Wikipedia kncwiki https://knc.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Shafi_kura MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter Nasha Taanas Mana Faidatema Mana faidatǝma yǝ Wikipedia Mana kǝla Wikipedia yǝn Liwuram Mana liwuram yǝ MediaWiki Mana MediaWiki yǝ Jiri Mana jiri yǝ Banatǝ Mana banatǝ yǝ Nakka Mana nakka yǝ TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 743 29438 9619 2026-07-08T20:26:40Z Alanguburo 858 29438 wikitext text/x-wiki Joseph Vissarionovich Stalin[g][h][i] (Ioseb Besarionis dze Jughashvili;[d] 18 December [O.S. 6 December] 1878 ⁇ 5 March 1953) shima Soviet revolutionary kuru siyasawu do shima kazadala Soviet Unionye do nguwu-a cidazǝna wo, suro saa 1924 lan səta kuru suro saa 1953 lan shiye kərmaaro wallono.Shidə kərmai General Secretary Communist Partybe saa 1922lan səta 1952ro saadənan kuru shima Premierwo saa 1941lan səta har kərmunzəro. Buro salakkin lardədə naptə kərmai jamayelan sunotin yaye, dareramdən kərmaidə səsangəna kərmai dictatorbero saa 1930slan. Stalinye fasari Jami Communistbe Marxismdə Marxism-Leninismro ruwozəna, kuru fasarinzədə Stalinismlan bowotin. Fato talaa Georgiaye lan katambo Gori lan, Daula Russia ye lan, Stalin də mowonti adinbe Tiflis ye dəro kərawono kawu jamiyya cidawu Marxist Russia ye dəro kəljinro. Shiye kungǝna sapsǝna kǝla jami Vladimir Leninbe Bolshevikbero banki nǝmzalǝm-a kuru nǝmzalǝm gade-a men, kuru kawar jamiyyadǝbe, Pravdadǝga tartipzǝna. Shiga kadaro cita kuru shiga Siberiaro duzana. Ngawo Bolsheviks ye kərmaiya səmowonayen suro kəriwu October ye saa 1917 ye lan, Stalin də wakil Politburo ye ro wallono, kuru saa 1922 lan, nəm kuranzə General Secretary ye də faidatə cidawu jamiyyaye dəga səmowona. 0aq7hurxp7xobfhpjijgpix5z5csrta 29439 29438 2026-07-08T20:27:55Z Alanguburo 858 29439 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Joseph Vissarionovich Stalin[g][h][i] (Ioseb Besarionis dze Jughashvili;[d] 18 December [O.S. 6 December] 1878 ⁇ 5 March 1953) shima Soviet revolutionary kuru siyasawu do shima kazadala Soviet Unionye do nguwu-a cidazǝna wo, suro saa 1924 lan səta kuru suro saa 1953 lan shiye kərmaaro wallono.Shidə kərmai General Secretary Communist Partybe saa 1922lan səta 1952ro saadənan kuru shima Premierwo saa 1941lan səta har kərmunzəro. Buro salakkin lardədə naptə kərmai jamayelan sunotin yaye, dareramdən kərmaidə səsangəna kərmai dictatorbero saa 1930slan. Stalinye fasari Jami Communistbe Marxismdə Marxism-Leninismro ruwozəna, kuru fasarinzədə Stalinismlan bowotin. Fato talaa Georgiaye lan katambo Gori lan, Daula Russia ye lan, Stalin də mowonti adinbe Tiflis ye dəro kərawono kawu jamiyya cidawu Marxist Russia ye dəro kəljinro. Shiye kungǝna sapsǝna kǝla jami Vladimir Leninbe Bolshevikbero banki nǝmzalǝm-a kuru nǝmzalǝm gade-a men, kuru kawar jamiyyadǝbe, Pravdadǝga tartipzǝna. Shiga kadaro cita kuru shiga Siberiaro duzana. Ngawo Bolsheviks ye kərmaiya səmowonayen suro kəriwu October ye saa 1917 ye lan, Stalin də wakil Politburo ye ro wallono, kuru saa 1922 lan, nəm kuranzə General Secretary ye də faidatə cidawu jamiyyaye dəga səmowona. ixtyipbxq9jp649o6wzs82yz49qz0ah 29440 29439 2026-07-08T20:31:54Z Alanguburo 858 29440 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Joseph Vissarionovich Stalin[g][h][i] (Ioseb Besarionis dze Jughashvili;[d] 18 December [O.S. 6 December] 1878 ⁇ 5 March 1953) shima Soviet revolutionary kuru siyasawu do shima kazadala Soviet Unionye do nguwu-a cidazǝna wo, suro saa 1924 lan səta kuru suro saa 1953 lan shiye kərmaaro wallono.Shidə kərmai General Secretary Communist Partybe saa 1922lan səta 1952ro saadənan kuru shima Premierwo saa 1941lan səta har kərmunzəro. Buro salakkin lardədə naptə kərmai jamayelan sunotin yaye, dareramdən kərmaidə səsangəna kərmai dictatorbero saa 1930slan. Stalinye fasari Jami Communistbe Marxismdə Marxism-Leninismro ruwozəna, kuru fasarinzədə Stalinismlan bowotin. Fato talaa Georgiaye lan katambo Gori lan, Daula Russia ye lan, Stalin də mowonti adinbe Tiflis ye dəro kərawono kawu jamiyya cidawu Marxist Russia ye dəro kəljinro. Shiye kungǝna sapsǝna kǝla jami Vladimir Leninbe Bolshevikbero banki nǝmzalǝm-a kuru nǝmzalǝm gade-a men, kuru kawar jamiyyadǝbe, Pravdadǝga tartipzǝna. Shiga kadaro cita kuru shiga Siberiaro duzana. Ngawo Bolsheviks ye kərmaiya səmowonayen suro kəriwu October ye saa 1917 ye lan, Stalin də wakil Politburo ye ro wallono, kuru saa 1922 lan, nəm kuranzə General Secretary ye də faidatə cidawu jamiyyaye dəga səmowona. Ngawo Lenin ye kərmunzə suro saa 1924 yen, Stalin ye kəriwu kərmai kəla am gawilma soyen zuwuna, Leon Trotsky kunten ro. Stalin ye kaidanzə socialism ye lardə fal lan də, shima dawudi raayi jamiyya dəye ro wallono, kuru dawariwanzə saa uwuye də, 1928 lan baditəna də, shima awo bareye'a duno'aro sabtə'a, sanyaram'a duwaro kalaktə'a, kuru razəwu'a dawuye'a ro wallono. Letəgəramwanzədəye banazəgə kəmbu suro saa 1932-1933 lan am miliyon kada cezənadə, Holodomor Ukrainebe kunten. Kate saa 1936-a 1938-a yen, Stalin ye am siyasabe duwu miya kada'a cezəna suro Great Purge yen. Loktu kərmaizəyen, am miliyon 18 yeyi nasha Gulag ye lan kozana, kuru am miliyon arakkə'a kozəna, kulaks'a kaduwuwa samma'a kunten, nasha cintəro lardədən duzana. Stalinye raayi Marxism-Leninismbedə diyaro fuwuzəgəna diwal Communistbe Dunyawamen kuru letəgəramwa fascist-watəwu Nasarabe ngawo kənjo. Suro saa 1939 yen, gomnatinzəye cida Molotov-Ribbentrop pact a Germany'a mukko, adəye banazəgə soviet ye Poland'a butu gənajin sa kəriwu dunyabe kən indimi badizənan. Jamus ye tawadǝ dǝga namzǝna, suro saa 1941 yen Soviet Union ro bǝtǝram sǝdǝna lan, adǝye sǝkǝ Stalin dǝga kǝlakǝl kǝlza. Soja'a Red Army ye də, Stalin də shima komandanza kura wo, bətərəm Germanye dəga duwaza kuru Berlin'a 1945 lan səmowona, kəriwu Europe ye dəga dawono. Soviet Union ye lardəwa Soviet-a kəllata gədi Europe ye lan kokkono kuru, United States'a rokko, duno kuraro walza, lardəwa indidə zaman kəriwu Cold War lan notənadəro gasaana. pwa64v4jclhje41o9bhfvkxbsk1l3vk 29441 29440 2026-07-08T20:38:11Z Alanguburo 858 29441 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Joseph Vissarionovich Stalin[g][h][i] (Ioseb Besarionis dze Jughashvili;[d] 18 December [O.S. 6 December] 1878 ⁇ 5 March 1953) shima Soviet revolutionary kuru siyasawu do shima kazadala Soviet Unionye do nguwu-a cidazǝna wo, suro saa 1924 lan səta kuru suro saa 1953 lan shiye