Wikipedia kncwiki https://knc.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Shafi_kura MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Nasha Taanas Mana Faidatema Mana faidatǝma yǝ Wikipedia Mana kǝla Wikipedia yǝn Liwuram Mana liwuram yǝ MediaWiki Mana MediaWiki yǝ Jiri Mana jiri yǝ Banatǝ Mana banatǝ yǝ Nakka Mana nakka yǝ TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 991 29385 20035 2026-07-02T07:12:07Z ~2026-37807-27 1627 /* */ 29385 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q41694090}} <ref><nowiki>https://guardian.ng/life/5-tracks-that-make-mercy-chinwo-the-queen-of-gospel-music/</nowiki></ref>'''Mercu Nnenda Chinwo''' sha chasambo yim uwun bǝ lan kintawu lailahir bǝ lan suro saa duwun yar laarrin filaarin tilon bǝ lan sha katambo (5 Sep 1990) '''Mercy Chinwo''' bǝ lan sun nzu notuna ma. Kayama cidi Nigeria bǝ, kaya Gospel yi rutuma. biske drama diyoma. Attǝyǝy kuruman saa duwu indin miyon uskun lan 2018 kayan nzu "Excess Love" chido ==Lamintǝ== j6adrnk9c0ystr1fe2y1t6he60pkjjb 0 2847 29386 2026-07-02T09:03:35Z Mustybdc 38 Created page with "Hard disk drive (HDD), hard disk, hard drive, au fixed disk [a] də shima awo donyi komfuta lantarkiye lan faidatin ma kuru shilan faidatin awo donyi magnetic lan faidatin ma. Platters də kəla magnetic ye'a kəllata, nguwusoro kəla musko actuator ye lan saraiyata, shi do ne bayanna kəla platter ye dəro kərajin kuru ruwojin ma.[1] Bayannadə futu jilifi yayilan tuwondin, ma'ananzə block databe fal-faldə raktə gənatin kuru tartip jilifi yayilan təbandin. HDDs d..." 29386 wikitext text/x-wiki Hard disk drive (HDD), hard disk, hard drive, au fixed disk [a] də shima awo donyi komfuta lantarkiye lan faidatin ma kuru shilan faidatin awo donyi magnetic lan faidatin ma. Platters də kəla magnetic ye'a kəllata, nguwusoro kəla musko actuator ye lan saraiyata, shi do ne bayanna kəla platter ye dəro kərajin kuru ruwojin ma.[1] Bayannadə futu jilifi yayilan tuwondin, ma'ananzə block databe fal-faldə raktə gənatin kuru tartip jilifi yayilan təbandin. HDDs də sandima jili awo gənatəye do faltin ba ma, bayanna gənatəna dəga gojin loktə konnu lan təmzayin ma.[2][3][4] HDD zamanbedə alamaram sanduwu rectangularbe gana, waneye suro diskben gənatəna. Disk zamanbedə media təluwobe bawo, disk drivebe saa 1960s-a 1970s-a lan nowatadə’a gadezəna.[b] IBM ye disk drive buro salak ye dəga suwudə, 350 305 RAMAC ro, saa 1956 lan,[5] kuru disk də shima awo do ne faidatəram komfutaye lan faidatin ma badiyaram saa 1960 lan. HDDs də nasha adə’a rozəna har zaman zamanne server’a komfuta’a kəlanzəye’a ro, amma komfuta’a kəlanzəye nguwuro tətandin, alamanna waya’a tablet’a, flash memory storage ye lan faidatin. Kamfaniwa 224 kozəna HDDs gargamlan satandəna, amma ngawo cidaram kada kəltəben, ngəwunzaso Seagate, Toshiba, kuru Western Digital sadəna. HDDs də shima nəm nguwu awo gənatəye tətandində (exabytes saa woson) servers ro. Shi awo tandodə hangallan wurajin yayi (exabytes lan tətandin), kungəna ladoye-a awo tətandin-adə fulutin, dalildə shima solid-state drives (SSDs) də data-transfer rate nguwu mbeji, nəm nguwu na gənatəye mbeji, nəm kasatta ngəla, [7] [8] kuru zauro gana loktu fandobe-a. Fandi SSDs bedə, ngəwunzaso NAND flash memory faidatin, ganalaro HDDs bedəga kozəna saa 2018 lan.[13] Karewa gənatəbe flashbedə kungəna hard diskbedəga indiro kozəna saa 2017lan.[14] SSDs də tamanzə diyau səta ləgarro saadəna yayi, [15] [16] sandiye HDDs dəga falzayin na faidatəlan na donyi kaso, duno faidatə, nəm gana, duno kura kuru duno faida’a.[11][12] Saa 2017 lan, taman SSDs ye də fulutin, kuru taman HDDs ye də fulutəna.[16] 3y262483r3sheijzx3eirvlrp0kyedz 29387 29386 2026-07-02T09:04:19Z Mustybdc 38 29387 wikitext text/x-wiki '''Hard disk drive''' (HDD), hard disk, hard drive, au fixed disk [a] də shima awo donyi komfuta lantarkiye lan faidatin ma kuru shilan faidatin awo donyi magnetic lan faidatin ma. Platters də kəla magnetic ye'a kəllata, nguwusoro kəla musko actuator ye lan saraiyata, shi do ne bayanna kəla platter ye dəro kərajin kuru ruwojin ma.[1] Bayannadə futu jilifi yayilan tuwondin, ma'ananzə block databe fal-faldə raktə gənatin kuru tartip jilifi yayilan təbandin. HDDs də sandima jili awo gənatəye do faltin ba ma, bayanna gənatəna dəga gojin loktə konnu lan təmzayin ma.[2][3][4] HDD zamanbedə alamaram sanduwu rectangularbe gana, waneye suro diskben gənatəna. Disk zamanbedə media təluwobe bawo, disk drivebe saa 1960s-a 1970s-a lan nowatadə’a gadezəna.[b] IBM ye disk drive buro salak ye dəga suwudə, 350 305 RAMAC ro, saa 1956 lan,[5] kuru disk də shima awo do ne faidatəram komfutaye lan faidatin ma badiyaram saa 1960 lan. HDDs də nasha adə’a rozəna har zaman zamanne server’a komfuta’a kəlanzəye’a ro, amma komfuta’a kəlanzəye nguwuro tətandin, alamanna waya’a tablet’a, flash memory storage ye lan faidatin. Kamfaniwa 224 kozəna HDDs gargamlan satandəna, amma ngawo cidaram kada kəltəben, ngəwunzaso Seagate, Toshiba, kuru Western Digital sadəna. HDDs də shima nəm nguwu awo gənatəye tətandində (exabytes saa woson) servers ro. Shi awo tandodə hangallan wurajin yayi (exabytes lan tətandin), kungəna ladoye-a awo tətandin-adə fulutin, dalildə shima solid-state drives (SSDs) də data-transfer rate nguwu mbeji, nəm nguwu na gənatəye mbeji, nəm kasatta ngəla, [7] [8] kuru zauro gana loktu fandobe-a. Fandi SSDs bedə, ngəwunzaso NAND flash memory faidatin, ganalaro HDDs bedəga kozəna saa 2018 lan.[13] Karewa gənatəbe flashbedə kungəna hard diskbedəga indiro kozəna saa 2017lan.[14] SSDs də tamanzə diyau səta ləgarro saadəna yayi, [15] [16] sandiye HDDs dəga falzayin na faidatəlan na donyi kaso, duno faidatə, nəm gana, duno kura kuru duno faida’a.[11][12] Saa 2017 lan, taman SSDs ye də fulutin, kuru taman HDDs ye də fulutəna.[16] 5i98scwec7mt9dspxa6dkoz75bh2nzo 29388 29387 2026-07-02T09:08:28Z Mustybdc 38 29388 wikitext text/x-wiki '''Hard disk drive''' (HDD), hard disk, hard drive, au fixed disk [a] də shima awo donyi komfuta lantarkiye lan faidatin ma kuru shilan faidatin awo donyi magnetic lan faidatin ma. Platters də kəla magnetic ye'a kəllata, nguwusoro kəla musko actuator ye lan saraiyata, shi do ne bayanna kəla platter ye dəro kərajin kuru ruwojin ma.[1] Bayannadə futu jilifi yayilan tuwondin, ma'ananzə block databe fal-faldə raktə gənatin kuru tartip jilifi yayilan təbandin. HDDs də sandima jili awo gənatəye do faltin ba ma, bayanna gənatəna dəga gojin loktə konnu lan təmzayin ma.[2][3][4] HDD zamanbedə alamaram sanduwu rectangularbe gana, waneye suro diskben gənatəna. Disk zamanbedə media təluwobe bawo, disk drivebe saa 1960s-a 1970s-a lan nowatadə’a gadezəna.[b] IBM ye disk drive buro salak ye dəga suwudə, 350 305 RAMAC ro, saa 1956 lan,[5] kuru disk də shima awo do ne faidatəram komfutaye lan faidatin ma badiyaram saa 1960 lan. HDDs də nasha adə’a rozəna har zaman zamanne server’a komfuta’a kəlanzəye’a ro, amma komfuta’a kəlanzəye nguwuro tətandin, alamanna waya’a tablet’a, flash memory storage ye lan faidatin. Kamfaniwa 224 kozəna HDDs gargamlan satandəna, amma ngawo cidaram kada kəltəben, ngəwunzaso Seagate, Toshiba, kuru Western Digital sadəna. HDDs də shima nəm nguwu awo gənatəye tətandində (exabytes saa woson) servers ro. Shi awo tandodə hangallan wurajin yayi (exabytes lan tətandin), kungəna ladoye-a awo tətandin-adə fulutin, dalildə shima solid-state drives (SSDs) də data-transfer rate nguwu mbeji, nəm nguwu na gənatəye mbeji, nəm kasatta ngəla, [7] [8] kuru zauro gana loktu fandobe-a. Fandi SSDs bedə, ngəwunzaso NAND flash memory faidatin, ganalaro HDDs bedəga kozəna saa 2018 lan.[13] Karewa gənatəbe flashbedə kungəna hard diskbedəga indiro kozəna saa 2017lan.[14] SSDs də tamanzə diyau səta ləgarro saadəna yayi, [15] [16] sandiye HDDs dəga falzayin na faidatəlan na donyi kaso, duno faidatə, nəm gana, duno kura kuru duno faida’a.[11][12] Saa 2017 lan, taman SSDs ye də fulutin, kuru taman HDDs ye də fulutəna.[16] Halla HDD ye də shima raktənzə-a cidanzə-a. Nəmngəwudə bayantin futə daraja 1000 belan: awo 1-terabyte (TB) bedə shiye nəmngəwu gigabyte 1,000, na gigabyte 1 = megabyte 1 000 = kilobyte 1 000 000 (miliyon 1) = biliyon 1000 by00). Ngəwusoro, HDD la’adə faidatəmaye sha faidatin ba dalildə shima faidatin nizam filebe a kuru nizam cidabe komfutabe a, kuru waneye awo gade surodən mbeji talla yasabe-a waltəm fandobe-aro. Tuska mbeji kəla nəmngəwu awo gənatəben sau nəmngəwudə suro decimal gigabytesben bayantəna (duno 1000) HDD tandomasobe, amma nizam kəndobe ngəwusoro faidatinmadəbe nəmngəwunzə 1024, shidonyi lamba ganawo tallatənadən. Cidadə shima loktu do kəla dəga track au cylinder ro kalaktəro məradətəna də (loktu fandoye dawu-dawuro), loktu do nasha təraana dəye cidiya kəla dəro letəro gojin də (latency dawu-dawuro, shi do ne faida kaso kokortəye zahirye minti woson), kuru dareram lan, kaso do data rate dəga tartəyin ma (datəram). Awowa indi donyi HDD zamanbe nowatadə sandima inci 3.5, komfuta desktopbe nankaro, kuru inci 2.5, musammanno laptops a servers a. HDDs də nizamro kəllata futə kebul kəndobe alamanna SATA (ATA kəllata), USB, SAS (SCSI kəllata), au PATA (ATA kəllata) kebul. l70nopbf82y1ps6600xd94xomkww2np 29389 29388 2026-07-02T09:10:36Z Mustybdc 38 29389 wikitext text/x-wiki '''Hard disk drive''' (HDD), hard disk, hard drive, au fixed disk [a] də shima awo donyi komfuta lantarkiye lan faidatin ma kuru shilan faidatin awo donyi magnetic lan faidatin ma. Platters də kəla magnetic ye'a kəllata, nguwusoro kəla musko actuator ye lan saraiyata, shi do ne bayanna kəla platter ye dəro kərajin kuru ruwojin ma.[1] Bayannadə futu jilifi yayilan tuwondin, ma'ananzə block databe fal-faldə raktə gənatin kuru tartip jilifi yayilan təbandin. HDDs də sandima jili awo gənatəye do faltin ba ma, bayanna gənatəna dəga gojin loktə konnu lan təmzayin ma.[2][3][4] HDD zamanbedə alamaram sanduwu rectangularbe gana, waneye suro diskben gənatəna. Disk zamanbedə media təluwobe bawo, disk drivebe saa 1960s-a 1970s-a lan nowatadə’a gadezəna.[b] IBM ye disk drive buro salak ye dəga suwudə, 350 305 RAMAC ro, saa 1956 lan,[5] kuru disk də shima awo do ne faidatəram komfutaye lan faidatin ma badiyaram saa 1960 lan. HDDs də nasha adə’a rozəna har zaman zamanne server’a komfuta’a kəlanzəye’a ro, amma komfuta’a kəlanzəye nguwuro tətandin, alamanna waya’a tablet’a, flash memory storage ye lan faidatin. Kamfaniwa 224 kozəna HDDs gargamlan satandəna, amma ngawo cidaram kada kəltəben, ngəwunzaso Seagate, Toshiba, kuru Western Digital sadəna. HDDs də shima nəm nguwu awo gənatəye tətandində (exabytes saa woson) servers ro. Shi awo tandodə hangallan wurajin yayi (exabytes lan tətandin), kungəna ladoye-a awo tətandin-adə fulutin, dalildə shima solid-state drives (SSDs) də data-transfer rate nguwu mbeji, nəm nguwu na gənatəye mbeji, nəm kasatta ngəla, [7] [8] kuru zauro gana loktu fandobe-a. Fandi SSDs bedə, ngəwunzaso NAND flash memory faidatin, ganalaro HDDs bedəga kozəna saa 2018 lan.[13] Karewa gənatəbe flashbedə kungəna hard diskbedəga indiro kozəna saa 2017lan.[14] SSDs də tamanzə diyau səta ləgarro saadəna yayi, [15] [16] sandiye HDDs dəga falzayin na faidatəlan na donyi kaso, duno faidatə, nəm gana, duno kura kuru duno faida’a.