ವಿಕಿಪೀಡಿಯ knwiki https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter ಮೀಡಿಯ ವಿಶೇಷ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸದಸ್ಯ ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಹಾಯ ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವರ್ಗ ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಂಪುಟ ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಕರಡು ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ TimedText TimedText talk ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ Event Event talk 0 1027 1372830 1343773 2026-05-06T07:52:00Z VASANTH S.N. 728 ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಪರಿಷ್ಕರಣೆ 1372830 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಭಾರತದ ಭೂಪಟ | native_name = ಕೋಲಾರ | other_name = | type = | type_2 = | skyline= View from the rear of Someshwara temple at Kolar.jpg | skyline_caption= ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ | locator_position = left | latd = 13.1333 | longd = 78.1333 | state_name = ಕರ್ನಾಟಕ | district = ಕೋಲಾರ | region = | leader_title = | leader_name = | altitude = | population_as_of = | population_city = | population_rank = | population_total = | population_density = | area_magnitude = | area_total = | area_total_cite = | area_telephone = | postal_code = | vehicle_code_range = | unlocode = | footnotes = }} [[ಚಿತ್ರ:Early morning in kolar.jpg|thumb|ಕೋಲಾರದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ಒಂದು ನೋಟ]] '''ಕೋಲಾರ''' [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಗೆ ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಕೋಲಾರ ನಗರ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನ. ಕೋಲಾರ [[ಗಂಗರು|ಗಂಗರ]] ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ಕುವಲಾಲಪುರ ಅಂತಲೂ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಾಲ ಕ್ರಮೇಣ ಕೋಲಾರವಾಯಿತು. ಗಂಗರು ಕಟ್ಟಿಸಿದಂತ ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳಗಳು ಕೋಲಾರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿವೆ ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಂಗರು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಕೋಲಾರಮ್ಮ ದೇವಾಲಯ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿಯೆ ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref>[http://www.kanaja.in/%E0%B2%95%E0%B3%8B%E0%B2%B2%E0%B2%BE%E0%B2%B0-%E0%B2%9C%E0%B2%BF%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BE-%E0%B2%A6%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%B6%E0%B2%A8-%E0%B2%92%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%81-%E0%B2%A8/ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲಾ ದರ್ಶನ ಒಂದು ನೋಟ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಮತ್ತು [[ತುಮಕೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]ದ [[ಅನಂತಪುರ]] ಮತ್ತು [[ಚಿತ್ತೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ [[ಉತ್ತರ ಆರ್ಕಾಟ್]] ಮತ್ತು [[ಧರ್ಮಪುರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳು ಇವು ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೇರೆಗಳು.ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೭ರಂದು [[ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ|ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ]] ಉಪವಿಭಾಗವು ಸ್ವತಂತ್ರ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿ ಕೋಲಾರದಿಂದ ವಿಭಜನೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಕೋಲಾರ, ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರ, ಮುಳಬಾಗಿಲು, ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ಮತ್ತು ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೪೦೧೨ ಚ.ಕಿಮೀ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ 1ಃ23ರಷ್ಟಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಅಂದಾಜು ೧೭,೧೯,೦೦೦ (೨೦೨೫) ==ಭೌಗೋಳಿಕ== ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಅಂಚಿನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಎಲ್ಲೆಗಳು ವಾಯವ್ಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಘಟ್ಟಗಳ ಬೆಟ್ಟಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲೂ ಹಲವು ಬೆಟ್ಟಶ್ರೇಣಿಗಳಿವೆ. [[ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ|ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ನಂದಿದುರ್ಗದಿಂದ [[ಗುಡಿಬಂಡೆ]]ಯ ಮೂಲಕ ಮುಂದೆ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ [[ಪೆನುಕೊಂಡ|ಪೆನುಗೊಂಡೆ]]ಯೆಡೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿರುವ ಶ್ರೇಣಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ಈ ನಂದಿದುರ್ಗ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ನಂದಿದುರ್ಗ (ಎತ್ತರ 1479ಮೀ) ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರದ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ 8ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಚೆನ್ನರಾಯನ ಬೆಟ್ಟ ಎತ್ತರ (1451ಮೀ), ನಂದಿದುರ್ಗದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ 8ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಕಂದಗಿರಿ (1447ಮೀ), ನಂದಿದುರ್ಗದ ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ (1419ಮೀ), ನಂದಿದುರ್ಗದ ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ ಹರಿಹರೇಶ್ವರ ಬೆಟ್ಟ (1256ಮೀ), ವಾಯವ್ಯಕ್ಕೆ ಇರುವ ಕಳವರದುರ್ಗ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ದಿಬ್ಬಗಿರಿ ಇವು ನಂದಿದುರ್ಗ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮುಖ್ಯ ಶಿಖರಗಳು. ಈ ಶ್ರೇಣಿಗೆ ಸಮಾನಾಂತರದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ಬೆಟ್ಟಸಾಲಿದೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಕಡೆಯಿಂದ ಹಬ್ಬಿರುವ ಈ ಶ್ರೇಣಿ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಗುಮ್ಮನಾಯಕನ ಪಾಳ್ಯದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ದೊಂಗಲಕೊಂಡ ಅಥವಾ ದೊಕ್ಕಲದುರ್ಗದ ಬಳಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ತಗ್ಗಾಗಿದ್ದು ಮತ್ತೆ ಮುರುಗಮಲೆ, ಅಂಬಾಜಿದುರ್ಗ (1341ಮೀ), ರಹಮಾನ್‍ದುರ್ಗ (1304ಮೀ) ಈ ರೀತಿಯ ಒಂಟಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದಾಚೆಗೆ ಕೋಲಾರ ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಅವಿರತವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ವಕ್ಕಲೇರಿ ಮತ್ತು ಟೇಕಲ್ ಬೆಟ್ಟಗಳವರೆಗೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಇವೆರಡರ ಜೊತೆಗೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳುಗುಡ್ಡಗಳಂತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಇನ್ನೊಂದು ಶ್ರೇಣಿ ಇದೆ. ಇದು ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರದ ಬಳಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ಕೋಲಾರ ಪಟ್ಟಣದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸಾಗಿ, [[ಬಂಗಾರಪೇಟೆ]]ಯ ದಕ್ಷಿಣಾಗ್ರವನ್ನು ಹಾದು [[ಕುಪ್ಪಂ]] ಕಡೆಯ ಘಟ್ಟದವರೆಗೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ಬಾಗಿರುವ ಕೆಲವು ಬೆಟ್ಟಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ಗ್ರಾಮವಸತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿರುವ ಎತ್ತರದ ಕಣಿವೆಗಳು ಇರುವುದು ವಿಶೇಷ. ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ನೈಸ್ ಕಣಶಿಲೆಯ ಪ್ರದೇಶ. ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಾಬಿsಮುಖವಾಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಂಚಿನವರೆಗೆ ಸುಮಾರು 6ಕಿಮೀ ಅಗಲದ ಶಿಸ್ಟ್ ಕಲ್ಲಿನ ಪಟ್ಟೆಯೊಂದು ಹಬ್ಬಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ಏರುತಗ್ಗುಗಳೊಡನೆ ಹರಡಿದ್ದು ಕಣಶಿಲೆಯ ಗುಡ್ಡಬೆಟ್ಟಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ನಿಂತಂತಿರುತ್ತವೆ. ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಬಂಡೆಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ವಿಚಿತ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಪೇರಿಸಿದಂತಿರುವ ಈ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಶಿಸ್ಟ್ ಕಲ್ಲಿನ ಪಟ್ಟೆಯ ಪ್ರದೇಶ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಕ್ವಾರ್ಟೈಟ್, ಬೆಣಚುಕಲ್ಲು ಮುಂತಾದ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಶಿಲೆಗಳ ಸಮುದಾಯವಿದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಚಿನ್ನದ ಭೂನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಹಬ್ಬಿರುವುದೂ ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ. ಇದಲ್ಲದೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ದಕ್ಷಿಣ ಅಥವಾ ಪೂರ್ವ ಪಶ್ಚಿಮವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿರುವ ಡಾಲರೈಟ್‍ನ ಹೊಡೆಸಾಲುಗಳೂ ಇವೆ. ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ ಜಂಗಮಕೋಟೆ ಈ ತ್ರಿಕೋನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರದ ಬಳಿ ಜಂಬುಮಣ್ಣು ಸಹ ಇದೆ. [[ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ (ಪ್ರದೇಶ)|ಕೋಲಾರದ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ]]ಗಳು ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಾಂಶ ಬೆಳ್ಳಿಯೂ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ರಾಮಸಮುದ್ರದ ಬಳಿ ಕೊರಂಡಂ, ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕರಡಿಬಂಡೆ ಬಳಿ ಸುದ್ದೆಮಣ್ಣು ದೊರಕುತ್ತವೆ. ==ನದಿಗಳು== ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ವಋತು ನದಿಗಳು ಯಾವುವೂ ಇಲ್ಲ. ಬಹುತೇಕ ನದಿಗಳು ಸಣ್ಣವು. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹ. [[ಪಾಲಾರ್ ನದಿ|ಪಾಲಾರ್]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಪಿನಾಕಿನಿ|ಉತ್ತರಪಿನಾಕಿನಿ]] (ಉತ್ತರ ಪೆನ್ನಾರ್) ಇವು ಮುಖ್ಯನದಿಗಳು. ಇವೂ ಹಲವು ಸಣ್ಣ ನದಿಗಳೂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ವಿವಿಧ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಪಾಲಾರ್ ನದಿ ಮೊದಲು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕೈವಾರದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿರುವ ಗೌತಮ ಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಜಂಗಮಕೋಟೆಯವರೆಗೆ ಪೂರ್ವಾಬಿsಮುಖವಾಗಿ, ಮುಂದೆ ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯಾಬಿsಮುಖವಾಗಿ ಹರಿದು, ಬಂಗಾರಪೇಟೆಯನ್ನು ಹಾದು, ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಉಗಮಸ್ಥಳದಿಂದ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಬಿಡುವಲ್ಲಿಯ ವರೆಗೆ ಇದರ ಉದ್ದ 108ಕಿಮೀ ಉತ್ತರಪಿನಾಕಿನಿ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ವಾಯವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹರಿದು, ಮಂಚೇನಹಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಗೌರಿಬಿದನೂರುಗಳ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿ ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಿಂದೂಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನದಿಯ ಉದ್ದ 55ಕಿಮೀ. ನಂದಿಬೆಟ್ಟದ ಬಳಿ ಹುಟ್ಟಿ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಪ್ರವಹಿಸುವ ದಕ್ಷಿಣಪಿನಾಕಿನಿ ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಮಾತ್ರ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯ ನದಿ [[ಪಾಪಾಘ್ನಿ ನದಿ|ಪಾಪಘ್ನಿ]]. ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರದ ಬಳಿಯ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇದರ ಉಗಮ. ಇದು ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಬಾಗೇಪಲ್ಲಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮೂಲಕ ಹರಿದು, ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಮದನಾಪಲ್ಲಿ|ಮದನಪಲ್ಲಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನದಿಯ ಉದ್ದ 68ಕಿಮೀ. ಚಿತ್ರಾವತಿ ಇನ್ನೊಂದು ನದಿ. ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ 14ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಈಶಾನ್ಯಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿದು ಹಿಂದೂಪುರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಉತ್ತರ ಪಿನಾಕಿನಿಯ ಒಂದು ಉಪನದಿ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಹರಿವು 48ಕಿಮೀ. ಇದರ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ 538ಚ.ಕಿಮೀ. ಇಲ್ಲಿ 206 ಕೆರೆಗಳಿವೆ. ನಂಗ್ಲಿಹೊಳೆ ಮುಳಬಾಗಿಲಬಳಿಯ ಕುರುಡುಮಲೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿದು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ದಾಟಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೌಂಡಿನ್ಯ ನದಿಯ ಉಪನದಿ. [[ಕುಮುದ್ವತಿ ನದಿ]] ಉತ್ತರ ಪಿನಾಕಿನಿಯ ಉಪನದಿ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಉದ್ದ 29ಕಿಮೀ. ಇದು [[ಮಾಕಳಿದುರ್ಗ]]ಕ್ಕೆ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಉಜನಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಹರಿದು ಗೌರಿಬಿದನೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎಲ್ಲೆಯನ್ನು ದಾಟುತ್ತದೆ. ಕುಶಾವತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಎರಡು ಹೊಳೆಗಳು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲುಂಟು. ಒಂದು ಪಾಪಘ್ನಿಯನ್ನೂ ಇನ್ನೊಂದು [[ಚಿತ್ರಾವತಿ ನದಿ|ಚಿತ್ರಾವತಿ]]ಯನ್ನೂ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಇನ್ನೊಂದು ಹೊಳೆ. ಕೋಲಾರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ವಕ್ಕಲೇರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಟೇಕಲ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೇಲೆ ಹುಟ್ಟುವ ಎರಡು ತೊರೆಗಳು ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಬೂದಿಕೋಟೆ]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ನದಿಯಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣದತ್ತ ಹರಿದು [[ವೃಷಭಾವತಿ ನದಿ|ವೃಷಭಾವತಿ]]ಯನ್ನು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 50ಕಿಮೀ ದೂರ ಈ ನದಿ ಹರಿಯುವುದು. ಇದರ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 274 ಕೆರೆಗಳಿವೆ. ದಕ್ಷಿಣಪಿನಾಕಿನಿ ನದಿ ಹುಟ್ಟುವುದು ಚೆನ್ನರಾಯನ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ. [[ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ]]ದವರೆಗೆ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿದು, ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ, ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಉದ್ದ 39ಕಿಮೀ. ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ 580ಚ.ಕಿಮೀ. [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ|ಕಾವೇರಿ]]ಯ ಉಪನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ [[ಅರ್ಕಾವತಿ ನದಿ|ಅರ್ಕಾವತಿ]] ಉದಿಸುವುದು ನಂದಿದುರ್ಗದಲ್ಲಿ. ಇದು ಬೆಟ್ಟವನ್ನಿಳಿದು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ದಾಟಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ದೊಡ್ಡಬಳ್ಳಾಪುರ]] ತಾಲ್ಲೂಕನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ವೃಷಭಾವತಿ ನದಿ ವಕ್ಕಲೇರಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಹಾಯ್ದು, ಕೊಪ್ಪ ದೊಡ್ಡ ಕೆರೆಗೆ ನೀರು ಒದಗಿಸಿ, ಕಾಮಸಂದ್ರದ ಬಳಿ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹರಿದು [[ತಮಿೞ್ನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದ ಧರ್ಮಪುರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೊಸೂರು ತಾಲ್ಲೂಕನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಮಸಂದ್ರದ ಬಳಿ ಇದಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನದಿಯ ಉದ್ದ 58ಕಿಮೀ. ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ 347ಚ.ಕಿಮೀ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 264 ಕೆರೆಗಳಿವೆ. ==ವಾಯುಗುಣ== ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಾಯುಗುಣ ಹಿತಕರ, ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಋತುಗಳಿವೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್-ಜನವರಿ ಶುಷ್ಕ ಹವೆ. ಮಾರ್ಚ್‍-ಮೇ ಬೇಸಗೆ. ಜೂನ್‍-ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಮಳೆಗಾಲ. ನವೆಂಬರಿನಲ್ಲಿ ಮುಂಗಾರು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತದೆ. ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಯ ಉಷ್ಣತೆ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಇಡೀ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕವಾಗಿದ್ದು. [[ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟ (ಭಾರತ)|ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟ]] ತಂಪಿನ ತಾಣ. ವರ್ಷದ ಅತ್ಯಂತ ಉಷ್ಣತೆಯ ತಿಂಗಳು ಮೇ. ಆಗ ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಯಲ್ಲಿನ ದೈನಿಕ ಗರಿಷ್ಠ ಉಷ್ಣತೆ 3್5.30 ಸೆಂ. ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಏಪ್ರಿಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಎಮಧ್ಯಕದೈನಿಕ ಗರಿಷವಿ 3160 ಸೆಂ.ಏ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ಅತ್ಯಂತ ತಣ್ಣನೆಯ ತಿಂಗಳು.ಆಗ ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಪ್ರದೇಶದ ದೈನಿಕ ಕನಿಷ್ಠ ಉಷ್ಣತೆ 2270 ಸೆಂ. ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ 2060 ಸೆಂ. ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿಯ ಮಳೆದಿನಗಳು 47. ನಂದಿಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ಸರಾಸರಿ ಮಳೆ 11958 ಮಿಮೀ. ಇಡೀ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸರಾಸರಿ 7305 ಮಿಮೀ. ==ಕಾಡು== ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆಯಾಗುವ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ಮರ ಮತ್ತು ಕುರುಚಲು ಕಾಡುಗಳಿವೆ. ಈ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಬೇವು, ಹುಣಿಸೆ, ಗಂಧ, ಹೊಂಗೆ, ಕರಿಜಾಲಿ, ಬಿಳಿಜಾಲಿ, ಕಗ್ಗಲಿ, ಬನ್ನಿ, ಗುಜ್ಜಲು, ಬಿಲ್ವಾರ, ಚುಜ್ಜಲು, ದಿಂಡಿಗ, ನೇರಳೆ, ಚೆನ್ನಂಗಿ, ಪಚರಿ, ನವಿಲಾದಿ, ದೇವದಾರು, ಆಲ, ಬೇಲ, ಮುತ್ತುಗ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಸೌದೆ, ಶ್ರೀಗಂಧ ಮುಖ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು. ನಂದಿಬೆಟ್ಟದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕರಡಿ, ಚಿರತೆ, ಕಾಡುಮೊಲ, ಕಾಡುಹಂದಿ ಮತ್ತು ಜಿಂಕೆಗಳಿವೆ. ==ನೀರಾವರಿ-ಬೆಳೆಗಳು== ದೊಡ್ಡ ನದಿಗಳಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದಲೂ ಮಳೆ ಕಡಿಮೆಯಾದ್ದ ರಿಂದಲೂ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವ್ಯವಸಾಯಕ್ಕೆ ಕೆರೆಗಳು ಮುಖ್ಯ ಆಧಾರ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕಗಳಿರುವುದರಿಂದ, ನೀರಾವರಿ ಪಂಪ್‍ಗಳೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿವೆ. [[ರಾಗಿ]], [[ಭತ್ತ|ಬತ್ತ]], [[ಜೋಳ]], [[ಸಜ್ಜೆ]], ಕಾಳುಗಳು, [[ನೆಲಗಡಲೆ]], [[ಕಬ್ಬು]], [[ಆಲೂಗಡ್ಡೆ|ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ]], [[ಈರುಳ್ಳಿ]] ಮತ್ತು [[ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪು]] ಇಲ್ಲಿಯ ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು. ==ಉದ್ಯಮ== ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಮ. ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಚಿನ್ನದ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇ.99ನ್ನು ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯ ಆಡಳಿತ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ಭಾರತ್ ಅರ್ತ್ ಮೂವರ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಭಾರಿ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಗೌರಿಬಿದನೂರಿನಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರ ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಕೋಲಾರ, ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ, ಚಿಂತಾಮಣಿ ಮತ್ತು ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿವೆ. ಉಕ್ಕಿನ ಸಾಮಾನುಗಳು, ವ್ಯವಸಾಯೋಪಕರಣಗಳು, ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂ ಪಾತ್ರೆಗಳು, ಹೆಂಚು, ಇಟ್ಟಿಗೆ, ಸ್ಲೇಟ್, ಸೀಸದಕಡ್ಡಿ, ಸಾಬೂನು, ಅಂಟು, ಸುಗಂಧದ್ರವ್ಯಗಳು, ಔಷದಿsಗಳು, ಕಡ್ಡಿಪೆಟ್ಟಿಗೆ, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಸಾಮಾನುಗಳು ಕೊಡ ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುತ್ತವೆ. ಕಲ್ಲಿಗೆ ಹೊಳಪು ಕೊಡುವುದು, ಬೀಡಿ ಕಟ್ಟುವುದು, ಊದುಬತ್ತಿ ತಯಾರಿಕೆ, [[ಕೈಮಗ್ಗ]], ಕಂಬಳಿ ತಯಾರಿಕೆ, ಗಾಣದಿಂದ ಮತ್ತು ಯಂತ್ರಗಳಿಂದ ಎಣ್ಣೆ ಉತ್ಪಾದನೆ, [[ಬೆಲ್ಲ]] ತಯಾರಿಕೆ ಇವೂ ಇವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಕೈಕೆಲಸಗಳೂ ಹಲವು ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ದೊರಕಿಸಿವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ [[ರೇಷ್ಮೆ ಉದ್ದಿಮೆ|ರೇಷ್ಮೆಉದ್ಯಮ]] ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ ಈ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಚರಕದಿಂದ ನೂಲು ತೆಗೆಯುವುದು. ಮಣ್ಣಿನ ಸಾಮಾನುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು. ಚರ್ಮ ಹದ ಮಾಡುವುದು, ಜೇನುಸಾಕಣೆ, ಕೊಟ್ಟಣದ ಅಕ್ಕಿ ತಯಾರಿಕೆ -ಇವು ಇತರ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು. ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಈರುಳ್ಳಿ ಇವನ್ನು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶಕ್ಕೂ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ಗೂ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉಣ್ಣೆಕಂಬಳಿಗಳೂ ರೇಷ್ಮೆ ಬಟ್ಟೆಗಳೂ ಚರ್ಮದ ವಸ್ತುಗಳೂ ನೆರೆ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಅಕ್ಕಿಪೂರೈಕೆಯಿದೆ. ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ರಾಷ್ಟೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ನಂ. 4 ಮತ್ತು 7 ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಹಾದು ನೆರೆರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಿವೆ. ಪ್ರತಿ ಹಳ್ಳಿಗೂ ತಾಲ್ಲೂಕಿಗೂ ಜಾಲದಂತೆ ರಸ್ತೆ ಮಾರ್ಗಗಳು ಹೆಣೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ಸುಗಳೂ ಕಾರುಗಳೂ ಬಂಡಿಗಳೂ ಜನರನ್ನೂ ಸರಕುಗಳನ್ನೂ ಒಂದೆಡೆಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಹಿಂದೂಪುರ - ಬೆಂಗಳೂರು ರೈಲುಮಾರ್ಗ ಗೌರಿಬಿದನೂರು ಮೂಲಕವೂ ಚೆನ್ನೈ - ಬೆಂಗಳೂರು ರೈಲುಮಾರ್ಗ ಬಂಗಾರಪೇಟೆಯ ಮೂಲಕವೂ ಸಾಗುತ್ತವೆ. ಇನ್ನೊಂದು ರೈಲುಮಾರ್ಗ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ನಂದಿ, ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ, ಚಿಂತಾಮಣಿ, ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ, ಕೋಲಾರಗಳ ಮೂಲಕ ಬಂಗಾರ ಪೇಟೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಬಂಗಾರಪೇಟೆಯಿಂದ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ರೈಲ್ವೆ ಸಂಪರ್ಕವುಂಟು. ==ಪೌರಾಣಿಕ== ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಚೀನ ಅವಶೇಷಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಹಳೆಯ ಶಿಲಾಯುಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯಾವ ಅವಶೇಷಗಳೂ ಇದುವರೆಗೆ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ. ನವಶಿಲಾಯುಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನೆಲೆಗಳು ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹುನಗುಂದ, ಬೂದಿಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಸೂಲಿಕುಂಟೆ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿಯೂ ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ತಲಕಾಯಲು ಬೆಟ್ಟಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕೆಂದನಹಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಗಂಗಸಂದ್ರ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಶಿಲಾಯುಗದ ಕಲ್ಲಿನ ಆಯುಧಗಳು ದೊರಕಿವೆ. ಇವು ತಯಾರಿಕೆಯ ಹಲವು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಶಿಲಾಯುಧಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದಿತೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಪ್ರದೇಶದ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಸು.21ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಹುನಗುಂದದಲ್ಲಿ ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಳಿದ್ದವೆಂದೂ ಅಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನವನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆಂದೂ ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿರುವ 9ನೆಯ ಶತಮಾನದ [[ತಮಿಳು]] [[ಶಾಸನಗಳು|ಶಾಸನ]]ವೊಂದು ಇದನ್ನು ಪೆÇನ್‍ಕುನ್ರಂ-ಪೆÇನ್-ಚಿನ್ನ, ಕುನ್ರಂ-ಬೆಟ್ಟ ಎಂದು ಕರೆದಿದೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಶಿಲಾಯುಗದ ಸಮಾಧಿಗಳ ನೆಲೆಗಳು ಅಸಂಖ್ಯಾತವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಆಗಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಸತಿ ನೆಲೆಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯನ್ನು ಸಾರುವ ಹಲವು ಐತಿಹ್ಯಗಳು ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿವೆ. ಮುಳಬಾಗಿಲು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಆವನಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ವಾಲ್ಮೀಕಿ]] ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ಕೋಲಾರಕ್ಕೆ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ [[ಶತಶೃಂಗಪರ್ವತ]] [[ರೇಣುಕ]] ಮತ್ತು [[ಪರಶುರಾಮ]]ನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಯೂ [[ಪಾಂಡವರು]] ತಮ್ಮ ಅರಣ್ಯವಾಸದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಾಡಿದ್ದರೆಂದೂ ಚಿಂತಾಮಣಿಯ ಹತ್ತಿರವಿರುವ [[ಕೈವಾರ]] ಏಕಚಕ್ರಪುರವಾಗಿತ್ತೆಂದೂ ನಂಬಿಕೆ. ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟದ ಸಾದಲಿ ಎಂಬ ಊರನ್ನು ಸಹದೇವ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. [[ಮುಳುಬಾಗಿಲು|ಮುಳಬಾಗಿಲು]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಕುರುಡುಮಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುರಾಂತಕನ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಒಂದುಗೂಡಿದ್ದರಂತೆ. ಸುಮಾರು 4ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಗಂಗ]]ರಸರು ಇಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. 7-8ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾವಲಿ ಬಾಣರಸರು [[ಪಾಲಾರ್ ನದಿ]]ಯ ಪೂರ್ವಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. 8, 9 ಮತ್ತು 10ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಹುಭಾಗ [[ನೊಳಂಬ]]ರ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು. 10ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರದೇಶ ಚೋಳರ ವಶವಾಯಿತು. 12ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹೊಯ್ಸಳರ ಆಳಿಕೆಗೆ ಬಂತು. ಆದರೂ ಮಧ್ಯೆ ಮಧ್ಯೆ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ತಮಿಳು ಗಂಗರು ಬ್ರಹ್ಮಾಧಿರಾಜರು ಮೊದಲಾದ ವಂಶಗಳವರು ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿಯೂ ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅನಂತರ [[ವಿಜಯನಗರ]]ದರಸರು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪಾಳೆಯಗಾರರು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡಿದರು. ಮುಂದೆ ಇದು [[ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಇದುವರೆಗೆ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಾಸನ ಸು.370ರದು. ಇದು ಗಂಗಕುಲದ ಕೊಂಗುಣಿವರ್ಮ ಧರ್ಮಮಹಾರಾಜನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು; ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ನೊಣಮಂಗಲದಲ್ಲಿರುವ ಪಾಳು ಜೈನಬಸ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಅಂದಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗಿನ [[ಕನ್ನಡ]], [[ಸಂಸ್ಕೃತ]], [[ತಮಿಳು]] ಮತ್ತು [[ತೆಲುಗು]] ಶಾಸನಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ದೊರಕಿವೆ. ನಂದಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ಭೋಗ ನಂದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ|ಭೋಗನಂದೀಶ್ವರ]] (ಸು.800) ಮತ್ತು [[ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ]] (ಸು.880) ದೇವಾಲಯಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನ ವಾಸ್ತುಕೃತಿಗಳು. ಆವನಿಯ [[ರಾಮಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ]] ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳು ನೊಳಂಬರ ಕಾಲದ ಕಟ್ಟಡಗಳು. ಕೋಲಾರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಸೀತಿ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ ದೇವಾಲಯ ಸಹ ಬಹುಶಃ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂದಿsಸಿದ್ದು. ಕುರುಡುಮಲೆಯ [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳ]]ರ ಕಾಲದ ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಬೃಹದಾಕಾರದ ಗಣಪತಿ ದೇವಾಲಯಗಳು ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಕೋಲಾರದಲ್ಲಿರುವ [[ಕೋಲಾರಮ್ಮನ ದೇವಾಲಯ]] ಚೋಳ ಮತ್ತು ಗಂಗರಸರಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ವಿಜಯನಗರ ಮತ್ತು ಪಾಳೆಯಗಾರರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂದಿsಸಿದ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳಬಾಗಿಲು ಹತ್ತಿರವಿರುವ [[ವಿರೂಪಾಕ್ಷಿ ಪುರ|ವಿರೂಪಾಕ್ಷಪುರದ]]ಲ್ಲಿರುವ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಾಲಯ ಕೋಲಾರದ ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ, ಮುಳಬಾಗಲ ಆಂಜನೇಯ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸಬಹುದು. ಅಲ್ಲದೆ ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ರಂಗಸ್ಥಳದ ಶ್ರೀರಂಗನಾಥ ದೇವಾಲಯ, ಕೈವಾರದ [[ಅಮರನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯ]], ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಚಿಕ್ಕ ತಿರುಪತಿ|ಚಿಕ್ಕತಿರುಪತಿ]] ಮತ್ತು ಗೌರಿಬಿದನೂರಿನ [[ವಿದುರಾಶ್ವತ್ಥ]] ಇವುಗಳು ಗಣನೀಯವಾದ ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ. ಮುಳಬಾಗಲಿನ ಶ್ರೀಪಾದರಾಯರ ಮಠ, [[ಬಾಗೇಪಲ್ಲಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕು ಗೂಳೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ವೀರಶೈವಮಠ, ತಂಬಿಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿಯ ಮಾಧ್ವಮಠಗಳು ಪ್ರಾಚೀನವಾದವು. ಮಹಮ್ಮದೀಯರ ಕಾಲದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಗೌರಿಬಿದನೂರಿನ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಹೀರೇಬಿದನೂರಿನ ಬಿಜಾಪುರದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಾಧಿಕಾರಿಯ ಸಮಾಧಿ ಮತ್ತು ಕೋಲಾರದಲ್ಲಿರುವ ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ತಂದೆಯ ಸಮಾಧಿಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಾರ್ಹ. ಖ್ಯಾತ ಎಂಜಿನಿಯರ್ [[ಮೋಕ್ಷಗುಂಡಂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ|ಎಂ.ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ]]ನವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕಬಳಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಮುದ್ದೇನಹಳ್ಳಿ]]ಯಲ್ಲಿ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಿದೆ. ==ತಾಲ್ಲೂಕು== ಕೋಲಾರ ತಾಲೂಕು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿದ್ದು, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಚಿಂತಾಮಣಿ, ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮುಳಬಾಗಲು ತಾಲ್ಲೂಕು, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ಮತ್ತು ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎಲ್ಲೆಗಳು ಸುತ್ತುವರಿದಿವೆ. ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 791.1 ಚ.ಕಿಮೀ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಅಂದಾಜು ೨,೦೬, ಕಸಬೆ, ವಕ್ಕಲೇರಿ, ವೇಮಗಲ್ಲು, ನರಸಾಪುರ, ಸುಗಟೂರು, ಹೋಳೂರು, ಹುತ್ತೂರು ಈ ಏಳು ಹೋಬಳಿಗಳು. ಒಟ್ಟು ಗ್ರಾಮಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 361. ತಾಲ್ಲೂಕು ಕಣಶಿಲೆಯ ಪ್ರದೇಶ, ಅಲೆಯಲೆಯಾಗಿ ಸುಮಾರು ಮಟ್ಟಸವಾದ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಣಶಿಲೆಯ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳಿವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೋಲಾರ ಮತ್ತು ವೇಮಗಲ್ಲು ಬೆಟ್ಟಗಳ ಸಾಲುಗಳು ಇವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಭಾಗ ಪಾಲಾರ್ ನದಿಯ ಹರಿವಿನ ಪ್ರದೇಶ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹೆಚ್ಚುಭಾಗ ಮರಳುಮಿಶ್ರಿತ ಕೆಂಪು ಮಣ್ಣಿನದು. ಹೋಳೂರು ಹೋಬಳಿ ಮತ್ತು ದಲಸನೂರಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಉತ್ಕøಷ್ಟ ಭೂಮಿ ಇದೆ. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೆಡೆ ಕಪ್ಪು ಎರೆ ಮಣ್ಣು ಸಹ ಇದೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಮಳೆ 693.93ಮಿಮೀ. ಪಾಲಾರ್ ನದಿಗೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿರುವ ಸೋಮಾಂಬುಧಿ ಅಗ್ರಹಾರಕೆರೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ಕೆರೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಾವಿಗಳೂ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು ರಾಗಿ ಮತ್ತು ಬತ್ತ. ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಬ್ಬು, ಕಡಲೆಕಾಯಿ, ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಈರುಳ್ಳಿ, ದ್ವಿದಳಧಾನ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆ ಸಹ ಇದೆ. ರೇಷ್ಮೆ ವ್ಯವಸಾಯ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ. ಕೋಲಾರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕಂಬಳಿಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಕೋಲಾರ, ಜೋಡಿ ಬ್ಯಾಲಹಳ್ಳಿ, ರಾಜಕಲ್ಲಹಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಪಡಿಗನಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಮಗ್ಗದ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಿದೆ. ರೈಲು ಮಾರ್ಗವಲ್ಲದೆ ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆಸಂಪರ್ಕವಿದೆ. ಹೋಬಳಿ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲದೆ ಬೆಳ್ಳೂರು, ಗರುಡನಪಾಳ್ಯ, ಪಾಪರಾಜನ ಹಳ್ಳಿ, ಸೀತಿ, ಸುಗಟೂರು ತೇರುಹಳ್ಳಿ, ವಾಣರಾಸಿ, ವಕ್ಕಲೇರಿ, ವೇಮಗಲ್ಲು ಮೊದಲಾದವು ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳು. ಗರುಡನಪಾಳ್ಯದ ಬಳಿಯ ಚಿಕ್ಕಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಪಾಂಡವರ ಗುಡಿಗಳೆಂದು ಕರೆಯುವ ಬೃಹತ್ ಶಿಲಾಸಮಾದಿsಗಳಿವೆ. ಕೋಲಾರದ ಬಳಿಯ ಬೆಟ್ಟವೊಂದರ ಮೇಲಿರುವ ಪಾಪರಾಜನ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶಿವ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಉಸ್ಮಾನ್ ಅಲಿಯ ದರ್ಗ ಅಲ್ಲದೆ ಭೂತಗೌಡನ ಗವಿ, ಮುಗಲ್ ಸುಬೇದಾರನ ಕೋಟೆ ಮೊದಲಾದವು ಇವೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ತೇರುಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸು.12-13ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಗಂಗಾಧರೇಶ್ವರನ ಬೃಹತ್ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಅವಶೇಷಗಳು ಇವೆ. ಬೆಳ್ಳೂರು ಗಂಗರ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದು ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ ಚತುರ್ವೇದಿ ಮಂಗಲಂ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀವೈಷ್ಣವ ಅಗ್ರಹಾರವಾಗಿತ್ತು. ಮಣವಾಲ ಮಹಾಮುನಿಯ ಶಿಷ್ಯರಾದ ಪ್ರತಿವಾದಿ ಭಯಂಕರರ ಅಣ್ಣ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ಇಲ್ಲಿ ರಾಮದೇವಾಲಯವಿದೆ. ವೆಂಕಟಾಪುರದಲ್ಲಿ ವೆಂಕಟರಮಣ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ವಕ್ಕಲೇರಿಯ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಮಾಘ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಸು.20 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಇಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ವಾಣರಾಸಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ವೀರ ಇರಳಪ್ಪನ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಚೈತ್ರಮಾಸದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲೂ ದೊಡ್ಡ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಹೋಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಮಾಘ ಶುದ್ಧ ಪಾಡ್ಯಮಿಯಂದು ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ವೇಮಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿರುವ ದರ್ಗಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದುದು. ==ಪಟ್ಟಣ== ಕೋಲಾರ, ದೊಡ್ಡ ಊರು; ಜಿಲ್ಲೆ ಹಾಗೂ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ. ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ 72ಕಿಮೀ ಪೂರ್ವ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಹಳೆಯ ಬೆಂಗಳೂರು - ಚೆನ್ನೈ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ಮೇಲಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರು - ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ರೈಲುಮಾರ್ಗ ಈ ಪಟ್ಟಣದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧,೩೮,೪೬೨ (೨೦೧೧) ಈ ಊರು ರೈಲುಮಾರ್ಗದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಅಮಾನಿಕೆರೆ ಇದೆ. ಕೈಗಾರಿಕಾ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರ, ರೇಷ್ಮೆ ತಯಾರಿಕಾ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರ ಇವೆ. ಸುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುವ ರೇಷ್ಮೆಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಈ ನಗರದ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ರೇಷ್ಮೆಮೊಟ್ಟೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಕಂಬಳಿಗಳು ಹೆಸರುವಾಸಿ. ಸರ್ಕಾರದ ಒಂದು ಉಣ್ಣೆನೇಯ್ಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಇದೆ. ಒಂದು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಎಸ್ಟೇಟ್, ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂ ಪಾತ್ರೆಗಳ ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಗೋಂದು ಮತ್ತು ಪರಿಮಳ ದ್ರವ್ಯಗಳ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಇವೆ. ಅಗರಬತ್ತಿ ತಯಾರಿಕೆಯೂ ಊರಿನ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಉತ್ತಮ ತಳಿಯ ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಸಾಕಿ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಬಳ್ಳಾರಿ ಮೊದಲಾದೆಡೆಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡುವುದು ಇಲ್ಲಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಉದ್ಯಮ. ಕೋಲಾರದಿಂದ ಸುತ್ತಲ ಎಲ್ಲ ಮುಖ್ಯ ಊರುಗಳಿಗೂ ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆ ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ. ಇದು ವ್ಯಾಪಾರಕೇಂದ್ರವೂ ಆಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಗುರುವಾರ ದೊಡ್ಡ ಸಂತೆ ಜರುಗುತ್ತದೆ. ಕೋಲಾರ ಬಹು ಪ್ರಾಚೀನ ಊರು. ಕೋಲಾಹಲಪುರ, ಕುವಲಾಲ, ಕೋಳಾರ, ಕೋಲಾಲ - ಇವು ಇದರ ಪ್ರಾಚೀನ ಹೆಸರುಗಳು, ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಾರ್ಜುನ ಹಿಂದೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಒಮ್ಮೆ ಜಮದಗ್ನಿ ಮಹರ್ಷಿ ಅವನನ್ನು ಸುರಬಿs ಎಂಬ ಗೋವಿನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸತ್ಕರಿಸಿದ. ಕಾರ್ತವೀರ್ಯ ಆ ಗೋವನ್ನು ತನಗೆ ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ಜಮದಗ್ನಿಯನ್ನು ಪೀಡಿಸಿದ. ಜಮದಗ್ನಿ ಗೋವನ್ನು ಕೊಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಲು ಅದನ್ನು ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ. ಆಗ [[ಜಮದಗ್ನಿ]]ಯ ಮಗ ಪರಶುರಾಮನಿಂದ [[ಕಾರ್ತವೀರ್ಯ ಅರ್ಜುನ|ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಾರ್ಜುನ]] ಹತನಾದ. ಅನಂತರ ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಾರ್ಜುನನ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಜಮದಗ್ನಿಯ ಹತ್ಯೆ ನಡೆಯಿತು. ಜಮದಗ್ನಿಯ ಪತ್ನಿ ರೇಣುಕೆ ಪತಿಯ ದೇಹದೊಡನೆ ಚಿತೆಯೇರಿದಳು. ಇದರಿಂದ ಕುಪಿತನಾದ ಪರಶುರಾಮ ಎಲ್ಲ ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡುವುದಾಗಿ ಪಣ ತೊಟ್ಟು ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಾರ್ಜುನನ ಎಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೊಂದುಹಾಕಿದ. ಆ ಯುದ್ಧಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಕೋಲಾಹಲ ಸುತ್ತಲ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಮಾರ್ದನಿ ಕೊಟ್ಟು ಆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಕೋಲಾಹಲವೆಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು. ಅದೇ ಇಂದಿನ ಕೋಲಾರವೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ರೇಣುಕೆಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿನ ಕೋಲಾರಮ್ಮನ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು. ಇದು ಇಲ್ಲಿಯ ಐತಿಹ್ಯ. ಈಗ ಕೋಲಾರ ಪಟ್ಟಣವಿರುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕೋಲ ಎಂಬ ಗೊಲ್ಲ ನೇಗಿಲಿನಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉಳುತ್ತಿರುವಾಗ ಬಚ್ಚಿಟ್ಟ ಹಣ ದೊರಕಿತೆಂದೂ ಚೋಳ ದೊರೆ ಉತ್ತಮಚೋಳ ಆ ಗೊಲ್ಲನನ್ನು ಕಂಚಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಹೇಳಿಕಳುಹಿಸಿದನೆಂದೂ ಆಗ ರೇಣುಕಾದೇವಿ ಕೋಲಾಹಲಮ್ಮನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಅವನಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ದೊರೆ ಕೋಲಾರಮ್ಮನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನೂ ಊರನ್ನೂ ಕಟ್ಟಿಸಿದನೆಂದೂ ಇನ್ನೊಂದು ಕಥೆ ಇದೆ. ಕೋಲನ ನೇಗಿಲು ಹಲ ಎಂಬುದರಿಂದ ಕೋಲಾಹಲ (ಕೋಲಾರ) ಹೆಸರು ಬಂದಿರಬೇಕೆಂಬ ಊಹೆಯೂ ಇದೆ. ಸು.4ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ಈ ಊರು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದಿರ ಬೇಕು. ತಲಕಾಡಿನ ಗಂಗವಂಶದ ಅರಸರು ಮೂಲತಃ ಕೋಲಾರದವರಾಗಿದ್ದು ತಮ್ಮನ್ನು ಕೋಳಾಲಪುರವರೇಶ್ವರರೆಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ತಲಕಾಡು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಕೋಲಾರ ಅವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದಿರಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಚೋಳ, ಹೊಯ್ಸಳ, ವಿಜಯನಗರ ಮತ್ತು ಪಾಳೆಯಗಾರರ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳು ದೊರಕಿವೆ. ಆ ಕಾಲಗಳಲ್ಲೂ ಇದೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿ ಮೆರೆದಿತ್ತು. 15ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದು ತಿಮ್ಮೇಗೌಡನೆಂಬ ಪಾಳೆಯಗಾರನ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು. ಆತ ಇಲ್ಲಿನ ಕೋಟೆಯನ್ನು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಿಸಿದ. 1639ರಲ್ಲಿ ಬಿಜಾಪುರದ ಸರದಾರ ಷಾಜಿಯ ವಶಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಅನಂತರ ಈ ಊರು ಮುಗಲರ ವಶವಾಯಿತು. 1720ರಲ್ಲಿ ಹೈದರನ ತಂದೆ ಫತೆ ಮಹಮ್ಮದ್ ಶಿರಾ ಸುಬೇದಾರರ ಅದಿsೀನದಲ್ಲಿ ಇದರ ಫೌಜುದಾರನಾದ. 1761ರಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಣ ಹೈದರನ ಅದಿsೀನಕ್ಕೆ ಬಂತು. 1768ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನಾನಿ ಕ್ಯಾಂಪ್‍ಬೆಲ್ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ. 1770ರಲ್ಲಿ ಮಾಧವರಾವ್‍ನ ಕೈಸೇರಿತು. 1791ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಾರ್ನವಾಲಿಸ್ ಗೆದ್ದ. 1792ರ ಸಂದಿsಯ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು. ಮೆಕೆಂಜಿ ಎಂಬ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅದಿsಕಾರಿ 1801ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಇಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಕೋಟೆಯೂ ಸುತ್ತಣ ಕಂದಕ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತೆಂದೂ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನೆಲಸಮ ಮಾಡಿ ಕಂದಕವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಕೋಲಾರಮ್ಮ, ಸೋಮೇಶ್ವರ, ಆಂಜನೇಯ, ವೆಂಕಟರಮಣ ಮತ್ತು ಕೋದಂಡರಾಮ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಕೋಲಾರಮ್ಮನ ದೇವಾಲಯ ಊರಿನ ಮುಖ್ಯ ಗುಡಿ. ಮುಂದುಗಡೆ ಒಂದು ಮಹಾದ್ವಾರವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಚೌಕ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ಶಿಲ್ಪಗಳಿವೆ. ಈ ಭಾಗ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ್ದು. ಈ ಮಹಾದ್ವಾರದ ಮೇಲೆ ಗೋಪುರವಾಗಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಪ್ರಾಕಾರವಾಗಲಿ ಇಲ್ಲ. ಮುಂದೆ 14 ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಎತ್ತಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹಾದ್ವಾರವಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಪ್ರಾಕಾರವಿದೆ. ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೈಸಾಲೆಯಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಾಯಶಃ ದಿಂಪಣ್ಣ ಒಡೆಯರ್ ಎಂಬ ಇಮ್ಮಡಿ ಹರಿಹರನ ಅದಿsಕಾರಿಯೊಬ್ಬ ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದು. ಪ್ರಾಕಾರದ ಒಳಗೆ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಗುಡಿ ಇದೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಸು. 2' ಎತ್ತರದ ಸಪ್ತಮಾತೃಕಾ ವಿಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಎರಡೂ ಪಕ್ಕಗಳಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿನಾಯಕನ ಮೂರ್ತಿಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಚಾಮುಂಡಾ ವಿಗ್ರಹ ದೊಡ್ಡದು ಇದರ ಎದುರು ಶ್ರೀಯಂತ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯದ ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ 5' ಎತ್ತರದ ಕಪಾಲಭೈರವಿಯ ಮೂರ್ತಿ ಇದೆ. ಈ ದೇವಿ ಚೇಳುಕಡಿತವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವಳೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ದಕ್ಷಿಣದ ಕಡೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ಕುಬ್ಜ ಕಂಬಗಳಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಗುಡಿ ಇದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮಾತೃಕೆಯರ ಸುದ್ದೆಮಣ್ಣಿನ ದೊಡ್ಡ ವಿಗ್ರಹಗಳೂ ಕೋಲಾರಮ್ಮನ ಉತ್ಸವಮೂರ್ತಿಯೂ ಇವೆ. ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ ನವರಂಗದಲ್ಲಿ ಚಂಡಿಕೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಚೋಳರಾಜನ ವಿಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಈ ಭಾಗಗಳೆಲ್ಲವೂ ಬಹುಶಃ ಗಂಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿರುವ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಚೋಳರ ಕಾಲದ ಸೇರ್ಪಡೆಗಳು. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ ಮೊದಲಾದ ಹಲವು ಚೋಳರಾಜರ ತಮಿಳು ಶಾಸನಗಳಿವೆ. ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯ ದೊಡ್ಡ ಕಟ್ಟಡ. ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಕಾರದ ಮುಂದೆ ಮಹಾದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಗೋಪುರ ಇದೆ. ಒಳಭಾಗದ ಮುಖ್ಯ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗರ್ಭಗೃಹ, ದೊಡ್ಡ ಸುಕನಾಸಿ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳ ನವರಂಗ ಇವೆ. ಮುಂದೆ ಅನೇಕ ಕಂಬಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಒಂದು ಮುಖಮಂಟಪವಿದೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ವಿಮಾನವಿದೆ. ಪ್ರಾಕಾರದ ಒಳಗೆ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಗುಡಿಗಳೂ ನೈಋತ್ಯದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಯಾಣಮಂಟಪವೂ ಇವೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗವಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೋಡೆಗಳು ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿವೆ. ಉತ್ತಮವಾದ ಶಿಲ್ಪಾಲಂಕರಣವಿರುವ ಈ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣಮಂಟಪದ ಸುಂದರ ಕರಿಯ ಕಲ್ಲಿನ ಕಂಬಗಳು ಬಹುಶಃ 13ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಅಥವಾ 14ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಂತಹವು. ಮಹಾದ್ವಾರವೇ ಮೊದಲಾದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳು ವಿಜಯನಗರ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಅನಂತರದ ಕಾಲದವು. ದೇವಾಲಯದ ನವರಂಗ, ಕಲ್ಯಾಣಮಂಟಪ ಮುಂತಾದವುಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಸೌಂದರ್ಯ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿವೆ. ಗುಡಿಯ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕೊಳವಿದೆ. ಕೋಲಾರದ ಮಕ್ಬರಾ ಇಲ್ಲಿನ ಇಸ್ಲಾಮೀ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ಇದು ಒಂದು ಮಂಟಪ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ 12 ಜನ ಸಂಬಂದಿsಕರ ಗೋರಿಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ತಂದೆ ಫತೆ ಮಹಮ್ಮದ್, ತಾಯಿ ರಜಿಯಾ ಬೇಗಂ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಮಲತಾಯಿ ಖೂಲ್ಸಿನ್ ಬೀಬಿ ಇವರ ಗೌರವಾರ್ಥ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಉರುಸ್ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮಕ್ಬರಾದ ಪ್ರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದರ್ಗಾ ಮತ್ತು ಮಸೀದಿ ಇವೆ. * ==ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ == ನಾಡಿಗೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ತನ್ನೊಡಲ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಧಾರೆಯೆರೆದು ‘ಚಿನ್ನದ ನಾಡು’ ಎಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದ ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯು ನಾಡಿನ ಕೃಷಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ವಿಜ್ಞಾನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. ಸಿಲ್ಕ್ ಅಂಡ್ ಮಿಲ್ಕ್, ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳ ರಾಜಧಾನಿ ಎನಿಸಿರುವ ಕೋಲಾರ ಜನಪದ ಹೋರಾಟಗಳು ಮತ್ತು ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಮೆರೆದಿದೆ. ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೭ರಂದು ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಉಪವಿಭಾಗವು ಸ್ವತಂತ್ರ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿ ಕೋಲಾರದಿಂದ ವಿಭಜನೆ ಹೊಂದಿದೆ.ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುಖ್ಯ ಕಸುಬುಗಳೆಂದರೆ ಕೃಷಿ, ಪಶು ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಹಾಗೂ ರೇಷ್ಮೆ ಉದ್ಯಮ. ಶಿವಾರ ಪಟ್ಟಣ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕೆತ್ತಿರುವ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗೆ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ.ಕೋಲಾರನ್ನು ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಎಂದು ಸಹ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ==ಜನಸಂಖ್ಯೆ== ೨೦೨೧ ರ ಆದಾರ್ ನೊಂದಣಿ ಪ್ರಕಾರ, ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೧೬,೫೩,೩೨೦ ಆಗಿದೆ ಹಾಗೂ ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ೧೫,೩೬,೪೧೧. ಇದರಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಸಂಖ್ಯೆ ೭೭೬,೩೯೬ ಹಾಗು ಸ್ತೀಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ೭೬೦,೦೦೫ ಇದೆ.<ref>[http://www.census2011.co.in/census/district/260-kolar.html Kolar District : Census 2011 data]</ref> == [[ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಪ್ರಮುಖರು == ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿರುವ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯು ನಾಡಿನ ಮೊದಲ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಚೆಂಗಲರಾಯ ರೆಡ್ಡಿ|ಕೆ.ಚಂಗಲರಾಯರೆಡ್ಡಿ]] ಅವರನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ಹೆಗ್ಗೆಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. {{colbegin|2}} *ಶ್ರೀ ಟಿ ಚನ್ನಯ್ಯ ಕರಡು ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯರು, ಡಾ. ಬಿ. ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರಿಗೆ ಆತ್ಮೀಯರು, ಭಾರತದ ಮೊದಲ ತಂಡದ ರಾಜ್ಯ ಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು [[ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯ]]ದ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು ಕರ್ನಾಟಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿ ಮಂಡಳಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು ಕೋಲಾರಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯುತ್ ತರಲು ನೀರು ತರಲು ಹೋರಾಡಿದವರು, ಉತ್ತಮವಾದ ನಗರ ರಚನೆ ಮಾಡಿ ಕೋಲಾರದ ಗಾಂಧಿನಗರ ನಿರ್ಮಿಸಿದವರು. *ಕೈವಾರ ನಾರಣಪ್ಪ *[[ಮೋಕ್ಷಗುಂಡಂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ|ಸರ್.ಎಂ.ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ]] *[[ಮಲ್ಲಿಕರ್ಜುನ ರೆಡ್ಡಿ]] ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಲೆ ಗಿನ್ನೆಸ್ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ.ತೊಪ್ಪನಹಳ್ಳಿ. *ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞ ಎಚ್.ನರಸಿಂಹಯ್ಯ *ತೀ.ತಾ. ಶರ್ಮ. *ಗಟ್ಟಹಳ್ಳಿ ಆಂಜನಪ್ಪಸ್ವಾಮಿ *[[ಡಿ. ವಿ. ಗುಂಡಪ್ಪ]] *[[ಸೌಂದರ್ಯ]] *[[ವೆಂಕಟೇಶ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್]] *[[ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್]] ಪದಬಂಧ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಲಿಮ್ಕಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಾಖಲೆಕಾರ *[[ಪಿಚ್ಚಳ್ಳಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್]] ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ರಂಗಕರ್ಮಿ *[[ಕುಪ್ನಳ್ಳಿ ಎಂ. ಬೈರಪ್ಪ]], ಕವಿ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರು {{colend|2}} * ಪ್ರೊ. ಎಂ.ನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ತ್ಯಾವನಹಳ್ಳಿ- ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಮತ್ತು ಲೇಖಕರು. *[[ಮಂಸೋರೆ]], ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದ, ಲೇಖಕ, ಹವ್ಯಾಸಿ ಪತ್ರಕರ್ತ ==ಆಕರ್ಷಣೆಗಳ== ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸ್ಥಳಗಳೆ೦ದರೆ<ref>[http://www.kanaja.in/%E0%B2%95%E0%B3%8B%E0%B2%B2%E0%B2%BE%E0%B2%B0-%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B3%82%E0%B2%95%E0%B2%BF%E0%B2%A8-%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%87%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B7%E0%B2%A3/ ಕೋಲಾರದ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Image:Antharagange.JPG|thumb|right|220px|ಅ೦ತರಗ೦ಗೆ]] {{colbegin|2}} * ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ([[ಕೆ.ಜಿ.ಎಫ್]]), * [[ಮುಳಬಾಗಿಲು]], * [[ಬ೦ಗಾರು ತಿರುಪತಿ]], * [[ಕೋಟಿಲಿ೦ಗೇಶ್ವರ]], * [[ಅ೦ತರಗ೦ಗೆ]], * [[ಮಾರ್ಕ೦ಡೇಯ ಪರ್ವತ]], * [[ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]], * [[ಕೋಲಾರಮ್ಮ ದೇವಸ್ಥಾನ]], * [[ಕುರುಡುಮಲೆ]], * [[ಆವಣಿ]], *ಚಿಕ್ಕ ತಿರುಪತಿ * ಮುರುಗಮಲ್ಲ ದರ್ಗ(ಚಿಂತಾಮಣಿ), * ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟ (ಈಗ ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇರಿದೆ), * ವಿಧುರಾಶ್ವತ್ಥ (ಗೌರಿಬಿದನೂರು) *ಶ್ರೀ ಮನ್ಮಾಧವ ತೀಥ೯ರ ಮೂಲ ಮಹಾ ಸಂಸ್ಠಾನ ಮಠ ಇದೆ. *ಮರುಗಮಲ್ಲ ಗ್ರಾಮ ಮುಸ್ಲಿಂರ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. {{colend|2}} == ನಗರದ ಸುಧಾರಣೆ == * ಕೋಲಾರದಲ್ಲಿ ಕಸದ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, '[[ಗೋ ಪ್ಲಾಗ್!]]<ref>{{Cite news |date=2018-11-04 |title=ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮುಕ್ತ ನಗರ ಸ್ವಚ್ಚತಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆ |url=https://www.prajavani.net/585755.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190419055206/https://www.prajavani.net/585755.html |archive-date=2019-04-19 |access-date=2026-02-14 |work=Prajavani |language=kn}}</ref>' ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು [[Sumangali noah|ಸುಮಂಗಲಿ ನೋಹ]] ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕೋಲಾರವನ್ನು ಕಸ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಪಣತೊಟ್ಟಿದೆ. * ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಬಿಳಿಸಿ, ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == *[[ಕೋಲಾರ (ಲೋಕ ಸಭೆ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭೂಗೋಳ]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಹಿಂದಿನ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳು]] {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಲಾರ}} {{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಲೂಕುಗಳು}} nk6tg3i9sdzjrdlowiautymkc7g3kq7 1372831 1372830 2026-05-06T07:55:08Z VASANTH S.N. 728 /* ಇತಿಹಾಸ */ ಚಿತ್ರ ಅಳವಡಿಕೆ 1372831 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಭಾರತದ ಭೂಪಟ | native_name = ಕೋಲಾರ | other_name = | type = | type_2 = | skyline= View from the rear of Someshwara temple at Kolar.jpg | skyline_caption= ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ | locator_position = left | latd = 13.1333 | longd = 78.1333 | state_name = ಕರ್ನಾಟಕ | district = ಕೋಲಾರ | region = | leader_title = | leader_name = | altitude = | population_as_of = | population_city = | population_rank = | population_total = | population_density = | area_magnitude = | area_total = | area_total_cite = | area_telephone = | postal_code = | vehicle_code_range = | unlocode = | footnotes = }} [[ಚಿತ್ರ:Early morning in kolar.jpg|thumb|ಕೋಲಾರದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ಒಂದು ನೋಟ]] '''ಕೋಲಾರ''' [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಗೆ ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಕೋಲಾರ ನಗರ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನ. ಕೋಲಾರ [[ಗಂಗರು|ಗಂಗರ]] ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ಕುವಲಾಲಪುರ ಅಂತಲೂ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಾಲ ಕ್ರಮೇಣ ಕೋಲಾರವಾಯಿತು. ಗಂಗರು ಕಟ್ಟಿಸಿದಂತ ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳಗಳು ಕೋಲಾರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿವೆ ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಂಗರು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಕೋಲಾರಮ್ಮ ದೇವಾಲಯ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿಯೆ ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref>[http://www.kanaja.in/%E0%B2%95%E0%B3%8B%E0%B2%B2%E0%B2%BE%E0%B2%B0-%E0%B2%9C%E0%B2%BF%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BE-%E0%B2%A6%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%B6%E0%B2%A8-%E0%B2%92%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%81-%E0%B2%A8/ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲಾ ದರ್ಶನ ಒಂದು ನೋಟ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಮತ್ತು [[ತುಮಕೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]ದ [[ಅನಂತಪುರ]] ಮತ್ತು [[ಚಿತ್ತೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ [[ಉತ್ತರ ಆರ್ಕಾಟ್]] ಮತ್ತು [[ಧರ್ಮಪುರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳು ಇವು ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೇರೆಗಳು.ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೭ರಂದು [[ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ|ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ]] ಉಪವಿಭಾಗವು ಸ್ವತಂತ್ರ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿ ಕೋಲಾರದಿಂದ ವಿಭಜನೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಕೋಲಾರ, ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರ, ಮುಳಬಾಗಿಲು, ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ಮತ್ತು ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೪೦೧೨ ಚ.ಕಿಮೀ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ 1ಃ23ರಷ್ಟಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಅಂದಾಜು ೧೭,೧೯,೦೦೦ (೨೦೨೫) ==ಭೌಗೋಳಿಕ== ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಅಂಚಿನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಎಲ್ಲೆಗಳು ವಾಯವ್ಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಘಟ್ಟಗಳ ಬೆಟ್ಟಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲೂ ಹಲವು ಬೆಟ್ಟಶ್ರೇಣಿಗಳಿವೆ. [[ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ|ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ನಂದಿದುರ್ಗದಿಂದ [[ಗುಡಿಬಂಡೆ]]ಯ ಮೂಲಕ ಮುಂದೆ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ [[ಪೆನುಕೊಂಡ|ಪೆನುಗೊಂಡೆ]]ಯೆಡೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿರುವ ಶ್ರೇಣಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ಈ ನಂದಿದುರ್ಗ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ನಂದಿದುರ್ಗ (ಎತ್ತರ 1479ಮೀ) ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರದ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ 8ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಚೆನ್ನರಾಯನ ಬೆಟ್ಟ ಎತ್ತರ (1451ಮೀ), ನಂದಿದುರ್ಗದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ 8ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಕಂದಗಿರಿ (1447ಮೀ), ನಂದಿದುರ್ಗದ ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ (1419ಮೀ), ನಂದಿದುರ್ಗದ ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ ಹರಿಹರೇಶ್ವರ ಬೆಟ್ಟ (1256ಮೀ), ವಾಯವ್ಯಕ್ಕೆ ಇರುವ ಕಳವರದುರ್ಗ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ದಿಬ್ಬಗಿರಿ ಇವು ನಂದಿದುರ್ಗ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮುಖ್ಯ ಶಿಖರಗಳು. ಈ ಶ್ರೇಣಿಗೆ ಸಮಾನಾಂತರದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ಬೆಟ್ಟಸಾಲಿದೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಕಡೆಯಿಂದ ಹಬ್ಬಿರುವ ಈ ಶ್ರೇಣಿ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಗುಮ್ಮನಾಯಕನ ಪಾಳ್ಯದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ದೊಂಗಲಕೊಂಡ ಅಥವಾ ದೊಕ್ಕಲದುರ್ಗದ ಬಳಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ತಗ್ಗಾಗಿದ್ದು ಮತ್ತೆ ಮುರುಗಮಲೆ, ಅಂಬಾಜಿದುರ್ಗ (1341ಮೀ), ರಹಮಾನ್‍ದುರ್ಗ (1304ಮೀ) ಈ ರೀತಿಯ ಒಂಟಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದಾಚೆಗೆ ಕೋಲಾರ ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಅವಿರತವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ವಕ್ಕಲೇರಿ ಮತ್ತು ಟೇಕಲ್ ಬೆಟ್ಟಗಳವರೆಗೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಇವೆರಡರ ಜೊತೆಗೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳುಗುಡ್ಡಗಳಂತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಇನ್ನೊಂದು ಶ್ರೇಣಿ ಇದೆ. ಇದು ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರದ ಬಳಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ಕೋಲಾರ ಪಟ್ಟಣದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸಾಗಿ, [[ಬಂಗಾರಪೇಟೆ]]ಯ ದಕ್ಷಿಣಾಗ್ರವನ್ನು ಹಾದು [[ಕುಪ್ಪಂ]] ಕಡೆಯ ಘಟ್ಟದವರೆಗೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ಬಾಗಿರುವ ಕೆಲವು ಬೆಟ್ಟಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ಗ್ರಾಮವಸತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿರುವ ಎತ್ತರದ ಕಣಿವೆಗಳು ಇರುವುದು ವಿಶೇಷ. ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ನೈಸ್ ಕಣಶಿಲೆಯ ಪ್ರದೇಶ. ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಾಬಿsಮುಖವಾಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಂಚಿನವರೆಗೆ ಸುಮಾರು 6ಕಿಮೀ ಅಗಲದ ಶಿಸ್ಟ್ ಕಲ್ಲಿನ ಪಟ್ಟೆಯೊಂದು ಹಬ್ಬಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ಏರುತಗ್ಗುಗಳೊಡನೆ ಹರಡಿದ್ದು ಕಣಶಿಲೆಯ ಗುಡ್ಡಬೆಟ್ಟಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ನಿಂತಂತಿರುತ್ತವೆ. ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಬಂಡೆಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ವಿಚಿತ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಪೇರಿಸಿದಂತಿರುವ ಈ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಶಿಸ್ಟ್ ಕಲ್ಲಿನ ಪಟ್ಟೆಯ ಪ್ರದೇಶ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಕ್ವಾರ್ಟೈಟ್, ಬೆಣಚುಕಲ್ಲು ಮುಂತಾದ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಶಿಲೆಗಳ ಸಮುದಾಯವಿದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಚಿನ್ನದ ಭೂನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಹಬ್ಬಿರುವುದೂ ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ. ಇದಲ್ಲದೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ದಕ್ಷಿಣ ಅಥವಾ ಪೂರ್ವ ಪಶ್ಚಿಮವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿರುವ ಡಾಲರೈಟ್‍ನ ಹೊಡೆಸಾಲುಗಳೂ ಇವೆ. ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ ಜಂಗಮಕೋಟೆ ಈ ತ್ರಿಕೋನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರದ ಬಳಿ ಜಂಬುಮಣ್ಣು ಸಹ ಇದೆ. [[ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ (ಪ್ರದೇಶ)|ಕೋಲಾರದ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ]]ಗಳು ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಾಂಶ ಬೆಳ್ಳಿಯೂ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ರಾಮಸಮುದ್ರದ ಬಳಿ ಕೊರಂಡಂ, ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕರಡಿಬಂಡೆ ಬಳಿ ಸುದ್ದೆಮಣ್ಣು ದೊರಕುತ್ತವೆ. ==ನದಿಗಳು== ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ವಋತು ನದಿಗಳು ಯಾವುವೂ ಇಲ್ಲ. ಬಹುತೇಕ ನದಿಗಳು ಸಣ್ಣವು. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹ. [[ಪಾಲಾರ್ ನದಿ|ಪಾಲಾರ್]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಪಿನಾಕಿನಿ|ಉತ್ತರಪಿನಾಕಿನಿ]] (ಉತ್ತರ ಪೆನ್ನಾರ್) ಇವು ಮುಖ್ಯನದಿಗಳು. ಇವೂ ಹಲವು ಸಣ್ಣ ನದಿಗಳೂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ವಿವಿಧ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಪಾಲಾರ್ ನದಿ ಮೊದಲು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕೈವಾರದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿರುವ ಗೌತಮ ಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಜಂಗಮಕೋಟೆಯವರೆಗೆ ಪೂರ್ವಾಬಿsಮುಖವಾಗಿ, ಮುಂದೆ ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯಾಬಿsಮುಖವಾಗಿ ಹರಿದು, ಬಂಗಾರಪೇಟೆಯನ್ನು ಹಾದು, ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಉಗಮಸ್ಥಳದಿಂದ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಬಿಡುವಲ್ಲಿಯ ವರೆಗೆ ಇದರ ಉದ್ದ 108ಕಿಮೀ ಉತ್ತರಪಿನಾಕಿನಿ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ವಾಯವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹರಿದು, ಮಂಚೇನಹಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಗೌರಿಬಿದನೂರುಗಳ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿ ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಿಂದೂಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನದಿಯ ಉದ್ದ 55ಕಿಮೀ. ನಂದಿಬೆಟ್ಟದ ಬಳಿ ಹುಟ್ಟಿ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಪ್ರವಹಿಸುವ ದಕ್ಷಿಣಪಿನಾಕಿನಿ ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಮಾತ್ರ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯ ನದಿ [[ಪಾಪಾಘ್ನಿ ನದಿ|ಪಾಪಘ್ನಿ]]. ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರದ ಬಳಿಯ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇದರ ಉಗಮ. ಇದು ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಬಾಗೇಪಲ್ಲಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮೂಲಕ ಹರಿದು, ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಮದನಾಪಲ್ಲಿ|ಮದನಪಲ್ಲಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನದಿಯ ಉದ್ದ 68ಕಿಮೀ. ಚಿತ್ರಾವತಿ ಇನ್ನೊಂದು ನದಿ. ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ 14ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಈಶಾನ್ಯಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿದು ಹಿಂದೂಪುರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಉತ್ತರ ಪಿನಾಕಿನಿಯ ಒಂದು ಉಪನದಿ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಹರಿವು 48ಕಿಮೀ. ಇದರ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ 538ಚ.ಕಿಮೀ. ಇಲ್ಲಿ 206 ಕೆರೆಗಳಿವೆ. ನಂಗ್ಲಿಹೊಳೆ ಮುಳಬಾಗಿಲಬಳಿಯ ಕುರುಡುಮಲೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿದು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ದಾಟಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೌಂಡಿನ್ಯ ನದಿಯ ಉಪನದಿ. [[ಕುಮುದ್ವತಿ ನದಿ]] ಉತ್ತರ ಪಿನಾಕಿನಿಯ ಉಪನದಿ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಉದ್ದ 29ಕಿಮೀ. ಇದು [[ಮಾಕಳಿದುರ್ಗ]]ಕ್ಕೆ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಉಜನಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಹರಿದು ಗೌರಿಬಿದನೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎಲ್ಲೆಯನ್ನು ದಾಟುತ್ತದೆ. ಕುಶಾವತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಎರಡು ಹೊಳೆಗಳು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲುಂಟು. ಒಂದು ಪಾಪಘ್ನಿಯನ್ನೂ ಇನ್ನೊಂದು [[ಚಿತ್ರಾವತಿ ನದಿ|ಚಿತ್ರಾವತಿ]]ಯನ್ನೂ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಇನ್ನೊಂದು ಹೊಳೆ. ಕೋಲಾರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ವಕ್ಕಲೇರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಟೇಕಲ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೇಲೆ ಹುಟ್ಟುವ ಎರಡು ತೊರೆಗಳು ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಬೂದಿಕೋಟೆ]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ನದಿಯಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣದತ್ತ ಹರಿದು [[ವೃಷಭಾವತಿ ನದಿ|ವೃಷಭಾವತಿ]]ಯನ್ನು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 50ಕಿಮೀ ದೂರ ಈ ನದಿ ಹರಿಯುವುದು. ಇದರ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 274 ಕೆರೆಗಳಿವೆ. ದಕ್ಷಿಣಪಿನಾಕಿನಿ ನದಿ ಹುಟ್ಟುವುದು ಚೆನ್ನರಾಯನ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ. [[ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ]]ದವರೆಗೆ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿದು, ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ, ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಉದ್ದ 39ಕಿಮೀ. ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ 580ಚ.ಕಿಮೀ. [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ|ಕಾವೇರಿ]]ಯ ಉಪನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ [[ಅರ್ಕಾವತಿ ನದಿ|ಅರ್ಕಾವತಿ]] ಉದಿಸುವುದು ನಂದಿದುರ್ಗದಲ್ಲಿ. ಇದು ಬೆಟ್ಟವನ್ನಿಳಿದು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ದಾಟಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ದೊಡ್ಡಬಳ್ಳಾಪುರ]] ತಾಲ್ಲೂಕನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ವೃಷಭಾವತಿ ನದಿ ವಕ್ಕಲೇರಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಹಾಯ್ದು, ಕೊಪ್ಪ ದೊಡ್ಡ ಕೆರೆಗೆ ನೀರು ಒದಗಿಸಿ, ಕಾಮಸಂದ್ರದ ಬಳಿ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹರಿದು [[ತಮಿೞ್ನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದ ಧರ್ಮಪುರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೊಸೂರು ತಾಲ್ಲೂಕನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಮಸಂದ್ರದ ಬಳಿ ಇದಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನದಿಯ ಉದ್ದ 58ಕಿಮೀ. ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ 347ಚ.ಕಿಮೀ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 264 ಕೆರೆಗಳಿವೆ. ==ವಾಯುಗುಣ== ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಾಯುಗುಣ ಹಿತಕರ, ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಋತುಗಳಿವೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್-ಜನವರಿ ಶುಷ್ಕ ಹವೆ. ಮಾರ್ಚ್‍-ಮೇ ಬೇಸಗೆ. ಜೂನ್‍-ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಮಳೆಗಾಲ. ನವೆಂಬರಿನಲ್ಲಿ ಮುಂಗಾರು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತದೆ. ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಯ ಉಷ್ಣತೆ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಇಡೀ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕವಾಗಿದ್ದು. [[ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟ (ಭಾರತ)|ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟ]] ತಂಪಿನ ತಾಣ. ವರ್ಷದ ಅತ್ಯಂತ ಉಷ್ಣತೆಯ ತಿಂಗಳು ಮೇ. ಆಗ ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಯಲ್ಲಿನ ದೈನಿಕ ಗರಿಷ್ಠ ಉಷ್ಣತೆ 3್5.30 ಸೆಂ. ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಏಪ್ರಿಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಎಮಧ್ಯಕದೈನಿಕ ಗರಿಷವಿ 3160 ಸೆಂ.ಏ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ಅತ್ಯಂತ ತಣ್ಣನೆಯ ತಿಂಗಳು.ಆಗ ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಪ್ರದೇಶದ ದೈನಿಕ ಕನಿಷ್ಠ ಉಷ್ಣತೆ 2270 ಸೆಂ. ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ 2060 ಸೆಂ. ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿಯ ಮಳೆದಿನಗಳು 47. ನಂದಿಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ಸರಾಸರಿ ಮಳೆ 11958 ಮಿಮೀ. ಇಡೀ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸರಾಸರಿ 7305 ಮಿಮೀ. ==ಕಾಡು== ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆಯಾಗುವ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ಮರ ಮತ್ತು ಕುರುಚಲು ಕಾಡುಗಳಿವೆ. ಈ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಬೇವು, ಹುಣಿಸೆ, ಗಂಧ, ಹೊಂಗೆ, ಕರಿಜಾಲಿ, ಬಿಳಿಜಾಲಿ, ಕಗ್ಗಲಿ, ಬನ್ನಿ, ಗುಜ್ಜಲು, ಬಿಲ್ವಾರ, ಚುಜ್ಜಲು, ದಿಂಡಿಗ, ನೇರಳೆ, ಚೆನ್ನಂಗಿ, ಪಚರಿ, ನವಿಲಾದಿ, ದೇವದಾರು, ಆಲ, ಬೇಲ, ಮುತ್ತುಗ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಸೌದೆ, ಶ್ರೀಗಂಧ ಮುಖ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು. ನಂದಿಬೆಟ್ಟದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕರಡಿ, ಚಿರತೆ, ಕಾಡುಮೊಲ, ಕಾಡುಹಂದಿ ಮತ್ತು ಜಿಂಕೆಗಳಿವೆ. ==ನೀರಾವರಿ-ಬೆಳೆಗಳು== ದೊಡ್ಡ ನದಿಗಳಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದಲೂ ಮಳೆ ಕಡಿಮೆಯಾದ್ದ ರಿಂದಲೂ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವ್ಯವಸಾಯಕ್ಕೆ ಕೆರೆಗಳು ಮುಖ್ಯ ಆಧಾರ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕಗಳಿರುವುದರಿಂದ, ನೀರಾವರಿ ಪಂಪ್‍ಗಳೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿವೆ. [[ರಾಗಿ]], [[ಭತ್ತ|ಬತ್ತ]], [[ಜೋಳ]], [[ಸಜ್ಜೆ]], ಕಾಳುಗಳು, [[ನೆಲಗಡಲೆ]], [[ಕಬ್ಬು]], [[ಆಲೂಗಡ್ಡೆ|ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ]], [[ಈರುಳ್ಳಿ]] ಮತ್ತು [[ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪು]] ಇಲ್ಲಿಯ ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು. ==ಉದ್ಯಮ== ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಮ. ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಚಿನ್ನದ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇ.99ನ್ನು ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯ ಆಡಳಿತ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ಭಾರತ್ ಅರ್ತ್ ಮೂವರ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಭಾರಿ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಗೌರಿಬಿದನೂರಿನಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರ ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಕೋಲಾರ, ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ, ಚಿಂತಾಮಣಿ ಮತ್ತು ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿವೆ. ಉಕ್ಕಿನ ಸಾಮಾನುಗಳು, ವ್ಯವಸಾಯೋಪಕರಣಗಳು, ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂ ಪಾತ್ರೆಗಳು, ಹೆಂಚು, ಇಟ್ಟಿಗೆ, ಸ್ಲೇಟ್, ಸೀಸದಕಡ್ಡಿ, ಸಾಬೂನು, ಅಂಟು, ಸುಗಂಧದ್ರವ್ಯಗಳು, ಔಷದಿsಗಳು, ಕಡ್ಡಿಪೆಟ್ಟಿಗೆ, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಸಾಮಾನುಗಳು ಕೊಡ ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುತ್ತವೆ. ಕಲ್ಲಿಗೆ ಹೊಳಪು ಕೊಡುವುದು, ಬೀಡಿ ಕಟ್ಟುವುದು, ಊದುಬತ್ತಿ ತಯಾರಿಕೆ, [[ಕೈಮಗ್ಗ]], ಕಂಬಳಿ ತಯಾರಿಕೆ, ಗಾಣದಿಂದ ಮತ್ತು ಯಂತ್ರಗಳಿಂದ ಎಣ್ಣೆ ಉತ್ಪಾದನೆ, [[ಬೆಲ್ಲ]] ತಯಾರಿಕೆ ಇವೂ ಇವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಕೈಕೆಲಸಗಳೂ ಹಲವು ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ದೊರಕಿಸಿವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ [[ರೇಷ್ಮೆ ಉದ್ದಿಮೆ|ರೇಷ್ಮೆಉದ್ಯಮ]] ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ ಈ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಚರಕದಿಂದ ನೂಲು ತೆಗೆಯುವುದು. ಮಣ್ಣಿನ ಸಾಮಾನುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು. ಚರ್ಮ ಹದ ಮಾಡುವುದು, ಜೇನುಸಾಕಣೆ, ಕೊಟ್ಟಣದ ಅಕ್ಕಿ ತಯಾರಿಕೆ -ಇವು ಇತರ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು. ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಈರುಳ್ಳಿ ಇವನ್ನು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶಕ್ಕೂ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ಗೂ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉಣ್ಣೆಕಂಬಳಿಗಳೂ ರೇಷ್ಮೆ ಬಟ್ಟೆಗಳೂ ಚರ್ಮದ ವಸ್ತುಗಳೂ ನೆರೆ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಅಕ್ಕಿಪೂರೈಕೆಯಿದೆ. ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ರಾಷ್ಟೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ನಂ. 4 ಮತ್ತು 7 ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಹಾದು ನೆರೆರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಿವೆ. ಪ್ರತಿ ಹಳ್ಳಿಗೂ ತಾಲ್ಲೂಕಿಗೂ ಜಾಲದಂತೆ ರಸ್ತೆ ಮಾರ್ಗಗಳು ಹೆಣೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ಸುಗಳೂ ಕಾರುಗಳೂ ಬಂಡಿಗಳೂ ಜನರನ್ನೂ ಸರಕುಗಳನ್ನೂ ಒಂದೆಡೆಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಹಿಂದೂಪುರ - ಬೆಂಗಳೂರು ರೈಲುಮಾರ್ಗ ಗೌರಿಬಿದನೂರು ಮೂಲಕವೂ ಚೆನ್ನೈ - ಬೆಂಗಳೂರು ರೈಲುಮಾರ್ಗ ಬಂಗಾರಪೇಟೆಯ ಮೂಲಕವೂ ಸಾಗುತ್ತವೆ. ಇನ್ನೊಂದು ರೈಲುಮಾರ್ಗ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ನಂದಿ, ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ, ಚಿಂತಾಮಣಿ, ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ, ಕೋಲಾರಗಳ ಮೂಲಕ ಬಂಗಾರ ಪೇಟೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಬಂಗಾರಪೇಟೆಯಿಂದ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ರೈಲ್ವೆ ಸಂಪರ್ಕವುಂಟು. ==ಪೌರಾಣಿಕ== ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಚೀನ ಅವಶೇಷಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಹಳೆಯ ಶಿಲಾಯುಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯಾವ ಅವಶೇಷಗಳೂ ಇದುವರೆಗೆ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ. ನವಶಿಲಾಯುಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನೆಲೆಗಳು ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹುನಗುಂದ, ಬೂದಿಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಸೂಲಿಕುಂಟೆ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿಯೂ ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ತಲಕಾಯಲು ಬೆಟ್ಟಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕೆಂದನಹಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಗಂಗಸಂದ್ರ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಶಿಲಾಯುಗದ ಕಲ್ಲಿನ ಆಯುಧಗಳು ದೊರಕಿವೆ. ಇವು ತಯಾರಿಕೆಯ ಹಲವು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಶಿಲಾಯುಧಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದಿತೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಪ್ರದೇಶದ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಸು.21ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಹುನಗುಂದದಲ್ಲಿ ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಳಿದ್ದವೆಂದೂ ಅಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನವನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆಂದೂ ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿರುವ 9ನೆಯ ಶತಮಾನದ [[ತಮಿಳು]] [[ಶಾಸನಗಳು|ಶಾಸನ]]ವೊಂದು ಇದನ್ನು ಪೆÇನ್‍ಕುನ್ರಂ-ಪೆÇನ್-ಚಿನ್ನ, ಕುನ್ರಂ-ಬೆಟ್ಟ ಎಂದು ಕರೆದಿದೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಶಿಲಾಯುಗದ ಸಮಾಧಿಗಳ ನೆಲೆಗಳು ಅಸಂಖ್ಯಾತವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಆಗಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಸತಿ ನೆಲೆಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== [[File:Ramalingeshwara group of temples (rear view of shrines) at Avani.JPG|thumb|alt=Three pyramidal temples|Tenth-century [[Nolamba dynasty]] Ramalingeshvara group of temples in [[Avani, Kolar|Avani]]|left]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯನ್ನು ಸಾರುವ ಹಲವು ಐತಿಹ್ಯಗಳು ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿವೆ. ಮುಳಬಾಗಿಲು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಆವನಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ವಾಲ್ಮೀಕಿ]] ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ಕೋಲಾರಕ್ಕೆ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ [[ಶತಶೃಂಗಪರ್ವತ]] [[ರೇಣುಕ]] ಮತ್ತು [[ಪರಶುರಾಮ]]ನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಯೂ [[ಪಾಂಡವರು]] ತಮ್ಮ ಅರಣ್ಯವಾಸದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಾಡಿದ್ದರೆಂದೂ ಚಿಂತಾಮಣಿಯ ಹತ್ತಿರವಿರುವ [[ಕೈವಾರ]] ಏಕಚಕ್ರಪುರವಾಗಿತ್ತೆಂದೂ ನಂಬಿಕೆ. ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟದ ಸಾದಲಿ ಎಂಬ ಊರನ್ನು ಸಹದೇವ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. [[ಮುಳುಬಾಗಿಲು|ಮುಳಬಾಗಿಲು]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಕುರುಡುಮಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುರಾಂತಕನ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಒಂದುಗೂಡಿದ್ದರಂತೆ. ಸುಮಾರು 4ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಗಂಗ]]ರಸರು ಇಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. 7-8ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾವಲಿ ಬಾಣರಸರು [[ಪಾಲಾರ್ ನದಿ]]ಯ ಪೂರ್ವಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. 8, 9 ಮತ್ತು 10ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಹುಭಾಗ [[ನೊಳಂಬ]]ರ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು. 10ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರದೇಶ ಚೋಳರ ವಶವಾಯಿತು. 12ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹೊಯ್ಸಳರ ಆಳಿಕೆಗೆ ಬಂತು. ಆದರೂ ಮಧ್ಯೆ ಮಧ್ಯೆ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ತಮಿಳು ಗಂಗರು ಬ್ರಹ್ಮಾಧಿರಾಜರು ಮೊದಲಾದ ವಂಶಗಳವರು ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿಯೂ ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅನಂತರ [[ವಿಜಯನಗರ]]ದರಸರು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪಾಳೆಯಗಾರರು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡಿದರು. ಮುಂದೆ ಇದು [[ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಇದುವರೆಗೆ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಾಸನ ಸು.370ರದು. ಇದು ಗಂಗಕುಲದ ಕೊಂಗುಣಿವರ್ಮ ಧರ್ಮಮಹಾರಾಜನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು; ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ನೊಣಮಂಗಲದಲ್ಲಿರುವ ಪಾಳು ಜೈನಬಸ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಅಂದಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗಿನ [[ಕನ್ನಡ]], [[ಸಂಸ್ಕೃತ]], [[ತಮಿಳು]] ಮತ್ತು [[ತೆಲುಗು]] ಶಾಸನಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ದೊರಕಿವೆ. ನಂದಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ಭೋಗ ನಂದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ|ಭೋಗನಂದೀಶ್ವರ]] (ಸು.800) ಮತ್ತು [[ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ]] (ಸು.880) ದೇವಾಲಯಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನ ವಾಸ್ತುಕೃತಿಗಳು. ಆವನಿಯ [[ರಾಮಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ]] ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳು ನೊಳಂಬರ ಕಾಲದ ಕಟ್ಟಡಗಳು. ಕೋಲಾರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಸೀತಿ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ ದೇವಾಲಯ ಸಹ ಬಹುಶಃ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂದಿsಸಿದ್ದು. ಕುರುಡುಮಲೆಯ [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳ]]ರ ಕಾಲದ ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಬೃಹದಾಕಾರದ ಗಣಪತಿ ದೇವಾಲಯಗಳು ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಕೋಲಾರದಲ್ಲಿರುವ [[ಕೋಲಾರಮ್ಮನ ದೇವಾಲಯ]] ಚೋಳ ಮತ್ತು ಗಂಗರಸರಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ವಿಜಯನಗರ ಮತ್ತು ಪಾಳೆಯಗಾರರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂದಿsಸಿದ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳಬಾಗಿಲು ಹತ್ತಿರವಿರುವ [[ವಿರೂಪಾಕ್ಷಿ ಪುರ|ವಿರೂಪಾಕ್ಷಪುರದ]]ಲ್ಲಿರುವ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಾಲಯ ಕೋಲಾರದ ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ, ಮುಳಬಾಗಲ ಆಂಜನೇಯ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸಬಹುದು. ಅಲ್ಲದೆ ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ರಂಗಸ್ಥಳದ ಶ್ರೀರಂಗನಾಥ ದೇವಾಲಯ, ಕೈವಾರದ [[ಅಮರನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯ]], ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಚಿಕ್ಕ ತಿರುಪತಿ|ಚಿಕ್ಕತಿರುಪತಿ]] ಮತ್ತು ಗೌರಿಬಿದನೂರಿನ [[ವಿದುರಾಶ್ವತ್ಥ]] ಇವುಗಳು ಗಣನೀಯವಾದ ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ. ಮುಳಬಾಗಲಿನ ಶ್ರೀಪಾದರಾಯರ ಮಠ, [[ಬಾಗೇಪಲ್ಲಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕು ಗೂಳೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ವೀರಶೈವಮಠ, ತಂಬಿಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿಯ ಮಾಧ್ವಮಠಗಳು ಪ್ರಾಚೀನವಾದವು. ಮಹಮ್ಮದೀಯರ ಕಾಲದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಗೌರಿಬಿದನೂರಿನ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಹೀರೇಬಿದನೂರಿನ ಬಿಜಾಪುರದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಾಧಿಕಾರಿಯ ಸಮಾಧಿ ಮತ್ತು ಕೋಲಾರದಲ್ಲಿರುವ ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ತಂದೆಯ ಸಮಾಧಿಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಾರ್ಹ. ಖ್ಯಾತ ಎಂಜಿನಿಯರ್ [[ಮೋಕ್ಷಗುಂಡಂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ|ಎಂ.ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ]]ನವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕಬಳಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಮುದ್ದೇನಹಳ್ಳಿ]]ಯಲ್ಲಿ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಿದೆ. ==ತಾಲ್ಲೂಕು== ಕೋಲಾರ ತಾಲೂಕು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿದ್ದು, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಚಿಂತಾಮಣಿ, ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮುಳಬಾಗಲು ತಾಲ್ಲೂಕು, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ಮತ್ತು ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎಲ್ಲೆಗಳು ಸುತ್ತುವರಿದಿವೆ. ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 791.1 ಚ.ಕಿಮೀ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಅಂದಾಜು ೨,೦೬, ಕಸಬೆ, ವಕ್ಕಲೇರಿ, ವೇಮಗಲ್ಲು, ನರಸಾಪುರ, ಸುಗಟೂರು, ಹೋಳೂರು, ಹುತ್ತೂರು ಈ ಏಳು ಹೋಬಳಿಗಳು. ಒಟ್ಟು ಗ್ರಾಮಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 361. ತಾಲ್ಲೂಕು ಕಣಶಿಲೆಯ ಪ್ರದೇಶ, ಅಲೆಯಲೆಯಾಗಿ ಸುಮಾರು ಮಟ್ಟಸವಾದ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಣಶಿಲೆಯ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳಿವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೋಲಾರ ಮತ್ತು ವೇಮಗಲ್ಲು ಬೆಟ್ಟಗಳ ಸಾಲುಗಳು ಇವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಭಾಗ ಪಾಲಾರ್ ನದಿಯ ಹರಿವಿನ ಪ್ರದೇಶ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹೆಚ್ಚುಭಾಗ ಮರಳುಮಿಶ್ರಿತ ಕೆಂಪು ಮಣ್ಣಿನದು. ಹೋಳೂರು ಹೋಬಳಿ ಮತ್ತು ದಲಸನೂರಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಉತ್ಕøಷ್ಟ ಭೂಮಿ ಇದೆ. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೆಡೆ ಕಪ್ಪು ಎರೆ ಮಣ್ಣು ಸಹ ಇದೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಮಳೆ 693.93ಮಿಮೀ. ಪಾಲಾರ್ ನದಿಗೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿರುವ ಸೋಮಾಂಬುಧಿ ಅಗ್ರಹಾರಕೆರೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ಕೆರೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಾವಿಗಳೂ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು ರಾಗಿ ಮತ್ತು ಬತ್ತ. ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಬ್ಬು, ಕಡಲೆಕಾಯಿ, ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಈರುಳ್ಳಿ, ದ್ವಿದಳಧಾನ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆ ಸಹ ಇದೆ. ರೇಷ್ಮೆ ವ್ಯವಸಾಯ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ. ಕೋಲಾರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕಂಬಳಿಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಕೋಲಾರ, ಜೋಡಿ ಬ್ಯಾಲಹಳ್ಳಿ, ರಾಜಕಲ್ಲಹಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಪಡಿಗನಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಮಗ್ಗದ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಿದೆ. ರೈಲು ಮಾರ್ಗವಲ್ಲದೆ ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆಸಂಪರ್ಕವಿದೆ. ಹೋಬಳಿ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲದೆ ಬೆಳ್ಳೂರು, ಗರುಡನಪಾಳ್ಯ, ಪಾಪರಾಜನ ಹಳ್ಳಿ, ಸೀತಿ, ಸುಗಟೂರು ತೇರುಹಳ್ಳಿ, ವಾಣರಾಸಿ, ವಕ್ಕಲೇರಿ, ವೇಮಗಲ್ಲು ಮೊದಲಾದವು ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳು. ಗರುಡನಪಾಳ್ಯದ ಬಳಿಯ ಚಿಕ್ಕಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಪಾಂಡವರ ಗುಡಿಗಳೆಂದು ಕರೆಯುವ ಬೃಹತ್ ಶಿಲಾಸಮಾದಿsಗಳಿವೆ. ಕೋಲಾರದ ಬಳಿಯ ಬೆಟ್ಟವೊಂದರ ಮೇಲಿರುವ ಪಾಪರಾಜನ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶಿವ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಉಸ್ಮಾನ್ ಅಲಿಯ ದರ್ಗ ಅಲ್ಲದೆ ಭೂತಗೌಡನ ಗವಿ, ಮುಗಲ್ ಸುಬೇದಾರನ ಕೋಟೆ ಮೊದಲಾದವು ಇವೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ತೇರುಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸು.12-13ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಗಂಗಾಧರೇಶ್ವರನ ಬೃಹತ್ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಅವಶೇಷಗಳು ಇವೆ. ಬೆಳ್ಳೂರು ಗಂಗರ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದು ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ ಚತುರ್ವೇದಿ ಮಂಗಲಂ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀವೈಷ್ಣವ ಅಗ್ರಹಾರವಾಗಿತ್ತು. ಮಣವಾಲ ಮಹಾಮುನಿಯ ಶಿಷ್ಯರಾದ ಪ್ರತಿವಾದಿ ಭಯಂಕರರ ಅಣ್ಣ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ಇಲ್ಲಿ ರಾಮದೇವಾಲಯವಿದೆ. ವೆಂಕಟಾಪುರದಲ್ಲಿ ವೆಂಕಟರಮಣ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ವಕ್ಕಲೇರಿಯ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಮಾಘ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಸು.20 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಇಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ವಾಣರಾಸಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ವೀರ ಇರಳಪ್ಪನ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಚೈತ್ರಮಾಸದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲೂ ದೊಡ್ಡ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಹೋಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಮಾಘ ಶುದ್ಧ ಪಾಡ್ಯಮಿಯಂದು ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ವೇಮಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿರುವ ದರ್ಗಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದುದು. ==ಪಟ್ಟಣ== ಕೋಲಾರ, ದೊಡ್ಡ ಊರು; ಜಿಲ್ಲೆ ಹಾಗೂ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ. ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ 72ಕಿಮೀ ಪೂರ್ವ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಹಳೆಯ ಬೆಂಗಳೂರು - ಚೆನ್ನೈ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ಮೇಲಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರು - ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ರೈಲುಮಾರ್ಗ ಈ ಪಟ್ಟಣದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧,೩೮,೪೬೨ (೨೦೧೧) ಈ ಊರು ರೈಲುಮಾರ್ಗದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಅಮಾನಿಕೆರೆ ಇದೆ. ಕೈಗಾರಿಕಾ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರ, ರೇಷ್ಮೆ ತಯಾರಿಕಾ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರ ಇವೆ. ಸುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುವ ರೇಷ್ಮೆಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಈ ನಗರದ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ರೇಷ್ಮೆಮೊಟ್ಟೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಕಂಬಳಿಗಳು ಹೆಸರುವಾಸಿ. ಸರ್ಕಾರದ ಒಂದು ಉಣ್ಣೆನೇಯ್ಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಇದೆ. ಒಂದು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಎಸ್ಟೇಟ್, ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂ ಪಾತ್ರೆಗಳ ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಗೋಂದು ಮತ್ತು ಪರಿಮಳ ದ್ರವ್ಯಗಳ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಇವೆ. ಅಗರಬತ್ತಿ ತಯಾರಿಕೆಯೂ ಊರಿನ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಉತ್ತಮ ತಳಿಯ ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಸಾಕಿ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಬಳ್ಳಾರಿ ಮೊದಲಾದೆಡೆಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡುವುದು ಇಲ್ಲಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಉದ್ಯಮ. ಕೋಲಾರದಿಂದ ಸುತ್ತಲ ಎಲ್ಲ ಮುಖ್ಯ ಊರುಗಳಿಗೂ ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆ ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ. ಇದು ವ್ಯಾಪಾರಕೇಂದ್ರವೂ ಆಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಗುರುವಾರ ದೊಡ್ಡ ಸಂತೆ ಜರುಗುತ್ತದೆ. ಕೋಲಾರ ಬಹು ಪ್ರಾಚೀನ ಊರು. ಕೋಲಾಹಲಪುರ, ಕುವಲಾಲ, ಕೋಳಾರ, ಕೋಲಾಲ - ಇವು ಇದರ ಪ್ರಾಚೀನ ಹೆಸರುಗಳು, ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಾರ್ಜುನ ಹಿಂದೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಒಮ್ಮೆ ಜಮದಗ್ನಿ ಮಹರ್ಷಿ ಅವನನ್ನು ಸುರಬಿs ಎಂಬ ಗೋವಿನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸತ್ಕರಿಸಿದ. ಕಾರ್ತವೀರ್ಯ ಆ ಗೋವನ್ನು ತನಗೆ ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ಜಮದಗ್ನಿಯನ್ನು ಪೀಡಿಸಿದ. ಜಮದಗ್ನಿ ಗೋವನ್ನು ಕೊಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಲು ಅದನ್ನು ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ. ಆಗ [[ಜಮದಗ್ನಿ]]ಯ ಮಗ ಪರಶುರಾಮನಿಂದ [[ಕಾರ್ತವೀರ್ಯ ಅರ್ಜುನ|ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಾರ್ಜುನ]] ಹತನಾದ. ಅನಂತರ ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಾರ್ಜುನನ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಜಮದಗ್ನಿಯ ಹತ್ಯೆ ನಡೆಯಿತು. ಜಮದಗ್ನಿಯ ಪತ್ನಿ ರೇಣುಕೆ ಪತಿಯ ದೇಹದೊಡನೆ ಚಿತೆಯೇರಿದಳು. ಇದರಿಂದ ಕುಪಿತನಾದ ಪರಶುರಾಮ ಎಲ್ಲ ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡುವುದಾಗಿ ಪಣ ತೊಟ್ಟು ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಾರ್ಜುನನ ಎಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೊಂದುಹಾಕಿದ. ಆ ಯುದ್ಧಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಕೋಲಾಹಲ ಸುತ್ತಲ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಮಾರ್ದನಿ ಕೊಟ್ಟು ಆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಕೋಲಾಹಲವೆಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು. ಅದೇ ಇಂದಿನ ಕೋಲಾರವೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ರೇಣುಕೆಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿನ ಕೋಲಾರಮ್ಮನ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು. ಇದು ಇಲ್ಲಿಯ ಐತಿಹ್ಯ. ಈಗ ಕೋಲಾರ ಪಟ್ಟಣವಿರುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕೋಲ ಎಂಬ ಗೊಲ್ಲ ನೇಗಿಲಿನಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉಳುತ್ತಿರುವಾಗ ಬಚ್ಚಿಟ್ಟ ಹಣ ದೊರಕಿತೆಂದೂ ಚೋಳ ದೊರೆ ಉತ್ತಮಚೋಳ ಆ ಗೊಲ್ಲನನ್ನು ಕಂಚಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಹೇಳಿಕಳುಹಿಸಿದನೆಂದೂ ಆಗ ರೇಣುಕಾದೇವಿ ಕೋಲಾಹಲಮ್ಮನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಅವನಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ದೊರೆ ಕೋಲಾರಮ್ಮನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನೂ ಊರನ್ನೂ ಕಟ್ಟಿಸಿದನೆಂದೂ ಇನ್ನೊಂದು ಕಥೆ ಇದೆ. ಕೋಲನ ನೇಗಿಲು ಹಲ ಎಂಬುದರಿಂದ ಕೋಲಾಹಲ (ಕೋಲಾರ) ಹೆಸರು ಬಂದಿರಬೇಕೆಂಬ ಊಹೆಯೂ ಇದೆ. ಸು.4ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ಈ ಊರು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದಿರ ಬೇಕು. ತಲಕಾಡಿನ ಗಂಗವಂಶದ ಅರಸರು ಮೂಲತಃ ಕೋಲಾರದವರಾಗಿದ್ದು ತಮ್ಮನ್ನು ಕೋಳಾಲಪುರವರೇಶ್ವರರೆಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ತಲಕಾಡು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಕೋಲಾರ ಅವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದಿರಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಚೋಳ, ಹೊಯ್ಸಳ, ವಿಜಯನಗರ ಮತ್ತು ಪಾಳೆಯಗಾರರ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳು ದೊರಕಿವೆ. ಆ ಕಾಲಗಳಲ್ಲೂ ಇದೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿ ಮೆರೆದಿತ್ತು. 15ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದು ತಿಮ್ಮೇಗೌಡನೆಂಬ ಪಾಳೆಯಗಾರನ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು. ಆತ ಇಲ್ಲಿನ ಕೋಟೆಯನ್ನು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಿಸಿದ. 1639ರಲ್ಲಿ ಬಿಜಾಪುರದ ಸರದಾರ ಷಾಜಿಯ ವಶಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಅನಂತರ ಈ ಊರು ಮುಗಲರ ವಶವಾಯಿತು. 1720ರಲ್ಲಿ ಹೈದರನ ತಂದೆ ಫತೆ ಮಹಮ್ಮದ್ ಶಿರಾ ಸುಬೇದಾರರ ಅದಿsೀನದಲ್ಲಿ ಇದರ ಫೌಜುದಾರನಾದ. 1761ರಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಣ ಹೈದರನ ಅದಿsೀನಕ್ಕೆ ಬಂತು. 1768ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನಾನಿ ಕ್ಯಾಂಪ್‍ಬೆಲ್ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ. 1770ರಲ್ಲಿ ಮಾಧವರಾವ್‍ನ ಕೈಸೇರಿತು. 1791ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಾರ್ನವಾಲಿಸ್ ಗೆದ್ದ. 1792ರ ಸಂದಿsಯ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು. ಮೆಕೆಂಜಿ ಎಂಬ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅದಿsಕಾರಿ 1801ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಇಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಕೋಟೆಯೂ ಸುತ್ತಣ ಕಂದಕ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತೆಂದೂ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನೆಲಸಮ ಮಾಡಿ ಕಂದಕವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಕೋಲಾರಮ್ಮ, ಸೋಮೇಶ್ವರ, ಆಂಜನೇಯ, ವೆಂಕಟರಮಣ ಮತ್ತು ಕೋದಂಡರಾಮ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಕೋಲಾರಮ್ಮನ ದೇವಾಲಯ ಊರಿನ ಮುಖ್ಯ ಗುಡಿ. ಮುಂದುಗಡೆ ಒಂದು ಮಹಾದ್ವಾರವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಚೌಕ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ಶಿಲ್ಪಗಳಿವೆ. ಈ ಭಾಗ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ್ದು. ಈ ಮಹಾದ್ವಾರದ ಮೇಲೆ ಗೋಪುರವಾಗಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಪ್ರಾಕಾರವಾಗಲಿ ಇಲ್ಲ. ಮುಂದೆ 14 ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಎತ್ತಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹಾದ್ವಾರವಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಪ್ರಾಕಾರವಿದೆ. ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೈಸಾಲೆಯಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಾಯಶಃ ದಿಂಪಣ್ಣ ಒಡೆಯರ್ ಎಂಬ ಇಮ್ಮಡಿ ಹರಿಹರನ ಅದಿsಕಾರಿಯೊಬ್ಬ ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದು. ಪ್ರಾಕಾರದ ಒಳಗೆ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಗುಡಿ ಇದೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಸು. 2' ಎತ್ತರದ ಸಪ್ತಮಾತೃಕಾ ವಿಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಎರಡೂ ಪಕ್ಕಗಳಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿನಾಯಕನ ಮೂರ್ತಿಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಚಾಮುಂಡಾ ವಿಗ್ರಹ ದೊಡ್ಡದು ಇದರ ಎದುರು ಶ್ರೀಯಂತ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯದ ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ 5' ಎತ್ತರದ ಕಪಾಲಭೈರವಿಯ ಮೂರ್ತಿ ಇದೆ. ಈ ದೇವಿ ಚೇಳುಕಡಿತವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವಳೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ದಕ್ಷಿಣದ ಕಡೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ಕುಬ್ಜ ಕಂಬಗಳಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಗುಡಿ ಇದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮಾತೃಕೆಯರ ಸುದ್ದೆಮಣ್ಣಿನ ದೊಡ್ಡ ವಿಗ್ರಹಗಳೂ ಕೋಲಾರಮ್ಮನ ಉತ್ಸವಮೂರ್ತಿಯೂ ಇವೆ. ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ ನವರಂಗದಲ್ಲಿ ಚಂಡಿಕೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಚೋಳರಾಜನ ವಿಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಈ ಭಾಗಗಳೆಲ್ಲವೂ ಬಹುಶಃ ಗಂಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿರುವ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಚೋಳರ ಕಾಲದ ಸೇರ್ಪಡೆಗಳು. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ ಮೊದಲಾದ ಹಲವು ಚೋಳರಾಜರ ತಮಿಳು ಶಾಸನಗಳಿವೆ. ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯ ದೊಡ್ಡ ಕಟ್ಟಡ. ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಕಾರದ ಮುಂದೆ ಮಹಾದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಗೋಪುರ ಇದೆ. ಒಳಭಾಗದ ಮುಖ್ಯ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗರ್ಭಗೃಹ, ದೊಡ್ಡ ಸುಕನಾಸಿ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳ ನವರಂಗ ಇವೆ. ಮುಂದೆ ಅನೇಕ ಕಂಬಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಒಂದು ಮುಖಮಂಟಪವಿದೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ವಿಮಾನವಿದೆ. ಪ್ರಾಕಾರದ ಒಳಗೆ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಗುಡಿಗಳೂ ನೈಋತ್ಯದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಯಾಣಮಂಟಪವೂ ಇವೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗವಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೋಡೆಗಳು ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿವೆ. ಉತ್ತಮವಾದ ಶಿಲ್ಪಾಲಂಕರಣವಿರುವ ಈ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣಮಂಟಪದ ಸುಂದರ ಕರಿಯ ಕಲ್ಲಿನ ಕಂಬಗಳು ಬಹುಶಃ 13ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಅಥವಾ 14ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಂತಹವು. ಮಹಾದ್ವಾರವೇ ಮೊದಲಾದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳು ವಿಜಯನಗರ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಅನಂತರದ ಕಾಲದವು. ದೇವಾಲಯದ ನವರಂಗ, ಕಲ್ಯಾಣಮಂಟಪ ಮುಂತಾದವುಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಸೌಂದರ್ಯ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿವೆ. ಗುಡಿಯ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕೊಳವಿದೆ. ಕೋಲಾರದ ಮಕ್ಬರಾ ಇಲ್ಲಿನ ಇಸ್ಲಾಮೀ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ಇದು ಒಂದು ಮಂಟಪ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ 12 ಜನ ಸಂಬಂದಿsಕರ ಗೋರಿಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ತಂದೆ ಫತೆ ಮಹಮ್ಮದ್, ತಾಯಿ ರಜಿಯಾ ಬೇಗಂ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಮಲತಾಯಿ ಖೂಲ್ಸಿನ್ ಬೀಬಿ ಇವರ ಗೌರವಾರ್ಥ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಉರುಸ್ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮಕ್ಬರಾದ ಪ್ರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದರ್ಗಾ ಮತ್ತು ಮಸೀದಿ ಇವೆ. * ==ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ == ನಾಡಿಗೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ತನ್ನೊಡಲ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಧಾರೆಯೆರೆದು ‘ಚಿನ್ನದ ನಾಡು’ ಎಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದ ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯು ನಾಡಿನ ಕೃಷಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ವಿಜ್ಞಾನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. ಸಿಲ್ಕ್ ಅಂಡ್ ಮಿಲ್ಕ್, ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳ ರಾಜಧಾನಿ ಎನಿಸಿರುವ ಕೋಲಾರ ಜನಪದ ಹೋರಾಟಗಳು ಮತ್ತು ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಮೆರೆದಿದೆ. ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೭ರಂದು ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಉಪವಿಭಾಗವು ಸ್ವತಂತ್ರ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿ ಕೋಲಾರದಿಂದ ವಿಭಜನೆ ಹೊಂದಿದೆ.ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುಖ್ಯ ಕಸುಬುಗಳೆಂದರೆ ಕೃಷಿ, ಪಶು ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಹಾಗೂ ರೇಷ್ಮೆ ಉದ್ಯಮ. ಶಿವಾರ ಪಟ್ಟಣ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕೆತ್ತಿರುವ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗೆ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ.ಕೋಲಾರನ್ನು ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಎಂದು ಸಹ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ==ಜನಸಂಖ್ಯೆ== ೨೦೨೧ ರ ಆದಾರ್ ನೊಂದಣಿ ಪ್ರಕಾರ, ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೧೬,೫೩,೩೨೦ ಆಗಿದೆ ಹಾಗೂ ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ೧೫,೩೬,೪೧೧. ಇದರಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಸಂಖ್ಯೆ ೭೭೬,೩೯೬ ಹಾಗು ಸ್ತೀಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ೭೬೦,೦೦೫ ಇದೆ.<ref>[http://www.census2011.co.in/census/district/260-kolar.html Kolar District : Census 2011 data]</ref> == [[ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಪ್ರಮುಖರು == ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿರುವ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯು ನಾಡಿನ ಮೊದಲ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಚೆಂಗಲರಾಯ ರೆಡ್ಡಿ|ಕೆ.ಚಂಗಲರಾಯರೆಡ್ಡಿ]] ಅವರನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ಹೆಗ್ಗೆಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. {{colbegin|2}} *ಶ್ರೀ ಟಿ ಚನ್ನಯ್ಯ ಕರಡು ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯರು, ಡಾ. ಬಿ. ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರಿಗೆ ಆತ್ಮೀಯರು, ಭಾರತದ ಮೊದಲ ತಂಡದ ರಾಜ್ಯ ಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು [[ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯ]]ದ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು ಕರ್ನಾಟಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿ ಮಂಡಳಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು ಕೋಲಾರಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯುತ್ ತರಲು ನೀರು ತರಲು ಹೋರಾಡಿದವರು, ಉತ್ತಮವಾದ ನಗರ ರಚನೆ ಮಾಡಿ ಕೋಲಾರದ ಗಾಂಧಿನಗರ ನಿರ್ಮಿಸಿದವರು. *ಕೈವಾರ ನಾರಣಪ್ಪ *[[ಮೋಕ್ಷಗುಂಡಂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ|ಸರ್.ಎಂ.ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ]] *[[ಮಲ್ಲಿಕರ್ಜುನ ರೆಡ್ಡಿ]] ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಲೆ ಗಿನ್ನೆಸ್ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ.ತೊಪ್ಪನಹಳ್ಳಿ. *ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞ ಎಚ್.ನರಸಿಂಹಯ್ಯ *ತೀ.ತಾ. ಶರ್ಮ. *ಗಟ್ಟಹಳ್ಳಿ ಆಂಜನಪ್ಪಸ್ವಾಮಿ *[[ಡಿ. ವಿ. ಗುಂಡಪ್ಪ]] *[[ಸೌಂದರ್ಯ]] *[[ವೆಂಕಟೇಶ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್]] *[[ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್]] ಪದಬಂಧ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಲಿಮ್ಕಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಾಖಲೆಕಾರ *[[ಪಿಚ್ಚಳ್ಳಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್]] ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ರಂಗಕರ್ಮಿ *[[ಕುಪ್ನಳ್ಳಿ ಎಂ. ಬೈರಪ್ಪ]], ಕವಿ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರು {{colend|2}} * ಪ್ರೊ. ಎಂ.ನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ತ್ಯಾವನಹಳ್ಳಿ- ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಮತ್ತು ಲೇಖಕರು. *[[ಮಂಸೋರೆ]], ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದ, ಲೇಖಕ, ಹವ್ಯಾಸಿ ಪತ್ರಕರ್ತ ==ಆಕರ್ಷಣೆಗಳ== ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸ್ಥಳಗಳೆ೦ದರೆ<ref>[http://www.kanaja.in/%E0%B2%95%E0%B3%8B%E0%B2%B2%E0%B2%BE%E0%B2%B0-%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B3%82%E0%B2%95%E0%B2%BF%E0%B2%A8-%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%87%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B7%E0%B2%A3/ ಕೋಲಾರದ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Image:Antharagange.JPG|thumb|right|220px|ಅ೦ತರಗ೦ಗೆ]] {{colbegin|2}} * ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ([[ಕೆ.ಜಿ.ಎಫ್]]), * [[ಮುಳಬಾಗಿಲು]], * [[ಬ೦ಗಾರು ತಿರುಪತಿ]], * [[ಕೋಟಿಲಿ೦ಗೇಶ್ವರ]], * [[ಅ೦ತರಗ೦ಗೆ]], * [[ಮಾರ್ಕ೦ಡೇಯ ಪರ್ವತ]], * [[ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]], * [[ಕೋಲಾರಮ್ಮ ದೇವಸ್ಥಾನ]], * [[ಕುರುಡುಮಲೆ]], * [[ಆವಣಿ]], *ಚಿಕ್ಕ ತಿರುಪತಿ * ಮುರುಗಮಲ್ಲ ದರ್ಗ(ಚಿಂತಾಮಣಿ), * ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟ (ಈಗ ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇರಿದೆ), * ವಿಧುರಾಶ್ವತ್ಥ (ಗೌರಿಬಿದನೂರು) *ಶ್ರೀ ಮನ್ಮಾಧವ ತೀಥ೯ರ ಮೂಲ ಮಹಾ ಸಂಸ್ಠಾನ ಮಠ ಇದೆ. *ಮರುಗಮಲ್ಲ ಗ್ರಾಮ ಮುಸ್ಲಿಂರ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. {{colend|2}} == ನಗರದ ಸುಧಾರಣೆ == * ಕೋಲಾರದಲ್ಲಿ ಕಸದ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, '[[ಗೋ ಪ್ಲಾಗ್!]]<ref>{{Cite news |date=2018-11-04 |title=ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮುಕ್ತ ನಗರ ಸ್ವಚ್ಚತಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆ |url=https://www.prajavani.net/585755.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190419055206/https://www.prajavani.net/585755.html |archive-date=2019-04-19 |access-date=2026-02-14 |work=Prajavani |language=kn}}</ref>' ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು [[Sumangali noah|ಸುಮಂಗಲಿ ನೋಹ]] ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕೋಲಾರವನ್ನು ಕಸ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಪಣತೊಟ್ಟಿದೆ. * ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಬಿಳಿಸಿ, ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == *[[ಕೋಲಾರ (ಲೋಕ ಸಭೆ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭೂಗೋಳ]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಹಿಂದಿನ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳು]] {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಲಾರ}} {{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಲೂಕುಗಳು}} sn8wkk9i563los5fp9dbknv9jihrmul 1372832 1372831 2026-05-06T07:57:05Z VASANTH S.N. 728 /* ಜನಸಂಖ್ಯೆ */ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಪರಿಷ್ಕರಣೆ 1372832 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಭಾರತದ ಭೂಪಟ | native_name = ಕೋಲಾರ | other_name = | type = | type_2 = | skyline= View from the rear of Someshwara temple at Kolar.jpg | skyline_caption= ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ | locator_position = left | latd = 13.1333 | longd = 78.1333 | state_name = ಕರ್ನಾಟಕ | district = ಕೋಲಾರ | region = | leader_title = | leader_name = | altitude = | population_as_of = | population_city = | population_rank = | population_total = | population_density = | area_magnitude = | area_total = | area_total_cite = | area_telephone = | postal_code = | vehicle_code_range = | unlocode = | footnotes = }} [[ಚಿತ್ರ:Early morning in kolar.jpg|thumb|ಕೋಲಾರದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ಒಂದು ನೋಟ]] '''ಕೋಲಾರ''' [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಗೆ ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಕೋಲಾರ ನಗರ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನ. ಕೋಲಾರ [[ಗಂಗರು|ಗಂಗರ]] ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ಕುವಲಾಲಪುರ ಅಂತಲೂ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಾಲ ಕ್ರಮೇಣ ಕೋಲಾರವಾಯಿತು. ಗಂಗರು ಕಟ್ಟಿಸಿದಂತ ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳಗಳು ಕೋಲಾರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿವೆ ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಂಗರು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಕೋಲಾರಮ್ಮ ದೇವಾಲಯ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿಯೆ ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref>[http://www.kanaja.in/%E0%B2%95%E0%B3%8B%E0%B2%B2%E0%B2%BE%E0%B2%B0-%E0%B2%9C%E0%B2%BF%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BE-%E0%B2%A6%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%B6%E0%B2%A8-%E0%B2%92%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%81-%E0%B2%A8/ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲಾ ದರ್ಶನ ಒಂದು ನೋಟ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಮತ್ತು [[ತುಮಕೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]ದ [[ಅನಂತಪುರ]] ಮತ್ತು [[ಚಿತ್ತೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ [[ಉತ್ತರ ಆರ್ಕಾಟ್]] ಮತ್ತು [[ಧರ್ಮಪುರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳು ಇವು ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೇರೆಗಳು.ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೭ರಂದು [[ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ|ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ]] ಉಪವಿಭಾಗವು ಸ್ವತಂತ್ರ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿ ಕೋಲಾರದಿಂದ ವಿಭಜನೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಕೋಲಾರ, ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರ, ಮುಳಬಾಗಿಲು, ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ಮತ್ತು ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೪೦೧೨ ಚ.ಕಿಮೀ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ 1ಃ23ರಷ್ಟಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಅಂದಾಜು ೧೭,೧೯,೦೦೦ (೨೦೨೫) ==ಭೌಗೋಳಿಕ== ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಅಂಚಿನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಎಲ್ಲೆಗಳು ವಾಯವ್ಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಘಟ್ಟಗಳ ಬೆಟ್ಟಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲೂ ಹಲವು ಬೆಟ್ಟಶ್ರೇಣಿಗಳಿವೆ. [[ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ|ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ನಂದಿದುರ್ಗದಿಂದ [[ಗುಡಿಬಂಡೆ]]ಯ ಮೂಲಕ ಮುಂದೆ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ [[ಪೆನುಕೊಂಡ|ಪೆನುಗೊಂಡೆ]]ಯೆಡೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿರುವ ಶ್ರೇಣಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ಈ ನಂದಿದುರ್ಗ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ನಂದಿದುರ್ಗ (ಎತ್ತರ 1479ಮೀ) ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರದ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ 8ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಚೆನ್ನರಾಯನ ಬೆಟ್ಟ ಎತ್ತರ (1451ಮೀ), ನಂದಿದುರ್ಗದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ 8ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಕಂದಗಿರಿ (1447ಮೀ), ನಂದಿದುರ್ಗದ ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ (1419ಮೀ), ನಂದಿದುರ್ಗದ ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ ಹರಿಹರೇಶ್ವರ ಬೆಟ್ಟ (1256ಮೀ), ವಾಯವ್ಯಕ್ಕೆ ಇರುವ ಕಳವರದುರ್ಗ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ದಿಬ್ಬಗಿರಿ ಇವು ನಂದಿದುರ್ಗ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮುಖ್ಯ ಶಿಖರಗಳು. ಈ ಶ್ರೇಣಿಗೆ ಸಮಾನಾಂತರದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ಬೆಟ್ಟಸಾಲಿದೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಕಡೆಯಿಂದ ಹಬ್ಬಿರುವ ಈ ಶ್ರೇಣಿ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಗುಮ್ಮನಾಯಕನ ಪಾಳ್ಯದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ದೊಂಗಲಕೊಂಡ ಅಥವಾ ದೊಕ್ಕಲದುರ್ಗದ ಬಳಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ತಗ್ಗಾಗಿದ್ದು ಮತ್ತೆ ಮುರುಗಮಲೆ, ಅಂಬಾಜಿದುರ್ಗ (1341ಮೀ), ರಹಮಾನ್‍ದುರ್ಗ (1304ಮೀ) ಈ ರೀತಿಯ ಒಂಟಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದಾಚೆಗೆ ಕೋಲಾರ ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಅವಿರತವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ವಕ್ಕಲೇರಿ ಮತ್ತು ಟೇಕಲ್ ಬೆಟ್ಟಗಳವರೆಗೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಇವೆರಡರ ಜೊತೆಗೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳುಗುಡ್ಡಗಳಂತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಇನ್ನೊಂದು ಶ್ರೇಣಿ ಇದೆ. ಇದು ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರದ ಬಳಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ಕೋಲಾರ ಪಟ್ಟಣದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸಾಗಿ, [[ಬಂಗಾರಪೇಟೆ]]ಯ ದಕ್ಷಿಣಾಗ್ರವನ್ನು ಹಾದು [[ಕುಪ್ಪಂ]] ಕಡೆಯ ಘಟ್ಟದವರೆಗೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ಬಾಗಿರುವ ಕೆಲವು ಬೆಟ್ಟಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ಗ್ರಾಮವಸತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿರುವ ಎತ್ತರದ ಕಣಿವೆಗಳು ಇರುವುದು ವಿಶೇಷ. ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ನೈಸ್ ಕಣಶಿಲೆಯ ಪ್ರದೇಶ. ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಾಬಿsಮುಖವಾಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಂಚಿನವರೆಗೆ ಸುಮಾರು 6ಕಿಮೀ ಅಗಲದ ಶಿಸ್ಟ್ ಕಲ್ಲಿನ ಪಟ್ಟೆಯೊಂದು ಹಬ್ಬಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ಏರುತಗ್ಗುಗಳೊಡನೆ ಹರಡಿದ್ದು ಕಣಶಿಲೆಯ ಗುಡ್ಡಬೆಟ್ಟಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ನಿಂತಂತಿರುತ್ತವೆ. ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಬಂಡೆಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ವಿಚಿತ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಪೇರಿಸಿದಂತಿರುವ ಈ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಶಿಸ್ಟ್ ಕಲ್ಲಿನ ಪಟ್ಟೆಯ ಪ್ರದೇಶ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಕ್ವಾರ್ಟೈಟ್, ಬೆಣಚುಕಲ್ಲು ಮುಂತಾದ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಶಿಲೆಗಳ ಸಮುದಾಯವಿದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಚಿನ್ನದ ಭೂನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಹಬ್ಬಿರುವುದೂ ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ. ಇದಲ್ಲದೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ದಕ್ಷಿಣ ಅಥವಾ ಪೂರ್ವ ಪಶ್ಚಿಮವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿರುವ ಡಾಲರೈಟ್‍ನ ಹೊಡೆಸಾಲುಗಳೂ ಇವೆ. ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ ಜಂಗಮಕೋಟೆ ಈ ತ್ರಿಕೋನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರದ ಬಳಿ ಜಂಬುಮಣ್ಣು ಸಹ ಇದೆ. [[ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ (ಪ್ರದೇಶ)|ಕೋಲಾರದ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ]]ಗಳು ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಾಂಶ ಬೆಳ್ಳಿಯೂ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ರಾಮಸಮುದ್ರದ ಬಳಿ ಕೊರಂಡಂ, ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕರಡಿಬಂಡೆ ಬಳಿ ಸುದ್ದೆಮಣ್ಣು ದೊರಕುತ್ತವೆ. ==ನದಿಗಳು== ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ವಋತು ನದಿಗಳು ಯಾವುವೂ ಇಲ್ಲ. ಬಹುತೇಕ ನದಿಗಳು ಸಣ್ಣವು. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹ. [[ಪಾಲಾರ್ ನದಿ|ಪಾಲಾರ್]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಪಿನಾಕಿನಿ|ಉತ್ತರಪಿನಾಕಿನಿ]] (ಉತ್ತರ ಪೆನ್ನಾರ್) ಇವು ಮುಖ್ಯನದಿಗಳು. ಇವೂ ಹಲವು ಸಣ್ಣ ನದಿಗಳೂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ವಿವಿಧ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಪಾಲಾರ್ ನದಿ ಮೊದಲು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕೈವಾರದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿರುವ ಗೌತಮ ಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಜಂಗಮಕೋಟೆಯವರೆಗೆ ಪೂರ್ವಾಬಿsಮುಖವಾಗಿ, ಮುಂದೆ ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯಾಬಿsಮುಖವಾಗಿ ಹರಿದು, ಬಂಗಾರಪೇಟೆಯನ್ನು ಹಾದು, ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಉಗಮಸ್ಥಳದಿಂದ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಬಿಡುವಲ್ಲಿಯ ವರೆಗೆ ಇದರ ಉದ್ದ 108ಕಿಮೀ ಉತ್ತರಪಿನಾಕಿನಿ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ವಾಯವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹರಿದು, ಮಂಚೇನಹಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಗೌರಿಬಿದನೂರುಗಳ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿ ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಿಂದೂಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನದಿಯ ಉದ್ದ 55ಕಿಮೀ. ನಂದಿಬೆಟ್ಟದ ಬಳಿ ಹುಟ್ಟಿ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಪ್ರವಹಿಸುವ ದಕ್ಷಿಣಪಿನಾಕಿನಿ ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಮಾತ್ರ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯ ನದಿ [[ಪಾಪಾಘ್ನಿ ನದಿ|ಪಾಪಘ್ನಿ]]. ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರದ ಬಳಿಯ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇದರ ಉಗಮ. ಇದು ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಬಾಗೇಪಲ್ಲಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮೂಲಕ ಹರಿದು, ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಮದನಾಪಲ್ಲಿ|ಮದನಪಲ್ಲಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನದಿಯ ಉದ್ದ 68ಕಿಮೀ. ಚಿತ್ರಾವತಿ ಇನ್ನೊಂದು ನದಿ. ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ 14ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಈಶಾನ್ಯಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿದು ಹಿಂದೂಪುರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಉತ್ತರ ಪಿನಾಕಿನಿಯ ಒಂದು ಉಪನದಿ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಹರಿವು 48ಕಿಮೀ. ಇದರ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ 538ಚ.ಕಿಮೀ. ಇಲ್ಲಿ 206 ಕೆರೆಗಳಿವೆ. ನಂಗ್ಲಿಹೊಳೆ ಮುಳಬಾಗಿಲಬಳಿಯ ಕುರುಡುಮಲೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿದು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ದಾಟಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೌಂಡಿನ್ಯ ನದಿಯ ಉಪನದಿ. [[ಕುಮುದ್ವತಿ ನದಿ]] ಉತ್ತರ ಪಿನಾಕಿನಿಯ ಉಪನದಿ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಉದ್ದ 29ಕಿಮೀ. ಇದು [[ಮಾಕಳಿದುರ್ಗ]]ಕ್ಕೆ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಉಜನಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಹರಿದು ಗೌರಿಬಿದನೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎಲ್ಲೆಯನ್ನು ದಾಟುತ್ತದೆ. ಕುಶಾವತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಎರಡು ಹೊಳೆಗಳು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲುಂಟು. ಒಂದು ಪಾಪಘ್ನಿಯನ್ನೂ ಇನ್ನೊಂದು [[ಚಿತ್ರಾವತಿ ನದಿ|ಚಿತ್ರಾವತಿ]]ಯನ್ನೂ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಇನ್ನೊಂದು ಹೊಳೆ. ಕೋಲಾರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ವಕ್ಕಲೇರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಟೇಕಲ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೇಲೆ ಹುಟ್ಟುವ ಎರಡು ತೊರೆಗಳು ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಬೂದಿಕೋಟೆ]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ನದಿಯಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣದತ್ತ ಹರಿದು [[ವೃಷಭಾವತಿ ನದಿ|ವೃಷಭಾವತಿ]]ಯನ್ನು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 50ಕಿಮೀ ದೂರ ಈ ನದಿ ಹರಿಯುವುದು. ಇದರ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 274 ಕೆರೆಗಳಿವೆ. ದಕ್ಷಿಣಪಿನಾಕಿನಿ ನದಿ ಹುಟ್ಟುವುದು ಚೆನ್ನರಾಯನ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ. [[ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ]]ದವರೆಗೆ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿದು, ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ, ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಉದ್ದ 39ಕಿಮೀ. ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ 580ಚ.ಕಿಮೀ. [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ|ಕಾವೇರಿ]]ಯ ಉಪನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ [[ಅರ್ಕಾವತಿ ನದಿ|ಅರ್ಕಾವತಿ]] ಉದಿಸುವುದು ನಂದಿದುರ್ಗದಲ್ಲಿ. ಇದು ಬೆಟ್ಟವನ್ನಿಳಿದು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ದಾಟಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ದೊಡ್ಡಬಳ್ಳಾಪುರ]] ತಾಲ್ಲೂಕನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ವೃಷಭಾವತಿ ನದಿ ವಕ್ಕಲೇರಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಹಾಯ್ದು, ಕೊಪ್ಪ ದೊಡ್ಡ ಕೆರೆಗೆ ನೀರು ಒದಗಿಸಿ, ಕಾಮಸಂದ್ರದ ಬಳಿ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹರಿದು [[ತಮಿೞ್ನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದ ಧರ್ಮಪುರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೊಸೂರು ತಾಲ್ಲೂಕನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಮಸಂದ್ರದ ಬಳಿ ಇದಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನದಿಯ ಉದ್ದ 58ಕಿಮೀ. ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ 347ಚ.ಕಿಮೀ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 264 ಕೆರೆಗಳಿವೆ. ==ವಾಯುಗುಣ== ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಾಯುಗುಣ ಹಿತಕರ, ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಋತುಗಳಿವೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್-ಜನವರಿ ಶುಷ್ಕ ಹವೆ. ಮಾರ್ಚ್‍-ಮೇ ಬೇಸಗೆ. ಜೂನ್‍-ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಮಳೆಗಾಲ. ನವೆಂಬರಿನಲ್ಲಿ ಮುಂಗಾರು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತದೆ. ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಯ ಉಷ್ಣತೆ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಇಡೀ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕವಾಗಿದ್ದು. [[ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟ (ಭಾರತ)|ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟ]] ತಂಪಿನ ತಾಣ. ವರ್ಷದ ಅತ್ಯಂತ ಉಷ್ಣತೆಯ ತಿಂಗಳು ಮೇ. ಆಗ ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಯಲ್ಲಿನ ದೈನಿಕ ಗರಿಷ್ಠ ಉಷ್ಣತೆ 3್5.30 ಸೆಂ. ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಏಪ್ರಿಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಎಮಧ್ಯಕದೈನಿಕ ಗರಿಷವಿ 3160 ಸೆಂ.ಏ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ಅತ್ಯಂತ ತಣ್ಣನೆಯ ತಿಂಗಳು.ಆಗ ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಪ್ರದೇಶದ ದೈನಿಕ ಕನಿಷ್ಠ ಉಷ್ಣತೆ 2270 ಸೆಂ. ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ 2060 ಸೆಂ. ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿಯ ಮಳೆದಿನಗಳು 47. ನಂದಿಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ಸರಾಸರಿ ಮಳೆ 11958 ಮಿಮೀ. ಇಡೀ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸರಾಸರಿ 7305 ಮಿಮೀ. ==ಕಾಡು== ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆಯಾಗುವ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ಮರ ಮತ್ತು ಕುರುಚಲು ಕಾಡುಗಳಿವೆ. ಈ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಬೇವು, ಹುಣಿಸೆ, ಗಂಧ, ಹೊಂಗೆ, ಕರಿಜಾಲಿ, ಬಿಳಿಜಾಲಿ, ಕಗ್ಗಲಿ, ಬನ್ನಿ, ಗುಜ್ಜಲು, ಬಿಲ್ವಾರ, ಚುಜ್ಜಲು, ದಿಂಡಿಗ, ನೇರಳೆ, ಚೆನ್ನಂಗಿ, ಪಚರಿ, ನವಿಲಾದಿ, ದೇವದಾರು, ಆಲ, ಬೇಲ, ಮುತ್ತುಗ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಸೌದೆ, ಶ್ರೀಗಂಧ ಮುಖ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು. ನಂದಿಬೆಟ್ಟದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕರಡಿ, ಚಿರತೆ, ಕಾಡುಮೊಲ, ಕಾಡುಹಂದಿ ಮತ್ತು ಜಿಂಕೆಗಳಿವೆ. ==ನೀರಾವರಿ-ಬೆಳೆಗಳು== ದೊಡ್ಡ ನದಿಗಳಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದಲೂ ಮಳೆ ಕಡಿಮೆಯಾದ್ದ ರಿಂದಲೂ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವ್ಯವಸಾಯಕ್ಕೆ ಕೆರೆಗಳು ಮುಖ್ಯ ಆಧಾರ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕಗಳಿರುವುದರಿಂದ, ನೀರಾವರಿ ಪಂಪ್‍ಗಳೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿವೆ. [[ರಾಗಿ]], [[ಭತ್ತ|ಬತ್ತ]], [[ಜೋಳ]], [[ಸಜ್ಜೆ]], ಕಾಳುಗಳು, [[ನೆಲಗಡಲೆ]], [[ಕಬ್ಬು]], [[ಆಲೂಗಡ್ಡೆ|ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ]], [[ಈರುಳ್ಳಿ]] ಮತ್ತು [[ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪು]] ಇಲ್ಲಿಯ ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು. ==ಉದ್ಯಮ== ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಮ. ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಚಿನ್ನದ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇ.99ನ್ನು ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯ ಆಡಳಿತ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ಭಾರತ್ ಅರ್ತ್ ಮೂವರ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಭಾರಿ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಗೌರಿಬಿದನೂರಿನಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರ ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಕೋಲಾರ, ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ, ಚಿಂತಾಮಣಿ ಮತ್ತು ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿವೆ. ಉಕ್ಕಿನ ಸಾಮಾನುಗಳು, ವ್ಯವಸಾಯೋಪಕರಣಗಳು, ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂ ಪಾತ್ರೆಗಳು, ಹೆಂಚು, ಇಟ್ಟಿಗೆ, ಸ್ಲೇಟ್, ಸೀಸದಕಡ್ಡಿ, ಸಾಬೂನು, ಅಂಟು, ಸುಗಂಧದ್ರವ್ಯಗಳು, ಔಷದಿsಗಳು, ಕಡ್ಡಿಪೆಟ್ಟಿಗೆ, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಸಾಮಾನುಗಳು ಕೊಡ ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುತ್ತವೆ. ಕಲ್ಲಿಗೆ ಹೊಳಪು ಕೊಡುವುದು, ಬೀಡಿ ಕಟ್ಟುವುದು, ಊದುಬತ್ತಿ ತಯಾರಿಕೆ, [[ಕೈಮಗ್ಗ]], ಕಂಬಳಿ ತಯಾರಿಕೆ, ಗಾಣದಿಂದ ಮತ್ತು ಯಂತ್ರಗಳಿಂದ ಎಣ್ಣೆ ಉತ್ಪಾದನೆ, [[ಬೆಲ್ಲ]] ತಯಾರಿಕೆ ಇವೂ ಇವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಕೈಕೆಲಸಗಳೂ ಹಲವು ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ದೊರಕಿಸಿವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ [[ರೇಷ್ಮೆ ಉದ್ದಿಮೆ|ರೇಷ್ಮೆಉದ್ಯಮ]] ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ ಈ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಚರಕದಿಂದ ನೂಲು ತೆಗೆಯುವುದು. ಮಣ್ಣಿನ ಸಾಮಾನುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು. ಚರ್ಮ ಹದ ಮಾಡುವುದು, ಜೇನುಸಾಕಣೆ, ಕೊಟ್ಟಣದ ಅಕ್ಕಿ ತಯಾರಿಕೆ -ಇವು ಇತರ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು. ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಈರುಳ್ಳಿ ಇವನ್ನು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶಕ್ಕೂ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ಗೂ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉಣ್ಣೆಕಂಬಳಿಗಳೂ ರೇಷ್ಮೆ ಬಟ್ಟೆಗಳೂ ಚರ್ಮದ ವಸ್ತುಗಳೂ ನೆರೆ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಅಕ್ಕಿಪೂರೈಕೆಯಿದೆ. ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ರಾಷ್ಟೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ನಂ. 4 ಮತ್ತು 7 ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಹಾದು ನೆರೆರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಿವೆ. ಪ್ರತಿ ಹಳ್ಳಿಗೂ ತಾಲ್ಲೂಕಿಗೂ ಜಾಲದಂತೆ ರಸ್ತೆ ಮಾರ್ಗಗಳು ಹೆಣೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ಸುಗಳೂ ಕಾರುಗಳೂ ಬಂಡಿಗಳೂ ಜನರನ್ನೂ ಸರಕುಗಳನ್ನೂ ಒಂದೆಡೆಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಹಿಂದೂಪುರ - ಬೆಂಗಳೂರು ರೈಲುಮಾರ್ಗ ಗೌರಿಬಿದನೂರು ಮೂಲಕವೂ ಚೆನ್ನೈ - ಬೆಂಗಳೂರು ರೈಲುಮಾರ್ಗ ಬಂಗಾರಪೇಟೆಯ ಮೂಲಕವೂ ಸಾಗುತ್ತವೆ. ಇನ್ನೊಂದು ರೈಲುಮಾರ್ಗ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ನಂದಿ, ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ, ಚಿಂತಾಮಣಿ, ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ, ಕೋಲಾರಗಳ ಮೂಲಕ ಬಂಗಾರ ಪೇಟೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಬಂಗಾರಪೇಟೆಯಿಂದ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ರೈಲ್ವೆ ಸಂಪರ್ಕವುಂಟು. ==ಪೌರಾಣಿಕ== ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಚೀನ ಅವಶೇಷಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಹಳೆಯ ಶಿಲಾಯುಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯಾವ ಅವಶೇಷಗಳೂ ಇದುವರೆಗೆ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ. ನವಶಿಲಾಯುಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನೆಲೆಗಳು ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹುನಗುಂದ, ಬೂದಿಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಸೂಲಿಕುಂಟೆ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿಯೂ ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ತಲಕಾಯಲು ಬೆಟ್ಟಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕೆಂದನಹಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಗಂಗಸಂದ್ರ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಶಿಲಾಯುಗದ ಕಲ್ಲಿನ ಆಯುಧಗಳು ದೊರಕಿವೆ. ಇವು ತಯಾರಿಕೆಯ ಹಲವು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಶಿಲಾಯುಧಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದಿತೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಪ್ರದೇಶದ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಸು.21ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಹುನಗುಂದದಲ್ಲಿ ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಳಿದ್ದವೆಂದೂ ಅಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನವನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆಂದೂ ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿರುವ 9ನೆಯ ಶತಮಾನದ [[ತಮಿಳು]] [[ಶಾಸನಗಳು|ಶಾಸನ]]ವೊಂದು ಇದನ್ನು ಪೆÇನ್‍ಕುನ್ರಂ-ಪೆÇನ್-ಚಿನ್ನ, ಕುನ್ರಂ-ಬೆಟ್ಟ ಎಂದು ಕರೆದಿದೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಶಿಲಾಯುಗದ ಸಮಾಧಿಗಳ ನೆಲೆಗಳು ಅಸಂಖ್ಯಾತವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಆಗಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಸತಿ ನೆಲೆಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== [[File:Ramalingeshwara group of temples (rear view of shrines) at Avani.JPG|thumb|alt=Three pyramidal temples|Tenth-century [[Nolamba dynasty]] Ramalingeshvara group of temples in [[Avani, Kolar|Avani]]|left]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯನ್ನು ಸಾರುವ ಹಲವು ಐತಿಹ್ಯಗಳು ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿವೆ. ಮುಳಬಾಗಿಲು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಆವನಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ವಾಲ್ಮೀಕಿ]] ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ಕೋಲಾರಕ್ಕೆ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ [[ಶತಶೃಂಗಪರ್ವತ]] [[ರೇಣುಕ]] ಮತ್ತು [[ಪರಶುರಾಮ]]ನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಯೂ [[ಪಾಂಡವರು]] ತಮ್ಮ ಅರಣ್ಯವಾಸದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಾಡಿದ್ದರೆಂದೂ ಚಿಂತಾಮಣಿಯ ಹತ್ತಿರವಿರುವ [[ಕೈವಾರ]] ಏಕಚಕ್ರಪುರವಾಗಿತ್ತೆಂದೂ ನಂಬಿಕೆ. ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟದ ಸಾದಲಿ ಎಂಬ ಊರನ್ನು ಸಹದೇವ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. [[ಮುಳುಬಾಗಿಲು|ಮುಳಬಾಗಿಲು]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಕುರುಡುಮಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುರಾಂತಕನ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಒಂದುಗೂಡಿದ್ದರಂತೆ. ಸುಮಾರು 4ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಗಂಗ]]ರಸರು ಇಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. 7-8ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾವಲಿ ಬಾಣರಸರು [[ಪಾಲಾರ್ ನದಿ]]ಯ ಪೂರ್ವಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. 8, 9 ಮತ್ತು 10ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಹುಭಾಗ [[ನೊಳಂಬ]]ರ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು. 10ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರದೇಶ ಚೋಳರ ವಶವಾಯಿತು. 12ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹೊಯ್ಸಳರ ಆಳಿಕೆಗೆ ಬಂತು. ಆದರೂ ಮಧ್ಯೆ ಮಧ್ಯೆ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ತಮಿಳು ಗಂಗರು ಬ್ರಹ್ಮಾಧಿರಾಜರು ಮೊದಲಾದ ವಂಶಗಳವರು ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿಯೂ ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅನಂತರ [[ವಿಜಯನಗರ]]ದರಸರು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪಾಳೆಯಗಾರರು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡಿದರು. ಮುಂದೆ ಇದು [[ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಇದುವರೆಗೆ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಾಸನ ಸು.370ರದು. ಇದು ಗಂಗಕುಲದ ಕೊಂಗುಣಿವರ್ಮ ಧರ್ಮಮಹಾರಾಜನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು; ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ನೊಣಮಂಗಲದಲ್ಲಿರುವ ಪಾಳು ಜೈನಬಸ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಅಂದಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗಿನ [[ಕನ್ನಡ]], [[ಸಂಸ್ಕೃತ]], [[ತಮಿಳು]] ಮತ್ತು [[ತೆಲುಗು]] ಶಾಸನಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ದೊರಕಿವೆ. ನಂದಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ಭೋಗ ನಂದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ|ಭೋಗನಂದೀಶ್ವರ]] (ಸು.800) ಮತ್ತು [[ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ]] (ಸು.880) ದೇವಾಲಯಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನ ವಾಸ್ತುಕೃತಿಗಳು. ಆವನಿಯ [[ರಾಮಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ]] ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳು ನೊಳಂಬರ ಕಾಲದ ಕಟ್ಟಡಗಳು. ಕೋಲಾರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಸೀತಿ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ ದೇವಾಲಯ ಸಹ ಬಹುಶಃ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂದಿsಸಿದ್ದು. ಕುರುಡುಮಲೆಯ [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳ]]ರ ಕಾಲದ ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಬೃಹದಾಕಾರದ ಗಣಪತಿ ದೇವಾಲಯಗಳು ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಕೋಲಾರದಲ್ಲಿರುವ [[ಕೋಲಾರಮ್ಮನ ದೇವಾಲಯ]] ಚೋಳ ಮತ್ತು ಗಂಗರಸರಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ವಿಜಯನಗರ ಮತ್ತು ಪಾಳೆಯಗಾರರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂದಿsಸಿದ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳಬಾಗಿಲು ಹತ್ತಿರವಿರುವ [[ವಿರೂಪಾಕ್ಷಿ ಪುರ|ವಿರೂಪಾಕ್ಷಪುರದ]]ಲ್ಲಿರುವ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಾಲಯ ಕೋಲಾರದ ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ, ಮುಳಬಾಗಲ ಆಂಜನೇಯ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸಬಹುದು. ಅಲ್ಲದೆ ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ರಂಗಸ್ಥಳದ ಶ್ರೀರಂಗನಾಥ ದೇವಾಲಯ, ಕೈವಾರದ [[ಅಮರನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯ]], ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಚಿಕ್ಕ ತಿರುಪತಿ|ಚಿಕ್ಕತಿರುಪತಿ]] ಮತ್ತು ಗೌರಿಬಿದನೂರಿನ [[ವಿದುರಾಶ್ವತ್ಥ]] ಇವುಗಳು ಗಣನೀಯವಾದ ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ. ಮುಳಬಾಗಲಿನ ಶ್ರೀಪಾದರಾಯರ ಮಠ, [[ಬಾಗೇಪಲ್ಲಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕು ಗೂಳೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ವೀರಶೈವಮಠ, ತಂಬಿಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿಯ ಮಾಧ್ವಮಠಗಳು ಪ್ರಾಚೀನವಾದವು. ಮಹಮ್ಮದೀಯರ ಕಾಲದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಗೌರಿಬಿದನೂರಿನ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಹೀರೇಬಿದನೂರಿನ ಬಿಜಾಪುರದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಾಧಿಕಾರಿಯ ಸಮಾಧಿ ಮತ್ತು ಕೋಲಾರದಲ್ಲಿರುವ ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ತಂದೆಯ ಸಮಾಧಿಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಾರ್ಹ. ಖ್ಯಾತ ಎಂಜಿನಿಯರ್ [[ಮೋಕ್ಷಗುಂಡಂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ|ಎಂ.ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ]]ನವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕಬಳಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಮುದ್ದೇನಹಳ್ಳಿ]]ಯಲ್ಲಿ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಿದೆ. ==ತಾಲ್ಲೂಕು== ಕೋಲಾರ ತಾಲೂಕು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿದ್ದು, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಚಿಂತಾಮಣಿ, ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮುಳಬಾಗಲು ತಾಲ್ಲೂಕು, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ಮತ್ತು ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎಲ್ಲೆಗಳು ಸುತ್ತುವರಿದಿವೆ. ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 791.1 ಚ.ಕಿಮೀ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಅಂದಾಜು ೨,೦೬, ಕಸಬೆ, ವಕ್ಕಲೇರಿ, ವೇಮಗಲ್ಲು, ನರಸಾಪುರ, ಸುಗಟೂರು, ಹೋಳೂರು, ಹುತ್ತೂರು ಈ ಏಳು ಹೋಬಳಿಗಳು. ಒಟ್ಟು ಗ್ರಾಮಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 361. ತಾಲ್ಲೂಕು ಕಣಶಿಲೆಯ ಪ್ರದೇಶ, ಅಲೆಯಲೆಯಾಗಿ ಸುಮಾರು ಮಟ್ಟಸವಾದ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಣಶಿಲೆಯ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳಿವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೋಲಾರ ಮತ್ತು ವೇಮಗಲ್ಲು ಬೆಟ್ಟಗಳ ಸಾಲುಗಳು ಇವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಭಾಗ ಪಾಲಾರ್ ನದಿಯ ಹರಿವಿನ ಪ್ರದೇಶ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹೆಚ್ಚುಭಾಗ ಮರಳುಮಿಶ್ರಿತ ಕೆಂಪು ಮಣ್ಣಿನದು. ಹೋಳೂರು ಹೋಬಳಿ ಮತ್ತು ದಲಸನೂರಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಉತ್ಕøಷ್ಟ ಭೂಮಿ ಇದೆ. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೆಡೆ ಕಪ್ಪು ಎರೆ ಮಣ್ಣು ಸಹ ಇದೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಮಳೆ 693.93ಮಿಮೀ. ಪಾಲಾರ್ ನದಿಗೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿರುವ ಸೋಮಾಂಬುಧಿ ಅಗ್ರಹಾರಕೆರೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ಕೆರೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಾವಿಗಳೂ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು ರಾಗಿ ಮತ್ತು ಬತ್ತ. ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಬ್ಬು, ಕಡಲೆಕಾಯಿ, ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಈರುಳ್ಳಿ, ದ್ವಿದಳಧಾನ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆ ಸಹ ಇದೆ. ರೇಷ್ಮೆ ವ್ಯವಸಾಯ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ. ಕೋಲಾರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕಂಬಳಿಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಕೋಲಾರ, ಜೋಡಿ ಬ್ಯಾಲಹಳ್ಳಿ, ರಾಜಕಲ್ಲಹಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಪಡಿಗನಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಮಗ್ಗದ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಿದೆ. ರೈಲು ಮಾರ್ಗವಲ್ಲದೆ ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆಸಂಪರ್ಕವಿದೆ. ಹೋಬಳಿ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲದೆ ಬೆಳ್ಳೂರು, ಗರುಡನಪಾಳ್ಯ, ಪಾಪರಾಜನ ಹಳ್ಳಿ, ಸೀತಿ, ಸುಗಟೂರು ತೇರುಹಳ್ಳಿ, ವಾಣರಾಸಿ, ವಕ್ಕಲೇರಿ, ವೇಮಗಲ್ಲು ಮೊದಲಾದವು ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳು. ಗರುಡನಪಾಳ್ಯದ ಬಳಿಯ ಚಿಕ್ಕಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಪಾಂಡವರ ಗುಡಿಗಳೆಂದು ಕರೆಯುವ ಬೃಹತ್ ಶಿಲಾಸಮಾದಿsಗಳಿವೆ. ಕೋಲಾರದ ಬಳಿಯ ಬೆಟ್ಟವೊಂದರ ಮೇಲಿರುವ ಪಾಪರಾಜನ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶಿವ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಉಸ್ಮಾನ್ ಅಲಿಯ ದರ್ಗ ಅಲ್ಲದೆ ಭೂತಗೌಡನ ಗವಿ, ಮುಗಲ್ ಸುಬೇದಾರನ ಕೋಟೆ ಮೊದಲಾದವು ಇವೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ತೇರುಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸು.12-13ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಗಂಗಾಧರೇಶ್ವರನ ಬೃಹತ್ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಅವಶೇಷಗಳು ಇವೆ. ಬೆಳ್ಳೂರು ಗಂಗರ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದು ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ ಚತುರ್ವೇದಿ ಮಂಗಲಂ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀವೈಷ್ಣವ ಅಗ್ರಹಾರವಾಗಿತ್ತು. ಮಣವಾಲ ಮಹಾಮುನಿಯ ಶಿಷ್ಯರಾದ ಪ್ರತಿವಾದಿ ಭಯಂಕರರ ಅಣ್ಣ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ಇಲ್ಲಿ ರಾಮದೇವಾಲಯವಿದೆ. ವೆಂಕಟಾಪುರದಲ್ಲಿ ವೆಂಕಟರಮಣ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ವಕ್ಕಲೇರಿಯ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಮಾಘ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಸು.20 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಇಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ವಾಣರಾಸಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ವೀರ ಇರಳಪ್ಪನ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಚೈತ್ರಮಾಸದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲೂ ದೊಡ್ಡ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಹೋಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಮಾಘ ಶುದ್ಧ ಪಾಡ್ಯಮಿಯಂದು ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ವೇಮಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿರುವ ದರ್ಗಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದುದು. ==ಪಟ್ಟಣ== ಕೋಲಾರ, ದೊಡ್ಡ ಊರು; ಜಿಲ್ಲೆ ಹಾಗೂ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ. ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ 72ಕಿಮೀ ಪೂರ್ವ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಹಳೆಯ ಬೆಂಗಳೂರು - ಚೆನ್ನೈ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ಮೇಲಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರು - ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ರೈಲುಮಾರ್ಗ ಈ ಪಟ್ಟಣದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧,೩೮,೪೬೨ (೨೦೧೧) ಈ ಊರು ರೈಲುಮಾರ್ಗದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಅಮಾನಿಕೆರೆ ಇದೆ. ಕೈಗಾರಿಕಾ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರ, ರೇಷ್ಮೆ ತಯಾರಿಕಾ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರ ಇವೆ. ಸುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುವ ರೇಷ್ಮೆಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಈ ನಗರದ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ರೇಷ್ಮೆಮೊಟ್ಟೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಕಂಬಳಿಗಳು ಹೆಸರುವಾಸಿ. ಸರ್ಕಾರದ ಒಂದು ಉಣ್ಣೆನೇಯ್ಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಇದೆ. ಒಂದು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಎಸ್ಟೇಟ್, ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂ ಪಾತ್ರೆಗಳ ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಗೋಂದು ಮತ್ತು ಪರಿಮಳ ದ್ರವ್ಯಗಳ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಇವೆ. ಅಗರಬತ್ತಿ ತಯಾರಿಕೆಯೂ ಊರಿನ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಉತ್ತಮ ತಳಿಯ ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಸಾಕಿ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಬಳ್ಳಾರಿ ಮೊದಲಾದೆಡೆಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡುವುದು ಇಲ್ಲಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಉದ್ಯಮ. ಕೋಲಾರದಿಂದ ಸುತ್ತಲ ಎಲ್ಲ ಮುಖ್ಯ ಊರುಗಳಿಗೂ ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆ ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ. ಇದು ವ್ಯಾಪಾರಕೇಂದ್ರವೂ ಆಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಗುರುವಾರ ದೊಡ್ಡ ಸಂತೆ ಜರುಗುತ್ತದೆ. ಕೋಲಾರ ಬಹು ಪ್ರಾಚೀನ ಊರು. ಕೋಲಾಹಲಪುರ, ಕುವಲಾಲ, ಕೋಳಾರ, ಕೋಲಾಲ - ಇವು ಇದರ ಪ್ರಾಚೀನ ಹೆಸರುಗಳು, ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಾರ್ಜುನ ಹಿಂದೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಒಮ್ಮೆ ಜಮದಗ್ನಿ ಮಹರ್ಷಿ ಅವನನ್ನು ಸುರಬಿs ಎಂಬ ಗೋವಿನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸತ್ಕರಿಸಿದ. ಕಾರ್ತವೀರ್ಯ ಆ ಗೋವನ್ನು ತನಗೆ ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ಜಮದಗ್ನಿಯನ್ನು ಪೀಡಿಸಿದ. ಜಮದಗ್ನಿ ಗೋವನ್ನು ಕೊಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಲು ಅದನ್ನು ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ. ಆಗ [[ಜಮದಗ್ನಿ]]ಯ ಮಗ ಪರಶುರಾಮನಿಂದ [[ಕಾರ್ತವೀರ್ಯ ಅರ್ಜುನ|ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಾರ್ಜುನ]] ಹತನಾದ. ಅನಂತರ ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಾರ್ಜುನನ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಜಮದಗ್ನಿಯ ಹತ್ಯೆ ನಡೆಯಿತು. ಜಮದಗ್ನಿಯ ಪತ್ನಿ ರೇಣುಕೆ ಪತಿಯ ದೇಹದೊಡನೆ ಚಿತೆಯೇರಿದಳು. ಇದರಿಂದ ಕುಪಿತನಾದ ಪರಶುರಾಮ ಎಲ್ಲ ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡುವುದಾಗಿ ಪಣ ತೊಟ್ಟು ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಾರ್ಜುನನ ಎಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೊಂದುಹಾಕಿದ. ಆ ಯುದ್ಧಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಕೋಲಾಹಲ ಸುತ್ತಲ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಮಾರ್ದನಿ ಕೊಟ್ಟು ಆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಕೋಲಾಹಲವೆಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು. ಅದೇ ಇಂದಿನ ಕೋಲಾರವೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ರೇಣುಕೆಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿನ ಕೋಲಾರಮ್ಮನ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು. ಇದು ಇಲ್ಲಿಯ ಐತಿಹ್ಯ. ಈಗ ಕೋಲಾರ ಪಟ್ಟಣವಿರುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕೋಲ ಎಂಬ ಗೊಲ್ಲ ನೇಗಿಲಿನಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉಳುತ್ತಿರುವಾಗ ಬಚ್ಚಿಟ್ಟ ಹಣ ದೊರಕಿತೆಂದೂ ಚೋಳ ದೊರೆ ಉತ್ತಮಚೋಳ ಆ ಗೊಲ್ಲನನ್ನು ಕಂಚಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಹೇಳಿಕಳುಹಿಸಿದನೆಂದೂ ಆಗ ರೇಣುಕಾದೇವಿ ಕೋಲಾಹಲಮ್ಮನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಅವನಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ದೊರೆ ಕೋಲಾರಮ್ಮನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನೂ ಊರನ್ನೂ ಕಟ್ಟಿಸಿದನೆಂದೂ ಇನ್ನೊಂದು ಕಥೆ ಇದೆ. ಕೋಲನ ನೇಗಿಲು ಹಲ ಎಂಬುದರಿಂದ ಕೋಲಾಹಲ (ಕೋಲಾರ) ಹೆಸರು ಬಂದಿರಬೇಕೆಂಬ ಊಹೆಯೂ ಇದೆ. ಸು.4ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ಈ ಊರು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದಿರ ಬೇಕು. ತಲಕಾಡಿನ ಗಂಗವಂಶದ ಅರಸರು ಮೂಲತಃ ಕೋಲಾರದವರಾಗಿದ್ದು ತಮ್ಮನ್ನು ಕೋಳಾಲಪುರವರೇಶ್ವರರೆಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ತಲಕಾಡು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಕೋಲಾರ ಅವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದಿರಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಚೋಳ, ಹೊಯ್ಸಳ, ವಿಜಯನಗರ ಮತ್ತು ಪಾಳೆಯಗಾರರ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳು ದೊರಕಿವೆ. ಆ ಕಾಲಗಳಲ್ಲೂ ಇದೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿ ಮೆರೆದಿತ್ತು. 15ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದು ತಿಮ್ಮೇಗೌಡನೆಂಬ ಪಾಳೆಯಗಾರನ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು. ಆತ ಇಲ್ಲಿನ ಕೋಟೆಯನ್ನು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಿಸಿದ. 1639ರಲ್ಲಿ ಬಿಜಾಪುರದ ಸರದಾರ ಷಾಜಿಯ ವಶಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಅನಂತರ ಈ ಊರು ಮುಗಲರ ವಶವಾಯಿತು. 1720ರಲ್ಲಿ ಹೈದರನ ತಂದೆ ಫತೆ ಮಹಮ್ಮದ್ ಶಿರಾ ಸುಬೇದಾರರ ಅದಿsೀನದಲ್ಲಿ ಇದರ ಫೌಜುದಾರನಾದ. 1761ರಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಣ ಹೈದರನ ಅದಿsೀನಕ್ಕೆ ಬಂತು. 1768ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನಾನಿ ಕ್ಯಾಂಪ್‍ಬೆಲ್ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ. 1770ರಲ್ಲಿ ಮಾಧವರಾವ್‍ನ ಕೈಸೇರಿತು. 1791ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಾರ್ನವಾಲಿಸ್ ಗೆದ್ದ. 1792ರ ಸಂದಿsಯ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು. ಮೆಕೆಂಜಿ ಎಂಬ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅದಿsಕಾರಿ 1801ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಇಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಕೋಟೆಯೂ ಸುತ್ತಣ ಕಂದಕ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತೆಂದೂ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನೆಲಸಮ ಮಾಡಿ ಕಂದಕವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಕೋಲಾರಮ್ಮ, ಸೋಮೇಶ್ವರ, ಆಂಜನೇಯ, ವೆಂಕಟರಮಣ ಮತ್ತು ಕೋದಂಡರಾಮ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಕೋಲಾರಮ್ಮನ ದೇವಾಲಯ ಊರಿನ ಮುಖ್ಯ ಗುಡಿ. ಮುಂದುಗಡೆ ಒಂದು ಮಹಾದ್ವಾರವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಚೌಕ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ಶಿಲ್ಪಗಳಿವೆ. ಈ ಭಾಗ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ್ದು. ಈ ಮಹಾದ್ವಾರದ ಮೇಲೆ ಗೋಪುರವಾಗಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಪ್ರಾಕಾರವಾಗಲಿ ಇಲ್ಲ. ಮುಂದೆ 14 ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಎತ್ತಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹಾದ್ವಾರವಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಪ್ರಾಕಾರವಿದೆ. ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೈಸಾಲೆಯಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಾಯಶಃ ದಿಂಪಣ್ಣ ಒಡೆಯರ್ ಎಂಬ ಇಮ್ಮಡಿ ಹರಿಹರನ ಅದಿsಕಾರಿಯೊಬ್ಬ ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದು. ಪ್ರಾಕಾರದ ಒಳಗೆ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಗುಡಿ ಇದೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಸು. 2' ಎತ್ತರದ ಸಪ್ತಮಾತೃಕಾ ವಿಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಎರಡೂ ಪಕ್ಕಗಳಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿನಾಯಕನ ಮೂರ್ತಿಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಚಾಮುಂಡಾ ವಿಗ್ರಹ ದೊಡ್ಡದು ಇದರ ಎದುರು ಶ್ರೀಯಂತ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯದ ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ 5' ಎತ್ತರದ ಕಪಾಲಭೈರವಿಯ ಮೂರ್ತಿ ಇದೆ. ಈ ದೇವಿ ಚೇಳುಕಡಿತವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವಳೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ದಕ್ಷಿಣದ ಕಡೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ಕುಬ್ಜ ಕಂಬಗಳಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಗುಡಿ ಇದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮಾತೃಕೆಯರ ಸುದ್ದೆಮಣ್ಣಿನ ದೊಡ್ಡ ವಿಗ್ರಹಗಳೂ ಕೋಲಾರಮ್ಮನ ಉತ್ಸವಮೂರ್ತಿಯೂ ಇವೆ. ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ ನವರಂಗದಲ್ಲಿ ಚಂಡಿಕೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಚೋಳರಾಜನ ವಿಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಈ ಭಾಗಗಳೆಲ್ಲವೂ ಬಹುಶಃ ಗಂಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿರುವ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಚೋಳರ ಕಾಲದ ಸೇರ್ಪಡೆಗಳು. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ ಮೊದಲಾದ ಹಲವು ಚೋಳರಾಜರ ತಮಿಳು ಶಾಸನಗಳಿವೆ. ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯ ದೊಡ್ಡ ಕಟ್ಟಡ. ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಕಾರದ ಮುಂದೆ ಮಹಾದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಗೋಪುರ ಇದೆ. ಒಳಭಾಗದ ಮುಖ್ಯ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗರ್ಭಗೃಹ, ದೊಡ್ಡ ಸುಕನಾಸಿ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳ ನವರಂಗ ಇವೆ. ಮುಂದೆ ಅನೇಕ ಕಂಬಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಒಂದು ಮುಖಮಂಟಪವಿದೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ವಿಮಾನವಿದೆ. ಪ್ರಾಕಾರದ ಒಳಗೆ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಗುಡಿಗಳೂ ನೈಋತ್ಯದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಯಾಣಮಂಟಪವೂ ಇವೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗವಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೋಡೆಗಳು ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿವೆ. ಉತ್ತಮವಾದ ಶಿಲ್ಪಾಲಂಕರಣವಿರುವ ಈ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣಮಂಟಪದ ಸುಂದರ ಕರಿಯ ಕಲ್ಲಿನ ಕಂಬಗಳು ಬಹುಶಃ 13ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಅಥವಾ 14ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಂತಹವು. ಮಹಾದ್ವಾರವೇ ಮೊದಲಾದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳು ವಿಜಯನಗರ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಅನಂತರದ ಕಾಲದವು. ದೇವಾಲಯದ ನವರಂಗ, ಕಲ್ಯಾಣಮಂಟಪ ಮುಂತಾದವುಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಸೌಂದರ್ಯ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿವೆ. ಗುಡಿಯ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕೊಳವಿದೆ. ಕೋಲಾರದ ಮಕ್ಬರಾ ಇಲ್ಲಿನ ಇಸ್ಲಾಮೀ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ಇದು ಒಂದು ಮಂಟಪ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ 12 ಜನ ಸಂಬಂದಿsಕರ ಗೋರಿಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ತಂದೆ ಫತೆ ಮಹಮ್ಮದ್, ತಾಯಿ ರಜಿಯಾ ಬೇಗಂ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಮಲತಾಯಿ ಖೂಲ್ಸಿನ್ ಬೀಬಿ ಇವರ ಗೌರವಾರ್ಥ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಉರುಸ್ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮಕ್ಬರಾದ ಪ್ರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದರ್ಗಾ ಮತ್ತು ಮಸೀದಿ ಇವೆ. * ==ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ == ನಾಡಿಗೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ತನ್ನೊಡಲ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಧಾರೆಯೆರೆದು ‘ಚಿನ್ನದ ನಾಡು’ ಎಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದ ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯು ನಾಡಿನ ಕೃಷಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ವಿಜ್ಞಾನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. ಸಿಲ್ಕ್ ಅಂಡ್ ಮಿಲ್ಕ್, ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳ ರಾಜಧಾನಿ ಎನಿಸಿರುವ ಕೋಲಾರ ಜನಪದ ಹೋರಾಟಗಳು ಮತ್ತು ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಮೆರೆದಿದೆ. ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೭ರಂದು ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಉಪವಿಭಾಗವು ಸ್ವತಂತ್ರ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿ ಕೋಲಾರದಿಂದ ವಿಭಜನೆ ಹೊಂದಿದೆ.ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುಖ್ಯ ಕಸುಬುಗಳೆಂದರೆ ಕೃಷಿ, ಪಶು ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಹಾಗೂ ರೇಷ್ಮೆ ಉದ್ಯಮ. ಶಿವಾರ ಪಟ್ಟಣ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕೆತ್ತಿರುವ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗೆ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ.ಕೋಲಾರನ್ನು ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಎಂದು ಸಹ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ==ಜನಸಂಖ್ಯೆ== ೨೦೨೧ ರ ಆದಾರ್ ನೊಂದಣಿ ಪ್ರಕಾರ, ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೧೬,೫೩,೩೨೦ ಆಗಿದೆ ಹಾಗೂ ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ೧೫,೩೬,೪೧೧. ಇದರಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಸಂಖ್ಯೆ ೭೭೬,೩೯೬ ಹಾಗು ಸ್ತೀಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ೭೬೦,೦೦೫ ಇದೆ.<ref>[http://www.census2011.co.in/census/district/260-kolar.html Kolar District : Census 2011 data]</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯ ಧರ್ಮಾಧಾರಿತ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇಂತಿದೆ. {{bar box |title=Religions in Kolar district (2011)<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: Karnataka |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11378/download/14491/DDW29C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=Religion |right1=Percent |float=left |bars= {{bar percent|[[Hinduism in Karnataka|Hinduism]]|darkorange|84.97}} {{bar percent|[[Islam]]|green|13.01}} {{bar percent|[[Christianity in Karnataka|Christianity]]|dodgerblue|1.74}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.28}} }} == [[ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಪ್ರಮುಖರು == ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿರುವ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯು ನಾಡಿನ ಮೊದಲ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಚೆಂಗಲರಾಯ ರೆಡ್ಡಿ|ಕೆ.ಚಂಗಲರಾಯರೆಡ್ಡಿ]] ಅವರನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ಹೆಗ್ಗೆಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. {{colbegin|2}} *ಶ್ರೀ ಟಿ ಚನ್ನಯ್ಯ ಕರಡು ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯರು, ಡಾ. ಬಿ. ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರಿಗೆ ಆತ್ಮೀಯರು, ಭಾರತದ ಮೊದಲ ತಂಡದ ರಾಜ್ಯ ಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು [[ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯ]]ದ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು ಕರ್ನಾಟಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿ ಮಂಡಳಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು ಕೋಲಾರಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯುತ್ ತರಲು ನೀರು ತರಲು ಹೋರಾಡಿದವರು, ಉತ್ತಮವಾದ ನಗರ ರಚನೆ ಮಾಡಿ ಕೋಲಾರದ ಗಾಂಧಿನಗರ ನಿರ್ಮಿಸಿದವರು. *ಕೈವಾರ ನಾರಣಪ್ಪ *[[ಮೋಕ್ಷಗುಂಡಂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ|ಸರ್.ಎಂ.ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ]] *[[ಮಲ್ಲಿಕರ್ಜುನ ರೆಡ್ಡಿ]] ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಲೆ ಗಿನ್ನೆಸ್ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ.ತೊಪ್ಪನಹಳ್ಳಿ. *ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞ ಎಚ್.ನರಸಿಂಹಯ್ಯ *ತೀ.ತಾ. ಶರ್ಮ. *ಗಟ್ಟಹಳ್ಳಿ ಆಂಜನಪ್ಪಸ್ವಾಮಿ *[[ಡಿ. ವಿ. ಗುಂಡಪ್ಪ]] *[[ಸೌಂದರ್ಯ]] *[[ವೆಂಕಟೇಶ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್]] *[[ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್]] ಪದಬಂಧ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಲಿಮ್ಕಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಾಖಲೆಕಾರ *[[ಪಿಚ್ಚಳ್ಳಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್]] ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ರಂಗಕರ್ಮಿ *[[ಕುಪ್ನಳ್ಳಿ ಎಂ. ಬೈರಪ್ಪ]], ಕವಿ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರು {{colend|2}} * ಪ್ರೊ. ಎಂ.ನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ತ್ಯಾವನಹಳ್ಳಿ- ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಮತ್ತು ಲೇಖಕರು. *[[ಮಂಸೋರೆ]], ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದ, ಲೇಖಕ, ಹವ್ಯಾಸಿ ಪತ್ರಕರ್ತ ==ಆಕರ್ಷಣೆಗಳ== ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸ್ಥಳಗಳೆ೦ದರೆ<ref>[http://www.kanaja.in/%E0%B2%95%E0%B3%8B%E0%B2%B2%E0%B2%BE%E0%B2%B0-%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B3%82%E0%B2%95%E0%B2%BF%E0%B2%A8-%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%87%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B7%E0%B2%A3/ ಕೋಲಾರದ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Image:Antharagange.JPG|thumb|right|220px|ಅ೦ತರಗ೦ಗೆ]] {{colbegin|2}} * ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ([[ಕೆ.ಜಿ.ಎಫ್]]), * [[ಮುಳಬಾಗಿಲು]], * [[ಬ೦ಗಾರು ತಿರುಪತಿ]], * [[ಕೋಟಿಲಿ೦ಗೇಶ್ವರ]], * [[ಅ೦ತರಗ೦ಗೆ]], * [[ಮಾರ್ಕ೦ಡೇಯ ಪರ್ವತ]], * [[ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]], * [[ಕೋಲಾರಮ್ಮ ದೇವಸ್ಥಾನ]], * [[ಕುರುಡುಮಲೆ]], * [[ಆವಣಿ]], *ಚಿಕ್ಕ ತಿರುಪತಿ * ಮುರುಗಮಲ್ಲ ದರ್ಗ(ಚಿಂತಾಮಣಿ), * ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟ (ಈಗ ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇರಿದೆ), * ವಿಧುರಾಶ್ವತ್ಥ (ಗೌರಿಬಿದನೂರು) *ಶ್ರೀ ಮನ್ಮಾಧವ ತೀಥ೯ರ ಮೂಲ ಮಹಾ ಸಂಸ್ಠಾನ ಮಠ ಇದೆ. *ಮರುಗಮಲ್ಲ ಗ್ರಾಮ ಮುಸ್ಲಿಂರ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. {{colend|2}} == ನಗರದ ಸುಧಾರಣೆ == * ಕೋಲಾರದಲ್ಲಿ ಕಸದ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, '[[ಗೋ ಪ್ಲಾಗ್!]]<ref>{{Cite news |date=2018-11-04 |title=ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮುಕ್ತ ನಗರ ಸ್ವಚ್ಚತಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆ |url=https://www.prajavani.net/585755.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190419055206/https://www.prajavani.net/585755.html |archive-date=2019-04-19 |access-date=2026-02-14 |work=Prajavani |language=kn}}</ref>' ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು [[Sumangali noah|ಸುಮಂಗಲಿ ನೋಹ]] ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕೋಲಾರವನ್ನು ಕಸ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಪಣತೊಟ್ಟಿದೆ. * ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಬಿಳಿಸಿ, ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == *[[ಕೋಲಾರ (ಲೋಕ ಸಭೆ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭೂಗೋಳ]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಹಿಂದಿನ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳು]] {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಲಾರ}} {{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಲೂಕುಗಳು}} 4xl51s6d07spxr03sfm0ulvzt6jxl1v 1372833 1372832 2026-05-06T07:59:32Z VASANTH S.N. 728 /* ಜನಸಂಖ್ಯೆ */ 1372833 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಭಾರತದ ಭೂಪಟ | native_name = ಕೋಲಾರ | other_name = | type = | type_2 = | skyline= View from the rear of Someshwara temple at Kolar.jpg | skyline_caption= ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ | locator_position = left | latd = 13.1333 | longd = 78.1333 | state_name = ಕರ್ನಾಟಕ | district = ಕೋಲಾರ | region = | leader_title = | leader_name = | altitude = | population_as_of = | population_city = | population_rank = | population_total = | population_density = | area_magnitude = | area_total = | area_total_cite = | area_telephone = | postal_code = | vehicle_code_range = | unlocode = | footnotes = }} [[ಚಿತ್ರ:Early morning in kolar.jpg|thumb|ಕೋಲಾರದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ಒಂದು ನೋಟ]] '''ಕೋಲಾರ''' [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಗೆ ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಕೋಲಾರ ನಗರ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನ. ಕೋಲಾರ [[ಗಂಗರು|ಗಂಗರ]] ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ಕುವಲಾಲಪುರ ಅಂತಲೂ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಾಲ ಕ್ರಮೇಣ ಕೋಲಾರವಾಯಿತು. ಗಂಗರು ಕಟ್ಟಿಸಿದಂತ ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳಗಳು ಕೋಲಾರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿವೆ ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಂಗರು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಕೋಲಾರಮ್ಮ ದೇವಾಲಯ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿಯೆ ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref>[http://www.kanaja.in/%E0%B2%95%E0%B3%8B%E0%B2%B2%E0%B2%BE%E0%B2%B0-%E0%B2%9C%E0%B2%BF%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BE-%E0%B2%A6%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%B6%E0%B2%A8-%E0%B2%92%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%81-%E0%B2%A8/ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲಾ ದರ್ಶನ ಒಂದು ನೋಟ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಮತ್ತು [[ತುಮಕೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]ದ [[ಅನಂತಪುರ]] ಮತ್ತು [[ಚಿತ್ತೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ [[ಉತ್ತರ ಆರ್ಕಾಟ್]] ಮತ್ತು [[ಧರ್ಮಪುರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳು ಇವು ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೇರೆಗಳು.ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೭ರಂದು [[ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ|ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ]] ಉಪವಿಭಾಗವು ಸ್ವತಂತ್ರ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿ ಕೋಲಾರದಿಂದ ವಿಭಜನೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಕೋಲಾರ, ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರ, ಮುಳಬಾಗಿಲು, ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ಮತ್ತು ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೪೦೧೨ ಚ.ಕಿಮೀ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ 1ಃ23ರಷ್ಟಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಅಂದಾಜು ೧೭,೧೯,೦೦೦ (೨೦೨೫) ==ಭೌಗೋಳಿಕ== ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಅಂಚಿನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಎಲ್ಲೆಗಳು ವಾಯವ್ಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಘಟ್ಟಗಳ ಬೆಟ್ಟಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲೂ ಹಲವು ಬೆಟ್ಟಶ್ರೇಣಿಗಳಿವೆ. [[ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ|ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ನಂದಿದುರ್ಗದಿಂದ [[ಗುಡಿಬಂಡೆ]]ಯ ಮೂಲಕ ಮುಂದೆ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ [[ಪೆನುಕೊಂಡ|ಪೆನುಗೊಂಡೆ]]ಯೆಡೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿರುವ ಶ್ರೇಣಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ಈ ನಂದಿದುರ್ಗ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ನಂದಿದುರ್ಗ (ಎತ್ತರ 1479ಮೀ) ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರದ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ 8ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಚೆನ್ನರಾಯನ ಬೆಟ್ಟ ಎತ್ತರ (1451ಮೀ), ನಂದಿದುರ್ಗದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ 8ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಕಂದಗಿರಿ (1447ಮೀ), ನಂದಿದುರ್ಗದ ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ (1419ಮೀ), ನಂದಿದುರ್ಗದ ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ ಹರಿಹರೇಶ್ವರ ಬೆಟ್ಟ (1256ಮೀ), ವಾಯವ್ಯಕ್ಕೆ ಇರುವ ಕಳವರದುರ್ಗ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ದಿಬ್ಬಗಿರಿ ಇವು ನಂದಿದುರ್ಗ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮುಖ್ಯ ಶಿಖರಗಳು. ಈ ಶ್ರೇಣಿಗೆ ಸಮಾನಾಂತರದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ಬೆಟ್ಟಸಾಲಿದೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಕಡೆಯಿಂದ ಹಬ್ಬಿರುವ ಈ ಶ್ರೇಣಿ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಗುಮ್ಮನಾಯಕನ ಪಾಳ್ಯದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ದೊಂಗಲಕೊಂಡ ಅಥವಾ ದೊಕ್ಕಲದುರ್ಗದ ಬಳಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ತಗ್ಗಾಗಿದ್ದು ಮತ್ತೆ ಮುರುಗಮಲೆ, ಅಂಬಾಜಿದುರ್ಗ (1341ಮೀ), ರಹಮಾನ್‍ದುರ್ಗ (1304ಮೀ) ಈ ರೀತಿಯ ಒಂಟಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದಾಚೆಗೆ ಕೋಲಾರ ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಅವಿರತವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ವಕ್ಕಲೇರಿ ಮತ್ತು ಟೇಕಲ್ ಬೆಟ್ಟಗಳವರೆಗೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಇವೆರಡರ ಜೊತೆಗೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳುಗುಡ್ಡಗಳಂತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಇನ್ನೊಂದು ಶ್ರೇಣಿ ಇದೆ. ಇದು ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರದ ಬಳಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ಕೋಲಾರ ಪಟ್ಟಣದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸಾಗಿ, [[ಬಂಗಾರಪೇಟೆ]]ಯ ದಕ್ಷಿಣಾಗ್ರವನ್ನು ಹಾದು [[ಕುಪ್ಪಂ]] ಕಡೆಯ ಘಟ್ಟದವರೆಗೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ಬಾಗಿರುವ ಕೆಲವು ಬೆಟ್ಟಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ಗ್ರಾಮವಸತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿರುವ ಎತ್ತರದ ಕಣಿವೆಗಳು ಇರುವುದು ವಿಶೇಷ. ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ನೈಸ್ ಕಣಶಿಲೆಯ ಪ್ರದೇಶ. ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಾಬಿsಮುಖವಾಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಂಚಿನವರೆಗೆ ಸುಮಾರು 6ಕಿಮೀ ಅಗಲದ ಶಿಸ್ಟ್ ಕಲ್ಲಿನ ಪಟ್ಟೆಯೊಂದು ಹಬ್ಬಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ಏರುತಗ್ಗುಗಳೊಡನೆ ಹರಡಿದ್ದು ಕಣಶಿಲೆಯ ಗುಡ್ಡಬೆಟ್ಟಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ನಿಂತಂತಿರುತ್ತವೆ. ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಬಂಡೆಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ವಿಚಿತ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಪೇರಿಸಿದಂತಿರುವ ಈ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಶಿಸ್ಟ್ ಕಲ್ಲಿನ ಪಟ್ಟೆಯ ಪ್ರದೇಶ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಕ್ವಾರ್ಟೈಟ್, ಬೆಣಚುಕಲ್ಲು ಮುಂತಾದ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಶಿಲೆಗಳ ಸಮುದಾಯವಿದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಚಿನ್ನದ ಭೂನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಹಬ್ಬಿರುವುದೂ ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ. ಇದಲ್ಲದೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ದಕ್ಷಿಣ ಅಥವಾ ಪೂರ್ವ ಪಶ್ಚಿಮವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿರುವ ಡಾಲರೈಟ್‍ನ ಹೊಡೆಸಾಲುಗಳೂ ಇವೆ. ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ ಜಂಗಮಕೋಟೆ ಈ ತ್ರಿಕೋನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರದ ಬಳಿ ಜಂಬುಮಣ್ಣು ಸಹ ಇದೆ. [[ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ (ಪ್ರದೇಶ)|ಕೋಲಾರದ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ]]ಗಳು ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಾಂಶ ಬೆಳ್ಳಿಯೂ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ರಾಮಸಮುದ್ರದ ಬಳಿ ಕೊರಂಡಂ, ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕರಡಿಬಂಡೆ ಬಳಿ ಸುದ್ದೆಮಣ್ಣು ದೊರಕುತ್ತವೆ. ==ನದಿಗಳು== ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ವಋತು ನದಿಗಳು ಯಾವುವೂ ಇಲ್ಲ. ಬಹುತೇಕ ನದಿಗಳು ಸಣ್ಣವು. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹ. [[ಪಾಲಾರ್ ನದಿ|ಪಾಲಾರ್]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಪಿನಾಕಿನಿ|ಉತ್ತರಪಿನಾಕಿನಿ]] (ಉತ್ತರ ಪೆನ್ನಾರ್) ಇವು ಮುಖ್ಯನದಿಗಳು. ಇವೂ ಹಲವು ಸಣ್ಣ ನದಿಗಳೂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ವಿವಿಧ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಪಾಲಾರ್ ನದಿ ಮೊದಲು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕೈವಾರದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿರುವ ಗೌತಮ ಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಜಂಗಮಕೋಟೆಯವರೆಗೆ ಪೂರ್ವಾಬಿsಮುಖವಾಗಿ, ಮುಂದೆ ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯಾಬಿsಮುಖವಾಗಿ ಹರಿದು, ಬಂಗಾರಪೇಟೆಯನ್ನು ಹಾದು, ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಉಗಮಸ್ಥಳದಿಂದ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಬಿಡುವಲ್ಲಿಯ ವರೆಗೆ ಇದರ ಉದ್ದ 108ಕಿಮೀ ಉತ್ತರಪಿನಾಕಿನಿ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ವಾಯವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹರಿದು, ಮಂಚೇನಹಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಗೌರಿಬಿದನೂರುಗಳ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿ ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಿಂದೂಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನದಿಯ ಉದ್ದ 55ಕಿಮೀ. ನಂದಿಬೆಟ್ಟದ ಬಳಿ ಹುಟ್ಟಿ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಪ್ರವಹಿಸುವ ದಕ್ಷಿಣಪಿನಾಕಿನಿ ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಮಾತ್ರ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯ ನದಿ [[ಪಾಪಾಘ್ನಿ ನದಿ|ಪಾಪಘ್ನಿ]]. ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರದ ಬಳಿಯ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇದರ ಉಗಮ. ಇದು ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಬಾಗೇಪಲ್ಲಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮೂಲಕ ಹರಿದು, ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಮದನಾಪಲ್ಲಿ|ಮದನಪಲ್ಲಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನದಿಯ ಉದ್ದ 68ಕಿಮೀ. ಚಿತ್ರಾವತಿ ಇನ್ನೊಂದು ನದಿ. ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ 14ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಈಶಾನ್ಯಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿದು ಹಿಂದೂಪುರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಉತ್ತರ ಪಿನಾಕಿನಿಯ ಒಂದು ಉಪನದಿ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಹರಿವು 48ಕಿಮೀ. ಇದರ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ 538ಚ.ಕಿಮೀ. ಇಲ್ಲಿ 206 ಕೆರೆಗಳಿವೆ. ನಂಗ್ಲಿಹೊಳೆ ಮುಳಬಾಗಿಲಬಳಿಯ ಕುರುಡುಮಲೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿದು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ದಾಟಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೌಂಡಿನ್ಯ ನದಿಯ ಉಪನದಿ. [[ಕುಮುದ್ವತಿ ನದಿ]] ಉತ್ತರ ಪಿನಾಕಿನಿಯ ಉಪನದಿ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಉದ್ದ 29ಕಿಮೀ. ಇದು [[ಮಾಕಳಿದುರ್ಗ]]ಕ್ಕೆ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಉಜನಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಹರಿದು ಗೌರಿಬಿದನೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎಲ್ಲೆಯನ್ನು ದಾಟುತ್ತದೆ. ಕುಶಾವತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಎರಡು ಹೊಳೆಗಳು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲುಂಟು. ಒಂದು ಪಾಪಘ್ನಿಯನ್ನೂ ಇನ್ನೊಂದು [[ಚಿತ್ರಾವತಿ ನದಿ|ಚಿತ್ರಾವತಿ]]ಯನ್ನೂ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಇನ್ನೊಂದು ಹೊಳೆ. ಕೋಲಾರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ವಕ್ಕಲೇರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಟೇಕಲ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೇಲೆ ಹುಟ್ಟುವ ಎರಡು ತೊರೆಗಳು ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಬೂದಿಕೋಟೆ]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ನದಿಯಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣದತ್ತ ಹರಿದು [[ವೃಷಭಾವತಿ ನದಿ|ವೃಷಭಾವತಿ]]ಯನ್ನು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 50ಕಿಮೀ ದೂರ ಈ ನದಿ ಹರಿಯುವುದು. ಇದರ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 274 ಕೆರೆಗಳಿವೆ. ದಕ್ಷಿಣಪಿನಾಕಿನಿ ನದಿ ಹುಟ್ಟುವುದು ಚೆನ್ನರಾಯನ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ. [[ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ]]ದವರೆಗೆ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿದು, ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ, ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಉದ್ದ 39ಕಿಮೀ. ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ 580ಚ.ಕಿಮೀ. [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ|ಕಾವೇರಿ]]ಯ ಉಪನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ [[ಅರ್ಕಾವತಿ ನದಿ|ಅರ್ಕಾವತಿ]] ಉದಿಸುವುದು ನಂದಿದುರ್ಗದಲ್ಲಿ. ಇದು ಬೆಟ್ಟವನ್ನಿಳಿದು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ದಾಟಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ದೊಡ್ಡಬಳ್ಳಾಪುರ]] ತಾಲ್ಲೂಕನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ವೃಷಭಾವತಿ ನದಿ ವಕ್ಕಲೇರಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಹಾಯ್ದು, ಕೊಪ್ಪ ದೊಡ್ಡ ಕೆರೆಗೆ ನೀರು ಒದಗಿಸಿ, ಕಾಮಸಂದ್ರದ ಬಳಿ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹರಿದು [[ತಮಿೞ್ನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದ ಧರ್ಮಪುರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೊಸೂರು ತಾಲ್ಲೂಕನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಮಸಂದ್ರದ ಬಳಿ ಇದಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನದಿಯ ಉದ್ದ 58ಕಿಮೀ. ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ 347ಚ.ಕಿಮೀ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 264 ಕೆರೆಗಳಿವೆ. ==ವಾಯುಗುಣ== ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಾಯುಗುಣ ಹಿತಕರ, ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಋತುಗಳಿವೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್-ಜನವರಿ ಶುಷ್ಕ ಹವೆ. ಮಾರ್ಚ್‍-ಮೇ ಬೇಸಗೆ. ಜೂನ್‍-ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಮಳೆಗಾಲ. ನವೆಂಬರಿನಲ್ಲಿ ಮುಂಗಾರು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತದೆ. ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಯ ಉಷ್ಣತೆ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಇಡೀ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕವಾಗಿದ್ದು. [[ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟ (ಭಾರತ)|ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟ]] ತಂಪಿನ ತಾಣ. ವರ್ಷದ ಅತ್ಯಂತ ಉಷ್ಣತೆಯ ತಿಂಗಳು ಮೇ. ಆಗ ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಯಲ್ಲಿನ ದೈನಿಕ ಗರಿಷ್ಠ ಉಷ್ಣತೆ 3್5.30 ಸೆಂ. ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಏಪ್ರಿಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಎಮಧ್ಯಕದೈನಿಕ ಗರಿಷವಿ 3160 ಸೆಂ.ಏ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ಅತ್ಯಂತ ತಣ್ಣನೆಯ ತಿಂಗಳು.ಆಗ ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಪ್ರದೇಶದ ದೈನಿಕ ಕನಿಷ್ಠ ಉಷ್ಣತೆ 2270 ಸೆಂ. ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ 2060 ಸೆಂ. ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿಯ ಮಳೆದಿನಗಳು 47. ನಂದಿಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ಸರಾಸರಿ ಮಳೆ 11958 ಮಿಮೀ. ಇಡೀ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸರಾಸರಿ 7305 ಮಿಮೀ. ==ಕಾಡು== ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆಯಾಗುವ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ಮರ ಮತ್ತು ಕುರುಚಲು ಕಾಡುಗಳಿವೆ. ಈ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಬೇವು, ಹುಣಿಸೆ, ಗಂಧ, ಹೊಂಗೆ, ಕರಿಜಾಲಿ, ಬಿಳಿಜಾಲಿ, ಕಗ್ಗಲಿ, ಬನ್ನಿ, ಗುಜ್ಜಲು, ಬಿಲ್ವಾರ, ಚುಜ್ಜಲು, ದಿಂಡಿಗ, ನೇರಳೆ, ಚೆನ್ನಂಗಿ, ಪಚರಿ, ನವಿಲಾದಿ, ದೇವದಾರು, ಆಲ, ಬೇಲ, ಮುತ್ತುಗ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಸೌದೆ, ಶ್ರೀಗಂಧ ಮುಖ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು. ನಂದಿಬೆಟ್ಟದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕರಡಿ, ಚಿರತೆ, ಕಾಡುಮೊಲ, ಕಾಡುಹಂದಿ ಮತ್ತು ಜಿಂಕೆಗಳಿವೆ. ==ನೀರಾವರಿ-ಬೆಳೆಗಳು== ದೊಡ್ಡ ನದಿಗಳಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದಲೂ ಮಳೆ ಕಡಿಮೆಯಾದ್ದ ರಿಂದಲೂ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವ್ಯವಸಾಯಕ್ಕೆ ಕೆರೆಗಳು ಮುಖ್ಯ ಆಧಾರ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕಗಳಿರುವುದರಿಂದ, ನೀರಾವರಿ ಪಂಪ್‍ಗಳೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿವೆ. [[ರಾಗಿ]], [[ಭತ್ತ|ಬತ್ತ]], [[ಜೋಳ]], [[ಸಜ್ಜೆ]], ಕಾಳುಗಳು, [[ನೆಲಗಡಲೆ]], [[ಕಬ್ಬು]], [[ಆಲೂಗಡ್ಡೆ|ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ]], [[ಈರುಳ್ಳಿ]] ಮತ್ತು [[ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪು]] ಇಲ್ಲಿಯ ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು. ==ಉದ್ಯಮ== ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಮ. ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಚಿನ್ನದ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇ.99ನ್ನು ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯ ಆಡಳಿತ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ಭಾರತ್ ಅರ್ತ್ ಮೂವರ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಭಾರಿ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಗೌರಿಬಿದನೂರಿನಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರ ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಕೋಲಾರ, ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ, ಚಿಂತಾಮಣಿ ಮತ್ತು ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿವೆ. ಉಕ್ಕಿನ ಸಾಮಾನುಗಳು, ವ್ಯವಸಾಯೋಪಕರಣಗಳು, ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂ ಪಾತ್ರೆಗಳು, ಹೆಂಚು, ಇಟ್ಟಿಗೆ, ಸ್ಲೇಟ್, ಸೀಸದಕಡ್ಡಿ, ಸಾಬೂನು, ಅಂಟು, ಸುಗಂಧದ್ರವ್ಯಗಳು, ಔಷದಿsಗಳು, ಕಡ್ಡಿಪೆಟ್ಟಿಗೆ, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಸಾಮಾನುಗಳು ಕೊಡ ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುತ್ತವೆ. ಕಲ್ಲಿಗೆ ಹೊಳಪು ಕೊಡುವುದು, ಬೀಡಿ ಕಟ್ಟುವುದು, ಊದುಬತ್ತಿ ತಯಾರಿಕೆ, [[ಕೈಮಗ್ಗ]], ಕಂಬಳಿ ತಯಾರಿಕೆ, ಗಾಣದಿಂದ ಮತ್ತು ಯಂತ್ರಗಳಿಂದ ಎಣ್ಣೆ ಉತ್ಪಾದನೆ, [[ಬೆಲ್ಲ]] ತಯಾರಿಕೆ ಇವೂ ಇವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಕೈಕೆಲಸಗಳೂ ಹಲವು ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ದೊರಕಿಸಿವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ [[ರೇಷ್ಮೆ ಉದ್ದಿಮೆ|ರೇಷ್ಮೆಉದ್ಯಮ]] ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ ಈ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಚರಕದಿಂದ ನೂಲು ತೆಗೆಯುವುದು. ಮಣ್ಣಿನ ಸಾಮಾನುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು. ಚರ್ಮ ಹದ ಮಾಡುವುದು, ಜೇನುಸಾಕಣೆ, ಕೊಟ್ಟಣದ ಅಕ್ಕಿ ತಯಾರಿಕೆ -ಇವು ಇತರ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು. ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಈರುಳ್ಳಿ ಇವನ್ನು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶಕ್ಕೂ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ಗೂ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉಣ್ಣೆಕಂಬಳಿಗಳೂ ರೇಷ್ಮೆ ಬಟ್ಟೆಗಳೂ ಚರ್ಮದ ವಸ್ತುಗಳೂ ನೆರೆ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಅಕ್ಕಿಪೂರೈಕೆಯಿದೆ. ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ರಾಷ್ಟೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ನಂ. 4 ಮತ್ತು 7 ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಹಾದು ನೆರೆರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಿವೆ. ಪ್ರತಿ ಹಳ್ಳಿಗೂ ತಾಲ್ಲೂಕಿಗೂ ಜಾಲದಂತೆ ರಸ್ತೆ ಮಾರ್ಗಗಳು ಹೆಣೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ಸುಗಳೂ ಕಾರುಗಳೂ ಬಂಡಿಗಳೂ ಜನರನ್ನೂ ಸರಕುಗಳನ್ನೂ ಒಂದೆಡೆಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಹಿಂದೂಪುರ - ಬೆಂಗಳೂರು ರೈಲುಮಾರ್ಗ ಗೌರಿಬಿದನೂರು ಮೂಲಕವೂ ಚೆನ್ನೈ - ಬೆಂಗಳೂರು ರೈಲುಮಾರ್ಗ ಬಂಗಾರಪೇಟೆಯ ಮೂಲಕವೂ ಸಾಗುತ್ತವೆ. ಇನ್ನೊಂದು ರೈಲುಮಾರ್ಗ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ನಂದಿ, ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ, ಚಿಂತಾಮಣಿ, ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ, ಕೋಲಾರಗಳ ಮೂಲಕ ಬಂಗಾರ ಪೇಟೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಬಂಗಾರಪೇಟೆಯಿಂದ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ರೈಲ್ವೆ ಸಂಪರ್ಕವುಂಟು. ==ಪೌರಾಣಿಕ== ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಚೀನ ಅವಶೇಷಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಹಳೆಯ ಶಿಲಾಯುಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯಾವ ಅವಶೇಷಗಳೂ ಇದುವರೆಗೆ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ. ನವಶಿಲಾಯುಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನೆಲೆಗಳು ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹುನಗುಂದ, ಬೂದಿಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಸೂಲಿಕುಂಟೆ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿಯೂ ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ತಲಕಾಯಲು ಬೆಟ್ಟಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕೆಂದನಹಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಗಂಗಸಂದ್ರ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಶಿಲಾಯುಗದ ಕಲ್ಲಿನ ಆಯುಧಗಳು ದೊರಕಿವೆ. ಇವು ತಯಾರಿಕೆಯ ಹಲವು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಶಿಲಾಯುಧಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದಿತೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಪ್ರದೇಶದ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಸು.21ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಹುನಗುಂದದಲ್ಲಿ ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಳಿದ್ದವೆಂದೂ ಅಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನವನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆಂದೂ ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿರುವ 9ನೆಯ ಶತಮಾನದ [[ತಮಿಳು]] [[ಶಾಸನಗಳು|ಶಾಸನ]]ವೊಂದು ಇದನ್ನು ಪೆÇನ್‍ಕುನ್ರಂ-ಪೆÇನ್-ಚಿನ್ನ, ಕುನ್ರಂ-ಬೆಟ್ಟ ಎಂದು ಕರೆದಿದೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಶಿಲಾಯುಗದ ಸಮಾಧಿಗಳ ನೆಲೆಗಳು ಅಸಂಖ್ಯಾತವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಆಗಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಸತಿ ನೆಲೆಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== [[File:Ramalingeshwara group of temples (rear view of shrines) at Avani.JPG|thumb|alt=Three pyramidal temples|Tenth-century [[Nolamba dynasty]] Ramalingeshvara group of temples in [[Avani, Kolar|Avani]]|left]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯನ್ನು ಸಾರುವ ಹಲವು ಐತಿಹ್ಯಗಳು ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿವೆ. ಮುಳಬಾಗಿಲು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಆವನಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ವಾಲ್ಮೀಕಿ]] ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ಕೋಲಾರಕ್ಕೆ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ [[ಶತಶೃಂಗಪರ್ವತ]] [[ರೇಣುಕ]] ಮತ್ತು [[ಪರಶುರಾಮ]]ನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಯೂ [[ಪಾಂಡವರು]] ತಮ್ಮ ಅರಣ್ಯವಾಸದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಾಡಿದ್ದರೆಂದೂ ಚಿಂತಾಮಣಿಯ ಹತ್ತಿರವಿರುವ [[ಕೈವಾರ]] ಏಕಚಕ್ರಪುರವಾಗಿತ್ತೆಂದೂ ನಂಬಿಕೆ. ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟದ ಸಾದಲಿ ಎಂಬ ಊರನ್ನು ಸಹದೇವ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. [[ಮುಳುಬಾಗಿಲು|ಮುಳಬಾಗಿಲು]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಕುರುಡುಮಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುರಾಂತಕನ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಒಂದುಗೂಡಿದ್ದರಂತೆ. ಸುಮಾರು 4ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಗಂಗ]]ರಸರು ಇಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. 7-8ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾವಲಿ ಬಾಣರಸರು [[ಪಾಲಾರ್ ನದಿ]]ಯ ಪೂರ್ವಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. 8, 9 ಮತ್ತು 10ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಹುಭಾಗ [[ನೊಳಂಬ]]ರ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು. 10ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರದೇಶ ಚೋಳರ ವಶವಾಯಿತು. 12ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹೊಯ್ಸಳರ ಆಳಿಕೆಗೆ ಬಂತು. ಆದರೂ ಮಧ್ಯೆ ಮಧ್ಯೆ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ತಮಿಳು ಗಂಗರು ಬ್ರಹ್ಮಾಧಿರಾಜರು ಮೊದಲಾದ ವಂಶಗಳವರು ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿಯೂ ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅನಂತರ [[ವಿಜಯನಗರ]]ದರಸರು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪಾಳೆಯಗಾರರು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡಿದರು. ಮುಂದೆ ಇದು [[ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಇದುವರೆಗೆ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಾಸನ ಸು.370ರದು. ಇದು ಗಂಗಕುಲದ ಕೊಂಗುಣಿವರ್ಮ ಧರ್ಮಮಹಾರಾಜನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು; ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ನೊಣಮಂಗಲದಲ್ಲಿರುವ ಪಾಳು ಜೈನಬಸ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಅಂದಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗಿನ [[ಕನ್ನಡ]], [[ಸಂಸ್ಕೃತ]], [[ತಮಿಳು]] ಮತ್ತು [[ತೆಲುಗು]] ಶಾಸನಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ದೊರಕಿವೆ. ನಂದಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ಭೋಗ ನಂದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ|ಭೋಗನಂದೀಶ್ವರ]] (ಸು.800) ಮತ್ತು [[ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ]] (ಸು.880) ದೇವಾಲಯಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನ ವಾಸ್ತುಕೃತಿಗಳು. ಆವನಿಯ [[ರಾಮಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ]] ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳು ನೊಳಂಬರ ಕಾಲದ ಕಟ್ಟಡಗಳು. ಕೋಲಾರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಸೀತಿ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ ದೇವಾಲಯ ಸಹ ಬಹುಶಃ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂದಿsಸಿದ್ದು. ಕುರುಡುಮಲೆಯ [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳ]]ರ ಕಾಲದ ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಬೃಹದಾಕಾರದ ಗಣಪತಿ ದೇವಾಲಯಗಳು ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಕೋಲಾರದಲ್ಲಿರುವ [[ಕೋಲಾರಮ್ಮನ ದೇವಾಲಯ]] ಚೋಳ ಮತ್ತು ಗಂಗರಸರಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ವಿಜಯನಗರ ಮತ್ತು ಪಾಳೆಯಗಾರರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂದಿsಸಿದ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳಬಾಗಿಲು ಹತ್ತಿರವಿರುವ [[ವಿರೂಪಾಕ್ಷಿ ಪುರ|ವಿರೂಪಾಕ್ಷಪುರದ]]ಲ್ಲಿರುವ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಾಲಯ ಕೋಲಾರದ ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ, ಮುಳಬಾಗಲ ಆಂಜನೇಯ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸಬಹುದು. ಅಲ್ಲದೆ ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ರಂಗಸ್ಥಳದ ಶ್ರೀರಂಗನಾಥ ದೇವಾಲಯ, ಕೈವಾರದ [[ಅಮರನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯ]], ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಚಿಕ್ಕ ತಿರುಪತಿ|ಚಿಕ್ಕತಿರುಪತಿ]] ಮತ್ತು ಗೌರಿಬಿದನೂರಿನ [[ವಿದುರಾಶ್ವತ್ಥ]] ಇವುಗಳು ಗಣನೀಯವಾದ ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ. ಮುಳಬಾಗಲಿನ ಶ್ರೀಪಾದರಾಯರ ಮಠ, [[ಬಾಗೇಪಲ್ಲಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕು ಗೂಳೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ವೀರಶೈವಮಠ, ತಂಬಿಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿಯ ಮಾಧ್ವಮಠಗಳು ಪ್ರಾಚೀನವಾದವು. ಮಹಮ್ಮದೀಯರ ಕಾಲದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಗೌರಿಬಿದನೂರಿನ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಹೀರೇಬಿದನೂರಿನ ಬಿಜಾಪುರದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಾಧಿಕಾರಿಯ ಸಮಾಧಿ ಮತ್ತು ಕೋಲಾರದಲ್ಲಿರುವ ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ತಂದೆಯ ಸಮಾಧಿಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಾರ್ಹ. ಖ್ಯಾತ ಎಂಜಿನಿಯರ್ [[ಮೋಕ್ಷಗುಂಡಂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ|ಎಂ.ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ]]ನವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕಬಳಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಮುದ್ದೇನಹಳ್ಳಿ]]ಯಲ್ಲಿ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಿದೆ. ==ತಾಲ್ಲೂಕು== ಕೋಲಾರ ತಾಲೂಕು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿದ್ದು, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಚಿಂತಾಮಣಿ, ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮುಳಬಾಗಲು ತಾಲ್ಲೂಕು, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ಮತ್ತು ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎಲ್ಲೆಗಳು ಸುತ್ತುವರಿದಿವೆ. ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 791.1 ಚ.ಕಿಮೀ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಅಂದಾಜು ೨,೦೬, ಕಸಬೆ, ವಕ್ಕಲೇರಿ, ವೇಮಗಲ್ಲು, ನರಸಾಪುರ, ಸುಗಟೂರು, ಹೋಳೂರು, ಹುತ್ತೂರು ಈ ಏಳು ಹೋಬಳಿಗಳು. ಒಟ್ಟು ಗ್ರಾಮಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 361. ತಾಲ್ಲೂಕು ಕಣಶಿಲೆಯ ಪ್ರದೇಶ, ಅಲೆಯಲೆಯಾಗಿ ಸುಮಾರು ಮಟ್ಟಸವಾದ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಣಶಿಲೆಯ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳಿವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೋಲಾರ ಮತ್ತು ವೇಮಗಲ್ಲು ಬೆಟ್ಟಗಳ ಸಾಲುಗಳು ಇವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಭಾಗ ಪಾಲಾರ್ ನದಿಯ ಹರಿವಿನ ಪ್ರದೇಶ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹೆಚ್ಚುಭಾಗ ಮರಳುಮಿಶ್ರಿತ ಕೆಂಪು ಮಣ್ಣಿನದು. ಹೋಳೂರು ಹೋಬಳಿ ಮತ್ತು ದಲಸನೂರಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಉತ್ಕøಷ್ಟ ಭೂಮಿ ಇದೆ. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೆಡೆ ಕಪ್ಪು ಎರೆ ಮಣ್ಣು ಸಹ ಇದೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಮಳೆ 693.93ಮಿಮೀ. ಪಾಲಾರ್ ನದಿಗೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿರುವ ಸೋಮಾಂಬುಧಿ ಅಗ್ರಹಾರಕೆರೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ಕೆರೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಾವಿಗಳೂ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು ರಾಗಿ ಮತ್ತು ಬತ್ತ. ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಬ್ಬು, ಕಡಲೆಕಾಯಿ, ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಈರುಳ್ಳಿ, ದ್ವಿದಳಧಾನ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆ ಸಹ ಇದೆ. ರೇಷ್ಮೆ ವ್ಯವಸಾಯ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ. ಕೋಲಾರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕಂಬಳಿಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಕೋಲಾರ, ಜೋಡಿ ಬ್ಯಾಲಹಳ್ಳಿ, ರಾಜಕಲ್ಲಹಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಪಡಿಗನಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಮಗ್ಗದ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಿದೆ. ರೈಲು ಮಾರ್ಗವಲ್ಲದೆ ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆಸಂಪರ್ಕವಿದೆ. ಹೋಬಳಿ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲದೆ ಬೆಳ್ಳೂರು, ಗರುಡನಪಾಳ್ಯ, ಪಾಪರಾಜನ ಹಳ್ಳಿ, ಸೀತಿ, ಸುಗಟೂರು ತೇರುಹಳ್ಳಿ, ವಾಣರಾಸಿ, ವಕ್ಕಲೇರಿ, ವೇಮಗಲ್ಲು ಮೊದಲಾದವು ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳು. ಗರುಡನಪಾಳ್ಯದ ಬಳಿಯ ಚಿಕ್ಕಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಪಾಂಡವರ ಗುಡಿಗಳೆಂದು ಕರೆಯುವ ಬೃಹತ್ ಶಿಲಾಸಮಾದಿsಗಳಿವೆ. ಕೋಲಾರದ ಬಳಿಯ ಬೆಟ್ಟವೊಂದರ ಮೇಲಿರುವ ಪಾಪರಾಜನ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶಿವ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಉಸ್ಮಾನ್ ಅಲಿಯ ದರ್ಗ ಅಲ್ಲದೆ ಭೂತಗೌಡನ ಗವಿ, ಮುಗಲ್ ಸುಬೇದಾರನ ಕೋಟೆ ಮೊದಲಾದವು ಇವೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ತೇರುಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸು.12-13ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಗಂಗಾಧರೇಶ್ವರನ ಬೃಹತ್ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಅವಶೇಷಗಳು ಇವೆ. ಬೆಳ್ಳೂರು ಗಂಗರ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದು ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ ಚತುರ್ವೇದಿ ಮಂಗಲಂ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀವೈಷ್ಣವ ಅಗ್ರಹಾರವಾಗಿತ್ತು. ಮಣವಾಲ ಮಹಾಮುನಿಯ ಶಿಷ್ಯರಾದ ಪ್ರತಿವಾದಿ ಭಯಂಕರರ ಅಣ್ಣ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ಇಲ್ಲಿ ರಾಮದೇವಾಲಯವಿದೆ. ವೆಂಕಟಾಪುರದಲ್ಲಿ ವೆಂಕಟರಮಣ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ವಕ್ಕಲೇರಿಯ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಮಾಘ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಸು.20 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಇಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ವಾಣರಾಸಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ವೀರ ಇರಳಪ್ಪನ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಚೈತ್ರಮಾಸದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲೂ ದೊಡ್ಡ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಹೋಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಮಾಘ ಶುದ್ಧ ಪಾಡ್ಯಮಿಯಂದು ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ವೇಮಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿರುವ ದರ್ಗಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದುದು. ==ಪಟ್ಟಣ== ಕೋಲಾರ, ದೊಡ್ಡ ಊರು; ಜಿಲ್ಲೆ ಹಾಗೂ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ. ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ 72ಕಿಮೀ ಪೂರ್ವ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಹಳೆಯ ಬೆಂಗಳೂರು - ಚೆನ್ನೈ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ಮೇಲಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರು - ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ರೈಲುಮಾರ್ಗ ಈ ಪಟ್ಟಣದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧,೩೮,೪೬೨ (೨೦೧೧) ಈ ಊರು ರೈಲುಮಾರ್ಗದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಅಮಾನಿಕೆರೆ ಇದೆ. ಕೈಗಾರಿಕಾ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರ, ರೇಷ್ಮೆ ತಯಾರಿಕಾ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರ ಇವೆ. ಸುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುವ ರೇಷ್ಮೆಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಈ ನಗರದ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ರೇಷ್ಮೆಮೊಟ್ಟೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಕಂಬಳಿಗಳು ಹೆಸರುವಾಸಿ. ಸರ್ಕಾರದ ಒಂದು ಉಣ್ಣೆನೇಯ್ಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಇದೆ. ಒಂದು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಎಸ್ಟೇಟ್, ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂ ಪಾತ್ರೆಗಳ ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಗೋಂದು ಮತ್ತು ಪರಿಮಳ ದ್ರವ್ಯಗಳ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಇವೆ. ಅಗರಬತ್ತಿ ತಯಾರಿಕೆಯೂ ಊರಿನ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಉತ್ತಮ ತಳಿಯ ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಸಾಕಿ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಬಳ್ಳಾರಿ ಮೊದಲಾದೆಡೆಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡುವುದು ಇಲ್ಲಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಉದ್ಯಮ. ಕೋಲಾರದಿಂದ ಸುತ್ತಲ ಎಲ್ಲ ಮುಖ್ಯ ಊರುಗಳಿಗೂ ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆ ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ. ಇದು ವ್ಯಾಪಾರಕೇಂದ್ರವೂ ಆಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಗುರುವಾರ ದೊಡ್ಡ ಸಂತೆ ಜರುಗುತ್ತದೆ. ಕೋಲಾರ ಬಹು ಪ್ರಾಚೀನ ಊರು. ಕೋಲಾಹಲಪುರ, ಕುವಲಾಲ, ಕೋಳಾರ, ಕೋಲಾಲ - ಇವು ಇದರ ಪ್ರಾಚೀನ ಹೆಸರುಗಳು, ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಾರ್ಜುನ ಹಿಂದೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಒಮ್ಮೆ ಜಮದಗ್ನಿ ಮಹರ್ಷಿ ಅವನನ್ನು ಸುರಬಿs ಎಂಬ ಗೋವಿನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸತ್ಕರಿಸಿದ. ಕಾರ್ತವೀರ್ಯ ಆ ಗೋವನ್ನು ತನಗೆ ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ಜಮದಗ್ನಿಯನ್ನು ಪೀಡಿಸಿದ. ಜಮದಗ್ನಿ ಗೋವನ್ನು ಕೊಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಲು ಅದನ್ನು ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ. ಆಗ [[ಜಮದಗ್ನಿ]]ಯ ಮಗ ಪರಶುರಾಮನಿಂದ [[ಕಾರ್ತವೀರ್ಯ ಅರ್ಜುನ|ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಾರ್ಜುನ]] ಹತನಾದ. ಅನಂತರ ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಾರ್ಜುನನ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಜಮದಗ್ನಿಯ ಹತ್ಯೆ ನಡೆಯಿತು. ಜಮದಗ್ನಿಯ ಪತ್ನಿ ರೇಣುಕೆ ಪತಿಯ ದೇಹದೊಡನೆ ಚಿತೆಯೇರಿದಳು. ಇದರಿಂದ ಕುಪಿತನಾದ ಪರಶುರಾಮ ಎಲ್ಲ ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡುವುದಾಗಿ ಪಣ ತೊಟ್ಟು ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಾರ್ಜುನನ ಎಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೊಂದುಹಾಕಿದ. ಆ ಯುದ್ಧಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಕೋಲಾಹಲ ಸುತ್ತಲ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಮಾರ್ದನಿ ಕೊಟ್ಟು ಆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಕೋಲಾಹಲವೆಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು. ಅದೇ ಇಂದಿನ ಕೋಲಾರವೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ರೇಣುಕೆಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿನ ಕೋಲಾರಮ್ಮನ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು. ಇದು ಇಲ್ಲಿಯ ಐತಿಹ್ಯ. ಈಗ ಕೋಲಾರ ಪಟ್ಟಣವಿರುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕೋಲ ಎಂಬ ಗೊಲ್ಲ ನೇಗಿಲಿನಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉಳುತ್ತಿರುವಾಗ ಬಚ್ಚಿಟ್ಟ ಹಣ ದೊರಕಿತೆಂದೂ ಚೋಳ ದೊರೆ ಉತ್ತಮಚೋಳ ಆ ಗೊಲ್ಲನನ್ನು ಕಂಚಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಹೇಳಿಕಳುಹಿಸಿದನೆಂದೂ ಆಗ ರೇಣುಕಾದೇವಿ ಕೋಲಾಹಲಮ್ಮನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಅವನಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ದೊರೆ ಕೋಲಾರಮ್ಮನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನೂ ಊರನ್ನೂ ಕಟ್ಟಿಸಿದನೆಂದೂ ಇನ್ನೊಂದು ಕಥೆ ಇದೆ. ಕೋಲನ ನೇಗಿಲು ಹಲ ಎಂಬುದರಿಂದ ಕೋಲಾಹಲ (ಕೋಲಾರ) ಹೆಸರು ಬಂದಿರಬೇಕೆಂಬ ಊಹೆಯೂ ಇದೆ. ಸು.4ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ಈ ಊರು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದಿರ ಬೇಕು. ತಲಕಾಡಿನ ಗಂಗವಂಶದ ಅರಸರು ಮೂಲತಃ ಕೋಲಾರದವರಾಗಿದ್ದು ತಮ್ಮನ್ನು ಕೋಳಾಲಪುರವರೇಶ್ವರರೆಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ತಲಕಾಡು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಕೋಲಾರ ಅವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದಿರಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಚೋಳ, ಹೊಯ್ಸಳ, ವಿಜಯನಗರ ಮತ್ತು ಪಾಳೆಯಗಾರರ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳು ದೊರಕಿವೆ. ಆ ಕಾಲಗಳಲ್ಲೂ ಇದೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿ ಮೆರೆದಿತ್ತು. 15ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದು ತಿಮ್ಮೇಗೌಡನೆಂಬ ಪಾಳೆಯಗಾರನ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು. ಆತ ಇಲ್ಲಿನ ಕೋಟೆಯನ್ನು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಿಸಿದ. 1639ರಲ್ಲಿ ಬಿಜಾಪುರದ ಸರದಾರ ಷಾಜಿಯ ವಶಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಅನಂತರ ಈ ಊರು ಮುಗಲರ ವಶವಾಯಿತು. 1720ರಲ್ಲಿ ಹೈದರನ ತಂದೆ ಫತೆ ಮಹಮ್ಮದ್ ಶಿರಾ ಸುಬೇದಾರರ ಅದಿsೀನದಲ್ಲಿ ಇದರ ಫೌಜುದಾರನಾದ. 1761ರಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಣ ಹೈದರನ ಅದಿsೀನಕ್ಕೆ ಬಂತು. 1768ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನಾನಿ ಕ್ಯಾಂಪ್‍ಬೆಲ್ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ. 1770ರಲ್ಲಿ ಮಾಧವರಾವ್‍ನ ಕೈಸೇರಿತು. 1791ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಾರ್ನವಾಲಿಸ್ ಗೆದ್ದ. 1792ರ ಸಂದಿsಯ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು. ಮೆಕೆಂಜಿ ಎಂಬ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅದಿsಕಾರಿ 1801ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಇಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಕೋಟೆಯೂ ಸುತ್ತಣ ಕಂದಕ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತೆಂದೂ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನೆಲಸಮ ಮಾಡಿ ಕಂದಕವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಕೋಲಾರಮ್ಮ, ಸೋಮೇಶ್ವರ, ಆಂಜನೇಯ, ವೆಂಕಟರಮಣ ಮತ್ತು ಕೋದಂಡರಾಮ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಕೋಲಾರಮ್ಮನ ದೇವಾಲಯ ಊರಿನ ಮುಖ್ಯ ಗುಡಿ. ಮುಂದುಗಡೆ ಒಂದು ಮಹಾದ್ವಾರವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಚೌಕ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ಶಿಲ್ಪಗಳಿವೆ. ಈ ಭಾಗ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ್ದು. ಈ ಮಹಾದ್ವಾರದ ಮೇಲೆ ಗೋಪುರವಾಗಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಪ್ರಾಕಾರವಾಗಲಿ ಇಲ್ಲ. ಮುಂದೆ 14 ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಎತ್ತಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹಾದ್ವಾರವಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಪ್ರಾಕಾರವಿದೆ. ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೈಸಾಲೆಯಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಾಯಶಃ ದಿಂಪಣ್ಣ ಒಡೆಯರ್ ಎಂಬ ಇಮ್ಮಡಿ ಹರಿಹರನ ಅದಿsಕಾರಿಯೊಬ್ಬ ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದು. ಪ್ರಾಕಾರದ ಒಳಗೆ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಗುಡಿ ಇದೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಸು. 2' ಎತ್ತರದ ಸಪ್ತಮಾತೃಕಾ ವಿಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಎರಡೂ ಪಕ್ಕಗಳಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿನಾಯಕನ ಮೂರ್ತಿಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಚಾಮುಂಡಾ ವಿಗ್ರಹ ದೊಡ್ಡದು ಇದರ ಎದುರು ಶ್ರೀಯಂತ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯದ ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ 5' ಎತ್ತರದ ಕಪಾಲಭೈರವಿಯ ಮೂರ್ತಿ ಇದೆ. ಈ ದೇವಿ ಚೇಳುಕಡಿತವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವಳೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ದಕ್ಷಿಣದ ಕಡೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ಕುಬ್ಜ ಕಂಬಗಳಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಗುಡಿ ಇದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮಾತೃಕೆಯರ ಸುದ್ದೆಮಣ್ಣಿನ ದೊಡ್ಡ ವಿಗ್ರಹಗಳೂ ಕೋಲಾರಮ್ಮನ ಉತ್ಸವಮೂರ್ತಿಯೂ ಇವೆ. ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ ನವರಂಗದಲ್ಲಿ ಚಂಡಿಕೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಚೋಳರಾಜನ ವಿಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಈ ಭಾಗಗಳೆಲ್ಲವೂ ಬಹುಶಃ ಗಂಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿರುವ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಚೋಳರ ಕಾಲದ ಸೇರ್ಪಡೆಗಳು. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ ಮೊದಲಾದ ಹಲವು ಚೋಳರಾಜರ ತಮಿಳು ಶಾಸನಗಳಿವೆ. ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯ ದೊಡ್ಡ ಕಟ್ಟಡ. ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಕಾರದ ಮುಂದೆ ಮಹಾದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಗೋಪುರ ಇದೆ. ಒಳಭಾಗದ ಮುಖ್ಯ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗರ್ಭಗೃಹ, ದೊಡ್ಡ ಸುಕನಾಸಿ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳ ನವರಂಗ ಇವೆ. ಮುಂದೆ ಅನೇಕ ಕಂಬಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಒಂದು ಮುಖಮಂಟಪವಿದೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ವಿಮಾನವಿದೆ. ಪ್ರಾಕಾರದ ಒಳಗೆ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಗುಡಿಗಳೂ ನೈಋತ್ಯದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಯಾಣಮಂಟಪವೂ ಇವೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗವಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೋಡೆಗಳು ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿವೆ. ಉತ್ತಮವಾದ ಶಿಲ್ಪಾಲಂಕರಣವಿರುವ ಈ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣಮಂಟಪದ ಸುಂದರ ಕರಿಯ ಕಲ್ಲಿನ ಕಂಬಗಳು ಬಹುಶಃ 13ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಅಥವಾ 14ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಂತಹವು. ಮಹಾದ್ವಾರವೇ ಮೊದಲಾದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳು ವಿಜಯನಗರ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಅನಂತರದ ಕಾಲದವು. ದೇವಾಲಯದ ನವರಂಗ, ಕಲ್ಯಾಣಮಂಟಪ ಮುಂತಾದವುಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಸೌಂದರ್ಯ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿವೆ. ಗುಡಿಯ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕೊಳವಿದೆ. ಕೋಲಾರದ ಮಕ್ಬರಾ ಇಲ್ಲಿನ ಇಸ್ಲಾಮೀ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ಇದು ಒಂದು ಮಂಟಪ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ 12 ಜನ ಸಂಬಂದಿsಕರ ಗೋರಿಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ತಂದೆ ಫತೆ ಮಹಮ್ಮದ್, ತಾಯಿ ರಜಿಯಾ ಬೇಗಂ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಮಲತಾಯಿ ಖೂಲ್ಸಿನ್ ಬೀಬಿ ಇವರ ಗೌರವಾರ್ಥ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಉರುಸ್ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮಕ್ಬರಾದ ಪ್ರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದರ್ಗಾ ಮತ್ತು ಮಸೀದಿ ಇವೆ. * ==ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ == ನಾಡಿಗೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ತನ್ನೊಡಲ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಧಾರೆಯೆರೆದು ‘ಚಿನ್ನದ ನಾಡು’ ಎಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದ ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯು ನಾಡಿನ ಕೃಷಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ವಿಜ್ಞಾನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. ಸಿಲ್ಕ್ ಅಂಡ್ ಮಿಲ್ಕ್, ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳ ರಾಜಧಾನಿ ಎನಿಸಿರುವ ಕೋಲಾರ ಜನಪದ ಹೋರಾಟಗಳು ಮತ್ತು ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಮೆರೆದಿದೆ. ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೭ರಂದು ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಉಪವಿಭಾಗವು ಸ್ವತಂತ್ರ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿ ಕೋಲಾರದಿಂದ ವಿಭಜನೆ ಹೊಂದಿದೆ.ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುಖ್ಯ ಕಸುಬುಗಳೆಂದರೆ ಕೃಷಿ, ಪಶು ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಹಾಗೂ ರೇಷ್ಮೆ ಉದ್ಯಮ. ಶಿವಾರ ಪಟ್ಟಣ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕೆತ್ತಿರುವ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗೆ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ.ಕೋಲಾರನ್ನು ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಎಂದು ಸಹ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ==ಜನಸಂಖ್ಯೆ== ೨೦೨೧ ರ ಆದಾರ್ ನೊಂದಣಿ ಪ್ರಕಾರ, ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೧೬,೫೩,೩೨೦ ಆಗಿದೆ ಹಾಗೂ ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ೧೫,೩೬,೪೧೧. ಇದರಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಸಂಖ್ಯೆ ೭೭೬,೩೯೬ ಹಾಗು ಸ್ತೀಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ೭೬೦,೦೦೫ ಇದೆ.<ref>[http://www.census2011.co.in/census/district/260-kolar.html Kolar District : Census 2011 data]</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯ ಧರ್ಮಾಧಾರಿತ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇಂತಿದೆ. {{bar box |title=ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿವಿಧ ಧರ್ಮದ ಜನ ಸಂಖ್ಯೆ (2011)<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: Karnataka |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11378/download/14491/DDW29C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=Religion |right1=Percent |float=left |bars= {{bar percent|[[Hinduism in Karnataka|ಹಿಂದೂ]]|darkorange|84.97}} {{bar percent|[[ಇಸ್ಲಾಂ]]|green|13.01}} {{bar percent|[[Christianity in Karnataka|ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]]|dodgerblue|1.74}} {{bar percent|ಇತರd|black|0.28}} }} == [[ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಪ್ರಮುಖರು == ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿರುವ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯು ನಾಡಿನ ಮೊದಲ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಚೆಂಗಲರಾಯ ರೆಡ್ಡಿ|ಕೆ.ಚಂಗಲರಾಯರೆಡ್ಡಿ]] ಅವರನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ಹೆಗ್ಗೆಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. {{colbegin|2}} *ಶ್ರೀ ಟಿ ಚನ್ನಯ್ಯ ಕರಡು ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯರು, ಡಾ. ಬಿ. ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರಿಗೆ ಆತ್ಮೀಯರು, ಭಾರತದ ಮೊದಲ ತಂಡದ ರಾಜ್ಯ ಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು [[ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯ]]ದ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು ಕರ್ನಾಟಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿ ಮಂಡಳಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು ಕೋಲಾರಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯುತ್ ತರಲು ನೀರು ತರಲು ಹೋರಾಡಿದವರು, ಉತ್ತಮವಾದ ನಗರ ರಚನೆ ಮಾಡಿ ಕೋಲಾರದ ಗಾಂಧಿನಗರ ನಿರ್ಮಿಸಿದವರು. *ಕೈವಾರ ನಾರಣಪ್ಪ *[[ಮೋಕ್ಷಗುಂಡಂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ|ಸರ್.ಎಂ.ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ]] *[[ಮಲ್ಲಿಕರ್ಜುನ ರೆಡ್ಡಿ]] ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಲೆ ಗಿನ್ನೆಸ್ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ.ತೊಪ್ಪನಹಳ್ಳಿ. *ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞ ಎಚ್.ನರಸಿಂಹಯ್ಯ *ತೀ.ತಾ. ಶರ್ಮ. *ಗಟ್ಟಹಳ್ಳಿ ಆಂಜನಪ್ಪಸ್ವಾಮಿ *[[ಡಿ. ವಿ. ಗುಂಡಪ್ಪ]] *[[ಸೌಂದರ್ಯ]] *[[ವೆಂಕಟೇಶ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್]] *[[ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್]] ಪದಬಂಧ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಲಿಮ್ಕಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಾಖಲೆಕಾರ *[[ಪಿಚ್ಚಳ್ಳಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್]] ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ರಂಗಕರ್ಮಿ *[[ಕುಪ್ನಳ್ಳಿ ಎಂ. ಬೈರಪ್ಪ]], ಕವಿ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರು {{colend|2}} * ಪ್ರೊ. ಎಂ.ನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ತ್ಯಾವನಹಳ್ಳಿ- ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಮತ್ತು ಲೇಖಕರು. *[[ಮಂಸೋರೆ]], ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದ, ಲೇಖಕ, ಹವ್ಯಾಸಿ ಪತ್ರಕರ್ತ ==ಆಕರ್ಷಣೆಗಳ== ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸ್ಥಳಗಳೆ೦ದರೆ<ref>[http://www.kanaja.in/%E0%B2%95%E0%B3%8B%E0%B2%B2%E0%B2%BE%E0%B2%B0-%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B3%82%E0%B2%95%E0%B2%BF%E0%B2%A8-%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%87%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B7%E0%B2%A3/ ಕೋಲಾರದ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Image:Antharagange.JPG|thumb|right|220px|ಅ೦ತರಗ೦ಗೆ]] {{colbegin|2}} * ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ([[ಕೆ.ಜಿ.ಎಫ್]]), * [[ಮುಳಬಾಗಿಲು]], * [[ಬ೦ಗಾರು ತಿರುಪತಿ]], * [[ಕೋಟಿಲಿ೦ಗೇಶ್ವರ]], * [[ಅ೦ತರಗ೦ಗೆ]], * [[ಮಾರ್ಕ೦ಡೇಯ ಪರ್ವತ]], * [[ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]], * [[ಕೋಲಾರಮ್ಮ ದೇವಸ್ಥಾನ]], * [[ಕುರುಡುಮಲೆ]], * [[ಆವಣಿ]], *ಚಿಕ್ಕ ತಿರುಪತಿ * ಮುರುಗಮಲ್ಲ ದರ್ಗ(ಚಿಂತಾಮಣಿ), * ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟ (ಈಗ ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇರಿದೆ), * ವಿಧುರಾಶ್ವತ್ಥ (ಗೌರಿಬಿದನೂರು) *ಶ್ರೀ ಮನ್ಮಾಧವ ತೀಥ೯ರ ಮೂಲ ಮಹಾ ಸಂಸ್ಠಾನ ಮಠ ಇದೆ. *ಮರುಗಮಲ್ಲ ಗ್ರಾಮ ಮುಸ್ಲಿಂರ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. {{colend|2}} == ನಗರದ ಸುಧಾರಣೆ == * ಕೋಲಾರದಲ್ಲಿ ಕಸದ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, '[[ಗೋ ಪ್ಲಾಗ್!]]<ref>{{Cite news |date=2018-11-04 |title=ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮುಕ್ತ ನಗರ ಸ್ವಚ್ಚತಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆ |url=https://www.prajavani.net/585755.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190419055206/https://www.prajavani.net/585755.html |archive-date=2019-04-19 |access-date=2026-02-14 |work=Prajavani |language=kn}}</ref>' ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು [[Sumangali noah|ಸುಮಂಗಲಿ ನೋಹ]] ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕೋಲಾರವನ್ನು ಕಸ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಪಣತೊಟ್ಟಿದೆ. * ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಬಿಳಿಸಿ, ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == *[[ಕೋಲಾರ (ಲೋಕ ಸಭೆ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭೂಗೋಳ]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಹಿಂದಿನ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳು]] {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಲಾರ}} {{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಲೂಕುಗಳು}} 69lonbt1miz5nj22gzvmn0nqvvs1ust 1372834 1372833 2026-05-06T08:00:35Z VASANTH S.N. 728 /* ಜನಸಂಖ್ಯೆ */ 1372834 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಭಾರತದ ಭೂಪಟ | native_name = ಕೋಲಾರ | other_name = | type = | type_2 = | skyline= View from the rear of Someshwara temple at Kolar.jpg | skyline_caption= ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ | locator_position = left | latd = 13.1333 | longd = 78.1333 | state_name = ಕರ್ನಾಟಕ | district = ಕೋಲಾರ | region = | leader_title = | leader_name = | altitude = | population_as_of = | population_city = | population_rank = | population_total = | population_density = | area_magnitude = | area_total = | area_total_cite = | area_telephone = | postal_code = | vehicle_code_range = | unlocode = | footnotes = }} [[ಚಿತ್ರ:Early morning in kolar.jpg|thumb|ಕೋಲಾರದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ಒಂದು ನೋಟ]] '''ಕೋಲಾರ''' [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಗೆ ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಕೋಲಾರ ನಗರ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನ. ಕೋಲಾರ [[ಗಂಗರು|ಗಂಗರ]] ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ಕುವಲಾಲಪುರ ಅಂತಲೂ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಾಲ ಕ್ರಮೇಣ ಕೋಲಾರವಾಯಿತು. ಗಂಗರು ಕಟ್ಟಿಸಿದಂತ ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳಗಳು ಕೋಲಾರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿವೆ ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಂಗರು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಕೋಲಾರಮ್ಮ ದೇವಾಲಯ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿಯೆ ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref>[http://www.kanaja.in/%E0%B2%95%E0%B3%8B%E0%B2%B2%E0%B2%BE%E0%B2%B0-%E0%B2%9C%E0%B2%BF%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BE-%E0%B2%A6%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%B6%E0%B2%A8-%E0%B2%92%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%81-%E0%B2%A8/ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲಾ ದರ್ಶನ ಒಂದು ನೋಟ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಮತ್ತು [[ತುಮಕೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]ದ [[ಅನಂತಪುರ]] ಮತ್ತು [[ಚಿತ್ತೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ [[ಉತ್ತರ ಆರ್ಕಾಟ್]] ಮತ್ತು [[ಧರ್ಮಪುರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳು ಇವು ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೇರೆಗಳು.ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೭ರಂದು [[ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ|ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ]] ಉಪವಿಭಾಗವು ಸ್ವತಂತ್ರ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿ ಕೋಲಾರದಿಂದ ವಿಭಜನೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಕೋಲಾರ, ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರ, ಮುಳಬಾಗಿಲು, ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ಮತ್ತು ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೪೦೧೨ ಚ.ಕಿಮೀ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ 1ಃ23ರಷ್ಟಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಅಂದಾಜು ೧೭,೧೯,೦೦೦ (೨೦೨೫) ==ಭೌಗೋಳಿಕ== ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಅಂಚಿನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಎಲ್ಲೆಗಳು ವಾಯವ್ಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಘಟ್ಟಗಳ ಬೆಟ್ಟಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲೂ ಹಲವು ಬೆಟ್ಟಶ್ರೇಣಿಗಳಿವೆ. [[ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ|ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ನಂದಿದುರ್ಗದಿಂದ [[ಗುಡಿಬಂಡೆ]]ಯ ಮೂಲಕ ಮುಂದೆ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ [[ಪೆನುಕೊಂಡ|ಪೆನುಗೊಂಡೆ]]ಯೆಡೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿರುವ ಶ್ರೇಣಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ಈ ನಂದಿದುರ್ಗ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ನಂದಿದುರ್ಗ (ಎತ್ತರ 1479ಮೀ) ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರದ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ 8ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಚೆನ್ನರಾಯನ ಬೆಟ್ಟ ಎತ್ತರ (1451ಮೀ), ನಂದಿದುರ್ಗದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ 8ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಕಂದಗಿರಿ (1447ಮೀ), ನಂದಿದುರ್ಗದ ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ (1419ಮೀ), ನಂದಿದುರ್ಗದ ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ ಹರಿಹರೇಶ್ವರ ಬೆಟ್ಟ (1256ಮೀ), ವಾಯವ್ಯಕ್ಕೆ ಇರುವ ಕಳವರದುರ್ಗ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ದಿಬ್ಬಗಿರಿ ಇವು ನಂದಿದುರ್ಗ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮುಖ್ಯ ಶಿಖರಗಳು. ಈ ಶ್ರೇಣಿಗೆ ಸಮಾನಾಂತರದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ಬೆಟ್ಟಸಾಲಿದೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಕಡೆಯಿಂದ ಹಬ್ಬಿರುವ ಈ ಶ್ರೇಣಿ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಗುಮ್ಮನಾಯಕನ ಪಾಳ್ಯದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ದೊಂಗಲಕೊಂಡ ಅಥವಾ ದೊಕ್ಕಲದುರ್ಗದ ಬಳಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ತಗ್ಗಾಗಿದ್ದು ಮತ್ತೆ ಮುರುಗಮಲೆ, ಅಂಬಾಜಿದುರ್ಗ (1341ಮೀ), ರಹಮಾನ್‍ದುರ್ಗ (1304ಮೀ) ಈ ರೀತಿಯ ಒಂಟಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದಾಚೆಗೆ ಕೋಲಾರ ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಅವಿರತವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ವಕ್ಕಲೇರಿ ಮತ್ತು ಟೇಕಲ್ ಬೆಟ್ಟಗಳವರೆಗೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಇವೆರಡರ ಜೊತೆಗೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳುಗುಡ್ಡಗಳಂತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಇನ್ನೊಂದು ಶ್ರೇಣಿ ಇದೆ. ಇದು ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರದ ಬಳಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ಕೋಲಾರ ಪಟ್ಟಣದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸಾಗಿ, [[ಬಂಗಾರಪೇಟೆ]]ಯ ದಕ್ಷಿಣಾಗ್ರವನ್ನು ಹಾದು [[ಕುಪ್ಪಂ]] ಕಡೆಯ ಘಟ್ಟದವರೆಗೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ಬಾಗಿರುವ ಕೆಲವು ಬೆಟ್ಟಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ಗ್ರಾಮವಸತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿರುವ ಎತ್ತರದ ಕಣಿವೆಗಳು ಇರುವುದು ವಿಶೇಷ. ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ನೈಸ್ ಕಣಶಿಲೆಯ ಪ್ರದೇಶ. ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಾಬಿsಮುಖವಾಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಂಚಿನವರೆಗೆ ಸುಮಾರು 6ಕಿಮೀ ಅಗಲದ ಶಿಸ್ಟ್ ಕಲ್ಲಿನ ಪಟ್ಟೆಯೊಂದು ಹಬ್ಬಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ಏರುತಗ್ಗುಗಳೊಡನೆ ಹರಡಿದ್ದು ಕಣಶಿಲೆಯ ಗುಡ್ಡಬೆಟ್ಟಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ನಿಂತಂತಿರುತ್ತವೆ. ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಬಂಡೆಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ವಿಚಿತ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಪೇರಿಸಿದಂತಿರುವ ಈ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಶಿಸ್ಟ್ ಕಲ್ಲಿನ ಪಟ್ಟೆಯ ಪ್ರದೇಶ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಕ್ವಾರ್ಟೈಟ್, ಬೆಣಚುಕಲ್ಲು ಮುಂತಾದ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಶಿಲೆಗಳ ಸಮುದಾಯವಿದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಚಿನ್ನದ ಭೂನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಹಬ್ಬಿರುವುದೂ ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ. ಇದಲ್ಲದೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ದಕ್ಷಿಣ ಅಥವಾ ಪೂರ್ವ ಪಶ್ಚಿಮವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿರುವ ಡಾಲರೈಟ್‍ನ ಹೊಡೆಸಾಲುಗಳೂ ಇವೆ. ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ ಜಂಗಮಕೋಟೆ ಈ ತ್ರಿಕೋನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರದ ಬಳಿ ಜಂಬುಮಣ್ಣು ಸಹ ಇದೆ. [[ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ (ಪ್ರದೇಶ)|ಕೋಲಾರದ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ]]ಗಳು ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಾಂಶ ಬೆಳ್ಳಿಯೂ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ರಾಮಸಮುದ್ರದ ಬಳಿ ಕೊರಂಡಂ, ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕರಡಿಬಂಡೆ ಬಳಿ ಸುದ್ದೆಮಣ್ಣು ದೊರಕುತ್ತವೆ. ==ನದಿಗಳು== ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ವಋತು ನದಿಗಳು ಯಾವುವೂ ಇಲ್ಲ. ಬಹುತೇಕ ನದಿಗಳು ಸಣ್ಣವು. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹ. [[ಪಾಲಾರ್ ನದಿ|ಪಾಲಾರ್]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಪಿನಾಕಿನಿ|ಉತ್ತರಪಿನಾಕಿನಿ]] (ಉತ್ತರ ಪೆನ್ನಾರ್) ಇವು ಮುಖ್ಯನದಿಗಳು. ಇವೂ ಹಲವು ಸಣ್ಣ ನದಿಗಳೂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ವಿವಿಧ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಪಾಲಾರ್ ನದಿ ಮೊದಲು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕೈವಾರದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿರುವ ಗೌತಮ ಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಜಂಗಮಕೋಟೆಯವರೆಗೆ ಪೂರ್ವಾಬಿsಮುಖವಾಗಿ, ಮುಂದೆ ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯಾಬಿsಮುಖವಾಗಿ ಹರಿದು, ಬಂಗಾರಪೇಟೆಯನ್ನು ಹಾದು, ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಉಗಮಸ್ಥಳದಿಂದ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಬಿಡುವಲ್ಲಿಯ ವರೆಗೆ ಇದರ ಉದ್ದ 108ಕಿಮೀ ಉತ್ತರಪಿನಾಕಿನಿ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ವಾಯವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹರಿದು, ಮಂಚೇನಹಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಗೌರಿಬಿದನೂರುಗಳ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿ ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಿಂದೂಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನದಿಯ ಉದ್ದ 55ಕಿಮೀ. ನಂದಿಬೆಟ್ಟದ ಬಳಿ ಹುಟ್ಟಿ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಪ್ರವಹಿಸುವ ದಕ್ಷಿಣಪಿನಾಕಿನಿ ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಮಾತ್ರ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯ ನದಿ [[ಪಾಪಾಘ್ನಿ ನದಿ|ಪಾಪಘ್ನಿ]]. ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರದ ಬಳಿಯ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇದರ ಉಗಮ. ಇದು ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಬಾಗೇಪಲ್ಲಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮೂಲಕ ಹರಿದು, ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಮದನಾಪಲ್ಲಿ|ಮದನಪಲ್ಲಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನದಿಯ ಉದ್ದ 68ಕಿಮೀ. ಚಿತ್ರಾವತಿ ಇನ್ನೊಂದು ನದಿ. ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ 14ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಈಶಾನ್ಯಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿದು ಹಿಂದೂಪುರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಉತ್ತರ ಪಿನಾಕಿನಿಯ ಒಂದು ಉಪನದಿ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಹರಿವು 48ಕಿಮೀ. ಇದರ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ 538ಚ.ಕಿಮೀ. ಇಲ್ಲಿ 206 ಕೆರೆಗಳಿವೆ. ನಂಗ್ಲಿಹೊಳೆ ಮುಳಬಾಗಿಲಬಳಿಯ ಕುರುಡುಮಲೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿದು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ದಾಟಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೌಂಡಿನ್ಯ ನದಿಯ ಉಪನದಿ. [[ಕುಮುದ್ವತಿ ನದಿ]] ಉತ್ತರ ಪಿನಾಕಿನಿಯ ಉಪನದಿ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಉದ್ದ 29ಕಿಮೀ. ಇದು [[ಮಾಕಳಿದುರ್ಗ]]ಕ್ಕೆ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಉಜನಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಹರಿದು ಗೌರಿಬಿದನೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎಲ್ಲೆಯನ್ನು ದಾಟುತ್ತದೆ. ಕುಶಾವತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಎರಡು ಹೊಳೆಗಳು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲುಂಟು. ಒಂದು ಪಾಪಘ್ನಿಯನ್ನೂ ಇನ್ನೊಂದು [[ಚಿತ್ರಾವತಿ ನದಿ|ಚಿತ್ರಾವತಿ]]ಯನ್ನೂ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಇನ್ನೊಂದು ಹೊಳೆ. ಕೋಲಾರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ವಕ್ಕಲೇರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಟೇಕಲ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೇಲೆ ಹುಟ್ಟುವ ಎರಡು ತೊರೆಗಳು ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಬೂದಿಕೋಟೆ]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ನದಿಯಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣದತ್ತ ಹರಿದು [[ವೃಷಭಾವತಿ ನದಿ|ವೃಷಭಾವತಿ]]ಯನ್ನು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 50ಕಿಮೀ ದೂರ ಈ ನದಿ ಹರಿಯುವುದು. ಇದರ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 274 ಕೆರೆಗಳಿವೆ. ದಕ್ಷಿಣಪಿನಾಕಿನಿ ನದಿ ಹುಟ್ಟುವುದು ಚೆನ್ನರಾಯನ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ. [[ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ]]ದವರೆಗೆ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿದು, ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ, ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಉದ್ದ 39ಕಿಮೀ. ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ 580ಚ.ಕಿಮೀ. [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ|ಕಾವೇರಿ]]ಯ ಉಪನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ [[ಅರ್ಕಾವತಿ ನದಿ|ಅರ್ಕಾವತಿ]] ಉದಿಸುವುದು ನಂದಿದುರ್ಗದಲ್ಲಿ. ಇದು ಬೆಟ್ಟವನ್ನಿಳಿದು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ದಾಟಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ದೊಡ್ಡಬಳ್ಳಾಪುರ]] ತಾಲ್ಲೂಕನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ವೃಷಭಾವತಿ ನದಿ ವಕ್ಕಲೇರಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಹಾಯ್ದು, ಕೊಪ್ಪ ದೊಡ್ಡ ಕೆರೆಗೆ ನೀರು ಒದಗಿಸಿ, ಕಾಮಸಂದ್ರದ ಬಳಿ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹರಿದು [[ತಮಿೞ್ನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದ ಧರ್ಮಪುರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೊಸೂರು ತಾಲ್ಲೂಕನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಮಸಂದ್ರದ ಬಳಿ ಇದಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನದಿಯ ಉದ್ದ 58ಕಿಮೀ. ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ 347ಚ.ಕಿಮೀ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 264 ಕೆರೆಗಳಿವೆ. ==ವಾಯುಗುಣ== ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಾಯುಗುಣ ಹಿತಕರ, ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಋತುಗಳಿವೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್-ಜನವರಿ ಶುಷ್ಕ ಹವೆ. ಮಾರ್ಚ್‍-ಮೇ ಬೇಸಗೆ. ಜೂನ್‍-ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಮಳೆಗಾಲ. ನವೆಂಬರಿನಲ್ಲಿ ಮುಂಗಾರು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತದೆ. ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಯ ಉಷ್ಣತೆ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಇಡೀ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕವಾಗಿದ್ದು. [[ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟ (ಭಾರತ)|ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟ]] ತಂಪಿನ ತಾಣ. ವರ್ಷದ ಅತ್ಯಂತ ಉಷ್ಣತೆಯ ತಿಂಗಳು ಮೇ. ಆಗ ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಯಲ್ಲಿನ ದೈನಿಕ ಗರಿಷ್ಠ ಉಷ್ಣತೆ 3್5.30 ಸೆಂ. ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಏಪ್ರಿಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಎಮಧ್ಯಕದೈನಿಕ ಗರಿಷವಿ 3160 ಸೆಂ.ಏ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ಅತ್ಯಂತ ತಣ್ಣನೆಯ ತಿಂಗಳು.ಆಗ ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಪ್ರದೇಶದ ದೈನಿಕ ಕನಿಷ್ಠ ಉಷ್ಣತೆ 2270 ಸೆಂ. ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ 2060 ಸೆಂ. ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿಯ ಮಳೆದಿನಗಳು 47. ನಂದಿಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ಸರಾಸರಿ ಮಳೆ 11958 ಮಿಮೀ. ಇಡೀ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸರಾಸರಿ 7305 ಮಿಮೀ. ==ಕಾಡು== ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆಯಾಗುವ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ಮರ ಮತ್ತು ಕುರುಚಲು ಕಾಡುಗಳಿವೆ. ಈ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಬೇವು, ಹುಣಿಸೆ, ಗಂಧ, ಹೊಂಗೆ, ಕರಿಜಾಲಿ, ಬಿಳಿಜಾಲಿ, ಕಗ್ಗಲಿ, ಬನ್ನಿ, ಗುಜ್ಜಲು, ಬಿಲ್ವಾರ, ಚುಜ್ಜಲು, ದಿಂಡಿಗ, ನೇರಳೆ, ಚೆನ್ನಂಗಿ, ಪಚರಿ, ನವಿಲಾದಿ, ದೇವದಾರು, ಆಲ, ಬೇಲ, ಮುತ್ತುಗ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಸೌದೆ, ಶ್ರೀಗಂಧ ಮುಖ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು. ನಂದಿಬೆಟ್ಟದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕರಡಿ, ಚಿರತೆ, ಕಾಡುಮೊಲ, ಕಾಡುಹಂದಿ ಮತ್ತು ಜಿಂಕೆಗಳಿವೆ. ==ನೀರಾವರಿ-ಬೆಳೆಗಳು== ದೊಡ್ಡ ನದಿಗಳಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದಲೂ ಮಳೆ ಕಡಿಮೆಯಾದ್ದ ರಿಂದಲೂ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವ್ಯವಸಾಯಕ್ಕೆ ಕೆರೆಗಳು ಮುಖ್ಯ ಆಧಾರ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕಗಳಿರುವುದರಿಂದ, ನೀರಾವರಿ ಪಂಪ್‍ಗಳೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿವೆ. [[ರಾಗಿ]], [[ಭತ್ತ|ಬತ್ತ]], [[ಜೋಳ]], [[ಸಜ್ಜೆ]], ಕಾಳುಗಳು, [[ನೆಲಗಡಲೆ]], [[ಕಬ್ಬು]], [[ಆಲೂಗಡ್ಡೆ|ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ]], [[ಈರುಳ್ಳಿ]] ಮತ್ತು [[ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪು]] ಇಲ್ಲಿಯ ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು. ==ಉದ್ಯಮ== ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಮ. ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಚಿನ್ನದ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇ.99ನ್ನು ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯ ಆಡಳಿತ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ಭಾರತ್ ಅರ್ತ್ ಮೂವರ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಭಾರಿ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಗೌರಿಬಿದನೂರಿನಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರ ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಕೋಲಾರ, ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ, ಚಿಂತಾಮಣಿ ಮತ್ತು ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿವೆ. ಉಕ್ಕಿನ ಸಾಮಾನುಗಳು, ವ್ಯವಸಾಯೋಪಕರಣಗಳು, ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂ ಪಾತ್ರೆಗಳು, ಹೆಂಚು, ಇಟ್ಟಿಗೆ, ಸ್ಲೇಟ್, ಸೀಸದಕಡ್ಡಿ, ಸಾಬೂನು, ಅಂಟು, ಸುಗಂಧದ್ರವ್ಯಗಳು, ಔಷದಿsಗಳು, ಕಡ್ಡಿಪೆಟ್ಟಿಗೆ, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಸಾಮಾನುಗಳು ಕೊಡ ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುತ್ತವೆ. ಕಲ್ಲಿಗೆ ಹೊಳಪು ಕೊಡುವುದು, ಬೀಡಿ ಕಟ್ಟುವುದು, ಊದುಬತ್ತಿ ತಯಾರಿಕೆ, [[ಕೈಮಗ್ಗ]], ಕಂಬಳಿ ತಯಾರಿಕೆ, ಗಾಣದಿಂದ ಮತ್ತು ಯಂತ್ರಗಳಿಂದ ಎಣ್ಣೆ ಉತ್ಪಾದನೆ, [[ಬೆಲ್ಲ]] ತಯಾರಿಕೆ ಇವೂ ಇವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಕೈಕೆಲಸಗಳೂ ಹಲವು ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ದೊರಕಿಸಿವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ [[ರೇಷ್ಮೆ ಉದ್ದಿಮೆ|ರೇಷ್ಮೆಉದ್ಯಮ]] ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ ಈ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಚರಕದಿಂದ ನೂಲು ತೆಗೆಯುವುದು. ಮಣ್ಣಿನ ಸಾಮಾನುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು. ಚರ್ಮ ಹದ ಮಾಡುವುದು, ಜೇನುಸಾಕಣೆ, ಕೊಟ್ಟಣದ ಅಕ್ಕಿ ತಯಾರಿಕೆ -ಇವು ಇತರ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು. ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಈರುಳ್ಳಿ ಇವನ್ನು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶಕ್ಕೂ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ಗೂ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉಣ್ಣೆಕಂಬಳಿಗಳೂ ರೇಷ್ಮೆ ಬಟ್ಟೆಗಳೂ ಚರ್ಮದ ವಸ್ತುಗಳೂ ನೆರೆ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಅಕ್ಕಿಪೂರೈಕೆಯಿದೆ. ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ರಾಷ್ಟೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ನಂ. 4 ಮತ್ತು 7 ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಹಾದು ನೆರೆರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಿವೆ. ಪ್ರತಿ ಹಳ್ಳಿಗೂ ತಾಲ್ಲೂಕಿಗೂ ಜಾಲದಂತೆ ರಸ್ತೆ ಮಾರ್ಗಗಳು ಹೆಣೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ಸುಗಳೂ ಕಾರುಗಳೂ ಬಂಡಿಗಳೂ ಜನರನ್ನೂ ಸರಕುಗಳನ್ನೂ ಒಂದೆಡೆಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಹಿಂದೂಪುರ - ಬೆಂಗಳೂರು ರೈಲುಮಾರ್ಗ ಗೌರಿಬಿದನೂರು ಮೂಲಕವೂ ಚೆನ್ನೈ - ಬೆಂಗಳೂರು ರೈಲುಮಾರ್ಗ ಬಂಗಾರಪೇಟೆಯ ಮೂಲಕವೂ ಸಾಗುತ್ತವೆ. ಇನ್ನೊಂದು ರೈಲುಮಾರ್ಗ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ನಂದಿ, ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ, ಚಿಂತಾಮಣಿ, ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ, ಕೋಲಾರಗಳ ಮೂಲಕ ಬಂಗಾರ ಪೇಟೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಬಂಗಾರಪೇಟೆಯಿಂದ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ರೈಲ್ವೆ ಸಂಪರ್ಕವುಂಟು. ==ಪೌರಾಣಿಕ== ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಚೀನ ಅವಶೇಷಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಹಳೆಯ ಶಿಲಾಯುಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯಾವ ಅವಶೇಷಗಳೂ ಇದುವರೆಗೆ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ. ನವಶಿಲಾಯುಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನೆಲೆಗಳು ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹುನಗುಂದ, ಬೂದಿಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಸೂಲಿಕುಂಟೆ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿಯೂ ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ತಲಕಾಯಲು ಬೆಟ್ಟಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕೆಂದನಹಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಗಂಗಸಂದ್ರ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಶಿಲಾಯುಗದ ಕಲ್ಲಿನ ಆಯುಧಗಳು ದೊರಕಿವೆ. ಇವು ತಯಾರಿಕೆಯ ಹಲವು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಶಿಲಾಯುಧಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದಿತೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಪ್ರದೇಶದ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಸು.21ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಹುನಗುಂದದಲ್ಲಿ ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಳಿದ್ದವೆಂದೂ ಅಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನವನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆಂದೂ ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿರುವ 9ನೆಯ ಶತಮಾನದ [[ತಮಿಳು]] [[ಶಾಸನಗಳು|ಶಾಸನ]]ವೊಂದು ಇದನ್ನು ಪೆÇನ್‍ಕುನ್ರಂ-ಪೆÇನ್-ಚಿನ್ನ, ಕುನ್ರಂ-ಬೆಟ್ಟ ಎಂದು ಕರೆದಿದೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಶಿಲಾಯುಗದ ಸಮಾಧಿಗಳ ನೆಲೆಗಳು ಅಸಂಖ್ಯಾತವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಆಗಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಸತಿ ನೆಲೆಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== [[File:Ramalingeshwara group of temples (rear view of shrines) at Avani.JPG|thumb|alt=Three pyramidal temples|Tenth-century [[Nolamba dynasty]] Ramalingeshvara group of temples in [[Avani, Kolar|Avani]]|left]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯನ್ನು ಸಾರುವ ಹಲವು ಐತಿಹ್ಯಗಳು ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿವೆ. ಮುಳಬಾಗಿಲು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಆವನಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ವಾಲ್ಮೀಕಿ]] ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ಕೋಲಾರಕ್ಕೆ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ [[ಶತಶೃಂಗಪರ್ವತ]] [[ರೇಣುಕ]] ಮತ್ತು [[ಪರಶುರಾಮ]]ನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಯೂ [[ಪಾಂಡವರು]] ತಮ್ಮ ಅರಣ್ಯವಾಸದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಾಡಿದ್ದರೆಂದೂ ಚಿಂತಾಮಣಿಯ ಹತ್ತಿರವಿರುವ [[ಕೈವಾರ]] ಏಕಚಕ್ರಪುರವಾಗಿತ್ತೆಂದೂ ನಂಬಿಕೆ. ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟದ ಸಾದಲಿ ಎಂಬ ಊರನ್ನು ಸಹದೇವ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. [[ಮುಳುಬಾಗಿಲು|ಮುಳಬಾಗಿಲು]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಕುರುಡುಮಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುರಾಂತಕನ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಒಂದುಗೂಡಿದ್ದರಂತೆ. ಸುಮಾರು 4ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಗಂಗ]]ರಸರು ಇಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. 7-8ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾವಲಿ ಬಾಣರಸರು [[ಪಾಲಾರ್ ನದಿ]]ಯ ಪೂರ್ವಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. 8, 9 ಮತ್ತು 10ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಹುಭಾಗ [[ನೊಳಂಬ]]ರ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು. 10ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರದೇಶ ಚೋಳರ ವಶವಾಯಿತು. 12ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹೊಯ್ಸಳರ ಆಳಿಕೆಗೆ ಬಂತು. ಆದರೂ ಮಧ್ಯೆ ಮಧ್ಯೆ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ತಮಿಳು ಗಂಗರು ಬ್ರಹ್ಮಾಧಿರಾಜರು ಮೊದಲಾದ ವಂಶಗಳವರು ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿಯೂ ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅನಂತರ [[ವಿಜಯನಗರ]]ದರಸರು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪಾಳೆಯಗಾರರು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡಿದರು. ಮುಂದೆ ಇದು [[ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಇದುವರೆಗೆ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಾಸನ ಸು.370ರದು. ಇದು ಗಂಗಕುಲದ ಕೊಂಗುಣಿವರ್ಮ ಧರ್ಮಮಹಾರಾಜನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು; ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ನೊಣಮಂಗಲದಲ್ಲಿರುವ ಪಾಳು ಜೈನಬಸ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಅಂದಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗಿನ [[ಕನ್ನಡ]], [[ಸಂಸ್ಕೃತ]], [[ತಮಿಳು]] ಮತ್ತು [[ತೆಲುಗು]] ಶಾಸನಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ದೊರಕಿವೆ. ನಂದಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ಭೋಗ ನಂದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ|ಭೋಗನಂದೀಶ್ವರ]] (ಸು.800) ಮತ್ತು [[ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ]] (ಸು.880) ದೇವಾಲಯಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನ ವಾಸ್ತುಕೃತಿಗಳು. ಆವನಿಯ [[ರಾಮಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ]] ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳು ನೊಳಂಬರ ಕಾಲದ ಕಟ್ಟಡಗಳು. ಕೋಲಾರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಸೀತಿ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ ದೇವಾಲಯ ಸಹ ಬಹುಶಃ ನೊಳಂಬರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂದಿsಸಿದ್ದು. ಕುರುಡುಮಲೆಯ [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳ]]ರ ಕಾಲದ ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಬೃಹದಾಕಾರದ ಗಣಪತಿ ದೇವಾಲಯಗಳು ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಕೋಲಾರದಲ್ಲಿರುವ [[ಕೋಲಾರಮ್ಮನ ದೇವಾಲಯ]] ಚೋಳ ಮತ್ತು ಗಂಗರಸರಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ವಿಜಯನಗರ ಮತ್ತು ಪಾಳೆಯಗಾರರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂದಿsಸಿದ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳಬಾಗಿಲು ಹತ್ತಿರವಿರುವ [[ವಿರೂಪಾಕ್ಷಿ ಪುರ|ವಿರೂಪಾಕ್ಷಪುರದ]]ಲ್ಲಿರುವ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಾಲಯ ಕೋಲಾರದ ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ, ಮುಳಬಾಗಲ ಆಂಜನೇಯ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸಬಹುದು. ಅಲ್ಲದೆ ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ರಂಗಸ್ಥಳದ ಶ್ರೀರಂಗನಾಥ ದೇವಾಲಯ, ಕೈವಾರದ [[ಅಮರನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯ]], ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಚಿಕ್ಕ ತಿರುಪತಿ|ಚಿಕ್ಕತಿರುಪತಿ]] ಮತ್ತು ಗೌರಿಬಿದನೂರಿನ [[ವಿದುರಾಶ್ವತ್ಥ]] ಇವುಗಳು ಗಣನೀಯವಾದ ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ. ಮುಳಬಾಗಲಿನ ಶ್ರೀಪಾದರಾಯರ ಮಠ, [[ಬಾಗೇಪಲ್ಲಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕು ಗೂಳೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ವೀರಶೈವಮಠ, ತಂಬಿಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿಯ ಮಾಧ್ವಮಠಗಳು ಪ್ರಾಚೀನವಾದವು. ಮಹಮ್ಮದೀಯರ ಕಾಲದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಗೌರಿಬಿದನೂರಿನ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಹೀರೇಬಿದನೂರಿನ ಬಿಜಾಪುರದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಾಧಿಕಾರಿಯ ಸಮಾಧಿ ಮತ್ತು ಕೋಲಾರದಲ್ಲಿರುವ ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ತಂದೆಯ ಸಮಾಧಿಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಾರ್ಹ. ಖ್ಯಾತ ಎಂಜಿನಿಯರ್ [[ಮೋಕ್ಷಗುಂಡಂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ|ಎಂ.ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ]]ನವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕಬಳಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಮುದ್ದೇನಹಳ್ಳಿ]]ಯಲ್ಲಿ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಿದೆ. ==ತಾಲ್ಲೂಕು== ಕೋಲಾರ ತಾಲೂಕು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿದ್ದು, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಚಿಂತಾಮಣಿ, ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮುಳಬಾಗಲು ತಾಲ್ಲೂಕು, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ಮತ್ತು ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎಲ್ಲೆಗಳು ಸುತ್ತುವರಿದಿವೆ. ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 791.1 ಚ.ಕಿಮೀ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಅಂದಾಜು ೨,೦೬, ಕಸಬೆ, ವಕ್ಕಲೇರಿ, ವೇಮಗಲ್ಲು, ನರಸಾಪುರ, ಸುಗಟೂರು, ಹೋಳೂರು, ಹುತ್ತೂರು ಈ ಏಳು ಹೋಬಳಿಗಳು. ಒಟ್ಟು ಗ್ರಾಮಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 361. ತಾಲ್ಲೂಕು ಕಣಶಿಲೆಯ ಪ್ರದೇಶ, ಅಲೆಯಲೆಯಾಗಿ ಸುಮಾರು ಮಟ್ಟಸವಾದ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಣಶಿಲೆಯ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳಿವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೋಲಾರ ಮತ್ತು ವೇಮಗಲ್ಲು ಬೆಟ್ಟಗಳ ಸಾಲುಗಳು ಇವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಭಾಗ ಪಾಲಾರ್ ನದಿಯ ಹರಿವಿನ ಪ್ರದೇಶ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹೆಚ್ಚುಭಾಗ ಮರಳುಮಿಶ್ರಿತ ಕೆಂಪು ಮಣ್ಣಿನದು. ಹೋಳೂರು ಹೋಬಳಿ ಮತ್ತು ದಲಸನೂರಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಉತ್ಕøಷ್ಟ ಭೂಮಿ ಇದೆ. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೆಡೆ ಕಪ್ಪು ಎರೆ ಮಣ್ಣು ಸಹ ಇದೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಮಳೆ 693.93ಮಿಮೀ. ಪಾಲಾರ್ ನದಿಗೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿರುವ ಸೋಮಾಂಬುಧಿ ಅಗ್ರಹಾರಕೆರೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ಕೆರೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಾವಿಗಳೂ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು ರಾಗಿ ಮತ್ತು ಬತ್ತ. ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಬ್ಬು, ಕಡಲೆಕಾಯಿ, ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಈರುಳ್ಳಿ, ದ್ವಿದಳಧಾನ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆ ಸಹ ಇದೆ. ರೇಷ್ಮೆ ವ್ಯವಸಾಯ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ. ಕೋಲಾರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕಂಬಳಿಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಕೋಲಾರ, ಜೋಡಿ ಬ್ಯಾಲಹಳ್ಳಿ, ರಾಜಕಲ್ಲಹಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಪಡಿಗನಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಮಗ್ಗದ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಿದೆ. ರೈಲು ಮಾರ್ಗವಲ್ಲದೆ ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆಸಂಪರ್ಕವಿದೆ. ಹೋಬಳಿ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲದೆ ಬೆಳ್ಳೂರು, ಗರುಡನಪಾಳ್ಯ, ಪಾಪರಾಜನ ಹಳ್ಳಿ, ಸೀತಿ, ಸುಗಟೂರು ತೇರುಹಳ್ಳಿ, ವಾಣರಾಸಿ, ವಕ್ಕಲೇರಿ, ವೇಮಗಲ್ಲು ಮೊದಲಾದವು ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳು. ಗರುಡನಪಾಳ್ಯದ ಬಳಿಯ ಚಿಕ್ಕಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಪಾಂಡವರ ಗುಡಿಗಳೆಂದು ಕರೆಯುವ ಬೃಹತ್ ಶಿಲಾಸಮಾದಿsಗಳಿವೆ. ಕೋಲಾರದ ಬಳಿಯ ಬೆಟ್ಟವೊಂದರ ಮೇಲಿರುವ ಪಾಪರಾಜನ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶಿವ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಉಸ್ಮಾನ್ ಅಲಿಯ ದರ್ಗ ಅಲ್ಲದೆ ಭೂತಗೌಡನ ಗವಿ, ಮುಗಲ್ ಸುಬೇದಾರನ ಕೋಟೆ ಮೊದಲಾದವು ಇವೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ತೇರುಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸು.12-13ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಗಂಗಾಧರೇಶ್ವರನ ಬೃಹತ್ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಅವಶೇಷಗಳು ಇವೆ. ಬೆಳ್ಳೂರು ಗಂಗರ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದು ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ ಚತುರ್ವೇದಿ ಮಂಗಲಂ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀವೈಷ್ಣವ ಅಗ್ರಹಾರವಾಗಿತ್ತು. ಮಣವಾಲ ಮಹಾಮುನಿಯ ಶಿಷ್ಯರಾದ ಪ್ರತಿವಾದಿ ಭಯಂಕರರ ಅಣ್ಣ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ಇಲ್ಲಿ ರಾಮದೇವಾಲಯವಿದೆ. ವೆಂಕಟಾಪುರದಲ್ಲಿ ವೆಂಕಟರಮಣ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ವಕ್ಕಲೇರಿಯ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಮಾಘ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಸು.20 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಇಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ವಾಣರಾಸಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ವೀರ ಇರಳಪ್ಪನ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಚೈತ್ರಮಾಸದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲೂ ದೊಡ್ಡ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಹೋಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಮಾಘ ಶುದ್ಧ ಪಾಡ್ಯಮಿಯಂದು ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ವೇಮಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿರುವ ದರ್ಗಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದುದು. ==ಪಟ್ಟಣ== ಕೋಲಾರ, ದೊಡ್ಡ ಊರು; ಜಿಲ್ಲೆ ಹಾಗೂ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ. ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ 72ಕಿಮೀ ಪೂರ್ವ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಹಳೆಯ ಬೆಂಗಳೂರು - ಚೆನ್ನೈ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ಮೇಲಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರು - ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ರೈಲುಮಾರ್ಗ ಈ ಪಟ್ಟಣದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧,೩೮,೪೬೨ (೨೦೧೧) ಈ ಊರು ರೈಲುಮಾರ್ಗದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಅಮಾನಿಕೆರೆ ಇದೆ. ಕೈಗಾರಿಕಾ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರ, ರೇಷ್ಮೆ ತಯಾರಿಕಾ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರ ಇವೆ. ಸುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುವ ರೇಷ್ಮೆಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಈ ನಗರದ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ರೇಷ್ಮೆಮೊಟ್ಟೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಕಂಬಳಿಗಳು ಹೆಸರುವಾಸಿ. ಸರ್ಕಾರದ ಒಂದು ಉಣ್ಣೆನೇಯ್ಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಇದೆ. ಒಂದು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಎಸ್ಟೇಟ್, ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂ ಪಾತ್ರೆಗಳ ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಗೋಂದು ಮತ್ತು ಪರಿಮಳ ದ್ರವ್ಯಗಳ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಇವೆ. ಅಗರಬತ್ತಿ ತಯಾರಿಕೆಯೂ ಊರಿನ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಉತ್ತಮ ತಳಿಯ ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಸಾಕಿ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಬಳ್ಳಾರಿ ಮೊದಲಾದೆಡೆಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡುವುದು ಇಲ್ಲಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಉದ್ಯಮ. ಕೋಲಾರದಿಂದ ಸುತ್ತಲ ಎಲ್ಲ ಮುಖ್ಯ ಊರುಗಳಿಗೂ ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆ ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ. ಇದು ವ್ಯಾಪಾರಕೇಂದ್ರವೂ ಆಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಗುರುವಾರ ದೊಡ್ಡ ಸಂತೆ ಜರುಗುತ್ತದೆ. ಕೋಲಾರ ಬಹು ಪ್ರಾಚೀನ ಊರು. ಕೋಲಾಹಲಪುರ, ಕುವಲಾಲ, ಕೋಳಾರ, ಕೋಲಾಲ - ಇವು ಇದರ ಪ್ರಾಚೀನ ಹೆಸರುಗಳು, ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಾರ್ಜುನ ಹಿಂದೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಒಮ್ಮೆ ಜಮದಗ್ನಿ ಮಹರ್ಷಿ ಅವನನ್ನು ಸುರಬಿs ಎಂಬ ಗೋವಿನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸತ್ಕರಿಸಿದ. ಕಾರ್ತವೀರ್ಯ ಆ ಗೋವನ್ನು ತನಗೆ ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ಜಮದಗ್ನಿಯನ್ನು ಪೀಡಿಸಿದ. ಜಮದಗ್ನಿ ಗೋವನ್ನು ಕೊಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಲು ಅದನ್ನು ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ. ಆಗ [[ಜಮದಗ್ನಿ]]ಯ ಮಗ ಪರಶುರಾಮನಿಂದ [[ಕಾರ್ತವೀರ್ಯ ಅರ್ಜುನ|ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಾರ್ಜುನ]] ಹತನಾದ. ಅನಂತರ ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಾರ್ಜುನನ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಜಮದಗ್ನಿಯ ಹತ್ಯೆ ನಡೆಯಿತು. ಜಮದಗ್ನಿಯ ಪತ್ನಿ ರೇಣುಕೆ ಪತಿಯ ದೇಹದೊಡನೆ ಚಿತೆಯೇರಿದಳು. ಇದರಿಂದ ಕುಪಿತನಾದ ಪರಶುರಾಮ ಎಲ್ಲ ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡುವುದಾಗಿ ಪಣ ತೊಟ್ಟು ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಾರ್ಜುನನ ಎಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೊಂದುಹಾಕಿದ. ಆ ಯುದ್ಧಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಕೋಲಾಹಲ ಸುತ್ತಲ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಮಾರ್ದನಿ ಕೊಟ್ಟು ಆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಕೋಲಾಹಲವೆಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು. ಅದೇ ಇಂದಿನ ಕೋಲಾರವೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ರೇಣುಕೆಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿನ ಕೋಲಾರಮ್ಮನ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು. ಇದು ಇಲ್ಲಿಯ ಐತಿಹ್ಯ. ಈಗ ಕೋಲಾರ ಪಟ್ಟಣವಿರುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕೋಲ ಎಂಬ ಗೊಲ್ಲ ನೇಗಿಲಿನಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉಳುತ್ತಿರುವಾಗ ಬಚ್ಚಿಟ್ಟ ಹಣ ದೊರಕಿತೆಂದೂ ಚೋಳ ದೊರೆ ಉತ್ತಮಚೋಳ ಆ ಗೊಲ್ಲನನ್ನು ಕಂಚಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಹೇಳಿಕಳುಹಿಸಿದನೆಂದೂ ಆಗ ರೇಣುಕಾದೇವಿ ಕೋಲಾಹಲಮ್ಮನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಅವನಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ದೊರೆ ಕೋಲಾರಮ್ಮನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನೂ ಊರನ್ನೂ ಕಟ್ಟಿಸಿದನೆಂದೂ ಇನ್ನೊಂದು ಕಥೆ ಇದೆ. ಕೋಲನ ನೇಗಿಲು ಹಲ ಎಂಬುದರಿಂದ ಕೋಲಾಹಲ (ಕೋಲಾರ) ಹೆಸರು ಬಂದಿರಬೇಕೆಂಬ ಊಹೆಯೂ ಇದೆ. ಸು.4ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ಈ ಊರು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದಿರ ಬೇಕು. ತಲಕಾಡಿನ ಗಂಗವಂಶದ ಅರಸರು ಮೂಲತಃ ಕೋಲಾರದವರಾಗಿದ್ದು ತಮ್ಮನ್ನು ಕೋಳಾಲಪುರವರೇಶ್ವರರೆಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ತಲಕಾಡು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಕೋಲಾರ ಅವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದಿರಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಚೋಳ, ಹೊಯ್ಸಳ, ವಿಜಯನಗರ ಮತ್ತು ಪಾಳೆಯಗಾರರ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳು ದೊರಕಿವೆ. ಆ ಕಾಲಗಳಲ್ಲೂ ಇದೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿ ಮೆರೆದಿತ್ತು. 15ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದು ತಿಮ್ಮೇಗೌಡನೆಂಬ ಪಾಳೆಯಗಾರನ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು. ಆತ ಇಲ್ಲಿನ ಕೋಟೆಯನ್ನು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಿಸಿದ. 1639ರಲ್ಲಿ ಬಿಜಾಪುರದ ಸರದಾರ ಷಾಜಿಯ ವಶಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಅನಂತರ ಈ ಊರು ಮುಗಲರ ವಶವಾಯಿತು. 1720ರಲ್ಲಿ ಹೈದರನ ತಂದೆ ಫತೆ ಮಹಮ್ಮದ್ ಶಿರಾ ಸುಬೇದಾರರ ಅದಿsೀನದಲ್ಲಿ ಇದರ ಫೌಜುದಾರನಾದ. 1761ರಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಣ ಹೈದರನ ಅದಿsೀನಕ್ಕೆ ಬಂತು. 1768ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನಾನಿ ಕ್ಯಾಂಪ್‍ಬೆಲ್ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ. 1770ರಲ್ಲಿ ಮಾಧವರಾವ್‍ನ ಕೈಸೇರಿತು. 1791ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಾರ್ನವಾಲಿಸ್ ಗೆದ್ದ. 1792ರ ಸಂದಿsಯ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು. ಮೆಕೆಂಜಿ ಎಂಬ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅದಿsಕಾರಿ 1801ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಇಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಕೋಟೆಯೂ ಸುತ್ತಣ ಕಂದಕ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತೆಂದೂ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನೆಲಸಮ ಮಾಡಿ ಕಂದಕವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಕೋಲಾರಮ್ಮ, ಸೋಮೇಶ್ವರ, ಆಂಜನೇಯ, ವೆಂಕಟರಮಣ ಮತ್ತು ಕೋದಂಡರಾಮ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಕೋಲಾರಮ್ಮನ ದೇವಾಲಯ ಊರಿನ ಮುಖ್ಯ ಗುಡಿ. ಮುಂದುಗಡೆ ಒಂದು ಮಹಾದ್ವಾರವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಚೌಕ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ಶಿಲ್ಪಗಳಿವೆ. ಈ ಭಾಗ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ್ದು. ಈ ಮಹಾದ್ವಾರದ ಮೇಲೆ ಗೋಪುರವಾಗಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಪ್ರಾಕಾರವಾಗಲಿ ಇಲ್ಲ. ಮುಂದೆ 14 ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಎತ್ತಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹಾದ್ವಾರವಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಪ್ರಾಕಾರವಿದೆ. ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೈಸಾಲೆಯಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಾಯಶಃ ದಿಂಪಣ್ಣ ಒಡೆಯರ್ ಎಂಬ ಇಮ್ಮಡಿ ಹರಿಹರನ ಅದಿsಕಾರಿಯೊಬ್ಬ ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದು. ಪ್ರಾಕಾರದ ಒಳಗೆ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಗುಡಿ ಇದೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಸು. 2' ಎತ್ತರದ ಸಪ್ತಮಾತೃಕಾ ವಿಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಎರಡೂ ಪಕ್ಕಗಳಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿನಾಯಕನ ಮೂರ್ತಿಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಚಾಮುಂಡಾ ವಿಗ್ರಹ ದೊಡ್ಡದು ಇದರ ಎದುರು ಶ್ರೀಯಂತ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯದ ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ 5' ಎತ್ತರದ ಕಪಾಲಭೈರವಿಯ ಮೂರ್ತಿ ಇದೆ. ಈ ದೇವಿ ಚೇಳುಕಡಿತವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವಳೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ದಕ್ಷಿಣದ ಕಡೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ಕುಬ್ಜ ಕಂಬಗಳಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಗುಡಿ ಇದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮಾತೃಕೆಯರ ಸುದ್ದೆಮಣ್ಣಿನ ದೊಡ್ಡ ವಿಗ್ರಹಗಳೂ ಕೋಲಾರಮ್ಮನ ಉತ್ಸವಮೂರ್ತಿಯೂ ಇವೆ. ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ ನವರಂಗದಲ್ಲಿ ಚಂಡಿಕೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಚೋಳರಾಜನ ವಿಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಈ ಭಾಗಗಳೆಲ್ಲವೂ ಬಹುಶಃ ಗಂಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿರುವ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಚೋಳರ ಕಾಲದ ಸೇರ್ಪಡೆಗಳು. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ ಮೊದಲಾದ ಹಲವು ಚೋಳರಾಜರ ತಮಿಳು ಶಾಸನಗಳಿವೆ. ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯ ದೊಡ್ಡ ಕಟ್ಟಡ. ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಕಾರದ ಮುಂದೆ ಮಹಾದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಗೋಪುರ ಇದೆ. ಒಳಭಾಗದ ಮುಖ್ಯ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗರ್ಭಗೃಹ, ದೊಡ್ಡ ಸುಕನಾಸಿ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳ ನವರಂಗ ಇವೆ. ಮುಂದೆ ಅನೇಕ ಕಂಬಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಒಂದು ಮುಖಮಂಟಪವಿದೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ವಿಮಾನವಿದೆ. ಪ್ರಾಕಾರದ ಒಳಗೆ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಗುಡಿಗಳೂ ನೈಋತ್ಯದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಯಾಣಮಂಟಪವೂ ಇವೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗವಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೋಡೆಗಳು ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿವೆ. ಉತ್ತಮವಾದ ಶಿಲ್ಪಾಲಂಕರಣವಿರುವ ಈ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣಮಂಟಪದ ಸುಂದರ ಕರಿಯ ಕಲ್ಲಿನ ಕಂಬಗಳು ಬಹುಶಃ 13ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಅಥವಾ 14ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಂತಹವು. ಮಹಾದ್ವಾರವೇ ಮೊದಲಾದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳು ವಿಜಯನಗರ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಅನಂತರದ ಕಾಲದವು. ದೇವಾಲಯದ ನವರಂಗ, ಕಲ್ಯಾಣಮಂಟಪ ಮುಂತಾದವುಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಸೌಂದರ್ಯ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿವೆ. ಗುಡಿಯ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕೊಳವಿದೆ. ಕೋಲಾರದ ಮಕ್ಬರಾ ಇಲ್ಲಿನ ಇಸ್ಲಾಮೀ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ಇದು ಒಂದು ಮಂಟಪ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ 12 ಜನ ಸಂಬಂದಿsಕರ ಗೋರಿಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ತಂದೆ ಫತೆ ಮಹಮ್ಮದ್, ತಾಯಿ ರಜಿಯಾ ಬೇಗಂ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಮಲತಾಯಿ ಖೂಲ್ಸಿನ್ ಬೀಬಿ ಇವರ ಗೌರವಾರ್ಥ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಉರುಸ್ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮಕ್ಬರಾದ ಪ್ರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದರ್ಗಾ ಮತ್ತು ಮಸೀದಿ ಇವೆ. * ==ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ == ನಾಡಿಗೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ತನ್ನೊಡಲ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಧಾರೆಯೆರೆದು ‘ಚಿನ್ನದ ನಾಡು’ ಎಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದ ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯು ನಾಡಿನ ಕೃಷಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ವಿಜ್ಞಾನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. ಸಿಲ್ಕ್ ಅಂಡ್ ಮಿಲ್ಕ್, ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳ ರಾಜಧಾನಿ ಎನಿಸಿರುವ ಕೋಲಾರ ಜನಪದ ಹೋರಾಟಗಳು ಮತ್ತು ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಮೆರೆದಿದೆ. ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೭ರಂದು ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಉಪವಿಭಾಗವು ಸ್ವತಂತ್ರ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿ ಕೋಲಾರದಿಂದ ವಿಭಜನೆ ಹೊಂದಿದೆ.ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುಖ್ಯ ಕಸುಬುಗಳೆಂದರೆ ಕೃಷಿ, ಪಶು ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಹಾಗೂ ರೇಷ್ಮೆ ಉದ್ಯಮ. ಶಿವಾರ ಪಟ್ಟಣ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕೆತ್ತಿರುವ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗೆ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ.ಕೋಲಾರನ್ನು ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಎಂದು ಸಹ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ==ಜನಸಂಖ್ಯೆ== ೨೦೨೧ ರ ಆಧಾರ್ ನೊಂದಣಿ ಪ್ರಕಾರ, ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೧೬,೫೩,೩೨೦ ಆಗಿದೆ ಹಾಗೂ ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ೧೫,೩೬,೪೧೧. ಇದರಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಸಂಖ್ಯೆ ೭೭೬,೩೯೬ ಹಾಗು ಸ್ತೀಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ೭೬೦,೦೦೫ ಇದೆ.<ref>[http://www.census2011.co.in/census/district/260-kolar.html Kolar District : Census 2011 data]</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯ ಧರ್ಮಾಧಾರಿತ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇಂತಿದೆ. {{bar box |title=ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿವಿಧ ಧರ್ಮದ ಜನ ಸಂಖ್ಯೆ (2011)<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: Karnataka |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11378/download/14491/DDW29C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=Religion |right1=Percent |float=left |bars= {{bar percent|[[Hinduism in Karnataka|ಹಿಂದೂ]]|darkorange|84.97}} {{bar percent|[[ಇಸ್ಲಾಂ]]|green|13.01}} {{bar percent|[[Christianity in Karnataka|ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]]|dodgerblue|1.74}} {{bar percent|ಇತರd|black|0.28}} }} == [[ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಪ್ರಮುಖರು == ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿರುವ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯು ನಾಡಿನ ಮೊದಲ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಚೆಂಗಲರಾಯ ರೆಡ್ಡಿ|ಕೆ.ಚಂಗಲರಾಯರೆಡ್ಡಿ]] ಅವರನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ಹೆಗ್ಗೆಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. {{colbegin|2}} *ಶ್ರೀ ಟಿ ಚನ್ನಯ್ಯ ಕರಡು ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯರು, ಡಾ. ಬಿ. ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರಿಗೆ ಆತ್ಮೀಯರು, ಭಾರತದ ಮೊದಲ ತಂಡದ ರಾಜ್ಯ ಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು [[ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯ]]ದ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು ಕರ್ನಾಟಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿ ಮಂಡಳಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು ಕೋಲಾರಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯುತ್ ತರಲು ನೀರು ತರಲು ಹೋರಾಡಿದವರು, ಉತ್ತಮವಾದ ನಗರ ರಚನೆ ಮಾಡಿ ಕೋಲಾರದ ಗಾಂಧಿನಗರ ನಿರ್ಮಿಸಿದವರು. *ಕೈವಾರ ನಾರಣಪ್ಪ *[[ಮೋಕ್ಷಗುಂಡಂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ|ಸರ್.ಎಂ.ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ]] *[[ಮಲ್ಲಿಕರ್ಜುನ ರೆಡ್ಡಿ]] ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಲೆ ಗಿನ್ನೆಸ್ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ.ತೊಪ್ಪನಹಳ್ಳಿ. *ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞ ಎಚ್.ನರಸಿಂಹಯ್ಯ *ತೀ.ತಾ. ಶರ್ಮ. *ಗಟ್ಟಹಳ್ಳಿ ಆಂಜನಪ್ಪಸ್ವಾಮಿ *[[ಡಿ. ವಿ. ಗುಂಡಪ್ಪ]] *[[ಸೌಂದರ್ಯ]] *[[ವೆಂಕಟೇಶ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್]] *[[ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್]] ಪದಬಂಧ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಲಿಮ್ಕಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಾಖಲೆಕಾರ *[[ಪಿಚ್ಚಳ್ಳಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್]] ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ರಂಗಕರ್ಮಿ *[[ಕುಪ್ನಳ್ಳಿ ಎಂ. ಬೈರಪ್ಪ]], ಕವಿ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರು {{colend|2}} * ಪ್ರೊ. ಎಂ.ನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ತ್ಯಾವನಹಳ್ಳಿ- ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಮತ್ತು ಲೇಖಕರು. *[[ಮಂಸೋರೆ]], ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದ, ಲೇಖಕ, ಹವ್ಯಾಸಿ ಪತ್ರಕರ್ತ ==ಆಕರ್ಷಣೆಗಳ== ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸ್ಥಳಗಳೆ೦ದರೆ<ref>[http://www.kanaja.in/%E0%B2%95%E0%B3%8B%E0%B2%B2%E0%B2%BE%E0%B2%B0-%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B3%82%E0%B2%95%E0%B2%BF%E0%B2%A8-%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%87%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B7%E0%B2%A3/ ಕೋಲಾರದ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Image:Antharagange.JPG|thumb|right|220px|ಅ೦ತರಗ೦ಗೆ]] {{colbegin|2}} * ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ([[ಕೆ.ಜಿ.ಎಫ್]]), * [[ಮುಳಬಾಗಿಲು]], * [[ಬ೦ಗಾರು ತಿರುಪತಿ]], * [[ಕೋಟಿಲಿ೦ಗೇಶ್ವರ]], * [[ಅ೦ತರಗ೦ಗೆ]], * [[ಮಾರ್ಕ೦ಡೇಯ ಪರ್ವತ]], * [[ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]], * [[ಕೋಲಾರಮ್ಮ ದೇವಸ್ಥಾನ]], * [[ಕುರುಡುಮಲೆ]], * [[ಆವಣಿ]], *ಚಿಕ್ಕ ತಿರುಪತಿ * ಮುರುಗಮಲ್ಲ ದರ್ಗ(ಚಿಂತಾಮಣಿ), * ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟ (ಈಗ ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇರಿದೆ), * ವಿಧುರಾಶ್ವತ್ಥ (ಗೌರಿಬಿದನೂರು) *ಶ್ರೀ ಮನ್ಮಾಧವ ತೀಥ೯ರ ಮೂಲ ಮಹಾ ಸಂಸ್ಠಾನ ಮಠ ಇದೆ. *ಮರುಗಮಲ್ಲ ಗ್ರಾಮ ಮುಸ್ಲಿಂರ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. {{colend|2}} == ನಗರದ ಸುಧಾರಣೆ == * ಕೋಲಾರದಲ್ಲಿ ಕಸದ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, '[[ಗೋ ಪ್ಲಾಗ್!]]<ref>{{Cite news |date=2018-11-04 |title=ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮುಕ್ತ ನಗರ ಸ್ವಚ್ಚತಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆ |url=https://www.prajavani.net/585755.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190419055206/https://www.prajavani.net/585755.html |archive-date=2019-04-19 |access-date=2026-02-14 |work=Prajavani |language=kn}}</ref>' ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು [[Sumangali noah|ಸುಮಂಗಲಿ ನೋಹ]] ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕೋಲಾರವನ್ನು ಕಸ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಪಣತೊಟ್ಟಿದೆ. * ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಬಿಳಿಸಿ, ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == *[[ಕೋಲಾರ (ಲೋಕ ಸಭೆ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭೂಗೋಳ]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಹಿಂದಿನ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳು]] {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಲಾರ}} {{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಲೂಕುಗಳು}} r8cajq45bf7jyj6s3cdtgegx8san67i 0 2418 1372780 1337561 2026-05-05T14:25:49Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372780 wikitext text/x-wiki <div style="text-align:center;">''ವಾಯುವ್ಯ [[ಯುರೋಪ್]] ಖಂಡದಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಹಲವು ವಿಂಗಡನೆಗಳ ವಿವರಣೆಗೆ'' [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳು|ಈ ಲೇಖನವನ್ನು]] ''ನೋಡಿ''<br/>''ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘಟನೆಯಾದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಗೆ'' [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್|ಈ ಲೇಖನವನ್ನು]] ''ನೋಡಿ'' </div> {{Infobox country | conventional_long_name =ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ | common_name = ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ | image_flag = Flag of England.svg | flag_alt = Vertical red cross on a white background | image_coat = | symbol_width = | symbol_type = | national_motto = {{unbulleted list |{{native phrase|fr|"[[Dieu et mon droit]]"|italics=off}} |{{small|"God and my right"}}&nbsp;<ref>{{harvnb|Marden|2003|p=460}}.</ref><ref>{{harvnb|Brewer|2006|p=340}}.</ref>}} | national_anthem = {{unbulleted list |[[National anthem of England|None]] (''[[de jure]]'') |"[[God Save the King]]"' (''[[de facto]]'')}} | image_map = England in the UK and Europe.svg | map_width = 250px | map_caption = {{map caption|location_color=dark green|country={{nobold|England}}|subregion=the [[United Kingdom]]|subregion_color=green|region=Europe|region_color=dark grey}} | map_alt = Map of England within the British Isles and within Europe | capital = [[ಲಂಡನ್]] | official_religion = [[Church of England|Anglican]] (Christian) | demonym = [[English people|English]] | latd=51 |latm=30 |lats=27.8 |latNS=N |longd=0 |longm=7 |longs=40.7 |longEW=W | largest_city = ರಾಜಧಾನಿ | official_languages = [[ಆಂಗ್ಲ|English]] (''[[de facto]]'') | regional_languages = [[Cornish language|Cornish]] | ethnic_groups = {{unbulleted list | 85.5% [[White people|White]] | 7.7% [[British Asian|Asian]] | 3.4% [[Black British|Black]] | 2.2% [[British Mixed|Mixed race]] | 1.0% [[Other ethnic group (United Kingdom Census)|Other]] }} | area_rank = | area_magnitude = 1 E11 | area_sq_mi = 50,346 | area_km2 = 130,395 | percent_water = | population_estimate = | population_estimate_rank = | population_estimate_year = | population_census = 53,012,456<ref name=2011census>[http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_270487.pdf 2011 Census - Population and household estimates for England and Wales, March 2011] {{Webarchive|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_270487.pdf |date=2016-01-05 }}. Accessed 31 May 2013.</ref> | population_census_year = 2011 | population_density_mi2 = auto | population_density_km2 = 407 | population_density_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_year = | GDP_PPP_per_capita = | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = $2.68 trillion | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_year =2009 | GDP_nominal_per_capita = $50,566 | Gini_year = | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini = <!--number only--> | Gini_ref = | Gini_rank = | HDI_year = | HDI_change = <!--increase/decrease/steady--> | HDI = <!--number only--> | HDI_ref = | HDI_rank = | currency = [[ಪೌಂಡ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್]] | currency_code = GBP | time_zone = GMT | utc_offset = 0 | time_zone_DST = BST | DST_note = | utc_offset_DST = +1 | calling_code = [[+44]] | date_format = dd/mm/yyyy ([[Anno Domini|AD]]) | drives_on = left | patron_saint = [[Saint George]] | cctld = [[.uk]] }} [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]] ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘಟನೆಯ ನಾಲ್ಕು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ ದೇಶ '''ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್'''.<ref>{{cite web |title=The Countries of the UK |url=http://www.statistics.gov.uk/geography/uk_countries.asp |publisher=statistics.gov.uk |accessdate=1 February 2009 |author=Office for National Statistics |authorlink=Office for National Statistics |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081220225201/http://www.statistics.gov.uk/geography/uk_countries.asp <!--Added by H3llBot-->|archivedate=20 December 2008}}</ref><ref>{{cite web |title=Countries within a country|url=http://www.number-10.gov.uk/output/Page823.asp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080209003312/http://www.number-10.gov.uk/output/Page823.asp|archivedate=9 February 2008|publisher=number-10.gov.uk|accessdate=1 February 2009|authorlink=Prime Minister of the United Kingdom}}</ref><ref>{{cite web |title= Changes in the list of subdivision names and code elements (Page 11)|url=http://www.iso.org/iso/newsletter_i-9.pdf |format=PDF |publisher=[[International Organization for Standardization]]|accessdate=1 February 2009}}</ref> ಯೂರೋಪ್ ಖಂಡದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಆತಿ ದೊಡ್ಡದಾದ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ದ್ವೀಪದ ಮೂರು ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ದೇಶ. ==ಭೌಗೋಳಿಕ ನಿವೇಶನ== ಇದರ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಡಲ್ಗಾಲುವೆ]] ಮತ್ತು ಡೋವರ್ ಜಲಸಂಧಿ ; ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರ]] ; ಉತ್ತರಕ್ಕೆ [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]] ; ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಐರಿಷ್ ಸಮುದ್ರ]] ಹಾಗೂ [[ವೇಲ್ಸ್]] ಸಂಸ್ಥಾನ, [[ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಕಡಲ್ಗಾಲುವೆ]] ಮತ್ತು [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ]]. ==ವಿಸ್ತೀರ್ಣ== ಇದರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 1.30.360 ಚ,ಕಿ.ಮೀ. (50,869 ಚ.ಮೈ.) ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಂಯುಕ್ತರಾಜ್ಯದಲ್ಲೇ (ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್) ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಘಟಕವಾದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡು ಉಳಿದ ಎಲ್ಲ ಘಟಕಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವುದಲ್ಲದೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಲಂಡನ್ ಇದರ ರಾಜಧಾನಿ. ಯೂರೋಪ್ ಖಂಡಕ್ಕೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೂ ನಡುವೆ ಕಡಲಿರುವುದಾದರೂ ಇದರ ದಕ್ಷಿಣ ಹಾಗೂ ನೈಋತ್ಯತೀರಕ್ಕೂ ಯೂರೋಪ್ ಖಂಡಪ್ರದೇಶದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಫ್ರಾನ್ಸಿಗೂ ಬಹಳ ಸಮೀಪ. ಡೋವರ್ ಜಲಸಂಧಿಯಂತೂ ಬಹಳ ಕಿರಿದು. ಇದರ ಅಗಲ ಕೇವಲ 21 ಮೈಲಿ. ಆದರೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೀಸುವ ಕ್ಲುಪ್ತ ಮಾರುತಗಳೂ ಸಮುದ್ರದ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳೂ ಶತ್ರುನೌಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕೂಲಕರವೆನಿಸಿದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಲೆಳಿಸಿದ ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಸ್ಪೇನ್ ಮುಂತಾದ ದೇಶಗಳ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಈ ಹಿಂದೆ ವಿಫಲವಾಗಲು ಈ ಸಮುದ್ರವೇ ಅಡ್ಡಿ ಆದರೆ ಇತರ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯವೇ ಮುಂತಾದ ಸ್ನೇಹಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದಕ್ಕೂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಕಟ್ಟುವುದಕ್ಕೂ ಈ ಸಮುದ್ರ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವ ಬದಲು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿಯೇ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ. == ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಭೂವಿವರಣೆ == [[File:Keswick Panorama - Oct 2009.jpg|thumb|upright=1.5|alt=Blue lake between green hills.|right|[[Skiddaw|Skiddaw massif]], seen from [[Walla Crag]] in the [[Lake District]]]] ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಏಳಿಗೆಗೆ ಇದರ ಹಿತಕರ ವಾಯುಗುಣವೂ ಒಂದು ಕಾರಣ ಯಾವ ಪ್ರದೇಶವೂ ಸಮುದ್ರಕ್ಕಿಂತ ತುಂಬ ದೂರದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಪಶ್ಚಿಮತೀರದ ಹತ್ತಿರ ಗಲ್ಫ್ ಸ್ಟ್ರೀಂ ಎಂಬ ಉಷ್ಣೋದಕ ಪ್ರವಾಹ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ನೈಋತ್ಯದಿಂದಲೂ ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದಲೂ ಬೀಸುವ ಮಾರುತಗಳು ಬೇಸಗೆಯ ಸೆಕೆಯನ್ನೂ ಚಳಿಗಾಲದ ಚಳಿಯನ್ನೂ ತಗ್ಗಿಸುತ್ತವೆ. ಪೂರ್ವಕ್ಕಿಂತ ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಡೆಯ ಪ್ರದೇಶ ಹೆಚ್ಚು ಹಿತಕರ. ಪಶ್ಚಿಮದ ಮಾರುತಗಳು ವಾಯುಗುಣವನ್ನು ಸಮಧಾತುವಾಗಿ ಇಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಪಶ್ಚ್ಚಿಮತೀರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಬೀಳಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಗ್ಗುಪ್ರದೇಶವಾದ್ದರಿಂದ ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಕಡಿಮೆ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 30" ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಳೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ [[ಗೋಧಿ]] ಮುಂತಾದ ಧಾನ್ಯಗಳು ಮಾಗುವುದು ಸಾಧ್ಯ. ಥೇಮ್ಸ್ ಆಳಿವೆಯ ಬಳಿ ಬೀಳುವ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣವೇ ಕನಿಷ್ಠ. ಅಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 13" ಮಳೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ ಲಂಡನ್ನಿನಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೂ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೂ ಕೆಲವೇ ಮೈಲಿಗಳಾಚೆಗೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 30" ಮಳೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಪರ್ವತಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 40"-45" ನೈಋತ್ಯ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದ ಡಾರ್ಟ್ ಮೂರ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ 60" ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರದ ಪನ್ನೈನ್ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶವೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಳೆಯಾಗುವ ಪ್ರದೇಶ. ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆ ಇಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ಮಳೆಯ ನೀರು ಬೇಗ ಆವಿಯಾಗದೆ ನೆಲದಲ್ಲೇ ಊರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಸಸ್ಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅನುಕೂಲ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದಲ್ಲಿ ದಿನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಐದು ಗಂಟೆ ಬಿಸಿಲಿರುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರದಲ್ಲೂ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೂ ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ. ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಕೊದರೆಯುವ ಚಳಿಯಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಉತ್ತರಕ್ಕಿಂತ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಬೇಸಗೆಯ ಚುರುಕು ಜಾಸ್ತಿ. [[File:Widecombe in the Moor, Devon.jpg|thumb|alt=Green hills with trees in the foreground.|left|Terrain of [[Dartmoor]], Devon]] ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಪರ್ವತಪ್ರದೇಶಗಳಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಮಟ್ಟಸವಾದ ಬಯಲುಗಳೂ ಇಲ್ಲ. ದೇಶದ ಬಹುಭಾಗ ಸ್ವಲ್ಪ ಇಳಿಜಾರಾಗಿದೆ. ಇಡೀ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಕರಾವಳಿಯಂತೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಕರಾವಳಿಯೂ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ. ನದಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮುಖದ ಬಳಿ ತಂದು ತುಂಬುವ ಮಣ್ಣನ್ನು ಕಡಲಿನ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳು ಕೊಚ್ಚಿಹಾಕುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನದಿಗಳು ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಕೂಡುವೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಳಿವೆಗಳಾಗಿವೆ. ಇವು ಬಂದರುಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ಅನುಕೂಲಕರ. ಪೂರ್ವತೀರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದ ಟೈನ್ ನದಿಯ ಮುಖದ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಕ್ಯಾಸಲ್ ಎಂಬ ರೇವುಪಟ್ಟಣವಿದೆ. ವೇರ್ ನದಿಯ ಮುಖದಲ್ಲಿ [[ಸಂಡರ್‍ಲೆಂಡ್]] ಎಂಬ ಪಟ್ಟಣವಿದೆ. ಟೀಸ್ ಮುಖದ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಮಿಡ್ಲ್ಸ್ ಬರೊ ಎಂಬ ಪಟ್ಟಣವಿದೆ. ಇದು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದಾದ ಕಬ್ಬಿಣ-ಉಕ್ಕು ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರ. ಈಚೆಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ನಗರಗಳು ಎದ್ದಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಹ್ಯಾಂ ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯ. ಹಂಬರ್ ನದಿಯ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಹಲ್ ರೇವುಪಟ್ಟಣವಿದೆ. ಢೇಮ್ಸ ನದಿಯ ಅಳಿವೆಯ ಮೇಲಂತೂ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಹಾಗೂ ರೇವುಪಟ್ಟಣವಾದ ಲಂಡನ್ ಇದೆ. ಬಂಡೆಗಳಿಲ್ಲದ ಈ ನದಿಯ ಪಾತ್ರದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಸದಾ ಹೂಳು ತೆಗೆಸುತ್ತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಸಾಗರಗಾಮಿ ಹಡಗುಗಳು ಲಂಡನ್ನಿನ ಹೊರ ರೇವುಪಟ್ಟಣವಾದ ಟಿಲ್‍ಬರಿಯವರೆಗೂ ಬರುತ್ತವೆ. ಸಾಗರಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಹಡಗುಗಳು ಲಂಡನ್ನಿನ ವಕ್ಷಸ್ಥಲವನ್ನೇ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ. ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಿರಿ ಆಳದ ಕೊಲ್ಲಿಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡರ ಮೇಲೆ ಪೋತ್ರ್ಸ್‍ಮತ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಂಗ್ಸ್‍ಟನ್ ರೇವುಗಳಿವೆ. ಸೌತಾಂಪ್ಟನ್ ವಾಟರ್ ಎಂಬಲ್ಲಿರುವ ಸೌತಾಂಪ್ಟನ್ ಬಂದರು ಬಲು ದೊಡ್ಡದು. ಪ್ಲಿಮತ್ ಮತ್ತು ಡೇವನ್‍ಪೋರ್ಟ್ ಇನ್ನೆರಡು ರೇವುಗಳು. ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿ ಡೀನದಿಯ ಅಳಿವೆ ಆಳವಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿನ ಚೆಸ್ಟರ್ ಎಂಬ ರೇವುಪಟ್ಟಣ ರೋಮನ್ ಆಧಿಪತ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಮರ್ಸಿನದಿಯ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಲಿವರ್‍ಪೂಲ್, ಬರ್ಕನ್‍ಹೆಡ್ ಬಂದರಿವೆ. ಇವು ಲಂಡನ್ನಿಗೂ ಸವಾಲು ಹಾಕುವಷ್ಟು ಉತ್ತಮವಾಗಿವೆ. ==ಭೂ ಇತಿಹಾಸ== [[File:Stonehenge2007 07 30.jpg|thumb|alt=Sun shining through row of upright standing stones with other stones horizontally on the top.|[[Stonehenge]], a [[Neolithic]] [[monument]]]] ಭೂ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ (ವೇಲ್ಸ್ ಸಹ ಸೇರಿ) ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಭೂ ಇತಿಹಾಸದ ವಿವಿಧ ಘಟ್ಟಗಳ ಎಲ್ಲ ಶಿಲಾಪ್ರಸ್ತರಗಳನ್ನು ನಾವಿಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು. ಬಹುಶ: ಇತರ ಯಾವ ಭಾಗದಲ್ಲೂ ಈ ಬಗೆಯ ಶಿಲಾಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ನೋಡಲಾರೆವು. ಆಂಗ್ಲಿಸಿಯಿಂದ ಲಂಡನ್ನಿಗೆ ನೇರ ಹಾದುಹೋದಲ್ಲಿ ಆರ್ಷೇಯ (ಆರ್ಕೀಯನ್) ಶಿಲೆಗಳಿಂದ ಮೊದಲಾಗಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಭೂಯುಗಗಳ ಶಿಲಾಪ್ರಸ್ತರಗಳು-ಮೆಯೊಸೀನ್ ಕಲ್ಪವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು (ಆಗ ಇಡೀ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಭೂ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು). ಒಂದಾದ ಮೇಲೊಂದು ಗೋಚರಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಇಡೀ ಭೂ ಇತಿಹಾಸದ ಎಲ್ಲ ಪುಟಗಳನ್ನೂ ಒಂದೂ ತಪ್ಪಿಹೋಗದಂತೆ ತಿರುವಿ ಹಾಕಿದ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಕಂಡು ಬರುವ ವಿವಿಧ ಭೂಯುಗಗಳ ಶಿಲಾಶ್ರೇಣಿಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪರಿಚಯವನ್ನಿಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ===ಪ್ರಿಕೇಂಬ್ರಿಯನ್ ಕಲ್ಪ (600 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳಿಂದಲೂ ಹಿಂದೆ)=== ಈ ಕಲ್ಪದ ಶಿಲೆಗಳನ್ನು ಆಂಗ್ಲಿಸಿ, ವೇಲ್ಸಿನ ನೆವಿನ್ ಮತ್ತು ಬಾಡ್ರ್ಸೆ ದ್ವೀಪಗಳ ನಡುವಿನ ಲೆನ್ ಪರ್ಯಾಯದ್ವೀಪ, ಲಾಂಗ್‍ಮಿಂಡ್ ಶ್ರೇಣಿ. ಶೆಕಿನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಚಾರ್ನ್‍ವುಡ್ ಮತ್ತು ಮಾಲ್‍ವೆರ್ನುಗಳಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಭಾಗ ನೈಸ್ (ಗೀರು) ಶಿಲೆಗಳು. ಇವು ಶ್ರೇಣಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಹಿರಿದಾದ ಶಿಲೆಗಳೂ ಹೌದು. ಮುಂದೆ ತಲೆದೋರಿದ ಭೂ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ನೈಸುಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲೆ ಮಡಿಸಿ ಹೋಗಿವೆ. ಸವೆದ ಶಿಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಚಾರ್ನ್‍ವುಡ್, ಮಾಲ್‍ವೆರ್ನ್ ಮುಂತಾದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಜ ಶಿಲಾಪ್ರಸ್ತರಗಳಿವೆ. ಲಾಂಗ್‍ಮಿಂಡ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಕೆಲವಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಗ್ರೀಟ್ ಮತ್ತು ಜೇಡು ಶಿಲಾಪ್ರಸ್ತರಗಳು ಈ ಯುಗದ [[ಜಲಜಶಿಲೆ]]ಗಳು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡಿನ ಟಾರಿಡೋನಿಯನ್ ಜಲಜಶಿಲೆಗಳಿಗೆ ಸರಿಸಮವೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿವೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಈ ಕಲ್ಪದ ಶಿಲೆಗಳು ಇಡೀ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್-ವೇಲ್ಸ್ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿದ್ದು ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಇತರ ಭೂಯುಗಗಳ ಶಿಲಾಪ್ರಸ್ತರಗಳು ನಿಕ್ಷೇಪಗೊಂಡುವೆಂದೂ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡಲಾಗಿದೆ. ಬಹುಶಃ ಈ ಭೂಭಾಗ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿನ ಶಾಶ್ವತ ಭೂಖಂಡವಾಗಿದ್ದ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಸ್ಸಿನ ಆಗ್ನೇಯ ತೀರಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತೆಂದೂ ಭೂ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಊಹೆ. ಈ ವಿಶೇಷ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿಯೇ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಭೂ ಇತಿಹಾಸದ ಎಲ್ಲ ಹಂತಗಳ ಶಿಲೆಗಳನ್ನೂ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಕೇಂಬ್ರಿಯನ್ ಕಲ್ಪ (500-600 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲ) : ಪ್ರಿಕೇಂಬ್ರಿಯನ್ ಕಲ್ಪದ ಭೂಭಾಗದ ಸವೆತ ಮತ್ತು ಭೂ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಈ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅಷ್ಟು ಆಳವಿರದ ಸಮುದ್ರವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಎಂದಿನಂತೆ ವಿವಿಧ ಜನಜಶಿಲೆಗಳ ಸಂಚಯನ ಮೊದಲಾಯಿತು. ಬಲು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದಪ್ಪ ಮರಳು ಶಿಲೆಗಳೂ ಮತ್ತು ಪೆಂಟಿ ಶಿಲೆಗಳೂ ಕೊಂಚ ಆಳವಾದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸುಣ್ಣ ಶಿಲೆಯೂ ಶೇಖರಗೊಂಡು ಸಮುದ್ರದ ತಳ ಕ್ರಮೇಣ ಕುಗ್ಗುತ್ತ ಹೋಯಿತು. ಮುಂದೆ ಜೇಡುಶಿಲಾಪ್ರಸ್ತರಗಳೂ ನಿಕ್ಷೇಪಗೊಂಡುವು. ಈ ಬಗೆಯ ಜಲಜಶಿಲಾಪರಂಪರೆ ಮುಂದೆ ಅನೇಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆದೋರಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಯುಗ ಮುಂದುವರೆದಂತೆಲ್ಲ ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಬಹುಭಾಗ ಜಲಾಶಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗಿ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ತಲೆದೋರಿದುವು. ಮೆರಿಯೊನೆತ್ ಮತ್ತು ಡೆನ್‍ಬಿಗ್‍ಷೈರುಗಳ ಕೇಂಬ್ರಿಯನ್ ಶಿಲಾಶ್ರೇಣಿಗಳ ಮುಂದೆ 16,000' ಗಳನ್ನೂ ಮೀರಿದೆ. ಮೆರಿಯೊನೆತ್ತಿನ ಹಾರ್ಲೆಕ್ ಉಬ್ಬಿನಲ್ಲಿ ಈ ಕಲ್ಪದ ಶಿಲೆಗಳು ಬಲು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿವೆ. ===ಆರ್ಡೊವಿಶಿಯನ್ ಮತ್ತು ಸೈಲೂರಿಯನ್ ಕಲ್ಪಗಳು (400-500 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲ)=== ಈ ಕಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಜಿಯೊಸಿಂಕ್ಲೈನಲ್ ಸಮುದ್ರವಿತ್ತು. ಇದರ ವಾಯವ್ಯದತ್ತ ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಶಾಶ್ವತ ಭೂಖಂಡ ಮತ್ತು ಫೆನೊಸ್ಕಾಂಡಿಯಾಗಳಿದ್ದವು. ಈ ಭೂಭಾಗಗಳನ್ನು ನದಿಗಳು ಸವೆಯಿಸಿ ಆ ಮೂಲಕ ಹೊತ್ತು ತಂದ ಶಿಲಾಕಣಗಳನ್ನು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಕಲೆಹಾಕಿದವು. ನೀರಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭೂ-ಜಲಗಳ ಹರವಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಆಗಾಗ ತಲೆದೋರಿ ಶಿಲಾಪ್ರಸ್ತರಗಳಲ್ಲೂ ವೈವಿದ್ಯ ಉಂಟಾಯಿತು. ಆರ್ಡೊವಿಶಿಯನ್ ಕಲ್ಪದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಎರೆನಿಗ್ ಶಿಲಾಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಡಿಯಿಂದ ದಪ್ಪ ಹರಳಿನ ಗ್ರಿಟ್, ಮರಳುಶಿಲೆ, ಮರುಳುಯುಕ್ತ ಜೇಡು ಶಿಲೆ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಕಡೆಗೆ ಕರಿಯ ಜೇಡಿನ ಶಿಲಾಪ್ರಸ್ತರಗಳನ್ನು; ನೋಡಬಹುದು. ಇವುಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಜಲಾಶಯದ ಆಳ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆಲ್ಲ ಅದರ ಕರಾವಳಿ ದೂರ ದೂರ ಸರಿಯಿತೆಂದು ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಮಧ್ಯ ಅರ್ಡೊವಿಶಿಯನ್ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಭೂಭಾಗ ತೀವ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆಗ ದಪ್ಪ ಕಣಗಳ ಗ್ರಿಟ್ಟುಗಳು ಶೇಖರವಾದುವು. ಮುಂದೆ ಬಾಲಾಹಂತದಲ್ಲಿ ನಯಕಣ ರಚನೆಯ ಮರಳುಶಿಲೆ ಮತ್ತು ಜೇಡುಶಿಲಾಪ್ರಸ್ತರಗಳೂ ನಿಕ್ಷೇಪಗೊಂಡವು. ಈ ವೇಳೆಗೆ ಮಧ್ಯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಭಾಗ ಬಹುಪಾಲು ನೆಲವಾಗಿತ್ತು. ಸೈಲೂರಿಯನ್ ಕಲ್ಪದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲಿಡೋನಿಯನ್ ಪರ್ವತಜನ್ಯ ಶಕ್ತಿಗಳ ಅವಿರ್ಭಾವ ಮೊದಲಾಯಿತು. ಸಮುದ್ರದ ನಡುವೆ ನೀಳ ದಿಬ್ಬವೊಂದು ಉದ್ಬವಿಸಿ ಜಲಾಶಯ ಎರಡು ಪಾಲಾಯಿತು. ಹೊಸ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಸಾಲೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಈ ದಿಬ್ಬ ಬೆರ್ವಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಮೊದಲಾಗಿ ಸಾಲ್ವೆ ಮೂಲಕ ಹಾದು ವೆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡಿನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಮುಟ್ಟಿತು. ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಕಣಗಳು ಸಂಚಿತವಾದುವು. ಕ್ರಮೇಣ ಸಮುದ್ರದ ಉತ್ತರಾರ್ದ ನೆಲಭಾಗವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಾಗ ಮರುಳುಶಿಲೆಗಳು ನಿಕ್ಷೇಪಗೊಂಡುವು. ಕಾರ್ಡಿಗನ್‍ಷೈರಿನ ಲ್ಯಾಂಡೋವರಿಯನ್ ಶಿಲಾಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರೇ ವ್ಯಾಕ್ ಮತ್ತು ಜೇಡುಶಿಲಾಪ್ರಸ್ತರಗಳು ಒಂದಾದ ಮೇಲೊಂದು ಕಂಡು ಬಂದಿವೆ. ಆರ್ಡೊವಿಶಿಯನ್ ಕಲ್ಪದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಲೇಕ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಪರ್ವತಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಲಾವಾ, ಟಫ್, ಅಗ್ಲಾಮರೇಟ್ ಶಿಲಾಪ್ರಸ್ತರಗಳು ತಲೆದೋರಿ ಬಾರೊಡೇಲ್ ಶ್ರೇಣಿ ಉಂಟಾಯಿತು. ತದನಂತರ ಜೇಡು ಮತ್ತು ಗ್ರಿಟ್ ಪ್ರಸ್ತರಗಳು ಶೇಖರವಾಗಿ ಮುಂದೆ ರೂಪಾಂತರ ಹೊಂದಿ ಸ್ಕಿಡಾವಾ ಜೇಡುಶಿಲಾ ಶ್ರೇಣಿಗಳೆನಿಸಿದುವು. ಅಷ್ಟು ತೀವ್ರವಲ್ಲದ ಭೂ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ದೆಸಿಯಿಂದ ಶಿಲಾಪ್ರಸ್ತರಗಳು ಮಡಿಕೆ ಬಿದ್ದು ಕಲ್ಪದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲಭಾಗ ಮತ್ತೆ ಕುಸಿದು ಸಮುದ್ರವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈಗಿನ ವಾಯುವ್ಯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಆಷ್‍ಗಿಲನ್ ಮತ್ತು ಸೈಲೂರಿಯನ್ ಶಿಲಾಪ್ರಸ್ತರಗಳ ನಿಕ್ಷೇಪ ಮೊದಲಾಯಿತು. ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಲೆದೋರಿದ್ದ ಕ್ಯಾಲಿಡೋನಿಯನ್ ಪರ್ವತಜನ್ಯ ಶಕ್ತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸುಗಳಿಗೂ ಹಬ್ಬಿತು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಲೇಕ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉಬ್ಬು ಉಂಟಾಯಿತು. ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ವೇಲ್ಸನಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಪರಸ್ಪರ ಸಮಾಂತರ ಮೇಲ್ಮಡಿಕೆಗಳೂ ಕೆಳಮಡಿಕೆಗಳೂ ತಲೆದೋರಿದುವು. ===ಡಿವೋನಿಯನ್ ಕಲ್ಪ (350-400 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲ)=== {{Main|ಡಿವೋನಿಯನ್}}ಈ ವೇಳೆಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಂಡಿನ ಲೇಕ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ವೇಲ್ಸಿನ ಬಹುಭಾಗ ಭೂಖಂಡವಾಗಿ ಉಳಿದಿತ್ತು. ಅಸಂಖ್ಯಾತ ನೂತನ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಸ್ ಶಾಶ್ವತ ಭೂಖಂಡವೂ ಇತ್ತು. ಫೆನೊಸ್ಕಾಂಡಿಯಾ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡು ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗವನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿತ್ತು. ಉತ್ತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಐರ್ಲ್‍ಂಡುಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ದೊಡ್ಡ ಪರ್ಯಾಯದ್ವೀಪ ತಲೆದೋರಿತು. ಕಲ್ಪದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಕ್ಯಾಲಿಡೋನಿಯನ್ ಪರ್ವತಜನ್ಯ ಶಕ್ತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಕ್ರಮೇಣ ಕುಂದುತ್ತ ಪರ್ಯಾಯದ್ವೀಪದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಮತ್ತು ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು. ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಸ್ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯದ್ವೀಪದ ನಡುವೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಖಾರಿಗಳೂ ದಿಬ್ಬಗಳೂ ಇದ್ದು ಶಿಲಾ ನಿಕ್ಷೇಪದ ಕಾರ್ಯಗತಿಯನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರಚೋದಿಸಿದುವು. ವೇಲ್ಸಿನ ಕೆಳ ಡಿವೋನಿಯನ್ ಕಲ್ಪದ ಮರಳುಶಿಲಾ ಪ್ರಸ್ತರಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನದೀಮುಖಜ ಭೂಮಿಯೋಪಾದಿ ನಿಕ್ಷೇಪಗೊಂಡುವು. ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಮೇಲಿನ ಡಿವೋನಿಯನ್ ಕಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ವೇಲ್ಸ್ ಭೂಪ್ರದೇಶ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಸ್ ಭೂಖಂಡದೊಡನೆ ಸೇರಿ ಹೋಯಿತು. ಹೀಗೆಯೇ ದಕ್ಷಿಣದ ಕಡೆಯೂ ವಿಸ್ತಾರಹೊಂದಿ ಇಡೀ ದಕ್ಷಿಣ ವೇಲ್ಸನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿತು. ಬಹುಶ: ಈ ಹಂತದಲ್ಲೇ ಡೆವಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಡಿವೋನಿಯನ್ ಶಿಲಾಪ್ರಸ್ತರಗಳು ನಿಕ್ಷೇಪಗೊಂಡವು. ===ಕಾರ್ಬೊನಿಫೆರಸ್ ಕಲ್ಪ (280-350 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲ)=== ಡಿವೋನಿಯನ್ ಕಲ್ಪದಲ್ಲೇ ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಸಿನ ಬಹುಭಾಗ ಸವೆತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿತ್ತು. ಈ ಬೃಹತ್ ಖಂಡದ ಅಳಿದುಳಿದ ಭಾಗಗಳು ಮಧ್ಯ [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]] ಮತ್ತು ಐಸ್ಲೆಂಡುಗಳ ನಡುವೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲೇ ಚದರಿಹೋಗಿದ್ದುವು. [[ಸ್ಕಾಂಡಿನೇವಿಯ]] ಭೂಖಂಡವಾಗಿತ್ತು. ಯೂರೋಪು ಖಂಡದ ಬಹುಬಾಗ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲೇ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ದ್ವೀಪಗಳಾದುವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್‍ಜಾರ್ಜ್ ಲ್ಯಾಂಡ್, ಈಸ್ಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಛಾನೆಲ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸನ ಬಹುಭಾಗ ದ್ವೀಪಗಳೋಪಾದಿಯಲ್ಲಿದ್ದವು. ಸಮುದ್ರಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಗೆಬಗೆಯ ಶಿಲಾಕಣಗಳು ನಿಕ್ಷೇಪಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಸಮುದ್ರ ಅಷ್ಟು ಆಳವಿರದಿದ್ದರೂ ಅದರ ತಳ ಕುಗ್ಗುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಕೆಳ ಕಾರ್ಬೊನಿಫೆರಸ್ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ಆವೋನಿಯನ್ ಶ್ರೇಣಿಗಳೆಂದೂ ಹೆಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಸ್ತರಗಳು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಜೀವಾವಶೇಷಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸುಣ್ಣಶಿಲೆ. ಇವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಇಡೀ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಕೆಳ ಆವೋನಿಯನ್ (ಟೂರ್ನೇಸಿಯನ್) ಮತ್ತು ಮೇಲಿನ ಆವೋನಿಯನ್ (ವೈಸಿಯನ್) ಎಂದು ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲವಡೆ ಕಾರಲ್ ದಿಬ್ಬಗಳಿದ್ದ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ. ಉತ್ತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಲೇಕ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ವಾಯವ್ಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೆಂಟ್-ಇಲ್ಲೆಲ್ಲ ಸುಣ್ಣಶಿಲಾಪ್ರಸ್ತರಗಳು ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದುವು. ವೈಸಿಯನ್ ಹಂತದಲ್ಲಿ ವಾಯವ್ಯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನತ್ತ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಏರು ಪೇರುಗಳಾಗಿ ಜೌಗು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಆವಿರ್ಭವಿಸುತ್ತ್ತಿದ್ದುವು. ಹೀಗಾಗಿ ಮರಳು ಶಿಲಾಪ್ರಸ್ತರಗಳ ನಡುವೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲೆ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ತೆಳುವಾದ ಸಿರಗಳು ನಿಕ್ಷೇಪವಾದುವು. ನಡುವೆ ಸುಣ್ಣಶಿಲಾ ಪ್ರಸ್ತರಗಳೂ ಜೇಡು ಯೋರ್‍ಡೇಲ್ ಶ್ರೇಣಿಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಮೇಲಿನ ಕಾರ್ಬೊನಿಫೆರಸ್ (ನಮೂರಿಯನ್) ಶಿಲಾಪ್ರಸ್ತರಗಳನ್ನು ಕೆಳಗಿನ ಕಾರ್ಬೊನಿಫೆರಸ್ (ಆವೋನಿಯನ್) ಪ್ರಸ್ತರಗಳಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಈ ಹಂತಗಳ ನಡುವೆ ಮಂದಗತಿಯ ಭೂ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ತಲೆದೋರಿ ಆ ಕಾಲದ ಸಮುದ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ನಿಕ್ಷೇಪ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವೇ ಬಲುಮಟ್ಟಿಗೆ ಬದಲಾಯಿತು. ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಆಂಗ್ಲಿಯ ಒಂದಾಗಿ ಕ್ರಮೇಣ ಬ್ರಂಬಟ್ ದ್ವೀಪದೊಡನೆ ಐಕ್ಯವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿತು. ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಕಾಲುವೆ ಇನ್ನೂ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಜೇಡು ಮತ್ತು ಮರಳು ಶಿಲಾಪ್ರಸ್ತರಗಳಿಂದಾದ ಕಲ್ಮ್ ಮೆಷರ್ಸ್ ಎಂಬ ಶಿಲಾಶ್ರೇಣಿ ನಿಕ್ಷೇಪಗೊಂಡಿತು. ಪೆನ್ನೈನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ನದೀಮುಖಜ ಭೂಮಿ ಉಂಟಾಗಿ ಇಡೀ ಉತ್ತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ವೇಲ್ಸನ್ನೂ ಕ್ರಮೇಣ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡು ಬಹು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಭೂಭಾಗ ತಲೆದೋರಿತು. ಇದು ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಗಂಗಾ-ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಬಯಲಿನಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಶಿಲಾಸಂಯೋಜನೆ ಏಕರೀತಿಯದಾಗಿರದೆ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ, ಕಾಲದಿಂದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆಗ ಶೇಖರವಾದ ದಪ್ಪ ಕಣ ರಚನೆಯ ಮರಳು ಶಿಲೆಗಳನ್ನು ಮಿಲ್‍ಸ್ಟೋನ್‍ಗ್ರಿಟ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭೂಭಾಗದ ಅನೇಕ ಕಡೆ ಕಾಡುಗಳಿದ್ದವು. ಆಗಾಗ ತೋರಿದ ಭೂ ಕುಸಿತಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಸ್ಯರಾಶಿ ಆಳದಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿ ಮರಳಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲ ಪ್ರಸ್ತರಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇಂದಿನ ಅನೇಕ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲ ಗಣಿಗಳು ಈ ಭಾಗದಲ್ಲೇ ಇವೆ. ಕಲ್ಪದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರಗತಿಯ ಭೂ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತೆ ತಲೆದೋರಿದುವು, ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪರ್ವತಜನ್ಯ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಆರ್ವೊರಿಕನ್, ಹರ್ಸಿನಿಯನ್, ಆಲ್ಟಾಯಿಡ್ ಮತ್ತು ವಾರ್ಸಿಕನ್ ಎಂದು ವಿವಿಧ ಘಟ್ಟಗಳಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಭೂಭಾಗಗಳ ಮೇಲ್ಮೈ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿದವು. ಯೂರೋಪು ಖಂಡದಲ್ಲಂತೂ ಇವುಗಳ ಹಾವಳಿ ಬಹು ತೀವ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಬಹುಶ: ಪ್ಲಿಯೊಸೀನ್ ಕಲ್ಪಕ್ಕೆ ಕೊಂಚ ಮೊದಲು ಈ ಶಕ್ತಿಗಳು ಕುಗ್ಗಿದುವು. ===ಪರ್ಮಿಯನ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಯಾಸಿಕ್ ಕಲ್ಪಗಳು : ರ್(10-280 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲ)=== ಕಾರ್ಬೊನಿಫೆರಸ್ ಕಲ್ಪದ ಅನಂತರ ಮತ್ತು ಪರ್ವತ ಜನ್ಯ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮರಳುಗಾಡಿನ ವಾತಾವರಣವಿತ್ತು. ಮರಳು ಶಿಲೆಗಳು ನಿಕ್ಷೇಪಗೊಂಡವು. ಹಲವಾರು ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ ಲವಣಗಳು ಶೇಖರವಾದುವು. ಚೆಷೈರ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸಮುದ್ರ ಭಾಗಗಳು ಭೂಮಧ್ಯ ಸಮುದ್ರವಾದ ಟೆಥಿಸಿನೊಡನೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಟ್ರಯಾಸಿಕ್ ಶಿಲಾಪ್ರಸ್ತರಗಳು ಮೀಸೋಜೋಯಿಕ್ ಯುಗದ ಮೊದಲ ಹಂತಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ಪೆನ್ನೈನ್ ಶ್ರೇಣಿ ಈಡನ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲಡ್ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಅಷ್ಟು ಮಂದವಲ್ಲದ ಪ್ಲಿಸ್ಟೋಸೀನ್ ಹಿಮಕಲ್ಪದ ಪ್ರಸ್ತರಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಜೂರಾಸಿಕ್ ಕಲ್ಪ (135ರ್-10 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲ) : ಈ ಕಲ್ಪದ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಮರಳು ಶಿಲೆ ಮತ್ತು ಜೇಡು ಶಿಲಾಪ್ರಸ್ತರಗಳಿವೆ. ಇವು ನೀಳವಾದ ಜಾಡಿನಲ್ಲಿ ಡಾಸ್ರ್ಟೆಟ್ ತೀರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ನಾರ್ಥ್ಯಾಂಪ್ಟನ್ ಷೈರ್, ಹಂಬರ್ ಕಣಿವೆ. ಪಿಕರಿಂಗ್ ಕಣಿವೆ, ಕ್ಲೀವ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಯಾರ್ಕ್‍ಷೈರ್ ಮೈದಾನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿವೆ. ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಬಹುಭಾಗ ಭೂಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ===ಕ್ರಿಟೇಷಿಯಸ್ ಕಲ್ಪ (65-135 ದಶ ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲ)=== ನೆಲದ ಮಟ್ಟ ಕುಗ್ಗುತ್ತ ಟೆಥಿಸ್ ಸಮುದ್ರ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವಾಗುತ್ತ ಹೋಯಿತು ಕ್ರಿಟೇಷಿಯಸ್ (ವೀಲ್ಡನ್) ಪ್ರಸ್ತರಗಳು ಆಗ್ನೇಯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ತೀರದುದ್ದಕ್ಕೂ ನಿಖರವಾದುವು. ಕಡಲ ತೀರ ಕ್ರಮೇಣ ವೇಲ್ಸಿನತ್ತ ಸರಿಯಿತು. ವೀಲ್ಡ್‍ಜೊಡುಶಿಲೆ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಮರಳುಶಿಲೆ ಈ ಕಾಲದ ಮುಖ್ಯ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು. ಮೇಲಿನ ಕ್ರಿಟೇಷಿಯಸ್ ಕಲ್ಪದ ವೇಳೆಗೆ ಯೂರೋಪಿನ ಬಹುಭಾಗ (ಬ್ರಿಟನ್ನೂ ಸೇರಿ) ಮುಳುಗಡೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಮೂಲಕಾರಣ ಆಲ್ಬಿಯನ್ ಮತ್ತು ಸೈನೊಮೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ಆಕ್ರಮಣಗಳು. ಹೀಗೆ ಆವೃತವಾದ ಭೂಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಲ್ಪ್ ಜೇಡು ಮತ್ತು ಚಾಕ್ (ಸೀಮೆಸುಣ್ಣ) ಶಿಲಾಪ್ರಸ್ತರಗಳು ನಿಕ್ಷೇಪ ಕೊಂಡುವು, ಚಾಕ್ ಪ್ರಸ್ತರಗಳನ್ನು ಸ್ಯಾಲಿಸ್ ಬರಿ, ಡಾರ್ಸೆಟ್, ಚಿಲ್ಟರ್ನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಡೋವರ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಯಾರ್ಕ್‍ಷೈರ್ ವೋಲ್ಡುಗಳ ತನಕ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಹೀಗೆ ಚಾಕ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಆವರಿಸಿತ್ತು. ಕಲ್ಪದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಬಹುಭಾಗ ಮಟ್ಟಸವಾದ ಚಾಕ್ ಪ್ರಸ್ತರಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿತ್ತು. ಆಲ್ಪಾನ್ ಪರ್ವತಜನ್ಯ ಕಲ್ಪವೂ ಮೊದಲಾಗಿ ಮುಂದೆ ಇಡೀ ಟರ್ಷಿಯರಿ ಯುಗದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಪಸರಿಸಿತು. ಇದು ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಬಹು ತೀವ್ರವಾಗಿದ್ದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಅದರ ಬಿಸಿ ಮಾತ್ರ ತಟ್ಟಿತ್ತು. ವೀಲ್ಡ್ ಉಬ್ಬು ಮತ್ತು ಥೇಮ್ಸ್ ತಗ್ಗು ಈ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ತಲೆದೋರಿದುವು. ===ಪೇಲಿಯೊಸೀನ್, ಇಯೋಸಿನ್, ಮತ್ತು ಅಲಿಗೋಸಿನ್ ಕಲ್ಪಗಳು (25-65 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲ)=== ಇಯೋಸಿನ್ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಇಳಿಕಲು ಜಲಾಶಯದ ತುಂಬ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಮರಳು ಮತ್ತು ಜೇಡಿಮಣ್ಣು ಶೇಖರವಾದುವು. ಈ ಕಲ್ಪದ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ ಹ್ಯಾಂಪ್‍ಷೈರ್ ತಗ್ಗು.