Ellipopi

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="knc">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>kncwiki</dbname>
    <base>https://knc.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Shafi_kura</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.9</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Nasha</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Taanas</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Mana</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Faidatema</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Mana faidatǝma yǝ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Mana kǝla Wikipedia yǝn</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Liwuram</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Mana liwuram yǝ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Mana MediaWiki yǝ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Jiri</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Mana jiri yǝ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Banatǝ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Mana banatǝ yǝ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Nakka</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Mana nakka yǝ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Ellipopi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2857</id>
    <revision>
      <id>29423</id>
      <timestamp>2026-07-07T20:45:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DERE ME IF YOU CAN</username>
        <id>1657</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Databox|item=Q137699162}}&quot;</comment>
      <origin>29423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="jt4ewp3bk51w0it5n9k1zn450punzod" xml:space="preserve">{{Databox|item=Q137699162}}</text>
      <sha1>jt4ewp3bk51w0it5n9k1zn450punzod</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29424</id>
      <parentid>29423</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T21:07:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DERE ME IF YOU CAN</username>
        <id>1657</id>
      </contributor>
      <origin>29424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="429" sha1="5z23fie1jhqamlb3g6lm0x6dkrolyk7" xml:space="preserve">{{Databox|item=Q137699162}}&lt;ref&gt;[https://musicinafrica.net/directory/commando-war-records-cwr/title: Ellipopi Launches New Record Label]&lt;/ref&gt; '''Michael Chukwemeka Chukwunenye''' shiga '''Ellipopi''' lan nowaday shima kayyama kuru kaya ruwotəma Nigeriabe. Shima '''Commando War Records (CWR)''' dəga koksə kuru shima kam do ne buron '''CWR Limited''' lan notəna dəwo kəntagə Aprilye kawunzə 25 saa 2025 lan koktəna də.</text>
      <sha1>5z23fie1jhqamlb3g6lm0x6dkrolyk7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Baghdad</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2858</id>
    <revision>
      <id>29425</id>
      <timestamp>2026-07-08T04:25:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Databox}} '''Baghdad''' də shima bərni kura lardə Iraq ye wo. Shidə ci kəmaduwu Tigrisbe dau Iraqben kara. Bərnidə nəm nguwu ambedə miliyon 8 yeyi. Shidə suro bərni'a do nəm nguwu jamaye'a kura'a suro Middle East ye'a Arab ye'a lan kuru kashi 22% nəm nguwu am Iraq ye də'a sədin. Baghdad də shima dawudi kungənaye-a kasuwuye-a nasha dəye.  Saa 762 AD lan al-mansur ye sha kokkono, na do amsoye napsana zaman Neo-Babylonian ye lan, Baghdad də bərni kura...&quot;</comment>
      <origin>29425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4521" sha1="s2iowctpxmrayqlm1mpy42p6n8o2i8z" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Baghdad''' də shima bərni kura lardə Iraq ye wo. Shidə ci kəmaduwu Tigrisbe dau Iraqben kara. Bərnidə nəm nguwu ambedə miliyon 8 yeyi. Shidə suro bərni'a do nəm nguwu jamaye'a kura'a suro Middle East ye'a Arab ye'a lan kuru kashi 22% nəm nguwu am Iraq ye də'a sədin. Baghdad də shima dawudi kungənaye-a kasuwuye-a nasha dəye.

Saa 762 AD lan al-mansur ye sha kokkono, na do amsoye napsana zaman Neo-Babylonian ye lan, Baghdad də bərni kura kərmai Abbasid Caliphate yero wallono kuru cidanzə fuwutəye zauro noata ma. Bərnidə dawudi ilmube-a adabe-aro wallono. Adə, ngawo fato'a ilmuye kada'a, House of Wisdom kunten, kuru na kaduwu'a adin kada'a də, sha dunya sammason &quot;Center of Learning&quot; ro suwudəna. Zaman Abbasid ye nguwuso, zaman Islamic Golden Age ye dən, Baghdad də bərni kura dinaye fal kuru Chang'an'a kəla kəljin, dalil nəm nguwu jamiye də miliyon fal ma kozəna. Nguwusoro musko mairi Mongolbe lan bannatəna saa 1258 lan, adəye ngawotə karnuwa kadaro suwudəna dalil kwasuwa ngəwu-a, kərmai faltə-a mairiwa ngəwu-a nankaro. Dare lan, Baghdad də dawudi kərmai Ottoman Iraq ye ro wallono,[4] kərmai kəriyewa Basra-a, Mosul-a, Shahrizor-a ye dəga sədin.[5]

Zaman kəriwu dunyabe kən tilomi yedən, Baghdad də sha bərni kura lardə Iraq ye do mburo walzəna ma dəro sha cado. Iraq də'a mairi kəlanzəye ro 1932 lan asutəna lan, hangal-hangallin su'anzə kureye də'a waltə ciwondo, nasha ada'a Arab ye lan. Loktu kərmai Ba'ath Party yedən, bərnidə loktu fuwutə-a fuwutə-a səwandəna. Attəson yayi, banna kada garre sətana dalil kəriwu Iraqben, shidəwo Iraqro bətərəm saa 2003 lan baditənadə, kuru awoa adabe kadaa kuru kareya adabe kadaa fatsəgəna. Loktu kəriwu bəlin-a kəriwu bəlin-a saa 2013 səta 2017 ro saadənan, shima lardə doni nəm nguwu bətərəm nəmzalumye dunyalan sədinmawo. Attǝson, bǝtǝrǝm adǝ gana-ganan fulutǝna tǝn kǝla kǝriwuwa Islamic State militantbe suro Iraqben suro saa 2017ben, kuru kǝrmagǝro zauro ngǝwu ba. Tun kəriwudə dazənadən, cidawa waltəm gartəbe kada tədin nəlefa suwudinro.

Bərni kura Iraq ye də, Baghdad də shima bərni gomnatiye. Shidə kashi 40% arziyi Iraqbe suwudin. Dawudi kura gargam Islambe, Baghdaddə na mashidiwa gargamye kadaye, kuru cociwa, mandis'a synagogues'a, nəm farak gargam bərnidəye fəlejin. Nawa adinbe jili mashidi al-Kadhimayn a, mashidi Buratha a, na ibadabe Abdul-Qadir Gilani a kuru mashidi Abu Hanifa a sammaso am miliyon kadaye saa woson ziyara sadin. Loktu laan shidə fato am Yewudibe ngəwuye kuru sambisoro am ibadawu Sikhbe Indialan isayinmasoye ziyarazayin.[6] Baghdad də dawudi adabe nashadəye. Bərnyidə fatowa kofibe nankaro zauro nowata.

Su
Su Baghdad də kawu Islamro, kuru gədinzəro kambiwu mbeji.[7] Na do bərni Baghdad ye garzəna də am duwu kadaro napsana. Archaeologist ye shaida'a fəlezəna, na'a Baghdad ye də amso'a zamzana kawu Arab ye Mesopotamia'a kəriwuzayin ro saa 637 CE lan, kuru mairi'a kureye kada bərni kuranza də'a dərizə kəlzana.[8]

Ruwowu Arabbe, fərtə su Baghdadbedə kawu Islamro asuzanadə, fərtənzə Persian daubedən mazana.[7] Sandiye maana kada shawarizana, shido zauro nowatadə shima &quot;Alaye co&quot;.[7][9] Maləmma zamanbedə ngəwunzaso etymology adəga saraana,[7] shidoni kalmadə Persianbe kəltəram bagh () &quot;ala&quot; kuru dād () &quot;kəna&quot; ro gozənadə.[10][11] Suro Persian kureben awo buro salakbedə boghu lan gotin kuru shidə Indo-Iranian bhag-a Slavic bog &quot;ala&quot;-a leyata. jili dādbe, Sanskrit dāt-a, Latin dat-a kuru banama Nasarabe-a leyata).[7] Nawa gade kada mbeji sunza kalma Persian dawube bagh də'a kəllata, surodən Baghlan-a Bagram-a Afghanistan-a, Baghshan-a Iran-a, Baghdati-a Georgia-a, sandidə fərtə Iranbe fal.