[11][12] Saa 2017 lan, taman SSDs ye də fulutin, kuru taman HDDs ye də fulutəna.[16] Halla HDD ye də shima raktənzə-a cidanzə-a. Nəmngəwudə bayantin futə daraja 1000 belan: awo 1-terabyte (TB) bedə shiye nəmngəwu gigabyte 1,000, na gigabyte 1 = megabyte 1 000 = kilobyte 1 000 000 (miliyon 1) = biliyon 1000 by00). Ngəwusoro, HDD la’adə faidatəmaye sha faidatin ba dalildə shima faidatin nizam filebe a kuru nizam cidabe komfutabe a, kuru waneye awo gade surodən mbeji talla yasabe-a waltəm fandobe-aro. Tuska mbeji kəla nəmngəwu awo gənatəben sau nəmngəwudə suro decimal gigabytesben bayantəna (duno 1000) HDD tandomasobe, amma nizam kəndobe ngəwusoro faidatinmadəbe nəmngəwunzə 1024, shidonyi lamba ganawo tallatənadən. Cidadə shima loktu do kəla dəga track au cylinder ro kalaktəro məradətəna də (loktu fandoye dawu-dawuro), loktu do nasha təraana dəye cidiya kəla dəro letəro gojin də (latency dawu-dawuro, shi do ne faida kaso kokortəye zahirye minti woson), kuru dareram lan, kaso do data rate dəga tartəyin ma (datəram). Awowa indi donyi HDD zamanbe nowatadə sandima inci 3.5, komfuta desktopbe nankaro, kuru inci 2.5, musammanno laptops a servers a. HDDs də nizamro kəllata futə kebul kəndobe alamanna SATA (ATA kəllata), USB, SAS (SCSI kəllata), au PATA (ATA kəllata) kebul. == '''Gargam''' == ttouyh3ra0udbqau9mq5lbxlqz7svcd 29390 29389 2026-07-02T09:12:22Z Mustybdc 38 /* Gargam */ 29390 wikitext text/x-wiki '''Hard disk drive''' (HDD), hard disk, hard drive, au fixed disk [a] də shima awo donyi komfuta lantarkiye lan faidatin ma kuru shilan faidatin awo donyi magnetic lan faidatin ma. Platters də kəla magnetic ye'a kəllata, nguwusoro kəla musko actuator ye lan saraiyata, shi do ne bayanna kəla platter ye dəro kərajin kuru ruwojin ma.[1] Bayannadə futu jilifi yayilan tuwondin, ma'ananzə block databe fal-faldə raktə gənatin kuru tartip jilifi yayilan təbandin. HDDs də sandima jili awo gənatəye do faltin ba ma, bayanna gənatəna dəga gojin loktə konnu lan təmzayin ma.[2][3][4] HDD zamanbedə alamaram sanduwu rectangularbe gana, waneye suro diskben gənatəna. Disk zamanbedə media təluwobe bawo, disk drivebe saa 1960s-a 1970s-a lan nowatadə’a gadezəna.[b] IBM ye disk drive buro salak ye dəga suwudə, 350 305 RAMAC ro, saa 1956 lan,[5] kuru disk də shima awo do ne faidatəram komfutaye lan faidatin ma badiyaram saa 1960 lan. HDDs də nasha adə’a rozəna har zaman zamanne server’a komfuta’a kəlanzəye’a ro, amma komfuta’a kəlanzəye nguwuro tətandin, alamanna waya’a tablet’a, flash memory storage ye lan faidatin. Kamfaniwa 224 kozəna HDDs gargamlan satandəna, amma ngawo cidaram kada kəltəben, ngəwunzaso Seagate, Toshiba, kuru Western Digital sadəna. HDDs də shima nəm nguwu awo gənatəye tətandində (exabytes saa woson) servers ro. Shi awo tandodə hangallan wurajin yayi (exabytes lan tətandin), kungəna ladoye-a awo tətandin-adə fulutin, dalildə shima solid-state drives (SSDs) də data-transfer rate nguwu mbeji, nəm nguwu na gənatəye mbeji, nəm kasatta ngəla, [7] [8] kuru zauro gana loktu fandobe-a. Fandi SSDs bedə, ngəwunzaso NAND flash memory faidatin, ganalaro HDDs bedəga kozəna saa 2018 lan.[13] Karewa gənatəbe flashbedə kungəna hard diskbedəga indiro kozəna saa 2017lan.[14] SSDs də tamanzə diyau səta ləgarro saadəna yayi, [15] [16] sandiye HDDs dəga falzayin na faidatəlan na donyi kaso, duno faidatə, nəm gana, duno kura kuru duno faida’a.[11][12] Saa 2017 lan, taman SSDs ye də fulutin, kuru taman HDDs ye də fulutəna.[16] Halla HDD ye də shima raktənzə-a cidanzə-a. Nəmngəwudə bayantin futə daraja 1000 belan: awo 1-terabyte (TB) bedə shiye nəmngəwu gigabyte 1,000, na gigabyte 1 = megabyte 1 000 = kilobyte 1 000 000 (miliyon 1) = biliyon 1000 by00). Ngəwusoro, HDD la’adə faidatəmaye sha faidatin ba dalildə shima faidatin nizam filebe a kuru nizam cidabe komfutabe a, kuru waneye awo gade surodən mbeji talla yasabe-a waltəm fandobe-aro. Tuska mbeji kəla nəmngəwu awo gənatəben sau nəmngəwudə suro decimal gigabytesben bayantəna (duno 1000) HDD tandomasobe, amma nizam kəndobe ngəwusoro faidatinmadəbe nəmngəwunzə 1024, shidonyi lamba ganawo tallatənadən. Cidadə shima loktu do kəla dəga track au cylinder ro kalaktəro məradətəna də (loktu fandoye dawu-dawuro), loktu do nasha təraana dəye cidiya kəla dəro letəro gojin də (latency dawu-dawuro, shi do ne faida kaso kokortəye zahirye minti woson), kuru dareram lan, kaso do data rate dəga tartəyin ma (datəram). Awowa indi donyi HDD zamanbe nowatadə sandima inci 3.5, komfuta desktopbe nankaro, kuru inci 2.5, musammanno laptops a servers a. HDDs də nizamro kəllata futə kebul kəndobe alamanna SATA (ATA kəllata), USB, SAS (SCSI kəllata), au PATA (ATA kəllata) kebul. == '''Gargam''' == Saa 1950-1960 Hard disk IBM ye saa 350, suro saa 1957 nasha IBM ye 305 RAMAC lan. Shidǝ tǝmatǝnyi kuru alamawa gana laa (3.75 megabytes) [18] loktu disk 52ben (kəla 100bena).[28] Shi 350 də musko kəla faldədədədə-a ruwo-a indidə, fal samiro wujin kuru fal cidiro wujin, wo indiso bowataro lejin kate platters indi banzaben kuru daram lan platters indilan been set kən indimiro lejin.[29][30][31] Jili gade IBM 350 gade-gade IBM 355, IBM 7300 kuru IBM 1405 bewo. Suro saa 1961 lan, IBM ye warmajiwo, kuru saa 1962 lan, IBM 1301 na zuram diskbedə sutuluwuna, [32] shi donyi IBM 350 a kuru drive samunnamzəga falzama. 1301 də suron fal (Misal 8q21r8ewxvmi0jye8joli3jgvs7k49r 29391 29390 2026-07-02T09:13:55Z Mustybdc 38 /* Gargam */ 29391 wikitext text/x-wiki '''Hard disk drive''' (HDD), hard disk, hard drive, au fixed disk [a] də shima awo donyi komfuta lantarkiye lan faidatin ma kuru shilan faidatin awo donyi magnetic lan faidatin ma. Platters də kəla magnetic ye'a kəllata, nguwusoro kəla musko actuator ye lan saraiyata, shi do ne bayanna kəla platter ye dəro kərajin kuru ruwojin ma.[1] Bayannadə futu jilifi yayilan tuwondin, ma'ananzə block databe fal-faldə raktə gənatin kuru tartip jilifi yayilan təbandin. HDDs də sandima jili awo gənatəye do faltin ba ma, bayanna gənatəna dəga gojin loktə konnu lan təmzayin ma.[2][3][4] HDD zamanbedə alamaram sanduwu rectangularbe gana, waneye suro diskben gənatəna. Disk zamanbedə media təluwobe bawo, disk drivebe saa 1960s-a 1970s-a lan nowatadə’a gadezəna.[b] IBM ye disk drive buro salak ye dəga suwudə, 350 305 RAMAC ro, saa 1956 lan,[5] kuru disk də shima awo do ne faidatəram komfutaye lan faidatin ma badiyaram saa 1960 lan. HDDs də nasha adə’a rozəna har zaman zamanne server’a komfuta’a kəlanzəye’a ro, amma komfuta’a kəlanzəye nguwuro tətandin, alamanna waya’a tablet’a, flash memory storage ye lan faidatin. Kamfaniwa 224 kozəna HDDs gargamlan satandəna, amma ngawo cidaram kada kəltəben, ngəwunzaso Seagate, Toshiba, kuru Western Digital sadəna. HDDs də shima nəm nguwu awo gənatəye tətandində (exabytes saa woson) servers ro. Shi awo tandodə hangallan wurajin yayi (exabytes lan tətandin), kungəna ladoye-a awo tətandin-adə fulutin, dalildə shima solid-state drives (SSDs) də data-transfer rate nguwu mbeji, nəm nguwu na gənatəye mbeji, nəm kasatta ngəla, [7] [8] kuru zauro gana loktu fandobe-a. Fandi SSDs bedə, ngəwunzaso NAND flash memory faidatin, ganalaro HDDs bedəga kozəna saa 2018 lan.[13] Karewa gənatəbe flashbedə kungəna hard diskbedəga indiro kozəna saa 2017lan.[14] SSDs də tamanzə diyau səta ləgarro saadəna yayi, [15] [16] sandiye HDDs dəga falzayin na faidatəlan na donyi kaso, duno faidatə, nəm gana, duno kura kuru duno faida’a.[11][12] Saa 2017 lan, taman SSDs ye də fulutin, kuru taman HDDs ye də fulutəna.[16] Halla HDD ye də shima raktənzə-a cidanzə-a. Nəmngəwudə bayantin futə daraja 1000 belan: awo 1-terabyte (TB) bedə shiye nəmngəwu gigabyte 1,000, na gigabyte 1 = megabyte 1 000 = kilobyte 1 000 000 (miliyon 1) = biliyon 1000 by00). Ngəwusoro, HDD la’adə faidatəmaye sha faidatin ba dalildə shima faidatin nizam filebe a kuru nizam cidabe komfutabe a, kuru waneye awo gade surodən mbeji talla yasabe-a waltəm fandobe-aro. Tuska mbeji kəla nəmngəwu awo gənatəben sau nəmngəwudə suro decimal gigabytesben bayantəna (duno 1000) HDD tandomasobe, amma nizam kəndobe ngəwusoro faidatinmadəbe nəmngəwunzə 1024, shidonyi lamba ganawo tallatənadən. Cidadə shima loktu do kəla dəga track au cylinder ro kalaktəro məradətəna də (loktu fandoye dawu-dawuro), loktu do nasha təraana dəye cidiya kəla dəro letəro gojin də (latency dawu-dawuro, shi do ne faida kaso kokortəye zahirye minti woson), kuru dareram lan, kaso do data rate dəga tartəyin ma (datəram). Awowa indi donyi HDD zamanbe nowatadə sandima inci 3.5, komfuta desktopbe nankaro, kuru inci 2.5, musammanno laptops a servers a. HDDs də nizamro kəllata futə kebul kəndobe alamanna SATA (ATA kəllata), USB, SAS (SCSI kəllata), au PATA (ATA kəllata) kebul. == '''Gargam''' == Saa 1950-1960 Hard disk IBM ye saa 350, suro saa 1957 nasha IBM ye 305 RAMAC lan. Shidǝ tǝmatǝnyi kuru alamawa gana laa (3.75 megabytes) [18] loktu disk 52ben (kəla 100bena).[28] Shi 350 də musko kəla faldədədədə-a ruwo-a indidə, fal samiro wujin kuru fal cidiro wujin, wo indiso bowataro lejin kate platters indi banzaben kuru daram lan platters indilan been set kən indimiro lejin.[29][30][31] Jili gade IBM 350 gade-gade IBM 355, IBM 7300 kuru IBM 1405 bewo. Suro saa 1961 lan, IBM ye warmajiwo, kuru saa 1962 lan, IBM 1301 na zuram diskbedə sutuluwuna, [32] shi donyi IBM 350 a kuru drive samunnamzəga falzama. 1301 də suron fal (Misal 1) au indi (model 2 nankaro) modules, falnzawoso suronzən awowa 25 mbeji, awowa falloso alamanna 1⁄8-inch (3.2 mm) nəmkəruwunzə kuru inci 24 (610 mm) diameternzə.[33] Sa buroye IBM disk drives bedə kəla kərabe/ruwobe indi bas faidatin musko fallan, 1301 də kəla 48[m] faidatin (comb), awo falwoso bowataro lejin nasha fallan, kəla fal faidatin. Cidawa kəra-ruwobe cylinder-modebedə banatəna, kuru kəladə alamanna micro-inches 250 (alamanna 6 μm yeyi) sami platterbedən farzəna. Təndo kəlabedə nizam binary adderbe hydraulic actuatorsbedəro təngatəgəna shidonyi waltə nanatəyinma tawatsəyinma. Kabinet 1301 də nəm faraknzədə friji kura yakkə batau-batau gənatəna, awo tilozəna alamanna miliyon 21 eight-bit bytes module woson gənajin. Loktu fandobedə alamanna kwata secondbe yeyi. svlowsq6l6nqsjba71gsq1j3qtfuz0q 29392 29391 2026-07-02T09:17:03Z Mustybdc 38 /* Gargam */ 29392 wikitext text/x-wiki '''Hard disk drive''' (HDD), hard disk, hard drive, au fixed disk [a] də shima awo donyi komfuta lantarkiye lan faidatin ma kuru shilan faidatin awo donyi magnetic lan faidatin ma. Platters də kəla magnetic ye'a kəllata, nguwusoro kəla musko actuator ye lan saraiyata, shi do ne bayanna kəla platter ye dəro kərajin kuru ruwojin ma.[1] Bayannadə futu jilifi yayilan tuwondin, ma'ananzə block databe fal-faldə raktə gənatin kuru tartip jilifi yayilan təbandin. HDDs də sandima jili awo gənatəye do faltin ba ma, bayanna gənatəna dəga gojin loktə konnu lan təmzayin ma.[2][3][4] HDD zamanbedə alamaram sanduwu rectangularbe gana, waneye suro diskben gənatəna. Disk zamanbedə media təluwobe bawo, disk drivebe saa 1960s-a 1970s-a lan nowatadə’a gadezəna.