:Coordinates|coord|35|41|N|51|25|E|type:city}}|largest_city=|official_languages=[[ភាសាពែរ្ស|ពែរ្ស]]|religion=[[សាសនាអ៊ីស្លាមស៊ីអ៊ីតនៅអ៊ីរ៉ង់ | សាសនាអ៊ីស្លាមស៊ីអ៊ីត]]{{Efn|[[Twelver Shi'ism]] was practiced by the majority of the population and remained the official state religion under the [[1906 Persian Constitution]]. Nevertheless, the Pahlavi governments pursued an extensive program of [[secularization]] that significantly curtailed clerical influence over state institutions, education, the legal system, and public life.<ref>{{citation|title=Iran between Islamic Nationalism and Secularism|author=Martin, Vanessa|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=9780857722843|year=2013}}</ref>}}{{Efn|'''Minority religions:''' [[Sunni Islam in Iran|Sunni Islam]], [[Christianity in Iran|Christianity]], [[Zoroastrianism]], [[History of the Jews in Iran|Judaism]], [[Baháʼí Faith]], [[Mandaeism]]}}|government_type=របបរាជានិយមពាក់កណ្តាលរដ្ឋធម្មនុញ្ញ[[រដ្ឋឯកភូត | ឯកភូត ]] * ក្រោម [[រដ្ឋឯកបក្ស]] (១៩៧៥-១៩៧៨)|legislature=[[សភាប្រឹក្សាជាតិ|រដ្ឋសភា]]|upper_house=[[ព្រឹទ្ធសភាអ៊ីរ៉ង់ | ព្រឹទ្ធសភា]] (ក្រោយឆ្នាំ ១៩៥០)|lower_house=[[សភាប្រឹក្សាជាតិ | រដ្ឋសភា]]|HDI=0.571|HDI_year=១៩៧៥|HDI_ref=<ref>{{Cite book |last=[[United Nations Development Programme]] |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/2008-english.2008-english |title=Human Development Report 2007/2008 |publisher=[[Palgrave Macmillan]] |year=2007 |location=New York |pages=235 |issue=2007/2008}}</ref>|currency=[[រៀលអ៊ីរ៉ង់]] ({{lang|fa|ریال|rtl=yes}})|currency_code=IRR|time_zone=[[Iran Standard Time|IRST]]|utc_offset=+3:30|calling_code=[[+98]]|footnote_a={{note|box1}} ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៣៥។ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩២៥ ដល់ឆ្នាំ ១៩៣៥ វាត្រូវបានគេស្គាល់ជាផ្លូវការថាជារដ្ឋអធិរាជពែរ្សនៅពិភពលោកខាងលិច។|population_estimate=៣៨,៤២៤,៩៥២ នាក់<ref name=population>{{cite web|url=https://fred.stlouisfed.org/data/POPTOTIRA647NWDB|title= Population, annual total for Iran (World Bank)|language=en|publisher=[[Federal Reserve Bank of St. Louis]]|date=2025}}</ref>|population_census=៣៣,៧០៨,៧៤៤ នាក់<ref>{{Cite web |last=[[Statistical Center of Iran]] |date=2011 |title=SELECTED FINDINGS OF THE 2011 NATIONAL POPULATION AND HOUSING CENSUS |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/census/documents/Iran/Iran-2011-Census-Results.pdf |website=[[United Nations Statistics Division]] |page=6}}</ref>|GDP_PPP_year=១៩៧៨|GDP_PPP_per_capita=១៦,៥៤២ $<ref>{{cite web |title=Iran GDP per capita over time, average income or wealth, all ages, individual, PPP, 2024 dollars|url=https://wid.world/data/#countrytimeseries/agdpro_p0p100_999_i/IR/1800/2024/us/k/p/yearly/a|website=[[World Inequality Database]]|date=2024}}</ref>|GDP_nominal=៧៧,៩៩ ពាន់លានដុល្លារ<ref>{{cite web |title=GDP (current US$) – Iran|url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=IR|website=World Bank Open Data|publisher=[[The World Bank Group]]}}</ref>|GDP_nominal_year=១៩៧៨|GDP_nominal_per_capita=២,១០១ $<ref>{{cite web |title=GDP per capita (current US$) – Iran|url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD?locations=IR |website=World Bank Open Data|publisher=[[The World Bank Group]]}}</ref>|population_estimate_year=១៩៧៩|population_census_year=១៩៧៦|population_density_km2={{#expr: 38424952/1648195 round 0}}|GDP_PPP=៦១៤,១៦ ពាន់លានដុល្លារ<ref>{{cite web |title=Iran GDP – by PPP, 2024 dollars|url=https://wid.world/world/#mgdpro_p0p100_z/IR/last/us/k/p/yearly/m/false/0/2000000000000/curve/false/country|website=[[World Inequality Database]]|date=2024}}</ref>|area_land_km2=1648195|established_date1=|established_event1=បង្កើតឡើង|established_event2=បង្កើតឡើង|established_date2=១៥ ធ្នូ ១៩២៥|established_date3=១៩៤១-១៩៤៦|established_event3=[[ការឈ្លានពានរបស់អង់គ្លេស-សូវៀតលើអ៊ីរ៉ង់ | ការកាន់កាប់របស់អង់គ្លេស-សូវៀតលើអ៊ីរ៉ង់]]|established_event4=[[ការបោះឆ្នោតសភាធម្មនុញ្ញអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ ១៩៤៩ | វិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]|established_date4=៨ ឧសភា ១៩៤៩|leader_name1=• [[រេហ្សា ខាន់]]<br>• [[ម៉ូហាមម៉ាត់ រេហ្សា ប៉ាហ៍ឡាវី]]|leader_title1=ព្រះមហាក្សត្រ|leader_title2=នាយករដ្ឋមន្ត្រី|leader_name2=• [[មហាម៉ាត់ អាលី ហ្វូរូហ្គី]] (ដំបូង) <br> • [[ស្ហាបួរ បាកទីយ៉ា]] (ចុងក្រោយ)}} '''រដ្ឋ​អធិរាជ​អ៊ីរ៉ង់''' {{Efn|{{langx|fa|کشور شاهنشاهی ایران|rtl=yes|translit=Kešvar-e Šâhanšâhi-ye Irân}}<ref name = "Statesman's" />}} ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​នៅនៅចំពោះ[[លោកខាងលិច|លោក​ខាងលិច]]​ថា​ជា '''​រដ្ឋ​អធិរាជ​ពែរ្ស''' ​រហូត​ដល់​ឆ្នាំ ១៩៣៥ <ref name="Statesman's">{{Citation|title=The Statesman's Year-Book 1978–79|chapter=IRAN: Keshvaré Shahanshahiyé Irân|publisher=Springer|year=2016|isbn=9780230271074|pages=674–682}}</ref> និង​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ជា​ទូទៅ​ថា​ជា '''អ៊ីរ៉ង់ប៉ាហ៍ឡាវី''' {{Efn|{{langx|fa|ایران پهلوی|rtl=yes|translit=Irân Pahlavi}}}} គឺជា​រដ្ឋ[[ភូមិសាស្ត្រនយោបាយអ៊ីរ៉ង់|អ៊ីរ៉ង់]] ​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់ ​[[រាជវង្សប៉ាហ៍ឡាវី]] ។ វាមានចាប់តាំងពីការបង្កើតរាជវង្សនៅឆ្នាំ ១៩២៥ រហូតដល់ការផ្តួលរំលំក្នុងអំឡុង [[បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់]] នៅឆ្នាំ ១៩៧៩។ នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩២១ លោក [[រេហ្សា ខាន់]] ដែលជាឧត្តមសេនីយ៍ឯកនៅក្នុង [[កងពលតូចខូសាក់ពែរ្ស]] បានដឹកនាំ[[រដ្ឋប្រហារពែរ្សឆ្នាំ ១៩២១|រដ្ឋប្រហារ]]ប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាល [[រាជវង្សកាចា]] ដែលកំពុងកាន់អំណាច ដោយបានក្លាយជា [[អគ្គមេបញ្ជាការ]] កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរបស់ប្រទេស។ នៅថ្ងៃទី១២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩២៥ [[សភាប្រឹក្សាជាតិ|រដ្ឋសភា]] (Majles) របស់អ៊ីរ៉ង់ ដែលបានកោះប្រជុំជា[[សភាធម្មនុញ្ញ]] បានទម្លាក់រាជវង្សកាចា (Qajar) ហើយបានប្រកាសតែងតាំងលោករេហ្សា ខាន់ (Reza Khan) ដែលពេលនោះជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ក្លាយជា [[សាហ៍]] ([[:en:Shah|shah]]) ដោយហេតុនេះបានបង្កើតរាជវង្សប៉ាឡាវី (Pahlavi)។ ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់គាត់ អ៊ីរ៉ង់បានក្លាយជា [[រដ្ឋឯកភាព|រដ្ឋឯកភូតមជ្ឈការ]] ហើយបានឆ្លងកាត់កំណែទម្រង់ទំនើបកម្មជាបន្តបន្ទាប់ រួមទាំងការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ការពង្រីកការអប់រំ និងការធ្វើឱ្យស្ថាប័នរដ្ឋមានលក្ខណៈមិនពាក់ព័ន្ធនឹងសាសនា។ <ref>{{Cite web |last=Ahmad |first=Ashraf |last2=Banuazizi |first2=Ali |date=3 August 2015 |title=CLASS SYSTEM vi. Classes in the Pahlavi Period |url=https://www.iranicaonline.org/articles/class-system-vi/ |access-date=12 May 2026 |publisher=[[Encyclopedia Iranica]] |quote=Under Pahlavi rule (1304–58 Š./1925–79) Persia became a powerful centralized state...