Wikipedia kncwiki https://knc.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Shafi_kura MediaWiki 1.47.0-wmf.11 first-letter Nasha Taanas Mana Faidatema Mana faidatǝma yǝ Wikipedia Mana kǝla Wikipedia yǝn Liwuram Mana liwuram yǝ MediaWiki Mana MediaWiki yǝ Jiri Mana jiri yǝ Banatǝ Mana banatǝ yǝ Nakka Mana nakka yǝ TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 544 29609 28957 2026-07-16T19:38:42Z ~2026-39904-68 1699 29609 wikitext text/x-wiki '''Galaxy''' dә shima futu shillewuwabe, awowa shillewuye kәlanzәnabe, gas kate shillewuwabe, kausu, kuru awowa sənanabe doni gravity men kəllata. Kalima dǝ Greek galaxias (γαλαξίας) lan gowotǝ, ma'ananzǝ dǝ 'milky' wo, ma'ana galaxy Milky Way ye dǝwo suronzǝn Solar System dǝn kuntenro. ===Lamintǝ=== qcksiz2od8eucau8ap0fxoamhltfmqt 0 1112 29608 13852 2026-07-16T19:37:43Z ~2026-39904-68 1699 29608 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Communism (Latin communis lan, 'common, universal' lan gowotə) shima ilmu sociopolitical, philosophical, a economic ideology so left-wing to far-left lan suro socialist movement yen, shi doni buronzə də shima kəndaram communist ye, nəmkam socioeconomic ye do kəla amso bə kəlanza' Wa kəmbu so'wa, kuru faltə so wa yen awowa sammaso suro kəndaram yen məradətəna dəga sadin. Communistsdə ngəwusoro kəlanza kəlanzaro kərmaitə məradəzana amma kəla futu adəro kasatsanyi. Adəye nəmgadegade kate katab naptəram jamabe nəmkambe-a, faltə kəlanzəlaro waltə-a, cidawuye kəlanzaro cista-a, kuru katab nəmkərmaiye au jamiyya jamiyyabe-dəwo lardə naptəram jamabe fuwutəgəmen, ngawodən kəriyedə baro waltə-a fəlejin. .[10] Nasha raayi kura fal kəla siyasaben, jamiyyawa communistbe-a letəgəramnza-adə wofila au wofila-ro bayanzana.[11][12] eo8zr9c5n3ylelq95ukpsbacnfahlt0 0 2938 29602 2026-07-16T16:41:44Z Ummusalmasuleiman2001 55 Created page with "{{Databox}} Snow də shima jili njiye samilan fəlejinma shido suronzən ice crystals fal-fal mbeji shidəwo kasamlan wurajinma—nguwusoro suro fowoben—kuru daji suro cidiben sabtin, nadəwo faltəwa gade-gade sədinma.[2] Suronzən nji kankarabe mbeji loktu kənənganzə sammason, baditin loktu, kəndagəram ngəlan, shi ice crystalsdə samilan təbandin, nəmkuranzədə millimeterro tərayin, fəlangjin kuru kəladən sabtin, daji nalan faltin, kuru dareramdən yiji..." 29602 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Snow də shima jili njiye samilan fəlejinma shido suronzən ice crystals fal-fal mbeji shidəwo kasamlan wurajinma—nguwusoro suro fowoben—kuru daji suro cidiben sabtin, nadəwo faltəwa gade-gade sədinma.[2] Suronzən nji kankarabe mbeji loktu kənənganzə sammason, baditin loktu, kəndagəram ngəlan, shi ice crystalsdə samilan təbandin, nəmkuranzədə millimeterro tərayin, fəlangjin kuru kəladən sabtin, daji nalan faltin, kuru dareramdən yijin, suluwin, au sublimate. Snowstormsdə dawarjin kuru wurajin futu samilan nəmkəluwu-a kasam amusu-a kəmbulan. Snowflakesdə nasha awoa sənana samibedən nucleate sədin futu nji amusutənadəga matcinlan, shidəwo suro hexagonal-shaped crystalsben amusuro waljin. Snowflakes də zaye kada gojin, suronzan platelets, needles, columns, kuru rime. Sa snowdə snowpackro sabtiya, raksə driftsro fujin. Ngawo loktuben, mafi sapkatadǝ faltin, sintering-a, sublimation-a, kuru freeze-thaw-a men. Na doni yanawudə amusuye saa-saaro sabtəro sətinma, glacier təbandin. Adə gənyi maa, mafidə loktu-loktulan yijin, kuru nji kəmaduwuwa-a kəmaduwuwa-aro suluwin kuru nji cidiyedə waltə chargejin. Nashawa kura-kura mafi-pronebedə suronzan nashaa polarbe-a, reta yalabe Northern Hemispherebe-a, kuru nashaa kawube dunya sammason nəmkəluwu-a amusu-a mbeji. Suro Hemisphere Anəmyedən, mafidə nasha kauyelan kara, Antarctica dawunbaro.