Authors gadeye fərtə sudəye kureye shawari cina, musammanno su Bagdadu au Hudadu shidoni suro Babylonian kureyen mbejidə (alama bag-a hu-a indiso wakiljinlan ruwotəna), kuru su Yewudi Babylonian Aramaicbe na shiro Baghdatha gultində (בגד71][87]. Sudəye shaida dareyedə suro dongur kalangayyayen təbandəna zaman kərmai Merodach-baladan I (karnu kən 12th BC) yen, na doni cuneiform lan Bag-da-du lan fəlezənadə.[19] Malǝmma laaye shawari sadǝna kǝla Aramaicben.[7]

Raayi gade zauro shawariya tənadə shima Baghdaddə shima Bagh-a Dad-a futu Dadan-a, Dedan-a, Dad-a futu Hadad-a, Adad-a lan. Raayi gade Christophe Wall-Romana ye shawari cinadə shima su &quot;Baghdad&quot; də &quot;Akkad&quot; lan gowotə, alama Akkad ye də.</text>
      <sha1>s2iowctpxmrayqlm1mpy42p6n8o2i8z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29426</id>
      <parentid>29425</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T04:29:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <origin>29426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4809" sha1="ml3yodewzd060mfump6kybbvtt3atxn" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Baghdad''' də shima bərni kura lardə Iraq ye wo. Shidə ci kəmaduwu Tigrisbe dau Iraqben kara. Bərnidə nəm nguwu ambedə miliyon 8 yeyi. Shidə suro bərni'a do nəm nguwu jamaye'a kura'a suro Middle East ye'a Arab ye'a lan kuru kashi 22% nəm nguwu am Iraq ye də'a sədin. Baghdad də shima dawudi kungənaye-a kasuwuye-a nasha dəye.

Saa 762 AD lan al-mansur ye sha kokkono, na do amsoye napsana zaman Neo-Babylonian ye lan, Baghdad də bərni kura kərmai Abbasid Caliphate yero wallono kuru cidanzə fuwutəye zauro noata ma. Bərnidə dawudi ilmube-a adabe-aro wallono. Adə, ngawo fato'a ilmuye kada'a, House of Wisdom kunten, kuru na kaduwu'a adin kada'a də, sha dunya sammason &quot;Center of Learning&quot; ro suwudəna. Zaman Abbasid ye nguwuso, zaman Islamic Golden Age ye dən, Baghdad də bərni kura dinaye fal kuru Chang'an'a kəla kəljin, dalil nəm nguwu jamiye də miliyon fal ma kozəna. Nguwusoro musko mairi Mongolbe lan bannatəna saa 1258 lan, adəye ngawotə karnuwa kadaro suwudəna dalil kwasuwa ngəwu-a, kərmai faltə-a mairiwa ngəwu-a nankaro. Dare lan, Baghdad də dawudi kərmai Ottoman Iraq ye ro wallono,&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Baghdad#cite_note-Ceylan_2009_61-5&lt;/ref&gt; kərmai kəriyewa Basra-a, Mosul-a, Shahrizor-a ye dəga sədin.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Baghdad#cite_note-Ceylan_2011_121-6&lt;/ref&gt;

Zaman kəriwu dunyabe kən tilomi yedən, Baghdad də sha bərni kura lardə Iraq ye do mburo walzəna ma dəro sha cado. Iraq də'a mairi kəlanzəye ro 1932 lan asutəna lan, hangal-hangallin su'anzə kureye də'a waltə ciwondo, nasha ada'a Arab ye lan. Loktu kərmai Ba'ath Party yedən, bərnidə loktu fuwutə-a fuwutə-a səwandəna. Attəson yayi, banna kada garre sətana dalil kəriwu Iraqben, shidəwo Iraqro bətərəm saa 2003 lan baditənadə, kuru awoa adabe kadaa kuru kareya adabe kadaa fatsəgəna. Loktu kəriwu bəlin-a kəriwu bəlin-a saa 2013 səta 2017 ro saadənan, shima lardə doni nəm nguwu bətərəm nəmzalumye dunyalan sədinmawo. Attǝson, bǝtǝrǝm adǝ gana-ganan fulutǝna tǝn kǝla kǝriwuwa Islamic State militantbe suro Iraqben suro saa 2017ben, kuru kǝrmagǝro zauro ngǝwu ba. Tun kəriwudə dazənadən, cidawa waltəm gartəbe kada tədin nəlefa suwudinro.

Bərni kura Iraq ye də, Baghdad də shima bərni gomnatiye. Shidə kashi 40% arziyi Iraqbe suwudin. Dawudi kura gargam Islambe, Baghdaddə na mashidiwa gargamye kadaye, kuru cociwa, mandis'a synagogues'a, nəm farak gargam bərnidəye fəlejin. Nawa adinbe jili mashidi al-Kadhimayn a, mashidi Buratha a, na ibadabe Abdul-Qadir Gilani a kuru mashidi Abu Hanifa a sammaso am miliyon kadaye saa woson ziyara sadin. Loktu laan shidə fato am Yewudibe ngəwuye kuru sambisoro am ibadawu Sikhbe Indialan isayinmasoye ziyarazayin.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Baghdad#cite_note-Baghdad2-7&lt;/ref&gt; Baghdad də dawudi adabe nashadəye. Bərnyidə fatowa kofibe nankaro zauro nowata.

Su
Su Baghdad də kawu Islamro, kuru gədinzəro kambiwu mbeji.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Baghdad#cite_note-EI2-8&lt;/ref&gt; Na do bərni Baghdad ye garzəna də am duwu kadaro napsana. Archaeologist ye shaida'a fəlezəna, na'a Baghdad ye də amso'a zamzana kawu Arab ye Mesopotamia'a kəriwuzayin ro saa 637 CE lan, kuru mairi'a kureye kada bərni kuranza də'a dərizə kəlzana.[8]

Ruwowu Arabbe, fərtə su Baghdadbedə kawu Islamro asuzanadə, fərtənzə Persian daubedən mazana.[7] Sandiye maana kada shawarizana, shido zauro nowatadə shima &quot;Alaye co&quot;.[7][9] Maləmma zamanbedə ngəwunzaso etymology adəga saraana,[7] shidoni kalmadə Persianbe kəltəram bagh () &quot;ala&quot; kuru dād () &quot;kəna&quot; ro gozənadə.[10][11] Suro Persian kureben awo buro salakbedə boghu lan gotin kuru shidə Indo-Iranian bhag-a Slavic bog &quot;ala&quot;-a leyata. jili dādbe, Sanskrit dāt-a, Latin dat-a kuru banama Nasarabe-a leyata).[7] Nawa gade kada mbeji sunza kalma Persian dawube bagh də'a kəllata, surodən Baghlan-a Bagram-a Afghanistan-a, Baghshan-a Iran-a, Baghdati-a Georgia-a, sandidə fərtə Iranbe fal.

Authors gadeye fərtə sudəye kureye shawari cina, musammanno su Bagdadu au Hudadu shidoni suro Babylonian kureyen mbejidə (alama bag-a hu-a indiso wakiljinlan ruwotəna), kuru su Yewudi Babylonian Aramaicbe na shiro Baghdatha gultində (בגד71][87]. Sudəye shaida dareyedə suro dongur kalangayyayen təbandəna zaman kərmai Merodach-baladan I (karnu kən 12th BC) yen, na doni cuneiform lan Bag-da-du lan fəlezənadə.[19] Malǝmma laaye shawari sadǝna kǝla Aramaicben.[7]

Raayi gade zauro shawariya tənadə shima Baghdaddə shima Bagh-a Dad-a futu Dadan-a, Dedan-a, Dad-a futu Hadad-a, Adad-a lan. Raayi gade Christophe Wall-Romana ye shawari cinadə shima su &quot;Baghdad&quot; də &quot;Akkad&quot; lan gowotə, alama Akkad ye də.