kərmaaro wallono.Shidə kərmai General Secretary Communist Partybe saa 1922lan səta 1952ro saadənan kuru shima Premierwo saa 1941lan səta har kərmunzəro. Buro salakkin lardədə naptə kərmai jamayelan sunotin yaye, dareramdən kərmaidə səsangəna kərmai dictatorbero saa 1930slan. Stalinye fasari Jami Communistbe Marxismdə Marxism-Leninismro ruwozəna, kuru fasarinzədə Stalinismlan bowotin. Fato talaa Georgiaye lan katambo Gori lan, Daula Russia ye lan, Stalin də mowonti adinbe Tiflis ye dəro kərawono kawu jamiyya cidawu Marxist Russia ye dəro kəljinro. Shiye kungǝna sapsǝna kǝla jami Vladimir Leninbe Bolshevikbero banki nǝmzalǝm-a kuru nǝmzalǝm gade-a men, kuru kawar jamiyyadǝbe, Pravdadǝga tartipzǝna. Shiga kadaro cita kuru shiga Siberiaro duzana. Ngawo Bolsheviks ye kərmaiya səmowonayen suro kəriwu October ye saa 1917 ye lan, Stalin də wakil Politburo ye ro wallono, kuru saa 1922 lan, nəm kuranzə General Secretary ye də faidatə cidawu jamiyyaye dəga səmowona. Ngawo Lenin ye kərmunzə suro saa 1924 yen, Stalin ye kəriwu kərmai kəla am gawilma soyen zuwuna, Leon Trotsky kunten ro. Stalin ye kaidanzə socialism ye lardə fal lan də, shima dawudi raayi jamiyya dəye ro wallono, kuru dawariwanzə saa uwuye də, 1928 lan baditəna də, shima awo bareye'a duno'aro sabtə'a, sanyaram'a duwaro kalaktə'a, kuru razəwu'a dawuye'a ro wallono. Letəgəramwanzədəye banazəgə kəmbu suro saa 1932-1933 lan am miliyon kada cezənadə, Holodomor Ukrainebe kunten. Kate saa 1936-a 1938-a yen, Stalin ye am siyasabe duwu miya kada'a cezəna suro Great Purge yen. Loktu kərmaizəyen, am miliyon 18 yeyi nasha Gulag ye lan kozana, kuru am miliyon arakkə'a kozəna, kulaks'a kaduwuwa samma'a kunten, nasha cintəro lardədən duzana. Stalinye raayi Marxism-Leninismbedə diyaro fuwuzəgəna diwal Communistbe Dunyawamen kuru letəgəramwa fascist-watəwu Nasarabe ngawo kənjo. Suro saa 1939 yen, gomnatinzəye cida Molotov-Ribbentrop pact a Germany'a mukko, adəye banazəgə soviet ye Poland'a butu gənajin sa kəriwu dunyabe kən indimi badizənan. Jamus ye tawadǝ dǝga namzǝna, suro saa 1941 yen Soviet Union ro bǝtǝram sǝdǝna lan, adǝye sǝkǝ Stalin dǝga kǝlakǝl kǝlza. Soja'a Red Army ye də, Stalin də shima komandanza kura wo, bətərəm Germanye dəga duwaza kuru Berlin'a 1945 lan səmowona, kəriwu Europe ye dəga dawono. Soviet Union ye lardəwa Soviet-a kəllata gədi Europe ye lan kokkono kuru, United States'a rokko, duno kuraro walza, lardəwa indidə zaman kəriwu Cold War lan notənadəro gasaana. == laminte == 1sx55fa7a32bd6m6kucxc36twijvow7 29442 29441 2026-07-08T20:47:12Z Alanguburo 858 29442 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Joseph Vissarionovich Stalin[g][h][i] (Ioseb Besarionis dze Jughashvili;[d] 18 December [O.S. 6 December] 1878 ⁇ 5 March 1953) shima Soviet revolutionary kuru siyasawu do shima kazadala Soviet Unionye do nguwu-a cidazǝna wo, suro saa 1924 lan səta kuru suro saa 1953 lan shiye kərmaaro wallono.Shidə kərmai General Secretary Communist Partybe saa 1922lan səta 1952ro saadənan kuru shima Premierwo saa 1941lan səta har kərmunzəro. Buro salakkin lardədə naptə kərmai jamayelan sunotin yaye, dareramdən kərmaidə səsangəna kərmai dictatorbero saa 1930slan. Stalinye fasari Jami Communistbe Marxismdə Marxism-Leninismro ruwozəna, kuru fasarinzədə Stalinismlan bowotin. Fato talaa Georgiaye lan katambo Gori lan, Daula Russia ye lan, Stalin də mowonti adinbe Tiflis ye dəro kərawono kawu jamiyya cidawu Marxist Russia ye dəro kəljinro. Shiye kungǝna sapsǝna kǝla jami Vladimir Leninbe Bolshevikbero banki nǝmzalǝm-a kuru nǝmzalǝm gade-a men, kuru kawar jamiyyadǝbe, Pravdadǝga tartipzǝna. Shiga kadaro cita kuru shiga Siberiaro duzana. Ngawo Bolsheviks ye kərmaiya səmowonayen suro kəriwu October ye saa 1917 ye lan, Stalin də wakil Politburo ye ro wallono, kuru saa 1922 lan, nəm kuranzə General Secretary ye də faidatə cidawu jamiyyaye dəga səmowona. Ngawo Lenin ye kərmunzə suro saa 1924 yen, Stalin ye kəriwu kərmai kəla am gawilma soyen zuwuna, Leon Trotsky kunten ro. Stalin ye kaidanzə socialism ye lardə fal lan də, shima dawudi raayi jamiyya dəye ro wallono, kuru dawariwanzə saa uwuye də, 1928 lan baditəna də, shima awo bareye'a duno'aro sabtə'a, sanyaram'a duwaro kalaktə'a, kuru razəwu'a dawuye'a ro wallono. Letəgəramwanzədəye banazəgə kəmbu suro saa 1932-1933 lan am miliyon kada cezənadə, Holodomor Ukrainebe kunten. Kate saa 1936-a 1938-a yen, Stalin ye am siyasabe duwu miya kada'a cezəna suro Great Purge yen. Loktu kərmaizəyen, am miliyon 18 yeyi nasha Gulag ye lan kozana, kuru am miliyon arakkə'a kozəna, kulaks'a kaduwuwa samma'a kunten, nasha cintəro lardədən duzana. Stalinye raayi Marxism-Leninismbedə diyaro fuwuzəgəna diwal Communistbe Dunyawamen kuru letəgəramwa fascist-watəwu Nasarabe ngawo kənjo. Suro saa 1939 yen, gomnatinzəye cida Molotov-Ribbentrop pact a Germany'a mukko, adəye banazəgə soviet ye Poland'a butu gənajin sa kəriwu dunyabe kən indimi badizənan. Jamus ye tawadǝ dǝga namzǝna, suro saa 1941 yen Soviet Union ro bǝtǝram sǝdǝna lan, adǝye sǝkǝ Stalin dǝga kǝlakǝl kǝlza. Soja'a Red Army ye də, Stalin də shima komandanza kura wo, bətərəm Germanye dəga duwaza kuru Berlin'a 1945 lan səmowona, kəriwu Europe ye dəga dawono. Soviet Union ye lardəwa Soviet-a kəllata gədi Europe ye lan kokkono kuru, United States'a rokko, duno kuraro walza, lardəwa indidə zaman kəriwu Cold War lan notənadəro gasaana. Stalin də shima kəla waltəm gartə ngawo kəriwuben kuru jarabtə bom atomic Sovietbe buro salakbe suro saa 1949. Suro saa anyiben, lardədə kəmbu gade sətana kuru kampain antisemiticbe kəriyebe banazəna, shi doni "doctors' plot" lan dazənadə. Stalin də suro saa 1953 yen bawono ngawo stroke yen. Georgy Malenkov-a, Nikita Khrushchev-aye shiga kazadalaro waratazana, shi doni, suro saa 1956yen, kərmai Stalinbe-a zorzə kuru kamfen "Stalin-a baro diwo" badizənadə. Karnu kən 20th ye kam zauro faida'a də, Stalin də awo'a garzəna də zauro kəlanzən gashiptəna. Sokku kərmaizəyen, shidə mouduyi nəmkambe suro letəgəram Marxist-Leninistbe dunyabedən, shi duwo shiga kəriwuma naptəram jamabe-a daraja cidawube-aro darajazənadə. Tun loktu Soviet Union 1991 lan wurtənadən, Stalin də lardəwa ngawo Soviet ye lan nəm su'a sətana (musamman maro Russia'a Georgia'a) naptə kam razəwu'a zamanye'a kuru kazaadala kəriwuye kənasartəma shi do Soviet Union'a duno'a sanyaram'aro kalaksənama. Nasha gadelan, kərmaizədə zauro zortədəna kəla nəmzalum jamaye-a kuru kəmbu kamye