[3] Snowdə cidawa amsobe jili lenəmareso lejin: diwalwa-a, fefeto-a, windowa-a fəletə məradəzəna; bare: nji kəskawaro yiwo-a dabbawaro nzəliwo-a; biskewa jili skiing-a, snowboarding-a, kuru mashin snowbe-a; kuru kəriwu-a. Snow də ecosystems'a lejin, kuruson, awo laa kəska'a dabba'a ye suro amusuyen kənəngazayin.[1] === Lamintǝ === joimfnoa2nri9lgigk3tiv0s3zvotf4 0 2939 29603 2026-07-16T16:44:20Z Ummusalmasuleiman2001 55 Created page with "{{Databox}} '''Loktu'''də shima fuwutə kəndagəramye shidoni zahirro waltəyinbama kozənalan səta, kərmaaro, kuru fuwuro saadənadə.[1][2][3] Loktudə shima awoa kəndobe sammaso suwudin, nəmkura, kuru awoa suwudinso, shidə awoa ngəwu ngaltəbe faidatə awoa wakajinsodəga tartiyin, loktu awoa wakajinsodəga rataltədə (au nəmgade ndikatenzaben), kuru nəmngəwu awoadəga faltəbe suro awoa zahirreben au awoa notəben notəben.[4][5][6][7] Loktudə shima diwa..." 29603 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Loktu'''də shima fuwutə kəndagəramye shidoni zahirro waltəyinbama kozənalan səta, kərmaaro, kuru fuwuro saadənadə.[1][2][3] Loktudə shima awoa kəndobe sammaso suwudin, nəmkura, kuru awoa suwudinso, shidə awoa ngəwu ngaltəbe faidatə awoa wakajinsodəga tartiyin, loktu awoa wakajinsodəga rataltədə (au nəmgade ndikatenzaben), kuru nəmngəwu awoadəga faltəbe suro awoa zahirreben au awoa notəben notəben.[4][5][6][7] Loktudə shima diwal kən diyaumewo kuru diwal loktubewo, diwal nabe yakkədəro nzəralan.[8] Loktudə badiyaramman linear spans au loktuwalan ngaltin, korinlan səta kuruwuro sadəna. Zahirro, ngal adamganabe loktubedə agogo-a kalanda-a lan faidatin, kawu awa 24-ye fəlejin shidəwo suro saa kawu-365ben sabtənadə shidəwo təgəndo shillewube Dunyabedəga kəllatadə. Ngaltə ilmu kimiyabe loktubedə susudəro gadezəna loktu Planckben loktu ganadən səta saa biliyon kadaro saadəna loktu kuruwuben. Loktu ngaltinmadə təmatəna kəla shidə Big Banglan badiwono saa biliyon 13.8 kozənadən, shidəga suro zaman dunyabedən mbeji. Fiziya zamanbedə asuzəna loktudə shiga samilan təkkinbaro suro asutə loktu samibedən shidəwo general relativitybe bayanzənadən.[9] Loktudə raktə velocity-a awoa-aye duwaro au lejinro kozayin kuru hangal gənatəma diyabe nankaro, attəson yayi adə shima awo ganaro gotəna diya kəndagəram zauro zauben, misallo relativistic speeds au gravitational pulls of black holes. Suro gargamben, loktudə mouduyi kərabe faidaa nasha adinbe-a, falsafabe-a, kimiyabe-an. Ngaltə loktu ganabedə ilmuwu kimiyabe-a nzundube-a səmowona, kuru shima dalil kura nasha zawal manəm kuru ilmu shillewube-aben. Loktudə zauro faida naptəram jamabe, daraja razəgəbe mbeji ("loktudə kungəna") kuru daraja kəlanzəbe, dalil loktu gana suro yimwosoben notə nankaro ("carpe diem") kuru suro kənənga adammanaben. === Lamintǝ === d353s7wu45vglhxiz371bd9j5c1oj13 0 2940 29604 2026-07-16T16:48:30Z Ummusalmasuleiman2001 55 Created page with "{{Databox}} '''Nji'''də awo tiyidən dagənama kuru kemikalnzədə H2O. Shidə zahir, kəji ba, kazəyi ba,[c] kuru awo kemikalbe launu ba karəngə. Shima awo Dunyabe kǝmaduwuwa-a, kǝmoduwuwa-a, kuru kǝmoduwuwa-a sammason faidatayinmawo. Njidə shima nji awoa rowa nowata sammasoyewo, surodən awo yijinmaro cidajin. Nji də, molecule polar ye də, kəltəram hydrogen ye duno’a sədin, shi do banazəyin ma, awo’a zahir ye’a kemikal ye’a ro.