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>ml3yodewzd060mfump6kybbvtt3atxn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bogotá</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2859</id>
    <revision>
      <id>29427</id>
      <timestamp>2026-07-08T04:30:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Databox}} '''Bogota''' (16] kuru UK, US, futu Spanish lan bowotin də, bərni kura Combia ye də shima bərni kura Combia ye. Bərni də'a Capital District lan sha kərmaitin, kuru bərni kura lardəye, nasha siyasaye lan gənyi yaye, fella Cundinamarca ye dərizə kəlzəna də'a.[25] Bogotá də shima kalangai buro salak ye wo, kuru daraja kərmaiye department Colombia ye də'a tilo. Shima dawudi siyasabe-a, arzənyibe-a, cidarambe-a, sanyiyarambe-a, adabe-a, ilmu sa...&quot;</comment>
      <origin>29427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3384" sha1="bv81uuthoxzhnqccf2ild9cx3vpm5ny" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Bogota''' (16] kuru UK, US, futu Spanish lan bowotin də, bərni kura Combia ye də shima bərni kura Combia ye. Bərni də'a Capital District lan sha kərmaitin, kuru bərni kura lardəye, nasha siyasaye lan gənyi yaye, fella Cundinamarca ye dərizə kəlzəna də'a.[25] Bogotá də shima kalangai buro salak ye wo, kuru daraja kərmaiye department Colombia ye də'a tilo. Shima dawudi siyasabe-a, arzənyibe-a, cidarambe-a, sanyiyarambe-a, adabe-a, ilmu samibe-a, nzundube-a, kimiyabe-a, nəlewabe-a, ilmube-a kuru faraskəram maara samibe-a lardədəbe-a yala South Americabe-a.[26][27][28][29][30][31]

Bogota də sha bərni kura mairi bəlin Granada yero yitagatsəgəna yim kəntawu August ye kawunzə 6 saa 1538 lan kərmai kəriwutəma Spain ye Gonzalo Jiménez de Quesada ngawo bəlaro kəla Andes yen Muisca'a kəriwuzənayen, am asal Altiplano ye də. Santafé (sunzə ngawo 1540 yen) bərni kura gomnati Spanish Royal Audiencia ye mairi bəlin Granada ye dəro wallono (1550 lan kokkada), kuru ngawo saa 1717 yen bərni kura mairi Granada bəlin ye ro wallono. Ngawo kəriwu Boyacá yen yim kawu kəntawube 7 kəntawu August saa 1819 yen wazəna dən, Bogota də bərni kura lardə kəlanzəye Gran Colombia yero wallono. Simón Bolívar də shima bərnidə'a su Bogotá lan waltə baptizə, nəm daraja am Muiscaye'a kuru nəm kərmai Spainye'a.[32] Adə nankaro, tən Viceroyalty New Granada ye kərmai kəlabe səbandənadən kuru zaman Colombia kəmaye koktənadən, Bogota də bərni kura nasha adəye ro wallono.

Bərnidə dawu Colombiayen kara, kəla cidi kura shiro Bogotá savanna gultindəyen, nasha Altiplano Cundiboyacenseye gədi Cordillera Andesben kara. Nəm kuruwunzə mita 2,640 (8,660 ft) kəla kuluwuyen, adəye sha bərni kura dinaye kən yakkəme ro sədin. Na'a 20 ro yakkata, Bogotá də nasha kilomita square 1,587 (mil square 613) zamzəna kuru sambisoro yanawu amusuye suro saayen sədin.

Bərnidə shima na ofiswa dawube nasha kərmaiye (Ofis kura lardəye), nasha majaliskuye (Majalisa Colombiaye) kuru nasha sharaye (Supreme Court of Justice, Court Constitutionye, ​​Majilis kəriyebe-a kuru Superior Council of Judicacy) gomnati Colombiaye. Bogotá də dunonzə razəwuye'a nəm kura kungənaye'a, kampania dunyabe'a mattə'a kuru nəm ngalwo jamaye'a lan nowata. Shima karǝgǝ kungǝnabe-a kasuwube-a Colombiabewo, kuru bərni ndaso yayi suro lardǝdǝben cida kasuwube nguwu mbeji.[33][34] Bərni kura lardəyedə shima kasuwu kungənaye Colombia ye'a nasha Andean ye'a sədin ma, kuru shima na do cida'a kasuwu lardə diyaye'a Latin America'a Colombia'a ​​ro isayin ma.[35] Shima GDP nguwuwo suro lardədəyen, shidə shima kwata jumla lardəyedəye (24.7%) sədin.

Faraskəram maara samibe bərnidəye, faraskəram maara samibe El Doradobedə, sunzə El Dorado hawarbedən bowotənadə, shima karewa ngəwu Latin Americalan gojinmawo, kuru shima kən yakkəmewo nəmngəwu am faidatəmasoben.[36] Bogotá də shima fato jami'a nguwu'a kuru dawudi kulashiye'a suro lardəyen, kuru dawudi adaye faida'a, fato'a bikke makkarye'a, fato'a kəraye'a (Virgilio Barco'a, Tintal'a, Tunal of BibloRed'a, BLAA'a, fato'a kəraye lardəye'a, suro 1000 ma kozənayen) kuru fato'a kare'a adaye gənatəye'a. Bogota də kən 52 me suro bərni'a dunyabe 2014 lan,[39] kuru sha bərni dunyabe jili &quot;Alpha-&quot; GaWC ye gozəna.[40]</text>
      <sha1>bv81uuthoxzhnqccf2ild9cx3vpm5ny</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29428</id>
      <parentid>29427</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T04:35:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <origin>29428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3652" sha1="g106amwvckoe0d1n8og5msxo4wrep5x" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Bogota''' &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Bogot%C3%A1#cite_note-15&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Bogot%C3%A1#cite_note-16&lt;/ref&gt; kuru UK, US, futu&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Bogot%C3%A1#cite_note-17&lt;/ref&gt; Spanish lan bowotin də, bərni kura Combia ye də shima bərni kura Combia ye. Bərni də'a Capital District lan sha kərmaitin, kuru bərni kura lardəye, nasha siyasaye lan gənyi yaye, fella Cundinamarca ye dərizə kəlzəna də'a.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Bogot%C3%A1#cite_note-27&lt;/ref&gt; Bogotá də shima kalangai buro salak ye wo, kuru daraja kərmaiye department Colombia ye də'a tilo. Shima dawudi siyasabe-a, arzənyibe-a, cidarambe-a, sanyiyarambe-a, adabe-a, ilmu samibe-a, nzundube-a, kimiyabe-a, nəlewabe-a, ilmube-a kuru faraskəram maara samibe-a lardədəbe-a yala South Americabe-a.[26][27][28][29][30][31]

Bogota də sha bərni kura mairi bəlin Granada yero yitagatsəgəna yim kəntawu August ye kawunzə 6 saa 1538 lan kərmai kəriwutəma Spain ye Gonzalo Jiménez de Quesada ngawo bəlaro kəla Andes yen Muisca'a kəriwuzənayen, am asal Altiplano ye də. Santafé (sunzə ngawo 1540 yen) bərni kura gomnati Spanish Royal Audiencia ye mairi bəlin Granada ye dəro wallono (1550 lan kokkada), kuru ngawo saa 1717 yen bərni kura mairi Granada bəlin ye ro wallono. Ngawo kəriwu Boyacá yen yim kawu kəntawube 7 kəntawu August saa 1819 yen wazəna dən, Bogota də bərni kura lardə kəlanzəye Gran Colombia yero wallono. Simón Bolívar də shima bərnidə'a su Bogotá lan waltə baptizə, nəm daraja am Muiscaye'a kuru nəm kərmai Spainye'a.[32] Adə nankaro, tən Viceroyalty New Granada ye kərmai kəlabe səbandənadən kuru zaman Colombia kəmaye koktənadən, Bogota də bərni kura nasha adəye ro wallono.