sədəna-a dəwo am Soviet miliyon kada kərmu suwudənan. == laminte == s4asg6jafsmavlsany3pjdpk4in6gzc 29443 29442 2026-07-08T20:48:27Z Alanguburo 858 29443 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Joseph Vissarionovich Stalin[g][h][i] (Ioseb Besarionis dze Jughashvili;[d] 18 December [O.S. 6 December] 1878 ⁇ 5 March 1953) shima Soviet revolutionary kuru siyasawu do shima kazadala Soviet Unionye do nguwu-a cidazǝna wo, suro saa 1924 lan səta kuru suro saa 1953 lan shiye kərmaaro wallono.Shidə kərmai General Secretary Communist Partybe saa 1922lan səta 1952ro saadənan kuru shima Premierwo saa 1941lan səta har kərmunzəro. Buro salakkin lardədə naptə kərmai jamayelan sunotin yaye, dareramdən kərmaidə səsangəna kərmai dictatorbero saa 1930slan. Stalinye fasari Jami Communistbe Marxismdə Marxism-Leninismro ruwozəna, kuru fasarinzədə Stalinismlan bowotin. Fato talaa Georgiaye lan katambo Gori lan, Daula Russia ye lan, Stalin də mowonti adinbe Tiflis ye dəro kərawono kawu jamiyya cidawu Marxist Russia ye dəro kəljinro. Shiye kungǝna sapsǝna kǝla jami Vladimir Leninbe Bolshevikbero banki nǝmzalǝm-a kuru nǝmzalǝm gade-a men, kuru kawar jamiyyadǝbe, Pravdadǝga tartipzǝna. Shiga kadaro cita kuru shiga Siberiaro duzana. Ngawo Bolsheviks ye kərmaiya səmowonayen suro kəriwu October ye saa 1917 ye lan, Stalin də wakil Politburo ye ro wallono, kuru saa 1922 lan, nəm kuranzə General Secretary ye də faidatə cidawu jamiyyaye dəga səmowona. Ngawo Lenin ye kərmunzə suro saa 1924 yen, Stalin ye kəriwu kərmai kəla am gawilma soyen zuwuna, Leon Trotsky kunten ro. Stalin ye kaidanzə socialism ye lardə fal lan də, shima dawudi raayi jamiyya dəye ro wallono, kuru dawariwanzə saa uwuye də, 1928 lan baditəna də, shima awo bareye'a duno'aro sabtə'a, sanyaram'a duwaro kalaktə'a, kuru razəwu'a dawuye'a ro wallono. Letəgəramwanzədəye banazəgə kəmbu suro saa 1932-1933 lan am miliyon kada cezənadə, Holodomor Ukrainebe kunten. Kate saa 1936-a 1938-a yen, Stalin ye am siyasabe duwu miya kada'a cezəna suro Great Purge yen. Loktu kərmaizəyen, am miliyon 18 yeyi nasha Gulag ye lan kozana, kuru am miliyon arakkə'a kozəna, kulaks'a kaduwuwa samma'a kunten, nasha cintəro lardədən duzana. Stalinye raayi Marxism-Leninismbedə diyaro fuwuzəgəna diwal Communistbe Dunyawamen kuru letəgəramwa fascist-watəwu Nasarabe ngawo kənjo. Suro saa 1939 yen, gomnatinzəye cida Molotov-Ribbentrop pact a Germany'a mukko, adəye banazəgə soviet ye Poland'a butu gənajin sa kəriwu dunyabe kən indimi badizənan. Jamus ye tawadǝ dǝga namzǝna, suro saa 1941 yen Soviet Union ro bǝtǝram sǝdǝna lan, adǝye sǝkǝ Stalin dǝga kǝlakǝl kǝlza. Soja'a Red Army ye də, Stalin də shima komandanza kura wo, bətərəm Germanye dəga duwaza kuru Berlin'a 1945 lan səmowona, kəriwu Europe ye dəga dawono. Soviet Union ye lardəwa Soviet-a kəllata gədi Europe ye lan kokkono kuru, United States'a rokko, duno kuraro walza, lardəwa indidə zaman kəriwu Cold War lan notənadəro gasaana. Stalin də shima kəla waltəm gartə ngawo kəriwuben kuru jarabtə bom atomic Sovietbe buro salakbe suro saa 1949. Suro saa anyiben, lardədə kəmbu gade sətana kuru kampain antisemiticbe kəriyebe banazəna, shi doni "doctors' plot" lan dazənadə. Stalin də suro saa 1953 yen bawono ngawo stroke yen. Georgy Malenkov-a, Nikita Khrushchev-aye shiga kazadalaro waratazana, shi doni, suro saa 1956yen, kərmai Stalinbe-a zorzə kuru kamfen "Stalin-a baro diwo" badizənadə. Karnu kən 20th ye kam zauro faida'a də, Stalin də awo'a garzəna də zauro kəlanzən gashiptəna. Sokku kərmaizəyen, shidə mouduyi nəmkambe suro letəgəram Marxist-Leninistbe dunyabedən, shi duwo shiga kəriwuma naptəram jamabe-a daraja cidawube-aro darajazənadə. Tun loktu Soviet Union 1991 lan wurtənadən, Stalin də lardəwa ngawo Soviet ye lan nəm su'a sətana (musamman maro Russia'a Georgia'a) naptə kam razəwu'a zamanye'a kuru kazaadala kəriwuye kənasartəma shi do Soviet Union'a duno'a sanyaram'aro kalaksənama. Nasha gadelan, kərmaizədə zauro zortədəna kəla nəmzalum jamaye-a kuru kəmbu kamye sədəna-a dəwo am Soviet miliyon kada kərmu suwudənan. == kenenga buro ye == == laminte == hphkjhyr1v00ybi2ppd85imkbnaiw7w 29444 29443 2026-07-08T20:52:59Z Alanguburo 858 /* kenenga buro ye */ 29444 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Joseph Vissarionovich Stalin[g][h][i] (Ioseb Besarionis dze Jughashvili;[d] 18 December [O.S. 6 December] 1878 ⁇ 5 March 1953) shima Soviet revolutionary kuru siyasawu do shima kazadala Soviet Unionye do nguwu-a cidazǝna wo, suro saa 1924 lan səta kuru suro saa 1953 lan shiye kərmaaro wallono.Shidə kərmai General Secretary Communist Partybe saa 1922lan səta 1952ro saadənan kuru shima Premierwo saa 1941lan səta har kərmunzəro. Buro salakkin lardədə naptə kərmai jamayelan sunotin yaye, dareramdən kərmaidə səsangəna kərmai dictatorbero saa 1930slan. Stalinye fasari Jami Communistbe Marxismdə Marxism-Leninismro ruwozəna, kuru fasarinzədə Stalinismlan bowotin. Fato talaa Georgiaye lan katambo Gori lan, Daula Russia ye lan, Stalin də mowonti adinbe Tiflis ye dəro kərawono kawu jamiyya cidawu Marxist Russia ye dəro kəljinro. Shiye kungǝna sapsǝna kǝla jami Vladimir Leninbe Bolshevikbero banki nǝmzalǝm-a kuru nǝmzalǝm gade-a men, kuru kawar jamiyyadǝbe, Pravdadǝga tartipzǝna. Shiga kadaro cita kuru shiga Siberiaro duzana. Ngawo Bolsheviks ye kərmaiya səmowonayen suro kəriwu October ye saa 1917 ye lan, Stalin də wakil Politburo ye ro wallono, kuru saa 1922 lan, nəm kuranzə General Secretary ye də faidatə cidawu jamiyyaye dəga səmowona. Ngawo Lenin ye kərmunzə suro saa 1924 yen, Stalin ye kəriwu kərmai kəla am gawilma soyen zuwuna, Leon Trotsky kunten ro. Stalin ye kaidanzə socialism ye lardə fal lan də, shima dawudi raayi jamiyya dəye ro wallono, kuru dawariwanzə saa uwuye də, 1928 lan baditəna də, shima awo bareye'a duno'aro sabtə'a, sanyaram'a duwaro kalaktə'a, kuru razəwu'a dawuye'a ro wallono. Letəgəramwanzədəye banazəgə kəmbu suro saa 1932-1933 lan am miliyon kada cezənadə, Holodomor Ukrainebe kunten. Kate saa 1936-a 1938-a yen, Stalin ye am siyasabe duwu miya kada'a cezəna suro Great Purge yen. Loktu kərmaizəyen, am miliyon 18 yeyi nasha Gulag ye lan kozana, kuru am miliyon arakkə'a kozəna, kulaks'a kaduwuwa samma'a kunten, nasha cintəro lardədən duzana. Stalinye raayi Marxism-Leninismbedə diyaro fuwuzəgəna diwal Communistbe Dunyawamen kuru letəgəramwa fascist-watəwu Nasarabe ngawo kənjo. Suro saa 1939 yen, gomnatinzəye cida