[19] Shidə faida'a..." 29604 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Nji'''də awo tiyidən dagənama kuru kemikalnzədə H2O. Shidə zahir, kəji ba, kazəyi ba,[c] kuru awo kemikalbe launu ba karəngə. Shima awo Dunyabe kǝmaduwuwa-a, kǝmoduwuwa-a, kuru kǝmoduwuwa-a sammason faidatayinmawo. Njidə shima nji awoa rowa nowata sammasoyewo, surodən awo yijinmaro cidajin. Nji də, molecule polar ye də, kəltəram hydrogen ye duno’a sədin, shi do banazəyin ma, awo’a zahir ye’a kemikal ye’a ro.[19] Shidə faida'a jili kənənga nowata sammasoro, duno kəmbube cinba au organic micronutrientro waljinba yaye. Sau shiye suro awoa alakkata sammason mbeji nankaro, kemikalnzə kalkaltəgə-a, nəmngəwunzə dunya sammason-a, kuru nəmgade dunonzə-a nəmgana molecularnzəro wumiya, njidə shiro "universal solvent" gultin.[20] Sau dunyabe temperature-a pressure-adə njibe na yakkənzəa karəngən nankaro, njidə dunyalan mbeji namtə awo cibbube-a, awo njiya-a, kuru gas-aro.[21] Shidə nji samibe jili samibe-a kuru aerosolsbe jili kawudobe-a sədin. Fowodə suronzən nji-a kankara-a mbeji, kəndaramnzə cibbu. Sa ngəlaro yaktiya, kankara crystallinebedə raksə alama mafiyero waljin. Kəndaram njibe gasbedə shima kawudo au kawudo njibe. Njidə kashi 71% cidi dunyabedəga zamzəna, kuluwu-a kəmaduwu-adə sandima nəmngəwu njibedə zamzayin (alamanna 96.5%).[22] Nasha njiye gana-ganadə nji cidiye (1.7%), suro kankara-a kankara-a Antarctica-a Greenland-ayen (1.7%), kuru kasamlan kawudo-a, fowo-a (surodən kankara-a nji njiye-a kasamlan dazəna-a), kuru nji samibe-a (0.001%).[23][24] Njidə sambisoro lejin futu njiye suluwinna, təwaltə-a (evapotranspiration)-a, kəlta-a, njiye-a, kuru njiye-a, ngəwusoro kuluwuro lejin. Njidə nasha razəwu dunyabedən zauro faidaa. Kashi 70% nji shawa amsoye faidatayində barero lejin.[25] Bənyi kənta suro manda-a nji shawa-ayen, kuru gozaa kozana, shima na kəmbube kura nasha dunyabe kadaro, shidəwo kashi 6.5% protein dunyabe suwudinmawo.[26] Kasula kareya na kurube'a nguwuso (alamanna kəndawu fetebe so, gas alabeso, kareya tandobe so) maara njiyen goza kuluwuso, kəmoduwuso, kuluwuso, canalso men gozain. Nji ngəwu-a, kankara-a, kuru kawudo-adə sanyiyaram-a fatowa-an amusutə-a kawudo-aro faidatin. Njidə awoa kadaro awoa kəljinma, mineral-a organic-a; adəye səkə, zauro faidatin cidaram sanyiyaram lan kuru awo detə-a awo tultə-a lan. Nji-a, kankara-a, mafi-a sandima dawudi biskewa gade-gade-a, alama kambe-a, maara njiye lan letə-a, maara njiye lan gasa-a, surfing-a, bənyi kənta-a, bənyi kənta-a, kankararo skating-a, snowboarding-a, skiing-a. === Lamintǝ === c0eya4ldb9e3gicbzqjidx3cb5l6cyy 0 2941 29605 2026-07-16T16:51:21Z Ummusalmasuleiman2001 55 Created page with "Nur, nur turinma, au gərgər turinmadə shima gərgər electromagneticbewo shido shim adamganabe asujinmawo.[1][2] Nur turinmadəbe nəmkuruwunzə turinma kuru kambosoro fasartəna nəmkuruwu wavelengthbe suro kate 400-700 nanometers (nm) belan, nəmngəwu 750-420 terahertz bega tilojin. Shi band turinmadə batau infraredben kara (shidoni nəmkuruwu wavelengthbe kuru nəmngəwu ganaa) kuru shi ultravioletdə (shido nəmkuruwu wavelengthbe kori kuru nəmngəwu ngəwua),..." 