Bərnidə dawu Colombiayen kara, kəla cidi kura shiro Bogotá savanna gultindəyen, nasha Altiplano Cundiboyacenseye gədi Cordillera Andesben kara. Nəm kuruwunzə mita 2,640 (8,660 ft) kəla kuluwuyen, adəye sha bərni kura dinaye kən yakkəme ro sədin. Na'a 20 ro yakkata, Bogotá də nasha kilomita square 1,587 (mil square 613) zamzəna kuru sambisoro yanawu amusuye suro saayen sədin.

Bərnidə shima na ofiswa dawube nasha kərmaiye (Ofis kura lardəye), nasha majaliskuye (Majalisa Colombiaye) kuru nasha sharaye (Supreme Court of Justice, Court Constitutionye, ​​Majilis kəriyebe-a kuru Superior Council of Judicacy) gomnati Colombiaye. Bogotá də dunonzə razəwuye'a nəm kura kungənaye'a, kampania dunyabe'a mattə'a kuru nəm ngalwo jamaye'a lan nowata. Shima karǝgǝ kungǝnabe-a kasuwube-a Colombiabewo, kuru bərni ndaso yayi suro lardǝdǝben cida kasuwube nguwu mbeji.[33][34] Bərni kura lardəyedə shima kasuwu kungənaye Colombia ye'a nasha Andean ye'a sədin ma, kuru shima na do cida'a kasuwu lardə diyaye'a Latin America'a Colombia'a ​​ro isayin ma.[35] Shima GDP nguwuwo suro lardədəyen, shidə shima kwata jumla lardəyedəye (24.7%) sədin.

Faraskəram maara samibe bərnidəye, faraskəram maara samibe El Doradobedə, sunzə El Dorado hawarbedən bowotənadə, shima karewa ngəwu Latin Americalan gojinmawo, kuru shima kən yakkəmewo nəmngəwu am faidatəmasoben.[36] Bogotá də shima fato jami'a nguwu'a kuru dawudi kulashiye'a suro lardəyen, kuru dawudi adaye faida'a, fato'a bikke makkarye'a, fato'a kəraye'a (Virgilio Barco'a, Tintal'a, Tunal of BibloRed'a, BLAA'a, fato'a kəraye lardəye'a, suro 1000 ma kozənayen) kuru fato'a kare'a adaye gənatəye'a. Bogota də kən 52 me suro bərni'a dunyabe 2014 lan,[39] kuru sha bərni dunyabe jili &quot;Alpha-&quot; GaWC ye gozəna.[40]

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>g106amwvckoe0d1n8og5msxo4wrep5x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brussels</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2860</id>
    <revision>
      <id>29429</id>
      <timestamp>2026-07-08T04:37:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Databox}} '''Brussels''' də, bərni kura lardəye Brussels ye də, shima nasha bəla'a Belgium ye bəla'a 19'a, bərni Brussels ye də'a kunten, bərni kura lardə Belgium ye də'a. Nasha bərni kura Brussels yedə nasha dawu lardədəyen kara. Shidə nasha nasha Faransaye Belgiumye-a Flemishye-a indisoye, kuru nasha Flemishye (Flanders) də'a yakkata, surodən enclave'a, kuru nasha Walloonye'a (Wallonia), anəmlan kilomita 4 (2.5 mi) sətənyi.  Brussels də bəladiy...&quot;</comment>
      <origin>29429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4530" sha1="0m10gh6y5v8b0k1fs32az6w3susglai" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Brussels''' də, bərni kura lardəye Brussels ye də, shima nasha bəla'a Belgium ye bəla'a 19'a, bərni Brussels ye də'a kunten, bərni kura lardə Belgium ye də'a. Nasha bərni kura Brussels yedə nasha dawu lardədəyen kara. Shidə nasha nasha Faransaye Belgiumye-a Flemishye-a indisoye, kuru nasha Flemishye (Flanders) də'a yakkata, surodən enclave'a, kuru nasha Walloonye'a (Wallonia), anəmlan kilomita 4 (2.5 mi) sətənyi.

Brussels də bəladiya gana kəla kəmoduwu Senne yen cizə bərni-nasha Europe ye faida'aro wallono. Tun kəriwu dunyabe kən indimi dazənadən, nadə dawudi siyasa dunyabe kura kuru fato karafkawa dunyabe kadaye, siyasawu, diplomats'a cidawu gomnatiye'a.[20] Brussels də shima bərni kura European Union ye wo, dalil nzədə shima na'a kura kura EU ye də'a sədin, suronzan majalisku'a, siyasa'a, majalisku'a (amma nasha sharaye də Luxembourg lan kara, kuru majalisa Europe ye də sa'a ganaro sabtain Strausebourg lan). adə, sunzə yimlan faidatin EU-a cidarammanzə-a bayantəro.[22][23] Sekretariat Benelux ye-a kuru ofis kura NATO ye-a də Brussels lan kara.[24][25]

Brussels də shima nasha do am nguwu'a Belgium lan, kuru shima GDP per capita ye nguwu'a yaye,[26] shima lardə do fandi fatoye gana'a wo.[27] Nasha Brussels yedə 162 km2 (63 sq mi) zamzəna kuru nəm nguwu amye miliyon 1.2 ma kozəna.[28] Nashanzə bərni kura də'a kashi uwuro kura də am miliyon 2.5 ma kozəna, adəye sha Belgium lan kura ro sədin.[29][30][31] Shidə kuru nasha bərni kura diamond ye'a, bərni'a Ghent'a, Antwerp'a Leuven'a ro lezəna, kuru kəriye Walloon Brabant ye'a, jumlanza fato'a am miliyon 5 ma kozəna.[32] Bərni kura arziyibe Belgium yedə kuru bərni kura arziyibe fəte Europe ye də'a Euronext Brussels'a Brussels də sha bərni kura dinaye ro gozana.[33] Shidə kuru na lardə'a dunyabe'a cidi maara cidiye'a, diwal'a, kuru sami'a,[34] kuru loktu laan sha, Belgium'a rokko, Europe'a kəltaram cidiye'a, arziyi'a ada'a yero gotin.[35][36][37] Brussels Metro də shima nizam do Belgium lan letəye bas wo. Kuruson, faraskəram maara samibe-a tasha maara cidibe-adə sandima kurawo kuru zauro jama'a lardədən.[38][39]

Gargammamen təlamma Dutchye manajin, Brusselsdə təlammadə Faransaro faltə suruna dareram karnu kən 19medən.[40] Tun 1989 lan koktənadən, Brussels-Capital Region də təlamma indi Faransa'a Dutch'a lan faidatin, amma təlamma Faransayedə shima təlamma nguwuwo.[43] Brussels də təlamma kadaro waljin. Nasaradə zauro manatin kuru hijrawu nguwu təlamma gade manazayin.[43][44] Nashadə gomnati Dillièsye sha sunotin, kəlakəl təlamma indiye partiwa tulurye.[45]

Brussels də sha kəmbu-a awo kəmbuye-a lan nozana (surodən waffle fatobe-a, chocolate-a, French fries-a, beer jili kada-a mbeji),[46] kuru awoa gargamye-a garye-a mbeji; laanzadə UNESCObe nasha awo kaduwube dunyabe ro rajistatəna.[47] Awowa kura-kura amma matcinsodə sandima Grand-Place-a Grote Markt-a (farak kura-a), Manneken Pis-a, Atomium-a, kuru na adabe jili La Monnaie/De Munt-a kuru fatowa adabe-a adabe-a. Dalil ada'a kuruwu'a comics Belgium ye də nankaro, Brussels də sha bərni kura comics strip ye ro gozana.[3][48]

Suro cidibe
Kuru wune: Su bərniwa Europebe təlamma gade-gaden (B)
Ilmu asalbe
Nazari do zauro noata kəla fərtə su Brussels yedə shima Dutch kureye Bruocsella lan gowotə, Broekzele au Broeksel, ma'ananzə 'nasha' (bruoc/broek) kuru 'fato, naptəram' (sella / zele / sel) au 'nabtəram suro marsh'. Saint Vindicianus, Bishop Cambrai yedə, shima buro salakkin na Brosella yedə suro saa 695 yen bayanzəna, loktudən bəla gana. Su'a bəla'a bərni kura Brussels yedə samma Dutch lan fəlangzana, Evere dawun baro, shidoni Celtic au Old Frankish lan bowotin də.[52]

Bowotə
Təlam Faransayen Bruxelles də sha [bʁysɛl] R lan bowotin (x də /s/ lan bowotin kuru s dareyedə manajinba) kuru Dutch lan Brussel də sha [ˈbrʏsəl] R lan bowotin. Am Brusselsyedə sandiya təlam Faransayen Bruxellois lan nowotə kuru Dutch lan sandiya Brussellars lan nowotə. Təlamma Brabantianye Brusselsyedən (Brusselianlan notəna, kuru yimlan Marollianlan bowotin),[53] sandiya Brusselers au Brusselirslan bowotin.