Molotov-Ribbentrop pact a Germany'a mukko, adəye banazəgə soviet ye Poland'a butu gənajin sa kəriwu dunyabe kən indimi badizənan. Jamus ye tawadǝ dǝga namzǝna, suro saa 1941 yen Soviet Union ro bǝtǝram sǝdǝna lan, adǝye sǝkǝ Stalin dǝga kǝlakǝl kǝlza. Soja'a Red Army ye də, Stalin də shima komandanza kura wo, bətərəm Germanye dəga duwaza kuru Berlin'a 1945 lan səmowona, kəriwu Europe ye dəga dawono. Soviet Union ye lardəwa Soviet-a kəllata gədi Europe ye lan kokkono kuru, United States'a rokko, duno kuraro walza, lardəwa indidə zaman kəriwu Cold War lan notənadəro gasaana. Stalin də shima kəla waltəm gartə ngawo kəriwuben kuru jarabtə bom atomic Sovietbe buro salakbe suro saa 1949. Suro saa anyiben, lardədə kəmbu gade sətana kuru kampain antisemiticbe kəriyebe banazəna, shi doni "doctors' plot" lan dazənadə. Stalin də suro saa 1953 yen bawono ngawo stroke yen. Georgy Malenkov-a, Nikita Khrushchev-aye shiga kazadalaro waratazana, shi doni, suro saa 1956yen, kərmai Stalinbe-a zorzə kuru kamfen "Stalin-a baro diwo" badizənadə. Karnu kən 20th ye kam zauro faida'a də, Stalin də awo'a garzəna də zauro kəlanzən gashiptəna. Sokku kərmaizəyen, shidə mouduyi nəmkambe suro letəgəram Marxist-Leninistbe dunyabedən, shi duwo shiga kəriwuma naptəram jamabe-a daraja cidawube-aro darajazənadə. Tun loktu Soviet Union 1991 lan wurtənadən, Stalin də lardəwa ngawo Soviet ye lan nəm su'a sətana (musamman maro Russia'a Georgia'a) naptə kam razəwu'a zamanye'a kuru kazaadala kəriwuye kənasartəma shi do Soviet Union'a duno'a sanyaram'aro kalaksənama. Nasha gadelan, kərmaizədə zauro zortədəna kəla nəmzalum jamaye-a kuru kəmbu kamye sədəna-a dəwo am Soviet miliyon kada kərmu suwudənan. == kenenga buro ye == Stalin də kəntawu Disembaye kawunzə 18 lan katambo [O.S. 6 kəntawu Decemberbe saa 1878lan fato Georgiabe Gorilan, bərni doni Tiflis kərmai Russiabedən. Su tambonzəye də shima Ioseb Besarionis dze Jughashvili (Russia lan sha Iosif Vissarionovich Dzhugashvili gultin). Ngawo cidaram shoe tandoye Besarion ye ngawozənayen, yallanzə talaa ro cukuro, kuru shiye kam mbal kənzaye ro wallono Ekaterine-a Stalin-a cezəna.[8][9] Sandi indidə fatodə kolzana saa 1883 lan, njimma hayaye gade-gade laarro lezana.[10] Suro saa 1888 lan, Stalin də mowonti Coci Gori ye dəro kərawono, na dəlan zauro ngalwozəna. Stalin də kaziyi nəlewaye sətana: saa 1884 lan kwasuwa shiro smallpox gultindəye shiro fəskalan batti kolzəna, [14] kuru sa’anzə 12 lan, zauro zau fanzəna loktu shiro phaeton ye zəksənadən, kuru muskonzə wofilan nəm maskinna suwudəna. == laminte == k3eftadx75t1rbluwhk4p0mn1bk4c1h 29445 29444 2026-07-08T20:55:28Z Alanguburo 858 /* kenenga buro ye */ 29445 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Joseph Vissarionovich Stalin[g][h][i] (Ioseb Besarionis dze Jughashvili;[d] 18 December [O.S. 6 December] 1878 ⁇ 5 March 1953) shima Soviet revolutionary kuru siyasawu do shima kazadala Soviet Unionye do nguwu-a cidazǝna wo, suro saa 1924 lan səta kuru suro saa 1953 lan shiye kərmaaro wallono.Shidə kərmai General Secretary Communist Partybe saa 1922lan səta 1952ro saadənan kuru shima Premierwo saa 1941lan səta har kərmunzəro. Buro salakkin lardədə naptə kərmai jamayelan sunotin yaye, dareramdən kərmaidə səsangəna kərmai dictatorbero saa 1930slan. Stalinye fasari Jami Communistbe Marxismdə Marxism-Leninismro ruwozəna, kuru fasarinzədə Stalinismlan bowotin. Fato talaa Georgiaye lan katambo Gori lan, Daula Russia ye lan, Stalin də mowonti adinbe Tiflis ye dəro kərawono kawu jamiyya cidawu Marxist Russia ye dəro kəljinro. Shiye kungǝna sapsǝna kǝla jami Vladimir Leninbe Bolshevikbero banki nǝmzalǝm-a kuru nǝmzalǝm gade-a men, kuru kawar jamiyyadǝbe, Pravdadǝga tartipzǝna. Shiga kadaro cita kuru shiga Siberiaro duzana. Ngawo Bolsheviks ye kərmaiya səmowonayen suro kəriwu October ye saa 1917 ye lan, Stalin də wakil Politburo ye ro wallono, kuru saa 1922 lan, nəm kuranzə General Secretary ye də faidatə cidawu jamiyyaye dəga səmowona. Ngawo Lenin ye kərmunzə suro saa 1924 yen, Stalin ye kəriwu kərmai kəla am gawilma soyen zuwuna, Leon Trotsky kunten ro. Stalin ye kaidanzə socialism ye lardə fal lan də, shima dawudi raayi jamiyya dəye ro wallono, kuru dawariwanzə saa uwuye də, 1928 lan baditəna də, shima awo bareye'a duno'aro sabtə'a, sanyaram'a duwaro kalaktə'a, kuru razəwu'a dawuye'a ro wallono. Letəgəramwanzədəye banazəgə kəmbu suro saa 1932-1933 lan am miliyon kada cezənadə, Holodomor Ukrainebe kunten. Kate saa 1936-a 1938-a yen, Stalin ye am siyasabe duwu miya kada'a cezəna suro Great Purge yen. Loktu kərmaizəyen, am miliyon 18 yeyi nasha Gulag ye lan kozana, kuru am miliyon arakkə'a kozəna, kulaks'a kaduwuwa samma'a kunten, nasha cintəro lardədən duzana. Stalinye raayi Marxism-Leninismbedə diyaro fuwuzəgəna diwal Communistbe Dunyawamen kuru letəgəramwa fascist-watəwu Nasarabe ngawo kənjo. Suro saa 1939 yen, gomnatinzəye cida Molotov-Ribbentrop pact a Germany'a mukko, adəye banazəgə soviet ye Poland'a butu gənajin sa kəriwu dunyabe kən indimi badizənan. Jamus ye tawadǝ dǝga namzǝna, suro saa 1941 yen Soviet Union ro bǝtǝram sǝdǝna lan, adǝye sǝkǝ Stalin dǝga kǝlakǝl kǝlza. Soja'a Red Army ye də, Stalin də shima komandanza kura wo, bətərəm Germanye dəga duwaza kuru Berlin'a 1945 lan səmowona, kəriwu Europe ye dəga dawono. Soviet Union ye lardəwa Soviet-a kəllata gədi Europe ye lan kokkono kuru, United States'a rokko, duno kuraro walza, lardəwa indidə zaman kəriwu Cold War lan notənadəro gasaana. Stalin də shima kəla waltəm gartə ngawo kəriwuben kuru jarabtə bom atomic Sovietbe buro salakbe suro saa 1949. Suro saa anyiben, lardədə kəmbu gade sətana kuru kampain antisemiticbe kəriyebe banazəna, shi doni "doctors' plot" lan dazənadə. Stalin də suro saa 1953 yen bawono ngawo stroke yen. Georgy Malenkov-a, Nikita Khrushchev-aye shiga kazadalaro waratazana, shi doni, suro saa 1956yen, kərmai Stalinbe-a zorzə kuru kamfen "Stalin-a baro diwo" badizənadə. Karnu kən 20th ye kam zauro faida'a də, Stalin də awo'a garzəna də zauro kəlanzən gashiptəna. Sokku kərmaizəyen, shidə mouduyi nəmkambe suro letəgəram Marxist-Leninistbe dunyabedən, shi duwo shiga kəriwuma naptəram jamabe-a daraja cidawube-aro darajazənadə. Tun loktu Soviet Union 1991 lan wurtənadən, Stalin də lardəwa ngawo Soviet ye lan nəm su'a sətana (musamman maro Russia'a Georgia'a) naptə kam razəwu'a zamanye'a kuru kazaadala kəriwuye kənasartəma shi do Soviet Union'a duno'a sanyaram'aro kalaksənama. Nasha gadelan, kərmaizədə zauro zortədəna kəla nəmzalum jamaye-a kuru kəmbu kamye sədəna-a dəwo am Soviet miliyon kada kərmu suwudənan. == kenenga buro ye == Stalin də kəntawu Disembaye kawunzə 18 lan katambo [O.S. 6 kəntawu Decemberbe saa 1878lan fato [[Georgia]] be Gorilan<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Joseph_Stalin#cite_note-FOOTNOTEConquest19912Khlevniuk201511-11</ref>, bərni doni Tiflis kərmai [[Russia]] bedən. Su tambonzəye də shima Ioseb Besarionis dze Jughashvili (Russia lan sha Iosif Vissarionovich Dzhugashvili gultin). Ngawo cidaram shoe tandoye Besarion ye ngawozənayen, yallanzə talaa ro cukuro, kuru shiye kam mbal kənzaye ro wallono Ekaterine-a Stalin-a cezəna.