}}</ref> នៅឆ្នាំ ១៩៣៥ រេហ្សា សាហ៍ បានស្នើសុំឱ្យរដ្ឋាភិបាលបរទេសហៅប្រទេសនេះថា " [[នាមនៃអ៊ីរ៉ង់|អ៊ីរ៉ង់]] " ជាជាង "ពែរ្ស" នៅក្នុងការឆ្លើយឆ្លងជាផ្លូវការ។ ទោះបីជាអ៊ីរ៉ង់បានប្រកាស [[ប្រទេសអព្យាក្រឹត|អព្យាក្រឹតភាព]] ក្នុងអំឡុង [[សង្គ្រាមលោកលើកទី២|សង្គ្រាមលោកលើកទី ២]] ក៏ដោយ ក៏វាត្រូវបាន[[ការឈ្លានពានរបស់អង់គ្លេស-សូវៀតលើអ៊ីរ៉ង់|ឈ្លានពាន និងកាន់កាប់]] ដោយកងកម្លាំង [[សហរាជាណាចក្រ|អង់គ្លេស]] និង [[សហភាពសូវៀត|សូវៀត]] នៅឆ្នាំ ១៩៤១ ដែលបង្ខំឱ្យ រេហ្សា សាហ៍ ដាក់រាជ្យដើម្បីប្រគល់ឱ្យបុត្រារបស់គាត់គឺ [[ម៉ូហាមម៉ាត់ រេហ្សា ប៉ាហ៍ឡាវី]] ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ [[ម៉ូហាមម៉ាត់ រេហ្សា ប៉ាហ៍ឡាវី]] បានប្រឈមមុខនឹង [[វិបត្តិអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ ១៩៤៦]] ដែលបានបញ្ចប់ដោយការដកកងកម្លាំងសូវៀតចេញពីទឹកដីអ៊ីរ៉ង់។ [[ការបោះឆ្នោតសភាធម្មនុញ្ញអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ 1949|វិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] ក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៩ បានផ្តល់អំណាចដល់ស្ដេចសាហ៍ក្នុងការរំលាយរដ្ឋសភា និងរៀបចំការបោះឆ្នោតថ្មី ដែលពង្រឹងរបបរាជានិយម ចំពេលមានអស្ថិរភាពនយោបាយកាន់តែខ្លាំងឡើង។ ការឡើងកាន់អំណាចរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី [[មហាមម៉ាត់ ម៉ូសាដិក]] និងការធ្វើជា[[ការធ្វើជាតូបនីយកម្មនៃឧស្សាហកម្មប្រេងអ៊ីរ៉ង់|តូបនីយកម្មនៃឧស្សាហកម្មប្រេងអ៊ីរ៉ង់]] បានឈានដល់ចំណុចកំពូលនៅក្នុងវិបត្តិរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដែលបានបង្ខំឱ្យស្តេចសាហ៍និរទេសខ្លួនជាបណ្តោះអាសន្ននៅឆ្នាំ ១៩៥៣។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ បន្ទាប់ពីការផ្តួលរំលំលោកម៉ូសាដិក នៅក្នុង [[រដ្ឋប្រហារអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ ១៩៥៣]] ស្តេចសាហ៍ បានវិលត្រឡប់ទៅប្រទេសអ៊ីរ៉ង់វិញ ហើយបានពង្រឹងការគ្រប់គ្រងរបស់លោកបន្ថែមទៀត។ ដោយមានការគាំទ្រពីការកើនឡើងនៃប្រាក់ចំណូលប្រេង និងការគាំទ្រពី[[ប្លុកលោកខាងលិច|លោកខាងលិច]] ក្នុងអំឡុង [[សង្គ្រាមត្រជាក់]] លោកបានបន្តការកសាងយោធាយ៉ាងទូលំទូលាយ និងបានបើកដំណើរការ [[បដិវត្ត-ស|បដិវត្តស]] ដែលជាកម្មវិធីកែទម្រង់ដ៏ទូលំទូលាយមួយ ដែលបានអនុវត្ត [[កំណែទម្រង់ដីធ្លី]] យ៉ាងទូលំទូលាយ ខណៈពេលដែលកំពុងពង្រីកការវិនិយោគរបស់រដ្ឋលើវិស័យអប់រំ សុខាភិបាល ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងការអភិវឌ្ឍឧស្សាហកម្ម។ ពេញមួយទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៦០ និង ១៩៧០ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់បានជួបប្រទះនឹងកំណើនសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងឆាប់រហ័ស ការកើនឡើងនៃស្តង់ដារជីវភាព និងការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធយ៉ាងទូលំទូលាយ ដោយហេតុនេះបានលេចចេញជា [[អំណាចដែលកំពុងលេចចេញ|មហាអំណាចក្នុងតំបន់]] ។ <ref>{{Cite web |last=Hashem Pesaran |first=Mohammad |date=15 December 1997 |title=ECONOMY ix. IN THE PAHLAVI PERIOD |url=https://www.iranicaonline.org/articles/economy-ix/ |access-date=14 May 2026 |website=[[Encyclopædia Iranica]] |language=en-US}}</ref> បើទោះបីជាមានការកើនឡើងទាំងនេះក៏ដោយ ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចនៅតែមិនស្មើគ្នា ជាមួយនឹង [[វិសមភាពសេដ្ឋកិច្ច|វិសមភាពភោគទ្រព្យ]] ជាប់លាប់ និងគម្លាតពីជនបទទៅទីក្រុងកាន់តែរីករាលដាល។ បន្ទាប់ពីការធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងនៃប្រាក់ចំណូលប្រេងនៅឆ្នាំ ១៩៧៧ សេដ្ឋកិច្ចអ៊ីរ៉ង់បានចូលដល់ដំណាក់កាលនៃការធ្លាក់ចុះដែលត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយការកើនឡើងនៃអតិផរណា ភាពអត់ការងារធ្វើ និងការធ្លាក់ចុះនៃការវិនិយោគ។ <ref>{{Cite news|last=Branigin|first=William|date=7 October 1977|title=Iran Moves to Even Out Growth|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1977/10/07/iran-moves-to-even-out-growth/7cd1fe20-e2ad-4bee-9fa4-a4078b9f9789/|access-date=21 July 2026|issn=0190-8286}}</ref> វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច រួមផ្សំជាមួយនឹងការមិនពេញចិត្តយូរអង្វែងលើ [[សិទ្ធិមនុស្សនៅអ៊ីរ៉ង់ប៉ាឡាវី|ការគាបសង្កត់នយោបាយ]] បានជំរុញឱ្យមានភាពចលាចលកាន់តែខ្លាំងឡើង ដែលបានឈានដល់ចំណុចកំពូលនៅក្នុង [[បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់]] ដែលដឹកនាំដោយបព្វជិតនិកាយស៊ីអ៊ីត [[រូហុលឡោះ ខូមៃនី|រូហុលឡោះ ខូមេនី]] ដែលត្រូវបាននិរទេសខ្លួន។ បន្ទាប់ពីការតវ៉ា និងកូដកម្មទូទាំងប្រទេសអស់រយៈពេលជាច្រើនខែ ស្តេច និងក្រុមគ្រួសាររបស់លោកបានចាកចេញពីប្រទេសអ៊ីរ៉ង់នៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៩ ដែលនាំឱ្យមានការដួលរលំនៃរដ្ឋអធិរាជ និងការបង្កើតសាធារណរដ្ឋអ៊ីស្លាម។ == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing explicitly cited English-language text]] <references /> 7n036488xuzziehni3wy5scbvplldel 342478 342477 2026-11-03T15:53:49Z Asa MILAI 50298 Asa MILAI បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[អ៊ីរ៉ង់ប៉ាឡាវី]] ទៅ [[រដ្ឋចក្រភពអ៊ីរ៉ង់]] 342477 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស|conventional_long_name=រដ្ឋ​អធិរាជ​អ៊ីរ៉ង់{{ref|box1|a}}|native_name={{lang|fa|کشور شاهنشاهی ایران}}<br />{{Transliteration|fa|Kešvar-e Šâhanšâhi-ye Irân}}|common_name=អ៊ីរ៉ង់|year_start=១៩២៥|year_end=១៩៧៩|era=[[សម័យកាលអន្តរសង្គ្រាម]]{{·}}[[សង្គ្រាមលោកលើកទី ២]]{{·}}[[សង្គ្រាមត្រជាក់]]|date_start=|event4=[[ឆ្នាំ 1953 រដ្ឋប្រហារអ៊ីរ៉ង់ | រដ្ឋប្រហារ]]|date_event4=១៩ សីហា ១៩៥៣|event5=[[បដិវត្តន៍ស | កំណែទម្រង់សង្គម]]|date_event5=១៩៦៣–១៩៧៨|event6=[[ពិធីឡើងគ្រងរាជ្យរបស់ ម៉ូហាម៉ាត់ តេហ្សា ប៉ាហ៍ឡាវី | ពិធីឡើងគ្រងរាជ្យ]]|date_event6=២៦ តុលា ១៩៦៧|event7=[[បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់]]|date_event7=១៩៧៨ - ១៩៧៩|p1=អ៊ីរ៉ង់កាចា|flag_p1=Civil flag of Persia (1907–1933).svg|flag_s1=Flag of Iran (official).svg|today=[[អ៊ីរ៉ង់]]|s1=សាធារណរដ្ឋអ៊ីស្លាមអ៊ីរ៉ង់|image_flag=<!-- See talk page before changing -->Flag of Iran with Official Lion and Sun emblem stylized 1970s.svg<!-- See talk page before changing -->|alt_flag=1972 government-standardized version of the state flag featuring a modernized, stylized Lion and Sun emblem.|flag_type=[[ទង់សិង្ហ និងព្រះអាទិត្យ|ទង់ជាតិ]] (១៩៧២–១៩៧៩)|image_coat=Lion and Sun with Pahlavi Crown.svg|symbol_width=85px|symbol_type=[[សិង្ហ និង ព្រះអាទិត្យ|និមិត្តសញ្ញា]]<br>(១៩៧២–១៩៧៩)|symbol_type_article=<!-- Should we use this parameter, see “symbol type”?-->|other_symbol=[[File:The Imperial Coat of Arms of Iran.svg|85px]]|other_symbol_type=[[Emblem of Iran#Imperial State of Iran|Coat of arms]]|national_motto={{lang|fa|مرا داد فرمود و خود داور است}}<br />{{transliteration|fa|Marâ dâd farmud o xod dâvar ast}}<br />{{lang|en|"Justice [[Ahura Mazda|He]] bids me do, as He will judge me"}}<ref>{{cite web|url=https://www.farahpahlavi.org/about/coat-of-arms|title=The Imperial Standards of Iran}}</ref>|national_anthem={{lang|fa|سلامتی دولت علیهٔ ایران}}<br/>''Salâmati-ye Dowlat-e 'Aliyeye Irân''<br/>"[[ភ្លេង​សរសើរ​តម្កើងនៃឧត្តមរដ្ឋពែរ្ស]]"<br/>(១៩២៥–១៩៣៣){{parabr}}{{center|[[File:Salamati-ye Dowlat-e 'Aliyye-ye Iran.oga]]}}<hr/>{{lang|fa|سرود شاهنشاهی ایران}}<br />''Sorud-e Šâhanšâhi-ye Irân''<br />"[[ភ្លេងជាតិនៃអធិរាជអ៊ីរ៉ង់]]"<br/>(១៩៣៣–១៩៧៩){{parabr}}{{center|[[File:Former imperial Iranian royal anthem, performed by the United States Navy Band.flac]]}}|image_map=iran (orthographic projection).svg|image_map_caption=|capital=[[តេហេរ៉ង់]]|coordinates={{#invoke:Coordinates|coord|35|41|N|51|25|E|type:city}}|largest_city=|official_languages=[[ភាសាពែរ្ស|ពែរ្ស]]|religion=[[សាសនាអ៊ីស្លាមស៊ីអ៊ីតនៅអ៊ីរ៉ង់ | សាសនាអ៊ីស្លាមស៊ីអ៊ីត]]{{Efn|[[Twelver Shi'ism]] was practiced by the majority of the population and remained the official state religion under the [[1906 Persian Constitution]]. Nevertheless, the Pahlavi governments pursued an extensive program of [[secularization]] that significantly curtailed clerical influence over state institutions, education, the legal system, and public life.<ref>{{citation|title=Iran between Islamic Nationalism and Secularism|author=Martin, Vanessa|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=9780857722843|year=2013}}</ref>}}{{Efn|'''Minority religions:''' [[Sunni Islam in Iran|Sunni Islam]], [[Christianity in Iran|Christianity]], [[Zoroastrianism]], [[History of the Jews in Iran|Judaism]], [[Baháʼí Faith]], [[Mandaeism]]}}|government_type=របបរាជានិយមពាក់កណ្តាលរដ្ឋធម្មនុញ្ញ[[រដ្ឋឯកភូត | ឯកភូត ]] * ក្រោម [[រដ្ឋឯកបក្ស]] (១៩៧៥-១៩៧៨)|legislature=[[សភាប្រឹក្សាជាតិ|រដ្ឋសភា]]|upper_house=[[ព្រឹទ្ធសភាអ៊ីរ៉ង់ | ព្រឹទ្ធសភា]] (ក្រោយឆ្នាំ ១៩៥០)|lower_house=[[សភាប្រឹក្សាជាតិ | រដ្ឋសភា]]|HDI=0.571|HDI_year=១៩៧៥|HDI_ref=<ref>{{Cite book |last=[[United Nations Development Programme]] |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/2008-english.2008-english |title=Human Development Report 2007/2008 |publisher=[[Palgrave Macmillan]] |year=2007 |location=New York |pages=235 |issue=2007/2008}}</ref>|currency=[[រៀលអ៊ីរ៉ង់]] ({{lang|fa|ریال|rtl=yes}})|currency_code=IRR|time_zone=[[Iran Standard Time|IRST]]|utc_offset=+3:30|calling_code=[[+98]]|footnote_a={{note|box1}} ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៣៥។ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩២៥ ដល់ឆ្នាំ ១៩៣៥ វាត្រូវបានគេស្គាល់ជាផ្លូវការថាជារដ្ឋអធិរាជពែរ្សនៅពិភពលោកខាងលិច។|population_estimate=៣៨,៤២៤,៩៥២ នាក់<ref name=population>{{cite web|url=https://fred.stlouisfed.org/data/POPTOTIRA647NWDB|title= Population, annual