29605 wikitext text/x-wiki Nur, nur turinma, au gərgər turinmadə shima gərgər electromagneticbewo shido shim adamganabe asujinmawo.[1][2] Nur turinmadəbe nəmkuruwunzə turinma kuru kambosoro fasartəna nəmkuruwu wavelengthbe suro kate 400-700 nanometers (nm) belan, nəmngəwu 750-420 terahertz bega tilojin. Shi band turinmadə batau infraredben kara (shidoni nəmkuruwu wavelengthbe kuru nəmngəwu ganaa) kuru shi ultravioletdə (shido nəmkuruwu wavelengthbe kori kuru nəmngəwu ngəwua), shiga sammason optical radiationlan bowotin.[3][4] Suro ilmu fiziyaben, kalma "nur"də waneye zaumaro radiation electromagneticbe nəmkuruwu wavelengthbe ndasowoso, turin au turinbaro waljin.[5][6] Suro adəben, nur gammabe a, nur X-raybe a, microwave a kuru radiyo waves sammaso nur. Adǝma sǝkǝ radiation turinma dǝro nur turinma gultin.[7][8] Siffawa burosalakbe nurbedə sandima nəmkərawu-a, zawal tartəgəbe-a, nəmngəwu au nəmkuruwu wavelengthbe-a, kuru nəmkərawu-a. Kasonzǝ suro awo delan, 299792458 m/s, shima awo do sambisoro faltin bawo.[9] Radiation lantarkiye sammaso awoa sənana kuru waves indiso fəlejin. Fal, awoa sənana buroye nəmngəwu ba, au quanta, nur shiro photons gultində raktə karewa cidabe musammanlan asutin; awowa alamanna interference yeyidə waves lan bayantin. Nur'a leta kullumsodə geometrical optics lan faidatə asutin. Quantum opticsdə nasha kulashibe faidaa suro fiziya zamanben. Nur alabe Dunyalan fandoram kuradə shima Kawusuwo. Futu gargamlan fǝlezǝnadǝn, awo gade nur adamganaro suwudindǝ shima konnuwo, konnu kamfani kureben sǝta konnuwa kǝndawube zamanbero sagǝdǝna. Fuwutə konnuwa konnube-a nizamma konnube-ayen, konnu konnuyedə taidazə konnu konnuye falzəna. mwm7hsurnph7uk6j86rg35cr7drny3k 29606 29605 2026-07-16T16:52:04Z Ummusalmasuleiman2001 55 29606 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Nur''', nur turinma, au gərgər turinmadə shima gərgər electromagneticbewo shido shim adamganabe asujinmawo.[1][2] Nur turinmadəbe nəmkuruwunzə turinma kuru kambosoro fasartəna nəmkuruwu wavelengthbe suro kate 400-700 nanometers (nm) belan, nəmngəwu 750-420 terahertz bega tilojin. Shi band turinmadə batau infraredben kara (shidoni nəmkuruwu wavelengthbe kuru nəmngəwu ganaa) kuru shi ultravioletdə (shido nəmkuruwu wavelengthbe kori kuru nəmngəwu ngəwua), shiga sammason optical radiationlan bowotin.[3][4] Suro ilmu fiziyaben, kalma "nur"də waneye zaumaro radiation electromagneticbe nəmkuruwu wavelengthbe ndasowoso, turin au turinbaro waljin.[5][6] Suro adəben, nur gammabe a, nur X-raybe a, microwave a kuru radiyo waves sammaso nur. Adǝma sǝkǝ radiation turinma dǝro nur turinma gultin.[7][8] Siffawa burosalakbe nurbedə sandima nəmkərawu-a, zawal tartəgəbe-a, nəmngəwu au nəmkuruwu wavelengthbe-a, kuru nəmkərawu-a. Kasonzǝ suro awo delan, 299792458 m/s, shima awo do sambisoro faltin bawo.[9] Radiation lantarkiye sammaso awoa sənana kuru waves indiso fəlejin. Fal, awoa sənana buroye nəmngəwu ba, au quanta, nur shiro photons gultində raktə karewa cidabe musammanlan asutin; awowa alamanna interference yeyidə waves lan bayantin. Nur'a leta kullumsodə geometrical optics lan faidatə asutin. Quantum opticsdə nasha kulashibe faidaa suro fiziya zamanben. Nur alabe Dunyalan fandoram kuradə shima Kawusuwo. Futu gargamlan fǝlezǝnadǝn, awo gade nur adamganaro suwudindǝ shima konnuwo, konnu kamfani kureben sǝta konnuwa kǝndawube zamanbero sagǝdǝna. Fuwutə konnuwa konnube-a nizamma konnube-ayen, konnu konnuyedə taidazə konnu konnuye falzəna. === Lamintǝ === 8a5dvyt6aifbfmef3k36l4kbg911z2j 0 2942 29607 2026-07-16T16:54:39Z Ummusalmasuleiman2001 55 Created page with "{{Databox}} Suro microeconomics yen, sanyaram də shima dalami kasuwu ye do kare’a cidaye, kare’a, au cidawa gade-gade sutuluyin ma.