[8][9] Sandi indidə fatodə kolzana saa 1883 lan, njimma hayaye gade-gade laarro lezana.[10] Suro saa 1888 lan, Stalin də mowonti Coci Gori ye dəro kərawono, na dəlan zauro ngalwozəna. Stalin də kaziyi nəlewaye sətana: saa 1884 lan kwasuwa shiro smallpox gultindəye shiro fəskalan batti kolzəna, [14] kuru sa’anzə 12 lan, zauro zau fanzəna loktu shiro phaeton ye zəksənadən, kuru muskonzə wofilan nəm maskinna suwudəna. == laminte == jmhekikx5865mq9rfvrxajte79xx49u 29446 29445 2026-07-08T20:56:25Z Alanguburo 858 /* kenenga buro ye */ 29446 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Joseph Vissarionovich Stalin[g][h][i] (Ioseb Besarionis dze Jughashvili;[d] 18 December [O.S. 6 December] 1878 ⁇ 5 March 1953) shima Soviet revolutionary kuru siyasawu do shima kazadala Soviet Unionye do nguwu-a cidazǝna wo, suro saa 1924 lan səta kuru suro saa 1953 lan shiye kərmaaro wallono.Shidə kərmai General Secretary Communist Partybe saa 1922lan səta 1952ro saadənan kuru shima Premierwo saa 1941lan səta har kərmunzəro. Buro salakkin lardədə naptə kərmai jamayelan sunotin yaye, dareramdən kərmaidə səsangəna kərmai dictatorbero saa 1930slan. Stalinye fasari Jami Communistbe Marxismdə Marxism-Leninismro ruwozəna, kuru fasarinzədə Stalinismlan bowotin. Fato talaa Georgiaye lan katambo Gori lan, Daula Russia ye lan, Stalin də mowonti adinbe Tiflis ye dəro kərawono kawu jamiyya cidawu Marxist Russia ye dəro kəljinro. Shiye kungǝna sapsǝna kǝla jami Vladimir Leninbe Bolshevikbero banki nǝmzalǝm-a kuru nǝmzalǝm gade-a men, kuru kawar jamiyyadǝbe, Pravdadǝga tartipzǝna. Shiga kadaro cita kuru shiga Siberiaro duzana. Ngawo Bolsheviks ye kərmaiya səmowonayen suro kəriwu October ye saa 1917 ye lan, Stalin də wakil Politburo ye ro wallono, kuru saa 1922 lan, nəm kuranzə General Secretary ye də faidatə cidawu jamiyyaye dəga səmowona. Ngawo Lenin ye kərmunzə suro saa 1924 yen, Stalin ye kəriwu kərmai kəla am gawilma soyen zuwuna, Leon Trotsky kunten ro. Stalin ye kaidanzə socialism ye lardə fal lan də, shima dawudi raayi jamiyya dəye ro wallono, kuru dawariwanzə saa uwuye də, 1928 lan baditəna də, shima awo bareye'a duno'aro sabtə'a, sanyaram'a duwaro kalaktə'a, kuru razəwu'a dawuye'a ro wallono. Letəgəramwanzədəye banazəgə kəmbu suro saa 1932-1933 lan am miliyon kada cezənadə, Holodomor Ukrainebe kunten. Kate saa 1936-a 1938-a yen, Stalin ye am siyasabe duwu miya kada'a cezəna suro Great Purge yen. Loktu kərmaizəyen, am miliyon 18 yeyi nasha Gulag ye lan kozana, kuru am miliyon arakkə'a kozəna, kulaks'a kaduwuwa samma'a kunten, nasha cintəro lardədən duzana. Stalinye raayi Marxism-Leninismbedə diyaro fuwuzəgəna diwal Communistbe Dunyawamen kuru letəgəramwa fascist-watəwu Nasarabe ngawo kənjo. Suro saa 1939 yen, gomnatinzəye cida Molotov-Ribbentrop pact a Germany'a mukko, adəye banazəgə soviet ye Poland'a butu gənajin sa kəriwu dunyabe kən indimi badizənan. Jamus ye tawadǝ dǝga namzǝna, suro saa 1941 yen Soviet Union ro bǝtǝram sǝdǝna lan, adǝye sǝkǝ Stalin dǝga kǝlakǝl kǝlza. Soja'a Red Army ye də, Stalin də shima komandanza kura wo, bətərəm Germanye dəga duwaza kuru Berlin'a 1945 lan səmowona, kəriwu Europe ye dəga dawono. Soviet Union ye lardəwa Soviet-a kəllata gədi Europe ye lan kokkono kuru, United States'a rokko, duno kuraro walza, lardəwa indidə zaman kəriwu Cold War lan notənadəro gasaana. Stalin də shima kəla waltəm gartə ngawo kəriwuben kuru jarabtə bom atomic Sovietbe buro salakbe suro saa 1949. Suro saa anyiben, lardədə kəmbu gade sətana kuru kampain antisemiticbe kəriyebe banazəna, shi doni "doctors' plot" lan dazənadə. Stalin də suro saa 1953 yen bawono ngawo stroke yen. Georgy Malenkov-a, Nikita Khrushchev-aye shiga kazadalaro waratazana, shi doni, suro saa 1956yen, kərmai Stalinbe-a zorzə kuru kamfen "Stalin-a baro diwo" badizənadə. Karnu kən 20th ye kam zauro faida'a də, Stalin də awo'a garzəna də zauro kəlanzən gashiptəna. Sokku kərmaizəyen, shidə mouduyi nəmkambe suro letəgəram Marxist-Leninistbe dunyabedən, shi duwo shiga kəriwuma naptəram jamabe-a daraja cidawube-aro darajazənadə. Tun loktu Soviet Union 1991 lan wurtənadən, Stalin də lardəwa ngawo Soviet ye lan nəm su'a sətana (musamman maro Russia'a Georgia'a) naptə kam razəwu'a zamanye'a kuru kazaadala kəriwuye kənasartəma shi do Soviet Union'a duno'a sanyaram'aro kalaksənama. Nasha gadelan, kərmaizədə zauro zortədəna kəla nəmzalum jamaye-a kuru kəmbu kamye sədəna-a dəwo am Soviet miliyon kada kərmu suwudənan. == kenenga buro ye == Stalin də kəntawu Disembaye kawunzə 18 lan katambo [O.S. 6 kəntawu Decemberbe saa 1878lan fato [[Georgia]] be Gorilan<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Joseph_Stalin#cite_note-FOOTNOTEConquest19912Khlevniuk201511-11</ref>, bərni doni Tiflis kərmai [[Russia]] <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Joseph_Stalin#cite_note-FOOTNOTEService200415-12</ref>bedən. Su tambonzəye də shima Ioseb Besarionis dze Jughashvili (Russia lan sha Iosif Vissarionovich Dzhugashvili gultin). Ngawo cidaram shoe tandoye Besarion ye ngawozənayen, yallanzə talaa ro cukuro, kuru shiye kam mbal kənzaye ro wallono Ekaterine-a Stalin-a cezəna.[8][9] Sandi indidə fatodə kolzana saa 1883 lan, njimma hayaye gade-gade laarro lezana.