[b] IBM ye disk drive buro salak ye dəga suwudə, 350 305 RAMAC ro, saa 1956 lan,[5] kuru disk də shima awo do ne faidatəram komfutaye lan faidatin ma badiyaram saa 1960 lan. HDDs də nasha adə’a rozəna har zaman zamanne server’a komfuta’a kəlanzəye’a ro, amma komfuta’a kəlanzəye nguwuro tətandin, alamanna waya’a tablet’a, flash memory storage ye lan faidatin. Kamfaniwa 224 kozəna HDDs gargamlan satandəna, amma ngawo cidaram kada kəltəben, ngəwunzaso Seagate, Toshiba, kuru Western Digital sadəna. HDDs də shima nəm nguwu awo gənatəye tətandində (exabytes saa woson) servers ro. Shi awo tandodə hangallan wurajin yayi (exabytes lan tətandin), kungəna ladoye-a awo tətandin-adə fulutin, dalildə shima solid-state drives (SSDs) də data-transfer rate nguwu mbeji, nəm nguwu na gənatəye mbeji, nəm kasatta ngəla, [7] [8] kuru zauro gana loktu fandobe-a. Fandi SSDs bedə, ngəwunzaso NAND flash memory faidatin, ganalaro HDDs bedəga kozəna saa 2018 lan.[13] Karewa gənatəbe flashbedə kungəna hard diskbedəga indiro kozəna saa 2017lan.[14] SSDs də tamanzə diyau səta ləgarro saadəna yayi, [15] [16] sandiye HDDs dəga falzayin na faidatəlan na donyi kaso, duno faidatə, nəm gana, duno kura kuru duno faida’a.[11][12] Saa 2017 lan, taman SSDs ye də fulutin, kuru taman HDDs ye də fulutəna.[16] Halla HDD ye də shima raktənzə-a cidanzə-a. Nəmngəwudə bayantin futə daraja 1000 belan: awo 1-terabyte (TB) bedə shiye nəmngəwu gigabyte 1,000, na gigabyte 1 = megabyte 1 000 = kilobyte 1 000 000 (miliyon 1) = biliyon 1000 by00). Ngəwusoro, HDD la’adə faidatəmaye sha faidatin ba dalildə shima faidatin nizam filebe a kuru nizam cidabe komfutabe a, kuru waneye awo gade surodən mbeji talla yasabe-a waltəm fandobe-aro. Tuska mbeji kəla nəmngəwu awo gənatəben sau nəmngəwudə suro decimal gigabytesben bayantəna (duno 1000) HDD tandomasobe, amma nizam kəndobe ngəwusoro faidatinmadəbe nəmngəwunzə 1024, shidonyi lamba ganawo tallatənadən. Cidadə shima loktu do kəla dəga track au cylinder ro kalaktəro məradətəna də (loktu fandoye dawu-dawuro), loktu do nasha təraana dəye cidiya kəla dəro letəro gojin də (latency dawu-dawuro, shi do ne faida kaso kokortəye zahirye minti woson), kuru dareram lan, kaso do data rate dəga tartəyin ma (datəram). Awowa indi donyi HDD zamanbe nowatadə sandima inci 3.5, komfuta desktopbe nankaro, kuru inci 2.5, musammanno laptops a servers a. HDDs də nizamro kəllata futə kebul kəndobe alamanna SATA (ATA kəllata), USB, SAS (SCSI kəllata), au PATA (ATA kəllata) kebul. == '''Gargam''' == Saa 1950-1960 Hard disk IBM ye saa 350, suro saa 1957 nasha IBM ye 305 RAMAC lan. Shidǝ tǝmatǝnyi kuru alamawa gana laa (3.75 megabytes) [18] loktu disk 52ben (kəla 100bena).[28] Shi 350 də musko kəla faldədədədə-a ruwo-a indidə, fal samiro wujin kuru fal cidiro wujin, wo indiso bowataro lejin kate platters indi banzaben kuru daram lan platters indilan been set kən indimiro lejin.[29][30][31] Jili gade IBM 350 gade-gade IBM 355, IBM 7300 kuru IBM 1405 bewo. Suro saa 1961 lan, IBM ye warmajiwo, kuru saa 1962 lan, IBM 1301 na zuram diskbedə sutuluwuna, [32] shi donyi IBM 350 a kuru drive samunnamzəga falzama. 1301 də suron fal (Misal 1) au indi (model 2 nankaro) modules, falnzawoso suronzən awowa 25 mbeji, awowa falloso alamanna 1⁄8-inch (3.2 mm) nəmkəruwunzə kuru inci 24 (610 mm) diameternzə.[33] Sa buroye IBM disk drives bedə kəla kərabe/ruwobe indi bas faidatin musko fallan, 1301 də kəla 48[m] faidatin (comb), awo falwoso bowataro lejin nasha fallan, kəla fal faidatin. Cidawa kəra-ruwobe cylinder-modebedə banatəna, kuru kəladə alamanna micro-inches 250 (alamanna 6 μm yeyi) sami platterbedən farzəna. Təndo kəlabedə nizam binary adderbe hydraulic actuatorsbedəro təngatəgəna shidonyi waltə nanatəyinma tawatsəyinma. Kabinet 1301 də nəm faraknzədə friji kura yakkə batau-batau gənatəna, awo tilozəna alamanna miliyon 21 eight-bit bytes module woson gənajin. Loktu fandobedə alamanna kwata secondbe yeyi. Kuruson saa 1962 lan, IBM ye model 1311 disk drive ye dəga suwudəna, shi do ne nəm farak mashin kazəmuye yeyi kuru alamawa miliyon indi kəla disk pack yen gənazəna. Am faidatəmasoye raksa pack gade-gade yiwo kuru sandiya falzayin futu məradəzanaro, alamanna reels magnetic tape yeyi. Dareram awo donyi pack drive lan tuwandin ma, IBM lan gadeso lan, shima awo donyi komfutaro təkkin ma kuru nəm nguwu megabytes 300 nazəna badiyaram saa 1980 be lan. HDD donyi tutuluyin ba də sha "fixed disk" lan bowotin. Suro saa 1963 lan, IBM be 1302 suwudəna, [34] nəmngəwu trackbe indiro kara kuru cylinder fallan indiro nəmngəwu 1301 bedəga. 1302 də shilan fal mbeji (Model 1 nankaro) au indi (Model 2 nankaro) module, falnzawoso suronzən comb gade-gade track 250 buroyedəga kuru 50. HDDs cida ngəla sədinmadə kəla fallan track woson tətandin, misallo, Burroughs B-475 suro saa 1964 kuru IBM 2305 suro saa 1970, adəbe səkə loktə bawo kəladəga trackro kalaktəlan kuru latency basdə shima loktə kəla databedəga kokortəbewo. Fixed-head au kəla-track disk drives lan notəna, zauro zau kuru kərmadəro tətandinba.[36] gshi15e7rh12j11b6k6tjtg1kn61b7q 29393 29392 2026-07-02T09:22:58Z Mustybdc 38 29393 wikitext text/x-wiki '''Hard disk drive''' (HDD), hard disk, hard drive, au fixed disk [a] də shima awo donyi komfuta lantarkiye lan faidatin ma kuru shilan faidatin awo donyi magnetic lan faidatin ma. Platters də kəla magnetic ye'a kəllata, nguwusoro kəla musko actuator ye lan saraiyata, shi do ne bayanna kəla platter ye dəro kərajin kuru ruwojin ma.[1] Bayannadə futu jilifi yayilan tuwondin, ma'ananzə block databe fal-faldə raktə gənatin kuru tartip jilifi yayilan təbandin. HDDs də sandima jili awo gənatəye do faltin ba ma, bayanna gənatəna dəga gojin loktə konnu lan təmzayin ma.[2][3][4] HDD zamanbedə alamaram sanduwu rectangularbe gana, waneye suro diskben gənatəna. Disk zamanbedə media təluwobe bawo, disk drivebe saa 1960s-a 1970s-a lan nowatadə’a gadezəna.[b] IBM ye disk drive buro salak ye dəga suwudə, 350 305 RAMAC ro, saa 1956 lan,[5] kuru disk də shima awo do ne faidatəram komfutaye lan faidatin ma badiyaram saa 1960 lan. HDDs də nasha adə’a rozəna har zaman zamanne server’a komfuta’a kəlanzəye’a ro, amma komfuta’a kəlanzəye nguwuro tətandin, alamanna waya’a tablet’a, flash memory storage ye lan faidatin. Kamfaniwa 224 kozəna HDDs gargamlan satandəna, amma ngawo cidaram kada kəltəben, ngəwunzaso Seagate, Toshiba, kuru Western Digital sadəna. HDDs də shima nəm nguwu awo gənatəye tətandində (exabytes saa woson) servers ro. Shi awo tandodə hangallan wurajin yayi (exabytes lan tətandin), kungəna ladoye-a awo tətandin-adə fulutin, dalildə shima solid-state drives (SSDs) də data-transfer rate nguwu mbeji, nəm nguwu na gənatəye mbeji, nəm kasatta ngəla, [7] [8] kuru zauro gana loktu fandobe-a. Fandi SSDs bedə, ngəwunzaso NAND flash memory faidatin, ganalaro HDDs bedəga kozəna saa 2018 lan.[13] Karewa gənatəbe flashbedə kungəna hard diskbedəga indiro kozəna saa 2017lan.[14] SSDs də tamanzə diyau səta ləgarro saadəna yayi, [15] [16] sandiye HDDs dəga falzayin na faidatəlan na donyi kaso, duno faidatə, nəm gana, duno kura kuru duno faida’a.[11][12] Saa 2017 lan, taman SSDs ye də fulutin, kuru taman HDDs ye də fulutəna.[16] Halla HDD ye də shima raktənzə-a cidanzə-a. Nəmngəwudə bayantin futə daraja 1000 belan: awo 1-terabyte (TB) bedə shiye nəmngəwu gigabyte 1,000, na gigabyte 1 = megabyte 1 000 = kilobyte 1 000 000 (miliyon 1) = biliyon 1000 by00). Ngəwusoro, HDD la’adə faidatəmaye sha faidatin ba dalildə shima faidatin nizam filebe a kuru nizam cidabe komfutabe a, kuru waneye awo gade surodən mbeji talla yasabe-a waltəm fandobe-aro. Tuska mbeji kəla nəmngəwu awo gənatəben sau nəmngəwudə suro decimal gigabytesben bayantəna (duno 1000) HDD tandomasobe, amma nizam kəndobe ngəwusoro faidatinmadəbe nəmngəwunzə 1024, shidonyi lamba ganawo tallatənadən. Cidadə shima loktu do kəla dəga track au cylinder ro kalaktəro məradətəna də (loktu fandoye dawu-dawuro), loktu do nasha təraana dəye cidiya kəla dəro letəro gojin də (latency dawu-dawuro, shi do ne faida kaso kokortəye zahirye minti woson), kuru dareram lan, kaso do data rate dəga tartəyin ma (datəram). Awowa indi donyi HDD zamanbe nowatadə sandima inci 3.5, komfuta desktopbe nankaro, kuru inci 2.5, musammanno laptops a servers a. HDDs də nizamro kəllata futə kebul kəndobe alamanna SATA (ATA kəllata), USB, SAS (SCSI kəllata), au PATA (ATA kəllata) kebul. == '''Gargam''' == Saa 1950-1960 Hard disk IBM ye saa 350, suro saa 1957 nasha IBM ye 305 RAMAC lan. Shidǝ tǝmatǝnyi kuru alamawa gana laa (3.75 megabytes) [18] loktu disk 52ben (kəla 100bena).[28] Shi 350 də musko kəla faldədədədə-a ruwo-a indidə, fal samiro wujin kuru fal cidiro wujin, wo indiso bowataro lejin kate platters indi banzaben kuru daram lan platters indilan been set kən indimiro lejin.[29][30][31] Jili gade IBM 350 gade-gade IBM 355, IBM 7300 kuru IBM 1405 bewo. Suro saa 1961 lan, IBM ye warmajiwo, kuru saa 1962 lan, IBM 1301 na zuram diskbedə sutuluwuna, [32] shi donyi IBM 350 a kuru drive samunnamzəga falzama. 1301 də suron fal (Misal 1) au indi (model 2 nankaro) modules, falnzawoso suronzən awowa 25 mbeji, awowa falloso alamanna 1⁄8-inch (3.2 mm) nəmkəruwunzə kuru inci 24 (610 mm) diameternzə.[33] Sa buroye IBM disk drives bedə kəla kərabe/ruwobe indi bas faidatin musko fallan, 1301 də kəla 48[m] faidatin (comb), awo falwoso bowataro lejin nasha fallan, kəla fal faidatin. Cidawa kəra-ruwobe cylinder-modebedə banatəna, kuru kəladə alamanna micro-inches 250 (alamanna 6 μm yeyi) sami platterbedən farzəna. Təndo kəlabedə nizam binary adderbe hydraulic actuatorsbedəro təngatəgəna shidonyi waltə nanatəyinma tawatsəyinma. Kabinet 1301 də nəm faraknzədə friji kura yakkə batau-batau gənatəna, awo tilozəna alamanna miliyon 21 eight-bit bytes module woson gənajin. Loktu fandobedə alamanna kwata secondbe yeyi. Kuruson saa 1962 lan, IBM ye model 1311 disk drive ye dəga suwudəna, shi do ne nəm farak mashin kazəmuye yeyi kuru alamawa miliyon indi kəla disk pack yen gənazəna. Am faidatəmasoye raksa pack gade-gade yiwo kuru sandiya falzayin futu məradəzanaro, alamanna reels magnetic tape yeyi. Dareram awo donyi pack drive lan tuwandin ma, IBM lan gadeso lan, shima awo donyi komfutaro təkkin ma kuru nəm nguwu megabytes 300 nazəna badiyaram saa 1980 be lan. HDD donyi tutuluyin ba də sha "fixed disk" lan bowotin. Suro saa 1963 lan, IBM be 1302 suwudəna, [34] nəmngəwu trackbe indiro kara kuru cylinder fallan indiro nəmngəwu 1301 bedəga. 1302 də shilan fal mbeji (Model 1 nankaro) au indi (Model 2 nankaro) module, falnzawoso suronzən comb gade-gade track 250 buroyedəga kuru 50. HDDs cida ngəla sədinmadə kəla fallan track woson tətandin, misallo, Burroughs B-475 suro saa 1964 kuru IBM 2305 suro saa 1970, adəbe səkə loktə bawo kəladəga trackro kalaktəlan kuru latency basdə shima loktə kəla databedəga kokortəbewo. Fixed-head au kəla-track disk drives lan notəna, zauro zau kuru kərmadəro tətandinba.[36] == 1970s == 0vqc9yp2yjio46hz0bow5yp5074jbjx 29394 29393 2026-07-02T09:24:11Z Mustybdc 38 /* 1970s */ 29394 wikitext text/x-wiki '''Hard disk drive''' (HDD), hard disk, hard drive, au fixed disk [a] də shima awo donyi komfuta lantarkiye lan faidatin ma kuru shilan faidatin awo donyi magnetic lan faidatin ma. Platters də kəla magnetic ye'a kəllata, nguwusoro kəla musko actuator ye lan saraiyata, shi do ne bayanna kəla platter ye dəro kərajin kuru ruwojin ma.