Buro salaklan, x ruwotənadə /ks/ lan bowotin. Suro Belgian Faransaben bowotindən kuru Dutchlan, kdə gana-ganan baro wallono, futu Dutchbe kərmaaro ruwotənadən fəlezənayeyi, amma futu Faransabedən, ruwodə gafsəna.[55] Futu /ks/ təlam Faransayen bowotin də karnu kən 18th lan badiwono, [kambiyi] amma</text>
      <sha1>0m10gh6y5v8b0k1fs32az6w3susglai</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29430</id>
      <parentid>29429</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T04:44:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <origin>29430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4853" sha1="2izz5kujr9wu7zhugnufomypke051ns" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Brussels''' də, bərni kura lardəye Brussels ye də,&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Brussels#cite_note-Belgian_Constitution-15&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Brussels#cite_note-CIRB-creation-16&lt;/ref&gt; shima nasha bəla'a Belgium ye bəla'a 19'a, bərni Brussels ye də'a kunten, bərni kura lardə Belgium ye də'a.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Brussels#cite_note-article_194-17&lt;/ref&gt; Nasha bərni kura Brussels yedə nasha dawu lardədəyen kara. Shidə nasha nasha Faransaye Belgiumye-a Flemishye-a indisoye,&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Brussels#cite_note-d%C3%A9cret-18&lt;/ref&gt; kuru nasha Flemishye (Flanders) də'a yakkata, surodən enclave'a, kuru nasha Walloonye'a (Wallonia), anəmlan kilomita 4 (2.5 mi) sətənyi.

Brussels də bəladiya gana kəla kəmoduwu Senne yen cizə bərni-nasha Europe ye faida'aro wallono. Tun kəriwu dunyabe kən indimi dazənadən, nadə dawudi siyasa dunyabe kura kuru fato karafkawa dunyabe kadaye, siyasawu, diplomats'a cidawu gomnatiye'a.[20] Brussels də shima bərni kura European Union ye wo, dalil nzədə shima na'a kura kura EU ye də'a sədin, suronzan majalisku'a, siyasa'a, majalisku'a (amma nasha sharaye də Luxembourg lan kara, kuru majalisa Europe ye də sa'a ganaro sabtain Strausebourg lan). adə, sunzə yimlan faidatin EU-a cidarammanzə-a bayantəro.[22][23] Sekretariat Benelux ye-a kuru ofis kura NATO ye-a də Brussels lan kara.[24][25]

Brussels də shima nasha do am nguwu'a Belgium lan, kuru shima GDP per capita ye nguwu'a yaye,[26] shima lardə do fandi fatoye gana'a wo.[27] Nasha Brussels yedə 162 km2 (63 sq mi) zamzəna kuru nəm nguwu amye miliyon 1.2 ma kozəna.[28] Nashanzə bərni kura də'a kashi uwuro kura də am miliyon 2.5 ma kozəna, adəye sha Belgium lan kura ro sədin.[29][30][31] Shidə kuru nasha bərni kura diamond ye'a, bərni'a Ghent'a, Antwerp'a Leuven'a ro lezəna, kuru kəriye Walloon Brabant ye'a, jumlanza fato'a am miliyon 5 ma kozəna.[32] Bərni kura arziyibe Belgium yedə kuru bərni kura arziyibe fəte Europe ye də'a Euronext Brussels'a Brussels də sha bərni kura dinaye ro gozana.[33] Shidə kuru na lardə'a dunyabe'a cidi maara cidiye'a, diwal'a, kuru sami'a,[34] kuru loktu laan sha, Belgium'a rokko, Europe'a kəltaram cidiye'a, arziyi'a ada'a yero gotin.[35][36][37] Brussels Metro də shima nizam do Belgium lan letəye bas wo. Kuruson, faraskəram maara samibe-a tasha maara cidibe-adə sandima kurawo kuru zauro jama'a lardədən.[38][39]

Gargammamen təlamma Dutchye manajin, Brusselsdə təlammadə Faransaro faltə suruna dareram karnu kən 19medən.[40] Tun 1989 lan koktənadən, Brussels-Capital Region də təlamma indi Faransa'a Dutch'a lan faidatin, amma təlamma Faransayedə shima təlamma nguwuwo.[43] Brussels də təlamma kadaro waljin. Nasaradə zauro manatin kuru hijrawu nguwu təlamma gade manazayin.[43][44] Nashadə gomnati Dillièsye sha sunotin, kəlakəl təlamma indiye partiwa tulurye.[45]

Brussels də sha kəmbu-a awo kəmbuye-a lan nozana (surodən waffle fatobe-a, chocolate-a, French fries-a, beer jili kada-a mbeji),[46] kuru awoa gargamye-a garye-a mbeji; laanzadə UNESCObe nasha awo kaduwube dunyabe ro rajistatəna.[47] Awowa kura-kura amma matcinsodə sandima Grand-Place-a Grote Markt-a (farak kura-a), Manneken Pis-a, Atomium-a, kuru na adabe jili La Monnaie/De Munt-a kuru fatowa adabe-a adabe-a. Dalil ada'a kuruwu'a comics Belgium ye də nankaro, Brussels də sha bərni kura comics strip ye ro gozana.[3][48]

Suro cidibe
Kuru wune: Su bərniwa Europebe təlamma gade-gaden (B)
Ilmu asalbe
Nazari do zauro noata kəla fərtə su Brussels yedə shima Dutch kureye Bruocsella lan gowotə, Broekzele au Broeksel, ma'ananzə 'nasha' (bruoc/broek) kuru 'fato, naptəram' (sella / zele / sel) au 'nabtəram suro marsh'. Saint Vindicianus, Bishop Cambrai yedə, shima buro salakkin na Brosella yedə suro saa 695 yen bayanzəna, loktudən bəla gana. Su'a bəla'a bərni kura Brussels yedə samma Dutch lan fəlangzana, Evere dawun baro, shidoni Celtic au Old Frankish lan bowotin də.[52]

Bowotə
Təlam Faransayen Bruxelles də sha [bʁysɛl] R lan bowotin (x də /s/ lan bowotin kuru s dareyedə manajinba) kuru Dutch lan Brussel də sha [ˈbrʏsəl] R lan bowotin. Am Brusselsyedə sandiya təlam Faransayen Bruxellois lan nowotə kuru Dutch lan sandiya Brussellars lan nowotə. Təlamma Brabantianye Brusselsyedən (Brusselianlan notəna, kuru yimlan Marollianlan bowotin),[53] sandiya Brusselers au Brusselirslan bowotin.