[10] Suro saa 1888 lan, Stalin də mowonti Coci Gori ye dəro kərawono, na dəlan zauro ngalwozəna. Stalin də kaziyi nəlewaye sətana: saa 1884 lan kwasuwa shiro smallpox gultindəye shiro fəskalan batti kolzəna, [14] kuru sa’anzə 12 lan, zauro zau fanzəna loktu shiro phaeton ye zəksənadən, kuru muskonzə wofilan nəm maskinna suwudəna. == laminte == q8so9c0etalez96kiiofi1k1qqvhs6u 0 1519 29435 26177 2026-07-08T17:11:43Z ~2026-22643-79 1362 29435 wikitext text/x-wiki {{Databox}} kamu dә shima kamu kura kamma. Kawu kamu ro waljin ro, kamu dǝga fero lan bowotǝ (kǝrawu kamuwa au ferowa). bm26xt86q2vytr462k7r0tsklc1vdls 0 2857 29436 29424 2026-07-08T20:11:35Z Alanguburo 858 29436 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q137699162}}<ref>[https://musicinafrica.net/directory/commando-war-records-cwr/title: Ellipopi Launches New Record Label]</ref> '''Michael Chukwemeka Chukwunenye''' shiga '''Ellipopi''' lan nowaday shima kayyama kuru kaya ruwotəma Nigeriabe. Shima '''Commando War Records (CWR)''' dəga koksə kuru shima kam do ne buron '''CWR Limited''' lan notəna dəwo kəntagə Aprilye kawunzə 25 saa 2025 lan koktəna də. == laminte == mjbzqj5r7s4s3a9f3xvay9xyixlkppr 29437 29436 2026-07-08T20:14:21Z Alanguburo 858 29437 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q137699162}}<ref>[https://musicinafrica.net/directory/commando-war-records-cwr/title: Ellipopi Launches New Record Label]</ref> '''Michael Chukwemeka Chukwunenye''' shiga '''Ellipopi''' lan nowaday shima kayyama kuru kaya ruwotəma Nigeriabe. Shima '''Commando War Records (CWR)''' dəga koksə kuru shima kam do ne buron '''CWR Limited''' lan notəna dəwo kəntagə Aprilye kawunzə 25 saa 2025 lan koktəna də. == laminte == 12dyx56rvm330wsunrsx0u1ydox84h8 0 2863 29447 2026-07-09T04:28:19Z Abba Khaleel 1413 Created page with "{{Databox}} '''Kwasa tiyibe''' (/tjubər-/ TEW-bər-; TB), kuru shiga suro jamaben "kərmu bəl" lan nowotə, au gargamlan shiga kəmbulan faidatin. Kuli kwasuwa tiyibe (MTB) bacteria.[4] Tuberculosisdə buro salakkin fufuwaro kwasuwa suwudin, amma nasha tiyibe gadero tartəyin.[1] Kasuwa nguwuso alamaramnza ba, loktu adəlan shiga tuberculosis inactive au latent lan nowotə.[4] Kasuwa gana laa suro kwasuwaben dasagənadə kwasuwa shiro active gultindəro waljin, kurun t..." 29447 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Kwasa tiyibe''' (/tjubər-/ TEW-bər-; TB), kuru shiga suro jamaben "kərmu bəl" lan nowotə, au gargamlan shiga kəmbulan faidatin. Kuli kwasuwa tiyibe (MTB) bacteria.[4] Tuberculosisdə buro salakkin fufuwaro kwasuwa suwudin, amma nasha tiyibe gadero tartəyin.[1] Kasuwa nguwuso alamaramnza ba, loktu adəlan shiga tuberculosis inactive au latent lan nowotə.[4] Kasuwa gana laa suro kwasuwaben dasagənadə kwasuwa shiro active gultindəro waljin, kurun tədinbaro waljiya, raksə kwasuwa suwudin.[1] Alama’a do TB active ye də sandima kasa’a do bu’a, kawudo’a, zungu bənye’a, kuru nəm kura’a.[1] Infection donyi nasha gade lan tuwandin ma dǝ alama kada suwudin.[5] Tuberculosis də kam fal lan kam gadero tartəyin kasam men sa am do TB suro fufunzayen mbeji də kasa, tufa, mana, au sətə.[1][4] Am donyi TB latentbe mbeji dǝ kasuwa dǝga tarzayin ba.[1] Kasuwa donyi latent gultin dǝ shima am donyi tiyi nza lan faidajin ma.[1] Jaraptəwa TBbe kura-kura yakkə mbeji: jarabtə interferon-gammabe (IGRA), jarabtə kadiyibe tuberculinbe, kuru jarabtə nucleic acidbe ngəwutəbe (NAAT). TB faitəyedə suronzən am doni tajirwa ngəwu'a dəga ngaltə-a, kwasuwa dəga datəgəram lan asutə-a kuru kurun dio-a, kuru kalimi bacillus Calmette-Guérin (BCG) ye lan kalimi kənjo-a mbeji.[8][9][10] Sandi donyi tajirwa nguwuwa dǝ sandima fatowa, na cidabe, kuru kǝla kǝl am donyi TB mbeji ma.[9] Kurunna diwodə kurun antibiotics kada loktu kuruwuro faidatə məradəzəna.[1] Kasartəna kəla kwata fal nəm nguwu am dunyabe, alamanna am biliyon 2 yeyi, TB latentbe mbeji.[11] Suro saa 2024 yen, kwasuwa TB ye də am miliyon 10.7 ro saadəna kuru am miliyon 1.23 ro kərmu suwudəna, adəye shima dalil kərmuye kura do awo kwasuwa suwudin ma dunya samma son.[1] Kasuwa tiyibedə adamganalan mbeji zaman kureben.[12] Suro saa 1800s yen, sa sha faidatəro notənadən, TB də shima dalil kərmu samma Europe lan.[13] Nəm nguwu (kasuwa bəlin) kuru nəm nguwu (kasuwa samma) TB yedə zauro fulutəna suro karnu kən 20th yen, dalil bəladiya ngalwotəgə-a, kurun antibiotics faida'a fantə-a, kuru kalimi BCG ye fəletə-a nankaro.[14] Son yaye, saa 1980 lan, antibiotic resistance də awo do ne zauro nguwujin ma, shi do ne kurun kadaro resistance tuberculosis ye suwudin ma.[1][15] Loktu: minti 2-a second 15-a.2:15Subtitles mbeji.CC Kasarrata bidiyobe (ruwo) Gargam Hawar kura: Gargam kwasuwa tiyibe Mummy Egyptbe suro fato kareya adabe gənatəbe Britishbedən – shiro tubercular decay gultində shilan təbandəna. Kwasa tiyibedə tun zaman kureben mbeji.[16] Gabcino shilabe fəlezəna am laa kawu gargambedən (4000 BC) TB mbeji, kuru kulashiwube tubercular decay suro shila mummies Egyptbedən saa 3000 səta 2400 BC ro saadənadə fəlezana.[17] Kulashi geneticbe bayanzana kəla bacteria TB-ye samunnam mbeji suro South Americaben saa 140 ADben.[18] Asutǝ Richard Morton ye suro saa 1689 lan, pulmonary donyi tubercles a kəllata də, [19] alama’a kada nankaro, TB də kwasuwa falro asutənyi sai saa 1820s lan. Benjamin Marten ye suro saa 1720 yen wono, awo do ne faidatəye də awo do ne microbes lan bowotin də shima am do ne kamanza karəngə lan dasayin dəye tarzayin.[20] Saa 1819 lan, René Laennec ye wono, kasuwa tiyiye də shima dalil kasuwa tiyiye suwudin wo.[21] J.L. Schönlein ye buro salak lan su "kwasuwa tiyibe" (Jamus: Kwasa tiyibe) suro saa 1832 lan bakkono. Saa 1865 lan, Jean Antoine Villemin ye fəlezəna kwasuwa tiyiye də raktə amso lan dabbawa ro kuru kate dabbawa yen faltin.[24] Kulashi Villeminbedə suro saa 1867-a 1868-aben John Burdon-Sandersonbe tawatsəgəna. Robert Koch shima kwasa kasuwa tiyibedǝ asuzǝna. Robert Koch ye kwasuwa tiyiye suwudin də asuzə kuru bayanzəna, M. kwasuwa tiyiye, yim kawu 24 kəntawu March saa 1882 lan. Suro saa 1905 lan, shiro Nobel Prize suro Physiology au Liitaben cedo kəla awo shima adəben.[28] 31z1s6pq7xn0at6vh9ep76ezivahkw9 29448 29447 2026-07-09T04:32:48Z Abba Khaleel 1413 29448 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Kwasa tiyibe''' (/tjubər-/ TEW-bər-; TB), kuru shiga suro jamaben "kərmu bəl" lan nowotə, au gargamlan shiga kəmbulan faidatin. Kuli kwasuwa tiyibe (MTB) bacteria.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Tuberculosis#cite_note-CDC-About-TB-2025-4</ref> Tuberculosisdə buro salakkin fufuwaro kwasuwa suwudin, amma nasha tiyibe gadero tartəyin.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Tuberculosis#cite_note-WHO_Factsheet_2025-1</ref> Kasuwa nguwuso alamaramnza ba, loktu adəlan shiga tuberculosis inactive au latent lan nowotə.