[2] Misallo, kamye raksə cidaram kəskabe au cidaram inshorabe ro gojin. Sa kufu fal au kampani fal kulastəyin ma, awo do ne kungəna tuwondin madə, shima kampani’a yaktə’a, sha kampani’a falro yaktəro.[3] Misallo, International Standard Industrial Classification (ISIC) – shi do ne daataro faidatin ma, au futu do ne isawu l..." 29607 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Suro microeconomics yen, sanyaram də shima dalami kasuwu ye do kare’a cidaye, kare’a, au cidawa gade-gade sutuluyin ma.[2] Misallo, kamye raksə cidaram kəskabe au cidaram inshorabe ro gojin. Sa kufu fal au kampani fal kulastəyin ma, awo do ne kungəna tuwondin madə, shima kampani’a yaktə’a, sha kampani’a falro yaktəro.[3] Misallo, International Standard Industrial Classification (ISIC) – shi do ne daataro faidatin ma, au futu do ne isawu lardə’a dunya samma son tuwondin ma, shi do ne “statistical units” gultin ma də, cida razəwu ye do ne nguwuro cidazayin ma. Sanyaram də sha "nasha statistics ye do suro ISIC category falyen yakkata" lan bowotin.[4] Sonyayi, kasuwu faldə, kamfani falye gənyi, misallo kasuwu kura (conglomerate lan bowotiyin) na’a gade-gadero fafaltiyin. Fasal gade sanyaram’a yaktəye də suronzan North American Industry Classification System (NAICS) shi do ne kəlakəl lardə’a North America ye so’a, alamanna United States so, Canada so, Mexico so’a, cidawa kasuwu ye North America ye də’a rataltə nankaro. suro kəlakəl Europeben faidatin. Suro lamarra kasuwu ye zaman ye dən, sanyaram’a yayaktə’a kada mbeji, sandiya nasha kura-kura ro yaktin, sha nasha’a economic sectors ye lan bowotiyin. Nasha-adə yayaktə sanyiyarambe-a kozana. Misallo, nasha kasuwu kareya ladoyedə suronzən cidaramma jili kanti kazəmube-a, kanti shoe-a, kuru kanti nəlewabe-a kəla njistəgəbe-a mbeji. Kamfaniwa sodə nasha fal au cidaram fal lan dazənyi. Raksa nasha kada-a cidaram kada-an napsayin. Sanyaram sodə, kareya taganasbe-a, duluwuwa cidabe-a, kasuwu am faidatəmaso-a kəllata yaye, loktu gozənaro fafaltain. Sanyaram gade-gade fal (misallo, ganga tando) kasuwu ganaro dajin kuru nguwusoro waltə sanyaram gadero yaktin nzunduwa bəlin faidatəlan. Loktə fallan, cidaram bəlin sammaso raksa cidaram kureye dəga yaksayin loktə kasuwu kura asutiya (misallo, cidaram semiconductorbedə cidaram konnu lantarkiye kura-kura dəga gadezəna). Yayaktə kampani’a ye də zauro faida’a nasha kulashi kasuwu ye lan, dalildə shima, nasha gade-gade ro suwudin, nəm kam kəske’a. Yayaktə adə men, am economists so də, raksa kampania’a do suro cidaram falyen da gərzayin, nəm shawa cidaram dəye nozain. Kompani’a do suro kampani falyen dasawuna sodə, nəm samunnamza’a, nəm samunnza’a kuru lamarra kasuwu ye do am kampani ye samma lejin ma.[7] Attəson yayi, lamarra zauro asutinbama, alamanna duluwuwa gade-gade awowa samunnam suwudinsodə, awowa kalkaltəgəbe məradəzəna kuru schema faldəga faidatə samma kalkaltəro dabcin. === Lamintǝ === kkkzlv7nxr259accv8rc7oxr9bbr0ja