total for Iran (World Bank)|language=en|publisher=[[Federal Reserve Bank of St. Louis]]|date=2025}}</ref>|population_census=៣៣,៧០៨,៧៤៤ នាក់<ref>{{Cite web |last=[[Statistical Center of Iran]] |date=2011 |title=SELECTED FINDINGS OF THE 2011 NATIONAL POPULATION AND HOUSING CENSUS |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/census/documents/Iran/Iran-2011-Census-Results.pdf |website=[[United Nations Statistics Division]] |page=6}}</ref>|GDP_PPP_year=១៩៧៨|GDP_PPP_per_capita=១៦,៥៤២ $<ref>{{cite web |title=Iran GDP per capita over time, average income or wealth, all ages, individual, PPP, 2024 dollars|url=https://wid.world/data/#countrytimeseries/agdpro_p0p100_999_i/IR/1800/2024/us/k/p/yearly/a|website=[[World Inequality Database]]|date=2024}}</ref>|GDP_nominal=៧៧,៩៩ ពាន់លានដុល្លារ<ref>{{cite web |title=GDP (current US$) – Iran|url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=IR|website=World Bank Open Data|publisher=[[The World Bank Group]]}}</ref>|GDP_nominal_year=១៩៧៨|GDP_nominal_per_capita=២,១០១ $<ref>{{cite web |title=GDP per capita (current US$) – Iran|url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD?locations=IR |website=World Bank Open Data|publisher=[[The World Bank Group]]}}</ref>|population_estimate_year=១៩៧៩|population_census_year=១៩៧៦|population_density_km2={{#expr: 38424952/1648195 round 0}}|GDP_PPP=៦១៤,១៦ ពាន់លានដុល្លារ<ref>{{cite web |title=Iran GDP – by PPP, 2024 dollars|url=https://wid.world/world/#mgdpro_p0p100_z/IR/last/us/k/p/yearly/m/false/0/2000000000000/curve/false/country|website=[[World Inequality Database]]|date=2024}}</ref>|area_land_km2=1648195|established_date1=|established_event1=បង្កើតឡើង|established_event2=បង្កើតឡើង|established_date2=១៥ ធ្នូ ១៩២៥|established_date3=១៩៤១-១៩៤៦|established_event3=[[ការឈ្លានពានរបស់អង់គ្លេស-សូវៀតលើអ៊ីរ៉ង់ | ការកាន់កាប់របស់អង់គ្លេស-សូវៀតលើអ៊ីរ៉ង់]]|established_event4=[[ការបោះឆ្នោតសភាធម្មនុញ្ញអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ ១៩៤៩ | វិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]|established_date4=៨ ឧសភា ១៩៤៩|leader_name1=• [[រេហ្សា ខាន់]]<br>• [[ម៉ូហាមម៉ាត់ រេហ្សា ប៉ាហ៍ឡាវី]]|leader_title1=ព្រះមហាក្សត្រ|leader_title2=នាយករដ្ឋមន្ត្រី|leader_name2=• [[មហាម៉ាត់ អាលី ហ្វូរូហ្គី]] (ដំបូង) <br> • [[ស្ហាបួរ បាកទីយ៉ា]] (ចុងក្រោយ)}} '''រដ្ឋ​អធិរាជ​អ៊ីរ៉ង់''' {{Efn|{{langx|fa|کشور شاهنشاهی ایران|rtl=yes|translit=Kešvar-e Šâhanšâhi-ye Irân}}<ref name = "Statesman's" />}} ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​នៅនៅចំពោះ[[លោកខាងលិច|លោក​ខាងលិច]]​ថា​ជា '''​រដ្ឋ​អធិរាជ​ពែរ្ស''' ​រហូត​ដល់​ឆ្នាំ ១៩៣៥ <ref name="Statesman's">{{Citation|title=The Statesman's Year-Book 1978–79|chapter=IRAN: Keshvaré Shahanshahiyé Irân|publisher=Springer|year=2016|isbn=9780230271074|pages=674–682}}</ref> និង​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ជា​ទូទៅ​ថា​ជា '''អ៊ីរ៉ង់ប៉ាហ៍ឡាវី''' {{Efn|{{langx|fa|ایران پهلوی|rtl=yes|translit=Irân Pahlavi}}}} គឺជា​រដ្ឋ[[ភូមិសាស្ត្រនយោបាយអ៊ីរ៉ង់|អ៊ីរ៉ង់]] ​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់ ​[[រាជវង្សប៉ាហ៍ឡាវី]] ។ វាមានចាប់តាំងពីការបង្កើតរាជវង្សនៅឆ្នាំ ១៩២៥ រហូតដល់ការផ្តួលរំលំក្នុងអំឡុង [[បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់]] នៅឆ្នាំ ១៩៧៩។ នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩២១ លោក [[រេហ្សា ខាន់]] ដែលជាឧត្តមសេនីយ៍ឯកនៅក្នុង [[កងពលតូចខូសាក់ពែរ្ស]] បានដឹកនាំ[[រដ្ឋប្រហារពែរ្សឆ្នាំ ១៩២១|រដ្ឋប្រហារ]]ប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាល [[រាជវង្សកាចា]] ដែលកំពុងកាន់អំណាច ដោយបានក្លាយជា [[អគ្គមេបញ្ជាការ]] កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរបស់ប្រទេស។ នៅថ្ងៃទី១២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩២៥ [[សភាប្រឹក្សាជាតិ|រដ្ឋសភា]] (Majles) របស់អ៊ីរ៉ង់ ដែលបានកោះប្រជុំជា[[សភាធម្មនុញ្ញ]] បានទម្លាក់រាជវង្សកាចា (Qajar) ហើយបានប្រកាសតែងតាំងលោករេហ្សា ខាន់ (Reza Khan) ដែលពេលនោះជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ក្លាយជា [[សាហ៍]] ([[:en:Shah|shah]]) ដោយហេតុនេះបានបង្កើតរាជវង្សប៉ាឡាវី (Pahlavi)។ ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់គាត់ អ៊ីរ៉ង់បានក្លាយជា [[រដ្ឋឯកភាព|រដ្ឋឯកភូតមជ្ឈការ]] ហើយបានឆ្លងកាត់កំណែទម្រង់ទំនើបកម្មជាបន្តបន្ទាប់ រួមទាំងការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ការពង្រីកការអប់រំ និងការធ្វើឱ្យស្ថាប័នរដ្ឋមានលក្ខណៈមិនពាក់ព័ន្ធនឹងសាសនា។ <ref>{{Cite web |last=Ahmad |first=Ashraf |last2=Banuazizi |first2=Ali |date=3 August 2015 |title=CLASS SYSTEM vi. Classes in the Pahlavi Period |url=https://www.iranicaonline.org/articles/class-system-vi/ |access-date=12 May 2026 |publisher=[[Encyclopedia Iranica]] |quote=Under Pahlavi rule (1304–58 Š./1925–79) Persia became a powerful centralized state...}}</ref> នៅឆ្នាំ ១៩៣៥ រេហ្សា សាហ៍ បានស្នើសុំឱ្យរដ្ឋាភិបាលបរទេសហៅប្រទេសនេះថា " [[នាមនៃអ៊ីរ៉ង់|អ៊ីរ៉ង់]] " ជាជាង "ពែរ្ស" នៅក្នុងការឆ្លើយឆ្លងជាផ្លូវការ។ ទោះបីជាអ៊ីរ៉ង់បានប្រកាស [[ប្រទេសអព្យាក្រឹត|អព្យាក្រឹតភាព]] ក្នុងអំឡុង [[សង្គ្រាមលោកលើកទី២|សង្គ្រាមលោកលើកទី ២]] ក៏ដោយ ក៏វាត្រូវបាន[[ការឈ្លានពានរបស់អង់គ្លេស-សូវៀតលើអ៊ីរ៉ង់|ឈ្លានពាន និងកាន់កាប់]] ដោយកងកម្លាំង [[សហរាជាណាចក្រ|អង់គ្លេស]] និង [[សហភាពសូវៀត|សូវៀត]] នៅឆ្នាំ ១៩៤១ ដែលបង្ខំឱ្យ រេហ្សា សាហ៍ ដាក់រាជ្យដើម្បីប្រគល់ឱ្យបុត្រារបស់គាត់គឺ [[ម៉ូហាមម៉ាត់ រេហ្សា ប៉ាហ៍ឡាវី]] ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ [[ម៉ូហាមម៉ាត់ រេហ្សា ប៉ាហ៍ឡាវី]] បានប្រឈមមុខនឹង [[វិបត្តិអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ ១៩៤៦]] ដែលបានបញ្ចប់ដោយការដកកងកម្លាំងសូវៀតចេញពីទឹកដីអ៊ីរ៉ង់។ [[ការបោះឆ្នោតសភាធម្មនុញ្ញអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ 1949|វិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] ក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៩ បានផ្តល់អំណាចដល់ស្ដេចសាហ៍ក្នុងការរំលាយរដ្ឋសភា និងរៀបចំការបោះឆ្នោតថ្មី ដែលពង្រឹងរបបរាជានិយម ចំពេលមានអស្ថិរភាពនយោបាយកាន់តែខ្លាំងឡើង។ ការឡើងកាន់អំណាចរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី [[មហាមម៉ាត់ ម៉ូសាដិក]] និងការធ្វើជា[[ការធ្វើជាតូបនីយកម្មនៃឧស្សាហកម្មប្រេងអ៊ីរ៉ង់|តូបនីយកម្មនៃឧស្សាហកម្មប្រេងអ៊ីរ៉ង់]] បានឈានដល់ចំណុចកំពូលនៅក្នុងវិបត្តិរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដែលបានបង្ខំឱ្យស្តេចសាហ៍និរទេសខ្លួនជាបណ្តោះអាសន្ននៅឆ្នាំ ១៩៥៣។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ បន្ទាប់ពីការផ្តួលរំលំលោកម៉ូសាដិក នៅក្នុង [[រដ្ឋប្រហារអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ ១៩៥៣]] ស្តេចសាហ៍ បានវិលត្រឡប់ទៅប្រទេសអ៊ីរ៉ង់វិញ ហើយបានពង្រឹងការគ្រប់គ្រងរបស់លោកបន្ថែមទៀត។ ដោយមានការគាំទ្រពីការកើនឡើងនៃប្រាក់ចំណូលប្រេង និងការគាំទ្រពី[[ប្លុកលោកខាងលិច|លោកខាងលិច]] ក្នុងអំឡុង [[សង្គ្រាមត្រជាក់]] លោកបានបន្តការកសាងយោធាយ៉ាងទូលំទូលាយ និងបានបើកដំណើរការ [[បដិវត្ត-ស|បដិវត្តស]] ដែលជាកម្មវិធីកែទម្រង់ដ៏ទូលំទូលាយមួយ ដែលបានអនុវត្ត [[កំណែទម្រង់ដីធ្លី]] យ៉ាងទូលំទូលាយ ខណៈពេលដែលកំពុងពង្រីកការវិនិយោគរបស់រដ្ឋលើវិស័យអប់រំ សុខាភិបាល ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងការអភិវឌ្ឍឧស្សាហកម្ម។ ពេញមួយទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៦០ និង ១៩៧០ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់បានជួបប្រទះនឹងកំណើនសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងឆាប់រហ័ស ការកើនឡើងនៃស្តង់ដារជីវភាព និងការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធយ៉ាងទូលំទូលាយ ដោយហេតុនេះបានលេចចេញជា [[អំណាចដែលកំពុងលេចចេញ|មហាអំណាចក្នុងតំបន់]] ។ <ref>{{Cite web |last=Hashem Pesaran |first=Mohammad |date=15 December 1997 |title=ECONOMY ix. IN THE PAHLAVI PERIOD |url=https://www.iranicaonline.org/articles/economy-ix/ |access-date=14 May 2026 |website=[[Encyclopædia Iranica]] |language=en-US}}</ref> បើទោះបីជាមានការកើនឡើងទាំងនេះក៏ដោយ ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចនៅតែមិនស្មើគ្នា ជាមួយនឹង [[វិសមភាពសេដ្ឋកិច្ច|វិសមភាពភោគទ្រព្យ]] ជាប់លាប់ និងគម្លាតពីជនបទទៅទីក្រុងកាន់តែរីករាលដាល។ បន្ទាប់ពីការធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងនៃប្រាក់ចំណូលប្រេងនៅឆ្នាំ ១៩៧៧ សេដ្ឋកិច្ចអ៊ីរ៉ង់បានចូលដល់ដំណាក់កាលនៃការធ្លាក់ចុះដែលត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយការកើនឡើងនៃអតិផរណា ភាពអត់ការងារធ្វើ និងការធ្លាក់ចុះនៃការវិនិយោគ។ <ref>{{Cite news|last=Branigin|first=William|date=7 October 1977|title=Iran Moves to Even Out Growth|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1977/10/07/iran-moves-to-even-out-growth/7cd1fe20-e2ad-4bee-9fa4-a4078b9f9789/|access-date=21 July 2026|issn=0190-8286}}</ref> វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច រួមផ្សំជាមួយនឹងការមិនពេញចិត្តយូរអង្វែងលើ [[សិទ្ធិមនុស្សនៅអ៊ីរ៉ង់ប៉ាឡាវី|ការគាបសង្កត់នយោបាយ]] បានជំរុញឱ្យមានភាពចលាចលកាន់តែខ្លាំងឡើង ដែលបានឈានដល់ចំណុចកំពូលនៅក្នុង [[បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់]] ដែលដឹកនាំដោយបព្វជិតនិកាយស៊ីអ៊ីត [[រូហុលឡោះ ខូមៃនី|រូហុលឡោះ ខូមេនី]] ដែលត្រូវបាននិរទេសខ្លួន។ បន្ទាប់ពីការតវ៉ា និងកូដកម្មទូទាំងប្រទេសអស់រយៈពេលជាច្រើនខែ ស្តេច និងក្រុមគ្រួសាររបស់លោកបានចាកចេញពីប្រទេសអ៊ីរ៉ង់នៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៩ ដែលនាំឱ្យមានការដួលរលំនៃរដ្ឋអធិរាជ និងការបង្កើតសាធារណរដ្ឋអ៊ីស្លាម។ == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing explicitly cited English-language text]] <references /> 7n036488xuzziehni3wy5scbvplldel 342480 342478 2026-11-03T15:55:28Z Asa MILAI 50298 342480 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស|conventional_long_name=រដ្ឋចក្រភពអ៊ីរ៉ង់{{ref|box1|a}}|native_name={{lang|fa|کشور شاهنشاهی ایران}}<br />{{Transliteration|fa|Kešvar-e Šâhanšâhi-ye Irân}}|common_name=អ៊ីរ៉ង់|year_start=១៩២៥|year_end=១៩៧៩|era=[[សម័យកាលអន្តរសង្គ្រាម]]{{·}}[[សង្គ្រាមលោកលើកទី ២]]{{·}}[[សង្គ្រាមត្រជាក់]]|date_start=|event4=[[ឆ្នាំ 1953 រដ្ឋប្រហារអ៊ីរ៉ង់ | រដ្ឋប្រហារ]]|date_event4=១៩ សីហា ១៩៥៣|event5=[[បដិវត្តន៍ស | កំណែទម្រង់សង្គម]]|date_event5=១៩៦៣–១៩៧៨|event6=[[ពិធីឡើងគ្រងរាជ្យរបស់ ម៉ូហាម៉ាត់ តេហ្សា ប៉ាហ៍ឡាវី | ពិធីឡើងគ្រងរាជ្យ]]|date_event6=២៦ តុលា ១៩៦៧|event7=[[បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់]]|date_event7=១៩៧៨ - ១៩៧៩|p1=អ៊ីរ៉ង់កាចា|flag_p1=Civil flag of Persia (1907–1933).svg|flag_s1=Flag of Iran (official).svg|today=[[អ៊ីរ៉ង់]]|s1=សាធារណរដ្ឋអ៊ីស្លាមអ៊ីរ៉ង់|image_flag=<!-- See talk page before changing -->Flag of Iran with Official Lion and Sun emblem stylized 1970s.svg<!-- See talk page before changing -->|alt_flag=1972 government-standardized version of the state flag featuring a modernized, stylized Lion and Sun emblem.|flag_type=[[ទង់សិង្ហ និងព្រះអាទិត្យ|ទង់ជាតិ]] (១៩៧២–១៩៧៩)|image_coat=Lion and Sun with Pahlavi Crown.svg|symbol_width=85px|symbol_type=[[សិង្ហ និង ព្រះអាទិត្យ|និមិត្តសញ្ញា]]<br>(១៩៧២–១៩៧៩)|symbol_type_article=<!-- Should we use this parameter, see “symbol type”?-->|other_symbol=[[File:The Imperial Coat of Arms of Iran.svg|85px]]|other_symbol_type=[[Emblem of Iran#Imperial State of Iran|Coat of arms]]|national_motto={{lang|fa|مرا داد فرمود و خود داور است}}<br />{{transliteration|fa|Marâ dâd farmud o xod dâvar ast}}<br />{{lang|en|"Justice [[Ahura Mazda|He]] bids me do, as He will judge me"}}<ref>{{cite web|url=https://www.farahpahlavi.org/about/coat-of-arms|title=The Imperial Standards of Iran}}</ref>|national_anthem={{lang|fa|سلامتی دولت علیهٔ ایران}}<br/>''Salâmati-ye Dowlat-e 'Aliyeye Irân''<br/>"[[ភ្លេង​សរសើរ​តម្កើងនៃឧត្តមរដ្ឋពែរ្ស]]"<br/>(១៩២៥–១៩៣៣){{parabr}}{{center|[[File:Salamati-ye Dowlat-e 'Aliyye-ye Iran.oga]]}}<hr/>{{lang|fa|سرود شاهنشاهی ایران}}<br />''Sorud-e Šâhanšâhi-ye Irân''<br />"[[ភ្លេងជាតិនៃអធិរាជអ៊ីរ៉ង់]]"<br/>(១៩៣៣–១៩៧៩){{parabr}}{{center|[[File:Former imperial Iranian royal anthem, performed by the United States Navy Band.flac]]}}|image_map=iran (orthographic projection).svg|image_map_caption=|capital=[[តេហេរ៉ង់]]|coordinates={{#invoke:Coordinates|coord|35|41|N|51|25|E|type:city}}|largest_city=|official_languages=[[ភាសាពែរ្ស|ពែរ្ស]]|religion=[[សាសនាអ៊ីស្លាមស៊ីអ៊ីតនៅអ៊ីរ៉ង់ | សាសនាអ៊ីស្លាមស៊ីអ៊ីត]]{{Efn|[[Twelver Shi'ism]] was practiced by the majority of the population and remained the official state religion under the [[1906 Persian Constitution]]. Nevertheless, the Pahlavi governments pursued an extensive program of [[secularization]] that significantly curtailed clerical influence over state institutions, education, the legal system, and public life.<ref>{{citation|title=Iran between Islamic Nationalism and Secularism|author=Martin, Vanessa|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=9780857722843|year=2013}}</ref>}}{{Efn|'''Minority religions:''' [[Sunni Islam in Iran|Sunni Islam]], [[Christianity in Iran|Christianity]], [[Zoroastrianism]], [[History of the Jews in Iran|Judaism]], [[Baháʼí Faith]], [[Mandaeism]]}}|government_type=របបរាជានិយមពាក់កណ្តាលរដ្ឋធម្មនុញ្ញ[[រដ្ឋឯកភូត | ឯកភូត ]] * ក្រោម [[រដ្ឋឯកបក្ស]] (១៩៧៥-១៩៧៨)|legislature=[[សភាប្រឹក្សាជាតិ|រដ្ឋសភា]]|upper_house=[[ព្រឹទ្ធសភាអ៊ីរ៉ង់ | ព្រឹទ្ធសភា]] (ក្រោយឆ្នាំ ១៩៥០)|lower_house=[[សភាប្រឹក្សាជាតិ | រដ្ឋសភា]]|HDI=0.571|HDI_year=១៩៧៥|HDI_ref=<ref>{{Cite book |last=[[United Nations Development Programme]] |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/2008-english.2008-english |title=Human Development Report 2007/2008 |publisher=[[Palgrave Macmillan]] |year=2007 |location=New York |pages=235 |issue=2007/2008}}</ref>|currency=[[រៀលអ៊ីរ៉ង់]] ({{lang|fa|ریال|rtl=yes}})|currency_code=IRR|time_zone=[[Iran Standard Time|IRST]]|utc_offset=+3:30|calling_code=[[+98]]|footnote_a={{note|box1}} ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៣៥។ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩២៥ ដល់ឆ្នាំ ១៩៣៥ វាត្រូវបានគេស្គាល់ជាផ្លូវការថាជារដ្ឋអធិរាជពែរ្សនៅពិភពលោកខាងលិច។|population_estimate=៣៨,៤២៤,៩៥២ នាក់<ref name=population>{{cite web|url=https://fred.stlouisfed.org/data/POPTOTIRA647NWDB|title= Population, annual total for Iran (World Bank)|language=en|publisher=[[Federal Reserve Bank of St. Louis]]|date=2025}}</ref>|population_census=៣៣,៧០៨,៧៤៤ នាក់<ref>{{Cite web |last=[[Statistical Center of Iran]] |date=2011 |title=SELECTED FINDINGS OF THE 2011 NATIONAL POPULATION AND HOUSING CENSUS |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/census/documents/Iran/Iran-2011-Census-Results.pdf |website=[[United Nations Statistics Division]] |page=6}}</ref>|GDP_PPP_year=១៩៧៨|GDP_PPP_per_capita=១៦,៥៤២ $<ref>{{cite web |title=Iran GDP per capita over time, average income or wealth, all ages, individual, PPP, 2024 dollars|url=https://wid.world/data/#countrytimeseries/agdpro_p0p100_999_i/IR/1800/2024/us/k/p/yearly/a|website=[[World Inequality Database]]|date=2024}}</ref>|GDP_nominal=៧៧,៩៩ ពាន់លានដុល្លារ<ref>{{cite web |title=GDP (current US$) – Iran|url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=IR|website=World Bank Open Data|publisher=[[The World Bank Group]]}}</ref>|GDP_nominal_year=១៩៧៨|GDP_nominal_per_capita=២,១០១ $<ref>{{cite web |title=GDP per capita (current US$) – Iran|url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD?locations=IR |website=World Bank Open Data|publisher=[[The World Bank Group]]}}</ref>|population_estimate_year=១៩៧៩|population_census_year=១៩៧៦|population_density_km2={{#expr: 38424952/1648195 round 0}}|GDP_PPP=៦១៤,១៦ ពាន់លានដុល្លារ<ref>{{cite web |title=Iran GDP – by PPP, 2024 dollars|url=https://wid.world/world/#mgdpro_p0p100_z/IR/last/us/k/p/yearly/m/false/0/2000000000000/curve/false/country|website=[[World Inequality Database]]|date=2024}}</ref>|area_land_km2=1648195|established_date1=|established_event1=បង្កើតឡើង|established_event2=បង្កើតឡើង|established_date2=១៥ ធ្នូ ១៩២៥|established_date3=១៩៤១-១៩៤៦|established_event3=[[ការឈ្លានពានរបស់អង់គ្លេស-សូវៀតលើអ៊ីរ៉ង់ | ការកាន់កាប់របស់អង់គ្លេស-សូវៀតលើអ៊ីរ៉ង់]]|established_event4=[[ការបោះឆ្នោតសភាធម្មនុញ្ញអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ ១៩៤៩ | វិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]|established_date4=៨ ឧសភា ១៩៤៩|leader_name1=• [[រេហ្សា