Buro salaklan, x ruwotənadə /ks/ lan bowotin. Suro Belgian Faransaben bowotindən kuru Dutchlan, kdə gana-ganan baro wallono, futu Dutchbe kərmaaro ruwotənadən fəlezənayeyi, amma futu Faransabedən, ruwodə gafsəna.[55] Futu /ks/ təlam Faransayen bowotin də karnu kən 18th lan badiwono, [kambiyi] amma

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>2izz5kujr9wu7zhugnufomypke051ns</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>AIDS</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2861</id>
    <revision>
      <id>29431</id>
      <timestamp>2026-07-08T04:48:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Databox}} '''Kuli kwasuwabe shiro''' HIV gultində shi retrovirusdəwo awo tiyi kammaye sədinmadəga bətərəmjin. Kurunna baro waljiya, raksə kwasuwa kada suwudin surodən kwasuwa AIDS (AIDS) mbeji.[12] Shidə kwasuwa do raktə kaltəyinma.[5] Raktə kurun lan faidatin kuru nəlewa zauro zauro faidatinro waljin.[5] Kurun au kalimi HIV ye ba yaye, kurun antiretroviral ye də raksə kwasuwa dəga fulujin, kuru, kawu kwasuwa dəye fuwujinro faidatiya, raksə kam do HI...&quot;</comment>
      <origin>29431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4140" sha1="inaxzhfcn0k3u62rp5uk492aqahj3iq" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Kuli kwasuwabe shiro''' HIV gultində shi retrovirusdəwo awo tiyi kammaye sədinmadəga bətərəmjin. Kurunna baro waljiya, raksə kwasuwa kada suwudin surodən kwasuwa AIDS (AIDS) mbeji.[12] Shidə kwasuwa do raktə kaltəyinma.[5] Raktə kurun lan faidatin kuru nəlewa zauro zauro faidatinro waljin.[5] Kurun au kalimi HIV ye ba yaye, kurun antiretroviral ye də raksə kwasuwa dəga fulujin, kuru, kawu kwasuwa dəye fuwujinro faidatiya, raksə kam do HIV'a dəgana dəye kənənganzə'a ngəlaro sədin.[5][13] Kam do HIV-positive ye kurun tǝdin ma dǝ, kǝnǝnga ngǝlaro kǝnǝngatǝyin, kuru virus dǝlan bajin, shi dǝ gǝnyi.[12][13] Am HIV-positive ro kurun diodə (am HIV-a mbejiro) kurun kəngaye mbeji shilan faidatə virus dəga dabcin, kuru virus dəga asutinbaro sədin. Jaraptə buroyedə raksə fəlejin kurun məradətəna fuwutə datə-a kuru am gadero kwasuwa suwudin-a daptəro.

Kurunna diwodə shawari tədin loktu kwasuwa asutiya.[14] Kam do HIV-positive ye shi donyi virus load asutin ba ma dalil kurun loktu kuruwu ye lan, tajirwa HIV ye jima'i lan gojin bawo.[15][16] Kamfenwa UNAIDSbe-a kuru karafkawa gade dunyabe-aye awo adəga asutinba = Tartəyinbaro bayanzana.[17]

Kurunna tədin baro waljiya kwasuwadə raksə awo tiyi kamye sədinma dəga lejin, kuru gana-ganan AIDS ro waljin, loktu laan saa kada gojin. Ngawo kwasuwa buro salakbedən kamdə alamaram kwasuwabe asujinba, au loktu gana laa kwasuwa influenza-likebe sədin.[4] Loktu adəlan kamdə waneye HIV-positive nozənyi, amma raksə kwasuwadə kozəyin. Ngǝwusoro, loktu adǝ loktu kuruwuro gǝnatǝye alamaram ba lan zayin.[12] Ngawo adəben kasuwa HIVbedə fujiwo kasuwa gade jili tuberculosisbe-a, kuru kasuwa gade opportunisticbe-a, kuru tumors-a sandi doni am doni awo tiyinzabe faidajinmadəro ngəwuro tuwondinbadə.[4] Katap dareyedə ngəwusoro nəmkura fulutə nyiyatənyi'a leyata.[12] Kurunna baro waljiya, kənənga kam HIV ye də saa 11 yeyi.[6]

HIV də jima'i nzəliwo ba lan tartəyin (jima'i anal ye-a, oral ye-a vaginal ye-a), liwula hypodermic ye lan au bu fəletə lan, kuru ya lan tadaro loktu suro lan, tambo lan, au nji kənza lan.[18] Nji tiyibe laa, alama nji-a, zungu-a, kuru shimo-a, sandima kwasuwadǝga gǝrzayinba.[19] Oral sex də tajirwa virus dəga fandoye gana.[20] Diwalwa HIV-a fandoye-a tartəgə-aye suronzan jima'i ngəla-a, kasuwa daptəro kurun dio-a (&quot;PrEP&quot;), kam do karəngəro kwasuwadə'a sətanaro kurun dio-a (&quot;PEP&quot;),[4] am kwasuwadə'a sətanaro kurun dio-a, kuru faraskəramma liwula faltə-a. Kwasuwa tiyi tadaye lan tuwondin də, ya-a tada-a ro kurun antiretroviral ye kənjo lan faidatin.[4]

Dunya sammason asutəna badiyaram saa 1980s yen,[21] HIV/AIDS də zauro jama'a lezəna, kwasuwa-a nəm gade-gade-a.[22] Kwasuwadə kuruson razəwuro zauro lejin.[22] Asutə batti kada kəla HIV/AIDSben mbeji, misallo kasada kəla shidə raktə jima'i kəndolan təbandinro.[23] Kwasuwadə kambiwuwa kadaro walzəna kəla adinben, surodən Coci Catholicbe raayinza kəla condom faidatə faitəro banazənyiben mbeji.[24] Hangal lətaribe-a siyasabe-a dunyabe-a kuru kungəna ngəwu-a səsangəna tun shiga suro saa 1980sben asutənadən.[25]

HIV də shima dabbawa gadelan cizə adamganaro fəte-dawu Africayen badiyaram karnu kən 20th-lan səta dawu-dawuro saadənan.[26] AIDS də buro salak lan cidaram kwasuwa kaltəgə-a faitə-a U.S. ye (CDC) suro saa 1981 lan asuwono kuru dalilnzə—HIV infection—badiyaram saa mewu dəyen asutəna.[21] Kate buro salakkin AIDS asutənayen saa 2024 lan, kwasuwadəye gananzə yayi am miliyon 42.3 kərmu dunya sammason suwudəna.[5] Suro saa 2023 yen, am 630,000 dalilla HIV-a lezənayen bazana, ta'adir am miliyon 1.3 yeyi HIV'a tuwondəna kuru am miliyon 39.9 yeyi dunya sammason HIV'a tuwondəna, kashi 65% sandima suro karapka nəlewa dunyabe (WHO) nasha Africaben kara.[5][7] HIV/AIDS də kwasuwa do ne pandemic ro gotəna də shima kwasuwa do ne na nguwu lan tartəyin ma.[27] Cidaram nəlewabe lardə United Statesbe (NIH)-a kuru cidaram Gates Foundationbe-aye wadə dola miliyon 200 gozana kəla kurun AIDSbe dunyabe tandoben.[28]</text>
      <sha1>inaxzhfcn0k3u62rp5uk492aqahj3iq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29432</id>
      <parentid>29431</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T04:53:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <origin>29432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4415" sha1="b31x4d4mcd6sjm2omatt0q3y63lpfqd" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Kuli kwasuwabe shiro''' HIV&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/HIV/AIDS#cite_note-pmid11396444-8&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/HIV/AIDS#cite_note-9&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/HIV/AIDS#cite_note-10&lt;/ref&gt; gultində shi retrovirusdəwo&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/HIV/AIDS#cite_note-11&lt;/ref&gt; awo tiyi kammaye sədinmadəga bətərəmjin. Kurunna baro waljiya, raksə kwasuwa kada suwudin surodən kwasuwa AIDS (AIDS) mbeji.[12] Shidə kwasuwa do raktə kaltəyinma.[5] Raktə kurun lan faidatin kuru nəlewa zauro zauro faidatinro waljin.[5] Kurun au kalimi HIV ye ba yaye, kurun antiretroviral ye də raksə kwasuwa dəga fulujin, kuru, kawu kwasuwa dəye fuwujinro faidatiya, raksə kam do HIV'a dəgana dəye kənənganzə'a ngəlaro sədin.[5][13] Kam do HIV-positive ye kurun tǝdin ma dǝ, kǝnǝnga ngǝlaro kǝnǝngatǝyin, kuru virus dǝlan bajin, shi dǝ gǝnyi.[12][13] Am HIV-positive ro kurun diodə (am HIV-a mbejiro) kurun kəngaye mbeji shilan faidatə virus dəga dabcin, kuru virus dəga asutinbaro sədin. Jaraptə buroyedə raksə fəlejin kurun məradətəna fuwutə datə-a kuru am gadero kwasuwa suwudin-a daptəro.