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Tuberculosis#cite_note-CDC-About-TB-2025-4</ref> Kasuwa gana laa suro kwasuwaben dasagənadə kwasuwa shiro active gultindəro waljin, kurun tədinbaro waljiya, raksə kwasuwa suwudin.[1] Alama’a do TB active ye də sandima kasa’a do bu’a, kawudo’a, zungu bənye’a, kuru nəm kura’a.[1] Infection donyi nasha gade lan tuwandin ma dǝ alama kada suwudin.[5] Tuberculosis də kam fal lan kam gadero tartəyin kasam men sa am do TB suro fufunzayen mbeji də kasa, tufa, mana, au sətə.[1][4] Am donyi TB latentbe mbeji dǝ kasuwa dǝga tarzayin ba.[1] Kasuwa donyi latent gultin dǝ shima am donyi tiyi nza lan faidajin ma.[1] Jaraptəwa TBbe kura-kura yakkə mbeji: jarabtə interferon-gammabe (IGRA), jarabtə kadiyibe tuberculinbe, kuru jarabtə nucleic acidbe ngəwutəbe (NAAT). TB faitəyedə suronzən am doni tajirwa ngəwu'a dəga ngaltə-a, kwasuwa dəga datəgəram lan asutə-a kuru kurun dio-a, kuru kalimi bacillus Calmette-Guérin (BCG) ye lan kalimi kənjo-a mbeji.[8][9][10] Sandi donyi tajirwa nguwuwa dǝ sandima fatowa, na cidabe, kuru kǝla kǝl am donyi TB mbeji ma.[9] Kurunna diwodə kurun antibiotics kada loktu kuruwuro faidatə məradəzəna.[1] Kasartəna kəla kwata fal nəm nguwu am dunyabe, alamanna am biliyon 2 yeyi, TB latentbe mbeji.[11] Suro saa 2024 yen, kwasuwa TB ye də am miliyon 10.7 ro saadəna kuru am miliyon 1.23 ro kərmu suwudəna, adəye shima dalil kərmuye kura do awo kwasuwa suwudin ma dunya samma son.[1] Kasuwa tiyibedə adamganalan mbeji zaman kureben.[12] Suro saa 1800s yen, sa sha faidatəro notənadən, TB də shima dalil kərmu samma Europe lan.[13] Nəm nguwu (kasuwa bəlin) kuru nəm nguwu (kasuwa samma) TB yedə zauro fulutəna suro karnu kən 20th yen, dalil bəladiya ngalwotəgə-a, kurun antibiotics faida'a fantə-a, kuru kalimi BCG ye fəletə-a nankaro.[14] Son yaye, saa 1980 lan, antibiotic resistance də awo do ne zauro nguwujin ma, shi do ne kurun kadaro resistance tuberculosis ye suwudin ma.[1][15] Loktu: minti 2-a second 15-a.2:15Subtitles mbeji.CC Kasarrata bidiyobe (ruwo) Gargam Hawar kura: Gargam kwasuwa tiyibe Mummy Egyptbe suro fato kareya adabe gənatəbe Britishbedən – shiro tubercular decay gultində shilan təbandəna. Kwasa tiyibedə tun zaman kureben mbeji.[16] Gabcino shilabe fəlezəna am laa kawu gargambedən (4000 BC) TB mbeji, kuru kulashiwube tubercular decay suro shila mummies Egyptbedən saa 3000 səta 2400 BC ro saadənadə fəlezana.[17] Kulashi geneticbe bayanzana kəla bacteria TB-ye samunnam mbeji suro South Americaben saa 140 ADben.[18] Asutǝ Richard Morton ye suro saa 1689 lan, pulmonary donyi tubercles a kəllata də, [19] alama’a kada nankaro, TB də kwasuwa falro asutənyi sai saa 1820s lan. Benjamin Marten ye suro saa 1720 yen wono, awo do ne faidatəye də awo do ne microbes lan bowotin də shima am do ne kamanza karəngə lan dasayin dəye tarzayin.[20] Saa 1819 lan, René Laennec ye wono, kasuwa tiyiye də shima dalil kasuwa tiyiye suwudin wo.[21] J.L. Schönlein ye buro salak lan su "kwasuwa tiyibe" (Jamus: Kwasa tiyibe) suro saa 1832 lan bakkono. Saa 1865 lan, Jean Antoine Villemin ye fəlezəna kwasuwa tiyiye də raktə amso lan dabbawa ro kuru kate dabbawa yen faltin.[24] Kulashi Villeminbedə suro saa 1867-a 1868-aben John Burdon-Sandersonbe tawatsəgəna. Robert Koch shima kwasa kasuwa tiyibedǝ asuzǝna. Robert Koch ye kwasuwa tiyiye suwudin də asuzə kuru bayanzəna, M. kwasuwa tiyiye, yim kawu 24 kəntawu March saa 1882 lan. Suro saa 1905 lan, shiro Nobel Prize suro Physiology au Liitaben cedo kəla awo shima adəben.[28] == Lamintǝ == 5lmkroagq0jb8o26x2mlobi4f3tgl98 0 2864 29449 2026-07-09T04:39:54Z Abba Khaleel 1413 Created page with "{{Databox}} '''Diabetes mellitus''', shi donyi diabetes lan notǝna dǝ, shima kasuwa donyi suro lan tuwondin ma, shi donyi suro bu lan shiwur nguwuro waljin ma. Diabetes də zauro zauro fuwujin, [13] [14] kuru dalilnzədə shima hormone insulin pancreas ye fulutə au cells tiyiye insulin dəro jawawu yiwo ba.[10] Alama’a donyi Ps yakkǝ: polydipsia (ngudu nguwu), polyuria (ngudu nguwu), kuru polyphagia (nguwu nguwu), kuru nǝm nguwu fulutu kuru kururam ba. Kurunna tə..." 29449 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Diabetes mellitus''', shi donyi diabetes lan notǝna dǝ, shima kasuwa donyi suro lan tuwondin ma, shi donyi suro bu lan shiwur nguwuro waljin ma. Diabetes də zauro zauro fuwujin, [13] [14] kuru dalilnzədə shima hormone insulin pancreas ye fulutə au cells tiyiye insulin dəro jawawu yiwo ba.[10] Alama’a donyi Ps yakkǝ: polydipsia (ngudu nguwu), polyuria (ngudu nguwu), kuru polyphagia (nguwu nguwu), kuru nǝm nguwu fulutu kuru kururam ba. Kurunna tədinbaro waljiya, kwasuwadə raksə awowa nəlewabe kada suwudin, surodən kwasuwa cardiovascularbe-a, shim-a, kidney-a, kuru zar tiyibe-a mbeji.[3] Jili diabetesbe kura-kuradə sandima jili 1-a jili 2-a.[15] Jili donyi zauro nowata dǝ shima jili 2.[16] Kurunna jili 1 ye donyi zauro nowata dǝ shima insulin faltǝ (insulin injection), kuru kurun donyi diabetes ye (alama metformin a semaglutide au tirzepatide) kuru kǝnǝnga faltǝ lan faidata jili 2 ro faidatayin. Kwasa shuwur jili 1dǝ shima yanayi tiyiye awo tiyi kammaye kasuwa kǝriwujinmadǝye beta cells (β-cell) suro pancreasbedǝro bǝtǝrǝm sǝdin, shilan insulin baktǝro dapcin. Shi yanayi adǝ shima tambo lan tuwandin aubiya kǝnǝnga lan tuwandin. Diabetes jili 2 də wajin sa tiyi də insulin ro raksəyin ba ro waljiya, adəye səkə glucose də suro buyen napcin susu cells ye sha njizəyin ro.[17] Nzəralan, kwasa shiwurbedə dalilla gadelan tuwandin, alamanna kəndaaram geneticbe (kwasa shuwurbe monogenicbe alama kwasa shuwur tadabe-a kuru kwasa shuwurbe nəmkurabe-a), kwasuwa shiwurbe pancreas lejinma (alama pancreatitis), au kurunna laa faidatə-a kemikalla laa-a (alama kurun gade faidatəben kunten). faltə).[18] Am donyi kwasuwa shiwurye mbejiro asuzana dǝ zauro tǝrana suro saa mewu kozǝna dǝyen, suro saa 1990 yen miliyon 200 lan sǝta suro saa 2024 yen miliyon 828 ro cuwudo.[9] Diabetes də am miliyon indi yeyi kərmu saa woson suwudin, kuru reta am do kwasuwadəye sandiya lezəna dəye kəlanza nozanyi.[9] Suro am kurawa tulurben falro lejin, kuru kwasuwa shiwurbe jili 2də kashi 95% kozənaro lejin. Lambawa anyi ba tərana awo buroye təmatəna dəga kozənaro am kurawa miliyon 783 saa 2045 lan.[19] Nəm nguwu kwasuwadəye tərayin, zauro lardəwa fandi gana'a dawu-dawulan, na kərmadə shima dalil kərmuye kən tulurminwo.[9] Rates də kamuwa-a kongawa-a lan samun.[20] Dunyalan awo kəla nəlewa kwasuwa shiwurben cetinmadə ta'adir dola biliyon 760 dolaye saa woson.