ខាន់]]<br>• [[ម៉ូហាមម៉ាត់ រេហ្សា ប៉ាហ៍ឡាវី]]|leader_title1=ព្រះមហាក្សត្រ|leader_title2=នាយករដ្ឋមន្ត្រី|leader_name2=• [[មហាម៉ាត់ អាលី ហ្វូរូហ្គី]] (ដំបូង) <br> • [[ស្ហាបួរ បាកទីយ៉ា]] (ចុងក្រោយ)}} '''រដ្ឋ​ចក្រភព​អ៊ីរ៉ង់''' ឬ '''រដ្ឋអធិរាជអ៊ីរ៉ង់''' {{Efn|{{langx|fa|کشور شاهنشاهی ایران|rtl=yes|translit=Kešvar-e Šâhanšâhi-ye Irân}}<ref name = "Statesman's" />}} ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​នៅនៅចំពោះ[[លោកខាងលិច|លោក​ខាងលិច]]​ថា​ជា '''​រដ្ឋ​ចក្រភពពែរ្ស''' ​រហូត​ដល់​ឆ្នាំ ១៩៣៥ <ref name="Statesman's">{{Citation|title=The Statesman's Year-Book 1978–79|chapter=IRAN: Keshvaré Shahanshahiyé Irân|publisher=Springer|year=2016|isbn=9780230271074|pages=674–682}}</ref> និង​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ជា​ទូទៅ​ថា​ជា '''អ៊ីរ៉ង់ប៉ាហ៍ឡាវី''' {{Efn|{{langx|fa|ایران پهلوی|rtl=yes|translit=Irân Pahlavi}}}} គឺជា​រដ្ឋ[[ភូមិសាស្ត្រនយោបាយអ៊ីរ៉ង់|អ៊ីរ៉ង់]] ​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់ ​[[រាជវង្សប៉ាហ៍ឡាវី]] ។ វាមានចាប់តាំងពីការបង្កើតរាជវង្សនៅឆ្នាំ ១៩២៥ រហូតដល់ការផ្តួលរំលំក្នុងអំឡុង [[បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់]] នៅឆ្នាំ ១៩៧៩។ នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩២១ លោក [[រេហ្សា ខាន់]] ដែលជាឧត្តមសេនីយ៍ឯកនៅក្នុង [[កងពលតូចខូសាក់ពែរ្ស]] បានដឹកនាំ[[រដ្ឋប្រហារពែរ្សឆ្នាំ ១៩២១|រដ្ឋប្រហារ]]ប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាល [[រាជវង្សកាចា]] ដែលកំពុងកាន់អំណាច ដោយបានក្លាយជា [[អគ្គមេបញ្ជាការ]] កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរបស់ប្រទេស។ នៅថ្ងៃទី១២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩២៥ [[សភាប្រឹក្សាជាតិ|រដ្ឋសភា]] (Majles) របស់អ៊ីរ៉ង់ ដែលបានកោះប្រជុំជា[[សភាធម្មនុញ្ញ]] បានទម្លាក់រាជវង្សកាចា (Qajar) ហើយបានប្រកាសតែងតាំងលោករេហ្សា ខាន់ (Reza Khan) ដែលពេលនោះជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ក្លាយជា [[សាហ៍]] ([[:en:Shah|shah]]) ដោយហេតុនេះបានបង្កើតរាជវង្សប៉ាឡាវី (Pahlavi)។ ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់គាត់ អ៊ីរ៉ង់បានក្លាយជា [[រដ្ឋឯកភាព|រដ្ឋឯកភូតមជ្ឈការ]] ហើយបានឆ្លងកាត់កំណែទម្រង់ទំនើបកម្មជាបន្តបន្ទាប់ រួមទាំងការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ការពង្រីកការអប់រំ និងការធ្វើឱ្យស្ថាប័នរដ្ឋមានលក្ខណៈមិនពាក់ព័ន្ធនឹងសាសនា។ <ref>{{Cite web |last=Ahmad |first=Ashraf |last2=Banuazizi |first2=Ali |date=3 August 2015 |title=CLASS SYSTEM vi. Classes in the Pahlavi Period |url=https://www.iranicaonline.org/articles/class-system-vi/ |access-date=12 May 2026 |publisher=[[Encyclopedia Iranica]] |quote=Under Pahlavi rule (1304–58 Š./1925–79) Persia became a powerful centralized state...}}</ref> នៅឆ្នាំ ១៩៣៥ រេហ្សា សាហ៍ បានស្នើសុំឱ្យរដ្ឋាភិបាលបរទេសហៅប្រទេសនេះថា " [[នាមនៃអ៊ីរ៉ង់|អ៊ីរ៉ង់]] " ជាជាង "ពែរ្ស" នៅក្នុងការឆ្លើយឆ្លងជាផ្លូវការ។ ទោះបីជាអ៊ីរ៉ង់បានប្រកាស [[ប្រទេសអព្យាក្រឹត|អព្យាក្រឹតភាព]] ក្នុងអំឡុង [[សង្គ្រាមលោកលើកទី២|សង្គ្រាមលោកលើកទី ២]] ក៏ដោយ ក៏វាត្រូវបាន[[ការឈ្លានពានរបស់អង់គ្លេស-សូវៀតលើអ៊ីរ៉ង់|ឈ្លានពាន និងកាន់កាប់]] ដោយកងកម្លាំង [[សហរាជាណាចក្រ|អង់គ្លេស]] និង [[សហភាពសូវៀត|សូវៀត]] នៅឆ្នាំ ១៩៤១ ដែលបង្ខំឱ្យ រេហ្សា សាហ៍ ដាក់រាជ្យដើម្បីប្រគល់ឱ្យបុត្រារបស់គាត់គឺ [[ម៉ូហាមម៉ាត់ រេហ្សា ប៉ាហ៍ឡាវី]] ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ [[ម៉ូហាមម៉ាត់ រេហ្សា ប៉ាហ៍ឡាវី]] បានប្រឈមមុខនឹង [[វិបត្តិអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ ១៩៤៦]] ដែលបានបញ្ចប់ដោយការដកកងកម្លាំងសូវៀតចេញពីទឹកដីអ៊ីរ៉ង់។ [[ការបោះឆ្នោតសភាធម្មនុញ្ញអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ 1949|វិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] ក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៩ បានផ្តល់អំណាចដល់ស្ដេចសាហ៍ក្នុងការរំលាយរដ្ឋសភា និងរៀបចំការបោះឆ្នោតថ្មី ដែលពង្រឹងរបបរាជានិយម ចំពេលមានអស្ថិរភាពនយោបាយកាន់តែខ្លាំងឡើង។ ការឡើងកាន់អំណាចរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី [[មហាមម៉ាត់ ម៉ូសាដិក]] និងការធ្វើជា[[ការធ្វើជាតូបនីយកម្មនៃឧស្សាហកម្មប្រេងអ៊ីរ៉ង់|តូបនីយកម្មនៃឧស្សាហកម្មប្រេងអ៊ីរ៉ង់]] បានឈានដល់ចំណុចកំពូលនៅក្នុងវិបត្តិរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដែលបានបង្ខំឱ្យស្តេចសាហ៍និរទេសខ្លួនជាបណ្តោះអាសន្ននៅឆ្នាំ ១៩៥៣។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ បន្ទាប់ពីការផ្តួលរំលំលោកម៉ូសាដិក នៅក្នុង [[រដ្ឋប្រហារអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ ១៩៥៣]] ស្តេចសាហ៍ បានវិលត្រឡប់ទៅប្រទេសអ៊ីរ៉ង់វិញ ហើយបានពង្រឹងការគ្រប់គ្រងរបស់លោកបន្ថែមទៀត។ ដោយមានការគាំទ្រពីការកើនឡើងនៃប្រាក់ចំណូលប្រេង និងការគាំទ្រពី[[ប្លុកលោកខាងលិច|លោកខាងលិច]] ក្នុងអំឡុង [[សង្គ្រាមត្រជាក់]] លោកបានបន្តការកសាងយោធាយ៉ាងទូលំទូលាយ និងបានបើកដំណើរការ [[បដិវត្ត-ស|បដិវត្តស]] ដែលជាកម្មវិធីកែទម្រង់ដ៏ទូលំទូលាយមួយ ដែលបានអនុវត្ត [[កំណែទម្រង់ដីធ្លី]] យ៉ាងទូលំទូលាយ ខណៈពេលដែលកំពុងពង្រីកការវិនិយោគរបស់រដ្ឋលើវិស័យអប់រំ សុខាភិបាល ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងការអភិវឌ្ឍឧស្សាហកម្ម។ ពេញមួយទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៦០ និង ១៩៧០ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់បានជួបប្រទះនឹងកំណើនសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងឆាប់រហ័ស ការកើនឡើងនៃស្តង់ដារជីវភាព និងការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធយ៉ាងទូលំទូលាយ ដោយហេតុនេះបានលេចចេញជា [[អំណាចដែលកំពុងលេចចេញ|មហាអំណាចក្នុងតំបន់]] ។ <ref>{{Cite web |last=Hashem Pesaran |first=Mohammad |date=15 December 1997 |title=ECONOMY ix. IN THE PAHLAVI PERIOD |url=https://www.iranicaonline.org/articles/economy-ix/ |access-date=14 May 2026 |website=[[Encyclopædia Iranica]] |language=en-US}}</ref> បើទោះបីជាមានការកើនឡើងទាំងនេះក៏ដោយ ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចនៅតែមិនស្មើគ្នា ជាមួយនឹង [[វិសមភាពសេដ្ឋកិច្ច|វិសមភាពភោគទ្រព្យ]] ជាប់លាប់ និងគម្លាតពីជនបទទៅទីក្រុងកាន់តែរីករាលដាល។ បន្ទាប់ពីការធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងនៃប្រាក់ចំណូលប្រេងនៅឆ្នាំ ១៩៧៧ សេដ្ឋកិច្ចអ៊ីរ៉ង់បានចូលដល់ដំណាក់កាលនៃការធ្លាក់ចុះដែលត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយការកើនឡើងនៃអតិផរណា ភាពអត់ការងារធ្វើ និងការធ្លាក់ចុះនៃការវិនិយោគ។ <ref>{{Cite news|last=Branigin|first=William|date=7 October 1977|title=Iran Moves to Even Out Growth|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1977/10/07/iran-moves-to-even-out-growth/7cd1fe20-e2ad-4bee-9fa4-a4078b9f9789/|access-date=21 July 2026|issn=0190-8286}}</ref> វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច រួមផ្សំជាមួយនឹងការមិនពេញចិត្តយូរអង្វែងលើ [[សិទ្ធិមនុស្សនៅអ៊ីរ៉ង់ប៉ាឡាវី|ការគាបសង្កត់នយោបាយ]] បានជំរុញឱ្យមានភាពចលាចលកាន់តែខ្លាំងឡើង ដែលបានឈានដល់ចំណុចកំពូលនៅក្នុង [[បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់]] ដែលដឹកនាំដោយបព្វជិតនិកាយស៊ីអ៊ីត [[រូហុលឡោះ ខូមៃនី|រូហុលឡោះ ខូមេនី]] ដែលត្រូវបាននិរទេសខ្លួន។ បន្ទាប់ពីការតវ៉ា និងកូដកម្មទូទាំងប្រទេសអស់រយៈពេលជាច្រើនខែ ស្តេច និងក្រុមគ្រួសាររបស់លោកបានចាកចេញពីប្រទេសអ៊ីរ៉ង់នៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៩ ដែលនាំឱ្យមានការដួលរលំនៃរដ្ឋអធិរាជ និងការបង្កើតសាធារណរដ្ឋអ៊ីស្លាម។ == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing explicitly cited English-language text]] <references /> diqyqthv8debquelglxfa6b0d7lmqjr 342493 342480 2026-11-04T03:57:56Z TheRandomGoober 27248 Article contains rough translation 342493 wikitext text/x-wiki {{Rough translation|វិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស}} {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស|conventional_long_name=រដ្ឋចក្រភពអ៊ីរ៉ង់{{ref|box1|a}}|native_name={{lang|fa|کشور شاهنشاهی ایران}}<br />{{Transliteration|fa|Kešvar-e Šâhanšâhi-ye Irân}}|common_name=អ៊ីរ៉ង់|year_start=១៩២៥|year_end=១៩៧៩|era=[[សម័យកាលអន្តរសង្គ្រាម]]{{·}}[[សង្គ្រាមលោកលើកទី ២]]{{·}}[[សង្គ្រាមត្រជាក់]]|date_start=|event4=[[ឆ្នាំ 1953 រដ្ឋប្រហារអ៊ីរ៉ង់ | រដ្ឋប្រហារ]]|date_event4=១៩ សីហា ១៩៥៣|event5=[[បដិវត្តន៍ស | កំណែទម្រង់សង្គម]]|date_event5=១៩៦៣–១៩៧៨|event6=[[ពិធីឡើងគ្រងរាជ្យរបស់ ម៉ូហាម៉ាត់ តេហ្សា ប៉ាហ៍ឡាវី | ពិធីឡើងគ្រងរាជ្យ]]|date_event6=២៦ តុលា ១៩៦៧|event7=[[បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់]]|date_event7=១៩៧៨ - ១៩៧៩|p1=អ៊ីរ៉ង់កាចា|flag_p1=Civil flag of Persia (1907–1933).svg|flag_s1=Flag of Iran (official).svg|today=[[អ៊ីរ៉ង់]]|s1=សាធារណរដ្ឋអ៊ីស្លាមអ៊ីរ៉ង់|image_flag=<!