Kurunna diwodə shawari tədin loktu kwasuwa asutiya.[14] Kam do HIV-positive ye shi donyi virus load asutin ba ma dalil kurun loktu kuruwu ye lan, tajirwa HIV ye jima'i lan gojin bawo.[15][16] Kamfenwa UNAIDSbe-a kuru karafkawa gade dunyabe-aye awo adəga asutinba = Tartəyinbaro bayanzana.[17]

Kurunna tədin baro waljiya kwasuwadə raksə awo tiyi kamye sədinma dəga lejin, kuru gana-ganan AIDS ro waljin, loktu laan saa kada gojin. Ngawo kwasuwa buro salakbedən kamdə alamaram kwasuwabe asujinba, au loktu gana laa kwasuwa influenza-likebe sədin.[4] Loktu adəlan kamdə waneye HIV-positive nozənyi, amma raksə kwasuwadə kozəyin. Ngǝwusoro, loktu adǝ loktu kuruwuro gǝnatǝye alamaram ba lan zayin.[12] Ngawo adəben kasuwa HIVbedə fujiwo kasuwa gade jili tuberculosisbe-a, kuru kasuwa gade opportunisticbe-a, kuru tumors-a sandi doni am doni awo tiyinzabe faidajinmadəro ngəwuro tuwondinbadə.[4] Katap dareyedə ngəwusoro nəmkura fulutə nyiyatənyi'a leyata.[12] Kurunna baro waljiya, kənənga kam HIV ye də saa 11 yeyi.[6]

HIV də jima'i nzəliwo ba lan tartəyin (jima'i anal ye-a, oral ye-a vaginal ye-a), liwula hypodermic ye lan au bu fəletə lan, kuru ya lan tadaro loktu suro lan, tambo lan, au nji kənza lan.[18] Nji tiyibe laa, alama nji-a, zungu-a, kuru shimo-a, sandima kwasuwadǝga gǝrzayinba.[19] Oral sex də tajirwa virus dəga fandoye gana.[20] Diwalwa HIV-a fandoye-a tartəgə-aye suronzan jima'i ngəla-a, kasuwa daptəro kurun dio-a (&quot;PrEP&quot;), kam do karəngəro kwasuwadə'a sətanaro kurun dio-a (&quot;PEP&quot;),[4] am kwasuwadə'a sətanaro kurun dio-a, kuru faraskəramma liwula faltə-a. Kwasuwa tiyi tadaye lan tuwondin də, ya-a tada-a ro kurun antiretroviral ye kənjo lan faidatin.[4]

Dunya sammason asutəna badiyaram saa 1980s yen,[21] HIV/AIDS də zauro jama'a lezəna, kwasuwa-a nəm gade-gade-a.[22] Kwasuwadə kuruson razəwuro zauro lejin.[22] Asutə batti kada kəla HIV/AIDSben mbeji, misallo kasada kəla shidə raktə jima'i kəndolan təbandinro.[23] Kwasuwadə kambiwuwa kadaro walzəna kəla adinben, surodən Coci Catholicbe raayinza kəla condom faidatə faitəro banazənyiben mbeji.[24] Hangal lətaribe-a siyasabe-a dunyabe-a kuru kungəna ngəwu-a səsangəna tun shiga suro saa 1980sben asutənadən.[25]

HIV də shima dabbawa gadelan cizə adamganaro fəte-dawu Africayen badiyaram karnu kən 20th-lan səta dawu-dawuro saadənan.[26] AIDS də buro salak lan cidaram kwasuwa kaltəgə-a faitə-a U.S. ye (CDC) suro saa 1981 lan asuwono kuru dalilnzə—HIV infection—badiyaram saa mewu dəyen asutəna.[21] Kate buro salakkin AIDS asutənayen saa 2024 lan, kwasuwadəye gananzə yayi am miliyon 42.3 kərmu dunya sammason suwudəna.[5] Suro saa 2023 yen, am 630,000 dalilla HIV-a lezənayen bazana, ta'adir am miliyon 1.3 yeyi HIV'a tuwondəna kuru am miliyon 39.9 yeyi dunya sammason HIV'a tuwondəna, kashi 65% sandima suro karapka nəlewa dunyabe (WHO) nasha Africaben kara.[5][7] HIV/AIDS də kwasuwa do ne pandemic ro gotəna də shima kwasuwa do ne na nguwu lan tartəyin ma.[27] Cidaram nəlewabe lardə United Statesbe (NIH)-a kuru cidaram Gates Foundationbe-aye wadə dola miliyon 200 gozana kəla kurun AIDSbe dunyabe tandoben.[28]

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>b31x4d4mcd6sjm2omatt0q3y63lpfqd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stroke</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2862</id>
    <revision>
      <id>29433</id>
      <timestamp>2026-07-08T04:55:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Databox}} '''Stroke''' də shima yanayi donyi bu donyi nasha laa kərgənbero lejin ma fulutin aubiya cells dəga cejin.[5] Jili stroke ye indi mbeji: ischemic, dalil bu ye letə ba nankaro, kuru hemorrhagic, dalil bu ye letə ba nankaro.[5] Sandi indiso nasha kǝrǝnbe cida kalkalro sǝdinbaro sadin.[5]  Alama-a kuru alama-a strokebedə suronzan fuska fulutə-a, letə ba-a, nasha tiyibe fallan nəmgadetə-a, asutə-a au mana-a, kəla fəletə-a, au shiti falro kuru ba...&quot;</comment>
      <origin>29433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3449" sha1="0havgki3apb2231d6iu2zg07uvt17ei" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Stroke''' də shima yanayi donyi bu donyi nasha laa kərgənbero lejin ma fulutin aubiya cells dəga cejin.[5] Jili stroke ye indi mbeji: ischemic, dalil bu ye letə ba nankaro, kuru hemorrhagic, dalil bu ye letə ba nankaro.[5] Sandi indiso nasha kǝrǝnbe cida kalkalro sǝdinbaro sadin.[5]

Alama-a kuru alama-a strokebedə suronzan fuska fulutə-a, letə ba-a, nasha tiyibe fallan nəmgadetə-a, asutə-a au mana-a, kəla fəletə-a, au shiti falro kuru ba-a mbeji.[2][3] Alama-a kuru alama-adə ngəwusoro ngawo strokedə wakazənayen fəlejin.[3] Alama’a də awa 24 ro cidiyanzəro waljiya, stroke də shima ischemic attack (TIA) wo, kuru shiro mini-stroke gultin.[3] Hemorrhagic stroke də kəla zauro zauro sədin.[3] Alama stroke ye də abadanro waljin.[5] Kaziyi loktu kuruwubedə suronzan pneumonia-a kuru bladder kaltəgə ba-a mbeji.[3]

Awo do ne stroke ro tajirwa suwudin ma dǝ shima bu ye zauro ngǝwu.[7] Awowa gade tajirwaro suwudinsodə sandima cholesterol bube ngəwu-a, tafa kənza-a, nəmkərawu-a, kwasuwa shiwurbe-a, TIA buroye-a, kwasuwa kidneybe dareram-a, kuru atrial fibrillation-a. Ischemic stroke də awo shiro suwudin də shima layi buye zaktə, amma awo shiro suwudin də gana.[13][14][15] Hemorrhagic stroke də awo shiro hemorrhagic stroke gultində shima bu kərgənro suluwin aubiya kate kərgənben suluwin.[13][16] Bu fəletə waneye dalil aneurysm kərgənbe kaltəgəben wajin.[13] Diagnosis də ngaltə zahirye lan tədin kuru fotowa lətaribe alamanna CT scan au MRI scan lan banatin.[9] CT scan də bu fəlejin, amma ischemia dəga baro sədin ba, shi do ne buro lan CT scan lan fəlejin ba ma.[10] Jaraptəwa gade misallo electrocardiogram (ECG) kuru ngaltə bubedə awowa tajirwabe-a awowa suwudin-a notəro tədin.[9] Shiwur bube ganadə alama jili anyi suwudin.[9]