[1] Bayannadə futu jilifi yayilan tuwondin, ma'ananzə block databe fal-faldə raktə gənatin kuru tartip jilifi yayilan təbandin. HDDs də sandima jili awo gənatəye do faltin ba ma, bayanna gənatəna dəga gojin loktə konnu lan təmzayin ma.[2][3][4] HDD zamanbedə alamaram sanduwu rectangularbe gana, waneye suro diskben gənatəna. Disk zamanbedə media təluwobe bawo, disk drivebe saa 1960s-a 1970s-a lan nowatadə’a gadezəna.[b] IBM ye disk drive buro salak ye dəga suwudə, 350 305 RAMAC ro, saa 1956 lan,[5] kuru disk də shima awo do ne faidatəram komfutaye lan faidatin ma badiyaram saa 1960 lan. HDDs də nasha adə’a rozəna har zaman zamanne server’a komfuta’a kəlanzəye’a ro, amma komfuta’a kəlanzəye nguwuro tətandin, alamanna waya’a tablet’a, flash memory storage ye lan faidatin. Kamfaniwa 224 kozəna HDDs gargamlan satandəna, amma ngawo cidaram kada kəltəben, ngəwunzaso Seagate, Toshiba, kuru Western Digital sadəna. HDDs də shima nəm nguwu awo gənatəye tətandində (exabytes saa woson) servers ro. Shi awo tandodə hangallan wurajin yayi (exabytes lan tətandin), kungəna ladoye-a awo tətandin-adə fulutin, dalildə shima solid-state drives (SSDs) də data-transfer rate nguwu mbeji, nəm nguwu na gənatəye mbeji, nəm kasatta ngəla, [7] [8] kuru zauro gana loktu fandobe-a. Fandi SSDs bedə, ngəwunzaso NAND flash memory faidatin, ganalaro HDDs bedəga kozəna saa 2018 lan.[13] Karewa gənatəbe flashbedə kungəna hard diskbedəga indiro kozəna saa 2017lan.[14] SSDs də tamanzə diyau səta ləgarro saadəna yayi, [15] [16] sandiye HDDs dəga falzayin na faidatəlan na donyi kaso, duno faidatə, nəm gana, duno kura kuru duno faida’a.[11][12] Saa 2017 lan, taman SSDs ye də fulutin, kuru taman HDDs ye də fulutəna.[16] Halla HDD ye də shima raktənzə-a cidanzə-a. Nəmngəwudə bayantin futə daraja 1000 belan: awo 1-terabyte (TB) bedə shiye nəmngəwu gigabyte 1,000, na gigabyte 1 = megabyte 1 000 = kilobyte 1 000 000 (miliyon 1) = biliyon 1000 by00). Ngəwusoro, HDD la’adə faidatəmaye sha faidatin ba dalildə shima faidatin nizam filebe a kuru nizam cidabe komfutabe a, kuru waneye awo gade surodən mbeji talla yasabe-a waltəm fandobe-aro. Tuska mbeji kəla nəmngəwu awo gənatəben sau nəmngəwudə suro decimal gigabytesben bayantəna (duno 1000) HDD tandomasobe, amma nizam kəndobe ngəwusoro faidatinmadəbe nəmngəwunzə 1024, shidonyi lamba ganawo tallatənadən. Cidadə shima loktu do kəla dəga track au cylinder ro kalaktəro məradətəna də (loktu fandoye dawu-dawuro), loktu do nasha təraana dəye cidiya kəla dəro letəro gojin də (latency dawu-dawuro, shi do ne faida kaso kokortəye zahirye minti woson), kuru dareram lan, kaso do data rate dəga tartəyin ma (datəram). Awowa indi donyi HDD zamanbe nowatadə sandima inci 3.5, komfuta desktopbe nankaro, kuru inci 2.5, musammanno laptops a servers a. HDDs də nizamro kəllata futə kebul kəndobe alamanna SATA (ATA kəllata), USB, SAS (SCSI kəllata), au PATA (ATA kəllata) kebul. == '''Gargam''' == Saa 1950-1960 Hard disk IBM ye saa 350, suro saa 1957 nasha IBM ye 305 RAMAC lan. Shidǝ tǝmatǝnyi kuru alamawa gana laa (3.75 megabytes) [18] loktu disk 52ben (kəla 100bena).[28] Shi 350 də musko kəla faldədədədə-a ruwo-a indidə, fal samiro wujin kuru fal cidiro wujin, wo indiso bowataro lejin kate platters indi banzaben kuru daram lan platters indilan been set kən indimiro lejin.[29][30][31] Jili gade IBM 350 gade-gade IBM 355, IBM 7300 kuru IBM 1405 bewo. Suro saa 1961 lan, IBM ye warmajiwo, kuru saa 1962 lan, IBM 1301 na zuram diskbedə sutuluwuna, [32] shi donyi IBM 350 a kuru drive samunnamzəga falzama. 1301 də suron fal (Misal 1) au indi (model 2 nankaro) modules, falnzawoso suronzən awowa 25 mbeji, awowa falloso alamanna 1⁄8-inch (3.2 mm) nəmkəruwunzə kuru inci 24 (610 mm) diameternzə.[33] Sa buroye IBM disk drives bedə kəla kərabe/ruwobe indi bas faidatin musko fallan, 1301 də kəla 48[m] faidatin (comb), awo falwoso bowataro lejin nasha fallan, kəla fal faidatin. Cidawa kəra-ruwobe cylinder-modebedə banatəna, kuru kəladə alamanna micro-inches 250 (alamanna 6 μm yeyi) sami platterbedən farzəna. Təndo kəlabedə nizam binary adderbe hydraulic actuatorsbedəro təngatəgəna shidonyi waltə nanatəyinma tawatsəyinma. Kabinet 1301 də nəm faraknzədə friji kura yakkə batau-batau gənatəna, awo tilozəna alamanna miliyon 21 eight-bit bytes module woson gənajin. Loktu fandobedə alamanna kwata secondbe yeyi. Kuruson saa 1962 lan, IBM ye model 1311 disk drive ye dəga suwudəna, shi do ne nəm farak mashin kazəmuye yeyi kuru alamawa miliyon indi kəla disk pack yen gənazəna. Am faidatəmasoye raksa pack gade-gade yiwo kuru sandiya falzayin futu məradəzanaro, alamanna reels magnetic tape yeyi. Dareram awo donyi pack drive lan tuwandin ma, IBM lan gadeso lan, shima awo donyi komfutaro təkkin ma kuru nəm nguwu megabytes 300 nazəna badiyaram saa 1980 be lan. HDD donyi tutuluyin ba də sha "fixed disk" lan bowotin. Suro saa 1963 lan, IBM be 1302 suwudəna, [34] nəmngəwu trackbe indiro kara kuru cylinder fallan indiro nəmngəwu 1301 bedəga. 1302 də shilan fal mbeji (Model 1 nankaro) au indi (Model 2 nankaro) module, falnzawoso suronzən comb gade-gade track 250 buroyedəga kuru 50. HDDs cida ngəla sədinmadə kəla fallan track woson tətandin, misallo, Burroughs B-475 suro saa 1964 kuru IBM 2305 suro saa 1970, adəbe səkə loktə bawo kəladəga trackro kalaktəlan kuru latency basdə shima loktə kəla databedəga kokortəbewo. Fixed-head au kəla-track disk drives lan notəna, zauro zau kuru kərmadəro tətandinba.[36] == 1970s == Suro saa 1973 lan, IBM be HDD bulin su "Winchester" lan bowotin dəga suwudəna. Awo shiga gadezənadə shima kəla diskbedə cotto suro disk plattersben tutuluwunyi sa drivedəga fulutənadən. Susudəro, kəladə koltəna "cidi" na taganasbe kəla diskben loktu spin-downben, "taking off" waltə sa diskdə darelan konnu lan. Adəye zauro taman awo kəla actuatorbedəga fuluzəna amma diskdəga suro driveben tutuluwin futu disk packs yimdən tədənayeyi. Susudəro, awowa buro salakbe "Winchester technology" drivebedə suronzən awo təluwobe mbeji, shidəwo suronzən disk pack a kuru kəla kəltəram indiso mbeji, actuator motordəga suro driveben koljin loktə tutuluyyaben. Dare lan "Winchester" drives ye awo do ne media lan tuwandin dəga kolzə kuru waltə platters do ne tutin ba ro wallono. Suro saa 1974 lan, IBM ye awo do ne swinging arm actuator lan bowotin dəga yitagatsəgəna, adəye mowonjin dalildə shima Winchester ye kəla awo gotəye də kalkalro faidajin sa track gotəna dəro skewed tədin ma. Fasal kəske IBM GV (Gulliver) drive bedə, [37] shidonyi IBMbe UK Hursley Labs lan tətandənamadə, shima IBM be layisensi lantərkibe tandobewo [38] loktə sammason, actuator a kuru nizam filtrationbe adəga gotəna suro saa 1980s belan HDDs sammaro kuru saa biliyon kadaben. Futu awo do ne buro salak lan tuwandin ma yeyi, awo do ne "Winchester" lan bowotin də, awo do ne inci 14 (360 mm) diameter lan faidatin. Suro saa 1978 lan, IBM ye awo do ne swing arm drive lan bowotin dəga suwudəna, shi do ne IBM 0680 (Picolo) də, shi do ne awo inci usku lan faidatin ma, kuru awo sənana də faida suwudin. Drivewa gade inci-uskuye jasha’a, daji 5+1⁄4 in (130 mm) drives, nəmkuranzadə drivewa floppy diskbe zamanbedəga faljin. Sandi dareyedə buro salakkin kasuwu komfuta kəlanzəye (PC) nankaro nyagatə. aqp2cdcorwn4hpusmy8epe94qgdbbf2 29395 29394 2026-07-02T09:26:01Z Mustybdc 38 29395 wikitext text/x-wiki '''Hard disk drive''' (HDD), hard disk, hard drive, au fixed disk [a] də shima awo donyi komfuta lantarkiye lan faidatin ma kuru shilan faidatin awo donyi magnetic lan faidatin ma. Platters də kəla magnetic ye'a kəllata, nguwusoro kəla musko actuator ye lan saraiyata, shi do ne bayanna kəla platter ye dəro kərajin kuru ruwojin ma.[1] Bayannadə futu jilifi yayilan tuwondin, ma'ananzə block databe fal-faldə raktə gənatin kuru tartip jilifi yayilan təbandin. HDDs də sandima jili awo gənatəye do faltin ba ma, bayanna gənatəna dəga gojin loktə konnu lan təmzayin ma.[2][3][4] HDD zamanbedə alamaram sanduwu rectangularbe gana, waneye suro diskben gənatəna. Disk zamanbedə media təluwobe bawo, disk drivebe saa 1960s-a 1970s-a lan nowatadə’a gadezəna.[b] IBM ye disk drive buro salak ye dəga suwudə, 350 305 RAMAC ro, saa 1956 lan,[5] kuru disk də shima awo do ne faidatəram komfutaye lan faidatin ma badiyaram saa 1960 lan. HDDs də nasha adə’a rozəna har zaman zamanne server’a komfuta’a kəlanzəye’a ro, amma komfuta’a kəlanzəye nguwuro tətandin, alamanna waya’a tablet’a, flash memory storage ye lan faidatin. Kamfaniwa 224 kozəna HDDs gargamlan satandəna, amma ngawo cidaram kada kəltəben, ngəwunzaso Seagate, Toshiba, kuru Western Digital sadəna. HDDs də shima nəm nguwu awo gənatəye tətandində (exabytes saa woson) servers ro. Shi awo tandodə hangallan wurajin yayi (exabytes lan tətandin), kungəna ladoye-a awo tətandin-adə fulutin, dalildə shima solid-state drives (SSDs) də data-transfer rate nguwu mbeji, nəm nguwu na gənatəye mbeji, nəm kasatta ngəla, [7] [8] kuru zauro gana loktu fandobe-a. Fandi SSDs bedə, ngəwunzaso NAND flash memory faidatin, ganalaro HDDs bedəga kozəna saa 2018 lan.[13] Karewa gənatəbe flashbedə kungəna hard diskbedəga indiro kozəna saa 2017lan.[14] SSDs də tamanzə diyau səta ləgarro saadəna yayi, [15] [16] sandiye HDDs dəga falzayin na faidatəlan na donyi kaso, duno faidatə, nəm gana, duno kura kuru duno faida’a.[11][12] Saa 2017 lan, taman SSDs ye də fulutin, kuru taman HDDs ye də fulutəna.[16] Halla HDD ye də shima raktənzə-a cidanzə-a. Nəmngəwudə bayantin futə daraja 1000 belan: awo 1-terabyte (TB) bedə shiye nəmngəwu gigabyte 1,000, na gigabyte 1 = megabyte 1 000 = kilobyte 1 000 000 (miliyon 1) = biliyon 1000 by00). Ngəwusoro, HDD la’adə faidatəmaye sha faidatin ba dalildə shima faidatin nizam filebe a kuru nizam cidabe komfutabe a, kuru waneye awo gade surodən mbeji talla yasabe-a waltəm fandobe-aro. Tuska mbeji kəla nəmngəwu awo gənatəben sau nəmngəwudə suro decimal gigabytesben bayantəna (duno 1000) HDD tandomasobe, amma nizam kəndobe ngəwusoro faidatinmadəbe nəmngəwunzə 1024, shidonyi lamba ganawo tallatənadən. Cidadə shima loktu do kəla dəga track au cylinder ro kalaktəro məradətəna də (loktu fandoye dawu-dawuro), loktu do nasha təraana dəye cidiya kəla dəro letəro gojin də (latency dawu-dawuro, shi do ne faida kaso kokortəye zahirye minti woson), kuru dareram lan, kaso do data rate dəga tartəyin ma (datəram). Awowa indi donyi HDD zamanbe nowatadə sandima inci 3.5, komfuta desktopbe nankaro, kuru inci 2.5, musammanno laptops a servers a. HDDs də nizamro kəllata futə kebul kəndobe alamanna SATA (ATA kəllata), USB, SAS (SCSI kəllata), au PATA (ATA kəllata) kebul. == '''Gargam''' == Saa 1950-1960 Hard disk IBM ye saa 350, suro saa 1957 nasha IBM ye 305 RAMAC lan. Shidǝ tǝmatǝnyi kuru alamawa gana laa (3.75 megabytes) [18] loktu disk 52ben (kəla 100bena).[28] Shi 350 də musko kəla faldədədədə-a ruwo-a indidə, fal samiro wujin kuru fal cidiro wujin, wo indiso bowataro lejin kate platters indi banzaben kuru daram lan platters indilan been set kən indimiro lejin.