-- See talk page before changing -->Flag of Iran with Official Lion and Sun emblem stylized 1970s.svg<!-- See talk page before changing -->|alt_flag=1972 government-standardized version of the state flag featuring a modernized, stylized Lion and Sun emblem.|flag_type=[[ទង់សិង្ហ និងព្រះអាទិត្យ|ទង់ជាតិ]] (១៩៧២–១៩៧៩)|image_coat=Lion and Sun with Pahlavi Crown.svg|symbol_width=85px|symbol_type=[[សិង្ហ និង ព្រះអាទិត្យ|និមិត្តសញ្ញា]]<br>(១៩៧២–១៩៧៩)|symbol_type_article=<!-- Should we use this parameter, see “symbol type”?-->|other_symbol=[[File:The Imperial Coat of Arms of Iran.svg|85px]]|other_symbol_type=[[Emblem of Iran#Imperial State of Iran|Coat of arms]]|national_motto={{lang|fa|مرا داد فرمود و خود داور است}}<br />{{transliteration|fa|Marâ dâd farmud o xod dâvar ast}}<br />{{lang|en|"Justice [[Ahura Mazda|He]] bids me do, as He will judge me"}}<ref>{{cite web|url=https://www.farahpahlavi.org/about/coat-of-arms|title=The Imperial Standards of Iran}}</ref>|national_anthem={{lang|fa|سلامتی دولت علیهٔ ایران}}<br/>''Salâmati-ye Dowlat-e 'Aliyeye Irân''<br/>"[[ភ្លេង​សរសើរ​តម្កើងនៃឧត្តមរដ្ឋពែរ្ស]]"<br/>(១៩២៥–១៩៣៣){{parabr}}{{center|[[File:Salamati-ye Dowlat-e 'Aliyye-ye Iran.oga]]}}<hr/>{{lang|fa|سرود شاهنشاهی ایران}}<br />''Sorud-e Šâhanšâhi-ye Irân''<br />"[[ភ្លេងជាតិនៃអធិរាជអ៊ីរ៉ង់]]"<br/>(១៩៣៣–១៩៧៩){{parabr}}{{center|[[File:Former imperial Iranian royal anthem, performed by the United States Navy Band.flac]]}}|image_map=iran (orthographic projection).svg|image_map_caption=|capital=[[តេហេរ៉ង់]]|coordinates={{#invoke:Coordinates|coord|35|41|N|51|25|E|type:city}}|largest_city=|official_languages=[[ភាសាពែរ្ស|ពែរ្ស]]|religion=[[សាសនាអ៊ីស្លាមស៊ីអ៊ីតនៅអ៊ីរ៉ង់ | សាសនាអ៊ីស្លាមស៊ីអ៊ីត]]{{Efn|[[Twelver Shi'ism]] was practiced by the majority of the population and remained the official state religion under the [[1906 Persian Constitution]]. Nevertheless, the Pahlavi governments pursued an extensive program of [[secularization]] that significantly curtailed clerical influence over state institutions, education, the legal system, and public life.<ref>{{citation|title=Iran between Islamic Nationalism and Secularism|author=Martin, Vanessa|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=9780857722843|year=2013}}</ref>}}{{Efn|'''Minority religions:''' [[Sunni Islam in Iran|Sunni Islam]], [[Christianity in Iran|Christianity]], [[Zoroastrianism]], [[History of the Jews in Iran|Judaism]], [[Baháʼí Faith]], [[Mandaeism]]}}|government_type=របបរាជានិយមពាក់កណ្តាលរដ្ឋធម្មនុញ្ញ[[រដ្ឋឯកភូត | ឯកភូត ]] * ក្រោម [[រដ្ឋឯកបក្ស]] (១៩៧៥-១៩៧៨)|legislature=[[សភាប្រឹក្សាជាតិ|រដ្ឋសភា]]|upper_house=[[ព្រឹទ្ធសភាអ៊ីរ៉ង់ | ព្រឹទ្ធសភា]] (ក្រោយឆ្នាំ ១៩៥០)|lower_house=[[សភាប្រឹក្សាជាតិ | រដ្ឋសភា]]|HDI=0.571|HDI_year=១៩៧៥|HDI_ref=<ref>{{Cite book |last=[[United Nations Development Programme]] |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/2008-english.2008-english |title=Human Development Report 2007/2008 |publisher=[[Palgrave Macmillan]] |year=2007 |location=New York |pages=235 |issue=2007/2008}}</ref>|currency=[[រៀលអ៊ីរ៉ង់]] ({{lang|fa|ریال|rtl=yes}})|currency_code=IRR|time_zone=[[Iran Standard Time|IRST]]|utc_offset=+3:30|calling_code=[[+98]]|footnote_a={{note|box1}} ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៣៥។ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩២៥ ដល់ឆ្នាំ ១៩៣៥ វាត្រូវបានគេស្គាល់ជាផ្លូវការថាជារដ្ឋអធិរាជពែរ្សនៅពិភពលោកខាងលិច។|population_estimate=៣៨,៤២៤,៩៥២ នាក់<ref name=population>{{cite web|url=https://fred.stlouisfed.org/data/POPTOTIRA647NWDB|title= Population, annual total for Iran (World Bank)|language=en|publisher=[[Federal Reserve Bank of St. Louis]]|date=2025}}</ref>|population_census=៣៣,៧០៨,៧៤៤ នាក់<ref>{{Cite web |last=[[Statistical Center of Iran]] |date=2011 |title=SELECTED FINDINGS OF THE 2011 NATIONAL POPULATION AND HOUSING CENSUS |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/census/documents/Iran/Iran-2011-Census-Results.pdf |website=[[United Nations Statistics Division]] |page=6}}</ref>|GDP_PPP_year=១៩៧៨|GDP_PPP_per_capita=១៦,៥៤២ $<ref>{{cite web |title=Iran GDP per capita over time, average income or wealth, all ages, individual, PPP, 2024 dollars|url=https://wid.world/data/#countrytimeseries/agdpro_p0p100_999_i/IR/1800/2024/us/k/p/yearly/a|website=[[World Inequality Database]]|date=2024}}</ref>|GDP_nominal=៧៧,៩៩ ពាន់លានដុល្លារ<ref>{{cite web |title=GDP (current US$) – Iran|url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=IR|website=World Bank Open Data|publisher=[[The World Bank Group]]}}</ref>|GDP_nominal_year=១៩៧៨|GDP_nominal_per_capita=២,១០១ $<ref>{{cite web |title=GDP per capita (current US$) – Iran|url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD?locations=IR |website=World Bank Open Data|publisher=[[The World Bank Group]]}}</ref>|population_estimate_year=១៩៧៩|population_census_year=១៩៧៦|population_density_km2={{#expr: 38424952/1648195 round 0}}|GDP_PPP=៦១៤,១៦ ពាន់លានដុល្លារ<ref>{{cite web |title=Iran GDP – by PPP, 2024 dollars|url=https://wid.world/world/#mgdpro_p0p100_z/IR/last/us/k/p/yearly/m/false/0/2000000000000/curve/false/country|website=[[World Inequality Database]]|date=2024}}</ref>|area_land_km2=1648195|established_date1=|established_event1=បង្កើតឡើង|established_event2=បង្កើតឡើង|established_date2=១៥ ធ្នូ ១៩២៥|established_date3=១៩៤១-១៩៤៦|established_event3=[[ការឈ្លានពានរបស់អង់គ្លេស-សូវៀតលើអ៊ីរ៉ង់ | ការកាន់កាប់របស់អង់គ្លេស-សូវៀតលើអ៊ីរ៉ង់]]|established_event4=[[ការបោះឆ្នោតសភាធម្មនុញ្ញអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ ១៩៤៩ | វិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]|established_date4=៨ ឧសភា ១៩៤៩|leader_name1=• [[រេហ្សា ខាន់]]<br>• [[ម៉ូហាមម៉ាត់ រេហ្សា ប៉ាហ៍ឡាវី]]|leader_title1=ព្រះមហាក្សត្រ|leader_title2=នាយករដ្ឋមន្ត្រី|leader_name2=• [[មហាម៉ាត់ អាលី ហ្វូរូហ្គី]] (ដំបូង) <br> • [[ស្ហាបួរ បាកទីយ៉ា]] (ចុងក្រោយ)}} '''រដ្ឋ​ចក្រភព​អ៊ីរ៉ង់''' ឬ '''រដ្ឋអធិរាជអ៊ីរ៉ង់''' {{Efn|{{langx|fa|کشور شاهنشاهی ایران|rtl=yes|translit=Kešvar-e Šâhanšâhi-ye Irân}}<ref name = "Statesman's" />}} ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​នៅនៅចំពោះ[[លោកខាងលិច|លោក​ខាងលិច]]​ថា​ជា '''​រដ្ឋ​ចក្រភពពែរ្ស''' ​រហូត​ដល់​ឆ្នាំ ១៩៣៥ <ref name="Statesman's">{{Citation|title=The Statesman's Year-Book 1978–79|chapter=IRAN: Keshvaré Shahanshahiyé Irân|publisher=Springer|year=2016|isbn=9780230271074|pages=674–682}}</ref> និង​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ជា​ទូទៅ​ថា​ជា '''អ៊ីរ៉ង់ប៉ាហ៍ឡាវី''' {{Efn|{{langx|fa|ایران پهلوی|rtl=yes|translit=Irân Pahlavi}}}} គឺជា​រដ្ឋ[[ភូមិសាស្ត្រនយោបាយអ៊ីរ៉ង់|អ៊ីរ៉ង់]] ​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់ ​[[រាជវង្សប៉ាហ៍ឡាវី]] ។ វាមានចាប់តាំងពីការបង្កើតរាជវង្សនៅឆ្នាំ ១៩២៥ រហូតដល់ការផ្តួលរំលំក្នុងអំឡុង [[បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់]] នៅឆ្នាំ ១៩៧៩។ នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩២១ លោក [[រេហ្សា ខាន់]] ដែលជាឧត្តមសេនីយ៍ឯកនៅក្នុង [[កងពលតូចខូសាក់ពែរ្ស]] បានដឹកនាំ[[រដ្ឋប្រហារពែរ្សឆ្នាំ ១៩២១|រដ្ឋប្រហារ]]ប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាល [[រាជវង្សកាចា]] ដែលកំពុងកាន់អំណាច ដោយបានក្លាយជា [[អគ្គមេបញ្ជាការ]] កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរបស់ប្រទេស។ នៅថ្ងៃទី១២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩២៥ [[សភាប្រឹក្សាជាតិ|រដ្ឋសភា]] (Majles) របស់អ៊ីរ៉ង់ ដែលបានកោះប្រជុំជា[[សភាធម្មនុញ្ញ]] បានទម្លាក់រាជវង្សកាចា (Qajar) ហើយបានប្រកាសតែងតាំងលោករេហ្សា ខាន់ (Reza Khan) ដែលពេលនោះជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ក្លាយជា [[សាហ៍]] ([[:en:Shah|shah]]) ដោយហេតុនេះបានបង្កើតរាជវង្សប៉ាឡាវី (Pahlavi)។ ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់គាត់ អ៊ីរ៉ង់បានក្លាយជា [[រដ្ឋឯកភាព|រដ្ឋឯកភូតមជ្ឈការ]] ហើយបានឆ្លងកាត់កំណែទម្រង់ទំនើបកម្មជាបន្តបន្ទាប់ រួមទាំងការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ការពង្រីកការអប់រំ និងការធ្វើឱ្យស្ថាប័នរដ្ឋមានលក្ខណៈមិនពាក់ព័ន្ធនឹងសាសនា។ <ref>{{Cite web |last=Ahmad |first=Ashraf |last2=Banuazizi |first2=Ali |date=3 August 2015 |title=CLASS SYSTEM vi. Classes in the Pahlavi Period |url=https://www.iranicaonline.org/articles/class-system-vi/ |access-date=12 May 2026 |publisher=[[Encyclopedia Iranica]] |quote=Under Pahlavi rule (1304–58 Š./1925–79) Persia became a powerful centralized state...