[21] Alama-a kuru alama-a Alama’a kasuwa shuwurye zauro faida’a Retinopathy-a, nephropathy-a, kuru neuropathy-adə sandima kasuwa shuwurbe suwudinmawo Alama'a kwasuwa shiwurbe nowatadə sandima ngudu ngəwutə-a, ngəwuro collo fəletə-a, nguwuro nguwutə-a, kuru nəmkura fulutə-a.[22][23] Alama’a gade kada donyi tawadǝ ba ma so dǝye wajin, suro lan kǝrǝn, kururam ba, collo/mani kǝji kuru suro lan sǝrǝn dalil Candida infection yen.[23] Am donyi kasuwa dǝye retanza dǝ alamaramnza bawo.[23] Jili 1də tiyinzən fəlejin ngawo loktu kawu lətaribedən, amma jili 2də baditənzə zauro nəmzalum; kam dondi dǝ alamaramnzǝ bawo saa kadaro.[24] Diabetic ketoacidosis də shima awo do ne lətari lan wajin ma, shi do ne nguwusoro type 1 lan wajin ma, amma type 2 lan wajin, loktu kuruwuro tədin ma au kam do ne β-cell nzə faidajin ba ma.[25] Tiyi ketone ye nguwuro tətandin də alama’a kuru alama’a suwudin, suronzan suro zau, suro zau, yintə acetone ye, yintə zauro duno’a do Kussmaul breathing lan notəna də, kuru loktu zauro zauro hangalye fulutin.[25] Hyperosmolar hyperglycemic də shima awo gade do ne suro lan nguwuro nji bawo, kuru shi do ne hypernatremia lan bowotin də shima hangal faljin kuru waneye coma ro waljin.[26] Hypoglycemia də shima awo do ne insulin lan faidatin ma kurun diabetes lan faidatin ma.[27] Futu shiro acute gultində alamaram gana laa mbeji misallo zungu-a, tərtə-a, kuru palpitations-a, kuru awoa zauro zauro suronzan asutə ba-a, tuska-a, suro-a, coma-a, kuru kərmu-a mbeji.[27] Hypoglycemic episodes do waltə-waltəyin də, glycemic threshold dəga fulujin shi do alama’a tuwondin ma, ma’ana alama’a gana-gana də fəlejin ba kawu hangal bannatə badijin ro.[27] Acanthosis nigricans donyi kǝla karayi ye dǝ alamaram insulin ro kǝla kǝljin bawo, shi donyi alamaram kasuwa shuwur ye jili 2 ye. acdw1e8vnr3h2i045xbwuuwkeeuoiln 29450 29449 2026-07-09T04:44:44Z Abba Khaleel 1413 29450 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Diabetes mellitus''', shi donyi diabetes lan notǝna dǝ, shima kasuwa donyi suro lan tuwondin ma, shi donyi suro bu lan shiwur nguwuro waljin ma. Diabetes də zauro zauro fuwujin, <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Diabetes#cite_note-13</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Diabetes#cite_note-14</ref> kuru dalilnzədə shima hormone insulin pancreas ye fulutə au cells tiyiye insulin dəro jawawu yiwo ba.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Diabetes#cite_note-World_Health_Organization-10</ref> Alama’a donyi Ps yakkǝ: polydipsia (ngudu nguwu), polyuria (ngudu nguwu), kuru polyphagia (nguwu nguwu), kuru nǝm nguwu fulutu kuru kururam ba. Kurunna tədinbaro waljiya, kwasuwadə raksə awowa nəlewabe kada suwudin, surodən kwasuwa cardiovascularbe-a, shim-a, kidney-a, kuru zar tiyibe-a mbeji.[3] Jili diabetesbe kura-kuradə sandima jili 1-a jili 2-a.[15] Jili donyi zauro nowata dǝ shima jili 2.[16] Kurunna jili 1 ye donyi zauro nowata dǝ shima insulin faltǝ (insulin injection), kuru kurun donyi diabetes ye (alama metformin a semaglutide au tirzepatide) kuru kǝnǝnga faltǝ lan faidata jili 2 ro faidatayin. Kwasa shuwur jili 1dǝ shima yanayi tiyiye awo tiyi kammaye kasuwa kǝriwujinmadǝye beta cells (β-cell) suro pancreasbedǝro bǝtǝrǝm sǝdin, shilan insulin baktǝro dapcin. Shi yanayi adǝ shima tambo lan tuwandin aubiya kǝnǝnga lan tuwandin. Diabetes jili 2 də wajin sa tiyi də insulin ro raksəyin ba ro waljiya, adəye səkə glucose də suro buyen napcin susu cells ye sha njizəyin ro.[17] Nzəralan, kwasa shiwurbedə dalilla gadelan tuwandin, alamanna kəndaaram geneticbe (kwasa shuwurbe monogenicbe alama kwasa shuwur tadabe-a kuru kwasa shuwurbe nəmkurabe-a), kwasuwa shiwurbe pancreas lejinma (alama pancreatitis), au kurunna laa faidatə-a kemikalla laa-a (alama kurun gade faidatəben kunten). faltə).[18] Am donyi kwasuwa shiwurye mbejiro asuzana dǝ zauro tǝrana suro saa mewu kozǝna dǝyen, suro saa 1990 yen miliyon 200 lan sǝta suro saa 2024 yen miliyon 828 ro cuwudo.[9] Diabetes də am miliyon indi yeyi kərmu saa woson suwudin, kuru reta am do kwasuwadəye sandiya lezəna dəye kəlanza nozanyi.[9] Suro am kurawa tulurben falro lejin, kuru kwasuwa shiwurbe jili 2də kashi 95% kozənaro lejin. Lambawa anyi ba tərana awo buroye təmatəna dəga kozənaro am kurawa miliyon 783 saa 2045 lan.[19] Nəm nguwu kwasuwadəye tərayin, zauro lardəwa fandi gana'a dawu-dawulan, na kərmadə shima dalil kərmuye kən tulurminwo.[9] Rates də kamuwa-a kongawa-a lan samun.[20] Dunyalan awo kəla nəlewa kwasuwa shiwurben cetinmadə ta'adir dola biliyon 760 dolaye saa woson.[21] Alama-a kuru alama-a Alama’a kasuwa shuwurye zauro faida’a Retinopathy-a, nephropathy-a, kuru neuropathy-adə sandima kasuwa shuwurbe suwudinmawo Alama'a kwasuwa shiwurbe nowatadə sandima ngudu ngəwutə-a, ngəwuro collo fəletə-a, nguwuro nguwutə-a, kuru nəmkura fulutə-a.[22][23] Alama’a gade kada donyi tawadǝ ba ma so dǝye wajin, suro lan kǝrǝn, kururam ba, collo/mani kǝji kuru suro lan sǝrǝn dalil Candida infection yen.[23] Am donyi kasuwa dǝye retanza dǝ alamaramnza bawo.[23] Jili 1də tiyinzən fəlejin ngawo loktu kawu lətaribedən, amma jili 2də baditənzə zauro nəmzalum; kam dondi dǝ alamaramnzǝ bawo saa kadaro.[24] Diabetic ketoacidosis də shima awo do ne lətari lan wajin ma, shi do ne nguwusoro type 1 lan wajin ma, amma type 2 lan wajin, loktu kuruwuro tədin ma au kam do ne β-cell nzə faidajin ba ma.[25] Tiyi ketone ye nguwuro tətandin də alama’a kuru alama’a suwudin, suronzan suro zau, suro zau, yintə acetone ye, yintə zauro duno’a do Kussmaul breathing lan notəna də, kuru loktu zauro zauro hangalye fulutin.[25] Hyperosmolar hyperglycemic də shima awo gade do ne suro lan nguwuro nji bawo, kuru shi do ne hypernatremia lan bowotin də shima hangal faljin kuru waneye coma ro waljin.[26] Hypoglycemia də shima awo do ne insulin lan faidatin ma kurun diabetes lan faidatin ma.[27] Futu shiro acute gultində alamaram gana laa mbeji misallo zungu-a, tərtə-a, kuru palpitations-a, kuru awoa zauro zauro suronzan asutə ba-a, tuska-a, suro-a, coma-a, kuru kərmu-a mbeji.[27] Hypoglycemic episodes do waltə-waltəyin də, glycemic threshold dəga fulujin shi do alama’a tuwondin ma, ma’ana alama’a gana-gana də fəlejin ba kawu hangal bannatə badijin ro.[27] Acanthosis nigricans donyi kǝla karayi ye dǝ alamaram insulin ro kǝla kǝljin bawo, shi donyi alamaram kasuwa shuwur ye jili 2 ye. == Lamintǝ == 0r6d6jwc5vreai91jblnkvecdtis70r