[29][30][31] Jili gade IBM 350 gade-gade IBM 355, IBM 7300 kuru IBM 1405 bewo. Suro saa 1961 lan, IBM ye warmajiwo, kuru saa 1962 lan, IBM 1301 na zuram diskbedə sutuluwuna, [32] shi donyi IBM 350 a kuru drive samunnamzəga falzama. 1301 də suron fal (Misal 1) au indi (model 2 nankaro) modules, falnzawoso suronzən awowa 25 mbeji, awowa falloso alamanna 1⁄8-inch (3.2 mm) nəmkəruwunzə kuru inci 24 (610 mm) diameternzə.[33] Sa buroye IBM disk drives bedə kəla kərabe/ruwobe indi bas faidatin musko fallan, 1301 də kəla 48[m] faidatin (comb), awo falwoso bowataro lejin nasha fallan, kəla fal faidatin. Cidawa kəra-ruwobe cylinder-modebedə banatəna, kuru kəladə alamanna micro-inches 250 (alamanna 6 μm yeyi) sami platterbedən farzəna. Təndo kəlabedə nizam binary adderbe hydraulic actuatorsbedəro təngatəgəna shidonyi waltə nanatəyinma tawatsəyinma. Kabinet 1301 də nəm faraknzədə friji kura yakkə batau-batau gənatəna, awo tilozəna alamanna miliyon 21 eight-bit bytes module woson gənajin. Loktu fandobedə alamanna kwata secondbe yeyi. Kuruson saa 1962 lan, IBM ye model 1311 disk drive ye dəga suwudəna, shi do ne nəm farak mashin kazəmuye yeyi kuru alamawa miliyon indi kəla disk pack yen gənazəna. Am faidatəmasoye raksa pack gade-gade yiwo kuru sandiya falzayin futu məradəzanaro, alamanna reels magnetic tape yeyi. Dareram awo donyi pack drive lan tuwandin ma, IBM lan gadeso lan, shima awo donyi komfutaro təkkin ma kuru nəm nguwu megabytes 300 nazəna badiyaram saa 1980 be lan. HDD donyi tutuluyin ba də sha "fixed disk" lan bowotin. Suro saa 1963 lan, IBM be 1302 suwudəna, [34] nəmngəwu trackbe indiro kara kuru cylinder fallan indiro nəmngəwu 1301 bedəga. 1302 də shilan fal mbeji (Model 1 nankaro) au indi (Model 2 nankaro) module, falnzawoso suronzən comb gade-gade track 250 buroyedəga kuru 50. HDDs cida ngəla sədinmadə kəla fallan track woson tətandin, misallo, Burroughs B-475 suro saa 1964 kuru IBM 2305 suro saa 1970, adəbe səkə loktə bawo kəladəga trackro kalaktəlan kuru latency basdə shima loktə kəla databedəga kokortəbewo. Fixed-head au kəla-track disk drives lan notəna, zauro zau kuru kərmadəro tətandinba.[36] == 1970s == Suro saa 1973 lan, IBM be HDD bulin su "Winchester" lan bowotin dəga suwudəna. Awo shiga gadezənadə shima kəla diskbedə cotto suro disk plattersben tutuluwunyi sa drivedəga fulutənadən. Susudəro, kəladə koltəna "cidi" na taganasbe kəla diskben loktu spin-downben, "taking off" waltə sa diskdə darelan konnu lan. Adəye zauro taman awo kəla actuatorbedəga fuluzəna amma diskdəga suro driveben tutuluwin futu disk packs yimdən tədənayeyi. Susudəro, awowa buro salakbe "Winchester technology" drivebedə suronzən awo təluwobe mbeji, shidəwo suronzən disk pack a kuru kəla kəltəram indiso mbeji, actuator motordəga suro driveben koljin loktə tutuluyyaben. Dare lan "Winchester" drives ye awo do ne media lan tuwandin dəga kolzə kuru waltə platters do ne tutin ba ro wallono. Suro saa 1974 lan, IBM ye awo do ne swinging arm actuator lan bowotin dəga yitagatsəgəna, adəye mowonjin dalildə shima Winchester ye kəla awo gotəye də kalkalro faidajin sa track gotəna dəro skewed tədin ma. Fasal kəske IBM GV (Gulliver) drive bedə, [37] shidonyi IBMbe UK Hursley Labs lan tətandənamadə, shima IBM be layisensi lantərkibe tandobewo [38] loktə sammason, actuator a kuru nizam filtrationbe adəga gotəna suro saa 1980s belan HDDs sammaro kuru saa biliyon kadaben. Futu awo do ne buro salak lan tuwandin ma yeyi, awo do ne "Winchester" lan bowotin də, awo do ne inci 14 (360 mm) diameter lan faidatin. Suro saa 1978 lan, IBM ye awo do ne swing arm drive lan bowotin dəga suwudəna, shi do ne IBM 0680 (Picolo) də, shi do ne awo inci usku lan faidatin ma, kuru awo sənana də faida suwudin. Drivewa gade inci-uskuye jasha’a, daji 5+1⁄4 in (130 mm) drives, nəmkuranzadə drivewa floppy diskbe zamanbedəga faljin. Sandi dareyedə buro salakkin kasuwu komfuta kəlanzəye (PC) nankaro nyagatə. == '''1980s–1990s''' == azghvmg6ne9bd7fkf6ghf2wnyg8kris 29396 29395 2026-07-02T09:26:59Z Mustybdc 38 /* 1980s–1990s */ 29396 wikitext text/x-wiki '''Hard disk drive''' (HDD), hard disk, hard drive, au fixed disk [a] də shima awo donyi komfuta lantarkiye lan faidatin ma kuru shilan faidatin awo donyi magnetic lan faidatin ma. Platters də kəla magnetic ye'a kəllata, nguwusoro kəla musko actuator ye lan saraiyata, shi do ne bayanna kəla platter ye dəro kərajin kuru ruwojin ma.[1] Bayannadə futu jilifi yayilan tuwondin, ma'ananzə block databe fal-faldə raktə gənatin kuru tartip jilifi yayilan təbandin. HDDs də sandima jili awo gənatəye do faltin ba ma, bayanna gənatəna dəga gojin loktə konnu lan təmzayin ma.[2][3][4] HDD zamanbedə alamaram sanduwu rectangularbe gana, waneye suro diskben gənatəna. Disk zamanbedə media təluwobe bawo, disk drivebe saa 1960s-a 1970s-a lan nowatadə’a gadezəna.[b] IBM ye disk drive buro salak ye dəga suwudə, 350 305 RAMAC ro, saa 1956 lan,[5] kuru disk də shima awo do ne faidatəram komfutaye lan faidatin ma badiyaram saa 1960 lan. HDDs də nasha adə’a rozəna har zaman zamanne server’a komfuta’a kəlanzəye’a ro, amma komfuta’a kəlanzəye nguwuro tətandin, alamanna waya’a tablet’a, flash memory storage ye lan faidatin. Kamfaniwa 224 kozəna HDDs gargamlan satandəna, amma ngawo cidaram kada kəltəben, ngəwunzaso Seagate, Toshiba, kuru Western Digital sadəna. HDDs də shima nəm nguwu awo gənatəye tətandində (exabytes saa woson) servers ro. Shi awo tandodə hangallan wurajin yayi (exabytes lan tətandin), kungəna ladoye-a awo tətandin-adə fulutin, dalildə shima solid-state drives (SSDs) də data-transfer rate nguwu mbeji, nəm nguwu na gənatəye mbeji, nəm kasatta ngəla, [7] [8] kuru zauro gana loktu fandobe-a. Fandi SSDs bedə, ngəwunzaso NAND flash memory faidatin, ganalaro HDDs bedəga kozəna saa 2018 lan.[13] Karewa gənatəbe flashbedə kungəna hard diskbedəga indiro kozəna saa 2017lan.[14] SSDs də tamanzə diyau səta ləgarro saadəna yayi, [15] [16] sandiye HDDs dəga falzayin na faidatəlan na donyi kaso, duno faidatə, nəm gana, duno kura kuru duno faida’a.[11][12] Saa 2017 lan, taman SSDs ye də fulutin, kuru taman HDDs ye də fulutəna.[16] Halla HDD ye də shima raktənzə-a cidanzə-a. Nəmngəwudə bayantin futə daraja 1000 belan: awo 1-terabyte (TB) bedə shiye nəmngəwu gigabyte 1,000, na gigabyte 1 = megabyte 1 000 = kilobyte 1 000 000 (miliyon 1) = biliyon 1000 by00). Ngəwusoro, HDD la’adə faidatəmaye sha faidatin ba dalildə shima faidatin nizam filebe a kuru nizam cidabe komfutabe a, kuru waneye awo gade surodən mbeji talla yasabe-a waltəm fandobe-aro. Tuska mbeji kəla nəmngəwu awo gənatəben sau nəmngəwudə suro decimal gigabytesben bayantəna (duno 1000) HDD tandomasobe, amma nizam kəndobe ngəwusoro faidatinmadəbe nəmngəwunzə 1024, shidonyi lamba ganawo tallatənadən. Cidadə shima loktu do kəla dəga track au cylinder ro kalaktəro məradətəna də (loktu fandoye dawu-dawuro), loktu do nasha təraana dəye cidiya kəla dəro letəro gojin də (latency dawu-dawuro, shi do ne faida kaso kokortəye zahirye minti woson), kuru dareram lan, kaso do data rate dəga tartəyin ma (datəram). Awowa indi donyi HDD zamanbe nowatadə sandima inci 3.5, komfuta desktopbe nankaro, kuru inci 2.5, musammanno laptops a servers a. HDDs də nizamro kəllata futə kebul kəndobe alamanna SATA (ATA kəllata), USB, SAS (SCSI kəllata), au PATA (ATA kəllata) kebul. == '''Gargam''' == Saa 1950-1960 Hard disk IBM ye saa 350, suro saa 1957 nasha IBM ye 305 RAMAC lan. Shidǝ tǝmatǝnyi kuru alamawa gana laa (3.75 megabytes) [18] loktu disk 52ben (kəla 100bena).[28] Shi 350 də musko kəla faldədədədə-a ruwo-a indidə, fal samiro wujin kuru fal cidiro wujin, wo indiso bowataro lejin kate platters indi banzaben kuru daram lan platters indilan been set kən indimiro lejin.[29][30][31] Jili gade IBM 350 gade-gade IBM 355, IBM 7300 kuru IBM 1405 bewo. Suro saa 1961 lan, IBM ye warmajiwo, kuru saa 1962 lan, IBM 1301 na zuram diskbedə sutuluwuna, [32] shi donyi IBM 350 a kuru drive samunnamzəga falzama. 1301 də suron fal (Misal 1) au indi (model 2 nankaro) modules, falnzawoso suronzən awowa 25 mbeji, awowa falloso alamanna 1⁄8-inch (3.2 mm) nəmkəruwunzə kuru inci 24 (610 mm) diameternzə.[33] Sa buroye IBM disk drives bedə kəla kərabe/ruwobe indi bas faidatin musko fallan, 1301 də kəla 48[m] faidatin (comb), awo falwoso bowataro lejin nasha fallan, kəla fal faidatin. Cidawa kəra-ruwobe cylinder-modebedə banatəna, kuru kəladə alamanna micro-inches 250 (alamanna 6 μm yeyi) sami platterbedən farzəna. Təndo kəlabedə nizam binary adderbe hydraulic actuatorsbedəro təngatəgəna shidonyi waltə nanatəyinma tawatsəyinma. Kabinet 1301 də nəm faraknzədə friji kura yakkə batau-batau gənatəna, awo tilozəna alamanna miliyon 21 eight-bit bytes module woson gənajin. Loktu fandobedə alamanna kwata secondbe yeyi. Kuruson saa 1962 lan, IBM ye model 1311 disk drive ye dəga suwudəna, shi do ne nəm farak mashin kazəmuye yeyi kuru alamawa miliyon indi kəla disk pack yen gənazəna. Am faidatəmasoye raksa pack gade-gade yiwo kuru sandiya falzayin futu məradəzanaro, alamanna reels magnetic tape yeyi. Dareram awo donyi pack drive lan tuwandin ma, IBM lan gadeso lan, shima awo donyi komfutaro təkkin ma kuru nəm nguwu megabytes 300 nazəna badiyaram saa 1980 be lan. HDD donyi tutuluyin ba də sha "fixed disk" lan bowotin. Suro saa 1963 lan, IBM be 1302 suwudəna, [34] nəmngəwu trackbe indiro kara kuru cylinder fallan indiro nəmngəwu 1301 bedəga. 1302 də shilan fal mbeji (Model 1 nankaro) au indi (Model 2 nankaro) module, falnzawoso suronzən comb gade-gade track 250 buroyedəga kuru 50. HDDs cida ngəla sədinmadə kəla fallan track woson tətandin, misallo, Burroughs B-475 suro saa 1964 kuru IBM 2305 suro saa 1970, adəbe səkə loktə bawo kəladəga trackro kalaktəlan kuru latency basdə shima loktə kəla databedəga kokortəbewo. Fixed-head au kəla-track disk drives lan notəna, zauro zau kuru kərmadəro tətandinba.[36] == 1970s == Suro saa 1973 lan, IBM be HDD bulin su "Winchester" lan bowotin dəga suwudəna. Awo shiga gadezənadə shima kəla diskbedə cotto suro disk plattersben tutuluwunyi sa drivedəga fulutənadən. Susudəro, kəladə koltəna "cidi" na taganasbe kəla diskben loktu spin-downben, "taking off" waltə sa diskdə darelan konnu lan. Adəye zauro taman awo kəla actuatorbedəga fuluzəna amma diskdəga suro driveben tutuluwin futu disk packs yimdən tədənayeyi. Susudəro, awowa buro salakbe "Winchester technology" drivebedə suronzən awo təluwobe mbeji, shidəwo suronzən disk pack a kuru kəla kəltəram indiso mbeji, actuator motordəga suro driveben koljin loktə tutuluyyaben. Dare lan "Winchester" drives ye awo do ne media lan tuwandin dəga kolzə kuru waltə platters do ne tutin ba ro wallono. Suro saa 1974 lan, IBM ye awo do ne swinging arm actuator lan bowotin dəga yitagatsəgəna, adəye mowonjin dalildə shima Winchester ye kəla awo gotəye də kalkalro faidajin sa track gotəna dəro skewed tədin ma. Fasal kəske IBM GV (Gulliver) drive bedə, [37] shidonyi IBMbe UK Hursley Labs lan tətandənamadə, shima IBM be layisensi lantərkibe tandobewo [38] loktə sammason, actuator a kuru nizam filtrationbe adəga gotəna suro saa 1980s belan HDDs sammaro kuru saa biliyon kadaben. Futu awo do ne buro salak lan tuwandin ma yeyi, awo do ne "Winchester" lan bowotin də, awo do ne inci 14 (360 mm) diameter lan faidatin. Suro saa 1978 lan, IBM ye awo do ne swing arm drive lan bowotin dəga suwudəna, shi do ne IBM 0680 (Picolo) də, shi do ne awo inci usku lan faidatin ma, kuru awo sənana də faida suwudin. Drivewa gade inci-uskuye jasha’a, daji 5+1⁄4 in (130 mm) drives, nəmkuranzadə drivewa floppy diskbe zamanbedəga faljin. Sandi dareyedə buro salakkin kasuwu komfuta kəlanzəye (PC) nankaro nyagatə. == '''1980s–1990s''' == Ngawo loktuben, nəmngəwu awo gotəbedə zauro tərayinnason, waltə fulutə diameter diskbedə 3.5" kuru 2.5" ro saadənadə shima ngəlawo. Karewa dunowa rare-earth magnetbedə loktə adən taman kəske'aro wallono kuru sandima fasal swing arm actuatorbedəga banazayin futə HDDs zamanbedəga suwudə nankaro. Saa 1986 lan, 10 MB də shima nəm kura hard disk ye do zauro faidatin ma, kuru komfutawa bəlin nguwu so hard drive nza mbeji. Kam nguwu sanyaram dəye təmazana 20 MB də karəngəman nəm kura bəlinro waljin.