}}</ref> នៅឆ្នាំ ១៩៣៥ រេហ្សា សាហ៍ បានស្នើសុំឱ្យរដ្ឋាភិបាលបរទេសហៅប្រទេសនេះថា " [[នាមនៃអ៊ីរ៉ង់|អ៊ីរ៉ង់]] " ជាជាង "ពែរ្ស" នៅក្នុងការឆ្លើយឆ្លងជាផ្លូវការ។ ទោះបីជាអ៊ីរ៉ង់បានប្រកាស [[ប្រទេសអព្យាក្រឹត|អព្យាក្រឹតភាព]] ក្នុងអំឡុង [[សង្គ្រាមលោកលើកទី២|សង្គ្រាមលោកលើកទី ២]] ក៏ដោយ ក៏វាត្រូវបាន[[ការឈ្លានពានរបស់អង់គ្លេស-សូវៀតលើអ៊ីរ៉ង់|ឈ្លានពាន និងកាន់កាប់]] ដោយកងកម្លាំង [[សហរាជាណាចក្រ|អង់គ្លេស]] និង [[សហភាពសូវៀត|សូវៀត]] នៅឆ្នាំ ១៩៤១ ដែលបង្ខំឱ្យ រេហ្សា សាហ៍ ដាក់រាជ្យដើម្បីប្រគល់ឱ្យបុត្រារបស់គាត់គឺ [[ម៉ូហាមម៉ាត់ រេហ្សា ប៉ាហ៍ឡាវី]] ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ [[ម៉ូហាមម៉ាត់ រេហ្សា ប៉ាហ៍ឡាវី]] បានប្រឈមមុខនឹង [[វិបត្តិអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ ១៩៤៦]] ដែលបានបញ្ចប់ដោយការដកកងកម្លាំងសូវៀតចេញពីទឹកដីអ៊ីរ៉ង់។ [[ការបោះឆ្នោតសភាធម្មនុញ្ញអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ 1949|វិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] ក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៩ បានផ្តល់អំណាចដល់ស្ដេចសាហ៍ក្នុងការរំលាយរដ្ឋសភា និងរៀបចំការបោះឆ្នោតថ្មី ដែលពង្រឹងរបបរាជានិយម ចំពេលមានអស្ថិរភាពនយោបាយកាន់តែខ្លាំងឡើង។ ការឡើងកាន់អំណាចរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី [[មហាមម៉ាត់ ម៉ូសាដិក]] និងការធ្វើជា[[ការធ្វើជាតូបនីយកម្មនៃឧស្សាហកម្មប្រេងអ៊ីរ៉ង់|តូបនីយកម្មនៃឧស្សាហកម្មប្រេងអ៊ីរ៉ង់]] បានឈានដល់ចំណុចកំពូលនៅក្នុងវិបត្តិរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដែលបានបង្ខំឱ្យស្តេចសាហ៍និរទេសខ្លួនជាបណ្តោះអាសន្ននៅឆ្នាំ ១៩៥៣។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ បន្ទាប់ពីការផ្តួលរំលំលោកម៉ូសាដិក នៅក្នុង [[រដ្ឋប្រហារអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ ១៩៥៣]] ស្តេចសាហ៍ បានវិលត្រឡប់ទៅប្រទេសអ៊ីរ៉ង់វិញ ហើយបានពង្រឹងការគ្រប់គ្រងរបស់លោកបន្ថែមទៀត។ ដោយមានការគាំទ្រពីការកើនឡើងនៃប្រាក់ចំណូលប្រេង និងការគាំទ្រពី[[ប្លុកលោកខាងលិច|លោកខាងលិច]] ក្នុងអំឡុង [[សង្គ្រាមត្រជាក់]] លោកបានបន្តការកសាងយោធាយ៉ាងទូលំទូលាយ និងបានបើកដំណើរការ [[បដិវត្ត-ស|បដិវត្តស]] ដែលជាកម្មវិធីកែទម្រង់ដ៏ទូលំទូលាយមួយ ដែលបានអនុវត្ត [[កំណែទម្រង់ដីធ្លី]] យ៉ាងទូលំទូលាយ ខណៈពេលដែលកំពុងពង្រីកការវិនិយោគរបស់រដ្ឋលើវិស័យអប់រំ សុខាភិបាល ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងការអភិវឌ្ឍឧស្សាហកម្ម។ ពេញមួយទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៦០ និង ១៩៧០ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់បានជួបប្រទះនឹងកំណើនសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងឆាប់រហ័ស ការកើនឡើងនៃស្តង់ដារជីវភាព និងការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធយ៉ាងទូលំទូលាយ ដោយហេតុនេះបានលេចចេញជា [[អំណាចដែលកំពុងលេចចេញ|មហាអំណាចក្នុងតំបន់]] ។ <ref>{{Cite web |last=Hashem Pesaran |first=Mohammad |date=15 December 1997 |title=ECONOMY ix. IN THE PAHLAVI PERIOD |url=https://www.iranicaonline.org/articles/economy-ix/ |access-date=14 May 2026 |website=[[Encyclopædia Iranica]] |language=en-US}}</ref> បើទោះបីជាមានការកើនឡើងទាំងនេះក៏ដោយ ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចនៅតែមិនស្មើគ្នា ជាមួយនឹង [[វិសមភាពសេដ្ឋកិច្ច|វិសមភាពភោគទ្រព្យ]] ជាប់លាប់ និងគម្លាតពីជនបទទៅទីក្រុងកាន់តែរីករាលដាល។ បន្ទាប់ពីការធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងនៃប្រាក់ចំណូលប្រេងនៅឆ្នាំ ១៩៧៧ សេដ្ឋកិច្ចអ៊ីរ៉ង់បានចូលដល់ដំណាក់កាលនៃការធ្លាក់ចុះដែលត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយការកើនឡើងនៃអតិផរណា ភាពអត់ការងារធ្វើ និងការធ្លាក់ចុះនៃការវិនិយោគ។ <ref>{{Cite news|last=Branigin|first=William|date=7 October 1977|title=Iran Moves to Even Out Growth|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1977/10/07/iran-moves-to-even-out-growth/7cd1fe20-e2ad-4bee-9fa4-a4078b9f9789/|access-date=21 July 2026|issn=0190-8286}}</ref> វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច រួមផ្សំជាមួយនឹងការមិនពេញចិត្តយូរអង្វែងលើ [[សិទ្ធិមនុស្សនៅអ៊ីរ៉ង់ប៉ាឡាវី|ការគាបសង្កត់នយោបាយ]] បានជំរុញឱ្យមានភាពចលាចលកាន់តែខ្លាំងឡើង ដែលបានឈានដល់ចំណុចកំពូលនៅក្នុង [[បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់]] ដែលដឹកនាំដោយបព្វជិតនិកាយស៊ីអ៊ីត [[រូហុលឡោះ ខូមៃនី|រូហុលឡោះ ខូមេនី]] ដែលត្រូវបាននិរទេសខ្លួន។ បន្ទាប់ពីការតវ៉ា និងកូដកម្មទូទាំងប្រទេសអស់រយៈពេលជាច្រើនខែ ស្តេច និងក្រុមគ្រួសាររបស់លោកបានចាកចេញពីប្រទេសអ៊ីរ៉ង់នៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៩ ដែលនាំឱ្យមានការដួលរលំនៃរដ្ឋអធិរាជ និងការបង្កើតសាធារណរដ្ឋអ៊ីស្លាម។ == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing explicitly cited English-language text]] <references /> 17zhspdme2k9ezg3gz82f0w4ij9npka 0 55023 342479 2026-11-03T15:53:49Z Asa MILAI 50298 Asa MILAI បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[អ៊ីរ៉ង់ប៉ាឡាវី]] ទៅ [[រដ្ឋចក្រភពអ៊ីរ៉ង់]] 342479 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[រដ្ឋចក្រភពអ៊ីរ៉ង់]] 16fvr437kf2aswxym12mg51gfts37vg 10 55024 342491 2026-11-04T03:53:05Z TheRandomGoober 27248 បានបង្កើតទំព័រដែលផ្ដើមដោយ <includeonly>{{Listen |embed=yes |filename={{{filename}}} |title={{{title|{{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}}'s voice}}} |type=speech |description={{Br separated entries |1={{{description|}}} |2={{#if:{{{recorded|}}}{{{published|}}}<!-- -->|{{#if:{{{recorded|}}}<!-- -->|Recorded {{{recorded}}}<!-- -->|{{#if:{{{published|}}}<!-- -->|Published {{{published}}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->|:File:{{... 342491 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Listen |embed=yes |filename={{{filename}}} |title={{{title|{{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}}'s voice}}} |type=speech |description={{Br separated entries |1={{{description|}}} |2={{#if:{{{recorded|}}}{{{published|}}}<!-- -->|{{#if:{{{recorded|}}}<!-- -->|Recorded {{{recorded}}}<!-- -->|{{#if:{{{published|}}}<!-- -->|Published {{{published}}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->|[[:File:{{{filename}}}|{{{filename}}}]]<!-- -->}} }} }}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> deh9y6ddko815opqrpefybhuxs1nk9m 342492 342491 2026-11-04T03:55:15Z TheRandomGoober 27248 342492 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Listen |embed=yes |filename={{{filename}}} |title={{{title|{{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}}'s voice}}} |type=speech |description={{Br separated entries |1={{{description|}}} |2={{#if:{{{recorded|}}}{{{published|}}}<!-- -->|{{#if:{{{recorded|}}}<!-- -->|ថត {{{recorded}}}<!-- -->|{{#if:{{{published|}}}<!-- -->|ផ្សព្វផ្សាយ {{{published}}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->|[[:File:{{{filename}}}|{{{filename}}}]]<!