Diwalwa də suronzan awowa tajirwaye fulutə-a, tiyata donyi arteries kərgənro katəye mbeji am donyi carotid narrowing lan kaziyi mbeji ma, kuru kurun anticoagulant donyi am donyi atrial fibrillation mbeji ma.[2] Aspirin au statins də shima liyita soye faidatayin.[2] Stroke də shima awo do ne lətari lan tədin ma.[5] Ischemic stroke də, awa yakkə səta diyau-a reta-a lan asutiya, kurun do raksə clot dəga kaljin ma lan kurun tədin, amma hemorrhagic stroke də loktu laan tiyata lan faidajin.[2] Kurunna do faida fattəgəna dəga waltəm fando nankaro stroke rehabilitation lan bowotin, kuru shi adə nasha stroke yen tədin; sonyayi, awowa anyi nasha dunyabe nguwuson tuwondin ba.[2]

Saa 2023 lan, am miliyon 15 dunya sammason stroke satana.[17] Suro saa 2021 yen, stroke də shima dalil kərmuye kura kən yakkəmewo, shi do ne ta'adir 10% kərmuye samma suwudin ma.[18] Suro saa 2015 yen, am miliyon 42.4 yeyi mbeji buron stroke lan sandiya sǝtana kuru kǝrma dǝro kǝnǝngǝtayin.[11] Kate saa 1990-a 2010-a yen nəm nguwu stroke ye saa woson fulutəna alamanna 10% yeyiro lardəwa fuwuzana lan, amma kashi 10% ro tərana lardəwa fuwuzana lan.[19] Suro saa 2015 yen, stroke də shima dalil kərmuye kən indimi ngawo kwasuwa coronary artery ye lan, shi do ne am miliyon 6.3 kərmu suwudin ma (11% suro jimla dəyen).[12] Kərmu miliyon 3.0 yeyi də dalil stroke ischemic ye lan kuru miliyon 3.3 yeyi kərmu də dalil stroke hemorrhagic ye lan.[12] Am do stroke lan tuwandin ma retanza yeyi saa falro sǝtǝnyi.[2] Sammason, indi suro yakkəben kasuwu strokebedə am saa 65 kozənalan wakajin.[19]</text>
      <sha1>0havgki3apb2231d6iu2zg07uvt17ei</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29434</id>
      <parentid>29433</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T04:59:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <origin>29434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3727" sha1="djic5lfdyej06039d7xx8ujrnw5vi2u" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Stroke''' də shima yanayi donyi bu donyi nasha laa kərgənbero lejin ma fulutin aubiya cells dəga cejin.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Stroke#cite_note-HLB2014W-5&lt;/ref&gt; Jili stroke ye indi mbeji: ischemic, dalil bu ye letə ba nankaro, kuru hemorrhagic, dalil bu ye letə ba nankaro.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Stroke#cite_note-HLB2014W-5&lt;/ref&gt; Sandi indiso nasha kǝrǝnbe cida kalkalro sǝdinbaro sadin.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Stroke#cite_note-HLB2014W-5&lt;/ref&gt;

Alama-a kuru alama-a strokebedə suronzan fuska fulutə-a, letə ba-a, nasha tiyibe fallan nəmgadetə-a, asutə-a au mana-a, kəla fəletə-a, au shiti falro kuru ba-a mbeji.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Stroke#cite_note-Donnan2008-2&lt;/ref&gt;[3] Alama-a kuru alama-adə ngəwusoro ngawo strokedə wakazənayen fəlejin.[3] Alama’a də awa 24 ro cidiyanzəro waljiya, stroke də shima ischemic attack (TIA) wo, kuru shiro mini-stroke gultin.[3] Hemorrhagic stroke də kəla zauro zauro sədin.[3] Alama stroke ye də abadanro waljin.[5] Kaziyi loktu kuruwubedə suronzan pneumonia-a kuru bladder kaltəgə ba-a mbeji.[3]

Awo do ne stroke ro tajirwa suwudin ma dǝ shima bu ye zauro ngǝwu.[7] Awowa gade tajirwaro suwudinsodə sandima cholesterol bube ngəwu-a, tafa kənza-a, nəmkərawu-a, kwasuwa shiwurbe-a, TIA buroye-a, kwasuwa kidneybe dareram-a, kuru atrial fibrillation-a. Ischemic stroke də awo shiro suwudin də shima layi buye zaktə, amma awo shiro suwudin də gana.[13][14][15] Hemorrhagic stroke də awo shiro hemorrhagic stroke gultində shima bu kərgənro suluwin aubiya kate kərgənben suluwin.[13][16] Bu fəletə waneye dalil aneurysm kərgənbe kaltəgəben wajin.[13] Diagnosis də ngaltə zahirye lan tədin kuru fotowa lətaribe alamanna CT scan au MRI scan lan banatin.[9] CT scan də bu fəlejin, amma ischemia dəga baro sədin ba, shi do ne buro lan CT scan lan fəlejin ba ma.[10] Jaraptəwa gade misallo electrocardiogram (ECG) kuru ngaltə bubedə awowa tajirwabe-a awowa suwudin-a notəro tədin.[9] Shiwur bube ganadə alama jili anyi suwudin.[9]

Diwalwa də suronzan awowa tajirwaye fulutə-a, tiyata donyi arteries kərgənro katəye mbeji am donyi carotid narrowing lan kaziyi mbeji ma, kuru kurun anticoagulant donyi am donyi atrial fibrillation mbeji ma.[2] Aspirin au statins də shima liyita soye faidatayin.[2] Stroke də shima awo do ne lətari lan tədin ma.[5] Ischemic stroke də, awa yakkə səta diyau-a reta-a lan asutiya, kurun do raksə clot dəga kaljin ma lan kurun tədin, amma hemorrhagic stroke də loktu laan tiyata lan faidajin.[2] Kurunna do faida fattəgəna dəga waltəm fando nankaro stroke rehabilitation lan bowotin, kuru shi adə nasha stroke yen tədin; sonyayi, awowa anyi nasha dunyabe nguwuson tuwondin ba.[2]

Saa 2023 lan, am miliyon 15 dunya sammason stroke satana.[17] Suro saa 2021 yen, stroke də shima dalil kərmuye kura kən yakkəmewo, shi do ne ta'adir 10% kərmuye samma suwudin ma.[18] Suro saa 2015 yen, am miliyon 42.4 yeyi mbeji buron stroke lan sandiya sǝtana kuru kǝrma dǝro kǝnǝngǝtayin.[11] Kate saa 1990-a 2010-a yen nəm nguwu stroke ye saa woson fulutəna alamanna 10% yeyiro lardəwa fuwuzana lan, amma kashi 10% ro tərana lardəwa fuwuzana lan.[19] Suro saa 2015 yen, stroke də shima dalil kərmuye kən indimi ngawo kwasuwa coronary artery ye lan, shi do ne am miliyon 6.3 kərmu suwudin ma (11% suro jimla dəyen).[12] Kərmu miliyon 3.0 yeyi də dalil stroke ischemic ye lan kuru miliyon 3.3 yeyi kərmu də dalil stroke hemorrhagic ye lan.[12] Am do stroke lan tuwandin ma retanza yeyi saa falro sǝtǝnyi.[2] Sammason, indi suro yakkəben kasuwu strokebedə am saa 65 kozənalan wakajin.[19]

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>djic5lfdyej06039d7xx8ujrnw5vi2u</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>