[39] Dareram saa 1980s yen, tamanza fulutəna hatta naura komfutaye sammason faidatin amma taman kəske'a. HDDs nguwuso badiyaram saa 1980s lan faidatəma PC yero təladin diyamen, nizam nzərabe. Fasal ganadə cidiya su drive tandomaben təladinba amma cidiya su fasal ganadəbe alamanna Corvus Systems a Tallgrass Technologies a, au cidiya su PC tandomaben alamanna Apple ProFile. IBM PC XT saa 1983 lan suronzən HDD 10 MB mbeji; saa 1985 lan HDDs suroyedə drive diyaye komfuta kəlanzəye'a kozəna. Sa IBM ye XT dəga hard disk baro səladin badizənadən, hard disk tandomaso dəwo OEM customers ro səladin də, waltəm lado badizana, shi do ne XTs dəga hard disk IBM ye gənyi dəga kəlzəna də. Hardcards də shima awo do ne komfutawa mbeji dəro hangal gənatəyin ma.[39] HDDs diyabedə zauro nowata kəla Apple Macintoshben. Naura kərənna Macintoshbe kada kate saa 1986-a 1998-a lan tətandənadə port SCSIbe ngawonzən mbeji, adəbe diyamen faraktə kəskezəna. Naura kərənna Macintoshbe kureyedə faidatəma-fandoram hard drivebe bawo (hayyamaro, Macintosh 128K, Macintosh 512K, kuru Macintosh Plusdə hard drive bay sammason bawo), adəbe səkə modelwa anyilan, SCSI disk diyabedə shima karno donyi suronzən faraktəbewo. qzl24mxpofmw312u0ye1u1slkprx8hs 29397 29396 2026-07-02T09:28:03Z Mustybdc 38 29397 wikitext text/x-wiki '''Hard disk drive''' (HDD), hard disk, hard drive, au fixed disk [a] də shima awo donyi komfuta lantarkiye lan faidatin ma kuru shilan faidatin awo donyi magnetic lan faidatin ma. Platters də kəla magnetic ye'a kəllata, nguwusoro kəla musko actuator ye lan saraiyata, shi do ne bayanna kəla platter ye dəro kərajin kuru ruwojin ma.[1] Bayannadə futu jilifi yayilan tuwondin, ma'ananzə block databe fal-faldə raktə gənatin kuru tartip jilifi yayilan təbandin. HDDs də sandima jili awo gənatəye do faltin ba ma, bayanna gənatəna dəga gojin loktə konnu lan təmzayin ma.[2][3][4] HDD zamanbedə alamaram sanduwu rectangularbe gana, waneye suro diskben gənatəna. Disk zamanbedə media təluwobe bawo, disk drivebe saa 1960s-a 1970s-a lan nowatadə’a gadezəna.[b] IBM ye disk drive buro salak ye dəga suwudə, 350 305 RAMAC ro, saa 1956 lan,[5] kuru disk də shima awo do ne faidatəram komfutaye lan faidatin ma badiyaram saa 1960 lan. HDDs də nasha adə’a rozəna har zaman zamanne server’a komfuta’a kəlanzəye’a ro, amma komfuta’a kəlanzəye nguwuro tətandin, alamanna waya’a tablet’a, flash memory storage ye lan faidatin. Kamfaniwa 224 kozəna HDDs gargamlan satandəna, amma ngawo cidaram kada kəltəben, ngəwunzaso Seagate, Toshiba, kuru Western Digital sadəna. HDDs də shima nəm nguwu awo gənatəye tətandində (exabytes saa woson) servers ro. Shi awo tandodə hangallan wurajin yayi (exabytes lan tətandin), kungəna ladoye-a awo tətandin-adə fulutin, dalildə shima solid-state drives (SSDs) də data-transfer rate nguwu mbeji, nəm nguwu na gənatəye mbeji, nəm kasatta ngəla, [7] [8] kuru zauro gana loktu fandobe-a. Fandi SSDs bedə, ngəwunzaso NAND flash memory faidatin, ganalaro HDDs bedəga kozəna saa 2018 lan.[13] Karewa gənatəbe flashbedə kungəna hard diskbedəga indiro kozəna saa 2017lan.[14] SSDs də tamanzə diyau səta ləgarro saadəna yayi, [15] [16] sandiye HDDs dəga falzayin na faidatəlan na donyi kaso, duno faidatə, nəm gana, duno kura kuru duno faida’a.[11][12] Saa 2017 lan, taman SSDs ye də fulutin, kuru taman HDDs ye də fulutəna.[16] Halla HDD ye də shima raktənzə-a cidanzə-a. Nəmngəwudə bayantin futə daraja 1000 belan: awo 1-terabyte (TB) bedə shiye nəmngəwu gigabyte 1,000, na gigabyte 1 = megabyte 1 000 = kilobyte 1 000 000 (miliyon 1) = biliyon 1000 by00). Ngəwusoro, HDD la’adə faidatəmaye sha faidatin ba dalildə shima faidatin nizam filebe a kuru nizam cidabe komfutabe a, kuru waneye awo gade surodən mbeji talla yasabe-a waltəm fandobe-aro. Tuska mbeji kəla nəmngəwu awo gənatəben sau nəmngəwudə suro decimal gigabytesben bayantəna (duno 1000) HDD tandomasobe, amma nizam kəndobe ngəwusoro faidatinmadəbe nəmngəwunzə 1024, shidonyi lamba ganawo tallatənadən. Cidadə shima loktu do kəla dəga track au cylinder ro kalaktəro məradətəna də (loktu fandoye dawu-dawuro), loktu do nasha təraana dəye cidiya kəla dəro letəro gojin də (latency dawu-dawuro, shi do ne faida kaso kokortəye zahirye minti woson), kuru dareram lan, kaso do data rate dəga tartəyin ma (datəram). Awowa indi donyi HDD zamanbe nowatadə sandima inci 3.5, komfuta desktopbe nankaro, kuru inci 2.5, musammanno laptops a servers a. HDDs də nizamro kəllata futə kebul kəndobe alamanna SATA (ATA kəllata), USB, SAS (SCSI kəllata), au PATA (ATA kəllata) kebul. == '''Gargam''' == Saa 1950-1960 Hard disk IBM ye saa 350, suro saa 1957 nasha IBM ye 305 RAMAC lan. Shidǝ tǝmatǝnyi kuru alamawa gana laa (3.75 megabytes) [18] loktu disk 52ben (kəla 100bena).[28] Shi 350 də musko kəla faldədədədə-a ruwo-a indidə, fal samiro wujin kuru fal cidiro wujin, wo indiso bowataro lejin kate platters indi banzaben kuru daram lan platters indilan been set kən indimiro lejin.[29][30][31] Jili gade IBM 350 gade-gade IBM 355, IBM 7300 kuru IBM 1405 bewo. Suro saa 1961 lan, IBM ye warmajiwo, kuru saa 1962 lan, IBM 1301 na zuram diskbedə sutuluwuna, [32] shi donyi IBM 350 a kuru drive samunnamzəga falzama. 1301 də suron fal (Misal 1) au indi (model 2 nankaro) modules, falnzawoso suronzən awowa 25 mbeji, awowa falloso alamanna 1⁄8-inch (3.2 mm) nəmkəruwunzə kuru inci 24 (610 mm) diameternzə.[33] Sa buroye IBM disk drives bedə kəla kərabe/ruwobe indi bas faidatin musko fallan, 1301 də kəla 48[m] faidatin (comb), awo falwoso bowataro lejin nasha fallan, kəla fal faidatin. Cidawa kəra-ruwobe cylinder-modebedə banatəna, kuru kəladə alamanna micro-inches 250 (alamanna 6 μm yeyi) sami platterbedən farzəna. Təndo kəlabedə nizam binary adderbe hydraulic actuatorsbedəro təngatəgəna shidonyi waltə nanatəyinma tawatsəyinma. Kabinet 1301 də nəm faraknzədə friji kura yakkə batau-batau gənatəna, awo tilozəna alamanna miliyon 21 eight-bit bytes module woson gənajin. Loktu fandobedə alamanna kwata secondbe yeyi. Kuruson saa 1962 lan, IBM ye model 1311 disk drive ye dəga suwudəna, shi do ne nəm farak mashin kazəmuye yeyi kuru alamawa miliyon indi kəla disk pack yen gənazəna. Am faidatəmasoye raksa pack gade-gade yiwo kuru sandiya falzayin futu məradəzanaro, alamanna reels magnetic tape yeyi. Dareram awo donyi pack drive lan tuwandin ma, IBM lan gadeso lan, shima awo donyi komfutaro təkkin ma kuru nəm nguwu megabytes 300 nazəna badiyaram saa 1980 be lan. HDD donyi tutuluyin ba də sha "fixed disk" lan bowotin. Suro saa 1963 lan, IBM be 1302 suwudəna, [34] nəmngəwu trackbe indiro kara kuru cylinder fallan indiro nəmngəwu 1301 bedəga. 1302 də shilan fal mbeji (Model 1 nankaro) au indi (Model 2 nankaro) module, falnzawoso suronzən comb gade-gade track 250 buroyedəga kuru 50. HDDs cida ngəla sədinmadə kəla fallan track woson tətandin, misallo, Burroughs B-475 suro saa 1964 kuru IBM 2305 suro saa 1970, adəbe səkə loktə bawo kəladəga trackro kalaktəlan kuru latency basdə shima loktə kəla databedəga kokortəbewo. Fixed-head au kəla-track disk drives lan notəna, zauro zau kuru kərmadəro tətandinba.[36] == 1970s == Suro saa 1973 lan, IBM be HDD bulin su "Winchester" lan bowotin dəga suwudəna. Awo shiga gadezənadə shima kəla diskbedə cotto suro disk plattersben tutuluwunyi sa drivedəga fulutənadən. Susudəro, kəladə koltəna "cidi" na taganasbe kəla diskben loktu spin-downben, "taking off" waltə sa diskdə darelan konnu lan. Adəye zauro taman awo kəla actuatorbedəga fuluzəna amma diskdəga suro driveben tutuluwin futu disk packs yimdən tədənayeyi. Susudəro, awowa buro salakbe "Winchester technology" drivebedə suronzən awo təluwobe mbeji, shidəwo suronzən disk pack a kuru kəla kəltəram indiso mbeji, actuator motordəga suro driveben koljin loktə tutuluyyaben. Dare lan "Winchester" drives ye awo do ne media lan tuwandin dəga kolzə kuru waltə platters do ne tutin ba ro wallono. Suro saa 1974 lan, IBM ye awo do ne swinging arm actuator lan bowotin dəga yitagatsəgəna, adəye mowonjin dalildə shima Winchester ye kəla awo gotəye də kalkalro faidajin sa track gotəna dəro skewed tədin ma. Fasal kəske IBM GV (Gulliver) drive bedə, [37] shidonyi IBMbe UK Hursley Labs lan tətandənamadə, shima IBM be layisensi lantərkibe tandobewo [38] loktə sammason, actuator a kuru nizam filtrationbe adəga gotəna suro saa 1980s belan HDDs sammaro kuru saa biliyon kadaben. Futu awo do ne buro salak lan tuwandin ma yeyi, awo do ne "Winchester" lan bowotin də, awo do ne inci 14 (360 mm) diameter lan faidatin. Suro saa 1978 lan, IBM ye awo do ne swing arm drive lan bowotin dəga suwudəna, shi do ne IBM 0680 (Picolo) də, shi do ne awo inci usku lan faidatin ma, kuru awo sənana də faida suwudin. Drivewa gade inci-uskuye jasha’a, daji 5+1⁄4 in (130 mm) drives, nəmkuranzadə drivewa floppy diskbe zamanbedəga faljin. Sandi dareyedə buro salakkin kasuwu komfuta kəlanzəye (PC) nankaro nyagatə. == '''1980s–1990s''' == Ngawo loktuben, nəmngəwu awo gotəbedə zauro tərayinnason, waltə fulutə diameter diskbedə 3.5" kuru 2.5" ro saadənadə shima ngəlawo. Karewa dunowa rare-earth magnetbedə loktə adən taman kəske'aro wallono kuru sandima fasal swing arm actuatorbedəga banazayin futə HDDs zamanbedəga suwudə nankaro. Saa 1986 lan, 10 MB də shima nəm kura hard disk ye do zauro faidatin ma, kuru komfutawa bəlin nguwu so hard drive nza mbeji. Kam nguwu sanyaram dəye təmazana 20 MB də karəngəman nəm kura bəlinro waljin.[39] Dareram saa 1980s yen, tamanza fulutəna hatta naura komfutaye sammason faidatin amma taman kəske'a. HDDs nguwuso badiyaram saa 1980s lan faidatəma PC yero təladin diyamen, nizam nzərabe. Fasal ganadə cidiya su drive tandomaben təladinba amma cidiya su fasal ganadəbe alamanna Corvus Systems a Tallgrass Technologies a, au cidiya su PC tandomaben alamanna Apple ProFile. IBM PC XT saa 1983 lan suronzən HDD 10 MB mbeji; saa 1985 lan HDDs suroyedə drive diyaye komfuta kəlanzəye'a kozəna. Sa IBM ye XT dəga hard disk baro səladin badizənadən, hard disk tandomaso dəwo OEM customers ro səladin də, waltəm lado badizana, shi do ne XTs dəga hard disk IBM ye gənyi dəga kəlzəna də. Hardcards də shima awo do ne komfutawa mbeji dəro hangal gənatəyin ma.