-- -->}} }} }}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> pd20cupxl1ywkbl03j5ewavjuczx6pl 0 55025 342495 2026-11-04T04:09:42Z TheRandomGoober 27248 Redirection to [[រ៉យទ័រ]] 342495 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[រ៉យទ័រ]] 1v0r4vg84o4o41v0x8ph6bzv8o1lowg 0 55026 342496 2026-11-04T06:47:31Z Abong12345 53603 បង្កើតដោយការបកប្រែទំព័រ "[[:en:Special:Redirect/revision/1345098348|Benjamin]]" 342496 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ជីវប្រវត្តិ | name = បេនយ៉ាមីន | image = Benjamin (after Francisco de Zurbarán).jpg | caption = Painting by [[Arthur Pond]] (1745) after [[Francisco de Zurbarán]]'s portrait from the series (''[[Jacob and His Twelve Sons]]'') {{circa|1640|1645}} | native_name = {{font|text=בִּנְיָמִין|font=Palantino}} | native_name_lang = he | birth_date = ១១ [[Cheshvan]] | children = <ref>លោកុប្បត្តិ៤៦:២១ </ref>{{Plainlist| * Bela (កូនប្រុស) * Beker (កូនប្រុស) * Ashbel (កូនប្រុស) * Gera (កូនប្រុស) * Naaman (កូនប្រុស) * Ehi (កូនប្រុស) * Rosh (កូនប្រុស) * Muppim (កូនប្រុស) * Huppim (កូនប្រុស) * Ard (កូនប្រុស) }} | mother = [[រ៉ាជែល]] | father = [[យ៉ាកុប]] | relatives = {{Plainlist| * [[Reuben (son of Jacob)|រូបេន]] (បងប្រុស) * [[Simeon (son of Jacob)|ស៊ីម្មាន]] (បងប្រុស) * [[លេវី]] (បងប្រុស) * [[Judah (son of Jacob)|យូដា]] (បងប្រុស) * [[Dan (son of Jacob)|ដាន់]] (បងប្រុស) * [[ណែបថាលី]] (បងប្រុស) * [[Gad (son of Jacob)|កាឌ]] (បងប្រុស) * [[អាស៊ើ]] (បងប្រុស) * [[អ៊ីសាខា]] (បងប្រុស) * [[សេបុលុន]] (បងប្រុស) * [[ឌីណា]] (បងស្រី) * [[Joseph (Genesis)|យូសែប]] (បងប្រុសបង្កើត) * [[លេអា]] (មីង/ម្ដាយចុង) }} }} '''បេនយ៉ាមីន''' ( Benjamin) នៅក្នុងគម្ពីរ សាម៉ារីទីនប្រាំអង្គ (Samaritan Pentateuch ) ឈ្មោះរបស់បេនយ៉ាមីនលេចឡើងជា " បីន្យមេម " ( ࠁࠪࠍࠬࠉࠣࠌࠜࠉࠌࠬ )។ នៅក្នុង [[គម្ពី គួរអាន|គម្ពីរកូរ៉ាន]] បេនយ៉ាមីនត្រូវបានគេហៅថាជាក្មេងតូចដ៏សុចរិតម្នាក់ ដែលបាននៅជាមួយយ៉ាកុប នៅពេលដែលបងប្រុសៗបានរៀបចំផែនការប្រឆាំងនឹងយ៉ូសែប។ ប្រពៃណី​របស់​ពួក​រ៉ាប៊ី​ក្រោយមក​បាន​ដាក់ឈ្មោះ​គាត់​ថា​ជា​ជនជាតិ​អ៊ីស្រាអែល​បុរាណ​ម្នាក់​ក្នុង​ចំណោម​បួន​នាក់​ដែល​បាន​ស្លាប់​ដោយ​គ្មាន​អំពើបាប ដែល​បី​នាក់​ទៀត​គឺ គីលាប អ៊ីសាយ និង [[អាំរ៉ាម|​អាំរ៉ាម]] ។ == ពរជ័យរបស់យ៉ាកុប == ពេល [[យ៉ាកុប|​យ៉ាកុប]] ​ស្លាប់ គាត់ ​បាន​ឲ្យ​ពរ​ដល់ ​កូន​ពៅ​របស់​គាត់​ថា​៖ «បេនយ៉ាមីន​ជា ​ចចក ​ដែល​ឃ្លាន​អាហារ នៅ​ពេល​ព្រឹក​គាត់​ស៊ី​ខ្មាំង​សត្រូវ ហើយ​នៅ​ពេល​ល្ងាច​គាត់​ចែក​រង្វាន់» (លោកុប្បត្តិ ៤៩:២៧)។ និមិត្តរូបចចក នេះត្រូវបានបកស្រាយថាសំដៅទៅលើធាតុផ្សំជាច្រើននៃកុលសម្ព័ន្ធបេនយ៉ាមីន រួមទាំងសមាជិកវីរភាពរបស់ខ្លួនដូចជា [[ស្ដេចសូល|ស្តេចសូល]] និង ម៉ាដេកាយ លក្ខណៈដែលតែងតែចូលចិត្តធ្វើសង្គ្រាមរបស់កុលសម្ព័ន្ធ និងយុត្តាធិការរបស់កុលសម្ព័ន្ធលើ ព្រះវិហារបរិសុទ្ធនៅក្រុងយេរូសាឡឹម ដែល [[គ័របាន់|យញ្ញបូជា]] ត្រូវបាន 'លេបត្របាក់' ដោយអណ្តាតភ្លើង។ <ref>{{Cite web |title=Genesis 49:27 |url=https://www.sefaria.org/Genesis.49.27?ven=The_Contemporary_Torah,_Jewish_Publication_Society,_2006&lang=bi&with=Commentary&lang2=en |access-date=2023-03-27 |website=www.sefaria.org}}</ref> <ref>{{Cite book|title="Benjamin," in the Jewish Encyclopedia|year=1906}}</ref> [[File:Kever_Binyamin.jpg|រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| ទិដ្ឋភាពខាងក្រៅនៃអគារ ​កាវ៉ាណាសឺរៃ ម៉ាំ លុក រួមទាំងផ្នូររបស់ ណាពីយ៉ាមីន ដែលត្រូវបានគេជឿតាមប្រពៃណីថាជាផ្នូររបស់ បេនយ៉ាមីន ដែលមានទីតាំងនៅខាងក្រៅ កាហ្វា សាបបា ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល។]] == នៅក្នុងសាសនាអ៊ីស្លាម == ទោះ​បី​ជា​មិន​មាន​ឈ្មោះ​នៅ​ក្នុង [[គម្ពី គួរអាន|​គម្ពី​គូរ៉ា​នេះ]] បេនយ៉ាមីន ( {{Lang|ar|بنيامين}} ប៊ីន្យ៉ាមីន) ត្រូវបានគេហៅថាជាកូនប្រុសពៅដ៏សុចរិតរបស់ យ៉ាកុប នៅក្នុងរឿងនិទានរបស់ យ៉ូសែប នៅក្នុងប្រពៃណីអ៊ីស្លាម។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក្រៅពីនេះ ប្រពៃណីអ៊ីស្លាមមិនផ្តល់ព័ត៌មានលម្អិតច្រើនទាក់ទងនឹងជីវិតរបស់បេនយ៉ាមីនទេ ហើយសំដៅទៅលើគាត់ថាកើតចេញពី រ៉ាជែល ជាភរិយារបស់យ៉ាកុប។ ដូចគ្នានឹងប្រពៃណីជ្វីហ្វដែរ វាក៏ភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងរវាងឈ្មោះកូនៗរបស់បេនយ៉ាមីន និងយ៉ូសែបផងដែរ។ <ref name="EOIBinyamin">{{Cite encyclopedia|title=Binyamin}}</ref> នៅជិត Jenin ក្នុង Al-Yamun មានទីសក្ការៈបូជាផ្នូរមួយដែលគេស្គាល់ថាជា " Maqam of Nabi Yamin" ឬ "A-Nabi Binyamin" ដែលត្រូវបានអ្នកស្រុកជឿជាប្រពៃណីថាជាកន្លែងបញ្ចុះសពរបស់ បេនយ៉ាមីន។ <ref name=":03">{{Cite book|last=Tal|first=Uri|title=Muslim Shrines in Eretz Israel: History, Religion, Traditions, Folklore|publisher=Yad Izhak Ben-Zvi|year=2023|isbn=978-965-217-452-9|location=Jerusalem|pages=106–107|language=he}}</ref> == សម្រង់ == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទមានកាតអេក]] a6u1hnb9zhhpywfysarknx1g8s4lr57 0 55027 342497 2026-11-04T07:02:17Z Abong12345 53603 បង្កើតដោយការបកប្រែទំព័រ "[[:en:Special:Redirect/revision/1382775311|Judah (son of Jacob)]]" 342497 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ជីវប្រវត្តិ | name = យូដា | image = Judah (Francisco de Zurbarán).jpg | caption = "យូដា" គូដោយ [[Francisco de Zurbarán]] (នៅឆ្នាំ១៦៤៥) | native_name = {{Script/Hebrew|יְהוּדָה}} | native_name_lang = hbo | birth_date = {{ប្រហែលឆ្នាំ|១៦០០មុនគ.ស}} | birth_place = [[Paddan Aram]], [[Aram-Naharaim]]<br>(បច្ចុប្បន្ន [[Harran]], [[ប្រទេសតួកគី]]) | death_date = <!-- | សាសនា = [[ព្រះយេហូវ៉ា]] --> | death_place = Yehud, [[Canaan]]<br>(បច្ចុប្បន្ន [[Yehud, ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល]]) | resting_place_coordinates = {{coord|32.030797|N|34.887616|E|type:city_region:IL|display=inline,title}} | spouse = អាលីយ៉ាត | children = {{Collapsible list | title = {{nobold|''កូនជាមួយនាងអាលីយ៉ាត'':}} | [[Er (biblical person)|អើ]] | [[អូណាន]] | [[Shelah (son of Judah)|សេឡា]] }} {{Collapsible list | title = {{nobold|''កូនជាមួយនាង [[Tamar (Genesis)|តាម៉ា]]''}} | [[Perez (son of Judah)|ពេរេស]] and [[សេរ៉ា]] }} | mother = [[លេអា]] | father = [[យ៉ាកុប]] | relatives = {{Collapsible list | title = {{nobold|''See list''}} | [[Reuben (son of Jacob)|រូបេន]] (បងបង្កើត) | [[Simeon (son of Jacob)|ស៊ីម៉ាន]] (បងបង្កើត) | [[លីវី]] (បងបង្កើត) | [[Dan (son of Jacob)|ដាន់]] (ប្អូន) | [[ណែបថាលី]] (ប្អូន) | [[Gad (son of Jacob)|កាដ]] (ប្អូន) | [[អាស៊ើ]] (ប្អូន) | [[អ៊ីសាខា]] (ប្អូនបង្កើត) | [[សេបុឡុន]] (ប្អូនបង្កើត) | [[ឌីណា]] (ប្អូនស្រីបង្កើត) | [[Joseph (Genesis)|យ៉ូសែប]] (ប្អូន) | [[បេនយ៉ាមីន]] (ប្អូន) | [[រ៉ាជែល]] (មីង/ម្ដាយចុង) }} }} '''យូដា''' ( Judah) យោងតាមរឿងនិទាននៅក្នុងលោកុប្បត្តិ យូដារួមជាមួយ តាម៉ារ គឺជាបុព្វបុរសនៃ ពូជពង្សដាវីឌ ។ កុលសម្ព័ន្ធយូដាលេចធ្លោនៅក្នុង ប្រវត្តិសាស្ត្រ Deuteronomistic ដែលអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនយល់ស្របថាត្រូវបានកាត់បន្ថយទៅជាទម្រង់ជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ ទោះបីជាស្ថិតនៅក្រោមការផ្លាស់ប្តូរ និងការកែប្រែ នៅពេលនិរទេស និង ក្រោយពេលនិរទេស ក៏ដោយ ក្នុងរជ្ជកាលរបស់ យ៉ូសៀស អ្នកកែទម្រង់យូដានិយម ពីឆ្នាំ ៦៤១ ដល់ ៦០៩ មុនគ.ស.។ <ref name="Finkelstein, pp. 369-373">{{Cite book|title=The Bible Unearthed: Archaeology's New Vision of Ancient Israel and the Origin|year=2002|url=https://archive.org/details/bibleunearthedar00fink|url-access=registration|pages=[https://archive.org/details/bibleunearthedar00fink/page/369 369]–373|isbn=9780684869131}}</ref> == និរុត្តិសាស្ត្រ == ឈ្មោះ​ភាសាហេព្រើរ​សម្រាប់​យូដា​គឺ ''យេហូដា'' (יהודה) ដែល​មាន​ន័យ​ត្រង់​ថា "ការ​អរព្រះគុណ" ឬ "ការ​សរសើរ" គឺជា​ទម្រង់​នាម​នៃ​ឫស YHD (יהד) ដែល​មាន​ន័យ​ថា "អរគុណ" ឬ "សរសើរ"។ <ref>{{Cite book|last=Exell|first=Joseph Samuel|title=Homiletical Commentary on the Book of Genesis|year=1892|publisher=Funk & Wagnalls|location=USA|pages=583}}</ref> កំណើតរបស់គាត់ត្រូវបានរាយការណ៍នៅក្នុងលោកុប្បត្តិ ២៩:៣៥៖ បន្ទាប់ពីកំណើតរបស់គាត់ លេអាបានលាន់មាត់ថា "លើកនេះខ្ញុំនឹងសរសើរ ព្រះ យ៉េហូវ៉ា " ជាមួយនឹងពាក្យហេព្រើរសម្រាប់ "ខ្ញុំនឹងសរសើរ" ''អូដេ'' (אודה) ដែលមានឫសគល់ដូចគ្នានឹង ''យូហ៊ូដា'' ។ ជាជម្រើសមួយ Edward Lipiński បានភ្ជាប់ពាក្យ [[ភាសាហេប្រឺ|ហេព្រើរ]] ''យេហូដា'' ជាមួយ [[ភាសាអារ៉ាប់|ពាក្យអារ៉ាប់]] ''whd'' / ''wahda'' "cleft, ravine"។ {{Family Tree of Judah and Tamar}} == ផ្នូរ == [[File:PikiWiki_Israel_3581_yehuda_tomb_in_yehud.jpg|រូបភាពតូច| ផ្នូរ​ដែល​សន្មត​ថា​ជា​របស់​យូដា​នៅ​ក្នុង ​យេហ៊ូដ ប្រទេស​អ៊ីស្រាអែល]] ប្រពៃណីមូស្លីម និង សាម៉ារី ក្នុងស្រុកបានដាក់ផ្នូររបស់យូដា ( ''ណាប៊ី ហ៊ូដា អ៊ីបន សៃយីដណា យ៉ាគូប'' "ព្យាការីយូដា ជាកូនរបស់ព្រះអម្ចាស់យើង យ៉ាកុប") នៅ អាល់-យ៉ាហ៊ូឌីយ៉ា ដែលសព្វថ្ងៃ ហៅថា យេហ៊ូដ ។ សព្វថ្ងៃនេះ វាគឺជាគោលដៅនៃធម្មយាត្រារបស់ជនជាតិយូដា។ <ref name="Benvenisti276" /> ប្រពៃណីក្នុងស្រុកមួយផ្សេងទៀត ដែលកាន់ដោយ ពួកឌ្រូស និងមូស្លីម បានដាក់ផ្នូររបស់យូដានៅក្នុង "ណាប៊ី យេហ៊ូដា" ដែលជា maqam ដែលមានទីតាំងនៅជិត Horvat Omrit ក្នុង ជ្រលងភ្នំហ៊ូឡា ។ <ref>{{Cite web |title=אתר הסקר הארכיאולוגי של ישראל |url=https://survey.antiquities.org.il/#/MapSurvey/2177/site/24095 |access-date=2022-06-06 |website=survey.antiquities.org.il}}</ref> == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទមានកាតអេក]] a1us804owp7yvdgo2hotl4xlih35occ