[39] HDDs diyabedə zauro nowata kəla Apple Macintoshben. Naura kərənna Macintoshbe kada kate saa 1986-a 1998-a lan tətandənadə port SCSIbe ngawonzən mbeji, adəbe diyamen faraktə kəskezəna. Naura kərənna Macintoshbe kureyedə faidatəma-fandoram hard drivebe bawo (hayyamaro, Macintosh 128K, Macintosh 512K, kuru Macintosh Plusdə hard drive bay sammason bawo), adəbe səkə modelwa anyilan, SCSI disk diyabedə shima karno donyi suronzən faraktəbewo. == '''Karnu kǝn 21st''' == ruc65kpxjavgp0km7vdecmc7csv9kd3 29398 29397 2026-07-02T09:30:04Z Mustybdc 38 /* Karnu kǝn 21st */ 29398 wikitext text/x-wiki '''Hard disk drive''' (HDD), hard disk, hard drive, au fixed disk [a] də shima awo donyi komfuta lantarkiye lan faidatin ma kuru shilan faidatin awo donyi magnetic lan faidatin ma. Platters də kəla magnetic ye'a kəllata, nguwusoro kəla musko actuator ye lan saraiyata, shi do ne bayanna kəla platter ye dəro kərajin kuru ruwojin ma.[1] Bayannadə futu jilifi yayilan tuwondin, ma'ananzə block databe fal-faldə raktə gənatin kuru tartip jilifi yayilan təbandin. HDDs də sandima jili awo gənatəye do faltin ba ma, bayanna gənatəna dəga gojin loktə konnu lan təmzayin ma.[2][3][4] HDD zamanbedə alamaram sanduwu rectangularbe gana, waneye suro diskben gənatəna. Disk zamanbedə media təluwobe bawo, disk drivebe saa 1960s-a 1970s-a lan nowatadə’a gadezəna.[b] IBM ye disk drive buro salak ye dəga suwudə, 350 305 RAMAC ro, saa 1956 lan,[5] kuru disk də shima awo do ne faidatəram komfutaye lan faidatin ma badiyaram saa 1960 lan. HDDs də nasha adə’a rozəna har zaman zamanne server’a komfuta’a kəlanzəye’a ro, amma komfuta’a kəlanzəye nguwuro tətandin, alamanna waya’a tablet’a, flash memory storage ye lan faidatin. Kamfaniwa 224 kozəna HDDs gargamlan satandəna, amma ngawo cidaram kada kəltəben, ngəwunzaso Seagate, Toshiba, kuru Western Digital sadəna. HDDs də shima nəm nguwu awo gənatəye tətandində (exabytes saa woson) servers ro. Shi awo tandodə hangallan wurajin yayi (exabytes lan tətandin), kungəna ladoye-a awo tətandin-adə fulutin, dalildə shima solid-state drives (SSDs) də data-transfer rate nguwu mbeji, nəm nguwu na gənatəye mbeji, nəm kasatta ngəla, [7] [8] kuru zauro gana loktu fandobe-a. Fandi SSDs bedə, ngəwunzaso NAND flash memory faidatin, ganalaro HDDs bedəga kozəna saa 2018 lan.[13] Karewa gənatəbe flashbedə kungəna hard diskbedəga indiro kozəna saa 2017lan.[14] SSDs də tamanzə diyau səta ləgarro saadəna yayi, [15] [16] sandiye HDDs dəga falzayin na faidatəlan na donyi kaso, duno faidatə, nəm gana, duno kura kuru duno faida’a.[11][12] Saa 2017 lan, taman SSDs ye də fulutin, kuru taman HDDs ye də fulutəna.[16] Halla HDD ye də shima raktənzə-a cidanzə-a. Nəmngəwudə bayantin futə daraja 1000 belan: awo 1-terabyte (TB) bedə shiye nəmngəwu gigabyte 1,000, na gigabyte 1 = megabyte 1 000 = kilobyte 1 000 000 (miliyon 1) = biliyon 1000 by00). Ngəwusoro, HDD la’adə faidatəmaye sha faidatin ba dalildə shima faidatin nizam filebe a kuru nizam cidabe komfutabe a, kuru waneye awo gade surodən mbeji talla yasabe-a waltəm fandobe-aro. Tuska mbeji kəla nəmngəwu awo gənatəben sau nəmngəwudə suro decimal gigabytesben bayantəna (duno 1000) HDD tandomasobe, amma nizam kəndobe ngəwusoro faidatinmadəbe nəmngəwunzə 1024, shidonyi lamba ganawo tallatənadən. Cidadə shima loktu do kəla dəga track au cylinder ro kalaktəro məradətəna də (loktu fandoye dawu-dawuro), loktu do nasha təraana dəye cidiya kəla dəro letəro gojin də (latency dawu-dawuro, shi do ne faida kaso kokortəye zahirye minti woson), kuru dareram lan, kaso do data rate dəga tartəyin ma (datəram). Awowa indi donyi HDD zamanbe nowatadə sandima inci 3.5, komfuta desktopbe nankaro, kuru inci 2.5, musammanno laptops a servers a. HDDs də nizamro kəllata futə kebul kəndobe alamanna SATA (ATA kəllata), USB, SAS (SCSI kəllata), au PATA (ATA kəllata) kebul. == '''Gargam''' == Saa 1950-1960 Hard disk IBM ye saa 350, suro saa 1957 nasha IBM ye 305 RAMAC lan. Shidǝ tǝmatǝnyi kuru alamawa gana laa (3.75 megabytes) [18] loktu disk 52ben (kəla 100bena).[28] Shi 350 də musko kəla faldədədədə-a ruwo-a indidə, fal samiro wujin kuru fal cidiro wujin, wo indiso bowataro lejin kate platters indi banzaben kuru daram lan platters indilan been set kən indimiro lejin.[29][30][31] Jili gade IBM 350 gade-gade IBM 355, IBM 7300 kuru IBM 1405 bewo. Suro saa 1961 lan, IBM ye warmajiwo, kuru saa 1962 lan, IBM 1301 na zuram diskbedə sutuluwuna, [32] shi donyi IBM 350 a kuru drive samunnamzəga falzama. 1301 də suron fal (Misal 1) au indi (model 2 nankaro) modules, falnzawoso suronzən awowa 25 mbeji, awowa falloso alamanna 1⁄8-inch (3.2 mm) nəmkəruwunzə kuru inci 24 (610 mm) diameternzə.[33] Sa buroye IBM disk drives bedə kəla kərabe/ruwobe indi bas faidatin musko fallan, 1301 də kəla 48[m] faidatin (comb), awo falwoso bowataro lejin nasha fallan, kəla fal faidatin. Cidawa kəra-ruwobe cylinder-modebedə banatəna, kuru kəladə alamanna micro-inches 250 (alamanna 6 μm yeyi) sami platterbedən farzəna. Təndo kəlabedə nizam binary adderbe hydraulic actuatorsbedəro təngatəgəna shidonyi waltə nanatəyinma tawatsəyinma. Kabinet 1301 də nəm faraknzədə friji kura yakkə batau-batau gənatəna, awo tilozəna alamanna miliyon 21 eight-bit bytes module woson gənajin. Loktu fandobedə alamanna kwata secondbe yeyi. Kuruson saa 1962 lan, IBM ye model 1311 disk drive ye dəga suwudəna, shi do ne nəm farak mashin kazəmuye yeyi kuru alamawa miliyon indi kəla disk pack yen gənazəna. Am faidatəmasoye raksa pack gade-gade yiwo kuru sandiya falzayin futu məradəzanaro, alamanna reels magnetic tape yeyi. Dareram awo donyi pack drive lan tuwandin ma, IBM lan gadeso lan, shima awo donyi komfutaro təkkin ma kuru nəm nguwu megabytes 300 nazəna badiyaram saa 1980 be lan. HDD donyi tutuluyin ba də sha "fixed disk" lan bowotin. Suro saa 1963 lan, IBM be 1302 suwudəna, [34] nəmngəwu trackbe indiro kara kuru cylinder fallan indiro nəmngəwu 1301 bedəga. 1302 də shilan fal mbeji (Model 1 nankaro) au indi (Model 2 nankaro) module, falnzawoso suronzən comb gade-gade track 250 buroyedəga kuru 50. HDDs cida ngəla sədinmadə kəla fallan track woson tətandin, misallo, Burroughs B-475 suro saa 1964 kuru IBM 2305 suro saa 1970, adəbe səkə loktə bawo kəladəga trackro kalaktəlan kuru latency basdə shima loktə kəla databedəga kokortəbewo. Fixed-head au kəla-track disk drives lan notəna, zauro zau kuru kərmadəro tətandinba.[36] == 1970s == Suro saa 1973 lan, IBM be HDD bulin su "Winchester" lan bowotin dəga suwudəna. Awo shiga gadezənadə shima kəla diskbedə cotto suro disk plattersben tutuluwunyi sa drivedəga fulutənadən. Susudəro, kəladə koltəna "cidi" na taganasbe kəla diskben loktu spin-downben, "taking off" waltə sa diskdə darelan konnu lan. Adəye zauro taman awo kəla actuatorbedəga fuluzəna amma diskdəga suro driveben tutuluwin futu disk packs yimdən tədənayeyi. Susudəro, awowa buro salakbe "Winchester technology" drivebedə suronzən awo təluwobe mbeji, shidəwo suronzən disk pack a kuru kəla kəltəram indiso mbeji, actuator motordəga suro driveben koljin loktə tutuluyyaben. Dare lan "Winchester" drives ye awo do ne media lan tuwandin dəga kolzə kuru waltə platters do ne tutin ba ro wallono. Suro saa 1974 lan, IBM ye awo do ne swinging arm actuator lan bowotin dəga yitagatsəgəna, adəye mowonjin dalildə shima Winchester ye kəla awo gotəye də kalkalro faidajin sa track gotəna dəro skewed tədin ma. Fasal kəske IBM GV (Gulliver) drive bedə, [37] shidonyi IBMbe UK Hursley Labs lan tətandənamadə, shima IBM be layisensi lantərkibe tandobewo [38] loktə sammason, actuator a kuru nizam filtrationbe adəga gotəna suro saa 1980s belan HDDs sammaro kuru saa biliyon kadaben. Futu awo do ne buro salak lan tuwandin ma yeyi, awo do ne "Winchester" lan bowotin də, awo do ne inci 14 (360 mm) diameter lan faidatin. Suro saa 1978 lan, IBM ye awo do ne swing arm drive lan bowotin dəga suwudəna, shi do ne IBM 0680 (Picolo) də, shi do ne awo inci usku lan faidatin ma, kuru awo sənana də faida suwudin. Drivewa gade inci-uskuye jasha’a, daji 5+1⁄4 in (130 mm) drives, nəmkuranzadə drivewa floppy diskbe zamanbedəga faljin. Sandi dareyedə buro salakkin kasuwu komfuta kəlanzəye (PC) nankaro nyagatə. == '''1980s–1990s''' == Ngawo loktuben, nəmngəwu awo gotəbedə zauro tərayinnason, waltə fulutə diameter diskbedə 3.5" kuru 2.5" ro saadənadə shima ngəlawo. Karewa dunowa rare-earth magnetbedə loktə adən taman kəske'aro wallono kuru sandima fasal swing arm actuatorbedəga banazayin futə HDDs zamanbedəga suwudə nankaro. Saa 1986 lan, 10 MB də shima nəm kura hard disk ye do zauro faidatin ma, kuru komfutawa bəlin nguwu so hard drive nza mbeji. Kam nguwu sanyaram dəye təmazana 20 MB də karəngəman nəm kura bəlinro waljin.[39] Dareram saa 1980s yen, tamanza fulutəna hatta naura komfutaye sammason faidatin amma taman kəske'a. HDDs nguwuso badiyaram saa 1980s lan faidatəma PC yero təladin diyamen, nizam nzərabe. Fasal ganadə cidiya su drive tandomaben təladinba amma cidiya su fasal ganadəbe alamanna Corvus Systems a Tallgrass Technologies a, au cidiya su PC tandomaben alamanna Apple ProFile. IBM PC XT saa 1983 lan suronzən HDD 10 MB mbeji; saa 1985 lan HDDs suroyedə drive diyaye komfuta kəlanzəye'a kozəna. Sa IBM ye XT dəga hard disk baro səladin badizənadən, hard disk tandomaso dəwo OEM customers ro səladin də, waltəm lado badizana, shi do ne XTs dəga hard disk IBM ye gənyi dəga kəlzəna də. Hardcards də shima awo do ne komfutawa mbeji dəro hangal gənatəyin ma.[39] HDDs diyabedə zauro nowata kəla Apple Macintoshben. Naura kərənna Macintoshbe kada kate saa 1986-a 1998-a lan tətandənadə port SCSIbe ngawonzən mbeji, adəbe diyamen faraktə kəskezəna. Naura kərənna Macintoshbe kureyedə faidatəma-fandoram hard drivebe bawo (hayyamaro, Macintosh 128K, Macintosh 512K, kuru Macintosh Plusdə hard drive bay sammason bawo), adəbe səkə modelwa anyilan, SCSI disk diyabedə shima karno donyi suronzən faraktəbewo. == '''Karnu kǝn 21st''' == Ngalwotəgə HDD yedə sha nəm nguwu naye sərayin, suro hatim samibedən somtəna. Application də saa 2000 lan faraktəna, komfuta kura lan səta dareram saa 1950 lan səta awo nguwu gənatəye ro saadəna suronzan komfuta-a awo faidatəye-a alamanna awowa tamtamye gənatəye-a. Saa 2000 a 2010 a lan, NAND be HDDs faltə badiwono faidatəram donyi nəm gotə au cida ngəla muradəzənalan. Saa 2018 lan, hard drive kura də raktənzə 15 TB, amma SSD kura də raktənzə 100 TB.[40] Suro saa 2018, HDDs də 100 TB nazəyinro təmatəna saa 2025 lan, amma saa 2019 lan, ngalwotəgə təmatənadə waltə 50 TB ro kalaktəna saa 2026 lan.[42] Awowa sənana (inci 1.8-a cidiyanzə-a) saa 2010 lan kollada. Taman awo gənatəbe kəndaram cibbube (NAND), doka Moorebe wakilzənadə, duwaro HDDs kozənaro ngalwojin. NAND də tamanzə nguwu HDDs dəga kozəna, kuru adəbe kasuwu wurazəyin.[43] Loktə dareram saa 2000-a 2010-a yen, awo do ne HDDs lan faidatin də loktə kura ro gaana, kuru ladoye fulutə badijin loktə fulutə badizənaro.[44] Loktə saa 2020 belan, NAND gotəbedə taidazə tərana, nasha gana gənyi dalil mundə faidatəbe suro karewa konnube faidatəben, amma cidanzə duwaro ngalwozəna cida HDD bega kozənaro. Saa 2011 lan njiye njiye Thailand lan wazəna dəye fatowa karewa tandoye dəga bannazəna kuru taman hard disk drive ye dəga lezəna kate saa 2011-a 2013-a yen.[45] Saa 2019 lan, Western Digital ye cidaram HDD Malaysia ye dəga zakkono dalil muradə fulutə nankaro, hangalzə SSD tandoro kalaktəro. HDD tandomaso yakkə gafsənadə samma muradə HDD nzabedə fulutəna tən saa 2014 lan.[47] 9y8ndkc1v8ibyfmxwr3fw0ip12maxyl 29399 29398 2026-07-02T10:51:44Z Mustybdc 38 29399 wikitext text/x-wiki '''Hard disk drive''' (HDD), hard disk, hard drive, au fixed disk [a] də shima awo donyi komfuta lantarkiye lan faidatin ma kuru shilan faidatin awo donyi magnetic lan faidatin ma. Platters də kəla magnetic ye'a kəllata, nguwusoro kəla musko actuator ye lan saraiyata, shi do ne bayanna kəla platter ye dəro kərajin kuru ruwojin ma.[1] Bayannadə futu jilifi yayilan tuwondin, ma'ananzə block databe fal-faldə raktə gənatin kuru tartip jilifi yayilan təbandin. HDDs də sandima jili awo gənatəye do faltin ba ma, bayanna gənatəna dəga gojin loktə konnu lan təmzayin ma.[2][3][4] HDD zamanbedə alamaram sanduwu rectangularbe gana, waneye suro diskben gənatəna. Disk zamanbedə media təluwobe bawo, disk drivebe saa 1960s-a 1970s-a lan nowatadə’a gadezəna.[b] IBM ye disk drive buro salak ye dəga suwudə, 350 305 RAMAC ro, saa 1956 lan,[5] kuru disk də shima awo do ne faidatəram komfutaye lan faidatin ma badiyaram saa 1960 lan. HDDs də nasha adə’a rozəna har zaman zamanne server’a komfuta’a kəlanzəye’a ro, amma komfuta’a kəlanzəye nguwuro tətandin, alamanna waya’a tablet’a, flash memory storage ye lan faidatin. Kamfaniwa 224 kozəna HDDs gargamlan satandəna, amma ngawo cidaram kada kəltəben, ngəwunzaso Seagate, Toshiba, kuru Western Digital sadəna. HDDs də shima nəm nguwu awo gənatəye tətandində (exabytes saa woson) servers ro. Shi awo tandodə hangallan wurajin yayi (exabytes lan tətandin), kungəna ladoye-a awo tətandin-adə fulutin, dalildə shima solid-state drives (SSDs) də data-transfer rate nguwu mbeji, nəm nguwu na gənatəye mbeji, nəm kasatta ngəla, [7] [8] kuru zauro gana loktu fandobe-a. Fandi SSDs bedə, ngəwunzaso NAND flash memory faidatin, ganalaro HDDs bedəga kozəna saa 2018 lan.[13] Karewa gənatəbe flashbedə kungəna hard diskbedəga indiro kozəna saa 2017lan.[14] SSDs də tamanzə diyau səta ləgarro saadəna yayi, [15] [16] sandiye HDDs dəga falzayin na faidatəlan na donyi kaso, duno faidatə, nəm gana, duno kura kuru duno faida’a.[11][12] Saa 2017 lan, taman SSDs ye də fulutin, kuru taman HDDs ye də fulutəna.[16] Halla HDD ye də shima raktənzə-a cidanzə-a. Nəmngəwudə bayantin futə daraja 1000 belan: awo 1-terabyte (TB) bedə shiye nəmngəwu gigabyte 1,000, na gigabyte 1 = megabyte 1 000 = kilobyte 1 000 000 (miliyon 1) = biliyon 1000 by00). Ngəwusoro, HDD la’adə faidatəmaye sha faidatin ba dalildə shima faidatin nizam filebe a kuru nizam cidabe komfutabe a, kuru waneye awo gade surodən mbeji talla yasabe-a waltəm fandobe-aro. Tuska mbeji kəla nəmngəwu awo gənatəben sau nəmngəwudə suro decimal gigabytesben bayantəna (duno 1000) HDD tandomasobe, amma nizam kəndobe ngəwusoro faidatinmadəbe nəmngəwunzə 1024, shidonyi lamba ganawo tallatənadən. Cidadə shima loktu do kəla dəga track au cylinder ro kalaktəro məradətəna də (loktu fandoye dawu-dawuro), loktu do nasha təraana dəye cidiya kəla dəro letəro gojin də (latency dawu-dawuro, shi do ne faida kaso kokortəye zahirye minti woson), kuru dareram lan, kaso do data rate dəga tartəyin ma (datəram). Awowa indi donyi HDD zamanbe nowatadə sandima inci 3.5, komfuta desktopbe nankaro, kuru inci 2.5, musammanno laptops a servers a. HDDs də nizamro kəllata futə kebul kəndobe alamanna SATA (ATA kəllata), USB, SAS (SCSI kəllata), au PATA (ATA kəllata) kebul. == '''Gargam''' == Saa 1950-1960 Hard disk IBM ye saa 350, suro saa 1957 nasha IBM ye 305 RAMAC lan. Shidǝ tǝmatǝnyi kuru alamawa gana laa (3.75 megabytes) [18] loktu disk 52ben (kəla 100bena).[28] Shi 350 də musko kəla faldədədədə-a ruwo-a indidə, fal samiro wujin kuru fal cidiro wujin, wo indiso bowataro lejin kate platters indi banzaben kuru daram lan platters indilan been set kən indimiro lejin.[29][30][31] Jili gade IBM 350 gade-gade IBM 355, IBM 7300 kuru IBM 1405 bewo. Suro saa 1961 lan, IBM ye warmajiwo, kuru saa 1962 lan, IBM 1301 na zuram diskbedə sutuluwuna, [32] shi donyi IBM 350 a kuru drive samunnamzəga falzama. 1301 də suron fal (Misal 1) au indi (model 2 nankaro) modules, falnzawoso suronzən awowa 25 mbeji, awowa falloso alamanna 1⁄8-inch (3.2 mm) nəmkəruwunzə kuru inci 24 (610 mm) diameternzə.[33] Sa buroye IBM disk drives bedə kəla kərabe/ruwobe indi bas faidatin musko fallan, 1301 də kəla 48[m] faidatin (comb), awo falwoso bowataro lejin nasha fallan, kəla fal faidatin. Cidawa kəra-ruwobe cylinder-modebedə banatəna, kuru kəladə alamanna micro-inches 250 (alamanna 6 μm yeyi) sami platterbedən farzəna. Təndo kəlabedə nizam binary adderbe hydraulic actuatorsbedəro təngatəgəna shidonyi waltə nanatəyinma tawatsəyinma. Kabinet 1301 də nəm faraknzədə friji kura yakkə batau-batau gənatəna, awo tilozəna alamanna miliyon 21 eight-bit bytes module woson gənajin. Loktu fandobedə alamanna kwata secondbe yeyi. Kuruson saa 1962 lan, IBM ye model 1311 disk drive ye dəga suwudəna, shi do ne nəm farak mashin kazəmuye yeyi kuru alamawa miliyon indi kəla disk pack yen gənazəna. Am faidatəmasoye raksa pack gade-gade yiwo kuru sandiya falzayin futu məradəzanaro, alamanna reels magnetic tape yeyi. Dareram awo donyi pack drive lan tuwandin ma, IBM lan gadeso lan, shima awo donyi komfutaro təkkin ma kuru nəm nguwu megabytes 300 nazəna badiyaram saa 1980 be lan. HDD donyi tutuluyin ba də sha "fixed disk" lan bowotin. Suro saa 1963 lan, IBM be 1302 suwudəna, [34] nəmngəwu trackbe indiro kara kuru cylinder fallan indiro nəmngəwu 1301 bedəga. 1302 də shilan fal mbeji (Model 1 nankaro) au indi (Model 2 nankaro) module, falnzawoso suronzən comb gade-gade track 250 buroyedəga kuru 50. HDDs cida ngəla sədinmadə kəla fallan track woson tətandin, misallo, Burroughs B-475 suro saa 1964 kuru IBM 2305 suro saa 1970, adəbe səkə loktə bawo kəladəga trackro kalaktəlan kuru latency basdə shima loktə kəla databedəga kokortəbewo. Fixed-head au kəla-track disk drives lan notəna, zauro zau kuru kərmadəro tətandinba.[36] == 1970s == Suro saa 1973 lan, IBM be HDD bulin su "Winchester" lan bowotin dəga suwudəna. Awo shiga gadezənadə shima kəla diskbedə cotto suro disk plattersben tutuluwunyi sa drivedəga fulutənadən. Susudəro, kəladə koltəna "cidi" na taganasbe kəla diskben loktu spin-downben, "taking off" waltə sa diskdə darelan konnu lan. Adəye zauro taman awo kəla actuatorbedəga fuluzəna amma diskdəga suro driveben tutuluwin futu disk packs yimdən tədənayeyi. Susudəro, awowa buro salakbe "Winchester technology" drivebedə suronzən awo təluwobe mbeji, shidəwo suronzən disk pack a kuru kəla kəltəram indiso mbeji, actuator motordəga suro driveben koljin loktə tutuluyyaben. Dare lan "Winchester" drives ye awo do ne media lan tuwandin dəga kolzə kuru waltə platters do ne tutin ba ro wallono. Suro saa 1974 lan, IBM ye awo do ne swinging arm actuator lan bowotin dəga yitagatsəgəna, adəye mowonjin dalildə shima Winchester ye kəla awo gotəye də kalkalro faidajin sa track gotəna dəro skewed tədin ma. Fasal kəske IBM GV (Gulliver) drive bedə, [37] shidonyi IBMbe UK Hursley Labs lan tətandənamadə, shima IBM be layisensi lantərkibe tandobewo [38] loktə sammason, actuator a kuru nizam filtrationbe adəga gotəna suro saa 1980s belan HDDs sammaro kuru saa biliyon kadaben. Futu awo do ne buro salak lan tuwandin ma yeyi, awo do ne "Winchester" lan bowotin də, awo do ne inci 14 (360 mm) diameter lan faidatin. Suro saa 1978 lan, IBM ye awo do ne swing arm drive lan bowotin dəga suwudəna, shi do ne IBM 0680 (Picolo) də, shi do ne awo inci usku lan faidatin ma, kuru awo sənana də faida suwudin. Drivewa gade inci-uskuye jasha’a, daji 5+1⁄4 in (130 mm) drives, nəmkuranzadə drivewa floppy diskbe zamanbedəga faljin. Sandi dareyedə buro salakkin kasuwu komfuta kəlanzəye (PC) nankaro nyagatə. == '''1980s–1990s''' == Ngawo loktuben, nəmngəwu awo gotəbedə zauro tərayinnason, waltə fulutə diameter diskbedə 3.5" kuru 2.5" ro saadənadə shima ngəlawo. Karewa dunowa rare-earth magnetbedə loktə adən taman kəske'aro wallono kuru sandima fasal swing arm actuatorbedəga banazayin futə HDDs zamanbedəga suwudə nankaro. Saa 1986 lan, 10 MB də shima nəm kura hard disk ye do zauro faidatin ma, kuru komfutawa bəlin nguwu so hard drive nza mbeji. Kam nguwu sanyaram dəye təmazana 20 MB də karəngəman nəm kura bəlinro waljin.[39] Dareram saa 1980s yen, tamanza fulutəna hatta naura komfutaye sammason faidatin amma taman kəske'a. HDDs nguwuso badiyaram saa 1980s lan faidatəma PC yero təladin diyamen, nizam nzərabe. Fasal ganadə cidiya su drive tandomaben təladinba amma cidiya su fasal ganadəbe alamanna Corvus Systems a Tallgrass Technologies a, au cidiya su PC tandomaben alamanna Apple ProFile. IBM PC XT saa 1983 lan suronzən HDD 10 MB mbeji; saa 1985 lan HDDs suroyedə drive diyaye komfuta kəlanzəye'a kozəna. Sa IBM ye XT dəga hard disk baro səladin badizənadən, hard disk tandomaso dəwo OEM customers ro səladin də, waltəm lado badizana, shi do ne XTs dəga hard disk IBM ye gənyi dəga kəlzəna də. Hardcards də shima awo do ne komfutawa mbeji dəro hangal gənatəyin ma.[39] HDDs diyabedə zauro nowata kəla Apple Macintoshben. Naura kərənna Macintoshbe kada kate saa 1986-a 1998-a lan tətandənadə port SCSIbe ngawonzən mbeji, adəbe diyamen faraktə kəskezəna. Naura kərənna Macintoshbe kureyedə faidatəma-fandoram hard drivebe bawo (hayyamaro, Macintosh 128K, Macintosh 512K, kuru Macintosh Plusdə hard drive bay sammason bawo), adəbe səkə modelwa anyilan, SCSI disk diyabedə shima karno donyi suronzən faraktəbewo. == '''Karnu kǝn 21st''' == Ngalwotəgə HDD yedə sha nəm nguwu naye sərayin, suro hatim samibedən somtəna. Application də saa 2000 lan faraktəna, komfuta kura lan səta dareram saa 1950 lan səta awo nguwu gənatəye ro saadəna suronzan komfuta-a awo faidatəye-a alamanna awowa tamtamye gənatəye-a. Saa 2000 a 2010 a lan, NAND be HDDs faltə badiwono faidatəram donyi nəm gotə au cida ngəla muradəzənalan. Saa 2018 lan, hard drive kura də raktənzə 15 TB, amma SSD kura də raktənzə 100 TB.[40] Suro saa 2018, HDDs də 100 TB nazəyinro təmatəna saa 2025 lan, amma saa 2019 lan, ngalwotəgə təmatənadə waltə 50 TB ro kalaktəna saa 2026 lan.[42] Awowa sənana (inci 1.8-a cidiyanzə-a) saa 2010 lan kollada. Taman awo gənatəbe kəndaram cibbube (NAND), doka Moorebe wakilzənadə, duwaro HDDs kozənaro ngalwojin. NAND də tamanzə nguwu HDDs dəga kozəna, kuru adəbe kasuwu wurazəyin.[43] Loktə dareram saa 2000-a 2010-a yen, awo do ne HDDs lan faidatin də loktə kura ro gaana, kuru ladoye fulutə badijin loktə fulutə badizənaro.[44] Loktə saa 2020 belan, NAND gotəbedə taidazə tərana, nasha gana gənyi dalil mundə faidatəbe suro karewa konnube faidatəben, amma cidanzə duwaro ngalwozəna cida HDD bega kozənaro. Saa 2011 lan njiye njiye Thailand lan wazəna dəye fatowa karewa tandoye dəga bannazəna kuru taman hard disk drive ye dəga lezəna kate saa 2011-a 2013-a yen.[45] Saa 2019 lan, Western Digital ye cidaram HDD Malaysia ye dəga zakkono dalil muradə fulutə nankaro, hangalzə SSD tandoro kalaktəro. HDD tandomaso yakkə gafsənadə samma muradə HDD nzabedə fulutəna tən saa 2014 lan.[47] == '''Nzundu''' == 6aaktviat18nlvmk5evoznc1blo0u2v