ಆಲಿಗೊಸೀನ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಶೇಖರಣೆ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೀಗೆಯೇ ಮುಂದುರಿಯಿತಾದರೂ ಆಗಾಗ ಕಡಲಿನ ಮತ್ತು ಸರೋವರ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದ್ದುವು. ===ಮಯೊಸೀನ್ ಕಲ್ಪ (12-25 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲ) === ನೆಲಭಾಗ ವಿಸ್ತಾರವಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಭೂಭಾಗ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಅಥವಾ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಕುಗ್ಗುತ್ತ ಹೋಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಈಗಿನ ಇಡೀ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ರೂಪುಗೊಂಡಿತೆನ್ನಬಹುದು ಯಾವ ಬಗೆಯ ಜಲಜನಿಕ್ಷೇಪಗಳೂ ಶೇಖರವಾಗಲಿಲ್ಲ ನೆಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭೂಸವೆತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿತ್ತು ಪಶ್ಷಿಮ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಚಾಕ್ ಪ್ರಸ್ತರಗಳು ನಶಿಸಿ ವೇಲ್ಸಿನ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಪೆನ್ನೈನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಲೇಕ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮತ್ತು ಇತರ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಸಾಲು ರೂಪುಗೊಂಡುವು. ಟ್ರಯಾಸಿಕ್ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಸವೆತಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ತಲೆದೋರಿತು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಈಗಿನ ಮೇಲ್ಮೈ ಲಕ್ಷಣ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ===ಪ್ಲಿಯೊಸೀನ್ ಕಲ್ಪ (1-11 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲ)=== ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅದರಲ್ಲೂ ಪೂರ್ವ ಆಂಗ್ಲಿಯ ಮತ್ತು ಥೇಮ್ಸ್ ತಗ್ಗುಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ತುಂಬಿತು ಸಮುದ್ರದ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲೂ ಕೊಂಚ ಏರುಪೇರಾಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಕ್ರ್ಯಾಗ್ ಎಂಬ ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯ ಮರಳು, ಜೇಡು ಮತ್ತು ಕಪ್ಪೆಚಿಪ್ಪಿನ ಚೂರುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜಲಜಶಿಲೆ ಪೂರ್ವ ಆಂಗ್ಲಿಯದ ಕರಾವಳಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ನಿಕ್ಷೇಪಗೊಂಡಿತು. ===ಪ್ಲಿಸ್ಟೊಸೀನ ಕಲ್ಪ (1 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿನವರಗೆ)=== ಪ್ಲಿಯೊಸೀನ್ ಕಲ್ಪದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶೀತವಾಯುಗುಣ ತಲೆದೋರಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳು ನೀರ್ಗಲ್ಲಿನ ಪ್ರವಾಹಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದುವು. ಅಲ್ಲದೆ, ಇವುಗಳ ಕಾರ್ಯಚರಣೆ ಈಗಿನ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಚೆಲುವಿಗೆ ಮೂಲಕಾರಣವಾಯಿತು. == ಖನಿಜ ಸಂಪತ್ತು== ವೇಲ್ಸ್ ಭೂಭಾಗವೂ ಸೇರಿದ ದಕ್ಷಿಣ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಉತ್ತರ-ಪಶ್ಚಿಮಗಳು ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶವೆಂದೂ ದಕ್ಷಿಣ-ಪೂರ್ವಗಳು ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶವೆಂದೂ ವಿಂಗಡಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯ ಇದೇ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇದರ ಭೂಗುಣವನ್ನೂ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಉತ್ತರ-ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರದೇಶದ ಮಣ್ಣು ಆಮ್ಲಮಯ. ಅದರ ಫಲವತ್ತು ಕಡಿಮೆ. ಅಧಿಕವಾಗಿ ಬೀಳುವ ಮಳೆಯಿಂದ ಅದರ ಸಾರ ಕೊಚ್ಚ್ಚಿಹೋಗಿದೆ ದಕ್ಷಿಣ ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲತ್ವವಿಲ್ಲ: ಕ್ಷಾರಗುಣವಿದೆ ಒಟ್ಟಾರೆ ಇಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು ನೆಲದಿಂದ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನವರೆಗೆ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಭೂಗುಣಗಳಿವೆ ಮಳೆ ತೊಳೆದ ಪರ್ವತಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಮೆಕ್ಕಲು ಮಣ್ಣಿನ ನದೀಪ್ರದೇಶದವರೆಗೆ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಮೇಲುಮಣ್ಣಿನ ಪದರದ ಗಾತ್ರವೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ-ಪೂರ್ವದ ಇಳಿ ನೆಲದಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸಾಯ ಹೆಚ್ಚು ಸುಸೂತ್ರ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯ ಪೂರಿತವಾದ ಖನಿಜಸಂಪತ್ತು ಸಾಕಷ್ಟು ಹರಡಿದೆ. ಖನಿಜಗಳಲ್ಲಿ [[ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು]] ಮುಖ್ಯ. ಇದು ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಪೆನ್ನೈನ್ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಯ ಪೂರ್ವ ಪಾಶ್ರ್ವದಲ್ಲಿ ಯಥೇಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕಿಟ್ಟವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಲೋಹಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಾರ್ಕ್‍ಷೈರಿನ ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಲೀವ್‍ಲ್ಯಾಂಡಿನಲ್ಲೂ ಉತ್ತರ ಲ್ಯಾಂಕಷೈರಿನ ಫರ್ನಿಸ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲೂ [[ಕಬ್ಬಿಣ]] ಸಿಕ್ಕುತ್ತದೆ. ದೇಶಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ದೊರಕುವುದರಿಂದ ಅಧಿಕವಾದದ್ದನ್ನು ನಿರ್ಯಾತ ಮಾಡುವುದು ಸಾಧ್ಯ. ಆದರೆ ದೊರಕುವ ಕಬ್ಬಿಣ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸಾಲದು. ಇದನ್ನು ಹೊರಗಿನಿಂದಲೂ ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಖನಿಜವಸ್ತುಗಳೂ ಪಿಂಗಾಣಿ ಕ್ಯೆಗಾರಿಕೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಜೇಡಿಮಣ್ಣೂ ದೊರಕುತ್ತವೆ. ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲು, ಮರಳುಗಲ್ಲು, ಗ್ರ್ರಾವೆಲ್ ಇವು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಒಳ್ಳೆಯ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಶಿಲೆ ಕಾರ್ನ್ ವಾಲ್ ಲೀಸೆಸ್ಟರುಗಳಲ್ಲೂ ಕಡಪಾಕಲ್ಲು ಕಾರ್ನ್ ವಾಲ್ ಮತ್ತು ಡೇವನ್ನಿನಲ್ಲೂ ಸೀಮೆಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲು ಕೆಂಟಿನಲ್ಲೂ ಜಿಪ್ಸಂ, ಕಲ್ಲುಪ್ಪು, ಕಬ್ಬಿಣಕಲ್ಲು ಚಕಮಕಿ ಕಲ್ಲು ಇವು ದಕ್ಷಿಣ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನಲ್ಲೂ ಇವೆ. ಕಾರ್ನ್‍ವಾಲ್ ಒಂದಾನೊಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತವರಕ್ಕೆ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದೆಲ್ಲವೂ ಮುಗಿದಿದೆ ಚಿನ್ನ ಬೆಳ್ಳಿಗಳೂ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿವೆ. ಆದರೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಅವನ್ನು ತೆಗೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಲಾಭದಾಯಕವಲ್ಲ. ==ವನಸಂಪತ್ತು == ಈ ದೇಶದ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ ಐದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಡುಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಮರಗಳಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಳವೇ ಬಹಳ ವಿರಳ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತ ಶಿಖರದ ಕೋಡುಗಲ್ಲಿನ ಮೇಲ್ಬಾಗವನ್ನೂ ಅತಿ ತಗ್ಗಿನ ಜೌಗುನೆಲವನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಮರಗಳು ಅಸಂಖ್ಯಾತವಾಗಿವೆ. ಬೇಸಾಯದ ನೆಲವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಮರದ ದಿಮ್ಮಿಗಳಿಗಾಗಿಯೂ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಕಾಡುಗಳು ಬೇಗ ಕರಗುತ್ತಿವೆ. ಲೋಹ ಕೈಗಾರಿಕೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಇದ್ದಲಿಗೂ ಮರಗಳನ್ನು ಧಾರಾಳವಾಗಿ ಕಡಿಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲ ಕಿಟ್ಟವನ್ನು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಮರಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಈಚೆಗೆ ಮರದ ದಿಮ್ಮಿಗಳನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಯಾತ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹೊಸದಾಗಿ ಮರನೆಡುವ ಕಾರ್ಯವೂ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹ್ಯಾಂಪ್‍ಷೈರಿನಲ್ಲೂ ಗ್ಲಾಸೆಸ್ಟರಿನಲ್ಲೂ ಎರಡು ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಮಧ್ಯಯುಗದಿಂದಲೂ ರಕ್ಷಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ. ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ವನವೈಭವವನ್ನೂ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಉಳಿದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಡುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಅದೃಶ್ಯವಾಗಿವೆ. ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಮರಗಳು ಹೊರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ವೈವಿಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಬಹಳ ಹಿಂದೆ, ಹಿಮಯುಗದ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿದ್ದ ಅನೇಕ ಜಾತಿಯ ಮರಗಳು ಹಿಮಾಚ್ಛಾದದಿಂದ ನಾಶವಾದವು. ಹಿಮದ ಕವಚ ಕರಗುವ ವೇಳೆಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಡಲ್ಗಾಲುವೆ ಉದ್ಭವವಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಓಕ್, ಬರ್ಚ್, ಬೀಚ್, ಆಷ್, ವಿಲ್ಲೊ, ಆಸ್ಪೆನ್, ಆಲ್ಡರ್ ಮುಂತಾದ, ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಎಲೆ ಉದುರುವ ಜಾತಿಯ ಮರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದುವು. ಈ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರದ ಮರಗಳೂ ಉಂಟು. ವಾಲ್ನಟ್, ಚೆಸ್‍ನಟ್, ಪೈನ್ ಮತ್ತು ಬಾಕ್ಸ್ ಮರಗಳನ್ನು ಹೊರಗಿನಿಂದ ತಂದು ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಲಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಮರಗಳಿಗಿಂತ ಕುರುಚಲುಗಳು ಅಧಿಕ. ಗ್ರಾಮ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೇಲಿಗಾಗಿ ಬೆಳೆಸುವ ಹಥಾರ್ನ್ ಅಲ್ಲದೆ ಹನಿಸಕ್ಲ್, ಹೇಜೆಲ್, ಬ್ರಿಯರ್, ಹಾಲಿಗಾರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಹೀದರ್ ಮುಂತಾದವು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ನಾನಾ ಗಿಡ ಮೂಲಿಕೆಗಳೂ ಉಂಟು. ಇಲ್ಲಿನ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲೂ ಇವುಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಅನೆಮೊನೆ, ಬ್ಲೂಬೆಲ್, ಪ್ರಿಮ್‍ರೋಸ್, ಹೈಯಸಿಂಥ್, ಐರಿಸ್, ವೂಡ್ರಫ್, ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ, ಬಟರ್‍ಕಪ್, ಡೇಯ್ಸಿ, ಡಾಂಡೆಲಿಯನ್, ಕಾಡು ಜಿರೇನಿಯಂ, ಸ್ಕಾರ್ಲೆಟ್ ಪಾಪಿ, ಮೆಡೋಸ್ವೀಟ್, ಕೋಲ್ಟ್ಸ್‍ಫೂಟ್, ಸ್ಪೀಡ್‍ವೆಲ್, ಪೆನ್ನಿವಾರ್ಟ್ ಮುಂತಾದುವು ಇಂಥ ಕೆಲವು ಸಸ್ಯಗಳು. ಹುಲ್ಲೂ ಧಾರಾಳ. ಜೌಗು ನೆಲದಲ್ಲಿ ಫರ್ನ್ ಮತ್ತು ಸೆಡ್ಜ್ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿದ್ದ ಅನೇಕ ಸಸ್ತನಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಈ ನಾಡಿನ ದೀರ್ಘ ಭೂಇತಿಹಾಸ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಶಿಸಿ ಹೋಗಿವೆ. ಈಚಿನವರೆಗೂ ಇದ್ದ ತೋಳ ಈಗಿಲ್ಲ. ಕೆಂಪು ಜಿಂಕೆಯೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ. ನರಿಯೂ ಮೊಲವೂ ಬೇಟೆಗಾರನ ಸ್ವಾರ್ಥಮೂಲವಾದ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಇನ್ನೂ ಉಳಿದಿವೆ. ಕುಂದಿಲಿಯೂ ಅಳಿಲೂ ಸ್ವಬುದ್ಧಿಬಲದಿಂದ ಪುರೋಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿವೆ. ಜೌಗು ನೆಲಗಳೂ ಹಳ್ಳ ಕೊಳ್ಳಗಳೂ ಬತ್ತಿರುವುದುರಿಂದಲೂ ರಕ್ಷಣೆಯ ಅಭಾವದಿಂದಲೂ ಅನೇಕ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿವೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿಯೂ ಪಾರಿವಾಳವೂ ರೆಡ್‍ಬ್ರೆಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷಿಯೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಬ್ಲಾಕ್‍ಬರ್ಡ್, ಕಕ್ಕೂ, ಲಾರ್ಕ್, ನೈಟಿಂಗೇಲ್, ಟಿಟ್‍ಮೌಸ್, ಫೆಸೆಂಟ್ ಮುಂತಾದವು ಇನ್ನೂ ಬದುಕಿವೆ. ==ಜನಸಾಂದ್ರತೆ, ಜನಜೀವನ== [[File:Hans Holbein, the Younger, Around 1497-1543 - Portrait of Henry VIII of England - Google Art Project.jpg|thumb|upright|alt=Painting of large bearded man with fur trimmed cloak, wearing a hat.|[[Henry VIII of England|King Henry VIII]] became [[Supreme Head of the Church of England]]]] [[File:McConnel & Company mills, about 1820.jpg|thumb|right|[[Cotton mill]]s in [[Manchester]], the world's "first industrial city", circa 1820.<ref name="Industrial city">{{cite web |url=http://www.sciencemuseum.org.uk/on-line/energyhall/page84.asp |title=Manchester – the first industrial city |publisher=Entry on Sciencemuseum website |accessdate=17 March 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120309184810/http://www.sciencemuseum.org.uk/on-line/energyhall/page84.asp |archivedate=9 ಮಾರ್ಚ್ 2012 |url-status=live }}</ref>]] ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹರಡಿಲ್ಲ. ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಎಕರೆಗೆ 200 ಜನರಿದ್ದರೆ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೂರು ಎಕರೆಗೆ ಒಬ್ಬನಂತೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ಕಲ್ಲಿದ್ದಲ ಗಣಿಗಳ ಬಳಿಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಲಂಡನ್, [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್]], [[ಬರ್ಮಿಂಗ್‍ಹ್ಯಾಂ]] ಮುಂತಾದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನಗರಗಳಲ್ಲೂ ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚು. ವ್ಯವಸಾಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂದ್ರತೆ ಕಮ್ಮಿ. ಕಳೆದ ಕೆಲವು ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮೊದಲು ಹಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ಪಟ್ಟಣಗಳ ಕಡೆಗೆ ಜನಪ್ರವಾಹವಿತ್ತು. ಹೊಲಕ್ಕೆ ಆವರಣ ಹಾಕುವ ಚಳುವಳಿಯ ಫಲವಾಗಿ ಅನೇಕರು ನೆಲ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗೆ ಬಂದರು. ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲೂ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲೂ ಸಂಭವಿಸಿದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಬೆಳೆದುವು. ಮೊದಲು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲ ಗಣಿಗಳ ಬಳಿ ಜನದಟ್ಟಣೆ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಿಂದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನೇ ನೇರವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿಸುವುದು ಕಮ್ಮಿಯಾಗಿ ಇತರ ಕಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಬೆಳೆದುವು. ಅನೇಕ ನಗರಗಳು ಅತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದುವು. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಭೌಗೋಲಿಕ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಕುರಿತ ಬಾರ್ಲೊ ಸಮಿತಿಯ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಲಂಡನ್ನಿನ ಸುತ್ತಲೂ ವಾಯವ್ಯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲೂ ಡರ್‍ಹ್ಯಾಮಿನಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಾಗಿ ಹೊಸ ನಗರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>{{harvnb|McNeil|Nevell|2000|p=9}}.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visitbirmingham.com/arts_and_culture/heritage/|title=Heritage|publisher=visitbirmingham.com|author=Birmingham City Council|authorlink=Birmingham City Council|accessdate=4 October 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120426080011/http://www.visitbirmingham.com/arts_and_culture/heritage/|archivedate=26 April 2012}}</ref>. 1944ರಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿದ್ದ ವಿಚಾರಣಾ ಸಮಿತಿಯವರು 1949ರಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಅಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗಿಂತ ಕಮ್ಮಿ. ನಲವತ್ತೈದು ವರ್ಷಗಳ ಕೆಳಗಿನವರ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ ಇಳಿಯುತ್ತಿದೆ. ಆಯುಃಪ್ರಮಾಣ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಜನನ ಪ್ರಮಾಣ 1920-22 ರಿಂದ 1933ರ ವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಳಮಟ್ಟಿಗೆ ಇಳಿಯಿತು; 1933ರಿಂದ 1941ರ ವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿತ್ತು; ೪೧-೪೨ರಿಂದ ಏರಲಾರಂಭಿಸಿತು. 1920 ರಿಂದ 1941ರ ವರೆಗೆ ಜನನ ಪ್ರಮಾಣ ಇಳಿದಿದ್ದರಿಂದ 1950ರ ಹಾಗೂ 1960ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಹದಿನೈದರಿಂದ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ವಯಸ್ಸಿನ ವರೆಗಿನವರ ಪ್ರಮಾಣ ಇಳಿಯುವುದೆಂದೂ ಅರುವತ್ತೈದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಯಸ್ಸಿನವರ ಪ್ರಮಾಣ ಏರುವುದೆಂದೂ ಆ ಸಮಿತಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಗಂಡಸರಿಗಿಂತ ಹೆಂಗಸರ ಸಂಖ್ಯೆಯೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ; ಆದರೆ ಜನಿಸುವ ಶಿಶುಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಡುಮಕ್ಕಳದೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆ. ಗಂಡಸರಲ್ಲಿ ಸಾವಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚು. 1953ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಸಾವಿರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೂ 12.2 ಮಂದಿ ಪುರುಷರೂ 10.7 ಮಂದಿ ಸ್ತ್ರೀಯರೂ ಸತ್ತರು. [[File:England ethnicity estimates 2009.jpg|right|300px|alt=Pie chart with main body in blue and multiple smaller segments in other colours.|2009 estimates of [[Ethnic groups in the United Kingdom|ethnic groups in England]]<ref>{{cite web|url=http://www.statistics.gov.uk/pdfdir/eth0511.pdf |title=ONS: Population Estimates by Ethnic Group 2002–2009 |accessdate=20 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110626034052/http://www.statistics.gov.uk/pdfdir/eth0511.pdf|archivedate=26 June 2011|format=PDF}}</ref>]] ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಜನರು ನಾನಾ ಬುಡಕ್ಕಟುಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರಾದರೂ ಸಮಾನ ಲಕ್ಷಣ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಹಿಂದೆ ಇಲ್ಲಿದ್ದ ಪುರಾತನ ಶಿಲಾಯುಗದ ಜನರದಾಗಲಿ ಕಂದುಕಂಚಿನ ಯುಗದ ಜನರದಾಗಲಿ ಕುರುಹುಗಳು ಈಗಿನ ಜನರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲ್ಟಿಕ್ ಮಾತಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಒರಟಾದ, ಉದ್ದನೆಯ, ಉದ್ದತಲೆಯ, ನಸು ಹೊಂಬಣ್ಣದ ಬ್ರಿಟನ್ ಜನರ ಛಾಯೆ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ವೇಲ್ಸಿನಲ್ಲೂ ಕೆಲಮಟ್ಟಿಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲೂ ಉಳಿದಿದೆ. ನಾಲ್ಕು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ರೋಮನ್ನರು ಈ ದೇಶವನ್ನಾಕ್ರಮಿಸಿದ್ದರೆ ಫಲವಾಗಿ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದಷ್ಟಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟು ಮಟ್ಟಿಗಾದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಜನರ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಬೆರೆತಿವೆ. ಆಂಗ್ಲ, ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್, ಜೂಟ್ ಮತ್ತು ಡೇನ್ ವಲಸೆಗಾರರ ಗುಣಗಳು ಬಹಳಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಿಶ್ರವಾಗಿವೆ. ನಾರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣವಾದ ಬಹುಕಾಲದ ಮೇಲೆ ಐರಿಷ್ ವಲಸೆಗಾರರೂ ಇಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ನಾರ್ಮನ್ನರ ಪ್ರಭಾವ ತುಂಬ ಹೆಚ್ಚು. ಯಹೂದಿ ಹಾಗೂ ಹ್ಯೂಗನಾಟ್‍ಗಳ ರಕ್ತಗಳೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಬೆರೆತಿವೆ. ==ಮತ== [[File:Westminster abbey west.jpg|thumb|[[Westminster Abbey]] is a notable example of [[English Gothic architecture]]. The [[Coronation of the British monarch|coronation]] of the [[Monarchy of the United Kingdom|British monarch]] traditionally takes place at the Abbey]] 1851ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಗಳ ಮತಸಂಬಂಧವಾದ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಚರ್ಚಿಗೆ ಸೇರಿದವರಿಗಿಂತ ರೋಮನ್ ಕೆಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚಿಗೆ ಸೇರಿದವರ ಸಂಖ್ಯೆಯೇ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆಯೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಈ ಎರಡು ಪಂಗಡಗಳವರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರೆ ಅದು ಇತರ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಪಂಗಡಗಳಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು. ಆದರೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲೂ (ವೇಲ್ಸಿನಲ್ಲೂ) ನೆರವೇರುವ ಎಲ್ಲ ವಿವಾಹಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮದುವೆಗಳು ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಚರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ನೂರಕ್ಕೆ ಹತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿವಾಹಗಳು ರೋಮನ್ ಕೆಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಶೇಕಡಾ 30ರಷ್ಟು ಶಾಸನಿಕ ವಿವಾಹಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಚರ್ಚಿಗೆ ವಿಧಿಬದ್ದವಾಗಿ ಸೇರದಿದ್ದರೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನ ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂಬುದು ಈ ಅಂಕಿಗಳಿಂದ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://www.english-heritage.org.uk/ English Heritage]&nbsp;– National body protecting English heritage * [http://www.naturalengland.org.uk/ Natural England]&nbsp;– Wildlife and the natural world of England * [https://www.visitengland.com/ VisitEngland]&nbsp;– English Tourist Board * [http://www.bbc.co.uk/news/england/ BBC News – England]&nbsp;– News items from BBC News relating to England * [https://www.gov.uk/ GOV.UK]&nbsp;– Website of the British Government * {{osmrelation-inline|58447}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು_ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ_ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್ ಖಂಡದ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] bcwn6sygd0zhm6mkca92h77rdnjeawv 0 2773 1372850 1350640 2026-05-06T09:36:14Z VASANTH S.N. 728 VASANTH S.N. [[ದುಂಬಿ]] ಪುಟವನ್ನು [[ಕೋಲಿಯಾಪ್ಟರ]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಸೂಕ್ತವಾದ ಪುಟ ಶೀರ್ಷಿಕೆ 1350640 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Leatherhead Beetle above Mesquite Springs in Death Valley NP-crop.jpg|250px|thumb|ಒಂದು ಜಾತಿಯ ದುಂಬಿ]] '''ದುಂಬಿಗಳು''' ಅಥವಾ '''ಜೀರುಂಡೆಗಳು''' ಕೋಲಿಯಾಪ್ಟರ ಗಣವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಕೀಟಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪು. ಈ ಗಣವು ಜೀರುಂಡೆ ಮತ್ತು ಸೊಂಡಿಲು ಕೀಟಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸುಮಾರು 2,50,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಇದು ಕೀಟವರ್ಗದ ಇನ್ನಾವುದೇ ಗಣಕ್ಕಿಂತ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದು. ಅಷ್ಟು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೇ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದು. ಇದುವರೆಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿರುವ ಕೀಟಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ 40%ರಷ್ಟು ಇದಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಷ್ಟು ಅಗಾಧವೊ ಇವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೂ ಅಷ್ಟೇ ವಿಸ್ತಾರ. ಪ್ರಪಂಚದ ಯಾವ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಾದರೂ ಈ ಕೀಟಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸಮುದ್ರವೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಇವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿದೆ. ಬಲುಪಾಲು ಪ್ರಭೇದಗಳು ನೆಲವಾಸಿಗಳು. ಕೆಲವು ಬಗೆಗಳು 500 ಸೆಂ.ಉಷ್ಣತೆ ಇರುವ ಬಿಸಿ ನೀರಿನ ಚಿಲುಮೆಗಳಲ್ಲೂ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಹಲವು ರೀತಿಯವು ಬೇರೆ ಬಗೆಯ ಕೀಟಗಳ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಗಳಾಗಿ ಜೀವಿಸಿದರೆ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕೀಟಗಳ ಇಲ್ಲವೆ ಸ್ತನಿಗಳ ದೇಹದೊಳಗೊ ಚರ್ಮದ ಮೇಲೊ ಪರಾವಲಂಬಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಬಹುಪಾಲು ಬಗೆಗಳು ದವಸಧಾನ್ಯಗಳ ಮತ್ತು ದಿನಬಳಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳ ಪಿಡುಗುಗಳೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿವೆ. ==ದೇಹರಚನೆ== ಕೋಲಿಯಾಪ್ಟರ ಗಣದ ಕೀಟಗಳ ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಇವು ವಾಸಿಸುವ ನೆಲೆಯನ್ನವಲಂಬಿಸಿ ದೇಹರಚನೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡವೂ ಅತಿಚಿಕ್ಕವೂ ಇವೆ. ಡೈನಾಸ್ಟಸ್ ಹಕ್ರ್ಯೂಲಿಸ್ (ಖಡ್ಗಮೃಗ ಜೀರುಂಡೆ) ಎಂಬುದು 7" ಉದ್ದವಿದೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದಿರುವಷ್ಟು ಚಿಕ್ಕವಾಗಿವೆ. ಪ್ರೌಢಕೀಟಗಳ ದೇಹವನ್ನು ತಲೆ, ಎದೆ ಮತ್ತು ಉದರ ಎಂಬ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಎದೆಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಖಂಡಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನವೆರಡು ಉದರಭಾಗಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿವೆ. ಮುಂದಿನ [[ಖಂಡ]] (ಪ್ರೋತೋರ್ಯಾಕ್ಸ್) ಮಾತ್ರ ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದು ಪ್ರೋನೋಟಮ್ ಎಂಬ ಫಲಕದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ದೇಹವನ್ನೆಲ್ಲ ಆವರಿಸಿರುವ ಕೊಂಬಿನ ಕವಚ (ಎಕ್ಸೊಸ್ಕೆಲಿಟಿನ್) ಗಡುಸಾಗಿರಬಹುದು. ಇಲ್ಲವೆ ಮೃದುವಾದುದಾಗಿಯೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಬಾಗುವಂಥದೂ ಆಗಿರಬಹುದು. ಕುಡಿಮೀಸೆಗಳು (ಆಂಟೆನೆ) ತಲಾ ಹನ್ನೊಂದು ಖಂಡಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ದವಡೆಗಳು ತ್ರಿಕೋಣಾಕಾರದವು. ಆಹಾರವನ್ನು ಕಡಿಯಲು ಇಲ್ಲವೆ ಮೆಲುಕು ಹಾಕಲು ಇವು ಅನುಕೂಲವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಜಾತಿಯ ಕೀಟಗಳ ದವಡೆಗಳು ಬಲುದೊಡ್ಡವಾಗಿದ್ದು ದೇಹದಷ್ಟೆ ಉದ್ದವಿರುವುದಾದರೂ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಲು ಚಿಕ್ಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸ್ಪರ್ಶಾಂಗಗಳು (ಪ್ಯಾಲ್ವಿ) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕ ಗಾತ್ರದವು. ಆಹಾರವನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು, ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲು ಮಾತ್ರ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತವೆ. ಕಣ್ಣುಗಳು ಸಂಯುಕ್ತ ಮಾದರಿಯವು. ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಸರಳ ನೇತ್ರಗಳೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಪ್ರೋನೋಟಮ್ ಫಲಕ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಲವಾರು ಬಗೆಯ ಮುಳ್ಳು, ಕುಳಿ, ತೋಡು ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರೋತೋರ್ಯಾಕ್ಸಿನ ತಳಭಾಗದಿಂದ ಮುಂದಿನ ಜೊತೆ ಕಾಲುಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಎದೆಯ ಮಧ್ಯದ ಖಂಡದಿಂದ (ಮೀಸೊತೋರ್ಯಾಕ್ಸ್) ಎಲಿಟ್ರ ಎಂಬ ಮೇಲಿನ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ಜೊತೆ ಕಾಲುಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಎದೆಯ ಹಿಂಬದಿಯ ಖಂಡದಿಂದ (ಮೆಟತೋರ್ಯಾಕ್ಸ್) ಕೆಳಗಿನ ಜೊತೆರೆಕ್ಕೆಗಳೂ ಮೂರನೆಯ ಜೊತೆ ಕಾಲುಗಳೂ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಳಗಿನ ಜೊತೆ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ತೆಳುವಾಗಿಯೂ ಪಾರಕವಾಗಿಯೂ ಇದ್ದು ಇವು ಮಾತ್ರ ಹಾರುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಎಲಿಟ್ರಗಳು ಬಹಳ ಗಡುಸು. [[ಕೀಟ]] ಹಾರದಿದ್ದಾಗ ಕೆಳಗಿನ ಜೊತೆ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಇವು ಆವರಿಸಿ ಕೊಂಡು ಅವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಎಲಿಟ್ರಗಳಿರುವುದು ಕೋಲಿಯಾಪ್ಟರ ಗಣದ ಪ್ರಮುಖ ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣ. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೂ ಅಪವಾದಗಳಿಲ್ಲದೇ ಇಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಬಗೆಯ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಲಿಟ್ರಗಳಿಲ್ಲ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ರೆಕ್ಕೆಗಳೇ ಇಲ್ಲ. ಕಾಲುಗಳು ಓಡಲು, ಈಜಲು ನೆಗೆಯಲು, ನೆಲವನ್ನು ತೋಡಲು ಮತ್ತು ಆಸರೆಗಳನ್ನೊ ಆಹಾರವನ್ನೊ ತಬ್ಬಿ ಹಿಡಿಯಲು ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ತೋರುತ್ತವೆ. ಉದರಭಾಗದಲ್ಲಿ 10 ಖಂಡಗಳಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 5-8 ಖಂಡಗಳಷ್ಟೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ. ಉಳಿದವು ಬರಿಯ ಮೋಟುಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಖಂಡದಲ್ಲೂ ಒಂದು ಜೊತೆ ಸ್ಪೈರಕಲ್ಲುಗಳಿವೆ. ಇವೇ ಉಸಿರಾಟದ ಅಂಗವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಾಹ್ಯ ರಂಧ್ರಗಳು. ಜನನಾಂಗಗಳು ದೇಹದ ಹಿಂತುದಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಬಂಧಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಗಂಡಿನ ಜನನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಶಿಶ್ನ ಮತ್ತು ಟಗ್ಮೆನ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಿವೆ. ಹೆಣ್ಣಿನ ಜನನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಪ್ರಾಕ್ಟ್ಸ್, ಪ್ರಾಕ್ಟಿಜರ್, ಪಾಲ್ಪಿಫರ್, ಕಾಕ್ಸೈಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೈಲೈ ಎಂಬ 5 ಭಾಗಗಳಿವೆ. ==ದೇಹದ ಒಳರಚನೆ== ಆಹಾರಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಆಹಾರನಾಳದ ಉದ್ದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಸ್ಟೋಮೋಡಿಯಂ, ಮೀಸೆಂಟರಾನ್ ಅಥವಾ ಜಠರ, ಮತ್ತು ಪ್ರೋಕ್ಟೋಡಿಯಮ್ ಅಥವಾ ಕರುಳು ಎಂದು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಸ್ಟೋಮೋಡಿಯಮಿನಲ್ಲಿ ಬಾಯಿ ಗಂಟಲ ಕುಹರ ಅನ್ನನಾಳವೂ ಇವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂದೆ ಪ್ರೊವೆಂಟ್ರಿಕ್ಯುಲಸ್ ಎಂಬ ಭಾಗವಿದೆ. ಆಹಾರವನ್ನು ಅರೆಯಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂಥ ಹಲ್ಲುಗಳು ಇದರ ಭಿತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡಿವೆ. ಜಠರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ತುದಿಮುಚ್ಚಿದ ಹಲವಾರು ಕೊಳವೆಗಳು (ಸೀಕೆ) ಅಂಟಿಕೊಂಡಿವೆ. ಪ್ರೋಕ್ಟೋಡಿಯಮ್ ಭಾಗ ಹಲವಾರು ಮಾಲ್ಪೀಘಿಯನ್ ಕೊಳವೆಗಳನ್ನೂ ಗುದನಾಳವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆಹಾರವನ್ನು ಜೀರ್ಣಿಸಲು ನೆರವಾಗುವಂಥ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಗ್ರಂಥಿಗಳೂ ರಚನೆಗಳೂ ಆಹಾರನಾಳದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. ==ಉಸಿರಾಟ== ಬೇರೆ ಕೀಟಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲೂ [[ಉಸಿರಾಟ]] ದೇಹದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿರುವ ಶ್ವಾಸನಾಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನೆರವಿನಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸ್ಪೈರಕಲ್ಲುಗಳೆಂಬ ಬಾಹ್ಯರಂಧ್ರಗಳ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ ತೆರೆಯುವಿಕೆಗಳಿಂದ ದೇಹದಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ದೇಹದೊಳಕ್ಕೆ ಗಾಳಿಯ ವಿನಿಮಯ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಕೆಲವು ಬಗೆಯ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ದೇಹದೊಳಗೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಚೀಲಗಳೂ ಇದ್ದು ಇವು ಗಾಳಿಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ. ಜಲವಾಸಿ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಆನುಷಂಗಿಕ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇವುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕೀಟಗಳು ನೀರಿನೊಳಗೆ ಮುಳುಗಿದ್ದರೂ ಉಸಿರಾಡಬಹುದು. ಸ್ಪೈರಕಲ್ಲುಗಳ ಚಲನೆ ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಲ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಮೊತ್ತದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಆಮ್ಲಜನಕದ ಮಟ್ಟ ಇಳಿದಾಗ ಲ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಮಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉದರಭಾಗದ ನರಗ್ರಂಥಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ನರಕೇಂದ್ರಗಳು ಪ್ರಚೋದಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಇವು ಸ್ಪೈರಕಲ್ಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿ ಅವು ತೆರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆಗ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿನ ಆಮ್ಲಜನಕ ಸುಲಭವಾಗಿ ಒಳಹೋಗುತ್ತದೆ. ಲ್ಯಾಂಪೈರಿಡೀ, ಇಲ್ಯಾಟೆರಿಡೀ ಮತ್ತು ಫೆಂಗೋಡಿಡೀ ಕುಟುಂಬಗಳ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಅಂಗಗಳಿವೆ. ಈ ಅಂಗಗಳಿಗೂ ಉಸಿರಾಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೂ ನಿಕಟಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಮಿಣುಕುಹುಳಗಳಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಬೆಳಕು ಈ ಅಂಗಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷ. ==ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನೆ== ಚೆನ್ನಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ರಕ್ತಪರಿಚಲನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ದೇಹದ ವಿವಿಧ ಅಂಗಾಶಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವನ್ನು ಸಾಗಿಸುವುದೇ ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯ. ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಸಂಧಿಪದಿಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಇದೊಂದು ತೆರೆದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ; ಅಂದರೆ ರಕ್ತ ರಕ್ತನಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೆ ಪ್ರವಹಿಸದೆ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಪೊಳ್ಳು ಇಲ್ಲವೆ ತೆರಪುಗಳಲ್ಲೂ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ರಕ್ತಪರಿಚಲನಾವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಹೃದಯವೊಂದಿದೆ. ಇದರ ನಿಯಮಿತ ತುಡಿತದಿಂದ ಒತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ ರಕ್ತ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕೊಳವೆಯ ಮೂಲಕ ಮಿದುಳಿನ ಭಾಗದೆಡೆಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ದೇಹದ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಭಾಗಕ್ಕೂ ರಕ್ತದ ಪೂರೈಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹೀಮೊಸೈಟ್‍ಗಳೆಂಬ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ದುಗ್ಧರಸವೂ ಹಳದಿ ಇಲ್ಲವೆ ಹಸಿರು ಅಥವಾ ಕೆಂಪುಬಣ್ಣದ ವರ್ಣಕಗಳೂ ಇವೆ. ಕೋಲಿಯಾಪ್ಟರದ ಕೀಟಗಳ ನರವ್ಯೂಹ ದೇಹದ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಹಲವಾರು ನರಗ್ರಂಥಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಇವುಗಳಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ನರಸಂಬಂಧಗಳೂ ಇವೆ. ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಭೇದವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಗಂಡಿನ ಜನನಾಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳು-ಒಂದು ಜೊತೆ ವೃಷಣಗಳು, ಒಂದು ಜೊತೆ ಪಾಶ್ರ್ವ ಕೊಳವೆಗಳು, ಒಂದು ವೀರ್ಯಕೋಶ ಮತ್ತು ವೀರ್ಯವನ್ನು ಹೊರಚೆಲ್ಲುವ ಒಂದು ಕಾಲುವೆ. ಹೆಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜೊತೆ ಅಂಡಾಶಯಗಳು, ಇವುಗಳಿಂದ ಹೊರಡುವ ಒಂದೊಂದು ಅಂಡನಾಳ ಇವೆರಡೂ ಕೂಡಿ ಉಂಟಾಗಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೊಳವೆ ಮತ್ತು ಯೋನಿ. ಎಲ್ಲ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಗೆಯ ರೂಪಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿಯೊ ಒಂಟೊಂಟಿಯಾಗಿಯೊ ಮರೆಯಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ದಿನಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಅನಂತರ ಮೊಟ್ಟೆಯೊಡೆದು [[ಡಿಂಬ(ಲಾರ್ವಾ)|ಡಿಂಬ]]ಗಳು ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ಡಿಂಬಗಳು ಪ್ರೌಢಕೀಟಗಳಂತೆಯೇ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳಾಗಬಹುದು ಇಲ್ಲವೆ ಮಾಂಸಾಹಾರಿಗಳಾಗಿರಬಹುದು. ಕೆಲವು ಬಗೆಯವು ಪರಾವಲಂಬಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ತಲೆ, 3 ಖಂಡಗಳುಳ್ಳ ಎದೆ ಮತ್ತು 9 ಭಾಗಗಳುಳ್ಳ ಉದರ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಇವುಗಳ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಲ್ಲ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಡಿಂಬದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯ ಗತಿ ತೀವ್ರವಾಗಿದ್ದು ಅದು ಗಾತ್ರದಲ್ಲೂ ತೂಕದಲ್ಲೂ ಹಲವಾರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಗಾತ್ರ ಬೆಳೆದಂತೆ ಮೈಮೇಲಿನ ಚರ್ಮವನ್ನು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಕಳಚಿ ಹೊಸ ಚರ್ಮವನ್ನು ಬೆಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದುಂಟು. ಈ ಪೊರೆಕಳಚುವಕ್ರಿಯೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 3 ಬಾರಿಯಾಗುವುದಾದರೂ ಕೆಲವು ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ 10-15 ಬಾರಿ ನಡೆಯುವುದೂ ಉಂಟು. ತನ್ನ ಗಾತ್ರದ ಗರಿಷ್ಟ ಮಿತಿಯನ್ನು ತಲಪಿದ ಮೇಲೆ ಡಿಂಬ ಕೋಶಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಈ ಹಂತವನ್ನು ಸೇರುವ ಮುನ್ನ ತನ್ನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳ್ಳುವುದಲ್ಲದೆ ಕೊಂಚ ಉಬ್ಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕೋಶಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಜನನಾಂಗಗಳ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಕುಡಿಮೀಸೆ ಹಾಗೂ ಸಂಯುಕ್ತಾಕ್ಷುಗಳು ಮೂಡುವುದು ಮುಂತಾದ ಮುಖ್ಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ಅವಧಿ ಕೆಲವು ಗಂಟೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹಲವಾರು ದಿವಸಗಳು. ಕ್ರಮೇಣ ಕೋಶಾವಸ್ಥೆ ಕೊನೆಗೊಂಡು ಪ್ರೌಢಕೀಟ ಹೊರಬರುತ್ತದೆ. ಬಲುಪಾಲು ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಿದ ರೂಪ ಪರಿವರ್ತನೆ ನಡೆಯುವುದಾದರೂ ಕೆಲವು ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ತಾಯಿ ಕೀಟದಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಮರಿಯೇ ಹೊರಬರಬಹುದು. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಡಿಂಬವೇ ಲೈಂಗಿಕ ಪ್ರಬುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಮೊಟ್ಟೆಯಿಡಬಹುದು. (ಉದಾ: ಮೈಕ್ರೊಮ್ಯಾಲ್ತಸ್). ಡೈಟಿಸ್ಕಿಡೀ ಮತ್ತು ಬ್ರೂಕಿಡೀ ಕುಟುಂಬದ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಡಿಂಬಾವಸ್ಥೆಗೂ ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಗೂ ನಡುವೆ ಹಲವಾರು ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಹಂತಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಕೋಲಿಯಾಪ್ಟರ ಗಣವನ್ನು ಸ್ಟ್ರೆಪ್ಸಿಪ್ಟರ (ಅರ್ಕೊಸ್ಟಮ್ಯಾಟ), ಏಡಿಫ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಪಾಲಿಫೇಗ ಎಂಬ ಮೂರು ಉಪಗಣಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಉಪಗಣದಲ್ಲಿ ಕ್ಯೂಪಿನಾಯ್ಡಿಯ, ಕ್ಯಾರಬೀಯಾಯ್ಡಿಯ ಮತ್ತು ಗೈರಿನಾಯಿಡಿಯ ಎಂಬ ಅಧಿ ಕುಟುಂಬಗಳೂ ಪಾಲಿಫೇಗ ಉಪಗಣದಲ್ಲಿ ಲೈಮೆಕ್ಸಿಲಾನಾಯ್ಡಿಯ ಎಂಬ ಅಧಿಕುಟುಂಬಗಳೂ ಪಾಲಿಫೇಗ ಉಪಗಣದಲ್ಲಿ ಲೈಮೆಕ್ಸಿಲಾನಾಯ್ಡಿಯ, ಹೈಡ್ರೊಫಿಲಾಯ್ಡಿಯ, ಸ್ಟಾಫಿಲಿನಾಯ್ಡಿಯ, ಕ್ಯಾಂತರಾಯ್ಡಿಯ, ಕ್ಲೀರಾಯ್ಡಿಯ, ಇಲ್ಯಾಟರಾಯ್ಡಿಯ, ಡ್ಯಾಸ್ಕಿಲಾಯ್ಡಿಯ, ಬಿರಾಯ್ಡಿಯ, ಡ್ರಯೋಪಾಯ್ಡಿಯ, ಕ್ಯುಕ್ಯುಜಾಯ್ಡಿಯ, ಮೆಲಾಯ್ಡಿಯ, ಟೆನಿಬ್ರಯಾನಾಯ್ಡಿಯ, ಬಾಸ್ಟ್ರಿಕಾಯ್ಡಿಯ, ಸ್ಕ್ಯಾರಬಿಯಾಯ್ಡಿಯ, ಸೆರ್ಯಾಮ್‍ಬೈಕಾಯ್ಡಿಯ, ಕ್ರೈಸೊಮೆಲಾಯ್ಡಿಯ ಮತ್ತು ಕಕ್ರ್ಯೂಲಿಯೊನಾಯ್ಡಿಯ ಎಂಬ ಅಧಿಕುಟುಂಬಗಳಿವೆ. ==ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ== ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮರಿಗಳೂ ಪ್ರೌಢ ಕೀಟಗಳೂ ಉಪದ್ರವಕಾರಿಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ತಂತಿಹುಳು, ಫ್ಲೀಬೀಟ್ಸ್, ಕಾಲರಾಡೊ ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ ಹುಳು, ಜಪಾನೀಸ್ ಜೀರುಂಡೆ, ಕಾಕ್‍ಷೇಫರ್ ಜೀರುಂಡೆಗಳು; ಕುಟ್ಟೆಹುಳುಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ. ಆದರೆ ಉಪಕಾರಿಗಳೂ ಇಲ್ಲದಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಗುಲಗಂಜಿ ಹುಳುಗಳು, ಕ್ಯಾರಾಬಿಡಿ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ರೊಡೋಲಿಯ ಕಾರ್ಡಿನಾಲಿಸ್ ಎಂಬ ಗುಲಗಂಜಿ ಹುಳದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯದಲ್ಲಿ ಕಿತ್ತಳೆ ಹಣ್ಣಿನ ಪಿಡುಗಾದ ಐಸಿರಿಯ ಪರ್ಚೇಸ್ ಎಂಬ ಕೀಟಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಇಂಥದೇ ಇನ್ನೊಂದು ಉಪಕಾರಿ ಕ್ರಿಪ್ಟೋಲೀಮಸ್ ಮಾಂಟ್ರೋಜಿಯರಿ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲೊಸೋಮ ಸೈಕೋಫಾಂಟ. ಕೆಲವು ಜೀರುಂಡೆಗಳು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ. ಪೀಡೆರೆಸ್ ಎಂಬ ರೋಟ್ ಜೀರುಂಡೆ ಮತ್ತು ಬ್ಲಿಸ್ಟರ್ ಜೀರುಂಡೆ ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಬೊಬ್ಬೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದಾಗ, ಚರ್ಮದ ಬೊಬ್ಬೆರೋಗ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಲಿಟ್ಟವೆಸಿಕ ಟೋರಿಯ ಎಂಬ ಜೀರುಂಡೆಯಿಂದ ಕ್ಯಾಂಥಾರಿಡಿನ್ ಎಂಬ ಗುಳ್ಳೆಗಳೆಬ್ಬಿಸುವ ರಾಸಾಯನಿಕವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ರೋಗಗಳನ್ನು ಹರಡುತ್ತವೆ. ಆರ್ಥೋಪ್ಟೆರ ಗಣ ಜೀವ ವಿಕಾಸದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂದಿನ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಕಂಡುಬರುವ ಕೀಟಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಗಣಗಲ್ಲೊಂದು. ಈ ಗಣವನ್ನು ಎನ್ಸಿಫೆರಾ (ಜೀರುಂಡೆಗಳು-ಕ್ರಿಕೆಟ್ಸ್) ಮತ್ತು ಸೇಲಿಫೆರಾ (ಮಿಡತೆಗಳು) ಎಂಬ ಎರಡು ಉಪ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಶಬ್ದಾತ್ಮಕವಾದ ಸಂವಹನವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂವಹನ ಹೆಣ್ಣಿನ ಗಮನಸೆಳೆಯಲು ಗಂಡು ಹೊರಡಿಸುವ ಶಬ್ದ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀರುಂಡೆ ಪ್ರಭೇದವೂ ತನಗೇ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಶಬ್ದವನ್ನು ಹೊರಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಇದೇ ಗಣದ ಸೀಲಿಫೆರಾ ಉಪ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ ಮಿಡತೆಗಳು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಶಬ್ದ ಹೊರಡಿಸದಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಈ ಜೀರುಂಡೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಎನ್ಸಿಫೆರಾ ಗಣವನ್ನು ಗ್ರಿಲ್ಲಿಡೇ (ನಿಜ ಜೀರುಂಡೆಗಳು - ಟ್ರೂ ಕ್ರಿಕೆಟ್ಸ್) ಮತ್ತು ಟೆಟ್ಟಿಗೊನಿಡೇ (ಪೊದೆ ಜೀರುಂಡೆಗಳು - ಬುಶ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ಸ್) ಎಂಬ ಎರಡು ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದು. ಇವು ತಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಉಜ್ಜುವುದರ ಮೂಲಕ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸುತ್ತವೆ. ಇವಕ್ಕೆ ಕಿವಿಗಳು ಮುಂಗಾಲುಗಳ ಮೇಲಿರುತ್ತದೆ. ==ಹೊಲದ ಜೀರುಂಡೆಗಳು== ಇವು ಗ್ರಿಲ್ಲಿನೇ ಉಪ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಜೀರುಂಡೆಗಳು. ಕಾಡುಗಳು, ತೋಟಗಳಿಂದ ತೊಡಗಿ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ರಸ್ತೆ ಬದಿಯಲ್ಲಿನ ಹಸುರು ಕಸದಲ್ಲಿ, ನೆಲದ ಬಿರುಕುUಳಲ್ಲಿÀ ಸಹ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವು 0.5 - 2.00 ಸೆ.ಮೀ.ವರೆಗೆ ಬೆಳೆಯುವ ಇವು ಕಡು ಕಂದು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದವರೆಗಿನ ಛಾಯೆಯ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ನಿಶಾಚರಿಗಳಾದ ಇವು ಸಂಜೆಯವೇಳೇಗೆ ಹೊರಬಂದು ಸುಶ್ರಾವ್ಯವಾದ ಕರೆಯನ್ನು ಉಲಿಯುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಆವೃತ್ತಿ ಹಾಗೂ ಹಾಡಿನ ಸ್ವರೂಪವಿರುತ್ತದೆ. ಇವು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವ ಕೀಟ, ಕಪ್ಪೆ, ಹಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣಗಾತ್ರದ ಸ್ತನಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವಾಗುವುದೂ ಉಂಟು. ==ಮರ ಜೀರುಂಡೆಗಳು== ಇವು ಒಕಾನ್‍ಥಿನೇ ಉಪ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಜೀರುಂಡೆಗಳು. ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು, ಗುಂಡಿಗಳು, ಪೊದೆ, ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಇವುಗಳು ತೆಳುವಾದ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶರೀರ ಹೊಂದಿರುವ ಇವುಗಳ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಹಸುರು ಅಥವಾ ತಿಳಿ ಕಂದು. ಇವುಗಳ ನಾಡಿ ಮಿಡಿತ ಮತ್ತು ಹಾಡು ಪರಿಸರದ ತಾಪಮಾನದೊಂದಿಗೆ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದಾದಷ್ಟು ಬದಲಾಗುವುದರಿಂದ ಇವನ್ನು ತಾಪ ಮಾಪಕ ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ (ಥರ್ಮಾಮೀಟರ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ಸ್) ಸಂಭೋಗ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಗಂಡಿನ ದೇಹದ ಬೆನ್ನುಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಗ್ರಂಥೀಯಿಂದ ಒಸರುವ ದ್ರವವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತದೆ. ==ಪೊದೆಜೀರುಂಡೆಗಳು== ಹಸುರು ಅಥವಾ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಇವುಗಳನ್ನು ಸಹುರು ಕಸದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಮರಗಳ ಮೇಲ್ತದಿಯವರೆಗೆ ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ನಗರ ಹಾಗೂ ವನ್ಯ ಆವಾಸಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ನಿಜ ಜೀರುಂಡೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಕರ್ಕಶವಾದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಕುಟುಂಬದ ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಎಲೆಗಳಂತೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿಯೇ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಇವು ದಿನವಿಡೀ ವಿಶ್ರಾಂತಿಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಅದಾಗ್ಗೂ, ಬಾವಲಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಇವು ಆಹಾರವಾಗುತ್ತವೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://tolweb.org/Coleoptera/8221 Coleoptera] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120509074859/http://tolweb.org/Coleoptera/8221 |date=2012-05-09 }} from the [[Tree of Life Web Project]] * {{de icon}} [http://www.kaefer-der-welt.de/index.htm ''Käfer der Welt''] * [http://www.coleoptera-atlas.com/ Coleoptera Atlas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106113024/http://www.coleoptera-atlas.com/ |date=2014-01-06 }} * [http://www.insectlifeforms.com/Orders736/BEETLES_COLEOPTERA_60502060_736.aspx Beetles – Coleoptera] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120313193822/http://www.insectlifeforms.com/Orders736/BEETLES_COLEOPTERA_60502060_736.aspx |date=2012-03-13 }} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಲಿಯಾಪ್ಟರ}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೀಟಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] 2yiz4vey5wfq90v4bg54m805az4erot 1372852 1372850 2026-05-06T09:37:26Z VASANTH S.N. 728 ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಅಳವಡಿಕೆ 1372852 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = {{Fossil range|299|0}}<small>Earliest [[Permian]]–[[Holocene|Present]]</small> | image = Coleoptera collage.png | image_caption = Clockwise from top left: female golden stag beetle (''[[Lamprima aurata]]''), [[rhinoceros beetle]] (''[[Megasoma]]'' sp.), long nose weevil (''[[Rhinotia hemistictus]]''), cowboy beetle (''[[Chondropyga dorsalis]]''), and a species of ''[[Amblytelus]]'' | taxon = Coleoptera | authority = [[Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]] | subdivision_ranks = Suborders | subdivision_ref = <ref name="Bouchard_et_al_2011">{{cite journal |last1=Bouchard |first1=P. |last2=Bousquet |first2=Y. |last3=Davies |first3=A. |last4=Alonso-Zarazaga |first4=M. |last5=Lawrence |first5=J. |last6=Lyal |first6=C. |last7=Newton |first7=A. |last8=Reid |first8=C. |last9=Schmitt |first9=M. |last10=Ślipiński |first10=A. |last11=Smith |first11=A. |title=Family-group names in Coleoptera (Insecta) |journal=ZooKeys |date=2011 |issue=88 |pages=1–972 |doi=10.3897/zookeys.88.807 |pmid=21594053|pmc=3088472|bibcode=2011ZooK...88....1B |doi-access=free }}</ref> | subdivision = * [[Adephaga]] * [[Archostemata]] * [[Myxophaga]] * [[Polyphaga]] * †[[Protocoleoptera]] ''See [[subgroups of the order Coleoptera]]'' }} [[ಚಿತ್ರ:Leatherhead Beetle above Mesquite Springs in Death Valley NP-crop.jpg|250px|thumb|ಒಂದು ಜಾತಿಯ ದುಂಬಿ]] '''ದುಂಬಿಗಳು''' ಅಥವಾ '''ಜೀರುಂಡೆಗಳು''' ಕೋಲಿಯಾಪ್ಟರ ಗಣವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಕೀಟಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪು. ಈ ಗಣವು ಜೀರುಂಡೆ ಮತ್ತು ಸೊಂಡಿಲು ಕೀಟಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸುಮಾರು 2,50,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಇದು ಕೀಟವರ್ಗದ ಇನ್ನಾವುದೇ ಗಣಕ್ಕಿಂತ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದು. ಅಷ್ಟು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೇ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದು. ಇದುವರೆಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿರುವ ಕೀಟಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ 40%ರಷ್ಟು ಇದಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಷ್ಟು ಅಗಾಧವೊ ಇವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೂ ಅಷ್ಟೇ ವಿಸ್ತಾರ. ಪ್ರಪಂಚದ ಯಾವ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಾದರೂ ಈ ಕೀಟಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸಮುದ್ರವೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಇವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿದೆ. ಬಲುಪಾಲು ಪ್ರಭೇದಗಳು ನೆಲವಾಸಿಗಳು. ಕೆಲವು ಬಗೆಗಳು 500 ಸೆಂ.ಉಷ್ಣತೆ ಇರುವ ಬಿಸಿ ನೀರಿನ ಚಿಲುಮೆಗಳಲ್ಲೂ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಹಲವು ರೀತಿಯವು ಬೇರೆ ಬಗೆಯ ಕೀಟಗಳ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಗಳಾಗಿ ಜೀವಿಸಿದರೆ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕೀಟಗಳ ಇಲ್ಲವೆ ಸ್ತನಿಗಳ ದೇಹದೊಳಗೊ ಚರ್ಮದ ಮೇಲೊ ಪರಾವಲಂಬಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಬಹುಪಾಲು ಬಗೆಗಳು ದವಸಧಾನ್ಯಗಳ ಮತ್ತು ದಿನಬಳಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳ ಪಿಡುಗುಗಳೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿವೆ. ==ದೇಹರಚನೆ== ಕೋಲಿಯಾಪ್ಟರ ಗಣದ ಕೀಟಗಳ ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಇವು ವಾಸಿಸುವ ನೆಲೆಯನ್ನವಲಂಬಿಸಿ ದೇಹರಚನೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡವೂ ಅತಿಚಿಕ್ಕವೂ ಇವೆ. ಡೈನಾಸ್ಟಸ್ ಹಕ್ರ್ಯೂಲಿಸ್ (ಖಡ್ಗಮೃಗ ಜೀರುಂಡೆ) ಎಂಬುದು 7" ಉದ್ದವಿದೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದಿರುವಷ್ಟು ಚಿಕ್ಕವಾಗಿವೆ. ಪ್ರೌಢಕೀಟಗಳ ದೇಹವನ್ನು ತಲೆ, ಎದೆ ಮತ್ತು ಉದರ ಎಂಬ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಎದೆಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಖಂಡಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನವೆರಡು ಉದರಭಾಗಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿವೆ. ಮುಂದಿನ [[ಖಂಡ]] (ಪ್ರೋತೋರ್ಯಾಕ್ಸ್) ಮಾತ್ರ ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದು ಪ್ರೋನೋಟಮ್ ಎಂಬ ಫಲಕದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ದೇಹವನ್ನೆಲ್ಲ ಆವರಿಸಿರುವ ಕೊಂಬಿನ ಕವಚ (ಎಕ್ಸೊಸ್ಕೆಲಿಟಿನ್) ಗಡುಸಾಗಿರಬಹುದು. ಇಲ್ಲವೆ ಮೃದುವಾದುದಾಗಿಯೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಬಾಗುವಂಥದೂ ಆಗಿರಬಹುದು. ಕುಡಿಮೀಸೆಗಳು (ಆಂಟೆನೆ) ತಲಾ ಹನ್ನೊಂದು ಖಂಡಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ದವಡೆಗಳು ತ್ರಿಕೋಣಾಕಾರದವು. ಆಹಾರವನ್ನು ಕಡಿಯಲು ಇಲ್ಲವೆ ಮೆಲುಕು ಹಾಕಲು ಇವು ಅನುಕೂಲವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಜಾತಿಯ ಕೀಟಗಳ ದವಡೆಗಳು ಬಲುದೊಡ್ಡವಾಗಿದ್ದು ದೇಹದಷ್ಟೆ ಉದ್ದವಿರುವುದಾದರೂ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಲು ಚಿಕ್ಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸ್ಪರ್ಶಾಂಗಗಳು (ಪ್ಯಾಲ್ವಿ) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕ ಗಾತ್ರದವು. ಆಹಾರವನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು, ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲು ಮಾತ್ರ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತವೆ. ಕಣ್ಣುಗಳು ಸಂಯುಕ್ತ ಮಾದರಿಯವು. ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಸರಳ ನೇತ್ರಗಳೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಪ್ರೋನೋಟಮ್ ಫಲಕ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಲವಾರು ಬಗೆಯ ಮುಳ್ಳು, ಕುಳಿ, ತೋಡು ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರೋತೋರ್ಯಾಕ್ಸಿನ ತಳಭಾಗದಿಂದ ಮುಂದಿನ ಜೊತೆ ಕಾಲುಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಎದೆಯ ಮಧ್ಯದ ಖಂಡದಿಂದ (ಮೀಸೊತೋರ್ಯಾಕ್ಸ್) ಎಲಿಟ್ರ ಎಂಬ ಮೇಲಿನ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ಜೊತೆ ಕಾಲುಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಎದೆಯ ಹಿಂಬದಿಯ ಖಂಡದಿಂದ (ಮೆಟತೋರ್ಯಾಕ್ಸ್) ಕೆಳಗಿನ ಜೊತೆರೆಕ್ಕೆಗಳೂ ಮೂರನೆಯ ಜೊತೆ ಕಾಲುಗಳೂ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಳಗಿನ ಜೊತೆ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ತೆಳುವಾಗಿಯೂ ಪಾರಕವಾಗಿಯೂ ಇದ್ದು ಇವು ಮಾತ್ರ ಹಾರುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಎಲಿಟ್ರಗಳು ಬಹಳ ಗಡುಸು. [[ಕೀಟ]] ಹಾರದಿದ್ದಾಗ ಕೆಳಗಿನ ಜೊತೆ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಇವು ಆವರಿಸಿ ಕೊಂಡು ಅವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಎಲಿಟ್ರಗಳಿರುವುದು ಕೋಲಿಯಾಪ್ಟರ ಗಣದ ಪ್ರಮುಖ ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣ. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೂ ಅಪವಾದಗಳಿಲ್ಲದೇ ಇಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಬಗೆಯ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಲಿಟ್ರಗಳಿಲ್ಲ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ರೆಕ್ಕೆಗಳೇ ಇಲ್ಲ. ಕಾಲುಗಳು ಓಡಲು, ಈಜಲು ನೆಗೆಯಲು, ನೆಲವನ್ನು ತೋಡಲು ಮತ್ತು ಆಸರೆಗಳನ್ನೊ ಆಹಾರವನ್ನೊ ತಬ್ಬಿ ಹಿಡಿಯಲು ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ತೋರುತ್ತವೆ. ಉದರಭಾಗದಲ್ಲಿ 10 ಖಂಡಗಳಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 5-8 ಖಂಡಗಳಷ್ಟೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ. ಉಳಿದವು ಬರಿಯ ಮೋಟುಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಖಂಡದಲ್ಲೂ ಒಂದು ಜೊತೆ ಸ್ಪೈರಕಲ್ಲುಗಳಿವೆ. ಇವೇ ಉಸಿರಾಟದ ಅಂಗವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಾಹ್ಯ ರಂಧ್ರಗಳು. ಜನನಾಂಗಗಳು ದೇಹದ ಹಿಂತುದಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಬಂಧಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಗಂಡಿನ ಜನನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಶಿಶ್ನ ಮತ್ತು ಟಗ್ಮೆನ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಿವೆ. ಹೆಣ್ಣಿನ ಜನನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಪ್ರಾಕ್ಟ್ಸ್, ಪ್ರಾಕ್ಟಿಜರ್, ಪಾಲ್ಪಿಫರ್, ಕಾಕ್ಸೈಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೈಲೈ ಎಂಬ 5 ಭಾಗಗಳಿವೆ. ==ದೇಹದ ಒಳರಚನೆ== ಆಹಾರಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಆಹಾರನಾಳದ ಉದ್ದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಸ್ಟೋಮೋಡಿಯಂ, ಮೀಸೆಂಟರಾನ್ ಅಥವಾ ಜಠರ, ಮತ್ತು ಪ್ರೋಕ್ಟೋಡಿಯಮ್ ಅಥವಾ ಕರುಳು ಎಂದು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಸ್ಟೋಮೋಡಿಯಮಿನಲ್ಲಿ ಬಾಯಿ ಗಂಟಲ ಕುಹರ ಅನ್ನನಾಳವೂ ಇವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂದೆ ಪ್ರೊವೆಂಟ್ರಿಕ್ಯುಲಸ್ ಎಂಬ ಭಾಗವಿದೆ. ಆಹಾರವನ್ನು ಅರೆಯಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂಥ ಹಲ್ಲುಗಳು ಇದರ ಭಿತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡಿವೆ. ಜಠರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ತುದಿಮುಚ್ಚಿದ ಹಲವಾರು ಕೊಳವೆಗಳು (ಸೀಕೆ) ಅಂಟಿಕೊಂಡಿವೆ. ಪ್ರೋಕ್ಟೋಡಿಯಮ್ ಭಾಗ ಹಲವಾರು ಮಾಲ್ಪೀಘಿಯನ್ ಕೊಳವೆಗಳನ್ನೂ ಗುದನಾಳವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆಹಾರವನ್ನು ಜೀರ್ಣಿಸಲು ನೆರವಾಗುವಂಥ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಗ್ರಂಥಿಗಳೂ ರಚನೆಗಳೂ ಆಹಾರನಾಳದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. ==ಉಸಿರಾಟ== ಬೇರೆ ಕೀಟಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲೂ [[ಉಸಿರಾಟ]] ದೇಹದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿರುವ ಶ್ವಾಸನಾಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನೆರವಿನಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸ್ಪೈರಕಲ್ಲುಗಳೆಂಬ ಬಾಹ್ಯರಂಧ್ರಗಳ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ ತೆರೆಯುವಿಕೆಗಳಿಂದ ದೇಹದಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ದೇಹದೊಳಕ್ಕೆ ಗಾಳಿಯ ವಿನಿಮಯ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಕೆಲವು ಬಗೆಯ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ದೇಹದೊಳಗೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಚೀಲಗಳೂ ಇದ್ದು ಇವು ಗಾಳಿಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ. ಜಲವಾಸಿ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಆನುಷಂಗಿಕ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇವುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕೀಟಗಳು ನೀರಿನೊಳಗೆ ಮುಳುಗಿದ್ದರೂ ಉಸಿರಾಡಬಹುದು. ಸ್ಪೈರಕಲ್ಲುಗಳ ಚಲನೆ ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಲ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಮೊತ್ತದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಆಮ್ಲಜನಕದ ಮಟ್ಟ ಇಳಿದಾಗ ಲ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಮಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉದರಭಾಗದ ನರಗ್ರಂಥಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ನರಕೇಂದ್ರಗಳು ಪ್ರಚೋದಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಇವು ಸ್ಪೈರಕಲ್ಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿ ಅವು ತೆರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆಗ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿನ ಆಮ್ಲಜನಕ ಸುಲಭವಾಗಿ ಒಳಹೋಗುತ್ತದೆ. ಲ್ಯಾಂಪೈರಿಡೀ, ಇಲ್ಯಾಟೆರಿಡೀ ಮತ್ತು ಫೆಂಗೋಡಿಡೀ ಕುಟುಂಬಗಳ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಅಂಗಗಳಿವೆ. ಈ ಅಂಗಗಳಿಗೂ ಉಸಿರಾಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೂ ನಿಕಟಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಮಿಣುಕುಹುಳಗಳಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಬೆಳಕು ಈ ಅಂಗಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷ. ==ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನೆ== ಚೆನ್ನಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ರಕ್ತಪರಿಚಲನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ದೇಹದ ವಿವಿಧ ಅಂಗಾಶಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವನ್ನು ಸಾಗಿಸುವುದೇ ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯ. ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಸಂಧಿಪದಿಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಇದೊಂದು ತೆರೆದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ; ಅಂದರೆ ರಕ್ತ ರಕ್ತನಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೆ ಪ್ರವಹಿಸದೆ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಪೊಳ್ಳು ಇಲ್ಲವೆ ತೆರಪುಗಳಲ್ಲೂ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ರಕ್ತಪರಿಚಲನಾವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಹೃದಯವೊಂದಿದೆ. ಇದರ ನಿಯಮಿತ ತುಡಿತದಿಂದ ಒತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ ರಕ್ತ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕೊಳವೆಯ ಮೂಲಕ ಮಿದುಳಿನ ಭಾಗದೆಡೆಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ದೇಹದ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಭಾಗಕ್ಕೂ ರಕ್ತದ ಪೂರೈಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹೀಮೊಸೈಟ್‍ಗಳೆಂಬ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ದುಗ್ಧರಸವೂ ಹಳದಿ ಇಲ್ಲವೆ ಹಸಿರು ಅಥವಾ ಕೆಂಪುಬಣ್ಣದ ವರ್ಣಕಗಳೂ ಇವೆ. ಕೋಲಿಯಾಪ್ಟರದ ಕೀಟಗಳ ನರವ್ಯೂಹ ದೇಹದ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಹಲವಾರು ನರಗ್ರಂಥಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಇವುಗಳಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ನರಸಂಬಂಧಗಳೂ ಇವೆ. ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಭೇದವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಗಂಡಿನ ಜನನಾಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳು-ಒಂದು ಜೊತೆ ವೃಷಣಗಳು, ಒಂದು ಜೊತೆ ಪಾಶ್ರ್ವ ಕೊಳವೆಗಳು, ಒಂದು ವೀರ್ಯಕೋಶ ಮತ್ತು ವೀರ್ಯವನ್ನು ಹೊರಚೆಲ್ಲುವ ಒಂದು ಕಾಲುವೆ. ಹೆಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜೊತೆ ಅಂಡಾಶಯಗಳು, ಇವುಗಳಿಂದ ಹೊರಡುವ ಒಂದೊಂದು ಅಂಡನಾಳ ಇವೆರಡೂ ಕೂಡಿ ಉಂಟಾಗಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೊಳವೆ ಮತ್ತು ಯೋನಿ. ಎಲ್ಲ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಗೆಯ ರೂಪಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿಯೊ ಒಂಟೊಂಟಿಯಾಗಿಯೊ ಮರೆಯಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ದಿನಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಅನಂತರ ಮೊಟ್ಟೆಯೊಡೆದು [[ಡಿಂಬ(ಲಾರ್ವಾ)|ಡಿಂಬ]]ಗಳು ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ಡಿಂಬಗಳು ಪ್ರೌಢಕೀಟಗಳಂತೆಯೇ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳಾಗಬಹುದು ಇಲ್ಲವೆ ಮಾಂಸಾಹಾರಿಗಳಾಗಿರಬಹುದು. ಕೆಲವು ಬಗೆಯವು ಪರಾವಲಂಬಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ತಲೆ, 3 ಖಂಡಗಳುಳ್ಳ ಎದೆ ಮತ್ತು 9 ಭಾಗಗಳುಳ್ಳ ಉದರ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಇವುಗಳ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಲ್ಲ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಡಿಂಬದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯ ಗತಿ ತೀವ್ರವಾಗಿದ್ದು ಅದು ಗಾತ್ರದಲ್ಲೂ ತೂಕದಲ್ಲೂ ಹಲವಾರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಗಾತ್ರ ಬೆಳೆದಂತೆ ಮೈಮೇಲಿನ ಚರ್ಮವನ್ನು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಕಳಚಿ ಹೊಸ ಚರ್ಮವನ್ನು ಬೆಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದುಂಟು. ಈ ಪೊರೆಕಳಚುವಕ್ರಿಯೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 3 ಬಾರಿಯಾಗುವುದಾದರೂ ಕೆಲವು ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ 10-15 ಬಾರಿ ನಡೆಯುವುದೂ ಉಂಟು. ತನ್ನ ಗಾತ್ರದ ಗರಿಷ್ಟ ಮಿತಿಯನ್ನು ತಲಪಿದ ಮೇಲೆ ಡಿಂಬ ಕೋಶಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಈ ಹಂತವನ್ನು ಸೇರುವ ಮುನ್ನ ತನ್ನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳ್ಳುವುದಲ್ಲದೆ ಕೊಂಚ ಉಬ್ಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕೋಶಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಜನನಾಂಗಗಳ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಕುಡಿಮೀಸೆ ಹಾಗೂ ಸಂಯುಕ್ತಾಕ್ಷುಗಳು ಮೂಡುವುದು ಮುಂತಾದ ಮುಖ್ಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ಅವಧಿ ಕೆಲವು ಗಂಟೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹಲವಾರು ದಿವಸಗಳು. ಕ್ರಮೇಣ ಕೋಶಾವಸ್ಥೆ ಕೊನೆಗೊಂಡು ಪ್ರೌಢಕೀಟ ಹೊರಬರುತ್ತದೆ. ಬಲುಪಾಲು ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಿದ ರೂಪ ಪರಿವರ್ತನೆ ನಡೆಯುವುದಾದರೂ ಕೆಲವು ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ತಾಯಿ ಕೀಟದಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಮರಿಯೇ ಹೊರಬರಬಹುದು. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಡಿಂಬವೇ ಲೈಂಗಿಕ ಪ್ರಬುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಮೊಟ್ಟೆಯಿಡಬಹುದು. (ಉದಾ: ಮೈಕ್ರೊಮ್ಯಾಲ್ತಸ್). ಡೈಟಿಸ್ಕಿಡೀ ಮತ್ತು ಬ್ರೂಕಿಡೀ ಕುಟುಂಬದ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಡಿಂಬಾವಸ್ಥೆಗೂ ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಗೂ ನಡುವೆ ಹಲವಾರು ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಹಂತಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಕೋಲಿಯಾಪ್ಟರ ಗಣವನ್ನು ಸ್ಟ್ರೆಪ್ಸಿಪ್ಟರ (ಅರ್ಕೊಸ್ಟಮ್ಯಾಟ), ಏಡಿಫ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಪಾಲಿಫೇಗ ಎಂಬ ಮೂರು ಉಪಗಣಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಉಪಗಣದಲ್ಲಿ ಕ್ಯೂಪಿನಾಯ್ಡಿಯ, ಕ್ಯಾರಬೀಯಾಯ್ಡಿಯ ಮತ್ತು ಗೈರಿನಾಯಿಡಿಯ ಎಂಬ ಅಧಿ ಕುಟುಂಬಗಳೂ ಪಾಲಿಫೇಗ ಉಪಗಣದಲ್ಲಿ ಲೈಮೆಕ್ಸಿಲಾನಾಯ್ಡಿಯ ಎಂಬ ಅಧಿಕುಟುಂಬಗಳೂ ಪಾಲಿಫೇಗ ಉಪಗಣದಲ್ಲಿ ಲೈಮೆಕ್ಸಿಲಾನಾಯ್ಡಿಯ, ಹೈಡ್ರೊಫಿಲಾಯ್ಡಿಯ, ಸ್ಟಾಫಿಲಿನಾಯ್ಡಿಯ, ಕ್ಯಾಂತರಾಯ್ಡಿಯ, ಕ್ಲೀರಾಯ್ಡಿಯ, ಇಲ್ಯಾಟರಾಯ್ಡಿಯ, ಡ್ಯಾಸ್ಕಿಲಾಯ್ಡಿಯ, ಬಿರಾಯ್ಡಿಯ, ಡ್ರಯೋಪಾಯ್ಡಿಯ, ಕ್ಯುಕ್ಯುಜಾಯ್ಡಿಯ, ಮೆಲಾಯ್ಡಿಯ, ಟೆನಿಬ್ರಯಾನಾಯ್ಡಿಯ, ಬಾಸ್ಟ್ರಿಕಾಯ್ಡಿಯ, ಸ್ಕ್ಯಾರಬಿಯಾಯ್ಡಿಯ, ಸೆರ್ಯಾಮ್‍ಬೈಕಾಯ್ಡಿಯ, ಕ್ರೈಸೊಮೆಲಾಯ್ಡಿಯ ಮತ್ತು ಕಕ್ರ್ಯೂಲಿಯೊನಾಯ್ಡಿಯ ಎಂಬ ಅಧಿಕುಟುಂಬಗಳಿವೆ. ==ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ== ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮರಿಗಳೂ ಪ್ರೌಢ ಕೀಟಗಳೂ ಉಪದ್ರವಕಾರಿಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ತಂತಿಹುಳು, ಫ್ಲೀಬೀಟ್ಸ್, ಕಾಲರಾಡೊ ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ ಹುಳು, ಜಪಾನೀಸ್ ಜೀರುಂಡೆ, ಕಾಕ್‍ಷೇಫರ್ ಜೀರುಂಡೆಗಳು; ಕುಟ್ಟೆಹುಳುಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ. ಆದರೆ ಉಪಕಾರಿಗಳೂ ಇಲ್ಲದಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಗುಲಗಂಜಿ ಹುಳುಗಳು, ಕ್ಯಾರಾಬಿಡಿ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ರೊಡೋಲಿಯ ಕಾರ್ಡಿನಾಲಿಸ್ ಎಂಬ ಗುಲಗಂಜಿ ಹುಳದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯದಲ್ಲಿ ಕಿತ್ತಳೆ ಹಣ್ಣಿನ ಪಿಡುಗಾದ ಐಸಿರಿಯ ಪರ್ಚೇಸ್ ಎಂಬ ಕೀಟಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಇಂಥದೇ ಇನ್ನೊಂದು ಉಪಕಾರಿ ಕ್ರಿಪ್ಟೋಲೀಮಸ್ ಮಾಂಟ್ರೋಜಿಯರಿ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲೊಸೋಮ ಸೈಕೋಫಾಂಟ. ಕೆಲವು ಜೀರುಂಡೆಗಳು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ. ಪೀಡೆರೆಸ್ ಎಂಬ ರೋಟ್ ಜೀರುಂಡೆ ಮತ್ತು ಬ್ಲಿಸ್ಟರ್ ಜೀರುಂಡೆ ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಬೊಬ್ಬೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದಾಗ, ಚರ್ಮದ ಬೊಬ್ಬೆರೋಗ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಲಿಟ್ಟವೆಸಿಕ ಟೋರಿಯ ಎಂಬ ಜೀರುಂಡೆಯಿಂದ ಕ್ಯಾಂಥಾರಿಡಿನ್ ಎಂಬ ಗುಳ್ಳೆಗಳೆಬ್ಬಿಸುವ ರಾಸಾಯನಿಕವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ರೋಗಗಳನ್ನು ಹರಡುತ್ತವೆ. ಆರ್ಥೋಪ್ಟೆರ ಗಣ ಜೀವ ವಿಕಾಸದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂದಿನ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಕಂಡುಬರುವ ಕೀಟಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಗಣಗಲ್ಲೊಂದು. ಈ ಗಣವನ್ನು ಎನ್ಸಿಫೆರಾ (ಜೀರುಂಡೆಗಳು-ಕ್ರಿಕೆಟ್ಸ್) ಮತ್ತು ಸೇಲಿಫೆರಾ (ಮಿಡತೆಗಳು) ಎಂಬ ಎರಡು ಉಪ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಶಬ್ದಾತ್ಮಕವಾದ ಸಂವಹನವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂವಹನ ಹೆಣ್ಣಿನ ಗಮನಸೆಳೆಯಲು ಗಂಡು ಹೊರಡಿಸುವ ಶಬ್ದ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀರುಂಡೆ ಪ್ರಭೇದವೂ ತನಗೇ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಶಬ್ದವನ್ನು ಹೊರಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಇದೇ ಗಣದ ಸೀಲಿಫೆರಾ ಉಪ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ ಮಿಡತೆಗಳು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಶಬ್ದ ಹೊರಡಿಸದಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಈ ಜೀರುಂಡೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಎನ್ಸಿಫೆರಾ ಗಣವನ್ನು ಗ್ರಿಲ್ಲಿಡೇ (ನಿಜ ಜೀರುಂಡೆಗಳು - ಟ್ರೂ ಕ್ರಿಕೆಟ್ಸ್) ಮತ್ತು ಟೆಟ್ಟಿಗೊನಿಡೇ (ಪೊದೆ ಜೀರುಂಡೆಗಳು - ಬುಶ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ಸ್) ಎಂಬ ಎರಡು ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದು. ಇವು ತಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಉಜ್ಜುವುದರ ಮೂಲಕ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸುತ್ತವೆ. ಇವಕ್ಕೆ ಕಿವಿಗಳು ಮುಂಗಾಲುಗಳ ಮೇಲಿರುತ್ತದೆ. ==ಹೊಲದ ಜೀರುಂಡೆಗಳು== ಇವು ಗ್ರಿಲ್ಲಿನೇ ಉಪ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಜೀರುಂಡೆಗಳು. ಕಾಡುಗಳು, ತೋಟಗಳಿಂದ ತೊಡಗಿ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ರಸ್ತೆ ಬದಿಯಲ್ಲಿನ ಹಸುರು ಕಸದಲ್ಲಿ, ನೆಲದ ಬಿರುಕುUಳಲ್ಲಿÀ ಸಹ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವು 0.5 - 2.00 ಸೆ.ಮೀ.ವರೆಗೆ ಬೆಳೆಯುವ ಇವು ಕಡು ಕಂದು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದವರೆಗಿನ ಛಾಯೆಯ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ನಿಶಾಚರಿಗಳಾದ ಇವು ಸಂಜೆಯವೇಳೇಗೆ ಹೊರಬಂದು ಸುಶ್ರಾವ್ಯವಾದ ಕರೆಯನ್ನು ಉಲಿಯುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಆವೃತ್ತಿ ಹಾಗೂ ಹಾಡಿನ ಸ್ವರೂಪವಿರುತ್ತದೆ. ಇವು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವ ಕೀಟ, ಕಪ್ಪೆ, ಹಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣಗಾತ್ರದ ಸ್ತನಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವಾಗುವುದೂ ಉಂಟು. ==ಮರ ಜೀರುಂಡೆಗಳು== ಇವು ಒಕಾನ್‍ಥಿನೇ ಉಪ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಜೀರುಂಡೆಗಳು. ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು, ಗುಂಡಿಗಳು, ಪೊದೆ, ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಇವುಗಳು ತೆಳುವಾದ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶರೀರ ಹೊಂದಿರುವ ಇವುಗಳ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಹಸುರು ಅಥವಾ ತಿಳಿ ಕಂದು. ಇವುಗಳ ನಾಡಿ ಮಿಡಿತ ಮತ್ತು ಹಾಡು ಪರಿಸರದ ತಾಪಮಾನದೊಂದಿಗೆ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದಾದಷ್ಟು ಬದಲಾಗುವುದರಿಂದ ಇವನ್ನು ತಾಪ ಮಾಪಕ ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ (ಥರ್ಮಾಮೀಟರ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ಸ್) ಸಂಭೋಗ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಗಂಡಿನ ದೇಹದ ಬೆನ್ನುಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಗ್ರಂಥೀಯಿಂದ ಒಸರುವ ದ್ರವವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತದೆ. ==ಪೊದೆಜೀರುಂಡೆಗಳು== ಹಸುರು ಅಥವಾ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಇವುಗಳನ್ನು ಸಹುರು ಕಸದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಮರಗಳ ಮೇಲ್ತದಿಯವರೆಗೆ ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ನಗರ ಹಾಗೂ ವನ್ಯ ಆವಾಸಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ನಿಜ ಜೀರುಂಡೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಕರ್ಕಶವಾದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಕುಟುಂಬದ ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಎಲೆಗಳಂತೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿಯೇ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಇವು ದಿನವಿಡೀ ವಿಶ್ರಾಂತಿಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಅದಾಗ್ಗೂ, ಬಾವಲಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಇವು ಆಹಾರವಾಗುತ್ತವೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://tolweb.org/Coleoptera/8221 Coleoptera] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120509074859/http://tolweb.org/Coleoptera/8221 |date=2012-05-09 }} from the [[Tree of Life Web Project]] * {{de icon}} [http://www.kaefer-der-welt.de/index.htm ''Käfer der Welt''] * [http://www.coleoptera-atlas.com/ Coleoptera Atlas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106113024/http://www.coleoptera-atlas.com/ |date=2014-01-06 }} * [http://www.insectlifeforms.com/Orders736/BEETLES_COLEOPTERA_60502060_736.aspx Beetles – Coleoptera] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120313193822/http://www.insectlifeforms.com/Orders736/BEETLES_COLEOPTERA_60502060_736.aspx |date=2012-03-13 }} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಲಿಯಾಪ್ಟರ}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೀಟಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] qwb2l3k0fwqcqsfwtarayxj6ncauoqm 1372853 1372852 2026-05-06T09:38:48Z VASANTH S.N. 728 /* ದೇಹದ ಒಳರಚನೆ */ ಚಿತ್ರ ಅಳವಡಿಕೆ 1372853 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = {{Fossil range|299|0}}<small>Earliest [[Permian]]–[[Holocene|Present]]</small> | image = Coleoptera collage.png | image_caption = Clockwise from top left: female golden stag beetle (''[[Lamprima aurata]]''), [[rhinoceros beetle]] (''[[Megasoma]]'' sp.), long nose weevil (''[[Rhinotia hemistictus]]''), cowboy beetle (''[[Chondropyga dorsalis]]''), and a species of ''[[Amblytelus]]'' | taxon = Coleoptera | authority = [[Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]] | subdivision_ranks = Suborders | subdivision_ref = <ref name="Bouchard_et_al_2011">{{cite journal |last1=Bouchard |first1=P. |last2=Bousquet |first2=Y. |last3=Davies |first3=A. |last4=Alonso-Zarazaga |first4=M. |last5=Lawrence |first5=J. |last6=Lyal |first6=C. |last7=Newton |first7=A. |last8=Reid |first8=C. |last9=Schmitt |first9=M. |last10=Ślipiński |first10=A. |last11=Smith |first11=A. |title=Family-group names in Coleoptera (Insecta) |journal=ZooKeys |date=2011 |issue=88 |pages=1–972 |doi=10.3897/zookeys.88.807 |pmid=21594053|pmc=3088472|bibcode=2011ZooK...88....1B |doi-access=free }}</ref> | subdivision = * [[Adephaga]] * [[Archostemata]] * [[Myxophaga]] * [[Polyphaga]] * †[[Protocoleoptera]] ''See [[subgroups of the order Coleoptera]]'' }} [[ಚಿತ್ರ:Leatherhead Beetle above Mesquite Springs in Death Valley NP-crop.jpg|250px|thumb|ಒಂದು ಜಾತಿಯ ದುಂಬಿ]] '''ದುಂಬಿಗಳು''' ಅಥವಾ '''ಜೀರುಂಡೆಗಳು''' ಕೋಲಿಯಾಪ್ಟರ ಗಣವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಕೀಟಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪು. ಈ ಗಣವು ಜೀರುಂಡೆ ಮತ್ತು ಸೊಂಡಿಲು ಕೀಟಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸುಮಾರು 2,50,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಇದು ಕೀಟವರ್ಗದ ಇನ್ನಾವುದೇ ಗಣಕ್ಕಿಂತ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದು. ಅಷ್ಟು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೇ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದು. ಇದುವರೆಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿರುವ ಕೀಟಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ 40%ರಷ್ಟು ಇದಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಷ್ಟು ಅಗಾಧವೊ ಇವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೂ ಅಷ್ಟೇ ವಿಸ್ತಾರ. ಪ್ರಪಂಚದ ಯಾವ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಾದರೂ ಈ ಕೀಟಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸಮುದ್ರವೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಇವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿದೆ. ಬಲುಪಾಲು ಪ್ರಭೇದಗಳು ನೆಲವಾಸಿಗಳು. ಕೆಲವು ಬಗೆಗಳು 500 ಸೆಂ.ಉಷ್ಣತೆ ಇರುವ ಬಿಸಿ ನೀರಿನ ಚಿಲುಮೆಗಳಲ್ಲೂ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಹಲವು ರೀತಿಯವು ಬೇರೆ ಬಗೆಯ ಕೀಟಗಳ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಗಳಾಗಿ ಜೀವಿಸಿದರೆ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕೀಟಗಳ ಇಲ್ಲವೆ ಸ್ತನಿಗಳ ದೇಹದೊಳಗೊ ಚರ್ಮದ ಮೇಲೊ ಪರಾವಲಂಬಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಬಹುಪಾಲು ಬಗೆಗಳು ದವಸಧಾನ್ಯಗಳ ಮತ್ತು ದಿನಬಳಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳ ಪಿಡುಗುಗಳೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿವೆ. ==ದೇಹರಚನೆ== ಕೋಲಿಯಾಪ್ಟರ ಗಣದ ಕೀಟಗಳ ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಇವು ವಾಸಿಸುವ ನೆಲೆಯನ್ನವಲಂಬಿಸಿ ದೇಹರಚನೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡವೂ ಅತಿಚಿಕ್ಕವೂ ಇವೆ. ಡೈನಾಸ್ಟಸ್ ಹಕ್ರ್ಯೂಲಿಸ್ (ಖಡ್ಗಮೃಗ ಜೀರುಂಡೆ) ಎಂಬುದು 7" ಉದ್ದವಿದೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದಿರುವಷ್ಟು ಚಿಕ್ಕವಾಗಿವೆ. ಪ್ರೌಢಕೀಟಗಳ ದೇಹವನ್ನು ತಲೆ, ಎದೆ ಮತ್ತು ಉದರ ಎಂಬ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಎದೆಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಖಂಡಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನವೆರಡು ಉದರಭಾಗಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿವೆ. ಮುಂದಿನ [[ಖಂಡ]] (ಪ್ರೋತೋರ್ಯಾಕ್ಸ್) ಮಾತ್ರ ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದು ಪ್ರೋನೋಟಮ್ ಎಂಬ ಫಲಕದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ದೇಹವನ್ನೆಲ್ಲ ಆವರಿಸಿರುವ ಕೊಂಬಿನ ಕವಚ (ಎಕ್ಸೊಸ್ಕೆಲಿಟಿನ್) ಗಡುಸಾಗಿರಬಹುದು. ಇಲ್ಲವೆ ಮೃದುವಾದುದಾಗಿಯೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಬಾಗುವಂಥದೂ ಆಗಿರಬಹುದು. ಕುಡಿಮೀಸೆಗಳು (ಆಂಟೆನೆ) ತಲಾ ಹನ್ನೊಂದು ಖಂಡಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ದವಡೆಗಳು ತ್ರಿಕೋಣಾಕಾರದವು. ಆಹಾರವನ್ನು ಕಡಿಯಲು ಇಲ್ಲವೆ ಮೆಲುಕು ಹಾಕಲು ಇವು ಅನುಕೂಲವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಜಾತಿಯ ಕೀಟಗಳ ದವಡೆಗಳು ಬಲುದೊಡ್ಡವಾಗಿದ್ದು ದೇಹದಷ್ಟೆ ಉದ್ದವಿರುವುದಾದರೂ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಲು ಚಿಕ್ಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸ್ಪರ್ಶಾಂಗಗಳು (ಪ್ಯಾಲ್ವಿ) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕ ಗಾತ್ರದವು. ಆಹಾರವನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು, ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲು ಮಾತ್ರ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತವೆ. ಕಣ್ಣುಗಳು ಸಂಯುಕ್ತ ಮಾದರಿಯವು. ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಸರಳ ನೇತ್ರಗಳೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಪ್ರೋನೋಟಮ್ ಫಲಕ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಲವಾರು ಬಗೆಯ ಮುಳ್ಳು, ಕುಳಿ, ತೋಡು ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರೋತೋರ್ಯಾಕ್ಸಿನ ತಳಭಾಗದಿಂದ ಮುಂದಿನ ಜೊತೆ ಕಾಲುಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಎದೆಯ ಮಧ್ಯದ ಖಂಡದಿಂದ (ಮೀಸೊತೋರ್ಯಾಕ್ಸ್) ಎಲಿಟ್ರ ಎಂಬ ಮೇಲಿನ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ಜೊತೆ ಕಾಲುಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಎದೆಯ ಹಿಂಬದಿಯ ಖಂಡದಿಂದ (ಮೆಟತೋರ್ಯಾಕ್ಸ್) ಕೆಳಗಿನ ಜೊತೆರೆಕ್ಕೆಗಳೂ ಮೂರನೆಯ ಜೊತೆ ಕಾಲುಗಳೂ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಳಗಿನ ಜೊತೆ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ತೆಳುವಾಗಿಯೂ ಪಾರಕವಾಗಿಯೂ ಇದ್ದು ಇವು ಮಾತ್ರ ಹಾರುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಎಲಿಟ್ರಗಳು ಬಹಳ ಗಡುಸು. [[ಕೀಟ]] ಹಾರದಿದ್ದಾಗ ಕೆಳಗಿನ ಜೊತೆ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಇವು ಆವರಿಸಿ ಕೊಂಡು ಅವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಎಲಿಟ್ರಗಳಿರುವುದು ಕೋಲಿಯಾಪ್ಟರ ಗಣದ ಪ್ರಮುಖ ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣ. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೂ ಅಪವಾದಗಳಿಲ್ಲದೇ ಇಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಬಗೆಯ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಲಿಟ್ರಗಳಿಲ್ಲ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ರೆಕ್ಕೆಗಳೇ ಇಲ್ಲ. ಕಾಲುಗಳು ಓಡಲು, ಈಜಲು ನೆಗೆಯಲು, ನೆಲವನ್ನು ತೋಡಲು ಮತ್ತು ಆಸರೆಗಳನ್ನೊ ಆಹಾರವನ್ನೊ ತಬ್ಬಿ ಹಿಡಿಯಲು ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ತೋರುತ್ತವೆ. ಉದರಭಾಗದಲ್ಲಿ 10 ಖಂಡಗಳಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 5-8 ಖಂಡಗಳಷ್ಟೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ. ಉಳಿದವು ಬರಿಯ ಮೋಟುಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಖಂಡದಲ್ಲೂ ಒಂದು ಜೊತೆ ಸ್ಪೈರಕಲ್ಲುಗಳಿವೆ. ಇವೇ ಉಸಿರಾಟದ ಅಂಗವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಾಹ್ಯ ರಂಧ್ರಗಳು. ಜನನಾಂಗಗಳು ದೇಹದ ಹಿಂತುದಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಬಂಧಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಗಂಡಿನ ಜನನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಶಿಶ್ನ ಮತ್ತು ಟಗ್ಮೆನ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಿವೆ. ಹೆಣ್ಣಿನ ಜನನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಪ್ರಾಕ್ಟ್ಸ್, ಪ್ರಾಕ್ಟಿಜರ್, ಪಾಲ್ಪಿಫರ್, ಕಾಕ್ಸೈಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೈಲೈ ಎಂಬ 5 ಭಾಗಗಳಿವೆ. ==ದೇಹದ ಒಳರಚನೆ== ಆಹಾರಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಆಹಾರನಾಳದ ಉದ್ದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಸ್ಟೋಮೋಡಿಯಂ, ಮೀಸೆಂಟರಾನ್ ಅಥವಾ ಜಠರ, ಮತ್ತು ಪ್ರೋಕ್ಟೋಡಿಯಮ್ ಅಥವಾ ಕರುಳು ಎಂದು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಸ್ಟೋಮೋಡಿಯಮಿನಲ್ಲಿ ಬಾಯಿ ಗಂಟಲ ಕುಹರ ಅನ್ನನಾಳವೂ ಇವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂದೆ ಪ್ರೊವೆಂಟ್ರಿಕ್ಯುಲಸ್ ಎಂಬ ಭಾಗವಿದೆ. ಆಹಾರವನ್ನು ಅರೆಯಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂಥ ಹಲ್ಲುಗಳು ಇದರ ಭಿತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡಿವೆ. ಜಠರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ತುದಿಮುಚ್ಚಿದ ಹಲವಾರು ಕೊಳವೆಗಳು (ಸೀಕೆ) ಅಂಟಿಕೊಂಡಿವೆ. ಪ್ರೋಕ್ಟೋಡಿಯಮ್ ಭಾಗ ಹಲವಾರು ಮಾಲ್ಪೀಘಿಯನ್ ಕೊಳವೆಗಳನ್ನೂ ಗುದನಾಳವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆಹಾರವನ್ನು ಜೀರ್ಣಿಸಲು ನೆರವಾಗುವಂಥ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಗ್ರಂಥಿಗಳೂ ರಚನೆಗಳೂ ಆಹಾರನಾಳದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. [[File:Coleoptera SMNK.jpg|thumb|Coleoptera at the [[State Museum of Natural History, Karlsruhe]], Germany]] ==ಉಸಿರಾಟ== ಬೇರೆ ಕೀಟಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲೂ [[ಉಸಿರಾಟ]] ದೇಹದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿರುವ ಶ್ವಾಸನಾಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನೆರವಿನಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸ್ಪೈರಕಲ್ಲುಗಳೆಂಬ ಬಾಹ್ಯರಂಧ್ರಗಳ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ ತೆರೆಯುವಿಕೆಗಳಿಂದ ದೇಹದಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ದೇಹದೊಳಕ್ಕೆ ಗಾಳಿಯ ವಿನಿಮಯ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಕೆಲವು ಬಗೆಯ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ದೇಹದೊಳಗೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಚೀಲಗಳೂ ಇದ್ದು ಇವು ಗಾಳಿಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ. ಜಲವಾಸಿ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಆನುಷಂಗಿಕ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇವುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕೀಟಗಳು ನೀರಿನೊಳಗೆ ಮುಳುಗಿದ್ದರೂ ಉಸಿರಾಡಬಹುದು. ಸ್ಪೈರಕಲ್ಲುಗಳ ಚಲನೆ ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಲ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಮೊತ್ತದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಆಮ್ಲಜನಕದ ಮಟ್ಟ ಇಳಿದಾಗ ಲ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಮಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉದರಭಾಗದ ನರಗ್ರಂಥಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ನರಕೇಂದ್ರಗಳು ಪ್ರಚೋದಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಇವು ಸ್ಪೈರಕಲ್ಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿ ಅವು ತೆರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆಗ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿನ ಆಮ್ಲಜನಕ ಸುಲಭವಾಗಿ ಒಳಹೋಗುತ್ತದೆ. ಲ್ಯಾಂಪೈರಿಡೀ, ಇಲ್ಯಾಟೆರಿಡೀ ಮತ್ತು ಫೆಂಗೋಡಿಡೀ ಕುಟುಂಬಗಳ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಅಂಗಗಳಿವೆ. ಈ ಅಂಗಗಳಿಗೂ ಉಸಿರಾಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೂ ನಿಕಟಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಮಿಣುಕುಹುಳಗಳಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಬೆಳಕು ಈ ಅಂಗಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷ. ==ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನೆ== ಚೆನ್ನಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ರಕ್ತಪರಿಚಲನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ದೇಹದ ವಿವಿಧ ಅಂಗಾಶಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವನ್ನು ಸಾಗಿಸುವುದೇ ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯ. ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಸಂಧಿಪದಿಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಇದೊಂದು ತೆರೆದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ; ಅಂದರೆ ರಕ್ತ ರಕ್ತನಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೆ ಪ್ರವಹಿಸದೆ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಪೊಳ್ಳು ಇಲ್ಲವೆ ತೆರಪುಗಳಲ್ಲೂ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ರಕ್ತಪರಿಚಲನಾವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಹೃದಯವೊಂದಿದೆ. ಇದರ ನಿಯಮಿತ ತುಡಿತದಿಂದ ಒತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ ರಕ್ತ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕೊಳವೆಯ ಮೂಲಕ ಮಿದುಳಿನ ಭಾಗದೆಡೆಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ದೇಹದ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಭಾಗಕ್ಕೂ ರಕ್ತದ ಪೂರೈಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹೀಮೊಸೈಟ್‍ಗಳೆಂಬ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ದುಗ್ಧರಸವೂ ಹಳದಿ ಇಲ್ಲವೆ ಹಸಿರು ಅಥವಾ ಕೆಂಪುಬಣ್ಣದ ವರ್ಣಕಗಳೂ ಇವೆ. ಕೋಲಿಯಾಪ್ಟರದ ಕೀಟಗಳ ನರವ್ಯೂಹ ದೇಹದ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಹಲವಾರು ನರಗ್ರಂಥಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಇವುಗಳಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ನರಸಂಬಂಧಗಳೂ ಇವೆ. ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಭೇದವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಗಂಡಿನ ಜನನಾಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳು-ಒಂದು ಜೊತೆ ವೃಷಣಗಳು, ಒಂದು ಜೊತೆ ಪಾಶ್ರ್ವ ಕೊಳವೆಗಳು, ಒಂದು ವೀರ್ಯಕೋಶ ಮತ್ತು ವೀರ್ಯವನ್ನು ಹೊರಚೆಲ್ಲುವ ಒಂದು ಕಾಲುವೆ. ಹೆಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜೊತೆ ಅಂಡಾಶಯಗಳು, ಇವುಗಳಿಂದ ಹೊರಡುವ ಒಂದೊಂದು ಅಂಡನಾಳ ಇವೆರಡೂ ಕೂಡಿ ಉಂಟಾಗಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೊಳವೆ ಮತ್ತು ಯೋನಿ. ಎಲ್ಲ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಗೆಯ ರೂಪಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿಯೊ ಒಂಟೊಂಟಿಯಾಗಿಯೊ ಮರೆಯಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ದಿನಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಅನಂತರ ಮೊಟ್ಟೆಯೊಡೆದು [[ಡಿಂಬ(ಲಾರ್ವಾ)|ಡಿಂಬ]]ಗಳು ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ಡಿಂಬಗಳು ಪ್ರೌಢಕೀಟಗಳಂತೆಯೇ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳಾಗಬಹುದು ಇಲ್ಲವೆ ಮಾಂಸಾಹಾರಿಗಳಾಗಿರಬಹುದು. ಕೆಲವು ಬಗೆಯವು ಪರಾವಲಂಬಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ತಲೆ, 3 ಖಂಡಗಳುಳ್ಳ ಎದೆ ಮತ್ತು 9 ಭಾಗಗಳುಳ್ಳ ಉದರ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಇವುಗಳ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಲ್ಲ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಡಿಂಬದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯ ಗತಿ ತೀವ್ರವಾಗಿದ್ದು ಅದು ಗಾತ್ರದಲ್ಲೂ ತೂಕದಲ್ಲೂ ಹಲವಾರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಗಾತ್ರ ಬೆಳೆದಂತೆ ಮೈಮೇಲಿನ ಚರ್ಮವನ್ನು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಕಳಚಿ ಹೊಸ ಚರ್ಮವನ್ನು ಬೆಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದುಂಟು. ಈ ಪೊರೆಕಳಚುವಕ್ರಿಯೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 3 ಬಾರಿಯಾಗುವುದಾದರೂ ಕೆಲವು ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ 10-15 ಬಾರಿ ನಡೆಯುವುದೂ ಉಂಟು. ತನ್ನ ಗಾತ್ರದ ಗರಿಷ್ಟ ಮಿತಿಯನ್ನು ತಲಪಿದ ಮೇಲೆ ಡಿಂಬ ಕೋಶಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಈ ಹಂತವನ್ನು ಸೇರುವ ಮುನ್ನ ತನ್ನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳ್ಳುವುದಲ್ಲದೆ ಕೊಂಚ ಉಬ್ಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕೋಶಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಜನನಾಂಗಗಳ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಕುಡಿಮೀಸೆ ಹಾಗೂ ಸಂಯುಕ್ತಾಕ್ಷುಗಳು ಮೂಡುವುದು ಮುಂತಾದ ಮುಖ್ಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ಅವಧಿ ಕೆಲವು ಗಂಟೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹಲವಾರು ದಿವಸಗಳು. ಕ್ರಮೇಣ ಕೋಶಾವಸ್ಥೆ ಕೊನೆಗೊಂಡು ಪ್ರೌಢಕೀಟ ಹೊರಬರುತ್ತದೆ. ಬಲುಪಾಲು ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಿದ ರೂಪ ಪರಿವರ್ತನೆ ನಡೆಯುವುದಾದರೂ ಕೆಲವು ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ತಾಯಿ ಕೀಟದಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಮರಿಯೇ ಹೊರಬರಬಹುದು. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಡಿಂಬವೇ ಲೈಂಗಿಕ ಪ್ರಬುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಮೊಟ್ಟೆಯಿಡಬಹುದು. (ಉದಾ: ಮೈಕ್ರೊಮ್ಯಾಲ್ತಸ್). ಡೈಟಿಸ್ಕಿಡೀ ಮತ್ತು ಬ್ರೂಕಿಡೀ ಕುಟುಂಬದ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಡಿಂಬಾವಸ್ಥೆಗೂ ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಗೂ ನಡುವೆ ಹಲವಾರು ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಹಂತಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಕೋಲಿಯಾಪ್ಟರ ಗಣವನ್ನು ಸ್ಟ್ರೆಪ್ಸಿಪ್ಟರ (ಅರ್ಕೊಸ್ಟಮ್ಯಾಟ), ಏಡಿಫ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಪಾಲಿಫೇಗ ಎಂಬ ಮೂರು ಉಪಗಣಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಉಪಗಣದಲ್ಲಿ ಕ್ಯೂಪಿನಾಯ್ಡಿಯ, ಕ್ಯಾರಬೀಯಾಯ್ಡಿಯ ಮತ್ತು ಗೈರಿನಾಯಿಡಿಯ ಎಂಬ ಅಧಿ ಕುಟುಂಬಗಳೂ ಪಾಲಿಫೇಗ ಉಪಗಣದಲ್ಲಿ ಲೈಮೆಕ್ಸಿಲಾನಾಯ್ಡಿಯ ಎಂಬ ಅಧಿಕುಟುಂಬಗಳೂ ಪಾಲಿಫೇಗ ಉಪಗಣದಲ್ಲಿ ಲೈಮೆಕ್ಸಿಲಾನಾಯ್ಡಿಯ, ಹೈಡ್ರೊಫಿಲಾಯ್ಡಿಯ, ಸ್ಟಾಫಿಲಿನಾಯ್ಡಿಯ, ಕ್ಯಾಂತರಾಯ್ಡಿಯ, ಕ್ಲೀರಾಯ್ಡಿಯ, ಇಲ್ಯಾಟರಾಯ್ಡಿಯ, ಡ್ಯಾಸ್ಕಿಲಾಯ್ಡಿಯ, ಬಿರಾಯ್ಡಿಯ, ಡ್ರಯೋಪಾಯ್ಡಿಯ, ಕ್ಯುಕ್ಯುಜಾಯ್ಡಿಯ, ಮೆಲಾಯ್ಡಿಯ, ಟೆನಿಬ್ರಯಾನಾಯ್ಡಿಯ, ಬಾಸ್ಟ್ರಿಕಾಯ್ಡಿಯ, ಸ್ಕ್ಯಾರಬಿಯಾಯ್ಡಿಯ, ಸೆರ್ಯಾಮ್‍ಬೈಕಾಯ್ಡಿಯ, ಕ್ರೈಸೊಮೆಲಾಯ್ಡಿಯ ಮತ್ತು ಕಕ್ರ್ಯೂಲಿಯೊನಾಯ್ಡಿಯ ಎಂಬ ಅಧಿಕುಟುಂಬಗಳಿವೆ. ==ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ== ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮರಿಗಳೂ ಪ್ರೌಢ ಕೀಟಗಳೂ ಉಪದ್ರವಕಾರಿಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ತಂತಿಹುಳು, ಫ್ಲೀಬೀಟ್ಸ್, ಕಾಲರಾಡೊ ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ ಹುಳು, ಜಪಾನೀಸ್ ಜೀರುಂಡೆ, ಕಾಕ್‍ಷೇಫರ್ ಜೀರುಂಡೆಗಳು; ಕುಟ್ಟೆಹುಳುಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ. ಆದರೆ ಉಪಕಾರಿಗಳೂ ಇಲ್ಲದಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಗುಲಗಂಜಿ ಹುಳುಗಳು, ಕ್ಯಾರಾಬಿಡಿ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ರೊಡೋಲಿಯ ಕಾರ್ಡಿನಾಲಿಸ್ ಎಂಬ ಗುಲಗಂಜಿ ಹುಳದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯದಲ್ಲಿ ಕಿತ್ತಳೆ ಹಣ್ಣಿನ ಪಿಡುಗಾದ ಐಸಿರಿಯ ಪರ್ಚೇಸ್ ಎಂಬ ಕೀಟಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಇಂಥದೇ ಇನ್ನೊಂದು ಉಪಕಾರಿ ಕ್ರಿಪ್ಟೋಲೀಮಸ್ ಮಾಂಟ್ರೋಜಿಯರಿ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲೊಸೋಮ ಸೈಕೋಫಾಂಟ. ಕೆಲವು ಜೀರುಂಡೆಗಳು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ. ಪೀಡೆರೆಸ್ ಎಂಬ ರೋಟ್ ಜೀರುಂಡೆ ಮತ್ತು ಬ್ಲಿಸ್ಟರ್ ಜೀರುಂಡೆ ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಬೊಬ್ಬೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದಾಗ, ಚರ್ಮದ ಬೊಬ್ಬೆರೋಗ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಲಿಟ್ಟವೆಸಿಕ ಟೋರಿಯ ಎಂಬ ಜೀರುಂಡೆಯಿಂದ ಕ್ಯಾಂಥಾರಿಡಿನ್ ಎಂಬ ಗುಳ್ಳೆಗಳೆಬ್ಬಿಸುವ ರಾಸಾಯನಿಕವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ರೋಗಗಳನ್ನು ಹರಡುತ್ತವೆ. ಆರ್ಥೋಪ್ಟೆರ ಗಣ ಜೀವ ವಿಕಾಸದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂದಿನ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಕಂಡುಬರುವ ಕೀಟಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಗಣಗಲ್ಲೊಂದು. ಈ ಗಣವನ್ನು ಎನ್ಸಿಫೆರಾ (ಜೀರುಂಡೆಗಳು-ಕ್ರಿಕೆಟ್ಸ್) ಮತ್ತು ಸೇಲಿಫೆರಾ (ಮಿಡತೆಗಳು) ಎಂಬ ಎರಡು ಉಪ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಶಬ್ದಾತ್ಮಕವಾದ ಸಂವಹನವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂವಹನ ಹೆಣ್ಣಿನ ಗಮನಸೆಳೆಯಲು ಗಂಡು ಹೊರಡಿಸುವ ಶಬ್ದ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀರುಂಡೆ ಪ್ರಭೇದವೂ ತನಗೇ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಶಬ್ದವನ್ನು ಹೊರಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಇದೇ ಗಣದ ಸೀಲಿಫೆರಾ ಉಪ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ ಮಿಡತೆಗಳು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಶಬ್ದ ಹೊರಡಿಸದಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಈ ಜೀರುಂಡೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಎನ್ಸಿಫೆರಾ ಗಣವನ್ನು ಗ್ರಿಲ್ಲಿಡೇ (ನಿಜ ಜೀರುಂಡೆಗಳು - ಟ್ರೂ ಕ್ರಿಕೆಟ್ಸ್) ಮತ್ತು ಟೆಟ್ಟಿಗೊನಿಡೇ (ಪೊದೆ ಜೀರುಂಡೆಗಳು - ಬುಶ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ಸ್) ಎಂಬ ಎರಡು ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದು. ಇವು ತಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಉಜ್ಜುವುದರ ಮೂಲಕ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸುತ್ತವೆ. ಇವಕ್ಕೆ ಕಿವಿಗಳು ಮುಂಗಾಲುಗಳ ಮೇಲಿರುತ್ತದೆ. ==ಹೊಲದ ಜೀರುಂಡೆಗಳು== ಇವು ಗ್ರಿಲ್ಲಿನೇ ಉಪ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಜೀರುಂಡೆಗಳು. ಕಾಡುಗಳು, ತೋಟಗಳಿಂದ ತೊಡಗಿ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ರಸ್ತೆ ಬದಿಯಲ್ಲಿನ ಹಸುರು ಕಸದಲ್ಲಿ, ನೆಲದ ಬಿರುಕುUಳಲ್ಲಿÀ ಸಹ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವು 0.5 - 2.00 ಸೆ.ಮೀ.ವರೆಗೆ ಬೆಳೆಯುವ ಇವು ಕಡು ಕಂದು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದವರೆಗಿನ ಛಾಯೆಯ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ನಿಶಾಚರಿಗಳಾದ ಇವು ಸಂಜೆಯವೇಳೇಗೆ ಹೊರಬಂದು ಸುಶ್ರಾವ್ಯವಾದ ಕರೆಯನ್ನು ಉಲಿಯುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಆವೃತ್ತಿ ಹಾಗೂ ಹಾಡಿನ ಸ್ವರೂಪವಿರುತ್ತದೆ. ಇವು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವ ಕೀಟ, ಕಪ್ಪೆ, ಹಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣಗಾತ್ರದ ಸ್ತನಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವಾಗುವುದೂ ಉಂಟು. ==ಮರ ಜೀರುಂಡೆಗಳು== ಇವು ಒಕಾನ್‍ಥಿನೇ ಉಪ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಜೀರುಂಡೆಗಳು. ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು, ಗುಂಡಿಗಳು, ಪೊದೆ, ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಇವುಗಳು ತೆಳುವಾದ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶರೀರ ಹೊಂದಿರುವ ಇವುಗಳ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಹಸುರು ಅಥವಾ ತಿಳಿ ಕಂದು. ಇವುಗಳ ನಾಡಿ ಮಿಡಿತ ಮತ್ತು ಹಾಡು ಪರಿಸರದ ತಾಪಮಾನದೊಂದಿಗೆ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದಾದಷ್ಟು ಬದಲಾಗುವುದರಿಂದ ಇವನ್ನು ತಾಪ ಮಾಪಕ ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ (ಥರ್ಮಾಮೀಟರ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ಸ್) ಸಂಭೋಗ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಗಂಡಿನ ದೇಹದ ಬೆನ್ನುಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಗ್ರಂಥೀಯಿಂದ ಒಸರುವ ದ್ರವವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತದೆ. ==ಪೊದೆಜೀರುಂಡೆಗಳು== ಹಸುರು ಅಥವಾ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಇವುಗಳನ್ನು ಸಹುರು ಕಸದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಮರಗಳ ಮೇಲ್ತದಿಯವರೆಗೆ ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ನಗರ ಹಾಗೂ ವನ್ಯ ಆವಾಸಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ನಿಜ ಜೀರುಂಡೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಕರ್ಕಶವಾದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಕುಟುಂಬದ ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಎಲೆಗಳಂತೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿಯೇ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಇವು ದಿನವಿಡೀ ವಿಶ್ರಾಂತಿಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಅದಾಗ್ಗೂ, ಬಾವಲಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಇವು ಆಹಾರವಾಗುತ್ತವೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://tolweb.org/Coleoptera/8221 Coleoptera] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120509074859/http://tolweb.org/Coleoptera/8221 |date=2012-05-09 }} from the [[Tree of Life Web Project]] * {{de icon}} [http://www.kaefer-der-welt.de/index.htm ''Käfer der Welt''] * [http://www.coleoptera-atlas.com/ Coleoptera Atlas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106113024/http://www.coleoptera-atlas.com/ |date=2014-01-06 }} * [http://www.insectlifeforms.com/Orders736/BEETLES_COLEOPTERA_60502060_736.aspx Beetles – Coleoptera] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120313193822/http://www.insectlifeforms.com/Orders736/BEETLES_COLEOPTERA_60502060_736.aspx |date=2012-03-13 }} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಲಿಯಾಪ್ಟರ}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೀಟಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] t6jcpf9snu1gmmbmtk8lpew8u4ifp82 1372854 1372853 2026-05-06T09:40:55Z VASANTH S.N. 728 /* ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನೆ */ ಚಿತ್ರ ಅಳವಡಿಕೆ 1372854 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = {{Fossil range|299|0}}<small>Earliest [[Permian]]–[[Holocene|Present]]</small> | image = Coleoptera collage.png | image_caption = Clockwise from top left: female golden stag beetle (''[[Lamprima aurata]]''), [[rhinoceros beetle]] (''[[Megasoma]]'' sp.), long nose weevil (''[[Rhinotia hemistictus]]''), cowboy beetle (''[[Chondropyga dorsalis]]''), and a species of ''[[Amblytelus]]'' | taxon = Coleoptera | authority = [[Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]] | subdivision_ranks = Suborders | subdivision_ref = <ref name="Bouchard_et_al_2011">{{cite journal |last1=Bouchard |first1=P. |last2=Bousquet |first2=Y. |last3=Davies |first3=A. |last4=Alonso-Zarazaga |first4=M. |last5=Lawrence |first5=J. |last6=Lyal |first6=C. |last7=Newton |first7=A. |last8=Reid |first8=C. |last9=Schmitt |first9=M. |last10=Ślipiński |first10=A. |last11=Smith |first11=A. |title=Family-group names in Coleoptera (Insecta) |journal=ZooKeys |date=2011 |issue=88 |pages=1–972 |doi=10.3897/zookeys.88.807 |pmid=21594053|pmc=3088472|bibcode=2011ZooK...88....1B |doi-access=free }}</ref> | subdivision = * [[Adephaga]] * [[Archostemata]] * [[Myxophaga]] * [[Polyphaga]] * †[[Protocoleoptera]] ''See [[subgroups of the order Coleoptera]]'' }} [[ಚಿತ್ರ:Leatherhead Beetle above Mesquite Springs in Death Valley NP-crop.jpg|250px|thumb|ಒಂದು ಜಾತಿಯ ದುಂಬಿ]] '''ದುಂಬಿಗಳು''' ಅಥವಾ '''ಜೀರುಂಡೆಗಳು''' ಕೋಲಿಯಾಪ್ಟರ ಗಣವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಕೀಟಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪು. ಈ ಗಣವು ಜೀರುಂಡೆ ಮತ್ತು ಸೊಂಡಿಲು ಕೀಟಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸುಮಾರು 2,50,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಇದು ಕೀಟವರ್ಗದ ಇನ್ನಾವುದೇ ಗಣಕ್ಕಿಂತ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದು. ಅಷ್ಟು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೇ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದು. ಇದುವರೆಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿರುವ ಕೀಟಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ 40%ರಷ್ಟು ಇದಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಷ್ಟು ಅಗಾಧವೊ ಇವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೂ ಅಷ್ಟೇ ವಿಸ್ತಾರ. ಪ್ರಪಂಚದ ಯಾವ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಾದರೂ ಈ ಕೀಟಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸಮುದ್ರವೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಇವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿದೆ. ಬಲುಪಾಲು ಪ್ರಭೇದಗಳು ನೆಲವಾಸಿಗಳು. ಕೆಲವು ಬಗೆಗಳು 500 ಸೆಂ.ಉಷ್ಣತೆ ಇರುವ ಬಿಸಿ ನೀರಿನ ಚಿಲುಮೆಗಳಲ್ಲೂ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಹಲವು ರೀತಿಯವು ಬೇರೆ ಬಗೆಯ ಕೀಟಗಳ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಗಳಾಗಿ ಜೀವಿಸಿದರೆ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕೀಟಗಳ ಇಲ್ಲವೆ ಸ್ತನಿಗಳ ದೇಹದೊಳಗೊ ಚರ್ಮದ ಮೇಲೊ ಪರಾವಲಂಬಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಬಹುಪಾಲು ಬಗೆಗಳು ದವಸಧಾನ್ಯಗಳ ಮತ್ತು ದಿನಬಳಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳ ಪಿಡುಗುಗಳೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿವೆ. ==ದೇಹರಚನೆ== ಕೋಲಿಯಾಪ್ಟರ ಗಣದ ಕೀಟಗಳ ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಇವು ವಾಸಿಸುವ ನೆಲೆಯನ್ನವಲಂಬಿಸಿ ದೇಹರಚನೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡವೂ ಅತಿಚಿಕ್ಕವೂ ಇವೆ. ಡೈನಾಸ್ಟಸ್ ಹಕ್ರ್ಯೂಲಿಸ್ (ಖಡ್ಗಮೃಗ ಜೀರುಂಡೆ) ಎಂಬುದು 7" ಉದ್ದವಿದೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದಿರುವಷ್ಟು ಚಿಕ್ಕವಾಗಿವೆ. ಪ್ರೌಢಕೀಟಗಳ ದೇಹವನ್ನು ತಲೆ, ಎದೆ ಮತ್ತು ಉದರ ಎಂಬ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಎದೆಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಖಂಡಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನವೆರಡು ಉದರಭಾಗಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿವೆ. ಮುಂದಿನ [[ಖಂಡ]] (ಪ್ರೋತೋರ್ಯಾಕ್ಸ್) ಮಾತ್ರ ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದು ಪ್ರೋನೋಟಮ್ ಎಂಬ ಫಲಕದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ದೇಹವನ್ನೆಲ್ಲ ಆವರಿಸಿರುವ ಕೊಂಬಿನ ಕವಚ (ಎಕ್ಸೊಸ್ಕೆಲಿಟಿನ್) ಗಡುಸಾಗಿರಬಹುದು. ಇಲ್ಲವೆ ಮೃದುವಾದುದಾಗಿಯೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಬಾಗುವಂಥದೂ ಆಗಿರಬಹುದು. ಕುಡಿಮೀಸೆಗಳು (ಆಂಟೆನೆ) ತಲಾ ಹನ್ನೊಂದು ಖಂಡಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ದವಡೆಗಳು ತ್ರಿಕೋಣಾಕಾರದವು. ಆಹಾರವನ್ನು ಕಡಿಯಲು ಇಲ್ಲವೆ ಮೆಲುಕು ಹಾಕಲು ಇವು ಅನುಕೂಲವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಜಾತಿಯ ಕೀಟಗಳ ದವಡೆಗಳು ಬಲುದೊಡ್ಡವಾಗಿದ್ದು ದೇಹದಷ್ಟೆ ಉದ್ದವಿರುವುದಾದರೂ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಲು ಚಿಕ್ಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸ್ಪರ್ಶಾಂಗಗಳು (ಪ್ಯಾಲ್ವಿ) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕ ಗಾತ್ರದವು. ಆಹಾರವನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು, ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲು ಮಾತ್ರ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತವೆ. ಕಣ್ಣುಗಳು ಸಂಯುಕ್ತ ಮಾದರಿಯವು. ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಸರಳ ನೇತ್ರಗಳೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಪ್ರೋನೋಟಮ್ ಫಲಕ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಲವಾರು ಬಗೆಯ ಮುಳ್ಳು, ಕುಳಿ, ತೋಡು ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರೋತೋರ್ಯಾಕ್ಸಿನ ತಳಭಾಗದಿಂದ ಮುಂದಿನ ಜೊತೆ ಕಾಲುಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಎದೆಯ ಮಧ್ಯದ ಖಂಡದಿಂದ (ಮೀಸೊತೋರ್ಯಾಕ್ಸ್) ಎಲಿಟ್ರ ಎಂಬ ಮೇಲಿನ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ಜೊತೆ ಕಾಲುಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಎದೆಯ ಹಿಂಬದಿಯ ಖಂಡದಿಂದ (ಮೆಟತೋರ್ಯಾಕ್ಸ್) ಕೆಳಗಿನ ಜೊತೆರೆಕ್ಕೆಗಳೂ ಮೂರನೆಯ ಜೊತೆ ಕಾಲುಗಳೂ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಳಗಿನ ಜೊತೆ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ತೆಳುವಾಗಿಯೂ ಪಾರಕವಾಗಿಯೂ ಇದ್ದು ಇವು ಮಾತ್ರ ಹಾರುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಎಲಿಟ್ರಗಳು ಬಹಳ ಗಡುಸು. [[ಕೀಟ]] ಹಾರದಿದ್ದಾಗ ಕೆಳಗಿನ ಜೊತೆ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಇವು ಆವರಿಸಿ ಕೊಂಡು ಅವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಎಲಿಟ್ರಗಳಿರುವುದು ಕೋಲಿಯಾಪ್ಟರ ಗಣದ ಪ್ರಮುಖ ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣ. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೂ ಅಪವಾದಗಳಿಲ್ಲದೇ ಇಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಬಗೆಯ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಲಿಟ್ರಗಳಿಲ್ಲ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ರೆಕ್ಕೆಗಳೇ ಇಲ್ಲ. ಕಾಲುಗಳು ಓಡಲು, ಈಜಲು ನೆಗೆಯಲು, ನೆಲವನ್ನು ತೋಡಲು ಮತ್ತು ಆಸರೆಗಳನ್ನೊ ಆಹಾರವನ್ನೊ ತಬ್ಬಿ ಹಿಡಿಯಲು ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ತೋರುತ್ತವೆ. ಉದರಭಾಗದಲ್ಲಿ 10 ಖಂಡಗಳಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 5-8 ಖಂಡಗಳಷ್ಟೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ. ಉಳಿದವು ಬರಿಯ ಮೋಟುಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಖಂಡದಲ್ಲೂ ಒಂದು ಜೊತೆ ಸ್ಪೈರಕಲ್ಲುಗಳಿವೆ. ಇವೇ ಉಸಿರಾಟದ ಅಂಗವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಾಹ್ಯ ರಂಧ್ರಗಳು. ಜನನಾಂಗಗಳು ದೇಹದ ಹಿಂತುದಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಬಂಧಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಗಂಡಿನ ಜನನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಶಿಶ್ನ ಮತ್ತು ಟಗ್ಮೆನ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಿವೆ. ಹೆಣ್ಣಿನ ಜನನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಪ್ರಾಕ್ಟ್ಸ್, ಪ್ರಾಕ್ಟಿಜರ್, ಪಾಲ್ಪಿಫರ್, ಕಾಕ್ಸೈಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೈಲೈ ಎಂಬ 5 ಭಾಗಗಳಿವೆ. ==ದೇಹದ ಒಳರಚನೆ== ಆಹಾರಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಆಹಾರನಾಳದ ಉದ್ದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಸ್ಟೋಮೋಡಿಯಂ, ಮೀಸೆಂಟರಾನ್ ಅಥವಾ ಜಠರ, ಮತ್ತು ಪ್ರೋಕ್ಟೋಡಿಯಮ್ ಅಥವಾ ಕರುಳು ಎಂದು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಸ್ಟೋಮೋಡಿಯಮಿನಲ್ಲಿ ಬಾಯಿ ಗಂಟಲ ಕುಹರ ಅನ್ನನಾಳವೂ ಇವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂದೆ ಪ್ರೊವೆಂಟ್ರಿಕ್ಯುಲಸ್ ಎಂಬ ಭಾಗವಿದೆ. ಆಹಾರವನ್ನು ಅರೆಯಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂಥ ಹಲ್ಲುಗಳು ಇದರ ಭಿತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡಿವೆ. ಜಠರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ತುದಿಮುಚ್ಚಿದ ಹಲವಾರು ಕೊಳವೆಗಳು (ಸೀಕೆ) ಅಂಟಿಕೊಂಡಿವೆ. ಪ್ರೋಕ್ಟೋಡಿಯಮ್ ಭಾಗ ಹಲವಾರು ಮಾಲ್ಪೀಘಿಯನ್ ಕೊಳವೆಗಳನ್ನೂ ಗುದನಾಳವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆಹಾರವನ್ನು ಜೀರ್ಣಿಸಲು ನೆರವಾಗುವಂಥ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಗ್ರಂಥಿಗಳೂ ರಚನೆಗಳೂ ಆಹಾರನಾಳದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. [[File:Coleoptera SMNK.jpg|thumb|Coleoptera at the [[State Museum of Natural History, Karlsruhe]], Germany]] ==ಉಸಿರಾಟ== ಬೇರೆ ಕೀಟಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲೂ [[ಉಸಿರಾಟ]] ದೇಹದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿರುವ ಶ್ವಾಸನಾಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನೆರವಿನಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸ್ಪೈರಕಲ್ಲುಗಳೆಂಬ ಬಾಹ್ಯರಂಧ್ರಗಳ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ ತೆರೆಯುವಿಕೆಗಳಿಂದ ದೇಹದಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ದೇಹದೊಳಕ್ಕೆ ಗಾಳಿಯ ವಿನಿಮಯ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಕೆಲವು ಬಗೆಯ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ದೇಹದೊಳಗೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಚೀಲಗಳೂ ಇದ್ದು ಇವು ಗಾಳಿಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ. ಜಲವಾಸಿ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಆನುಷಂಗಿಕ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇವುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕೀಟಗಳು ನೀರಿನೊಳಗೆ ಮುಳುಗಿದ್ದರೂ ಉಸಿರಾಡಬಹುದು. ಸ್ಪೈರಕಲ್ಲುಗಳ ಚಲನೆ ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಲ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಮೊತ್ತದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಆಮ್ಲಜನಕದ ಮಟ್ಟ ಇಳಿದಾಗ ಲ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಮಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉದರಭಾಗದ ನರಗ್ರಂಥಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ನರಕೇಂದ್ರಗಳು ಪ್ರಚೋದಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಇವು ಸ್ಪೈರಕಲ್ಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿ ಅವು ತೆರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆಗ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿನ ಆಮ್ಲಜನಕ ಸುಲಭವಾಗಿ ಒಳಹೋಗುತ್ತದೆ. ಲ್ಯಾಂಪೈರಿಡೀ, ಇಲ್ಯಾಟೆರಿಡೀ ಮತ್ತು ಫೆಂಗೋಡಿಡೀ ಕುಟುಂಬಗಳ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಅಂಗಗಳಿವೆ. ಈ ಅಂಗಗಳಿಗೂ ಉಸಿರಾಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೂ ನಿಕಟಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಮಿಣುಕುಹುಳಗಳಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಬೆಳಕು ಈ ಅಂಗಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷ. ==ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನೆ== [[File:Moravocoleus permianus.jpg |thumb |Fossil and life restoration of ''Moravocoleus permianus'' ([[Tshekardocoleidae]]) from the Early Permian of the Czech Republic, representative of the morphology of early beetles]] ಚೆನ್ನಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ರಕ್ತಪರಿಚಲನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ದೇಹದ ವಿವಿಧ ಅಂಗಾಶಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವನ್ನು ಸಾಗಿಸುವುದೇ ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯ. ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಸಂಧಿಪದಿಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಇದೊಂದು ತೆರೆದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ; ಅಂದರೆ ರಕ್ತ ರಕ್ತನಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೆ ಪ್ರವಹಿಸದೆ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಪೊಳ್ಳು ಇಲ್ಲವೆ ತೆರಪುಗಳಲ್ಲೂ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ರಕ್ತಪರಿಚಲನಾವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಹೃದಯವೊಂದಿದೆ. ಇದರ ನಿಯಮಿತ ತುಡಿತದಿಂದ ಒತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ ರಕ್ತ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕೊಳವೆಯ ಮೂಲಕ ಮಿದುಳಿನ ಭಾಗದೆಡೆಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ದೇಹದ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಭಾಗಕ್ಕೂ ರಕ್ತದ ಪೂರೈಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹೀಮೊಸೈಟ್‍ಗಳೆಂಬ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ದುಗ್ಧರಸವೂ ಹಳದಿ ಇಲ್ಲವೆ ಹಸಿರು ಅಥವಾ ಕೆಂಪುಬಣ್ಣದ ವರ್ಣಕಗಳೂ ಇವೆ. ಕೋಲಿಯಾಪ್ಟರದ ಕೀಟಗಳ ನರವ್ಯೂಹ ದೇಹದ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಹಲವಾರು ನರಗ್ರಂಥಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಇವುಗಳಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ನರಸಂಬಂಧಗಳೂ ಇವೆ. ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಭೇದವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಗಂಡಿನ ಜನನಾಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳು-ಒಂದು ಜೊತೆ ವೃಷಣಗಳು, ಒಂದು ಜೊತೆ ಪಾಶ್ರ್ವ ಕೊಳವೆಗಳು, ಒಂದು ವೀರ್ಯಕೋಶ ಮತ್ತು ವೀರ್ಯವನ್ನು ಹೊರಚೆಲ್ಲುವ ಒಂದು ಕಾಲುವೆ. ಹೆಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜೊತೆ ಅಂಡಾಶಯಗಳು, ಇವುಗಳಿಂದ ಹೊರಡುವ ಒಂದೊಂದು ಅಂಡನಾಳ ಇವೆರಡೂ ಕೂಡಿ ಉಂಟಾಗಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೊಳವೆ ಮತ್ತು ಯೋನಿ. ಎಲ್ಲ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಗೆಯ ರೂಪಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿಯೊ ಒಂಟೊಂಟಿಯಾಗಿಯೊ ಮರೆಯಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ದಿನಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಅನಂತರ ಮೊಟ್ಟೆಯೊಡೆದು [[ಡಿಂಬ(ಲಾರ್ವಾ)|ಡಿಂಬ]]ಗಳು ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ಡಿಂಬಗಳು ಪ್ರೌಢಕೀಟಗಳಂತೆಯೇ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳಾಗಬಹುದು ಇಲ್ಲವೆ ಮಾಂಸಾಹಾರಿಗಳಾಗಿರಬಹುದು. ಕೆಲವು ಬಗೆಯವು ಪರಾವಲಂಬಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ತಲೆ, 3 ಖಂಡಗಳುಳ್ಳ ಎದೆ ಮತ್ತು 9 ಭಾಗಗಳುಳ್ಳ ಉದರ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಇವುಗಳ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಲ್ಲ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಡಿಂಬದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯ ಗತಿ ತೀವ್ರವಾಗಿದ್ದು ಅದು ಗಾತ್ರದಲ್ಲೂ ತೂಕದಲ್ಲೂ ಹಲವಾರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಗಾತ್ರ ಬೆಳೆದಂತೆ ಮೈಮೇಲಿನ ಚರ್ಮವನ್ನು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಕಳಚಿ ಹೊಸ ಚರ್ಮವನ್ನು ಬೆಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದುಂಟು. ಈ ಪೊರೆಕಳಚುವಕ್ರಿಯೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 3 ಬಾರಿಯಾಗುವುದಾದರೂ ಕೆಲವು ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ 10-15 ಬಾರಿ ನಡೆಯುವುದೂ ಉಂಟು. ತನ್ನ ಗಾತ್ರದ ಗರಿಷ್ಟ ಮಿತಿಯನ್ನು ತಲಪಿದ ಮೇಲೆ ಡಿಂಬ ಕೋಶಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಈ ಹಂತವನ್ನು ಸೇರುವ ಮುನ್ನ ತನ್ನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳ್ಳುವುದಲ್ಲದೆ ಕೊಂಚ ಉಬ್ಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕೋಶಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಜನನಾಂಗಗಳ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಕುಡಿಮೀಸೆ ಹಾಗೂ ಸಂಯುಕ್ತಾಕ್ಷುಗಳು ಮೂಡುವುದು ಮುಂತಾದ ಮುಖ್ಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ಅವಧಿ ಕೆಲವು ಗಂಟೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹಲವಾರು ದಿವಸಗಳು. ಕ್ರಮೇಣ ಕೋಶಾವಸ್ಥೆ ಕೊನೆಗೊಂಡು ಪ್ರೌಢಕೀಟ ಹೊರಬರುತ್ತದೆ. ಬಲುಪಾಲು ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಿದ ರೂಪ ಪರಿವರ್ತನೆ ನಡೆಯುವುದಾದರೂ ಕೆಲವು ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ತಾಯಿ ಕೀಟದಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಮರಿಯೇ ಹೊರಬರಬಹುದು. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಡಿಂಬವೇ ಲೈಂಗಿಕ ಪ್ರಬುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಮೊಟ್ಟೆಯಿಡಬಹುದು. (ಉದಾ: ಮೈಕ್ರೊಮ್ಯಾಲ್ತಸ್). ಡೈಟಿಸ್ಕಿಡೀ ಮತ್ತು ಬ್ರೂಕಿಡೀ ಕುಟುಂಬದ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಡಿಂಬಾವಸ್ಥೆಗೂ ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಗೂ ನಡುವೆ ಹಲವಾರು ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಹಂತಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಕೋಲಿಯಾಪ್ಟರ ಗಣವನ್ನು ಸ್ಟ್ರೆಪ್ಸಿಪ್ಟರ (ಅರ್ಕೊಸ್ಟಮ್ಯಾಟ), ಏಡಿಫ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಪಾಲಿಫೇಗ ಎಂಬ ಮೂರು ಉಪಗಣಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಉಪಗಣದಲ್ಲಿ ಕ್ಯೂಪಿನಾಯ್ಡಿಯ, ಕ್ಯಾರಬೀಯಾಯ್ಡಿಯ ಮತ್ತು ಗೈರಿನಾಯಿಡಿಯ ಎಂಬ ಅಧಿ ಕುಟುಂಬಗಳೂ ಪಾಲಿಫೇಗ ಉಪಗಣದಲ್ಲಿ ಲೈಮೆಕ್ಸಿಲಾನಾಯ್ಡಿಯ ಎಂಬ ಅಧಿಕುಟುಂಬಗಳೂ ಪಾಲಿಫೇಗ ಉಪಗಣದಲ್ಲಿ ಲೈಮೆಕ್ಸಿಲಾನಾಯ್ಡಿಯ, ಹೈಡ್ರೊಫಿಲಾಯ್ಡಿಯ, ಸ್ಟಾಫಿಲಿನಾಯ್ಡಿಯ, ಕ್ಯಾಂತರಾಯ್ಡಿಯ, ಕ್ಲೀರಾಯ್ಡಿಯ, ಇಲ್ಯಾಟರಾಯ್ಡಿಯ, ಡ್ಯಾಸ್ಕಿಲಾಯ್ಡಿಯ, ಬಿರಾಯ್ಡಿಯ, ಡ್ರಯೋಪಾಯ್ಡಿಯ, ಕ್ಯುಕ್ಯುಜಾಯ್ಡಿಯ, ಮೆಲಾಯ್ಡಿಯ, ಟೆನಿಬ್ರಯಾನಾಯ್ಡಿಯ, ಬಾಸ್ಟ್ರಿಕಾಯ್ಡಿಯ, ಸ್ಕ್ಯಾರಬಿಯಾಯ್ಡಿಯ, ಸೆರ್ಯಾಮ್‍ಬೈಕಾಯ್ಡಿಯ, ಕ್ರೈಸೊಮೆಲಾಯ್ಡಿಯ ಮತ್ತು ಕಕ್ರ್ಯೂಲಿಯೊನಾಯ್ಡಿಯ ಎಂಬ ಅಧಿಕುಟುಂಬಗಳಿವೆ. ==ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ== ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮರಿಗಳೂ ಪ್ರೌಢ ಕೀಟಗಳೂ ಉಪದ್ರವಕಾರಿಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ತಂತಿಹುಳು, ಫ್ಲೀಬೀಟ್ಸ್, ಕಾಲರಾಡೊ ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ ಹುಳು, ಜಪಾನೀಸ್ ಜೀರುಂಡೆ, ಕಾಕ್‍ಷೇಫರ್ ಜೀರುಂಡೆಗಳು; ಕುಟ್ಟೆಹುಳುಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ. ಆದರೆ ಉಪಕಾರಿಗಳೂ ಇಲ್ಲದಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಗುಲಗಂಜಿ ಹುಳುಗಳು, ಕ್ಯಾರಾಬಿಡಿ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ರೊಡೋಲಿಯ ಕಾರ್ಡಿನಾಲಿಸ್ ಎಂಬ ಗುಲಗಂಜಿ ಹುಳದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯದಲ್ಲಿ ಕಿತ್ತಳೆ ಹಣ್ಣಿನ ಪಿಡುಗಾದ ಐಸಿರಿಯ ಪರ್ಚೇಸ್ ಎಂಬ ಕೀಟಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಇಂಥದೇ ಇನ್ನೊಂದು ಉಪಕಾರಿ ಕ್ರಿಪ್ಟೋಲೀಮಸ್ ಮಾಂಟ್ರೋಜಿಯರಿ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲೊಸೋಮ ಸೈಕೋಫಾಂಟ. ಕೆಲವು ಜೀರುಂಡೆಗಳು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ. ಪೀಡೆರೆಸ್ ಎಂಬ ರೋಟ್ ಜೀರುಂಡೆ ಮತ್ತು ಬ್ಲಿಸ್ಟರ್ ಜೀರುಂಡೆ ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಬೊಬ್ಬೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದಾಗ, ಚರ್ಮದ ಬೊಬ್ಬೆರೋಗ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಲಿಟ್ಟವೆಸಿಕ ಟೋರಿಯ ಎಂಬ ಜೀರುಂಡೆಯಿಂದ ಕ್ಯಾಂಥಾರಿಡಿನ್ ಎಂಬ ಗುಳ್ಳೆಗಳೆಬ್ಬಿಸುವ ರಾಸಾಯನಿಕವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ರೋಗಗಳನ್ನು ಹರಡುತ್ತವೆ. ಆರ್ಥೋಪ್ಟೆರ ಗಣ ಜೀವ ವಿಕಾಸದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂದಿನ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಕಂಡುಬರುವ ಕೀಟಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಗಣಗಲ್ಲೊಂದು. ಈ ಗಣವನ್ನು ಎನ್ಸಿಫೆರಾ (ಜೀರುಂಡೆಗಳು-ಕ್ರಿಕೆಟ್ಸ್) ಮತ್ತು ಸೇಲಿಫೆರಾ (ಮಿಡತೆಗಳು) ಎಂಬ ಎರಡು ಉಪ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಶಬ್ದಾತ್ಮಕವಾದ ಸಂವಹನವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂವಹನ ಹೆಣ್ಣಿನ ಗಮನಸೆಳೆಯಲು ಗಂಡು ಹೊರಡಿಸುವ ಶಬ್ದ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀರುಂಡೆ ಪ್ರಭೇದವೂ ತನಗೇ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಶಬ್ದವನ್ನು ಹೊರಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಇದೇ ಗಣದ ಸೀಲಿಫೆರಾ ಉಪ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ ಮಿಡತೆಗಳು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಶಬ್ದ ಹೊರಡಿಸದಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಈ ಜೀರುಂಡೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಎನ್ಸಿಫೆರಾ ಗಣವನ್ನು ಗ್ರಿಲ್ಲಿಡೇ (ನಿಜ ಜೀರುಂಡೆಗಳು - ಟ್ರೂ ಕ್ರಿಕೆಟ್ಸ್) ಮತ್ತು ಟೆಟ್ಟಿಗೊನಿಡೇ (ಪೊದೆ ಜೀರುಂಡೆಗಳು - ಬುಶ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ಸ್) ಎಂಬ ಎರಡು ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದು. ಇವು ತಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಉಜ್ಜುವುದರ ಮೂಲಕ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸುತ್ತವೆ. ಇವಕ್ಕೆ ಕಿವಿಗಳು ಮುಂಗಾಲುಗಳ ಮೇಲಿರುತ್ತದೆ. ==ಹೊಲದ ಜೀರುಂಡೆಗಳು== ಇವು ಗ್ರಿಲ್ಲಿನೇ ಉಪ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಜೀರುಂಡೆಗಳು. ಕಾಡುಗಳು, ತೋಟಗಳಿಂದ ತೊಡಗಿ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ರಸ್ತೆ ಬದಿಯಲ್ಲಿನ ಹಸುರು ಕಸದಲ್ಲಿ, ನೆಲದ ಬಿರುಕುUಳಲ್ಲಿÀ ಸಹ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವು 0.5 - 2.00 ಸೆ.ಮೀ.ವರೆಗೆ ಬೆಳೆಯುವ ಇವು ಕಡು ಕಂದು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದವರೆಗಿನ ಛಾಯೆಯ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ನಿಶಾಚರಿಗಳಾದ ಇವು ಸಂಜೆಯವೇಳೇಗೆ ಹೊರಬಂದು ಸುಶ್ರಾವ್ಯವಾದ ಕರೆಯನ್ನು ಉಲಿಯುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಆವೃತ್ತಿ ಹಾಗೂ ಹಾಡಿನ ಸ್ವರೂಪವಿರುತ್ತದೆ. ಇವು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವ ಕೀಟ, ಕಪ್ಪೆ, ಹಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣಗಾತ್ರದ ಸ್ತನಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವಾಗುವುದೂ ಉಂಟು. ==ಮರ ಜೀರುಂಡೆಗಳು== ಇವು ಒಕಾನ್‍ಥಿನೇ ಉಪ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಜೀರುಂಡೆಗಳು. ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು, ಗುಂಡಿಗಳು, ಪೊದೆ, ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಇವುಗಳು ತೆಳುವಾದ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶರೀರ ಹೊಂದಿರುವ ಇವುಗಳ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಹಸುರು ಅಥವಾ ತಿಳಿ ಕಂದು. ಇವುಗಳ ನಾಡಿ ಮಿಡಿತ ಮತ್ತು ಹಾಡು ಪರಿಸರದ ತಾಪಮಾನದೊಂದಿಗೆ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದಾದಷ್ಟು ಬದಲಾಗುವುದರಿಂದ ಇವನ್ನು ತಾಪ ಮಾಪಕ ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ (ಥರ್ಮಾಮೀಟರ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ಸ್) ಸಂಭೋಗ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಗಂಡಿನ ದೇಹದ ಬೆನ್ನುಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಗ್ರಂಥೀಯಿಂದ ಒಸರುವ ದ್ರವವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತದೆ. ==ಪೊದೆಜೀರುಂಡೆಗಳು== ಹಸುರು ಅಥವಾ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಇವುಗಳನ್ನು ಸಹುರು ಕಸದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಮರಗಳ ಮೇಲ್ತದಿಯವರೆಗೆ ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ನಗರ ಹಾಗೂ ವನ್ಯ ಆವಾಸಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ನಿಜ ಜೀರುಂಡೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಕರ್ಕಶವಾದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಕುಟುಂಬದ ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಎಲೆಗಳಂತೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿಯೇ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಇವು ದಿನವಿಡೀ ವಿಶ್ರಾಂತಿಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಅದಾಗ್ಗೂ, ಬಾವಲಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಇವು ಆಹಾರವಾಗುತ್ತವೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://tolweb.org/Coleoptera/8221 Coleoptera] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120509074859/http://tolweb.org/Coleoptera/8221 |date=2012-05-09 }} from the [[Tree of Life Web Project]] * {{de icon}} [http://www.kaefer-der-welt.de/index.htm ''Käfer der Welt''] * [http://www.coleoptera-atlas.com/ Coleoptera Atlas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106113024/http://www.coleoptera-atlas.com/ |date=2014-01-06 }} * [http://www.insectlifeforms.com/Orders736/BEETLES_COLEOPTERA_60502060_736.aspx Beetles – Coleoptera] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120313193822/http://www.insectlifeforms.com/Orders736/BEETLES_COLEOPTERA_60502060_736.aspx |date=2012-03-13 }} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಲಿಯಾಪ್ಟರ}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೀಟಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] t72ensa43m4t8rbc8bv81904fdv7g1w 1372855 1372854 2026-05-06T09:41:45Z VASANTH S.N. 728 1372855 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = {{Fossil range|299|0}}<small>Earliest [[Permian]]–[[Holocene|Present]]</small> | image = Coleoptera collage.png | image_caption = Clockwise from top left: female golden stag beetle (''[[Lamprima aurata]]''), [[rhinoceros beetle]] (''[[Megasoma]]'' sp.), long nose weevil (''[[Rhinotia hemistictus]]''), cowboy beetle (''[[Chondropyga dorsalis]]''), and a species of ''[[Amblytelus]]'' | taxon = Coleoptera | authority = [[Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]] | subdivision_ranks = Suborders | subdivision_ref = <ref name="Bouchard_et_al_2011">{{cite journal |last1=Bouchard |first1=P. |last2=Bousquet |first2=Y. |last3=Davies |first3=A. |last4=Alonso-Zarazaga |first4=M. |last5=Lawrence |first5=J. |last6=Lyal |first6=C. |last7=Newton |first7=A. |last8=Reid |first8=C. |last9=Schmitt |first9=M. |last10=Ślipiński |first10=A. |last11=Smith |first11=A. |title=Family-group names in Coleoptera (Insecta) |journal=ZooKeys |date=2011 |issue=88 |pages=1–972 |doi=10.3897/zookeys.88.807 |pmid=21594053|pmc=3088472|bibcode=2011ZooK...88....1B |doi-access=free }}</ref> | subdivision = * [[Adephaga]] * [[Archostemata]] * [[Myxophaga]] * [[Polyphaga]] * †[[Protocoleoptera]] ''See [[subgroups of the order Coleoptera]]'' }} [[ಚಿತ್ರ:Leatherhead Beetle above Mesquite Springs in Death Valley NP-crop.jpg|250px|thumb|ಒಂದು ಜಾತಿಯ ದುಂಬಿ]] '''ದುಂಬಿಗಳು''' ಅಥವಾ '''ಜೀರುಂಡೆಗಳು''' ಕೋಲಿಯಾಪ್ಟರ ಗಣವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಕೀಟಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪು. ಈ ಗಣವು ಜೀರುಂಡೆ ಮತ್ತು ಸೊಂಡಿಲು ಕೀಟಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸುಮಾರು 2,50,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಇದು ಕೀಟವರ್ಗದ ಇನ್ನಾವುದೇ ಗಣಕ್ಕಿಂತ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದು. ಅಷ್ಟು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೇ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದು. ಇದುವರೆಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿರುವ ಕೀಟಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ 40%ರಷ್ಟು ಇದಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಷ್ಟು ಅಗಾಧವೊ ಇವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೂ ಅಷ್ಟೇ ವಿಸ್ತಾರ. ಪ್ರಪಂಚದ ಯಾವ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಾದರೂ ಈ ಕೀಟಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸಮುದ್ರವೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಇವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿದೆ. ಬಲುಪಾಲು ಪ್ರಭೇದಗಳು ನೆಲವಾಸಿಗಳು. ಕೆಲವು ಬಗೆಗಳು 500 ಸೆಂ.ಉಷ್ಣತೆ ಇರುವ ಬಿಸಿ ನೀರಿನ ಚಿಲುಮೆಗಳಲ್ಲೂ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಹಲವು ರೀತಿಯವು ಬೇರೆ ಬಗೆಯ ಕೀಟಗಳ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಗಳಾಗಿ ಜೀವಿಸಿದರೆ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕೀಟಗಳ ಇಲ್ಲವೆ ಸ್ತನಿಗಳ ದೇಹದೊಳಗೊ ಚರ್ಮದ ಮೇಲೊ ಪರಾವಲಂಬಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಬಹುಪಾಲು ಬಗೆಗಳು ದವಸಧಾನ್ಯಗಳ ಮತ್ತು ದಿನಬಳಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳ ಪಿಡುಗುಗಳೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿವೆ. ==ದೇಹರಚನೆ== ಕೋಲಿಯಾಪ್ಟರ ಗಣದ ಕೀಟಗಳ ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಇವು ವಾಸಿಸುವ ನೆಲೆಯನ್ನವಲಂಬಿಸಿ ದೇಹರಚನೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡವೂ ಅತಿಚಿಕ್ಕವೂ ಇವೆ. ಡೈನಾಸ್ಟಸ್ ಹಕ್ರ್ಯೂಲಿಸ್ (ಖಡ್ಗಮೃಗ ಜೀರುಂಡೆ) ಎಂಬುದು 7" ಉದ್ದವಿದೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದಿರುವಷ್ಟು ಚಿಕ್ಕವಾಗಿವೆ. ಪ್ರೌಢಕೀಟಗಳ ದೇಹವನ್ನು ತಲೆ, ಎದೆ ಮತ್ತು ಉದರ ಎಂಬ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಎದೆಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಖಂಡಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನವೆರಡು ಉದರಭಾಗಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿವೆ. ಮುಂದಿನ [[ಖಂಡ]] (ಪ್ರೋತೋರ್ಯಾಕ್ಸ್) ಮಾತ್ರ ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದು ಪ್ರೋನೋಟಮ್ ಎಂಬ ಫಲಕದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ದೇಹವನ್ನೆಲ್ಲ ಆವರಿಸಿರುವ ಕೊಂಬಿನ ಕವಚ (ಎಕ್ಸೊಸ್ಕೆಲಿಟಿನ್) ಗಡುಸಾಗಿರಬಹುದು. ಇಲ್ಲವೆ ಮೃದುವಾದುದಾಗಿಯೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಬಾಗುವಂಥದೂ ಆಗಿರಬಹುದು. ಕುಡಿಮೀಸೆಗಳು (ಆಂಟೆನೆ) ತಲಾ ಹನ್ನೊಂದು ಖಂಡಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ದವಡೆಗಳು ತ್ರಿಕೋಣಾಕಾರದವು. ಆಹಾರವನ್ನು ಕಡಿಯಲು ಇಲ್ಲವೆ ಮೆಲುಕು ಹಾಕಲು ಇವು ಅನುಕೂಲವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಜಾತಿಯ ಕೀಟಗಳ ದವಡೆಗಳು ಬಲುದೊಡ್ಡವಾಗಿದ್ದು ದೇಹದಷ್ಟೆ ಉದ್ದವಿರುವುದಾದರೂ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಲು ಚಿಕ್ಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸ್ಪರ್ಶಾಂಗಗಳು (ಪ್ಯಾಲ್ವಿ) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕ ಗಾತ್ರದವು. ಆಹಾರವನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು, ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲು ಮಾತ್ರ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತವೆ. ಕಣ್ಣುಗಳು ಸಂಯುಕ್ತ ಮಾದರಿಯವು. ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಸರಳ ನೇತ್ರಗಳೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಪ್ರೋನೋಟಮ್ ಫಲಕ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಲವಾರು ಬಗೆಯ ಮುಳ್ಳು, ಕುಳಿ, ತೋಡು ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರೋತೋರ್ಯಾಕ್ಸಿನ ತಳಭಾಗದಿಂದ ಮುಂದಿನ ಜೊತೆ ಕಾಲುಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಎದೆಯ ಮಧ್ಯದ ಖಂಡದಿಂದ (ಮೀಸೊತೋರ್ಯಾಕ್ಸ್) ಎಲಿಟ್ರ ಎಂಬ ಮೇಲಿನ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ಜೊತೆ ಕಾಲುಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಎದೆಯ ಹಿಂಬದಿಯ ಖಂಡದಿಂದ (ಮೆಟತೋರ್ಯಾಕ್ಸ್) ಕೆಳಗಿನ ಜೊತೆರೆಕ್ಕೆಗಳೂ ಮೂರನೆಯ ಜೊತೆ ಕಾಲುಗಳೂ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಳಗಿನ ಜೊತೆ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ತೆಳುವಾಗಿಯೂ ಪಾರಕವಾಗಿಯೂ ಇದ್ದು ಇವು ಮಾತ್ರ ಹಾರುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಎಲಿಟ್ರಗಳು ಬಹಳ ಗಡುಸು. [[ಕೀಟ]] ಹಾರದಿದ್ದಾಗ ಕೆಳಗಿನ ಜೊತೆ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಇವು ಆವರಿಸಿ ಕೊಂಡು ಅವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಎಲಿಟ್ರಗಳಿರುವುದು ಕೋಲಿಯಾಪ್ಟರ ಗಣದ ಪ್ರಮುಖ ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣ. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೂ ಅಪವಾದಗಳಿಲ್ಲದೇ ಇಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಬಗೆಯ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಲಿಟ್ರಗಳಿಲ್ಲ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ರೆಕ್ಕೆಗಳೇ ಇಲ್ಲ. ಕಾಲುಗಳು ಓಡಲು, ಈಜಲು ನೆಗೆಯಲು, ನೆಲವನ್ನು ತೋಡಲು ಮತ್ತು ಆಸರೆಗಳನ್ನೊ ಆಹಾರವನ್ನೊ ತಬ್ಬಿ ಹಿಡಿಯಲು ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ತೋರುತ್ತವೆ. ಉದರಭಾಗದಲ್ಲಿ 10 ಖಂಡಗಳಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 5-8 ಖಂಡಗಳಷ್ಟೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ. ಉಳಿದವು ಬರಿಯ ಮೋಟುಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಖಂಡದಲ್ಲೂ ಒಂದು ಜೊತೆ ಸ್ಪೈರಕಲ್ಲುಗಳಿವೆ. ಇವೇ ಉಸಿರಾಟದ ಅಂಗವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಾಹ್ಯ ರಂಧ್ರಗಳು. ಜನನಾಂಗಗಳು ದೇಹದ ಹಿಂತುದಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಬಂಧಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಗಂಡಿನ ಜನನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಶಿಶ್ನ ಮತ್ತು ಟಗ್ಮೆನ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಿವೆ. ಹೆಣ್ಣಿನ ಜನನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಪ್ರಾಕ್ಟ್ಸ್, ಪ್ರಾಕ್ಟಿಜರ್, ಪಾಲ್ಪಿಫರ್, ಕಾಕ್ಸೈಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೈಲೈ ಎಂಬ 5 ಭಾಗಗಳಿವೆ. ==ದೇಹದ ಒಳರಚನೆ== ಆಹಾರಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಆಹಾರನಾಳದ ಉದ್ದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಸ್ಟೋಮೋಡಿಯಂ, ಮೀಸೆಂಟರಾನ್ ಅಥವಾ ಜಠರ, ಮತ್ತು ಪ್ರೋಕ್ಟೋಡಿಯಮ್ ಅಥವಾ ಕರುಳು ಎಂದು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಸ್ಟೋಮೋಡಿಯಮಿನಲ್ಲಿ ಬಾಯಿ ಗಂಟಲ ಕುಹರ ಅನ್ನನಾಳವೂ ಇವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂದೆ ಪ್ರೊವೆಂಟ್ರಿಕ್ಯುಲಸ್ ಎಂಬ ಭಾಗವಿದೆ. ಆಹಾರವನ್ನು ಅರೆಯಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂಥ ಹಲ್ಲುಗಳು ಇದರ ಭಿತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡಿವೆ. ಜಠರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ತುದಿಮುಚ್ಚಿದ ಹಲವಾರು ಕೊಳವೆಗಳು (ಸೀಕೆ) ಅಂಟಿಕೊಂಡಿವೆ. ಪ್ರೋಕ್ಟೋಡಿಯಮ್ ಭಾಗ ಹಲವಾರು ಮಾಲ್ಪೀಘಿಯನ್ ಕೊಳವೆಗಳನ್ನೂ ಗುದನಾಳವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆಹಾರವನ್ನು ಜೀರ್ಣಿಸಲು ನೆರವಾಗುವಂಥ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಗ್ರಂಥಿಗಳೂ ರಚನೆಗಳೂ ಆಹಾರನಾಳದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. [[File:Coleoptera SMNK.jpg|thumb|Coleoptera at the [[State Museum of Natural History, Karlsruhe]], Germany]] ==ಉಸಿರಾಟ== ಬೇರೆ ಕೀಟಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲೂ [[ಉಸಿರಾಟ]] ದೇಹದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿರುವ ಶ್ವಾಸನಾಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನೆರವಿನಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸ್ಪೈರಕಲ್ಲುಗಳೆಂಬ ಬಾಹ್ಯರಂಧ್ರಗಳ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ ತೆರೆಯುವಿಕೆಗಳಿಂದ ದೇಹದಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ದೇಹದೊಳಕ್ಕೆ ಗಾಳಿಯ ವಿನಿಮಯ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಕೆಲವು ಬಗೆಯ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ದೇಹದೊಳಗೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಚೀಲಗಳೂ ಇದ್ದು ಇವು ಗಾಳಿಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ. ಜಲವಾಸಿ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಆನುಷಂಗಿಕ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇವುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕೀಟಗಳು ನೀರಿನೊಳಗೆ ಮುಳುಗಿದ್ದರೂ ಉಸಿರಾಡಬಹುದು. ಸ್ಪೈರಕಲ್ಲುಗಳ ಚಲನೆ ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಲ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಮೊತ್ತದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಆಮ್ಲಜನಕದ ಮಟ್ಟ ಇಳಿದಾಗ ಲ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಮಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉದರಭಾಗದ ನರಗ್ರಂಥಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ನರಕೇಂದ್ರಗಳು ಪ್ರಚೋದಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಇವು ಸ್ಪೈರಕಲ್ಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿ ಅವು ತೆರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆಗ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿನ ಆಮ್ಲಜನಕ ಸುಲಭವಾಗಿ ಒಳಹೋಗುತ್ತದೆ. ಲ್ಯಾಂಪೈರಿಡೀ, ಇಲ್ಯಾಟೆರಿಡೀ ಮತ್ತು ಫೆಂಗೋಡಿಡೀ ಕುಟುಂಬಗಳ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಅಂಗಗಳಿವೆ. ಈ ಅಂಗಗಳಿಗೂ ಉಸಿರಾಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೂ ನಿಕಟಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಮಿಣುಕುಹುಳಗಳಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಬೆಳಕು ಈ ಅಂಗಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷ. ==ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನೆ== [[File:Moravocoleus permianus.jpg |thumb |Fossil and life restoration of ''Moravocoleus permianus'' ([[Tshekardocoleidae]]) from the Early Permian of the Czech Republic, representative of the morphology of early beetles]] ಚೆನ್ನಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ರಕ್ತಪರಿಚಲನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ದೇಹದ ವಿವಿಧ ಅಂಗಾಶಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವನ್ನು ಸಾಗಿಸುವುದೇ ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯ. ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಸಂಧಿಪದಿಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಇದೊಂದು ತೆರೆದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ; ಅಂದರೆ ರಕ್ತ ರಕ್ತನಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೆ ಪ್ರವಹಿಸದೆ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಪೊಳ್ಳು ಇಲ್ಲವೆ ತೆರಪುಗಳಲ್ಲೂ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ರಕ್ತಪರಿಚಲನಾವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಹೃದಯವೊಂದಿದೆ. ಇದರ ನಿಯಮಿತ ತುಡಿತದಿಂದ ಒತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ ರಕ್ತ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕೊಳವೆಯ ಮೂಲಕ ಮಿದುಳಿನ ಭಾಗದೆಡೆಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ದೇಹದ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಭಾಗಕ್ಕೂ ರಕ್ತದ ಪೂರೈಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹೀಮೊಸೈಟ್‍ಗಳೆಂಬ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ದುಗ್ಧರಸವೂ ಹಳದಿ ಇಲ್ಲವೆ ಹಸಿರು ಅಥವಾ ಕೆಂಪುಬಣ್ಣದ ವರ್ಣಕಗಳೂ ಇವೆ. ಕೋಲಿಯಾಪ್ಟರದ ಕೀಟಗಳ ನರವ್ಯೂಹ ದೇಹದ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಹಲವಾರು ನರಗ್ರಂಥಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಇವುಗಳಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ನರಸಂಬಂಧಗಳೂ ಇವೆ. ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಭೇದವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಗಂಡಿನ ಜನನಾಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳು-ಒಂದು ಜೊತೆ ವೃಷಣಗಳು, ಒಂದು ಜೊತೆ ಪಾಶ್ರ್ವ ಕೊಳವೆಗಳು, ಒಂದು ವೀರ್ಯಕೋಶ ಮತ್ತು ವೀರ್ಯವನ್ನು ಹೊರಚೆಲ್ಲುವ ಒಂದು ಕಾಲುವೆ. ಹೆಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜೊತೆ ಅಂಡಾಶಯಗಳು, ಇವುಗಳಿಂದ ಹೊರಡುವ ಒಂದೊಂದು ಅಂಡನಾಳ ಇವೆರಡೂ ಕೂಡಿ ಉಂಟಾಗಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೊಳವೆ ಮತ್ತು ಯೋನಿ. ಎಲ್ಲ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಗೆಯ ರೂಪಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿಯೊ ಒಂಟೊಂಟಿಯಾಗಿಯೊ ಮರೆಯಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ದಿನಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಅನಂತರ ಮೊಟ್ಟೆಯೊಡೆದು [[ಡಿಂಬ(ಲಾರ್ವಾ)|ಡಿಂಬ]]ಗಳು ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ಡಿಂಬಗಳು ಪ್ರೌಢಕೀಟಗಳಂತೆಯೇ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳಾಗಬಹುದು ಇಲ್ಲವೆ ಮಾಂಸಾಹಾರಿಗಳಾಗಿರಬಹುದು. ಕೆಲವು ಬಗೆಯವು ಪರಾವಲಂಬಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ತಲೆ, 3 ಖಂಡಗಳುಳ್ಳ ಎದೆ ಮತ್ತು 9 ಭಾಗಗಳುಳ್ಳ ಉದರ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಇವುಗಳ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಲ್ಲ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಡಿಂಬದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯ ಗತಿ ತೀವ್ರವಾಗಿದ್ದು ಅದು ಗಾತ್ರದಲ್ಲೂ ತೂಕದಲ್ಲೂ ಹಲವಾರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಗಾತ್ರ ಬೆಳೆದಂತೆ ಮೈಮೇಲಿನ ಚರ್ಮವನ್ನು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಕಳಚಿ ಹೊಸ ಚರ್ಮವನ್ನು ಬೆಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದುಂಟು. ಈ ಪೊರೆಕಳಚುವಕ್ರಿಯೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 3 ಬಾರಿಯಾಗುವುದಾದರೂ ಕೆಲವು ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ 10-15 ಬಾರಿ ನಡೆಯುವುದೂ ಉಂಟು. ತನ್ನ ಗಾತ್ರದ ಗರಿಷ್ಟ ಮಿತಿಯನ್ನು ತಲಪಿದ ಮೇಲೆ ಡಿಂಬ ಕೋಶಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಈ ಹಂತವನ್ನು ಸೇರುವ ಮುನ್ನ ತನ್ನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳ್ಳುವುದಲ್ಲದೆ ಕೊಂಚ ಉಬ್ಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕೋಶಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಜನನಾಂಗಗಳ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಕುಡಿಮೀಸೆ ಹಾಗೂ ಸಂಯುಕ್ತಾಕ್ಷುಗಳು ಮೂಡುವುದು ಮುಂತಾದ ಮುಖ್ಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ಅವಧಿ ಕೆಲವು ಗಂಟೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹಲವಾರು ದಿವಸಗಳು. ಕ್ರಮೇಣ ಕೋಶಾವಸ್ಥೆ ಕೊನೆಗೊಂಡು ಪ್ರೌಢಕೀಟ ಹೊರಬರುತ್ತದೆ. ಬಲುಪಾಲು ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಿದ ರೂಪ ಪರಿವರ್ತನೆ ನಡೆಯುವುದಾದರೂ ಕೆಲವು ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ತಾಯಿ ಕೀಟದಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಮರಿಯೇ ಹೊರಬರಬಹುದು. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಡಿಂಬವೇ ಲೈಂಗಿಕ ಪ್ರಬುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಮೊಟ್ಟೆಯಿಡಬಹುದು. (ಉದಾ: ಮೈಕ್ರೊಮ್ಯಾಲ್ತಸ್). ಡೈಟಿಸ್ಕಿಡೀ ಮತ್ತು ಬ್ರೂಕಿಡೀ ಕುಟುಂಬದ ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಡಿಂಬಾವಸ್ಥೆಗೂ ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಗೂ ನಡುವೆ ಹಲವಾರು ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಹಂತಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಕೋಲಿಯಾಪ್ಟರ ಗಣವನ್ನು ಸ್ಟ್ರೆಪ್ಸಿಪ್ಟರ (ಅರ್ಕೊಸ್ಟಮ್ಯಾಟ), ಏಡಿಫ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಪಾಲಿಫೇಗ ಎಂಬ ಮೂರು ಉಪಗಣಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಉಪಗಣದಲ್ಲಿ ಕ್ಯೂಪಿನಾಯ್ಡಿಯ, ಕ್ಯಾರಬೀಯಾಯ್ಡಿಯ ಮತ್ತು ಗೈರಿನಾಯಿಡಿಯ ಎಂಬ ಅಧಿ ಕುಟುಂಬಗಳೂ ಪಾಲಿಫೇಗ ಉಪಗಣದಲ್ಲಿ ಲೈಮೆಕ್ಸಿಲಾನಾಯ್ಡಿಯ ಎಂಬ ಅಧಿಕುಟುಂಬಗಳೂ ಪಾಲಿಫೇಗ ಉಪಗಣದಲ್ಲಿ ಲೈಮೆಕ್ಸಿಲಾನಾಯ್ಡಿಯ, ಹೈಡ್ರೊಫಿಲಾಯ್ಡಿಯ, ಸ್ಟಾಫಿಲಿನಾಯ್ಡಿಯ, ಕ್ಯಾಂತರಾಯ್ಡಿಯ, ಕ್ಲೀರಾಯ್ಡಿಯ, ಇಲ್ಯಾಟರಾಯ್ಡಿಯ, ಡ್ಯಾಸ್ಕಿಲಾಯ್ಡಿಯ, ಬಿರಾಯ್ಡಿಯ, ಡ್ರಯೋಪಾಯ್ಡಿಯ, ಕ್ಯುಕ್ಯುಜಾಯ್ಡಿಯ, ಮೆಲಾಯ್ಡಿಯ, ಟೆನಿಬ್ರಯಾನಾಯ್ಡಿಯ, ಬಾಸ್ಟ್ರಿಕಾಯ್ಡಿಯ, ಸ್ಕ್ಯಾರಬಿಯಾಯ್ಡಿಯ, ಸೆರ್ಯಾಮ್‍ಬೈಕಾಯ್ಡಿಯ, ಕ್ರೈಸೊಮೆಲಾಯ್ಡಿಯ ಮತ್ತು ಕಕ್ರ್ಯೂಲಿಯೊನಾಯ್ಡಿಯ ಎಂಬ ಅಧಿಕುಟುಂಬಗಳಿವೆ. ==ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ== ಜೀರುಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮರಿಗಳೂ ಪ್ರೌಢ ಕೀಟಗಳೂ ಉಪದ್ರವಕಾರಿಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ತಂತಿಹುಳು, ಫ್ಲೀಬೀಟ್ಸ್, ಕಾಲರಾಡೊ ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ ಹುಳು, ಜಪಾನೀಸ್ ಜೀರುಂಡೆ, ಕಾಕ್‍ಷೇಫರ್ ಜೀರುಂಡೆಗಳು; ಕುಟ್ಟೆಹುಳುಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ. ಆದರೆ ಉಪಕಾರಿಗಳೂ ಇಲ್ಲದಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಗುಲಗಂಜಿ ಹುಳುಗಳು, ಕ್ಯಾರಾಬಿಡಿ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ರೊಡೋಲಿಯ ಕಾರ್ಡಿನಾಲಿಸ್ ಎಂಬ ಗುಲಗಂಜಿ ಹುಳದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯದಲ್ಲಿ ಕಿತ್ತಳೆ ಹಣ್ಣಿನ ಪಿಡುಗಾದ ಐಸಿರಿಯ ಪರ್ಚೇಸ್ ಎಂಬ ಕೀಟಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಇಂಥದೇ ಇನ್ನೊಂದು ಉಪಕಾರಿ ಕ್ರಿಪ್ಟೋಲೀಮಸ್ ಮಾಂಟ್ರೋಜಿಯರಿ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲೊಸೋಮ ಸೈಕೋಫಾಂಟ. ಕೆಲವು ಜೀರುಂಡೆಗಳು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ. ಪೀಡೆರೆಸ್ ಎಂಬ ರೋಟ್ ಜೀರುಂಡೆ ಮತ್ತು ಬ್ಲಿಸ್ಟರ್ ಜೀರುಂಡೆ ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಬೊಬ್ಬೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದಾಗ, ಚರ್ಮದ ಬೊಬ್ಬೆರೋಗ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಲಿಟ್ಟವೆಸಿಕ ಟೋರಿಯ ಎಂಬ ಜೀರುಂಡೆಯಿಂದ ಕ್ಯಾಂಥಾರಿಡಿನ್ ಎಂಬ ಗುಳ್ಳೆಗಳೆಬ್ಬಿಸುವ ರಾಸಾಯನಿಕವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ರೋಗಗಳನ್ನು ಹರಡುತ್ತವೆ. ಆರ್ಥೋಪ್ಟೆರ ಗಣ ಜೀವ ವಿಕಾಸದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂದಿನ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಕಂಡುಬರುವ ಕೀಟಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಗಣಗಲ್ಲೊಂದು. ಈ ಗಣವನ್ನು ಎನ್ಸಿಫೆರಾ (ಜೀರುಂಡೆಗಳು-ಕ್ರಿಕೆಟ್ಸ್) ಮತ್ತು ಸೇಲಿಫೆರಾ (ಮಿಡತೆಗಳು) ಎಂಬ ಎರಡು ಉಪ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಶಬ್ದಾತ್ಮಕವಾದ ಸಂವಹನವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂವಹನ ಹೆಣ್ಣಿನ ಗಮನಸೆಳೆಯಲು ಗಂಡು ಹೊರಡಿಸುವ ಶಬ್ದ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀರುಂಡೆ ಪ್ರಭೇದವೂ ತನಗೇ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಶಬ್ದವನ್ನು ಹೊರಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಇದೇ ಗಣದ ಸೀಲಿಫೆರಾ ಉಪ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ ಮಿಡತೆಗಳು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಶಬ್ದ ಹೊರಡಿಸದಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಈ ಜೀರುಂಡೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಎನ್ಸಿಫೆರಾ ಗಣವನ್ನು ಗ್ರಿಲ್ಲಿಡೇ (ನಿಜ ಜೀರುಂಡೆಗಳು - ಟ್ರೂ ಕ್ರಿಕೆಟ್ಸ್) ಮತ್ತು ಟೆಟ್ಟಿಗೊನಿಡೇ (ಪೊದೆ ಜೀರುಂಡೆಗಳು - ಬುಶ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ಸ್) ಎಂಬ ಎರಡು ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದು. ಇವು ತಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಉಜ್ಜುವುದರ ಮೂಲಕ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸುತ್ತವೆ. ಇವಕ್ಕೆ ಕಿವಿಗಳು ಮುಂಗಾಲುಗಳ ಮೇಲಿರುತ್ತದೆ. ==ಹೊಲದ ಜೀರುಂಡೆಗಳು== ಇವು ಗ್ರಿಲ್ಲಿನೇ ಉಪ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಜೀರುಂಡೆಗಳು. ಕಾಡುಗಳು, ತೋಟಗಳಿಂದ ತೊಡಗಿ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ರಸ್ತೆ ಬದಿಯಲ್ಲಿನ ಹಸುರು ಕಸದಲ್ಲಿ, ನೆಲದ ಬಿರುಕುUಳಲ್ಲಿÀ ಸಹ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವು 0.5 - 2.00 ಸೆ.ಮೀ.ವರೆಗೆ ಬೆಳೆಯುವ ಇವು ಕಡು ಕಂದು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದವರೆಗಿನ ಛಾಯೆಯ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ನಿಶಾಚರಿಗಳಾದ ಇವು ಸಂಜೆಯವೇಳೇಗೆ ಹೊರಬಂದು ಸುಶ್ರಾವ್ಯವಾದ ಕರೆಯನ್ನು ಉಲಿಯುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಆವೃತ್ತಿ ಹಾಗೂ ಹಾಡಿನ ಸ್ವರೂಪವಿರುತ್ತದೆ. ಇವು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವ ಕೀಟ, ಕಪ್ಪೆ, ಹಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣಗಾತ್ರದ ಸ್ತನಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವಾಗುವುದೂ ಉಂಟು. ==ಮರ ಜೀರುಂಡೆಗಳು== ಇವು ಒಕಾನ್‍ಥಿನೇ ಉಪ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಜೀರುಂಡೆಗಳು. ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು, ಗುಂಡಿಗಳು, ಪೊದೆ, ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಇವುಗಳು ತೆಳುವಾದ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶರೀರ ಹೊಂದಿರುವ ಇವುಗಳ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಹಸುರು ಅಥವಾ ತಿಳಿ ಕಂದು. ಇವುಗಳ ನಾಡಿ ಮಿಡಿತ ಮತ್ತು ಹಾಡು ಪರಿಸರದ ತಾಪಮಾನದೊಂದಿಗೆ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದಾದಷ್ಟು ಬದಲಾಗುವುದರಿಂದ ಇವನ್ನು ತಾಪ ಮಾಪಕ ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ (ಥರ್ಮಾಮೀಟರ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ಸ್) ಸಂಭೋಗ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಗಂಡಿನ ದೇಹದ ಬೆನ್ನುಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಗ್ರಂಥೀಯಿಂದ ಒಸರುವ ದ್ರವವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತದೆ. ==ಪೊದೆಜೀರುಂಡೆಗಳು== ಹಸುರು ಅಥವಾ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಇವುಗಳನ್ನು ಸಹುರು ಕಸದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಮರಗಳ ಮೇಲ್ತದಿಯವರೆಗೆ ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ನಗರ ಹಾಗೂ ವನ್ಯ ಆವಾಸಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ನಿಜ ಜೀರುಂಡೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಕರ್ಕಶವಾದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಕುಟುಂಬದ ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಎಲೆಗಳಂತೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿಯೇ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಇವು ದಿನವಿಡೀ ವಿಶ್ರಾಂತಿಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಅದಾಗ್ಗೂ, ಬಾವಲಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಇವು ಆಹಾರವಾಗುತ್ತವೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://tolweb.org/Coleoptera/8221 Coleoptera] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120509074859/http://tolweb.org/Coleoptera/8221 |date=2012-05-09 }} from the [[Tree of Life Web Project]] * {{de icon}} [http://www.kaefer-der-welt.de/index.htm ''Käfer der Welt''] * [http://www.coleoptera-atlas.com/ Coleoptera Atlas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106113024/http://www.coleoptera-atlas.com/ |date=2014-01-06 }} * [http://www.insectlifeforms.com/Orders736/BEETLES_COLEOPTERA_60502060_736.aspx Beetles – Coleoptera] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120313193822/http://www.insectlifeforms.com/Orders736/BEETLES_COLEOPTERA_60502060_736.aspx |date=2012-03-13 }} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಲಿಯಾಪ್ಟರ}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೀಟಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] gt4a3wmdvdaudzzaub4btw47kv7sp7j 0 7295 1372843 1342952 2026-05-06T08:38:13Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372843 wikitext text/x-wiki '''ಡಾ. ಕೃಷ್ಣಾನಂದ ಕಾಮತ್''' ([[೧೯೩೪]] - [[೨೦೦೨]]) ಖ್ಯಾತ ಸಾಹಿತಿ ಹಾಗೂ ವಿಜ್ಞಾನಿ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಇತರ ಕೃತಿಗcsk best ==ಪರಿಚಯ, ಶಿಕ್ಷಣ, ವೃತ್ತಿಜೀವನ== *ಕಾಮತರು ಮೂಲತಃ [[ಉತ್ತರಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ಹೊನ್ನಾವರ]]ದವರು. ಜನನ ೧೯೩೪ ಇಸವಿ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೯. ತಂದೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ವಾಸುದೇವ ಕಾಮತ್, ತಾಯಿ ರಮಾಬಾಯಿ. *[[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ '''ಕೀಟ ವಿಜ್ಞಾನ'''ದಲ್ಲಿ ಎಂಎಸ್ಸಿ ಪದವಿ, ಅಮೇರಿಕಾದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್ ಡಿ (೧೯೬೫, ವಿಷಯ: ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ) *[[ರಾಜಸ್ಥಾನ]]ದ [[ಉದಯಪುರ]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ್ದ ಜಾಬ್ನೇರ ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ. *[[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]]ದ ಪ್ಲಾಸಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಮನ್ ವೆಲ್ತ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಬಯಾಲಜಿಕಲ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಖೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರಾಗಿ ಎರಡು ವರ್ಷ ಸೇವೆ. *೧೯೭೧ ರಿಂದ ನೌಕರಿಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗ್ರಾಹಕರಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಜೀವನ. ಕೃಷ್ಣಾನಂದ ಕಾಮತರು ಪ್ರವಾಸಕಥನ, ವಿಜ್ಞಾನ, ಜನಾಂಗೀಯ ಅಧ್ಯಯನ, ಕಲೆ, ಪರಿಸರ ಮೊದಲಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನೂ, ನೂರಾರು ಲೇಖನಗಳನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೃಷ್ಣಾನಂದ ಕಾಮತರ ಪತ್ನಿ ಶ್ರೀಮತಿ [[ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾ ಕಾಮತ್]] ಸಂಶೋಧಕಿ ಹಾಗು ಲೇಖಕಿ.<ref>[http://kanaja.in/archives/dinamani/%E0%B2%A1%E0%B2%BE-%E0%B2%9C%E0%B3%8B%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE-%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A4 ಡಾ. ಜೋತ್ಸ್ನಾ ಕಾಮತ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306002710/http://kanaja.in/archives/dinamani/%E0%B2%A1%E0%B2%BE-%E0%B2%9C%E0%B3%8B%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE-%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A4 |date=2016-03-06 }}, ಕಣಜ</ref> ==ಕೃತಿಗಳು== * ವಂಗದರ್ಶನ (ಬಂಗಾಲದ ಕುರಿತು) * ಪ್ರೇಯಸಿಗೆ ಪತ್ರಗಳು * ಮರುಪಯಣ * ಪತ್ರ-ಪರಾಚಿ * ಭಗ್ನಸ್ವಪ್ನ (ಕಾದಂಬರಿ) * ನಾ ರಾಜಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ * ಕಲೆ-ಕಾವಿಕಲೆ * ಅಕ್ಷತ * ಇರುವೆಯ ಇರುವು * The Timeless Theater * ಕಾಗೆಯ ಕಾಯಕ * ಪ್ರವಾಸಿಯ ಪ್ರಬಂಧಗಳು * ಕೊಂಕಣ್ಯಾಲಿ ಕಾವಿಕಲಾ (ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷೆ) <br> ೧೯೭೬ ಒಂದು ವರ್ಷಕಾಲ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಶಿಷ್ಯವೇತನ ಪಡೆದು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಗಿರಿವಾಸಿ ಜನಾಂಗಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿನ ಬಗ್ಗೆ ಮೂರು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ಕಾಲರಂಗ * ಬಸ್ತರ ಪ್ರವಾಸ (ಗಿರಿಜನರ ಪರಿಚಯ) * ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ <br> ಪರಿಸರ, ಪ್ರಾಣಿ, ಸಸ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ಪ್ರಾಣಿಪ್ರಪಂಚ * ಪಶುಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಪಂಚ * ಕೀಟ ಜಗತ್ತು * ಸಸ್ಯಪ್ರಪಂಚ * ಸಸ್ಯ ಪರಿಸರ * ಪ್ರಾಣಿ ಪರಿಸರ * ಸರ್ಪಸಂಕುಲ * ನಾನೂ ಅಮೆರಿಕೆಗೆ ಹೋಗಿದ್ದೆ (ಪ್ರವಾಸಕಥನ,೧೯೬೯) ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು== * ರಾಜ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ನಾನೂ ಅಮೆರಿಕೆಗೆ ಹೋಗಿದ್ದೆ, ಪ್ರಾಣಿಪರಿಸರ, ಬಸ್ತರ ಪ್ರವಾಸ ಕೃತಿಗಳಿಗೆ) * ಗೌರೀಶ ಕಾಯ್ಕಿಣಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೧೯೯೪) * ಟಿ.ಎಂ.ಎ. ಪೈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ವಿಶೇಷ ಬಹುಮಾನ * ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ (೧೯೯೭) * ಕೆಲವು ಕೃತಿಗಳು ಬೆಂಗಳೂರು, ಕರ್ನಾಟಕ ವಿ.ವಿ.ದ ತರಗತಿಗಳಿಗೆ ಪಠ್ಯಗಳಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ. ==ನಿಧನ== ಕೃಷ್ಣಾನಂದ ಕಾಮತರು [[೨೦೦೨]] [[ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦]]ರಂದು ನಿಧನರಾದರು.<ref>[http://kannada.oneindia.com/news/2002/02/21/kamat.html ‘ದಿ ರಿಟರ್ನ್‌ ಜರ್ನಿ’: ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಕೃಷ್ಣಾನಂದ ಕಾಮತ್‌ ನಿಧನ Read more at: http://kannada.oneindia.com/news/2002/02/21/kamat.html], ಒನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕನ್ನಡ, ಫ಼ೆಬ್ರವರಿ ೨೧, ೨೦೦೨</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಹೊರಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.sallapa.com/2013/09/blog-post_4628.html ಕೃಷ್ಣಾನಂದ ಕಾಮತ್], ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಲ್ಲಾಪ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 28, 2013 * [http://kanaja.in/archives/dinamani/%E0%B2%A1%E0%B2%BE-%E0%B2%95%E0%B3%83%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%A3%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B2%82%E0%B2%A6-%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B2%A4%E0%B3%8D ಡಾ. ಕೃಷ್ಣಾನಂದ ಕಾಮತ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ಕಣಜ * [http://kamat.com/kannada/america_travelogue/ 'ನಾನೂ ಅಮೇರಿಕೆಗೆ ಹೋಗಿದ್ದೆ' ಪುಸ್ತಕದ ಪಠ್ಯ, ಕಲಸೋಗರ]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ಕಾಮತ್.ಕಾಂ * [http://vijayavani.net/?p=1699903 ಕೃಷ್ಣಾನಂದ ಕಾಮತರ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಪಠ್ಯವಾಗಿಸಿ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ವಿಜಯವಾಣಿ ನ್ಯೂಸ್, ಡಿಸೆಂಬರ್ ೦೫, ೨೦೧೫ {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು|ಕೃಷ್ಣಾನಂದ ಕಾಮತ]] [[ವರ್ಗ:೧೯೩೪ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:೨೦೦೨ ನಿಧನ]] daaitftssdrsxukfrfdxnp1f5j4ul8g 0 10209 1372820 1371674 2026-05-06T03:34:43Z PrasannaKUSA 98856 Fixed an error in the title 1372820 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ | image = Karpur Srinivasa Rao portrait.jpg | image size = 102 px | caption = ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ | birth_date = {{Birth date|1863|07|27}} | birth_place = ಬೆಂಗಳೂರು, ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ, | death_date ={{Death date and age|1932|06|02|1863|07|27|df=yes}}, | occupation = ಸಿವಿಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವಕ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಪೋಷಕ, | citizenship = ಭಾರತೀಯ, | awards = ರಾಜಸಭಾಭೂಷಣ (ಅಂದಿನ ಮೈಸೂರು ಮಹಾರಾಜರಿಂದ ಪ್ರದತ್ತ); ವಿದ್ಯಾಭೂಷಣ; ರಾಯಲ್ ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಸದಸ್ಯ (M.R.A.S., ೧೯೧೪), | known_for = ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್; ಕೆ.ಆರ್.ಎಸ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು; ೧೯೨೪ರ ಕಾವೇರಿ ಒಪ್ಪಂದ; ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಸಹ-ಸ್ಥಾಪಕರು; ದಿ ನ್ಯಾಯ ಫಿಲಾಸಫಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೧೯೦೮) | spouse = ವೆಂಕೂಬಾಯಿ ಕರ್ಪೂರ, | children = ೬ (ಕರ್ಪೂರ ಸುಬ್ಬರಾವ್, ಕರ್ಪೂರ ಗೋವಿಂದರಾವ್, ಕರ್ಪೂರ ಕೃಷ್ಣರಾವ್, ಶೇಷೀಬಾಯಿ ಕರ್ಪೂರ (ಶಾರದಾಬಾಯಿ ಕೈವಾರ), ಅಂಬಾಬಾಯಿ ಕರ್ಪೂರ (ಅಂಬಾಬಾಯಿ ರಾವ್), ಭಾಗೂಬಾಯಿ ಕರ್ಪೂರ (ಭಾಗೂಬಾಯಿ ಟಾಗೆಟ್)), |father= ಕರ್ಪೂರ ಸುಬ್ಬರಾವ್|mother= ಕರ್ಪೂರ ಜೀವೂಬಾಯಿ. }} '''ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್''' ([[೧೮೬೩|೨೭ ಜುಲೈ, ೧೮೬೩]] - [[ಜೂನ್ ೨]], [[೧೯೩೨]]) ಅವರು.ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಮಹಾನ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಎನಿಸಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಸಾಹಿತಿಗಳಾಗಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಪೋಷಕರಾಗಿ ಕಂಗೊಳಿಸಿದ ಮಹಾನ್ ಸಾಧಕರು. ==ಜೀವನ== '''ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್''' ಇವರು ೨೭ ಜುಲೈ, [[೧೮೬೩]]ರಲ್ಲಿ [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ತಂದೆ ಕರ್ಪೂರ ಸುಬ್ಬರಾವ್. ಇವರ ಪೂರ್ವಿಕರು ತಿರುಪತಿ ತಿಮ್ಮಪ್ಪನ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಹೋದಾಗ ಬೆಟ್ಟದ ಅಡಿಯಿಂದ ಮುಡಿಯವರೆಗೆ ಉಂಡುಂಡೆ ಕರ್ಪೂರವನ್ನು ಉರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಇವರ ವಂಶಕ್ಕೆ ‘ಕರ್ಪೂರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತಂತೆ. ==ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ== ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಯರು ಬಿ.ಎಸ್ಸಿ, ನಂತರ ಎಲ್.ಸಿ.ಇ ಪದವಿ ಪಡೆದು ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿ ಸೇರಿದರು. ಅಲ್ಲಿಂದ ನಿವೃತ್ತರಾದ ಮೇಲೆ ಇವರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರ ಇವರನ್ನು ಚೀಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Karpur Srinivasa Rao portrait.jpg|thumb|''ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್, ಅಂದಾಜು ೧೯೨೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಮೈಸೂರಿನ ಮಹಾರಾಜರಾದ ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರು ನೀಡಿದ 'ರಾಜಸಭಾಭೂಷಣ' ಗೌರವ ಪದಕಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುವ ಚಿತ್ರ'']] ==ಸಾಧನೆ== ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರು ಕನ್ನಡಾಭಿಮಾನ ಹಾಗೂ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅವಿಸ್ಮರಣೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗುಳಿದಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೩೧ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಪರಿಷನ್ಮಂದಿರಕ್ಕೆ ಶಂಕುಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದ ಗೌರವ ಇವರದು. ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಯರು ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಆದರೂ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತಿಗಳೆನಿಸಿದ್ದರು. ಸಂಸ್ಕೃತ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಮರಾಠಿ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯಗಳಿಸಿದ್ದರು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸದೇ ಇದ್ದರೂ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರ ಜಲಾಶಯ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇವರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ==ಹಿರಿಮೆ== ಇವರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರವು ‘ರಾಜಸಭಾಭೂಷಣ’ ಬಿರುದಿತ್ತು ಗೌರವಿಸಿತ್ತು. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನೊಡನೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಇವರು 1918ರಿಂದ 1932ರ ವರೆಗೆ ಇದರ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಕಟ್ಟಡದ ನೀಲಿ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಾವೇ ತಯಾರಿಸಿ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ತಾವೇ ಖುದ್ದಾಗಿ ನಡೆಸಿದ್ದರು. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯಿಂದ ಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದ ಇವರು ಕೊನೆಯ ತನಕ ಖಾದಿಧಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚನೆ ಹಾಗೂ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಟಣೆಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಿದ್ದ ಇವರು ಉತ್ತಮ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದ ಸುಭೋದ ರಾಮರಾಯರಿಗೆ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಟಣೆಗೆಂದೇ ಅಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾವಿರ ರೂಪಾಯಿಯನ್ನು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಒಂದು ಶತಮಾನದ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಸಾವಿರ ರೂಪಾಯಿಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಬೆಲೆ ಇತ್ತು ಎಂಬುದು ನಮಗೆ ತಿಳಿದ ವಿಚಾರ. ==ಸಾಹಿತ್ಯ== ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ಅವರ ಬಹಳಷ್ಟು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ‘ಸಾಹಿತ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ==ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ== ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರು ೧೯೧೯ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಹಾಸನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ 5ನೆಯ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ==ವಿದಾಯ== ಈ ಮಹಾನ್ ಚೇತನರಾದ ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಯರು ಜೂನ್ ೨, ೧೯೩೨ರಂದು ಈ ಲೋಕವನ್ನಗಲಿದರು. ==ಮಾಹಿತಿ ಕೃಪೆ== ಎಸ್. ವಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರ ‘ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನಾಧ್ಯಕ್ಷರು’ ಕೃತಿ. ಪ್ರಕಾಶಕರು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು. {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿಗಳು|ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್]] a2puhv57ovz2zsigmd5vixtoleq58dn 0 11815 1372848 1369545 2026-05-06T08:46:52Z ~2026-27569-95 99295 /* ತಾಲೂಕಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು */ 1372848 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಹೂವಿನಹಡಗಲಿ | other_name = Huvina Hadagali | settlement_type = ಕರ್ನಾಟಕದ ತಾಲೂಕು, ಭಾರತ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ಕರ್ನಾಟಕ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೂವಿನಹಡಗಲಿ | coordinates = {{coord|15.018583|N|75.933417|E|region:IN_type:city(475000)|format=dms|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|ಭಾರತ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Flag of the Kannada people.svg}} [[ಕರ್ನಾಟಕ]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name2 = [[ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ|ವಿಜಯನಗರ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = ಮಲ್ಲಿಗೆ ಹೂವು | government_type = ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ | governing_body = ಪುರಸಭೆ | leader_title1 = ತಹಸೀಲ್ದಾರ | leader_name1 = | leader_title2 = ಪೊಲೀಸ್ ವೃತ್ತ ನಿರೀಕ್ಷಕ | leader_name2 = | leader_title3 = ಪುರಸಭೆ ಮುಖ್ಯಾಧಿಕಾರಿ | leader_name3 = ಹೆಚ್. ಇಮಾಮ್ ಸಾಹೇಬ್ | leader_title4 = ತಾ.ಪಂ. ಮು.ಕಾ.ನಿ.ಅ | leader_name4 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 19.84 | area_rural_km2 = 928.12 | elevation_footnotes = | elevation_m = 532 | population_total = 27,967 | population_rural = 167252 <ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/591/download/2012/DH_2011_2911_PART_B_DCHB_BELLARY.pdf|access-date= 18 August 2023|title=Census Data Handbook undivided Ballari 2011}}</ref> | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ಭಾಷೆ | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಕನ್ನಡ]] | demographics1_title2 = ಇತರೆ | demographics1_info2 = [[ಉರ್ದು]], [[ಲಂಬಾಣಿ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|ಪಿನ್]] | postal_code = ೫೮೩ ೨೧೯ | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | area_code = ೦೮೩೯೯ | registration_plate_type = ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ | registration_plate = ಕೆಎ ೩೫ | blank6_name_sec1 = [[ಲೋಕ ಸಭೆ]] | blank6_info_sec1 = [[ಬಳ್ಳಾರಿ (ಲೋಕ ಸಭೆ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಬಳ್ಳಾರಿ ಲೋಕ ಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]] | blank7_name_sec1 = [[ವಿಧಾನ ಸಭೆ]] | blank7_info_sec1 = ಹಡಗಲಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ (೮೮) | footnotes = | official_name = | subdivision_name4 = ಹೂವಿನ ಹಡಗಲಿ | subdivision_type4 = [[Subdivision (India)|ಉಪವಿಭಾಗ]] | blank1_name_sec2 = [[ಸಾಕ್ಷರತೆ]] {{nobold|(2011)}} | blank1_info_sec2 = 60.81% <ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/591/download/2012/DH_2011_2911_PART_B_DCHB_BELLARY.pdf|access-date= 18 August 2023|title=Census Data Handbook undivided Ballari 2011}}</ref> | blank2_name_sec2 = [[ಲಿಂಗಾನುಪಾತ]] {{nobold|(2011)}} | blank2_info_sec2 = 972 [[females|♀]]/1000 [[Male|♂]] <ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/591/download/2012/DH_2011_2911_PART_B_DCHB_BELLARY.pdf|access-date= 18 August 2023|title=Census Data Handbook undivided Ballari 2011}}</ref> | website = {{URL|http://www.hoovinahadagalitown.mrc.gov.in/}} | image_map = {{Switcher |{{maplink|frame=yes |frame-align=center |plain=y |type=shape-inverse |id=Q1185 |frame-width=270 |frame-height=350 |stroke-width=2 |frame-lat=15.04 |frame-long=76.40 |zoom=6 |type2=point |coord2={{coord|15|01|07|N|75|56|00|E|}} |marker-size2=medium}} |ಕರ್ನಾಟಕ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೂವಿನಹಡಗಲಿ |{{maplink|display=|frame=yes |type=shape-inverse |id=Q25566174 |plain=y |title=ಹೂವಿನಹಡಗಲಿ |description=|coord=|marker= |stroke-width=2 |frame-lat=14.9|frame-long=75.90 |zoom=9|icon=no|frame-width=300|frame-height=300|frame-align=center |text=Interactive map outlining Huvinahadagali}} |ಹೂವಿನಹಡಗಲಿ ಬಾಹ್ಯರೇಖೆ ನಕ್ಷೆ |[[File:Huvinahadagali taluk map with grid.svg|300px|center]] |ಹೂವಿನಹಡಗಲಿ ನಕ್ಷೆ }} }} '''ಹೂವಿನ ಹಡಗಲಿ''' [[ವಿಜಯನಗರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ. ಇದು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸುಮಾರು 80 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಊರು [[ಮಲ್ಲಿಗೆ]] ಹೂವಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಹಡಗಲಿ ಮಲ್ಲಿಗೆಗೆ [[ಭೌಗೋಳಿಕ ಕುರುಹು|ಜಿಐ ಟ್ಯಾಗ್]] ದೊರೆತಿದೆ. ಈ ಹಿಂದೆ ಇದು [[ಬಳ್ಳಾರಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇರಿತ್ತು(೨೦೨೦). ಈ ಊರಿನ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲದ ಬಗೆಗೆ ಹಲವು ಕಥೆಗಳಿವೆ. * ಹಿಂದೆ [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರ ರಾಜರ]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಹೂವುಗಳನ್ನು ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿ ವಿಜಯನಗರದ ಶ್ರೀ ವಿರುಪಾಕ್ಷ ದೇವರ ಪೂಜೆಗೆ ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಈ ಊರಿನಿಂದ [[ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿ]] ಮೂಲಕ ಕಳಿಸಿಕೊಡಲಾಗುತಿತ್ತು. ಈ "ಹೂವಿನ ಹಡಗು" ಇಂದ "ಹೂವಿನ ಹಡಗಲಿ" ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು ಎನ್ನುವ ಮಾತು ಇದೆ. * ಈ ಊರಿಗೆ ಹೂವಿನ ಹಡಗಲಿ ಎಂದು ಹೆಸರು ಬರಲು ಈ ಊರಿನಿಂದ ಹಂಪೆಗೆ ಹೂ ಕಾರಣ ಅಲ್ಲ. ಹಂಪಿ ವಿಜಯನಗರ ನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಸುಮಾರು ೩೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಮೊದಲೇ ಈ ಊರಿಗೆ ಹೂವಿನ ಹಡಗಲಿ (ಪೂವಿನ ಪಡಂಗಿಲೆ) ಎಂದು ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯ ದೊರೆ ಆರನೆ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ಕಾಲದ ಚನ್ನಕೇಶವ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಕುರಿತು ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯಗಳು ತಾಲೂಕೊನ ವಿವಿಧ ಕಡೆ ಇರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ಸಂಭಂದಿಸಿದವರು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞರು, ಸಾಹಿತಿಗಳು ಇದರ ಕಡೆ ಗಮನ ಹರಿಸಲು ವಿನಂತಿ. ಹೂವಿನ ಹಡಗಲಿ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಹಿರೇಹಡಗಲಿ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಜಕ್ಕಣಚಾರಿ ಕೆತ್ತಿದನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ [[ಶಾತವಾಹನರು|ಶಾತವಾಹನರ]] ಮೂಲ ಯಾವುದೆಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಶಾತವಾಹನರ ಮೂಲ ಕನ್ನಡ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ==ಹೂವಿನಹಡಗಲಿ ಪ್ರಾಚ್ಯವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಕುರಿತು== ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೂವಿನ ಹಡಗಲಿ ಪ್ರಾಚ್ಯವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ದಿನಾಂಕ: ೧೧-೦೭-೧೯೯೯ರಂದು ಅಂದಿನ ಉಪಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳಾದ ಸನ್ಮಾನ್ಯ ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಹೂವಿನಹಡಗಲಿ, ಹಗರಿಬೊಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ, ಹರಪನಹಳ್ಳಿ ತಾಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಪ್ರಾಚ್ಯವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ===ಹೂವಿನಹಡಗಲಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ವಿಭಾಗಗಳು=== *ಒಂದನೇ ಮೂರ್ತಿ ಶಿಲ್ಪಗಳ ಗ್ಯಾಲರಿ ಒಂದನೇ ಮೂರ್ತಿ ಶಿಲ್ಪಗಳ ಗ್ಯಾಲರಿಯಲ್ಲಿ ಚಾಲುಕ್ಯ, ಹೊಯ್ಸಳ ಹಾಗೂ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ ನಾಗಶಿಲ್ಪ, ಭೈರವಿ, ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಗೋಪಿಕಾಸ್ತ್ರೀ, ಶಿವ, ಪಂಚಲಿಂಗ, ಲಕ್ಷ್ಮಿನರಸಿಂಹ, ಕಾಳಿ, ರಾಮ, ದಕ್ಷಬ್ರಹ್ಮ, ಆಂಜನೇಯ, ರಾಜದಂಪತಿ ಇನ್ನು ಮುಂತಾದ ಮೂರ್ತಿ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. *ಎರಡನೇ ಮೂರ್ತಿ ಶಿಲ್ಪಗಳ ಗ್ಯಾಲರಿ ಎರಡನೇ ಮೂರ್ತಿ ಶಿಲ್ಪಗಳ ಗ್ಯಾಲರಿಯಲ್ಲಿ ಮೈಲಾರ ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ವೀರಗಲ್ಲು, ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿ, ನಂದಿ, ಮೈಲಾರಲಿಂಗ, ಉಗ್ರ ನರಸಿಂಹ, ಗರುಡಪೀಠ, ವಿಷ್ಣು, ಗಣೇಶ ಇನ್ನು ಮುಂತಾದ ಮೂರ್ತಿ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. *ಹೊರಭಾಗದ ಗಾರ್ಡ್‍ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿರುವ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಚಾಲುಕ್ಯ, ಹೊಯ್ಸಳ, ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ ಕನ್ನಡ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು, ನಂದಿ, ನಾಗಶಿಲ್ಪ, ರಾಮ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಗಣೇಶ, ವೀರಗಲ್ಲು, ತೀರ್ಥಂಕರ ಮೂರ್ತಿ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://archaeology.karnataka.gov.in/page/Government+Museums/Government+Museum+Huvinahadagali/kn |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2023-10-04 |archive-date=2022-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220622023447/https://archaeology.karnataka.gov.in/page/Government+Museums/Government+Museum+Huvinahadagali/kn |url-status=dead }}</ref> ==ತಾಲೂಕಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು== * ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ * ಚನ್ನಕೇಶವ ದೇವಸ್ಥಾನ * ಗ್ರಾಮದೇವತೆ ದೇವಸ್ಥಾನ * ಕೋಟೆ ಆಂಜನೇಯ ದೇವಸ್ಥಾನ * ಪಾತಾಳ ಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ * ಸೂರ್ಯನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನ * ಶ್ರೀ ಗೋಣಿಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ * ಶಾಖಾ ಗವಿಮಠ, ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ * ಮುದೇನೂರು ಕೆರೆ * ಹಗರನೂರು ಕೆರೆ * ಹಿರೆಹಡಗಲಿ ಕೆರೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ * ಮಾಗಳದ ಸೂರ್ಯನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನ * ಮಾಗಳ, ರಂಗಾಪುರದ ಉಗ್ರನರಸಿಂಹ ದೇವಸ್ಥಾನ * ಮದಲಘಟ್ಟ ಆಂಜನೇಯಸ್ವಾಮಿ * [[ಬೆಟ್ಟದ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]],ಸೋಗಿ * ಮೈಲಾರ ಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮೈಲಾರ *ಕುರುವತ್ತಿ ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಸ್ಥಾನ ==ತಾಲೂಕಿನ ಪ್ರಮುಖ ಹಳ್ಳಿಗಳು== ಹನಕನಹಳ್ಳಿ, ದೇವಗೊಂಡನಹಳ್ಳಿ, ಹುಗಲೂರು, ನಂದಿಹಳ್ಳಿ, ನಾಗತಿಬಸಾಪುರ, ಕೊಮಾರನಹಳ್ಳಿ ತಾಂಡ, ನಡುವಿನಹಳ್ಳಿ ಮಾನ್ಯರ ಮಸಲವಾಡ, ಹ್ಯಾರಡ, ಗಿರಿಯಾಪುರ ಮಠ, ಬೂದನೂರು, ಹೊಳಲು, ತಿಪ್ಪಾಪುರ, ಉಪನಾಯಕನಹಳ್ಳಿ, ಶಿವಪುರ, ಶಿವಪುರ ತಾಂಡ, ಅಲ್ಲಿಪುರ, ಕರಡಿ ಅಯ್ಯನಹಳ್ಳಿ, ರಾಜವಾಳ, ಹೊಸಹಳ್ಳಿ, ಅಂಗೂರು, ಕೋಟಿಹಾಳ, ಮೈಲಾರ, ಕುರುವತ್ತಿ, ಲಿಂಗನಾಯಕನಹಳ್ಳಿ, ಹೊನ್ನಾಯಕನಹಳ್ಳಿ, ಕಾಗನೂರು, ಕೊಂಬಳಿ, ನವಲಿ, ಹೊಸ ಹೊನ್ನೂರು, ಮಾಗಳ, ಹಿರೇಹಡಗಲಿ, ಇಟ್ಟಗಿ, ಮುದೇನೂರು, ಸೋಗಿ, ವರಕನಹಳ್ಳಿ, ಅಡವಿಮಲ್ಲನಕೆರೆ, ಅಡವಿಮಲ್ಲನಕೆರೆ ತಾಂಡ, ಹಿರೇಮಲ್ಲನಕೇರಿ,ಹಕ್ಕಂಡಿ, ಮುದ್ಲಾಪುರ ತಾಂಡ, ಗೊವಿಂದಪುರ ತಾಂಡ, ಮದಲಗಟ್ಟಿ (ಮೊದಲಘಟ್ಟ), ಹೊಳಗುಂದಿ, ಬಾವಿಹಳ್ಳಿ, ಉತ್ತಂಗಿ, ಇಟ್ಟಿಗಿ ಇತ್ಯಾದಿ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ತಾಲೂಕುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು]] {{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಲೂಕುಗಳು}} 6pizrx32kh069wci49wsa08rc5xyoh6 0 22173 1372778 1337533 2026-05-05T14:19:53Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372778 wikitext text/x-wiki {{Nanomat}} [[ಚಿತ್ರ:Kohlenstoffnanoroehre Animation.gif|thumb|ತಿರುಗುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ ಆನಿಮೆಷನ್‌, ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ನ 3D ರಚನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.]] {{seealso|Graphene|Buckypaper}} '''ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌''' ಗಳು ('''CNT''' ಗಳು) [[ಇಂಗಾಲದ ಭಿನ್ನರೂಪ]]ವಾಗಿವೆ. ಅವು ಉರುಳೆಯಾಕಾರದ ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮ ರಚನೆಯನ್ನು (ನ್ಯಾನೊಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್‌) ಹೊಂದಿವೆ. ಉದ್ದ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಸವನ್ನು 28,000,000:1ರ ನಿಷ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಈ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿವೆ.<ref>{{cite journal|author=L. X. Zheng|title=Ultralong Single-Wall Carbon Nanotubes|volume=3 |pages=673–676|year=2004|doi=10.1038/nmat1216|journal=Nature Materials|pmid=15359345|last2=O'Connell|first2=MJ|last3=Doorn|first3=SK|last4=Liao|first4=XZ|last5=Zhao|first5=YH|last6=Akhadov|first6=EA|last7=Hoffbauer|first7=MA|last8=Roop|first8=BJ|last9=Jia|first9=QX|issue=10 }}</ref> ಹಾಗಾಗಿ, ಇದು ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವಿಗಿಂತಲೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಈ ಉರುಳೆಯಾಕಾರದ ಇಂಗಾಲ [[ಅಣು]]ಗಳು ಹೊಸ ತೆರನಾದ [[ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ]]ನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ, [[ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] (ನ್ಯಾನೊಟೆಕ್ನಾಲಜಿ), [[ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ]] (ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌), [[ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ]] (ಆಪ್ಟಿಕ್ಸ್‌) ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ, [[ವಸ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ]] (ಮೆಟೀರಿಯಲ್ಸ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌) ಹಾಗೂ [[ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಇತರ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇವು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ. ಅವು ಅಸಾಮಾನ್ಯ ದೃಢತೆ ಹಾಗೂ ಅನನ್ಯ [[ವಿದ್ಯುತ್‌]] ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವು ಸಮರ್ಥ [[ಉಷ್ಣವಾಹಕ]]ಗಳೂ ಹೌದು. ಆದರೂ, [[ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆ]]ಗೆ ಅಥವಾ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿರುವ ಅವುಗಳ ಗುಣಲಕ್ಷಣದ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಂಭಾವ್ಯ ವಿಷತ್ವದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಅವುಗಳ ಅಂತಿಮ ಬಳಕೆಯು ಸೀಮಿತವಾಗಿರಬಹುದು. ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು [[ಫುಲ್ಲೆರೀನ್‌‌‌]] ರಚನೆಯ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿವೆ. ಗೋಲಾಕಾರದ [[ಬಕಿಬಾಲ್‌]]ಗಳು ಸಹ ಇದೇ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿವೆ. ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ನ ತುದಿಗಳನ್ನು ಬಕಿಬಾಲ್‌ನ ಅರ್ಧಗೋಲಾಕಾರದ ಒಂದು ರಚನೆಯೊಂದಿಗೆ ಮುಚ್ಚಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ನಾಳಗಳು ತಮ್ಮ ಗಾತ್ರ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಪಡೆದಿವೆ; ಏಕೆಂದರೆ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌‌ನ ವ್ಯಾಸವು ಕೆಲವು ನ್ಯಾನೊಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟಿವೆ (ಮಾನವ ಕೂದಲಿನ ಸುಮಾರು 1/50,000ರಷ್ಟು ಅಗಲ). 2008ರ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು ಹಲವು ಮಿಲಿಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದವಿರಬಹುದು. ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಗೋಡೆಯುಳ್ಳ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು (SWNTಗಳು) ಮತ್ತು ಹಲವು ಗೋಡೆಗಳುಳ್ಳ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳು (MWNTಗಳು) ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆನ್ವಯಿಕ ಕ್ವಾಂಟಮ್‌ ರಸಾಯನ ವಿಜ್ಞಾನ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ಕಕ್ಷಕ ಸಂಕರೀಕರಣ]]ದ (ಆರ್ಬಿಟಲ್‌ ಹೈಬ್ರಿಡೈಸೆಷನ್‌) ಮೂಲಕ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ ಒಂದರ ಬಂಧಕ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಗ್ರ್ಯಾಫೈಟ್‌]]ನಂತೆಯೇ ಇರುವ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ [[ರಾಸಾಯನಿಕ ಬಂಧನ]]ವು ಇಡಿಯಾಗಿ [[sp2 ಬಂಧ|''sp'' ² ಬಂಧ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ವಜ್ರ]]ಗಳಲ್ಲಿನ [[sp3 ಬಂಧ|''sp'' ^{3 ಬಂಧ}]]ಗಳಿಗಿಂತಲೂ ದೃಢವಾಗಿರುವ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ ಬಂಧಕ ರಚನೆಯು, ಅಣುಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಅಪೂರ್ವ ಶಕ್ತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. [[ವ್ಯಾನ್‌ ಡರ್‌ ವಾಲ್ಸ್‌ ಬಲ]]ಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ "ಹಗ್ಗಗಳಂತೆ" ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ತಮಗೆತಾವೇ ಜೋಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. == ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ ವಿಧಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ರಚನೆಗಳು == === ಒಂಟಿ-ಗೋಡೆಯುಳ್ಳದ್ದು === <gallery> File:Carbon_nanotube_armchair_povray.PNG|ತೋಳುಕುರ್ಚಿ (n,n) File:Carbon_nanorim_armchair_povray.PNG|ಅಸಮಮಿತ ಸದಿಶವು ಬಾಗಿದೆ, ಸ್ಥಾನಾಂತರ ಚಲನಾ ಸದಿಶವು ನೇರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. File:Carbon_nanoribbon_povray.PNG|ಗ್ರ್ಯಾಫೀನ್‌ ನ್ಯಾನೊರಿಬ್ಬನ್‌ File:Carbon_nanorim_zigzag_povray.PNG|ಅಸಮಮಿತ ಸದಿಶವು ಬಾಗಿದೆ, ಸ್ಥಾನಾಂತರ ಚಲನಾ ಸದಿಶವು ನೇರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. File:Carbon_nanotube_zigzag_povray.PNG|ಅಂಕುಡೊಂಕು(n,0) File:Carbon_nanotube_chiral_povray.PNG|ಕೈರಲ್ (n,m) File:Carbon_nanorim_chiral_povray.PNG|ನಾಳದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ n ಮತ್ತು mನ್ನು ಎಣಿಸಬಹುದು. File:Carbon_nanoribbon_chiral_povray.PNG|ಗ್ರ್ಯಾಫೀನ್‌ ನ್ಯಾನೊರಿಬ್ಬನ್‌ </gallery> [[File:CNTnames.svg|thumb|300px|lang=kn|ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ ನಾಮಕರಣಾ ಯೋಜನೆ (n,m) ಯನ್ನು ಅನಂತವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಗ್ರ್ಯಾಫೀನ್‌ ಹಾಳೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸದಿಶವೆಂದು ತಿಳಿಯಬಹುದು. ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಗ್ರ್ಯಾಫೀನ್‌ ಹಾಳೆಯನ್ನು ಸುತ್ತಿಸುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂದು ಇದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಳದ ಅಕ್ಷವನ್ನು T ನಮೂದಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ, a1 ಮತ್ತು a2ಗಳು ಗ್ರ್ಯಾಫೀನ್‌ನ ಏಕಮಾನ ಸದಿಶಗಳಾಗಿವೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:CntHAADF.jpg|thumb|ಒಂಟಿ-ಗೋಡೆಯುಳ್ಳ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನು ಸೂಕ್ಷ್ಮಛಾಯಾಚಿತ್ರ.]] ಒಂಟಿ-ಗೋಡೆಯುಳ್ಳ ಬಹುತೇಕ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ (SWNT) ಗಳು ಒಂದು ನ್ಯಾನೊಮೀಟರ್‌ ವ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ ಹಲವು ದಶಲಕ್ಷ ಪಟ್ಟು ಉದ್ದವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಗ್ರ್ಯಾಫೀನ್‌ ಎಂಬ ಒಂದು-ಅಣು-ದಪ್ಪನೆಯ ಗ್ರ್ಯಾಫೈಟ್‌ ಪದರವನ್ನು ಸುತ್ತಿ, ಸೇರುವ ಗೆರೆಯಿಲ್ಲದ ಉರುಳೆಯಾಗಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ, SWNT ಒಂದರ ರಚನೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಅಸಮಮಿತ ಸದಿಶ (ಕೈರಲ್ ವೆಕ್ಟರ್) ಎನ್ನಲಾದ ಘಾತಾಂಕಗಳ ಒಂದು ಜೋಡಿಯ (''n'',''m'' ) ಮೂಲಕ, ಗ್ರ್ಯಾಫೀನ್‌ ಹಾಳೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವ ರೀತಿಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ಣಾಂಕಗಳಾದ ''n'' ಮತ್ತು ''m'', ಗ್ರ್ಯಾಫೀನ್‌ನ ಜೇನುಗೂಡು ಆಕಾರದ [[ಹರಳು ಜಾಲಕ]]ದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗುವ ಏಕಮಾನ ಸದಿಶಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ, ''m'' = 0 ಆಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಆಗ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳನ್ನು 'ಅಂಕುಡೊಂಕು' ಆಕಾರದ್ದು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತವೆ. ''n'' = ''m'' ಆಗಿದ್ದಲ್ಲಿ (ಎರಡೂ ಸಮನಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ), ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳನ್ನು 'ತೋಳುಕುರ್ಚಿ' ಆಕಾರದ್ದು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವೆರಡೂ ಅಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ, 'ಅಸಮಮಿತ' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂಟಿ-ಗೋಡೆಯುಳ್ಳ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ನ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಬಗೆಯಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅವು ಬಹು-ಗೋಡೆಗಳುಳ್ಳ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ ವೈವಿಧ್ಯಗಳಿಂದ (MWNT) ಹಂಚಿಕೆಗೊಳಗಾಗದ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತೋರುತ್ತವೆ. ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನದಲ್ಲಿ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ-ವಿದ್ಯುದ್ಯಾಂತ್ರಿಕ (ಇಲೆಕ್ಟ್ರೊಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್‌) ಮಾಪನಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಆಚೆಗೆ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಒಂಟಿ-ಗೋಡೆಯುಳ್ಳ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು ಸೂಕ್ತವೆನಿಸಿದೆ. ವಿದ್ಯುತ್‌ ತಂತಿಯು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಭೂತ ನಿರ್ಮಾಣ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. SWNTಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕಗಳಾಗಬಲ್ಲವು.<ref>{{cite journal|first=J.W.|last=Mintmire|title=Are Fullerene Tubules Metallic?|journal=Physical Review Letters|volume=68|pages=631–634|date=3 February 1992|doi=10.1103/PhysRevLett.68.631|pmid=10045950|last2=Dunlap|first2=BI|last3=White|first3=CT|issue=5}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Dekker|first=Cees|title=Carbon nanotubes as molecular quantum wires|year=1999|journal=Physics Today|volume=52|pages=22–28|url=http://www.physicstoday.org/vol-56/iss-2/pdf/vol52no5p22-28.pdf|format=PDF|doi=10.1063/1.882658|access-date=2010-01-04|archive-date=2008-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20080627183310/http://www.physicstoday.org/vol-56/iss-2/pdf/vol52no5p22-28.pdf|url-status=dead}}</ref> ಮೊದಲ ಅಂತರಣುವಿನ [[ಕ್ಷೇತ್ರ-ಪ್ರಭಾವದ ಟ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಟರ್‌]]ನ (ಇಂಟ್ರಾಮಾಲೆಕ್ಯುಲರ್‌ ಫೀಲ್ಡ್‌ ಇಫೆಕ್ಟ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಟರ್‌) (FET) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ SWNTಗಳ ಒಂದು ಉಪಯುಕ್ತ ಅನ್ವಯಿಕೆಯಿದೆ. SWNT FETಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಮೊದಲ ಅಂತರಣುವಿನ [[ಲಾಜಿಕ್‌ ಗೇಟ್‌]] ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite journal|title=Ambipolar Electrical Transport in Semiconducting Single-Wall Carbon Nanotubes|first=R.|last=Martel|year=2001|journal=Physical Review Letters|volume=87|doi=10.1103/PhysRevLett.87.256805|page=256805|last2=Derycke|first2=V.|last3=Lavoie|first3=C.|last4=Appenzeller|first4=J.|last5=Chan|first5=K. K.|last6=Tersoff|first6=J.|last7=Avouris|first7=Ph.}}</ref> ಒಂದು ಲಾಜಿಕ್‌ ಗೇಟ್‌ನ್ನು ರಚಿಸಲು, ನೀವು p-FET ಮತ್ತು n-FET ಎರಡನ್ನೂ ಹೊಂದಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. SWNTಗಳನ್ನು ಆಮ್ಲಜನಕಕ್ಕೆ ಒಡ್ಡಿದಾಗ p-FETಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅವು n-FETಗಳಾಗಿಯೇ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, SWNTಯ ಅರ್ಧಭಾಗವನ್ನು ಆಮ್ಲಜನಕಕ್ಕೆ ಒಡ್ಡಿ ಉಳಿದರ್ಧವನ್ನು ಆಮ್ಲಜನಕದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ, ಒಂದೇ ಅಣುವಿನಲ್ಲಿ p ಮತ್ತು n-ಟೈಪ್‌ FETಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, NOT ಲಾಜಿಕ್‌ ಗೇಟ್‌ ಆಗಿ ವರ್ತಿಸುವ ಒಂದು SWNT ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂಟಿ-ಗೋಡೆಯುಳ್ಳ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಈಗಲೂ ಬಹಳ ದುಬಾರಿ. 2000ದ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ, ಇದರ ಬೆಲೆ ಒಂದು ಗ್ರಾಮ್‌ಗೆ ಸುಮಾರು 1500 $ನಷ್ಟು ಆಗಿತ್ತು. ಇಂಗಾಲದ ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಲಭಿಸುವ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಕಡಿಮೆ-ಖರ್ಚಿನ ವಿಧಾನವು ಪರಿಶೋಧನೆಯಾಗದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದು.<ref name="nanotubes for electronics">{{Cite journal|first=Philip G.|last=Collins|year=2000|title=Nanotubes for Electronics|journal=Scientific American|pages=67–69|url=http://www.crhc.uiuc.edu/ece497nc/fall01/papers/NTs_SciAm_2000.pdf|format=PDF|access-date=2010-01-04|archive-date=2008-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20080627183310/http://www.crhc.uiuc.edu/ece497nc/fall01/papers/NTs_SciAm_2000.pdf|url-status=dead}}</ref> 2007ರ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ಹಲವು ಪೂರೈಕೆದಾರರು ಪ್ರತಿ ಗ್ರಾಮ್‌ಗೆ ~$50–100 ದರದಂತೆ ನಿರ್ಮಿತ ಆರ್ಕ್‌ ಡಿಸ್ಚಾರ್ಜ್‌ SWNTಗಳನ್ನು ಮಾರಲು ಮುಂದೆ ಬಂದಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web|title=Carbon Solutions, Inc.|url=http://www.carbonsolution.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=CarboLex|url=http://carbolex.com}}</ref> === ಬಹು-ಗೋಡೆಯುಳ್ಳ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ === [[ಚಿತ್ರ:CNTSEM.JPG|thumb|ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ ಕಟ್ಟುಗಳ SEM ಚಿತ್ರ.]] ಬಹು-ಗೋಡೆಗಳುಳ್ಳ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು (MWNT) ಹಲವು ಸುತ್ತಿನ (ಏಕಕೇಂದ್ರಕ ನಾಳಗಳು) ಗ್ರ್ಯಾಫೈಟ್‌ ಪದರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಬಹು-ಗೋಡೆಯುಳ್ಳ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲು, ಎರಡು ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ''[[ರಷ್ಯನ್‌ ಡಾಲ್‌]]'' ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ, ಗ್ರ್ಯಾಫೈಟ್‌ ಹಾಳೆಗಳನ್ನು ಏಕಕೇಂದ್ರಕ (ಕಾನ್ಸೆಂಟ್ರಿಕ್‌) ಉರುಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ದೊಡ್ಡದಾದ (0,10) ಒಂಟಿ-ಗೋಡೆಯುಳ್ಳ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ (SWNT) ನೊಳಗಿನ ಸಣ್ಣ (0,8) ಒಂಟಿ-ಗೋಡೆಯುಳ್ಳ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ (SWNT). ''[[ಚರ್ಮಕಾಗದ]]'' (ಪಾರ್ಚ್‌‌ಮೆಂಟ್) ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ, ಗ್ರ್ಯಾಫೈಟ್‌ನ ಒಂಟಿ ಹಾಳೆಯನ್ನು ಸ್ವತಃ ಅದರ ಸುತ್ತವೇ ಸುತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಚರ್ಮಕಾಗದ ಹಾಳೆ ಅಥವಾ ಸುತ್ತಿಡಲಾದ ದೈನಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಬಹು-ಗೋಡೆಯ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಎರಡು ಪದರಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರವು, ಗ್ರ್ಯಾಫೈಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರ್ಯಾಫೀನ್‌ ಪದರಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರಕ್ಕೆ ಸನಿಹವಾಗಿದೆ, ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು 3.3 Åನಷ್ಟಿದೆ. ಎರಡು-ಗೋಡೆಗಳುಳ್ಳ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ (DWNT) ಮಹತ್ವವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಒತ್ತಿ ಹೇಳಬೇಕಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳು SWNT ತರಹವೇ ಇದೆ. ಆದರೆ ಅವುಗಳು ರಾಸಾಯನಿಕ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಗೆ ನೀಡುವ ಪ್ರತಿರೋಧವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಸುಧಾರಣೆಯಾಗಿದೆ. CNTಗೆ ಹೊಸ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು [[ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವಿಕೆ]]ಯ (ಅಂದರೆ, ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಕಸಿ ಮಾಡುವಿಕೆ) ಅಗತ್ಯವಿರುವಾಗ ಇದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. SWNT ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ, ಸಹವೇಲೆನ್ಸಿಯ ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯು ಕೆಲವು C=C [[ದುಪ್ಟಟ್ಟು ಬಂಧಗಳ]]ನ್ನು ಮುರಿಯುವುದರಿಂದ, ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ "ರಂಧ್ರಗಳು" ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಅದರ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ. DWNT ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ, ಹೊರಬದಿ ಮಾತ್ರ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಂ-ಸ್ಕೇಲ್‌ ಮೇಲಿನ DWNT ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ CCVD ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದ 2003ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite journal|first=E.|last=Flahaut|year=2003|title=Gram-Scale CCVD Synthesis of Double-Walled Carbon Nanotubes|journal=Chemical Communications|volume=12|pages=1442–1443|doi=10.1039/b301514a|pmid=12841282|last2=Bacsa|first2=R|last3=Peigney|first3=A|last4=Laurent|first4=C|issue=12}}</ref> ಮೀಥೇನ್‌ ಮತ್ತು ಜಲಜನಕದಲ್ಲಿನ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ ದ್ರಾವಣಗಳ ಆಯ್ಕೆಸಾಧ್ಯವಾದ ಇಳಿಕೆಯು ಇದರ ಮುಖ್ಯಾಂಶವಾಗಿತ್ತು. === ಟೋರಸ್‌ === [[ಚಿತ್ರ:NanoBud.JPG|thumb|right|ಒಂದು ಸ್ಥಿರವಾದ ನ್ಯಾನೊಮೊಗ್ಗಿನ ರಚನೆ]] ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ನ್ನು [[ಟೋರಸ್‌]] (ವಾಹನದ ಟೈರ್‌ ಆಕಾರ) ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಬಾಗಿಸಿದಾಗ ನ್ಯಾನೊಟೋರಸ್‌ ಆಗುವುದೆಂದು ತಾತ್ತ್ವಿಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ನ್ಯಾನೊಟಾರೈ ಬಹಳಷ್ಟು ಅಪೂರ್ವ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ ಆಯಸ್ಕಾಂತೀಯ ಭ್ರಾಮ್ಯತೆಗಿಂತಲೂ (ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್‌ ಮೊಮೆಂಟ್ಸ್‌) 1000 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="nanotori">{{Cite journal|last=Liu|first=Lei|title=Colossal Paramagnetic Moments in Metallic Carbon Nanotori|year=2002|journal=Physical Review Letters|volume=88|doi=10.1103/PhysRevLett.88.217206|page=217206|last2=Guo|first2=G. Y.|last3=Jayanthi|first3=C. S.|last4=Wu|first4=S. Y.}}</ref> ಟೋರಸ್‌ ಹಾಗೂ ನಾಳದ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ [[ಆಯಸ್ಕಾಂತೀಯ ಭ್ರಾಮ್ಯತೆ]]ಯಂತಹ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು, ಶಾಖದ ಸ್ಥಿರತೆ ಇತ್ಯಾದಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ವ್ಯತ್ಯಯಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref name="nanotori" /><ref>{{Cite journal|title=Carbon nanotube structures: molecular dynamics simulation at realistic limit|journal=Computer Physics Communications|volume=146|year=2002|first=Maria|last=Huhtala|url=http://www.princeton.edu/~msammalk/publications/cpc146_02.pdf|format=PDF|doi=10.1016/S0010-4655(02)00432-0|pages=30|access-date=2010-01-04|archive-date=2008-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20080627183309/http://www.princeton.edu/~msammalk/publications/cpc146_02.pdf|url-status=dead}}</ref> === ನ್ಯಾನೊಬಡ್‌ === ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ ಮತ್ತು ಫುಲ್ಲೆರೀನ್‌‌‌ಗಳಂತಹ, ಹಿಂದೆಯೇ ಪರಿಶೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇಂಗಾಲದ ಭಿನ್ನರೂಪಗಳನ್ನು ಸಂಯುಕ್ತಗೊಳಿಸಿ ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ವಸ್ತುಗಳೇ ನ್ಯಾನೊಬಡ್‌ಗಳೆನಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಈ ಹೊಸ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ, ಆಧಾರ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ನ ಹೊರಗೋಡೆಗಳಿಗೆ ಫುಲ್ಲೆರೀನ್‌‌ನಂತಿರುವ 'ಅಂಕುರ'ಗಳು ಸಹವೇಲೆನ್ಸಿಯ ರೀತ್ಯಾ ಬಂಧವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಸಂಕರಿತ ವಸ್ತುವು ಫುಲ್ಲೆರೀನ್‌‌ ಹಾಗೂ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ ಉಪಯುಕ್ತ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಅವು ಅಸಾಧಾರಣವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾದ ಕ್ಷೇತ್ರೀಯ ಸೂಸುಗಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ, ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಅಣುಗಳು ಆಣ್ವಿಕ ಲಂಗರುಗಳಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದಾದ್ದರಿಂ ಇದು ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು ಜಾರಿಬೀಳುವುದನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ವಸ್ತುವಿನ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. === ಕಪ್‌-ವಿನ್ಯಾಸದ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು === ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳ ಒಂದು ಲೋಹೀಯ ವಾಹಕದಂತೆ ವರ್ತಿಸುವ ಇತರೆ ಭಾಗಶಃ-1D ಇಂಗಾಲ ರಚನೆಗಳಿಗಿಂತಲೂ [[ಕಪ್‌-ವಿನ್ಯಾಸದ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು]] (CSCNTs) ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಗ್ರ್ಯಾಫೀನ್‌ ಪದರಗಳ ಸೂಕ್ಷವಿನ್ಯಾಸದ ಕಾರಣ, CSCNTಗಳು ಅರೆವಾಹಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://carbon.imr.ac.cn/file/Journal/2009/1249016438117.pdf |title=ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟಿಂಗ್‌ ಪ್ರಾಪರ್ಟೀಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕಪ್‌-ಸ್ಟ್ಯಾಕ್ಡ್‌ ಕಾರ್ಬನ್‌ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್ಸ್‌ |access-date=2010-01-04 |archive-date=2015-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150109002837/http://carbon.imr.ac.cn/file/Journal/2009/1249016438117.pdf |url-status=dead }}</ref> == ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು == === ದೃಢತೆ === ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು [[ಕರ್ಷಕ ಶಕ್ತಿ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ ಪರಿಮಾಣ]]ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪರಿಶೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇದುವರೆಗಿನ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅತಿ ದೃಢವಾದ ಮತ್ತು ಬಾಗದ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಇಂಗಾಲದ ಅಣುಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಸಹವೇಲೆನ್ಸಿಯ sp² ಬಂಧಗಳು ಈ ದೃಢತೆಗೆ ಕಾರಣ. 2000ದ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ, ಬಹು-ಗೋಡೆಯುಳ್ಳ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ ಒಂದನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಕರ್ಷಕ ಶಕ್ತಿಯು 63 [[ಗಿಗಾಪ್ಯಾಸ್ಕಲ್ಸ್‌]]ನಷ್ಟು (GPa) ಇತ್ತು. (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಇದನ್ನು, 1 [[mm]]²ನಷ್ಟು ದಪ್ಪ ತಂತಿಯು 6300 ಕೆಜಿಗಳಷ್ಟು ಸೆಳೆತವನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.) 1.3 ರಿಂದ 1.4 g·cm⁻³ ಸಾಂದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ಘನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ,<ref name="nanotubes for electronics" /> ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ಹೆಚ್ಚು ಇಂಗಾಲದ ಅಂಶವುಳ್ಳ ಉಕ್ಕಿನ 154&nbsp;kN·m·kg⁻¹ ದೃಢತೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, 48,000&nbsp;kN·m·kg⁻¹ ತನಕ ಇರುವ ಇದರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶಕ್ತಿಯು ತಿಳಿದಿರುವ ವಸ್ತುಗಳ ಪೈಕಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಮಿತಿಮೀರಿದ ಕರ್ಷಕ ಸೆಳೆತವಾದಾಗ ನಾಳಗಳು [[ಬಗ್ಗುವ ವಿರೂಪ]]ಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ಅರ್ಥಾತ್‌ ಈ ವಿರೂಪವು ಖಾಯಂ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ವಿರೂಪತೆಯು ಸುಮಾರು 5%ರಷ್ಟು ಸೆಳೆತಗಳಿಂದ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸೆಳೆತದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ, ಮುರಿತಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ನಾಳಗಳು ಒಳಗಾಗುವ ಗರಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದ ಸೆಳೆತದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಏರಿಸಬಲ್ಲುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. CNTಗಳು ಕುಗ್ಗುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇನೂ ದೃಢವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳ ಟೊಳ್ಳು ರಚನೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ದೃಷ್ಯಾನುಪಾತದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಕುಗ್ಗಿಸುವಿಕೆಯ, ತಿರುಚುವ ಅಥವಾ ಬಾಗಿಸುವಂತಹ ಒತ್ತಡಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರಿಸಿದಾಗ CNTಗಳು [[ಜಗ್ಗುವಿಕೆ]]ಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತವೆ. {| style="font-size:95%;text-align:center" class="wikitable sortable " border="0" |+ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಹೋಲಿಕೆ<td><ref>https://web.archive.org/web/20111014125856/http://www.weizmann.ac.il/wagner/COURSES/Reading%20material%20(papers)/Encyclopedy_of_polymer_science_2003.pdf</ref><ref>[http://www.assda.asn.au/index.php ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌ ಸ್ಟೇನ್ಲೆಸ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ಡೆವೆಲಪ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಅಸೊಷಿಯೆಷನ್‌ (ASSDA) - ಮುಖಪುಟ]</ref><ref>{{Cite journal|title=Carbon nanotubes: physics and applications|first=S.|last=Belluci|journal=Phys. Stat. Sol. (c)|volume=2|page=34|doi=10.1002/pssc.200460105|year=2005|pages=34}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Rigid Rod Polymeric Fibers|first=H.G.|last=Chae|journal=Journal of Applied Polymer Science|volume=100|doi=10.1002/app.22680|year=2006|page=791|last2=Kumar|first2=Satish}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Direct mechanical measurement of the tensile strength and elastic modulus of multiwalled carbon nanotubes|first=B.G.|last=Demczyk|journal=Materials Science and Engineering a|volume=334|doi=10.1016/S0921-5093(01)01807-X|year=2002|page=173|last2=Wang|first2=Y|last3=Cumings|first3=J|last4=Hetman|first4=M|last5=Han|first5=W|last6=Zettl|first6=A|last7=Ritchie|first7=R}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Prediction of Young’s modulus of single wall carbon nanotubes by molecular-mechanics based finite element modelling|first=M.|last=Meo|journal=Composites Science and Technology|volume=66|doi=10.1016/j.compscitech.2005.11.015|year=2006|page=1597|last2=Rossi|first2=M}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Carbon Nanotubes: Synthesis, Properties, and Applications|first=S.B.|last=Meo|journal=Crit. Rev. Solid State Mater. Sci.|volume=26|doi=10.1080/20014091104189|year=2001|page=145|last2=Andrews|first2=Rodney}}</ref></td> |- ! ವಸ್ತು ! [[ಯಂಗ್‌ನ ಪರಿಮಾಣ]] (TPa) ! [[ಕರ್ಷಕ ಶಕ್ತಿ]] (GPa) ! ಮುರಿಯುವ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಲಂಬನೆ (%) |- | SWNT | ~1 (1 ರಿಂದ 5ರವರೆಗೆ) | 13–53^E | 16 |- | ತೋಳುಕುರ್ಚಿ SWNT | 0.94^T | 126.2^T | 23.1 |- | ಅಂಕುಡೊಂಕು SWNT | 0.94^T | 94.5^T | 15.6–17.5 |- | ಅಸಮಮಿತ SWNT | 0.92 | | |- | MWNT | 0.8–0.9^E | 150 | |- | [[ಸ್ಟೇನ್ಲೆಸ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌]] | ~0.2 | ~0.65–3 | 15–50 |- | [[ಕೆವ್ಲರ್‌]] | ~0.15 | ~3.5 | [2] |- | ಕೆವ್ಲರ್‌^T | 0.25 | 29.6 | |} ^Eಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವೀಕ್ಷಣೆ; ^Tತಾತ್ತ್ವಿಕ ಮುಂಗಾಣುವಿಕೆ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ನ ಅಕ್ಷೀಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಮೇಲಿನ ಚರ್ಚೆಯು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಸರಳ ರೇಖಾಗಣಿತೀಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಪ್ರಕಾರ, ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು ನಾಳದ ಅಕ್ಷದಾದ್ಯಂತದ ಬದಲಿಗೆ ತ್ರಿಜ್ಯದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಮೃದುವಾಗಿರಬೇಕು. ತ್ರಿಜ್ಯದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವವನ್ನು [[TEM]] ವೀಕ್ಷಿಸಿ ಸೂಚಿಸಿದಂತೆ, ವ್ಯಾನ್‌ ಡರ್‌ ವಾಲ್ಸ್‌ ಬಲಗಳು ಸಹ ಪಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳನ್ನು ವಿರೂಪಗೊಳಿಸಬಲ್ಲವು.<ref>ಆರ್‌. ಎಸ್‌. ರೂಫ್‌, ಮತ್ತು ಇತರರು., "ರೇಡಿಯಲ್‌ ಡಿಫಾರ್ಮೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಕಾರ್ಬನ್‌ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್ಸ್‌ ಬೈ ವ್ಯಾನ್‌ ಡರ್‌ ವಾಲ್ಸ್‌ ಫೋರ್ಸಸ್‌" [http://www.nature.com/nature/journal/v364/n6437/abs/364514a0.html ನೇಚರ್‌ 364, 514 (1993)]</ref> ಬಹು-ಗೋಡೆಗಳುಳ್ಳ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮ-ಕತ್ತರಿಕೆಯ (ನ್ಯಾನೊ-ಇಂಡೆಂಟೇಷನ್‌) ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಹಲವು ಗುಂಪುಗಳು ನಡೆಸಿದವು.<ref>ಐ. ಪ್ಯಾಲಸಿ, ಮತ್ತು ಇತರರು. "ರೇಡಿಯಲ್‌ ಇಲಾಸ್ಟಿಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಕಾರ್ಬನ್ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್ಸ್‌" [http://link.aps.org/doi/10.1103/PhysRevLett.94.175502 ಫಿಸ್‌. ][http://link.aps.org/doi/10.1103/PhysRevLett.94.175502 ರೆವ್‌. ಲೆಟ್‌. ][http://link.aps.org/doi/10.1103/PhysRevLett.94.175502 94, 175502 (2005)]</ref><ref>ಎಂ.-ಎಫ್‌. ಯೂ, ಮತ್ತು ಇತರರು. "ಇನ್ವೆಸ್ಟಿಗೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ರೇಡಿಯಲ್‌ ಡಿಫಾರ್ಮಿಟಿ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿವಿಷ್ಯುಯಲ್‌ ಕಾರ್ಬನ್‌ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್ಸ್‌ ಅಂಡರ್‌ ಕಂಟ್ರೊಲ್ಡ್‌ ಇಂಡೆಂಟೇಷನ್‌ ಫೋರ್ಸ್‌" [http://link.aps.org/doi/10.1103/PhysRevLett.85.1456 ಫಿಸ್‌. ][http://link.aps.org/doi/10.1103/PhysRevLett.85.1456 ರೆವ್‌. ಲೆಟ್‌. ][http://link.aps.org/doi/10.1103/PhysRevLett.85.1456 85, 1456-1459 (2000)]</ref> ಇವು ಸೂಚಿಸಿದ ಪ್ರಕಾರ, CNTಗಳು ತ್ರಿಜ್ಯದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮೃದುವಾಗಿಯೆಂದು ಹಲವಾರು GPa ಶ್ರೇಣಿಗಳ ಅನುಕ್ರಮದ ಯಂಗ್‌ನ ಪರಿಮಾಣವು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದೆ. '''ಒಂದೇ-ಗೋಡೆಯ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಅತಿಗಟ್ಟಿ ಹಂತ''' [[ವಜ್ರ]]ವು ಅತಿಗಟ್ಟಿಯಾದ ವಸ್ತು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡದಡಿ ಗ್ರ್ಯಾಫೈಟ್‌ ವಜ್ರವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದಿರುವ ವಿಚಾರ. ''ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಷ್ಣಾಂಶ'' ದಡಿ SWNTಗಳನ್ನು 24 GPaಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕುಗ್ಗಿಸಿ ಅತಿ ಗಟ್ಟಿ ವಸ್ತುವೊಂದನ್ನು ಸಂಶ್ಲೇಷಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ಸಫಲವಾಯಿತು. [[ನ್ಯಾನೊಇಂಡೆಂಟರ್‌]] ಎಂಬ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಬಳಸಿ ಅಳೆದ ಪ್ರಕಾರ ಈ ವಸ್ತುವಿನ ಗಟ್ಟಿತನವು 62–152 GPaನಷ್ಟಿತ್ತು. ಅನುರೂಪತೆಯ ವಜ್ರ ಹಾಗೂ [[ಬೊರಾನ್‌ ನೈಟ್ರೈಡ್‌]] ಮಾದರಿಗಳ ಗಟ್ಟಿತನವು ಕ್ರಮವಾಗಿ 150 ಮತ್ತು 62 GPa ಆಗಿತ್ತು. ಕುಗ್ಗಿಸಲಾದ SWNTಗಳ [[ಬೃಹತ್‌ ಪರಿಮಾಣ]]ವು ವಜ್ರದ 420 GPaಯನ್ನೂ ಮೀರಿ 462–546 GPa ಆಗಿತ್ತು.<ref> {{cite journal |author=M. Popov ''et al.'' |title=Superhard phase composed of single-wall carbon nanotubes |journal=[[Phys. Rev. B]] |volume=65 |pages=033408 |year=2002 |doi=10.1103/PhysRevB.65.033408 }}</ref> === ಚಲನೆಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು === ಒಂದರೊಳಗಿನ್ನೊಂದು ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಸಮಾನಕೇಂದ್ರವುಳ್ಳ ಬಹು ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳಾದ ಬಹು-ಗೋಡೆಯ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು, ದೂರದರ್ಶಕದಂತಹ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇದರಂತೆ ಒಳಗಿನ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ ತನ್ನ ಹೊರಗಿನ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಘರ್ಷಣೆಯಿಲ್ಲದೇ ಚಲಿಸಬಹುದು. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಆಣ್ವಿಕವಾಗಿ ಸೂಕ್ತ ರೇಖೀಯ ಅಥವಾ ಆವರ್ತನ ಚಲನೆ ಸುಗಮವಾಗುತ್ತದೆ. [[ಆಣ್ವಿಕ ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮ-ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]ದ ಕೆಲವು ನೈಜ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಉಪಯುಕ್ತ ಯಂತ್ರಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಣುಗಳ ನಿಖರ ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಚಿಕ್ಕ ಆವರ್ತನದ [[ಮೋಟಾರಿ]]ನ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಗುಣಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಆಗಲೇ ಬಳಸಿದ್ದಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2003/07/23_motor.shtml 07.23.2003 - ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕೆತ್ತನೆಯ ಸಿಲಿಕಾನ್‌ ಬಳಸಿ ವಿಶ್ವದ ಅತಿಚಿಕ್ಕ ಮೋಟಾರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]</ref> ಗಿಗಾಹರ್ಟ್ಜ್‌ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಆಂದೋಲಕದಂತಹ (ಗಿಗಾಹರ್ಟ್ಜ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಆಸಿಲೇಟರ‍್) ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ಯೋಜನೆಯೂ ಇದೆ. === ವಿದ್ಯುತ್‌ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು === ಸಮರೂಪತೆ ಮತ್ತು ಅಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ರಚನೆಯನ್ನು ಗ್ರ್ಯಾಫೀನ್‌ ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರಣ, ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ನ ರಚನೆಯು ಅದರ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಮೇಲೆ ಬಹಳ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ (''n'',''m'' ) ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ನಲ್ಲಿ ''n'' = ''m'' ಆಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ ಲೋಹೀಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ''n'' − ''m'' 3ರ ಅಪವರ್ತ್ಯವಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ಅಂತರ ಹೊಂದಿರುವ ಅರೆವಾಹಕವಾಗುವುದು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ ಮಧ್ಯಮ ಮಟ್ಟದ [[ಅರೆವಾಹಕ]]ವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಂತೆ, ಎಲ್ಲಾ ತೋಳುಕುರ್ಚಿ (''n'' = ''m'' ) ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು ಲೋಹೀಯ, ಹಾಗೂ (5,0), (6,4), (9,1), ಇತ್ಯಾದಿ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳು ಅರೆವಾಹಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ತಾತ್ವಿಕವಾಗಿ, ಲೋಹೀಯ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳು 4 × 10⁹ A/cm² ಸಾಂದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಸಾಗಿಸಬಹುದು. ಇದು [[ತಾಮ್ರ]]ದಂತಹ ಲೋಹಗಳಿಗಿಂತಲೂ 1,000 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು.<ref>{{Cite journal|first=Seunghun|last=Hong|year=2007|title=Nanotube Electronics: A flexible approach to mobility|journal=Nature Nanotechnology|volume=2|pages=207–208|doi=10.1038/nnano.2007.89|pmid=18654263|last2=Myung|first2=S|issue=4}}</ref> === ದೃಗ್ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು === {{main|Optical properties of carbon nanotubes}} === ಉಷ್ಣದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು === {{main|Thermal properties of nanostructures}} ಎಲ್ಲಾ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು ನಾಳದುದ್ದಕ್ಕೂ ಉತ್ತಮ [[ಉಷ್ಣವಾಹಕ]]ಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇವು '[[ಪ್ರಕ್ಷೇಪಕ ವಹನ]]' ಎಂಬ ಗುಣಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ನಾಳದ ಅಕ್ಷಕ್ಕೆ ಪಾರ್ಶ್ವಸ್ಥವಾಗಿ ಅವು ಉತ್ತಮ ನಿರೋಧಕಗಳಾಗಿವೆ. SWNTಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಷ್ಣಾಂಶದಲ್ಲಿ 3500 W/(m·K)ರಷ್ಟು ಶಾಖವಹನ ಲಕ್ಷಣ ಹೊಂದಿವೆ.<ref name="Pop"> {{cite journal |title = Thermal conductance of an individual single-wall carbon nanotube above room temperature |journal=Nano Letters |date=2006 |first=E. ''et al.'' |last=Pop |volume=6 |pages= 96-100 |doi =10.1021/nl052145f}}</ref> ಇದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಉತ್ತಮ ಶಾಖವಾಹಕವೆನ್ನಲಾದ ತಾಮ್ರವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಷ್ಣಾಂಶದಲ್ಲಿ 385 W·m⁻¹·K^{−1ರಷ್ಟು ಶಾಖವಹನ ಲಕ್ಷಣ ಹೊಂದಿದೆ}. ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಸ್ಥಿರತೆಯು [[ನಿರ್ವಾತ ಪ್ರದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ 2800&nbsp;°C ವರೆಗೆ ಹಾಗೂ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 750&nbsp;°C ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal|first=Erik|last=Thostenson|year=2005|title=Nanocomposites in context|journal=Composites Science and Technology|volume=65|pages=491–516|doi=10.1016/j.compscitech.2004.11.003|last2=Li|first2=C|last3=Chou|first3=T}}</ref> === ದೋಷಗಳು === ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವಿನಂತೆ, [[ಸ್ಫಟಿಕಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ದೋಷ]]ಗಳು ವಸ್ತುವಿನ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ. [[ಪರಮಾಣು ಶೂನ್ಯತೆ]]ಗಳ ಮೂಲಕ ದೋಷಗಳು ಸಂಭವಿಸಬಹುದು. ಇಂತಹ ದೋಷಗಳು ತೀವ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಾದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳ ಕರ್ಷಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸುಮಾರು 85%ರಷ್ಟರವರೆಗೆ ಕುಗ್ಗಿಸಬಹುದು. [[ಸ್ಟೋನ್‌ ವೇಲ್ಸ್‌ ದೋಷ]]ವು ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ ದೋಷದ ಇನ್ನೊಂದು ರೂಪ. ಬಂಧಗಳ ಪುನಸ್ಸಂಯೋಜನೆಯ ಮೂಲಕ ಪಂಚಕೋನ ಮತ್ತು ಸಪ್ತಕೋನ ಜೋಡಿಯನ್ನು ಅದು ರಚಿಸುತ್ತದೆ. CNTಗಳ ಬಹಳ ಕಿರಿದಾದ ರಚನೆಯ ಕಾರಣ, ನಾಳದ ಕರ್ಷಕ ಶಕ್ತಿಯು, ಅದರ ಅತಿ ದುರ್ಬಲ ಭಾಗವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಸರಪಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅತಿ ದುರ್ಬಲ ಕೊಂಡಿಯ ಶಕ್ತಿಯು ಸರಪಳಿಯ ಅತಿ ಪ್ರಬಲ ಅಂಶವಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಇದು ಇರುತ್ತದೆ. ಸ್ಫಟಿಕಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ದೋಷಗಳು ನಾಳದ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಮೇಲೂ ಸಹ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಬಹುದು. ನಾಳದ ದೋಷಯುಕ್ತ ಭಾಗದ ಮೂಲಕ ವಹನ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು ಇದರ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ. ವಿದ್ಯುತ್‌ ವಹನ ಮಾಡಬಲ್ಲ ತೋಳುಕುರ್ಚಿ ರೀತಿಯ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ದೋಷವು, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಭಾಗಗಳು ಅರೆವಾಹಕವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದು; ಹಾಗೂ ಒಂಟಿ ಪರಮಾಣು ಶೂನ್ಯತೆಗಳು ಆಯಸ್ಕಾಂತೀಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತೋರುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದು.<ref>ಕಾರ್ಬನ್‌ ಬೇಸ್ಡ್‌ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಸಂ: ಆನ್‌ ಓವರ್‌ವ್ಯೂ ಆಫ್ ದಿ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಸಂ ಆಫ್ ಮೆಟಲ್‌ ಫ್ರೀ ಕಾರ್ಬನ್‌-ಬೇಸ್ಡ್‌ ಕಾಂಪೌಂಡ್ಸ್‌ ಅಂಡ್ ಮೆಟೀರಿಯಲ್ಸ್‌. ಸಂಪಾದಕರು: ತತ್ಯಾನಾ ಮಾಕಾರೊವಾ ಮತ್ತು ಫರ್ನಾಂಡೊ ಪಾಲಾಸಿಯೊ (ಎಲ್ಸೆವಿಯರ್‌ 2006) </ref> ಸ್ಫಟಿಕಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ದೋಷಗಳು ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ನ ಉಷ್ಣ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಬಲವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿಯ ದೋಷಗಳು [[ಫೊನಾನ್‌]] ಹರಡುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿ, ಇದರಿಂದ ಫೊನಾನ್‌ ವಿಶ್ರಮಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಹೆಚ್ಚಳವು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಮಾಧ್ಯಮುಕ್ತ ಪಥ]]ವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ ರಚನೆಗಳ ಉಷ್ಣ ವಹನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾರಜನಕ ಅಥವಾ ಬೊರಾನ್‌ನಂತಹ ಬದಲಿ ಸ್ವರೂಪದ ದೋಷಗಳು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ದೃಗ್ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಫೊನಾನ್‌ಗಳು ಚದುರಿಹೋಗಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆಯೆಂಬುದನ್ನು ಫೊನಾನ್‌ ಸಾಗಣೆ ಅನುಕರಣಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಆವರ್ತನಗಳ ವಿಶಾಲ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಫೊನಾನ್‌ಗಳು ಚದುರಿಹೋಗಲು [[ಸ್ಟೋನ್‌ ವೇಲ್ಸ್‌ ದೋಷ]]ಗಳಂತಹ ಹೆಚ್ಚು-ಪ್ರಮಾಣದ ದೋಷಗಳು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಉಷ್ಣ ವಹನದಲ್ಲಿ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal|first=N.|last=Mingo|year=2008|title=Phonon transmission through defects in carbon nanotubes from first principles|journal=Physical Review B|volume=77|page=033418|doi=10.1103/PhysRevB.77.033418|last2=Stewart|first2=D. A.|last3=Broido|first3=D. A.|last4=Srivastava|first4=D.}}</ref> === ಏಕ-ವಿಮಿತೀಯ ಸಾಗಣೆ === ತಮ್ಮ ನ್ಯಾನೊಪ್ರಮಾಣದ ಅಳತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನು ಸಾಗಣೆಯು ಕ್ವಾಂಟಮ್‌ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಮೂಲಕ ನಡೆದು, ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ ಅಕ್ಷದುದ್ದಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಶೇಷ ಸಾಗಣೆಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣದ ಕಾರಣ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳನ್ನು "ಏಕ-ವಿಮಿತೀಯ" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. === ವಿಷತ್ವ === ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳ ವಿಷತ್ವವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದು ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಗಹನವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ. ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್‌ ಇಂತಹ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಕೇವಲ ಆರಂಭವಾಗಿದೆಯಷ್ಟೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿತ ದತ್ತಾಂಶಗಳು ಚೂರುಪಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿವೆ. ಈ ವಿವಿಧಲಕ್ಷಣವುಳ್ಳ ವಸ್ತುವಿನ ವಿಷತ್ವವನ್ನು ಮಾಪಿಸುವ ಕ್ಲಿಷ್ಟತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿವೆ. ರಚನೆ, ಗಾತ್ರ [[ವಿತರಣೆ]], [[ಮೇಲ್ಮೈ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ]], ಮೇಲ್ಮೈ ರಾಸಾಯನಿಕತೆ, [[ಮೇಲ್ಮೈ ವಿದ್ಯುದಾವೇಶ]] ಮತ್ತು [[ಒಟ್ಟಿಲು]] ಸ್ಥಿತಿ, ಜೊತೆಗೆ ಮಾದರಿಗಳ ಪರಿಶುದ್ಧತೆ - ಇವೆಲ್ಲ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಸಹ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಆದರರೂ, ಕೆಲವು ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು ಪೊರೆ-ಅಡ್ಡಗಟ್ಟುಗಳನ್ನೂ ದಾಟಬಹುದು. ಅಂದರೆ, ಕಚ್ಚಾವಸ್ತುಗಳು ಅಂಗಗಳನ್ನು ತಲುಪಿದಲ್ಲಿ ಅವು ಉರಿಯೂತ ಮತ್ತು ನಾರಿನಂಥ ಉರಿಯೂತಕ ಬೆಳೆಯುವಂಥ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಲ್ಲದು ಎಂದು ಲಭ್ಯ ದತ್ತಾಂಶಗಳು ಸ್ಬಷ್ಟವಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="tox1">{{cite journal |author=Kolosnjaj J, Szwarc H, Moussa F |title=Toxicity studies of carbon nanotubes |journal=Adv Exp Med Biol. |volume=620 |pages=181–204 |year=2007 |pmid=18217344 |doi=10.1007/978-0-387-76713-0_14}}</ref> [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ದ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಾ ಪೋರ್ಟರ್‌ರ ತಂಡವು ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, CNTಗಳು ಮಾನವ ಜೀವಕೋಶಗಳೊಳಗೆ ಹೊಕ್ಕು [[ಕೋಶದ್ರವ್ಯ]]ದೊಳಗೆ ಕೂಡಿಕೊಂಡು ಜೀವಕೋಶದ ಮೃತ್ಯುವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="tox2">{{Cite journal|last=Porter|first=Alexandra|title=Direct imaging of single-walled carbon nanotubes in cells|journal=Nature Nanotechnology|year=2007|volume=2|page=713|doi=10.1038/nnano.2007.347|last2=Gass|first2=Mhairi|last3=Muller|first3=Karin|last4=Skepper|first4=Jeremy N.|last5=Midgley|first5=Paul A.|last6=Welland|first6=Mark}}</ref> CNTಗಳ ಸಂಶ್ಲೇಷಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಹೇಗೇ ಇರಲಿ, ಹಾಗೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಲೋಹಗಳ ವಿಧ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಏನೇ ಇರಲಿ, CNTಗಳು [[ಉರಿಯೂತ]], [[ಎಪಿತೀಲಿಯಾಯ್ಡ್‌ ಗ್ರ್ಯಾನುಲೊಮಾಸ್‌]] (ಸೂಕ್ಷ್ಮರೂಪದ ಗಂಟುಗಳು), [[ನಾರು ಊತಕ]] ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ-ರಾಸಾಯನಿಕ/ವಿಷಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು <ref>ಜುಮ್ವಾಲ್ಡ್‌, ರಾಲ್ಫ್‌ ಮತ್ತು ಲಾರಾ ಹಾಡ್ಸನ್‌ (ಮಾರ್ಚ್‌ 2009). [http://www.cdc.gov/niosh/docs/2009-125/ "ಅಪ್ರೋಚಸ್‌ ಟು ಸೇಫ್‌ ನ್ಯಾನೊಟೆಕ್ನಾಲಜಿ: ಮ್ಯಾನೇಜಿಂಗ್ ದಿ ಹೆಲ್ತ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸೇಫ್ಟಿ ಕನ್ಸರ್ನ್ಸ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್‌ ವಿತ್‌ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಡ್‌ ನ್ಯಾನೊಮೆಟೀರಿಯಲ್ಸ್‌"]. ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಫಾರ್‌ ಆಕ್ಯುಪೇಷನಲ್‌ ಸೇಫ್ಟಿ ಅಂಡ್‌ ಹೆಲ್ತ್‌. NIOSH (DHHS) ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್‌ 2009-125.</ref> ದಂಶಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಲಾದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಹೊರಗೆಡಹಿವೆ. ಹೆಗ್ಗಣಗಳಿಗೆ ಒಂದೇ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದ್ದುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ತುಲನಾತ್ಮಕ ವಿಷತ್ವ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, SWCNTಗಳು [[ಕ್ವಾರ್ಟ್ಜ್‌]]ಗಿಂತಲೂ ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಷವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದ್ದವು. ಪದೇಪದೇ ಒಳಗೆಳೆದುಕೊಂಡಾ ಇದು ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಆರೋಗ್ಯಸಂಬಂಧಿ ಅಪಾಯವೂ ಆಗಬಹುದು. ಹತೋಟಿಯ ಕ್ರಮವಾಗಿ, ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ‌ [[ಇಂಗಾಲದ ಮಸಿ]]ಯು ಕನಿಷ್ಟತಮವಾದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವಂತೆ ತೋರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="tox3">{{cite journal |author=Lam CW, James JT, McCluskey R, Arepalli S, Hunter RL |title=A review of carbon nanotube toxicity and assessment of potential occupational and environmental health risks |journal=Crit Rev Toxicol.|volume=36|pages=189–217 |year=2006 |pmid=16686422 |doi=10.1080/10408440600570233 |issue=3}}</ref> [[ಕಲ್ನಾರಿನ ನಾರು]]ಗಳನ್ನು ಹೋಲುವ ಸೂಜಿಯಂತಹ ನಾರಿನ ಆಕಾರವುಳ್ಳ CNTಗಳು ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಬಳಕೆಯಿಂದ [[ಮಿಸೊಥಿಲಿಯೊಮಾ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ, ಕಲ್ನಾರಿಗೆ ಒಡ್ಡುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಒಳಪದರದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭಯವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪ್ರಕಟಣೆಗೊಂಡ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಧ್ಯಯನವು ಈ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="tox5" /> ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೆಗ್ಗಣಗಳ ಎದೆಯ ಭಾಗದ [[ಮೀಸೋಥೀಲಿಯಾದ‌]] ಪದರದ ಬದಲಿಗೆ ಶರೀರದಲ್ಲಿರುವ ಮೀಸೋಥೀಲಿಯಾದ‌ [[ಪದರ]]ವನ್ನು ತೆರೆದು, ಉದ್ದನೆಯ, ಬಹು-ಗೋಡೆಗಳ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿದರು ಮತ್ತು ಕಲ್ನಾರಿನಂತಿರುವ, ಉದ್ದವನ್ನು-ಅವಲಂಬಿಸುವ, ರೋಗಕಾರಕ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಉರಿಯೂತ ಮತ್ತು [[ಗ್ರ್ಯಾನುಲೊಮಾಸ್‌]] ಎಂಬ ಅಂಗಹಾನಿಯ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಅವರು ಗಮನಿಸಿದರು. ಈ ಅಧ್ಯಯನದ ಲೇಖಕರು ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ನಿರ್ಣಯಿಸಿದ್ದಾರೆ: :"ಇದು ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ವಿಚಾರವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರ ಸಮುದಾಯದವರು, ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳು ಗ್ರಾಫೈಟ್‌ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಲ್ಲ ಎಂಬ ಗ್ರಹಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ವಿಶಾಲ ಶ್ರೇಣಿಗಾಗಿ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತಾರೆ. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕಾದಲ್ಲಿ, ಇಂತಹ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಮುಂಚೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಜಾಗ್ರತೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ನಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತವೆ."<ref name="tox5">{{Cite journal|last=Poland|first=CA|title=Carbon nanotubes introduced into the abdominal cavity of mice show asbestos-like pathogenicity in a pilot study.|journal=Nature Nanotechnology|year=2008|volume=3|page=423|doi=10.1038/nnano.2008.111|last2=Duffin|first2=Rodger|last3=Kinloch|first3=Ian|last4=Maynard|first4=Andrew|last5=Wallace|first5=William A. H.|last6=Seaton|first6=Anthony|last7=Stone|first7=Vicki|last8=Brown|first8=Simon|last9=MacNee|first9=William}}</ref> ಸಹ-ಲೇಖಕ ಡಾ. ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಮೇನಾರ್ಡ್‌ರ ಪ್ರಕಾರ: :"ಕ್ಷೇಮಕರ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ನ್ಯಾನೊತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ, ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಶೋಧನೆಯ ರೀತಿಯ ನಿಖರವಾದ ಅಧ್ಯಯನ ಇದಾಗಿದೆ. ವಾಣಿಜ್ಯ ರೀತಿಯ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಲು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ನ್ಯಾನೊಪ್ರಮಾಣದ ವಸ್ತುವೊಂದರ ಕಡೆ ಇದು ಗಮನಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಆರೋಗ್ಯ ಅಪಾಯದ ಕುರಿತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹಾಕುತ್ತದೆ. ಉದ್ದನೆಯ, ತೆಳ್ಳಗಿನ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ದಶಕಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಕಾಳಜಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಸದ್ಯದ U.S. ಒಕ್ಕೂಟದ ನ್ಯಾನೊತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಪರಿಸರ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಅಪಾಯ ಸಂಶೋಧನಾ ರೂಪುರೇಖೆಗಳಲ್ಲಿನ ಯಾವುವೂ ಸಹ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರವನ್ನು ನೀಡಲಾರವು.<ref>{{Cite web |url=http://www.nanotechproject.org/news/archive/mwcnt/ |title=ಕಲ್ನಾರಿನಂತೆ ಕಾಣುವ ಹಾಗೂ ವರ್ತಿಸುವ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು |access-date=2010-01-04 |archive-date=2017-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170715023859/http://www.nanotechproject.org/news/archive/mwcnt/ |url-status=dead }}</ref> ಮುಂದೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಂಶೋಧನೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೂ, ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತೀವ್ರಸ್ವರೂಪದ ಒಡ್ಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡವುಗಳಲ್ಲಿ, ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳು ಮಾನವ ಅರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ತೀವ್ರ ಅಪಾಯವೊಡ್ಡಬಹುದು ಎಂಬುದಾಗಿ ಇಂದು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತೋರಿಸಿವೆ.<ref name="tox1" /><ref name="tox2" /><ref name="tox3" /><ref name="tox5" /> == ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:Mutr-nanotubes1.jpg|thumb|ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ ಪುಡಿ]] ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ [[ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಪ ಸೂಸುವಿಕೆ]], [[ಲೇಸರ್‌ ಕ್ಷಯಿಸುವಿ]]ಕೆ, ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತಡದ ಇಂಗಾಲ ಮಾನಾಕ್ಸೈಡ್‌ ([[HiPCO]]) ಮತ್ತು [[ರಾಸಾಯನಿಕ ಆವಿ ಶೇಖರಣೆ]] (CVD) ಕೌಶಲಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ನಿರ್ವಾತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಅನಿಲಗಳೊಡನೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. CNTಗಳ CVD ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ನಿರ್ವಾತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹವಾಮಾನ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯಿಂದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಶ್ಲೇಷಿಸಬಹುದು. ವೇಗವರ್ಧನೆ ಮತ್ತು ಸತತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಗತಿಗಳು CNTಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ವಾಣಿಜ್ಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತಿವೆ. === ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಪ ಸೂಸುವಿಕೆ === 100 [[ಆಂಪ್ಸ್‌]]ನಷ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಬಳಸಿ ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಪ ಸೂಸುವಿಕೆ ಹೊರಡಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಗ್ರ್ಯಾಫೈಟ್‌ [[ಇಲೆಕ್ಟ್ರೊಡ್‌]]ಗಳ ಇಂಗಾಲದ ಮಸಿಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳನ್ನು 1991ರಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite journal|first=Sumio|last=Iijima|year=1991|title=Helical microtubules of graphitic carbon|journal=Nature|volume=354|pages=56–58|doi=10.1038/354056a0}}</ref> ಫುಲ್ಲೆರೀನ್‌‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಇದರ ಇಂಗಿತವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ, ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳ ಮೊದಲ ಸ್ಥೂಲಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣದ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು 1992ರಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. [[NEC]]ನ ಫಂಡಮೆಂಟಲ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಲ್ಯಾಬೊರೆಟರಿಯಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಸಂಶೋಧಕರು ಈ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು.<ref>{{Cite journal|first=T. W.|last=Ebbesen|year=1992|title=Large-scale synthesis of carbon nanotubes|journal=Nature|volume=358|pages=220–222|doi=10.1038/358220a0|last2=Ajayan|first2=P. M.}}</ref> 1991ರಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ರೀತಿಯನ್ನೇ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಹೆಚ್ಚು ಸೂಸುವಿಕೆಯ ಉಷ್ಣಾಂಶದ ಕಾರಣ, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುವಾಗ ಋಣ ಇಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಇಂಗಾಲವು ಘನಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಅನಿಲ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಆರಂಭಿಕವಾಗಿ, ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಸಿ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳನ್ನು ಪರಿಶೋಧಿಸಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಇದು ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯ ವ್ಯಾಪಕ-ಬಳಕೆಯ ರೀತಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ತೂಕದ ಪ್ರಕಾರ ಸುಮಾರು ಶೇಕಡಾ 30ರಷ್ಟು ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮೈಕ್ರೊಮೀಟರುಗಳವರೆಗಿನ ಉದ್ದವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಕಡಿಮೆ ಅಲ್ಪ ರಾಚನಿಕ ದೋಷಗಳೊಂದಿಗಿನ ಒಂಟಿ ಹಾಗೂ ಬಹು-ಗೋಡೆಯುಳ್ಳ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳೆರಡನ್ನೂ ಇದು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="nanotubes for electronics" /> === ಲೇಸರ್‌ ಕ್ಷಯಿಸುವಿಕೆ === ಲೇಸರ್‌ ಕ್ಷಯಿಸುವಿಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ, ಉನ್ನತ ಉಷ್ಣಾಂಶದ ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಸ್ಪಂದನದೊಂದಿಗಿನ ಲೇಸರ್‌]] ಗ್ರ್ಯಾಫೈಟ್‌ ಗುರಿಯನ್ನು ಆವಿಯಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಜಡ ಅನಿಲ]]ವನ್ನು ಆವರಣದೊಳಗೆ ಹರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆವಿಯಾದ ಇಂಗಾಲವು ಘನೀಕೃತಗೊಂಡಂತೆ, ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ನ ತಣ್ಣಗಿನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳು ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ನೀರಿನಿಂದ ತಂಪು ಮಾಡಲಾದ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಳಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. [[ರೈಸ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಡಾ. [[ರಿಚರ್ಡ್‌ ಸ್ಮಾಲೇ]] ಮತ್ತು ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳ ಪರಿಶೋಧನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವಿವಿಧ ಲೋಹ ಕಣಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು, ಅವರು ಲೇಸರ್‌ ಬಳಸಿ ಲೋಹಗಳನ್ನು ಸಿಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳ ಆಸ್ತಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಗೆ ಅರಿವಾದಾಗ, ಬಹು-ಗೋಡೆಯುಳ್ಳ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಲೋಹಗಳ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಗ್ರ್ಯಾಫೈಟ್‌ನ್ನು ಅವರು ಬಳಸಿದರು.<ref>{{Cite journal|last=Guo|first=Ting|title=Self-Assembly of Tubular Fullerenes|url=http://www.pa.msu.edu/cmp/csc/eprint/DT085.pdf|year=1995|journal=J. Phys. Chem.|volume=99|pages=10694–10697|doi=10.1021/j100027a002|last2=Nikolaev|first2=Pavel|last3=Rinzler|first3=Andrew G.|last4=Tomanek|first4=David|last5=Colbert|first5=Daniel T.|last6=Smalley|first6=Richard E.|access-date=2010-01-04|archive-date=2017-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808213722/http://www.pa.msu.edu/cmp/csc/eprint/DT085.pdf|url-status=dead}}</ref> ನಂತರ ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಒಂದೇ ಗೋಡೆಯ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಶ್ಲೇಷಿಸಲು, ಈ ತಂಡವು ಗ್ರ್ಯಾಫೈಟ್‌ ಮತ್ತು ಲೋಹದ ವೇಗವರ್ಧಕ ಕಣಗಳ ಸಂಯುಕ್ತವನ್ನು (ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉತ್ಪನ್ನವು [[ಕೋಬಾಲ್ಟ್‌]] ಮತ್ತು [[ನಿಕೆಲ್‌]] ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ಲಭಿಸಿತ್ತು) ಬಳಸಿತು.<ref>{{Cite journal|last=Guo|first=Ting|title=Catalytic growth of single-walled nanotubes by laser vaporization|journal=Chem. Phys. Lett.|year=1995|volume=243|pages=49–54|url=http://www.orgchem.science.ru.nl/molmat/mm-web/education/caput-college/ChemPhysLett-1995-243-49.pdf|format=PDF|doi=10.1016/0009-2614(95)00825-O|last2=Nikolaev|first2=P|last3=Thess|first3=A|last4=Colbert|first4=D|last5=Smalley|first5=R|access-date=2010-01-04|archive-date=2011-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724164437/http://www.orgchem.science.ru.nl/molmat/mm-web/education/caput-college/ChemPhysLett-1995-243-49.pdf|url-status=dead}}</ref> ಲೇಸರ್‌ ಕ್ಷಯಿಸುವಿಕೆಯ ರೀತಿಯು ಸುಮಾರು 70%ರಷ್ಟು ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಒಂಟಿ-ಗೋಡೆಯ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳನ್ನು ಇದು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳು ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯಾ [[ಉಷ್ಣಾಂಶ]]ದಿಂದ ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾದ ಒಂದು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದಾದ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಇದು ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಪ ಸೂಸುವಿಕೆ ಅಥವಾ ರಾಸಾಯನಿಕ ಆವಿ ಶೇಖರಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಇನ್ನಷ್ಟು ದುಬಾರಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="nanotubes for electronics" /> === ರಾಸಾಯನಿಕ ಆವಿ ಶೇಖರಣೆ (CVD)=== [[ಚಿತ್ರ:PICT0111.JPG|thumb|ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ-ವರ್ಧಿತ ರಾಸಾಯನಿಕ ಆವಿ ಶೇಖರಣೆಯ ರೀತ್ಯಾ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು]] ಇಂಗಾಲದ ವೇಗವರ್ಧಕ ಆವಿ ಹಂತ ಶೇಖರಣೆಯು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 1959ರಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಯಿತು.<ref>{{Cite journal|first=P. L.|last=Walker Jr.|journal=J. Phys. Chem.|volume=63|pages=133|year=1959|title=Carbon Formation from Carbon Monoxide-Hydrogen Mixtures over Iron Catalysts. I. Properties of Carbon Formed|doi=10.1021/j150572a002|last2=Rakszawski|first2=J. F.|last3=Imperial|first3=G. R.}}</ref> ಆದರೆ, ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ 1993ರಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೂಲಕ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳು ಉತ್ಪಾದನೆಯಾದವು.<ref>{{Cite journal|first=M.|last=José-Yacamán|title=Catalytic growth of carbon microtubules with fullerene structure|journal=Appl. Phys. Lett.|volume=62|page=657|year=1993|doi=10.1063/1.108857|last2=Miki-Yoshida|first2=M.|last3=Rendón|first3=L.|last4=Santiesteban|first4=J. G.}}</ref> 2007ರಲ್ಲಿ [[ಸಿನ್ಸಿನ್ನಾಟಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ದ (UC) ಸಂಶೋಧಕರು ಒಂದು ಹೊಸ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಫಸ್ಟ್‌ನ್ಯಾನೊ ET3000 ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲಾದ 18ಮಿಮೀ ಉದ್ದನೆಯ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವುದು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite news|title=UC Researchers Shatter World Records with Length of Carbon Nanotube Arrays|date=2007-04-27|last=Beckman|first=Wendy|publisher=University of Cincinnati|url=http://www.uc.edu/news/NR.asp?id=5700}}</ref> CVD ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ನಿಕೆಲ್‌, ಕೊಬಾಲ್ಟ್‌,<ref>ಎನ್‌. ಇನಾಮಿ ಮತ್ತು ಇತರರು. "ಸಿಂಥಸಿಸ್‌-ಕಂಡಿಷನ್‌ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕಾರ್ಬನ್‌ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ ಗ್ರೋತ್‌ ಬೈ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಕೆಟಲಿಟಿಕ್‌ ಕೆಮಿಕಲ್‌ ವೇಪರ್‌ ಡಿಪಾಸಿಷನ್‌ ಮೆಥಡ್‌" ಸೈನ್ಸ್‌‌. ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ. ಅಡ್ವ್‌. ಮೆಟೀರ್‌. 8 (2007) 292 [http://dx.doi.org/10.1016/j.stam.2007.02.009 ಉಚಿತ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌]</ref> [[ಕಬ್ಬಿಣ]] ಅಥವಾ ಇವುಗಳ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಣದಂಥ<ref>{{cite journal|author=N. Ishigami |title=Crystal Plane Dependent Growth of Aligned Single-Walled Carbon Nanotubes on Sapphire|doi=10.1021/ja8024752|journal=J. Am. Chem. Soc. |volume=130|pages=9918–9924|year=2008|pmid=18597459|last2=Ago|first2=H|last3=Imamoto|first3=K|last4=Tsuji|first4=M|last5=Iakoubovskii|first5=K|last6=Minami|first6=N|issue=30}}</ref> ಲೋಹದ ವೇಗವರ್ಧಕ ಕಣಗಳ ಪದರಗಳೊಂದಿಗೆ ತಲವೊಂದನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳ ಅಥವಾ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ ಘನ ದ್ರಾವಣಗಳ ಹ್ರಾಸನ ಸೇರಿದಂತೆ ಲೋಹ ನ್ಯಾನೊಕಣಗಳನ್ನು ಇತರ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲೂ ಉತ್ಪಾದಿಸಬಹುದು. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಬೇಕಾದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳ ವ್ಯಾಸಗಳು ಲೋಹ ಕಣಗಳ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಲೋಹದ ವಿನ್ಯಾಸರೀತ್ಯಾ (ಅಥವಾ ಮುಚ್ಚಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿನ) ಶೇಖರಣೆ, ಹದಗೊಳಿಸುವಿಕೆ, ಅಥವಾ ಲೋಹ ಪದರವೊಂದರ ಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಮಾ ಕೆತ್ತುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು. ತಲವನ್ನು ಸುಮಾರು 700&nbsp;°C ತನಕ ಕಾಯಿಸಲಾಗುವುದು. ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಲು, ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ನೊಳಗೆ ಎರಡು ಅನಿಲಗಳನ್ನು ಹರಿಸಲಾಗುವುದು: [[ಅಮೋನಿಯಾ]], [[ಸಾರಜನಕ]] ಅಥವಾ [[ಜಲಜನಕ]]ದಂತಹ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಅನಿಲಗಳು, ಹಾಗೂ, [[ಅಸಿಟಿಲೀನ್‌]], [[ಎಥಿಲೀನ್‌]], [[ಎಥನಾಲ್‌]] ಅಥವಾ [[ಮೀಥೇನ್‌]] ನಂತಹ ಇಂಗಾಲವುಳ್ಳ ಅನಿಲಗಳು. ಲೋಹದ ವೇಗವರ್ಧಕವಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ವೇಗವರ್ಧಕ ಕಣದ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಇಂಗಾಲವುಳ್ಳ ಅನಿಲವನ್ನು ಮುರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇಂಗಾಲವನ್ನು ಕಣದ ಬದಿಗಳಿಗೆ ರವಾನಿಸಲಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳ ರಚನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವೇಗವರ್ಧಕ ಕಣಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಬಹುದು. ಇದು ವೇಗವರ್ಧಕ ಕಣ ಮತ್ತು ತಲದ ನಡುವೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ CVD ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಲೋಹ ಕಣಗಳೊಂದಿಗಿನ ಇಂಗಾಲದ ಪೂರಕವಸ್ತುಗಳ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮೇಲ್ಮೈ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು, MgO ಅಥವಾ Al₂O₃ನಂಥ ವೇಗವರ್ಧಕದ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಲೋಹೀಯ ನ್ಯಾನೊಕಣಗಳನ್ನು ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಲಾಗುವುದು. ಈ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯೆಂದರೆ, ಒಂದು ಆಮ್ಲದ ಉಪಚರಿಸುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ವೇಗವರ್ಧಕದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ತೆಗೆಯಲಾಗುವುದರಿಂದ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳ ಮೂಲ ರಚನೆಗಳು ಹಾಳಾಗಬಹುದು. ಆದರೂ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗಬಲ್ಲ ಪರ್ಯಾಯ ವೇಗವರ್ಧಕಗಳ ಬೆಂಬಲಗಳು ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯೆಂದು ಸಾಬೀತಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite journal|first=A.|last=Eftekhari|title=High-yield synthesis of carbon nanotubes using a water-soluble catalyst support in catalytic chemical vapor deposition|doi=10.1016/j.carbon.2005.12.006|journal=Carbon|volume=44|page=1343|year=2006|last2=Jafarkhani|first2=P|last3=Moztarzadeh|first3=F}}</ref> ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ (ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ-ವರ್ಧಿತ ರಾಸಾಯನಿಕ ಆವಿಶೇಖರಣೆ*) ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಬಲವಾದ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಒಂದು [[ಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಮಾ]]ವು ಉತ್ಪಾದನೆಯಾದರೆ, ವಿದ್ಯುತ್‌ ಕ್ಷೇತ್ರದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal|first=Z. F.|last=Ren|title=Synthesis of Large Arrays of Well-Aligned Carbon Nanotubes on Glass|journal=Science|volume=282|page=1105|year=1998|doi=10.1126/science.282.5391.1105|pmid=9804545|last2=Huang|first2=ZP|last3=Xu|first3=JW|last4=Wang|first4=JH|last5=Bush|first5=P|last6=Siegal|first6=MP|last7=Provencio|first7=PN|issue=5391}}</ref> ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ನ ಸಾಪೇಕ್ಷ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಅಥವಾ ಜೋಡಣೆಯನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಉದ್ದುದ್ದಕ್ಕೆ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾದ (ಅರ್ಥಾತ್‌ ತಲಕ್ಕೆ ನೆಟ್ಟಗೆ ನಿಂತಿರುವ) ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳನ್ನು<ref>[http://www.nano-lab.com/imagegallery.html ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ SEM ಹಾಗೂ TEM ಚಿತ್ರಗಳು, ಸರಿಯಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲಾದ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ ಸಾಲುಗಳು, ಹಾಗೂ ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಣಗಳು]</ref> ಸಂಶ್ಲೇಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳಿಂದ ಬರುವ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿನ ಸೂಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ಆಸಕ್ತಿ ಮೂಡಿಸಿದೆ. ಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಮಾ ಇಲ್ಲದೆ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯಾಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಮಾವೊಂದರ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ಸಹ, ಕಡಿಮೆ ಅಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲಾದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳು ನೆಟ್ಟಗಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ದಿಶೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಜಮಖಾನೆ ಅಥವಾ ಅಡವಿಯಂತೆ ಕಾಣುವ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳ ದಟ್ಟ ಶ್ರೇಣಿಯು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ, CVDಯ ಬೆಲೆ/ಘಟಕ ಅನುಪಾತದಿಂದಾಗಿ, ಮತ್ತು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಿದ ತಲವೊಂದರ ಮೇಲೆ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಬೆಳೆಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು CVDಯು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ, ಅದು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮಟ್ಟದ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭರವಸೆ ಮೂಡಿಸಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇತರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಜಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ವೇಗವರ್ಧಕವನ್ನು ಶೇಖರಿಸುವುದರಿಂದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. [[ಕರ್ಪೂರ]]ದಿಂದ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದಕ್ಕಾಗಿರುವ ಉತ್ತಮ-ದಕ್ಷತೆಯ CVD ಕೌಶಲವನ್ನು [[ಮೀಜೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ತಂಡವೊಂದು 2007ರಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|title=Carbon Nanotubes from Camphor: An Environment-Friendly Nanotechnology|journal=Journal of Physics: Conference Series|volume=61|year=2007|page=643|url=http://www.iop.org/EJ/article/1742-6596/61/1/129/jpconf7_61_129.pdf|format=free download PDF|access-date=2010-01-04|archive-date=2020-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200413073359/https://iopscience.iop.org/article/1742-6596/61/1/129/jpconf7_61_129.pdf|url-status=dead}}</ref> ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೂ ದಿವಂಗತ ಡಾ. ರಿಚರ್ಡ್‌‌ ಸ್ಮಾಲಿಯ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ ರೈಸ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧಕರು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ, ಶುದ್ಧವಾದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಕಾರದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸುವ ಕುರಿತು ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಂಶೋಧಕರ ವಿಧಾನವು, ಒಂದು ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ನಿಂದ ತುಂಡರಿಸಿದ ಹಲವು ಚಿಕ್ಕ ಕಾಳುಗಳಿಂದ ಉದ್ದದ ನಾರಿನ ರಚನೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಯುವಲ್ಲಿ ಸಫಲವಾಯಿತು; ಎಲ್ಲಾ ನಾರಿನ ರಚನೆಗಳು ಮೂಲ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ನದೇ ವ್ಯಾಸದ ಅಳತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಅವು ಮೂಲ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ನ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಇರಬೇಕೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಮತ್ತು ಬೆಳೆಸಲಾದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ನ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ದದಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಬೇಕಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite news|first=Jade|last=Boyd|title=Rice chemists create, grow nanotube seeds|publisher=Rice University|date=2006-11-17|url=http://www.media.rice.edu/media/NewsBot.asp?MODE=VIEW&ID=9070|access-date=2010-01-04|archive-date=2012-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120211132458/http://www.media.rice.edu/media/NewsBot.asp?MODE=VIEW&ID=9070|url-status=dead}}</ref> ನ್ಯಾನೊಲ್ಯಾಬ್‌,<ref>[http://www.nano-lab.com ನ್ಯಾನೊಲ್ಯಾಬ್‌ ಬಹು-ಗೋಡೆಗಳುಳ್ಳ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು, ಸರಿಯಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲಾದ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ ಸಾಲುಗಳು, ನ್ಯಾನೊ ಕಣಗಳು, ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ ಕಾಗದ, ಪ್ರಸರಣಕಾರಿ, ನ್ಯಾನೊತಂತಿಗಳು]</ref> [[ಬೇಯರ್‌]], [[ಅರ್ಕೆಮಾ]], ನ್ಯಾನೊಸಿಲ್‌, ನ್ಯಾನೊಥಿಂಕ್ಸ್‌,<ref>{{Cite web |url=http://www.nanothinx.com/ |title=ನ್ಯಾನೊಥಿಂಕ್ಸ್‌: ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು, ನ್ಯಾನೊವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯಾನೊತಂತ್ರಜ್ಞಾನ R&D (ಉತ್ಪನ್ನಗಳು) |access-date=2010-01-04 |archive-date=2018-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180218204936/http://www.nanothinx.com/ |url-status=dead }}</ref> ಹೈಪರಿಯೊನ್‌ ಕೆಟಲಿಸಿಸ್‌, [[ಮಿಟ್ಸುಯಿ]] ಮತ್ತು [[ಶೋವಾ ಡೆಂಕೊ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಕಂಪನಿಗಳು ಟನ್‌ಗಳ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಬಹುಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ CVD ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ==== ಅತ್ಯುತ್ತಮ-ಬೆಳವಣಿಗೆಯ CVD ==== ]] ಜಪಾನಿನ [[AIST]]ನಲ್ಲಿರುವ ಕೆಂಜಿ ಹಟಾ, [[ಸುಮಿಯೊ ಲಿಜಿಮಾ]] ಮತ್ತು ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ-ಬೆಳವಣಿಗೆಯ CVD (ನೀರಿನ-ನೆರವಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಆವಿ ಶೇಖರಣೆ) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.<ref> {{cite journal |author=K. Hata ''et al.'' |title=Water-Assisted Highly Efficient Synthesis of Impurity-Free Single-Walled Carbon Nanotubes |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=306 |pages=1362–1365 |year=2004 |doi=10.1126/science.1104962 }}</ref> ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ, CVD ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ಗೆ ನೀರನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ ವೇಗವರ್ಧಕದ ಚಟುವಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಬಾಳಿಕೆಯು ಅಧಿಕವಾಗುವುದು. ತಲಕ್ಕೆ ಎಂದಿನಂತೆ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದಟ್ಟ ಮಿಲಿಮೀಟರ್‌-ಉದ್ದದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ "ದಟ್ಟಣೆ"ಗಳು ಅಥವಾ ಅಡವಿಗಳು ತಯಾರಾದವು. ಈ ದಟ್ಟಣೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರವನ್ನು ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಬಹುದು: : <math> H(t) = {\beta}{\tau}_o ({1 - e^{-t / {\tau}_o}}).</math> ಈ ಮೇಲಿನ ಸಮೀಕರಣದಲ್ಲಿ, β ಎಂಬುದು ಆರಂಭಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರವಾಗಿದ್ದು, <math> {\tau}_o </math> ಎಂಬುದು ವಿಶಿಷ್ಟ ವೇಗವರ್ಧಕ ಜೀವಾವಧಿಯಾಗಿದೆ.<ref> {{cite journal |author=K. Hata ''et al.'' |title=Kinetics of Water-Assisted Single-Walled Carbon Nanotube Synthesis Revealed by a Time-Evolution Analysis |journal=[[Physical Review Letters]] |volume=95 |pages=056104 |year=2005 |doi=10.1103/PhysRevLett.95.056104 }}</ref> ಅವುಗಳ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮೇಲ್ಮೈಯು 1000 m²/g (ಮುಚ್ಚಿದ) ಅಥವಾ 2000 m²/g (ಮುಚ್ಚದ) ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು,<ref>{{cite journal |author=K. Hata, [[Sumio Iijima]] ''et al.'' |title=Compact and light supercapacitors from a surface-only solid by opened carbon nanotubes with 2200 m²/g |journal=[[Advanced Functional Materials]] |volume= |pages= |year= |doi= |before publication }}</ref> ಅವು ಹಿಪ್ಕೊ ಮಾದರಿಗಳ 520 m²/gನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಮೀರಿಸಿವೆ. ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ ದಕ್ಷತೆಯು [[ಲೇಸರ್‌ ಕ್ಷಯಿಸುವಿಕೆ]] ವಿಧಾನಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು 100 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. 2004ರಲ್ಲಿ, ಈ ವಿಧಾನದಿಂದ 2.5&nbsp;mm ಎತ್ತರದ SWNT ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಬೇಕಾದ ಸಮಯ 10 ನಿಮಿಷವಾಗಿತ್ತು. ಆ SWNT ದಟ್ಟಣೆಗಳು ವೇಗವರ್ಧಕಗಳಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಡಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಯಾವುದೇ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶುದ್ಧೀಕರಣವಿಲ್ಲದೆ ಶುದ್ಧ SWNT ವಸ್ತುವನ್ನು (ಶುದ್ಧತೆ >99.98%) ನೀಡುತ್ತವೆ. ಹೋಲಿಕೆಗೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಹೀಗೆ ಬೆಳೆಸಲಾದ HiPco CNTಗಳು ಸುಮಾರು 30%ನಷ್ಟು ಲೋಹದ ಕಶ್ಮಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದಚೆದುರಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅದು ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳನ್ನು ಹಾನಿಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯುತ್ತಮ-ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯುತ್ತಮ-ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸಿ, ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸಂಘಟಿಸಿದ ಏಕ ಗೋಡೆಯುಳ್ಳ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ ರಚನೆಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಇದರ ಸಾಂದ್ರತೆಯು 0.037 g/cm³ರಷ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite web|title=Characteristic of Carbon nanotubes by super-growth method|language=japanese|url=http://www.nanocarbon.jp/sg/002.html|access-date=2010-01-04|archive-date=2009-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20091213194910/http://www.nanocarbon.jp/sg/002.html|url-status=dead}}</ref> ಶುದ್ಧತೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು, ವೇಗವರ್ಧಕ ಲೋಹದ ಅಂಶವು ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದರಿಂದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ನ ಸಾಂದ್ರತೆ ಕಡಿಮೆಯಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ CVDಯ ಮೂಲಕದ ಪ್ರಮಾಣಿತ CNTಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ವೇಗವರ್ಧಕಗಳಾಗಿರುವ ಕಬ್ಬಿಣದಂಥ (ಸಾಂದ್ರತೆ >7.87 g/cm³) ಅಶುದ್ಧತೆಗಳು ಸುಮಾರು 17%ನಷ್ಟು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web|title=Characteristic of Carbon nanotubes by super-growth method|language=japanese|url=http://www.nanocarbon.jp/sg/001.html|access-date=2010-01-04|archive-date=2009-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20091213194905/http://www.nanocarbon.jp/sg/001.html|url-status=dead}}</ref> ಹಾಗಾಗಿ, ಪ್ರಸಕ್ತ CNTಯಲ್ಲಿ 1.4~2.0 g/cm³ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದೊಂದಿಗೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿತ್ತು. ಮೂಲತಃ ಈ ವಿಧಾನವು CVDಯ ರೂಪಾಂತರವಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ SWNT, DWNTಗಳು ಮತ್ತು MWNTಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ವಸ್ತುವನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು, ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.<ref> {{cite journal |author=Takeo Yamada ''et al.'' |title=Size-selective growth of double-walled carbon nanotube forests from engineered iron catalysts |journal=[[Nature Nanotechnology]] |volume=1 |pages=131–136 |year=2006 |doi=10.1038/nnano.2006.95 }}</ref> ವೇಗವರ್ಧಕದ ತೆಳುವಾಗಿರುವಿಕೆಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಅನುಪಾತಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಹಲವು MWNTಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ, ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ನ ವ್ಯಾಸವು ವಿಶಾಲವಾಗಿರುವುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|author=K.Hata|title=From Highly Efficient Impurity-Free CNT Synthesis to DWNT forests, CNTsolids and Super-Capacitors|url=http://www.nanocarbon.jp/english/research/image/review.pdf|format=free download PDF|access-date=2010-01-04|archive-date=2018-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215122421/http://nanocarbon.jp/english/research/image/review.pdf|url-status=dead}}</ref> ದ್ರಾವಕವೊಂದರಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿ ಒಣಗಿಸಿದಾಗ ಲಂಬವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ ದಟ್ಟಣೆಗಳು "ಸಂಕುಚಿಸುವ ಪರಿಣಾಮ"ವೊಂದರಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ದ್ರಾವಕದ ಮೇಲ್ಮೈ ಸೆಳೆತದಿಂದ ಹಾಗೂ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ ನಡುವಿನ ವಾನ್‌ ಡೆರ್‌ ವಾಲ್ಸ್‌ ಒತ್ತಡಗಳಿಂದ ಸಂಕುಚಿಸುವ ಪರಿಣಾಮವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳನ್ನು ದಟ್ಟ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದುರ್ಬಲವಾದ ಸಂಕೋಚನವನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹಾಳೆಗಳು ಮತ್ತು ದಂಡಗಳಂಥ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಆಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರಿಂದ [[ವಿಕರ್ಸ್‌ ಕಠಿಣತೆ]]ಯು ಸುಮಾರು 70 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಂದ್ರತೆಯು 0.55 g/cm³ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ ಉದ್ದವು 1 mmಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 99.9%ನಷ್ಟು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಇಂಗಾಲದ ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ; ಅವುಗಳು ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು ದಟ್ಟಣೆಯ ಅಪೇಕ್ಷಿತ ಜೋಡಣಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನೂ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref> {{cite journal |author=Don N. Futaba, Kenji Hata ''et al.'' |title=Shape-engineerable and highly densely packed single-walled carbon nanotubes and their application as super-capacitor electrodes |journal=[[Nature Materials]] |volume=5 |pages=987–994 |year=2006 |doi=10.1038/nmat1782 }}</ref> === ಸ್ವಾಭಾವಿಕ, ಪ್ರಾಸಂಗಿಕ, ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿತ ಜ್ವಾಲೆಯ ವಾತಾವರಣಗಳು === ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಲ್ಲೇ [[ಫೂಲೆರೀನ್‌]]ಗಳು ಮತ್ತು ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗಬೇಕು ಎಂದೇನೂ ಇಲ್ಲ; ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ,<ref>{{Cite journal|first=J.M.|last=Singer|title=Carbon formation in very rich hydrocarbon-air flames. I. Studies of chemical content, temperature, ionization and particulate matter|journal=Seventh Symposium (International) on Combustion|year=1959}}</ref> ಮಿಥೇನ್‌,<ref>{{cite journal|last=Yuan|first=Liming|year=2001|title=Nanotubes from methane flames|journal=Chemical physics letters|volume=340|pages=237–241|doi=10.1016/S0009-2614(01)00435-3}}</ref> ಎಥಿಲೀನ್‌,<ref>{{cite journal|last=Yuan|first=Liming|year=2001|title=Ethylene flame synthesis of well-aligned multi-walled carbon nanotubes|journal=Chemical physics letters|volume=346|pages=23–28|doi=10.1016/S0009-2614(01)00959-9}}</ref> ಮತ್ತು ಬೆನ್ಸೀನ್‌<ref>{{cite journal|last=Duan|first=H. M.|year=1994|title=Nanoclusters Produced in Flames|journal=Journal of Physical Chemistry|volume=98|pages=12815–12818|doi=10.1021/j100100a001|last2=McKinnon|first2=J. T.}}</ref> ಗಳನ್ನು ದಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಯಾರಾಗುವ ಸಾಮಾನ್ಯ [[ಜ್ವಾಲೆ]]ಯಂತೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒಳಾಂಗಣ ಹಾಗೂ ಹೊರಾಂಗಣ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ಇಂಗಾಲದ ಕಪ್ಪುಮಸಿಯಲ್ಲಿ ಅವು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ.<ref>{{cite journal|last=Murr|first=L. E.|year=2004|title=Carbon nanotubes, nanocrystal forms, and complex nanoparticle aggregates in common fuel-gas combustion sources and the ambient air|journal=Journal of Nanoparticle Research|volume=6|pages=241–251|doi=10.1023/B:NANO.0000034651.91325.40|last2=Bang|first2=J.J.|last3=Esquivel|first3=E.V.|last4=Guerrero|first4=P.A.|last5=Lopez|first5=D.A.}}</ref> ಆದರೂ, ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಈ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಸಮರೂಪತೆಯಲ್ಲಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಅವುಗಳು ತಯಾರಾದ ವಾತಾವರಣವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ ಈ ಫಲಿತಾಂಶ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದಾದರೂ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿನ ಏಕರೂಪತೆಯ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮದ ಹಲವು ಅಗತ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಭರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರಬಹುದು. ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಿಯಂತ್ರಿತ ಜ್ವಾಲೆಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಏಕರೂಪತೆಯ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರಿಕರಿಸಿವೆ.<ref>{{Cite journal|first=R.L.|last=Vander Wal|title=Fe-catalyzed single-walled carbon nanotube synthesis within a flame environment|journal=Combust. Flame|volume=130|pages=37–47|year=2002|doi=10.1016/S0010-2180(02)00360-7}}</ref><ref>{{Cite journal|first=A.V.|last=Saveliev|title=Metal catalyzed synthesis of carbon nanostructures in an opposed flow methane oxygen flame|doi=10.1016/S0010-2180(03)00142-1|journal=Combust. Flame|volume=135|pages=27–33|year=2003}}</ref><ref>{{Cite journal|first=M.J.|last=Height|title=Flame synthesis of single-walled carbon nanotubes|doi=10.1016/j.carbon.2004.05.010|journal=Carbon|volume=42|pages=2295–2307|year=2004}}</ref><ref>{{Cite journal|first=S.|last=Sen|title=Flame synthesis of carbon nanofibers and nanofibers composites containing encapsulated metal particles|journal=Nanotechnology|volume=15|pages=264–268|year=2004|doi=10.1088/0957-4484/15/3/005|last2=Puri|first2=Ishwar K}}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ CVD ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ತೀವ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಇಂತಹ ವಿಧಾನಗಳು ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಭರವಸೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. == ಸಂಭಾವ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಲಿತ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳು == {{main|Potential applications of carbon nanotubes}} : ''ಕೊನೆಯ ಪ್ರಚಲಿತ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ [[ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ ಕಾಲಸೂಚಿ]]ಯನ್ನೂ ನೋಡಿ'' ] [[ನ್ಯಾನೊತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]ದ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುವ ಇತರ ನ್ಯಾನೊ ಅಳತೆಯ ರಚನೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಬಾಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವುದು. ಬಹುಗೋಡೆಯುಳ್ಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ ಒಂದರ ಕರ್ಷಕ ಶಕ್ತಿಯು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅದು 63&nbsp;[[GPa]]ನಷ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite journal|first = Min-Feng|last=Yu|year=2000|title=Strength and Breaking Mechanism of Multiwalled Carbon Nanotubes Under Tensile Load|doi=10.1126/science.287.5453.637|journal=Science|volume=287|pages=637–640|pmid=10649994|last2 = Lourie|first2 = O|last3 = Dyer|first3 = MJ|last4 = Moloni|first4 = K|last5 = Kelly|first5 = TF|last6 = Ruoff|first6 = RS|issue = 5453}}</ref> 17ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳನ್ನು [[ಡಮಾಸ್ಕಸ್‌ ಉಕ್ಕಿ‌]]ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಬಳಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಖಡ್ಗಗಳ ಐತಿಹ್ಯದ ಶಕ್ತಿಗೆ ಪ್ರಾಯಶಃ ಇದೇ ನೆರವಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎನ್ನಬಹುದು.<ref>{{cite journal| author=K. Sanderson|title=Sharpest cut from nanotube sword|journal=Nature|volume=444|year=2006|page=286| doi=10.1038/news061113-11}}</ref><ref>{{cite journal|first=M.|last=Reibold|date= November 16, 2006|title=Materials:Carbon nanotubes in an ancient Damascus sabre|journal=Nature|volume=444|pages=286|doi =10.1038/444286a|pmid=17108950|last2=Paufler|first2=P|last3=Levin|first3=AA|last4=Kochmann|first4=W|last5=Pätzke|first5=N|last6=Meyer|first6=DC|issue=7117}}</ref> === ರಾಚನಿಕ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳು === ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ನ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಬಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಗೇರುಗಳಂಥ ದೈನಂದಿನ ಬಳಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ರಕ್ಷಣಾ ಕವಚಗಳು ಮತ್ತು [[ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದ ಎಲಿವೇಟರು‌]]ಗಳವರೆಗಿನ ಹಲವು ರಚನೆಗಳು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>{{Cite book|title=The Space Elevator|first=Brad C.|last=Edwards|publisher=BC Edwards|year=2003|isbn=0974651710}}</ref> ಆದರೂ, ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಕರ್ಷಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ಸುಧಾರಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿರುವುದರಿಂದ, ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸುವಲ್ಲಿನ ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಅಗತ್ಯತೆಯು [[ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದ ಎಲಿವೇಟರಿಗೆ‌]] ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="nanotubes for electronics" /> ಯಥಾದೃಷ್ಟ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೋಡುವುದಾದರೆ, ಮಹೋನ್ನತವಾದ ಪ್ರಗತಿಯು ಈಗಾಗಲೇ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ನ್ಯಾನೊಟೆಕ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯುಟ್‌ನಲ್ಲಿ ರೇ ಎಚ್‌. ಬೌಗ್ಮಾನ್‌ ಎಂಬಾತ ಕೈಗೊಂಡ ಪ್ರಥಮಾನ್ವೇಷಕ ಕಾರ್ಯವು ತೋರಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ಏಕ ಮತ್ತು ಬಹು ಗೋಡೆಗಳುಳ್ಳ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸರಿಸಾಟಿಯಿಲ್ಲದ ಕಠಿಣತೆಯೊಂದಿಗಿನ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಬಲ್ಲವಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite journal|last=Zhang|first=Mei|title=Strong, Transparent, Multifunctional, Carbon Nanotube Sheets|journal=Science|year=2005|volume=309|pages=1215–1219|doi=10.1126/science.1115311|pmid=16109875|last2=Fang|first2=S|last3=Zakhidov|first3=AA|last4=Lee|first4=SB|last5=Aliev|first5=AE|last6=Williams|first6=CD|last7=Atkinson|first7=KR|last8=Baughman|first8=RH|issue=5738}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Dalton|first=Alan B.|title=Super-tough carbon-nanotube fibres|doi=10.1038/ni1569|journal=Nature|year=2003|volume=423|page=703|last2=Su|first2=Tian|last3=Horng|first3=Tiffany|last4=Chow|first4=Amy|last5=Akira|first5=Shizuo|last6=Medzhitov|first6=Ruslan}}</ref> === ವಿದ್ಯುತ್ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿನ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳು === ವಿದ್ಯುತ್ ಮಂಡಲಗಳ ಮಾದರಿ ಭಾಗಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗುವ ಅನೇಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು ಹೊಂದಿವೆ. ರೂಢಿಯಲ್ಲದ ಒಂದು ಪ್ರಸಕ್ತ [[ವಹನ]] ವಿಧಾನವೊಂದಕ್ಕೆ ಅವು ನೀಡಿರುವ ಅನನ್ಯ ಆಯಾಮಗಳೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು ಬಲಿಷ್ಠ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನು-ಫೊನಾನ್‌ ಅನುರಣನದ ಪ್ರದರ್ಶಕ ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಟೆರಾಹರ್ಟ್ಸ್‌ ತರಂಗಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಏಕಮುಖ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ (DC) ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಲಬೆರಕೆಯ ಸ್ಥಿತಿಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳ ಪ್ರಸಕ್ತ ಮತ್ತು ಸರಾಸರಿ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನು ವೇಗವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ನಾಳದ ಮೇಲಿನ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಓಲಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಆಂದೋಲನವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಪ್ರದರ್ಶಕ ಗುಣವು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal|last=Akturk|first=A.|title=Terahertz current oscillations in single-walled zigzag carbon nanotubes|journal=Physical Review Letters|year=2007|volume=98|page=166803|doi=10.1103/PhysRevLett.98.166803|last2=Goldsman|first2=Neil|last3=Pennington|first3=Gary}}</ref> ಈ ಅನುರಣನಗಳನ್ನು ಟೆರಾಹರ್ಟ್ಸ್‌ ಮೂಲಗಳು ಅಥವಾ ಸಂವೇದಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ ಆಧಾರಿತ [[ಟ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಟರ್‌]]ಗಳು ಕೊಠಡಿಯ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳು ಏಕ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನನ್ನು ಬಳಸಿ, ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{Cite journal|last=Postma|first=Henk W. Ch.|year=2001|title=Carbon Nanotube Single-Electron Transistors at Room Temperature|journal=Science|volume=293|doi=10.1126/science.1061797|pmid=11441175|page=76|last2=Teepen|first2=T|last3=Yao|first3=Z|last4=Grifoni|first4=M|last5=Dekker|first5=C|issue=5527}}</ref> ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣದ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಕೊರತೆಯು ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಅಡಚಣೆಯಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಿಲಿಕಾನ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಟರ್‌ಗಳಂತೆ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ ಟ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಟರ್‌ಗಳು ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಬೆಳೆಯಬಹುದೆಂಬುದನ್ನು 2001ರಲ್ಲಿ IBMನ ಸಂಶೋಧಕರು ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. "ರಚನಾತ್ಮಕ ನಷ್ಟ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು [[ವೇಫರ್‌]] ಮೇಲಿನ ಹಾನಿಗೊಂಡ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ನಷ್ಟವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite journal|first=Philip G.|last=Collins|title=Engineering Carbon Nanotubes and Nanotube Circuits Using Electrical Breakdown|journal=Science|volume=292|date=2001|pages=706–709|doi=10.1126/science.1058782|pmid=11326094|last2=Arnold|first2=MS|last3=Avouris|first3=P|issue=5517}}</ref> IBM ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹತ್ತು ಬಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿಖರವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ ಕೂಡುಕೇಂದ್ರಗಳೊಂದಿಗಿನ ಏಕ ಚಿಪ್‌ ವೇಫರ್‌ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಪ್ರಮಾಣಿತ [[ಫೋಟೊಲಿಥೋಗ್ರಾಫಿ]] ಸಾಧನದ ಬಳಕೆಯಿಂದ, ಸರಿಯಾಗಿ ಜೋಡಿಸದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳನ್ನು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದೆಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite journal|last=Song|first=Jin|title=Scalable Interconnection and Integration of Nanowire Devices Without Registration|journal=Nano Letters|volume=4|year=2004|pages=915–919|doi=10.1021/nl049659j|last2=Whang|first2=Dongmok|last3=McAlpine|first3=Michael C.|last4=Friedman|first4=Robin S.|last5=Wu|first5=Yue|last6=Lieber|first6=Charles M.}}</ref> ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ ಅಂತರ್ಗತಗೊಸಲಿಲಾದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಸ್ಮೃತಿ ಮಂಡಲವನ್ನು (ಮೆಮರಿ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‌) 2004ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ ವಾಹಕತೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನಾಧರಿಸಿ, ಅದು ಒಂದು ಸರಳ [[ವಾಹಕ]] ಅಥವಾ ಅರೆವಾಹಕದಂತೆ ವರ್ತಿಸಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅರೆವಾಹಕ ಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal|first=Yu-Chih|last=Tseng|title=Monolithic Integration of Carbon Nanotube Devices with Silicon MOS Technology|journal=Nano Letters|volume=4|year=2004|pages=123–127|doi=10.1021/nl0349707|last2=Xuan|first2=Peiqi|last3=Javey|first3=Ali|last4=Malloy|first4=Ryan|last5=Wang|first5=Qian|last6=Bokor|first6=Jeffrey|last7=Dai|first7=Hongjie}}</ref> ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ ಡ್ಯೂಕ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಪೀಕಿಂಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಅಮೆರಿಕಾದ ಮತ್ತು ಚೀನಾದ ಸಹಯೋಗದ ಸಂಶೋಧಕರ ತಂಡವು ಹೊಸ CVD ವಿಧಾನವೊಂದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಇಥನಾಲ್‌ ಮತ್ತು ಮೆಥನಾಲ್‌ ಅನಿಲಗಳು ಹಾಗೂ ಕ್ವಾರ್ಟ್ಸ್‌ ತಲಗಳ ಒಂದು ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದಾಗಿ 95–98%ನಷ್ಟು ಅರೆವಾಹಕ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿದ ಸರಣಿಯನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್‌ ಸಾಧನಗಳ ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣದ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ನಿಖರವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿದ, 100% ಅರೆವಾಹಕ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದರ ಅಂತಿಮ ಗುರಿಯೆಡೆಗೆ ಇದನ್ನು ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಹೆಜ್ಜೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>ಲೇಯ್‌ ಡಿಂಗ್‌, ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‌ ಸೆಲೆವ್‌, ಜಿನ್ಯಾಂಗ್‌ ವ್ಯಾಂಗ್‌ ಮತ್ತು ಇತರರು., ನ್ಯಾನೊ ಲೆಟರ್ಸ್‌, 1/20/2009, http://dx.doi.org/10.1021/nl803496s </ref> ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಇರುವ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಧಾನವೆಂದರೆ, ಅವುಗಳ ಗೊತ್ತುಗುರಿಯಿಲ್ಲದ ಜಾಲಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದೇ ಆಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ವರೂಪದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ಪೈಕಿ ಎಲ್ಲದರ ಸರಾಸರಿಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದು ಮತ್ತು ವೇಫರ್‌ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿನ ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು.<ref>{{Cite journal|last=Gabriel|first=Jean-Christophe P.|title=Large Scale Production of Carbon Nanotube Transistors: A Generic Platforms for Chemical Sensors|journal=Mat. Res. Soc. Symp. Proc.|volume=762|year=2003|pages=Q.12.7.1|url=http://www.mrs.org/s_mrs/sec_subscribe.asp?CID=2606&DID=110422&action=detail|access-date=2010-01-04|archive-date=2009-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20090715193453/http://www.mrs.org/s_mrs/sec_subscribe.asp?CID=2606&DID=110422&action=detail|url-status=dead}}</ref> ಈ ವಿಧಾನದ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರವನ್ನು ನ್ಯಾನೊಮಿಕ್ಸ್‌ ಇಂಕ್‌ ಎಂಬ ಕಂಪನಿಯು ಮೊದಲು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು <ref>[http://www.nano.com ನ್ಯಾನೊಮಿಕ್ಸ್‌ - ನ್ಯಾನೊವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಸಂವೇದನಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದೊಂದಿಗಿನ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಿಕೆ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಗತಿ]</ref>(ಮೂಲ ಅರ್ಜಿಯ ದಿನಾಂಕ 2002ರ ಜೂನ್‌<ref>{{Cite journal|last=Gabriel| first=Jean-Christophe P. |title=Dispersed Growth Of Nanotubes on a substrate|journal=Patent WO 2004040671A2|url=http://www.freepatentsonline.com/EP1560958.html}}</ref>). ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಮೂಲಕ 2003ರಲ್ಲಿ [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ನೌಕಾದಳ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ]]ವು ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಈ ವಿಧಾನದಿಂದಾಗಿ ನ್ಯಾನೊಮಿಕ್ಸ್‌ ಕಂಪನಿಯು ಬಾಗುವ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲಿನ ಮೊದಲ ಟ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಟರ್‌ನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.<ref>{{Cite journal|last=Bradley| first=Keith|title=Flexible nanotube transistors| journal=Nano Letters|volume=3|year=2003|pages=1353–1355|doi=10.1021/nl0344864|last2=Gabriel|first2=Jean-Christophe P.|last3=Grüner|first3=George}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Armitage|first=Peter N.|title=Flexible nanostructure electronic devices|journal=United States Patent 20050184641 A1|url=http://www.freshpatents.com/Flexible-nanostructure-electronic-devices-dt20050825ptan20050184641.php|format={{dead link|date=November 2009}}|access-date=2010-01-04|archive-date=2013-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20131102125941/http://www.freshpatents.com/Flexible-nanostructure-electronic-devices-dt20050825ptan20050184641.php|url-status=dead}}</ref> ಎಲೆಕ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌ ([[ಸ್ಪಿಂಟ್ರೋನಿಕ್‌]]) ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ನೆರವಾಗುವ ಅಯಸ್ಕಾಂತೀಯ ಲೋಹದ (Fe, Co) ನ್ಯಾನೊಕಣಗಳ ಮೇಲೆ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಲಾಗುವುದು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಅಯಸ್ಕಾಂತೀಯ ವಲಯದಿಂದ ವಲಯ ಪ್ರಭಾವದ ಟ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಟರ್‌ನ ಮೂಲಕದ ವಿದ್ಯುತ್‌ನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದನ್ನು ಇಂಥ ಏಕ-ಟ್ಯೂಬ್‌ನ ನ್ಯಾನೊರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite journal|format=free download pdf|author=M.A. Mohamed|title=Fabrication of spintronics device by direct synthesis of single-walled carbon nanotubes from ferromagnetic electrodes|journal=Sci. Technol. Adv. Mater.|volume=8|year=2007|page=292|doi=10.1016/j.stam.2007.02.009|last2=Ambri Mohamed|first2=Mohd|last3=Shikoh|first3=Eiji|last4=Fujiwara|first4=Akihiko}}</ref> ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್‌ ಮಂಡಲಗಳ ಉಷ್ಣತೆಯ ನಿರ್ವಃಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು 1&nbsp;mm–ದಪ್ಪವಿರುವ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ ಪದರವನ್ನು ಶೀತಕಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಸಾಮಗ್ರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸಾಮಗ್ರಿಯು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರೆತೆಯನ್ನು, ಅಂದರೆ ಇದೇ ರೀತಿಯ ತಾಮತ್ರದ ಸಂರಚನೆಗಿಂತ ~20 ಪಟ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ತಂಪಾದಿಸುವ ಗುಣಗಳು ಈ ಎರಡೂ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಗೂ ಒಂದೇ ತೆರನಾಗಿರುತ್ತವೆ. <ref>{{cite journal|author=K. Kordas|title=Chip cooling with integrated carbon nanotube microfin architectures|journal=Appl. Phys. Lett.|volume=90|page=123105|year=2007|doi=10.1063/1.2714281|last2=Tóth|first2=G.|last3=Moilanen|first3=P.|last4=Kumpumäki|first4=M.|last5=Vähäkangas|first5=J.|last6=Uusimäki|first6=A.|last7=Vajtai|first7=R.|last8=Ajayan|first8=P. M.}}</ref> === ಕಾಗದದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಂಥ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳು === [[ಕಾಗದದ ಬ್ಯಾಟರಿ]]ಯು [[ಸೆಲ್ಯುಲೋಸ್‌]]ನ (ಇದು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ವಾಡಿಕೆಯ ಕಾಗದದ ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕವಾಗಿದೆ) ಒಂದು ಕಾಗದದಷ್ಟು-ತೆಳುವಾದ ಹಾಳೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ರೂಪಿಸಿದ [[ಬ್ಯಾಟರಿ]]ಯಾಗಿದ್ದು, ಜೋಡಣೆಗೊಂಡ [[ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳನ್ನು]] ಅದರಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-08/rpi-bbs080907.php|title=Beyond Batteries: Storing Power in a Sheet of Paper|publisher=Eurekalert.org|date=August 13, 2007|accessdate=2008-09-15|archive-date=2019-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102215706/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-08/rpi-bbs080907.php|url-status=dead}}</ref> ಕಾಗದದ ಬ್ಯಾಟರಿಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು [[ವಿದ್ಯುದ್ವಾರ]]ಗಳಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದರಿಂದಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್‌ನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಅನುಮಾಡಿಕೊಡುವುದು. ಈ ಬ್ಯಾಟರಿಯು ಲಿಥಿಯಮ್‌-ಐಯಾನ್‌ ಬ್ಯಾಟರಿ ಮತ್ತು [[ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧಾರಕ]]ವಾಗಿ ಎರಡು ರೀತಿಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಇದು ದೀರ್ಘ, ಸ್ಥಿರ ವಿದ್ಯುತ್‌ನ್ನು ನೀಡುವುದಲ್ಲದೆ, ಶ್ರೇಷ್ಠಧಾರಕದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಹಳ ವೇಗವಾಗಿ ಸಿಡಿಸುವುದು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬ್ಯಾಟರಿ ಅನೇಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಕಾಗದದ ಬ್ಯಾಟರಿಯು ಒಂದೇ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ, ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. === ಔಷಧವಸ್ತುಗಳ ಸಾಗಾಣೆಗಾಗಿರುವ ಒಂದು ನಾಳವಾಗಿ === ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾದ ಔಷದವಸ್ತುವನ್ನು ದೇಹದ ಒಳಗೆ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಸಾಗಿಸಲು ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ ಬಹೂಪಯೋಗಿ ರಚನೆಯನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇದು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಉಪಚರಿಸಲು ತುಂಬ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |last=Singh |first=Ravi |year=2005 |title=Binding and condensation of plasmid DNA onto functionalized carbon nanotubes : Toward the construction of nanotube-based gene delivery vectors |journal=J. Am. Chem. Soc. |volume=127|pages=4388–4396|doi=10.1021/ja0441561 |pmid=15783221 |last2=Pantarotto |first2=D |last3=McCarthy |first3=D |last4=Chaloin |first4=O |last5=Hoebeke |first5=J |last6=Partidos |first6=CD |last7=Briand |first7=JP |last8=Prato |first8=M |last9=Bianco |first9=A |issue=12}}</ref><ref>{{cite journal |last=Gannon |first=Christopher J. |year=2007 |title=Carbon nanotube-enhanced thermal destruction of cancer cells in a noninvasive radiofrequency field |journal=Cancer |volume=December 2007|doi=10.1002/cncr.23155|page=2654 |last2=Cherukuri |first2=Paul |last3=Yakobson |first3=Boris I. |last4=Cognet |first4=Laurent |last5=Kanzius |first5=John S. |last6=Kittrell |first6=Carter |last7=Weisman |first7=R. Bruce |last8=Pasquali |first8=Matteo |last9=Schmidt |first9=Howard K.}}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕಿಮೋಥೆರಪಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಧಾನವು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಯುಕ್ತ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಾನಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ದೇಹದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿನ ಅದರ ಕಳಪೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆನ್ನಬಹುದು. ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ ಔಷಧಗಳನ್ನು ತುಂಬಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ದೇಹದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸಾಗಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರಚೋದನೆಯೊಂದರ ನೆರವಿನಿಂದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳಿಂದ ಔಷಧವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಲು ವರ್ಣದ್ರವ್ಯ ಹಾಗೂ ಒಂದು ಪಾಲಿಮರ್‌ ಮುಚ್ಚಳವನ್ನು ಬಳಸುವ ಪರೀಕ್ಷೆಯೊಂದು ಸದರಿ ವಿಷಯದ ಕುರಿತಾದ ಮಾಹಿತಿಪೂರ್ಣ-ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿರುವುದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal|author=Ittisanronnachai, S., et.al.|title=Small molecule delivery using carbon nano-test-tubes|journal=Carbon|volume=46|year=2008|pages=1358–1367|doi= 10.1016/j.carbon.2008.05.013}}</ref> === ಪ್ರಚಲಿತ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳು === {{unreferenced section|date=June 2009}} ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ ಪ್ರಸಕ್ತ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳು ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳ ಅಸಂಘಟಿತ ಚೂರುಗಳಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಾಯಶಃ ಸೀಮಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಒಂದು ಕರ್ಷಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅಂತಹ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ ಹಲವು ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನೀಡಬಹುದು. ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಯಾಂತ್ರಿಕ, ಉಷ್ಣಧಾರಕ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು [[ಪಾಲಿಮರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ]]ನ ಸಂಘಟಿತ ಎಳೆಗಳಂತೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಏಕರೀತಿಯ ಮತ್ತು ಎತ್ತರಿಸಿದ ಹ್ಯಾಂಡಲ್‌ಬಾರ್‌ಗಳು, ಕ್ರ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು, ಫೋರ್ಕ್‌ಗಳು, ಆಸನಗಳು, ದಿಂಡುಗಳು ಮತ್ತು ಏರೋ-ಬಾರ್‌ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ತಮ್ಮ ಕಂಪನಿಯ [[ಬೈಸಿಕಲ್‌]]ನ ಹಲವು ಬಿಡಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ CNT ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು [[ಈಸ್ಟನ್‌-ಬೆಲ್‌ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌, ಇಂಕ್‌.]] ಕಂಪನಿಯು ಝೈವೆಕ್ಸ್‌ ಕಂಪನಿಯ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಿದೆ. === ಸೌರವಿದ್ಯುತ್‌ ಕೋಶಗಳು === [[ನ್ಯೂಜರ್ಸಿ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿರುವ ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್ಕೋಶಗಳು ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ ಸಂಕೀರ್ಣವೊಂದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಅಂಕು-ಡೊಂಕಾದ ರಚನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮಾಡಲಾದ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇಂಗಾಲದ [[ಬಕಿಬಾಲ್‌]]ಗಳ ([[ಫುಲ್ಲೆರೀನ್‌‌]]ಗಳೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿರುವ) ಒಂದು ಸಮ್ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ಈ ಸಂಕೀರ್ಣವು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬಕಿಬಾಲ್‌ಗಳು ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತವೆಯಾದರೂ ಸಹ, ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳ ಪ್ರವಹಿಸುವಂತೆ ಅವು ಮಾಡಲಾರವು. [[ಪಾಲಿಮರ್‌]]ಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಲು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ಸೇರಿಸಿದಾಗ, ಬಕಿಬಾಲ್‌ಗಳು ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು ತಾಮ್ರದ ತಂತಿಯಂತೆ ವರ್ತಿಸುವುದರಿಂದ, ಅವು ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುತ್‌ನ ಹರಿವನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಆಗ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref>{{cite news|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2007/07/070719011151.htm|title=New Flexible Plastic Solar Panels Are Inexpensive And Easy To Make|publisher=ScienceDaily|date=July 19, 2007}}</ref> === ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಧಾರಕಗಳು === [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಮೆಗ್ನೆಟಿಕ್‌ ಆಂಡ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌ಗಾಗಿರುವ MIT ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿ]]ಯು [[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಧಾರಕ]]ಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಧಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿರುವ ಪಟುಗೊಳಿಸಿದ ಇದ್ದಿಲು, ವಿವಿಧ ಗಾತ್ರದ ಹಲವು ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ಟೊಳ್ಳಾದ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ವಿದ್ಯುದಾವೇಶವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಒಂದು ಬೃಹತ್‌ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಸದರಿ ಆವೇಶವು ಧಾತುರೂಪದ ಆವೇಶಗಳಾಗಿ, ಅಂದರೆ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳಾಗಿ ಕ್ವಾಂಟೀಕರಿಸಲ್ಪಡುವುದರಿಂದ, ಮತ್ತು ಇಂಥ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಧಾತುರೂಪದ ಆವೇಶಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕನಿಷ್ಟತಮ ಸ್ಥಳದ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ, ವಿದ್ಯುದ್ವಾರದ ಮೇಲ್ಮೈನ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾಗವು ಸಂಗ್ರಹಣೆಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ಸದರಿ ಆವೇಶದ ಅಗತ್ಯತೆಗಳಿಗೆ ಈ ಟೊಳ್ಳು ಸ್ಥಳಗಳು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ ವಿದ್ಯುದ್ವಾರವನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ತುಂಬಾ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಅಥವಾ ತುಂಬಾ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಬಹುದು, ಮತ್ತು ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="MIT">[http://lees.mit.edu/lees/battery_001.htm MIT LEES ಆನ್‌ ಬ್ಯಾಟರೀಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013220209/http://lees.mit.edu/lees/battery_001.htm |date=2012-10-13 }}. MIT ಸುದ್ದಿ ಬಿಡುಗಡೆ, 2006.</ref> === ಇತರೆ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳು === ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳನ್ನು ನ್ಯಾನೊವಿದ್ಯುತ್‌-ಯಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಸ್ಮೃತಿ ಘಟಕಗಳು ([[ನ್ಯಾನೆಟ್ರೊ ಇಂಕ್‌.]] ಕಂಪನಿಯು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ [[NRAM]]) ಹಾಗೂ ನ್ಯಾನೊಪ್ರಮಾಣದ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಮೋಟಾರುಗಳು ಸೇರಿವೆ([[ನ್ಯಾನೊಮೀಟರ್‌]]ನ್ನು ನೋಡಿ). ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳನ್ನು ಸಿಲಿಕಾನ್‌ ವೇದಿಕೆಯ ಅಥವಾ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಒಂದು ಜಲಜನಕ ಸಂವೇದಕವನ್ನು ನ್ಯಾನೊಮಿಕ್ಸ್‌ ಇಂಕ್‌ ಕಂಪನಿಯು 2005ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಅಂದಿನಿಂದಲೂ ನ್ಯಾನೊಮಿಕ್ಸ್‌ ಕಂಪನಿಯು, ಇಂಗಾಲದ ಡಯಾಕ್ಸೈಡ್‌, ನೈಟ್ರಸ್‌ ಆಕ್ಸೈಡ್‌, ಗ್ಲೂಕೊಸ್‌, DNA ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಹಲವು ಸಂವೇದಕ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳನ್ನು ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯಕ್ಕೊಳಪಡಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. [[ಮೆಸ್ಯಾಚುಸೆಟ್ಸ್‌]]ನ [[ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ಲಿನ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ [[ಈಕೊಸ್‌ ಇಂಕ್‌]] ಕಂಪನಿ ಹಾಗೂ ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾದ [[ಸಿಲಿಕಾನ್‌ ವ್ಯಾಲಿ]]ಯಲ್ಲಿರುವ ಯುನಿಡೈಮ್‌ ಇಂಕ್‌ ಕಂಪನಿಗಳು ಪಾರದರ್ಶಕವಾದ, ವಿದ್ಯುತ್ ವಹನ ಮಾಡಬಲ್ಲ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ ಪದರಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇವು [[ಇಂಡಿಯಮ್‌ ಟಿನ್‌ ಆಕ್ಸೈಡ್‌]] (ITO) ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಲಿವೆ. ITO ಪದರಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ ಪದರಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ದೃಢವಾಗಿವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಉನ್ನತ-ವಿಶ್ವಸನೀಯತೆಯ [[ಟಚ್‌ಸ್ಕ್ರೀನ್‌]]ಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರದರ್ಶನಾ ಫಲಕಗಳಿಗೆ ಇಂತಹ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ ಪದರಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. ITO ಬದಲಿಗೆ ಈ ಪದರಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಲು, ಮುದ್ರಿಸಬಹುದಾದ ನೀರು-ಆಧಾರಿತ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ ಶಾಯಿಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.<ref>{{cite journal |last=Simmons |first=Trevor |year=2007 |title=Large Area-Aligned Arrays from Direct Deposition of Single-Wall Carbon Nanotubes |journal=J. Am. Chem. Soc.|volume=129|pages=10088–10089|doi=10.1021/ja073745e |pmid=17663555 |last2=Hashim |first2=D |last3=Vajtai |first3=R |last4=Ajayan |first4=PM |issue=33}}</ref> ಕಂಪ್ಯುಟರ್‌ಗಳು, ಮೊಬೈಲ್‌ ಫೋನ್‌ಗಳು, [[PDA]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ATM]]ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಬಳಸಬಹುದೆಂಬ ಭರವಸೆಯನ್ನು ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ ಪದರಗಳು ಮೂಡಿಸಿವೆ. ಒಂಟಿ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ನ್ಯಾನೊರೇಡಿಯೊ]] ಎಂಬ ಒಂದು ರೇಡಿಯೋ ಗ್ರಾಹಕವನ್ನು (ರಿಸೀವರ‍್) 2007ರಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಆವರ್ತಕ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಿದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳ ಹಾಳೆಯೊಂದು ಧ್ವನಿವರ್ಧಕವಾಗಿ ವರ್ತಿಸಬಲ್ಲದು ಎಂಬುದನ್ನು 2008ರಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಶಬ್ದವು ಕಂಪನದ ಬದಲಿಗೆ [[ಶಾಖ-ಶ್ರಾವ್ಯವಾಗಿರುವ]] ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://technology.newscientist.com/article/dn15098-hot-nanotube-sheets-produce-music-on-demand.html ಹಾಟ್‌ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ ಶೀಟ್ಸ್ ಪ್ರೊಡ್ಯೂಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಆನ್ ಡಿಮ್ಯಾಂಡ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081106033850/http://technology.newscientist.com/article/dn15098-hot-nanotube-sheets-produce-music-on-demand.html |date=2008-11-06 }}, ''ನ್ಯೂ ಸೈಂಟಿಸ್ಟ್‌ ನ್ಯೂಸ್‌'', 31 ಅಕ್ಟೊಬರ್‌ 2008</ref> ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳ ಉನ್ನತ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಚೂರಿ-ಇರಿತ ಹಾಗೂ ಗುಂಡೇಟುಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಬಲ್ಲ ಉಡುಪುಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಗುಂಡು ದೇಹದೊಳಗೆ ತೂರುವುದನ್ನು ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌-ಉಡುಪುಗಳು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ತಡೆಯಬಹುದು. ಆದರೂ ಗುಂಡಿನ ಚಲನಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಮೂಳೆ-ಮುರಿತ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ರಕ್ತ ಸ್ರಾವವುಂಟಾಗಬಹುದು.<ref>{{cite journal|first=T.|last=Yildirim|year=2000|title=Pressure-induced interlinking of carbon nanotubes|journal=[[Physical Review]] B|volume=62|pages=19|doi=10.1103/PhysRevB.62.12648|last2=Gülseren|first2=O.|last3=Kılıç|first3=Ç.|last4=Ciraci|first4=S.}}</ref> ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳಿಂದ ಮಾಡಲಾದ [[ನಿಯಂತ್ರಕ ಚಕ್ರ]]ವೊಂದನ್ನು, ತೇಲುತ್ತಿರುವ ಆಯಸ್ಕಾಂತೀಯ ಅಕ್ಷದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗದಲ್ಲಿ ತಿರುಗಿಸಬಹುದು; ಹಾಗೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಆಧಾರಿತ ಇಂಧನಕ್ಕೆ ಸನಿಹವಾಗಿರುವ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಶೇಖರಿಸಬಹುದು. ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಕ ಚಕ್ರಗಳಿಗೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಂದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಬಿಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ, ಇದು [[ವಿದ್ಯುತ್‌ನ ಶೇಖರಣೆ]]ಯ ಒಂದು ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಬಹುದು. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಶಕ್ತಿಯ ಅಗತ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಗ್ರಿಡ್‌ನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ದಕ್ಷತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುವಂತೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸರಬರಾಜು ಸಾಧನಗಳು (ಅನಿಲಚಕ್ರಗಳಂಥವು) ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗುವಂತೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದರ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕತೆಯು ಬೃಹದಾಕಾರದ, ಮುರಿಯಲಾಗದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ ರಚನೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ವೆಚ್ಚಗಳು, ಮತ್ತು ಒತ್ತಡದಡಿಯಲ್ಲಿನ ಅವುಗಳ ವೈಫಲ್ಯ ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು ಬಹಳಷ್ಟು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು [[ಪ್ರವಹನ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ]] ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಸಹ ತೋರಬಹುದು. [[ಇಂಧನ ಕೋಶ]]ಗಳಲ್ಲಿನ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲು [[ಪ್ಲ್ಯಾಟಿನಂ]] ವೇಗವರ್ಧಕಗಳ ಬದಲಿಗೆ [[ಸಾರಜನಕ-ಬೆರೆಸಿದ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಲಂಬವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ ದಟ್ಟಣೆಯು ಕ್ಷಾರೀಯ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿನ ಅಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಪ್ಲ್ಯಾಟಿನಮ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಅಪಕರ್ಷಿಸಬಲ್ಲದು. ಇದನ್ನು 1960ನೇ ದಶಕದಿಂದಲೂ ಇಂಥ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಂಗಾಲ ನ್ಯಾನೊಕ್ಸೈಡ್‌ ವಿಷಕಾರಕತ್ವಕ್ಕೆ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು ಒಳಗಾಗದಿರುವುದು ಅವುಗಳ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಯೋಜನವಾಗಿದೆ.<ref>[[ಕೆಮಿಕಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ನ್ಯೂಸ್‌]], 9 ಫೆಬ್ರುವರಿ 2009, "ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ ಕೆಟಲಿಸ್ಟ್ಸ್‌", ಪುಟ 7</ref> == ಆವಿಷ್ಕಾರ == {{seealso|Timeline of carbon nanotubes}} 2006ರ ''ಕಾರ್ಬನ್‌'' ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕೀಯದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕ್‌ ಮೊಂಥಿಯೊಕ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್‌ ಕುಜ್ನೆತ್ಸೊವ್‌ ಎಂಬಿಬ್ಬರು, ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ನ ಕುತೂಹಲಕರ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ತಪ್ಪಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಮೂಲದ ಕುರಿತು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. 1991ರಲ್ಲಿ [[NEC]]ನ [[ಸುಮಿಯೊ ಈಜಿಮಾ]]ರವರು ಗ್ರಾಫೈಟಿಕ್‌ ಇಂಗಾಲದಿಂದ ರಚಿಸಿದ ನ್ಯಾನೊಮೀಟರ್-ಅಳತೆಯ ಟೊಳ್ಳಾದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಲೇಖನಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ.<ref name="carbon">{{Cite journal|title=Who should be given the credit for the discovery of carbon nanotubes?|doi=10.1016/j.carbon.2006.03.019|first=Marc|last=Monthioux|journal=Carbon|volume=44|year=2006|url=http://www.cemes.fr/fichpdf/GuestEditorial.pdf|format=PDF|page=1621|last2=Kuznetsov|first2=V|access-date=2010-01-04|archive-date=2009-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20090929073818/http://www.cemes.fr/fichpdf/GuestEditorial.pdf|url-status=dead}}</ref> 1952ರಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್‌ನ ''ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್‌ ಫಿಸಿಕಲ್‌ ಕೆಮಿಸ್ಟ್ರಿ'' ಯಲ್ಲಿ ಎಲ್‌. ವಿ. ರಾಡಷ್‌ಕೆವಿಚ್‌ ಮತ್ತು ವಿ. ಎಂ. ಲುಕ್ಯಾನೊವಿಚ್‌ ಎಂಬಿಬ್ಬರು ಇಂಗಾಲದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ 50 ನ್ಯಾನೊಮೀಟರ್‌ ವ್ಯಾಸದ ಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.<ref>{{cite journal|last=Радушкевич|first=Л. В.|year=1952|title=О Структуре Углерода, Образующегося При Термическом Разложении Окиси Углерода На Железном Контакте|journal=Журнал Физической Химии|volume=26|pages=88–95|url=http://carbon.phys.msu.ru/publications/1952-radushkevich-lukyanovich.pdf|format=PDF|language=Russian|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060827101001/http://carbon.phys.msu.ru/publications/1952-radushkevich-lukyanovich.pdf|archivedate=2006-08-27}}</ref> ಈ ಲೇಖನವನ್ನು ರಷ್ಯನ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿತ್ತಾದ್ದರಿಂದ, ಮತ್ತು [[ಶೀತಲ ಸಮರ]]ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್‌ ಮಾಧ್ಯಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶವು ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತಾದ್ದರಿಂದ ಈ ಅನ್ವೇಷಣೆಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗಿತ್ತು ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ [[ವಾಹಕ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನು ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕ]]ದ (TEM) ಆವಿಷ್ಕಾರವು ಈ ರಚನೆಗಳ ನೇರ ದೃಶೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಟ್ಟವು. 1991ಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿ, ವೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಆವಿ-ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕೌಶಲವನ್ನು ಬಳಸಿ, ನ್ಯಾನೊಮೀಟರ್‌-ಪ್ರಮಾಣದ ವ್ಯಾಸದೊಂದಿಗಿನ ಟೊಳ್ಳಾದ ಇಂಗಾಲ ಎಳೆಗಳನ್ನು ಒಬರ್ಲಿನ್‌, ಎಂಡೊ, ಮತ್ತು ಕೋಯಾಮ ಎಂಬುವವರು 1976ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಲೇಖನವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತೋರಿಸಿತು.<ref>{{Cite journal|title=Filamentous growth of carbon through benzene decomposition|doi=10.1016/0022-0248(76)90115-9|first=A.|last=Oberlin|year=1976|volume=32|pages=335–349|journal=Journal of Crystal Growth}}</ref> ಇದಲ್ಲದೆ, ಗ್ರ್ಯಾಫೀನ್‌ನ ಏಕಗೋಡೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ನ TEM ಚಿತ್ರವನ್ನು ಲೇಖಕರು ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರ, ಎಂಡೊ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಏಕ ಗೋಡೆಯ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ನಂತೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|title=Carbon Fibers and Carbon Nanotubes (Interview, Nagano, Japan)|last=Endo|first=Morinobu|last2=Dresselhaus|first2=M. S.|date=October 26, 2002|url=http://web.mit.edu/tinytech/Nanostructures/Spring2003/MDresselhaus/i789.pdf|format=PDF|access-date=ಜನವರಿ 4, 2010|archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 27, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927124647/http://web.mit.edu/tinytech/Nanostructures/Spring2003/MDresselhaus/i789.pdf|url-status=dead}}</ref> 1979ರಲ್ಲಿ [[ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಇಂಗಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ 14ನೇ ದ್ವೈವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಜಾನ್‌ ಅಬ್ರಹಾಂಸನ್‌ ಎಂಬಾತ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ ಕುರಿತ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸಿದ. ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಪದ ವಿಸರ್ಜನೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಂಗಾಲದ ಆನೋಡ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ ಇಂಗಾಲದ ನಾರುಗಳ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳನ್ನು ಸಮ್ಮೇಳನದ ಪ್ರಬಂಧವು ವಿವರಿಸಿದೆ. ಈ ನಾರುಗಳ ಒಂದು ಸ್ವರೂಪಚಿತ್ರಣ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತಡದ ಸಾರಜನಕ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿನ ಅವುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕುರಿತಾದ ಕಲ್ಪಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite journal|title=Structure of Carbon Fibers Found on Carbon Arc Anodes|journal=Carbon|volume=37|year=1999|pages=1873|last=Abrahamson|first=John|last2=Wiles|first2=Peter G.|last3=Rhoades|first3=Brian L.|doi=10.1016/S0008-6223(99)00199-2}}</ref> ಇಂಗಾಲದ ಮಾನಾಕ್ಸೈಡ್‌ನ ಉಷ್ಣ-ವೇಗವರ್ಧನೀಯ ಅನುಪಾತದ ಪ್ರಮಾಣಕದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಕಣಗಳ ರಾಸಾಯನಿಕ ಮತ್ತು ರಾಚನಿಕ ಸ್ವರೂಪಚಿತ್ರಣದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಸೋವಿಯೆಟ್‌ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪು 1981ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಸಿಲಿಂಡರ್‌ನೊಳಗೆ ಗ್ರ್ಯಾಫೀನ್‌ ಪದರಗಳನ್ನು ತಿರುಗಿಸುವುದರಿಂದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳ “ಇಂಗಾಲದ ಬಹುಪದರದ ಕೊಳವೆಯಾಕಾರದ ಹರಳು‌”ಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡವು ಎಂದು ಸದರಿ ಲೇಖಕರು TEM ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು [[XRD]] ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಿಲಿಂಡರ್‌ನೊಳಗೆ ಗ್ರ್ಯಾಫೀನ್‌ ಪದರಗಳನ್ನು ತಿರುಗಿಸುವ ಮೂಲಕ, ವಿವಿಧ ಗ್ರ್ಯಾಫೀನ್‌ ಷಟ್ಕೋಣಾಕೃತಿ ಜಾಲಗಳ ಹಲವು ಜೋಡಣೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಊಹಿಸಿದರು. ಇಂತಹ ಜೋಡಣೆಗಳಿಂದಾಗುವ ಎರಡು ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಸೂಚಿಸಿದರು: ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಜೋಡಣೆ (ತೋಳುಕುರ್ಚಿ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌) ಮತ್ತು ಒಂದು ಸುರುಳಿ, ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ ಜೋಡಣೆ (ಅಸಮಮಿತ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌).<ref>ಇಜ್ವೆಸ್ಟಿಯಾ ಅಕಾಡೆಮೀ ನೌಕ್‌ SSSR, ಮೆಟಲ್ಸ್‌. 1982, #3, ಪುಟ 12-17 [ರಷ್ಯನ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ]</ref> "ಸುಮಾರು 3.5 ಮತ್ತು 70&nbsp;ನ್ಯಾನೊಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟಿನ ಸ್ಥಿರವಾದ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ..., ಉದ್ದವು ವ್ಯಾಸದ 10²ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ, ಮತ್ತು ಇಂಗಾಲ ಕಣಗಳಿಂದ ಜೋಡಿಸಿದ ಬಹುಪದರಗಳ ಒಂದು ಹೊರಭಾಗ ಮತ್ತು ಒಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಒಳ ತಿರುಳನ್ನು...." ಹೊಂದಿರುವ "ಕೊಳವೆಯ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಇಂಗಾಲದ ಸಣ್ಣತಂತುಗಳ" ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ, ಹೈಪರಿಯನ್‌ ಕೆಟಲಿಸಿಸ್‌ನ ಹಾವರ್ಡ್‌ ಜಿ. ಟೆನ್ನೆಟ್‌ಗೆ 1987ರಲ್ಲಿ U.S. ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯವೊಂದನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Ref patent|country=US|number=4663230|title=Carbon fibrils, method for producing same and compositions containing same|gdate=1987-05-05|fdate=1984-12-06|invent1=Tennent, Howard G.}}</ref> 1991ರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಪದಿಂದ ಸುಟ್ಟ ಗ್ರ್ಯಾಫೈಟ್‌ ಕಡ್ಡಿಗಳ ಕರಗದ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿನ ಬಹುಗೋಡೆಯ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳನ್ನು ಈಜಿಮಾ ಎಂಬುವವರ ಆವಿಷ್ಕಾರ<ref>{{Cite journal|first=Sumio|last=Iijima|title=Helical microtubules of graphitic carbon|journal=Nature|volume=354|year=1991|pages=56–58|date=7 November 1991|doi=10.1038/354056a0}}</ref> ಮತ್ತು ಏಕ-ಗೋಡೆಯ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ ನಂತರ ಅವು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ವಾಹಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು<ref>{{cite journal|first=J.W.|last=Mintmire|title=Are Fullerene Tubules Metallic?|journal=Physical Review Letters|volume=68|pages=631–634|date=1992|doi=10.1103/PhysRevLett.68.631|pmid=10045950|last2=Dunlap|first2=BI|last3=White|first3=CT|issue=5}}</ref> ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಮಿಂಟ್‌ಮೈರ್‌, ಡನ್ಲಾಪ್‌, ಮತ್ತು ವೈಟ್‌ರವರ ಸ್ವತಂತ್ರ ಊಹೆಗಳು, ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಇಂದು ಜೊತೆಯಾಗಿರುವ ಆರಂಭಿಕ ಮೊರೆತವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವಲ್ಲಿ ನೆರವಾದವು. IBMನಲ್ಲಿದ್ದ ಬೆಥುನೆ<ref>{{Cite web|title=The Discovery of Single-Wall Carbon Nanotubes at IBM|publisher=IBM|url=http://www.almaden.ibm.com/st/past_projects/nanotubes/|access-date=2010-01-04|archive-date=2013-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20130602131800/http://www.almaden.ibm.com/st/past_projects/nanotubes/|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು NECಯಲ್ಲಿದ್ದ ಈಜಿಮಾರವರು ಕೈಗೊಂಡ ಸ್ವತಂತ್ರ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳ<ref>{{cite journal|first=D. S.|last=Bethune|title=Cobalt-catalyzed growth of carbon nanotubes with single-atomic-layer walls|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=363|pages=605–607|date=1993|doi=10.1038/363605a0|last2=Klang|first2=C. H.|last3=De Vries|first3=M. S.|last4=Gorman|first4=G.|last5=Savoy|first5=R.|last6=Vazquez|first6=J.|last7=Beyers|first7=R.}}</ref><ref>{{Cite journal|first=Sumio|last=Iijima|year=1993|title=Single-shell carbon nanotubes of 1-nm diameter|journal=Nature|volume=363|pages=603–605|doi=10.1038/363603a0|last2=Ichihashi|first2=Toshinari}}</ref> ನಂತರ, ನ್ಯಾಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಒಂದು ವೇಗ ಸಿಕ್ಕಿತು. ''ಏಕ ಗೋಡೆಯ'' ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಪದ ವಿಸರ್ಜನೆಯೊಂದರಲ್ಲಿನ ಇಂಗಾಲಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತನಾ-ಲೋಹದ ವೇಗವರ್ಧಕಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಪದ ವಿಸರ್ಜನಾ ವಿಧಾನವು ಪೂರ್ವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ಅಳತೆಯಲ್ಲಿ<ref name="Kratschmer-C60">{{Cite journal|first=W.|last=Krätschmer|year=1990|title=Solid C60: a new form of carbon|journal=Nature|volume=347|pages=354–358|doi=10.1038/347354a0|last2=Lamb|first2=Lowell D.|last3=Fostiropoulos|first3=K.|last4=Huffman|first4=Donald R.}}</ref> ಬಕ್ಮಿಂಸ್ಟರ್ ಫುಲ್ಲೆರೀನ್‌‌ನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಫುಲ್ಲೆರೀನ್‌‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾದ ಅನ್ವೇಷಣೆಗಳ ನಡೆಯುವಿಕೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವಲ್ಲಿ ಈ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ನೆರವಾದವು. ದೊಡ್ಡ ರೋಹಿತ ಮಾಪನದಲ್ಲಿ ಫುಲ್ಲೆರೀನ್‌‌ಗಳ ಮೂಲ ವೀಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿರಲಿಲ್ಲ,<ref>{{Cite journal|first=H. W.|last=Kroto|year=1985|title=C60: Buckminsterfullerene|doi=10.1038/318162a0|journal=Nature|volume=318|pages=162–163|last2=Heath|first2=J. R.|last3=O'Brien|first3=S. C.|last4=Curl|first4=R. F.|last5=Smalley|first5=R. E.}}</ref> ಮತ್ತು ಕ್ರಾಟ್ಸಶ್ಮರ್‌ ಹಾಗೂ ಹಫ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ರಿಂದ ಬಂದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ತಯಾರಿಕಾ ಕೌಶಲವು, ಇದು ಫುಲ್ಲೆರೀನ್‌‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿತು ಎಂದು ಅರಿವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.<ref name="Kratschmer-C60" /> ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ ಅನ್ವೇಷಣೆಯು ಒಂದು ವಿವಾದಾಸ್ಪದ ವಿಷಯವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಇದರ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿರುವ ಹಲವಾರು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ನೊಬೆಲ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿರುವ ಸಂಭಾವ್ಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದೇ ಇದರ ಹಿಂದಿರುವ ವಿಶೇಷ ಕಾರಣ. 1991ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಈಜಿಮಾರ ವರದಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಹಲವರು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಇಡೀ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದೆ. ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಇತಿಹಾಸದ ಒಂದು ಅವಲೋಕನಕ್ಕಾಗಿ ಪರಾಮರ್ಶನ ವಿಭಾಗವನ್ನು ನೋಡಿ.<ref name="carbon" /> ತೀರಾ ತೆಳುವಾದ ಸಂಭಾವ್ಯ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ ಯಾವುದು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಸಂಭಾವ್ಯ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳೆಂದರೆ: 2000ರಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾದ ಸುಮಾರು 0.40&nbsp;nm ವ್ಯಾಸದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು; ಆದರೂ, ಅವು ಸ್ವಂತಂತ್ರವಾಗಿ ನಿಂತಿಲ್ಲದೆ, ಜಿಯೊಲೈಟ್‌ ಹರಳುಗಳಿಂದ<ref>{{cite journal|doi=10.1038/35040702|year=2000|last1=Tang|first1=Z. K.|last2=Wang|first2=N.|last3=Li|first3=G. D.|last4=Chen|first4=J. S.|journal=Nature|volume=408|pages=50}}</ref> ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಬಹುಗೋಡೆಗಳನ್ನ್ನು ಹೊಂದಿದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ ಒಳಗಡೆಯ ತೊಗಟೆಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|doi=10.1038/35040699|year=2000|last1=Qin|first1=Lu-Chang|last2=Zhao|first2=Xinluo|last3=Hirahara|first3=Kaori|last4=Miyamoto|first4=Yoshiyuki|last5=Ando|first5=Yoshinori|last6=Iijima|first6=Sumio|journal=Nature|volume=408|pages=50}}</ref> ನಂತರ, ವ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ 0.3 nmರಷ್ಟಿರುವ MWNTಗಳ ಒಳತೊಗಟೆಗಳ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿಗಳು ದೊರೆತವು.<ref>{{cite journal|doi=10.1103/PhysRevLett.92.125502|title=Smallest Carbon Nanotube Is 3  Å in Diameter|year=2004|last1=Zhao|first1=X.|last2=Liu|first2=Y.|last3=Inoue|first3=S.|last4=Suzuki|first4=T.|last5=Jones|first5=R. O.|last6=Ando|first6=Y.|journal=Physical Review Letters|volume=92|pages=125502}}</ref> 2003ರ ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ಹೊತ್ತಿಗೆ ತೀರಾ ತೆಳುವಾದ ಸ್ವತಂತ್ರ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ 0.43&nbsp;nm ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಯಿತು.<ref>{{cite journal|doi=10.1021/nl034080r|title=Smallest Freestanding Single-Walled Carbon Nanotube|year=2003|last1=Hayashi|first1=Takuya|last2=Kim|first2=Yoong Ahm|last3=Matoba|first3=Toshiharu|last4=Esaka|first4=Masaya|last5=Nishimura|first5=Kunio|last6=Tsukada|first6=Takayuki|last7=Endo|first7=Morinobu|last8=Dresselhaus|first8=Mildred S.|journal=Nano Letters|volume=3|pages=887}}</ref> == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿರಿ == {{colbegin|3}} * [[ಇಂಗಾಲದ ಭಿನ್ನರೂಪಗಳು]] * [[ಬೊರಾನ್‌ ನೈಟ್ರೈಡ್‌ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌]] * [[ದ್ಯುತಿಪ್ರವಾಹ ವಿದ್ಯುತ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು]] * [[ನ್ಯಾನೊಹೂವು]] * [[ಗ್ರ್ಯಾಫೀನ್‌]] * [[ಬಕಿಕಾಗದ]] * [[ಗ್ರ್ಯಾಫೀನ್‌ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ ಕಾಗದ]] * [[ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ ರಸಾಯನ ವಿಜ್ಞಾನ]] * [[ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ ದೃಗ್ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು]] * [[ಸಾವಯವ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ]] * [[ಒಂಟಿ-ಗೋಡೆಯ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ ಆಯ್ಕೆಸಾಧ್ಯ ರಸಾಯನ ವಿಜ್ಞಾನ]] * [[ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ ಸಂಭಾವ್ಯ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳು]] * [[ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ ಪೂರೈಕೆದಾರರ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮ-ರಚನೆಗಳ ನಮೂನೆಗಾಗಿರುವ ತಂತ್ರಾಂಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ದೈತ್ಯಾಕಾರದ ಇಂಗಾಲ ನಾಳ]] * [[ಆಣ್ವಿಕ ನಮೂನೆ]] * [[ಸಿಲಿಕಾನ್‌ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು]] {{colend}} == ಉಚಿತವಾಗಿ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಮಾಡಬಹುದಾದ ವಿಮರ್ಶೆಗಳು == * [http://nanotube.msu.edu/nt06/ NT06 - ದಿ ಮೇಜರ್‌ CNT ಇವೆಂಟ್‌ - ಕ್ಲಿಕ್‌ ದಿ ಸ್ಪೀಕರ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100504084055/http://nanotube.msu.edu/nt06/ |date=2010-05-04 }} * [http://nanotube.msu.edu/nt05/ NT05 - ಕ್ಲಿಕ್‌ ದಿ "HERE"ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100507155902/http://nanotube.msu.edu/nt05/ |date=2010-05-07 }} * [http://stacks.iop.org/1367-2630/5/i=1/a=E04 ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಆಯ್ದ ಲೇಖನಗಳ ಪಟ್ಟಿ] == ಪುಸ್ತಕಗಳು == * [http://www.cup.cam.ac.uk/catalogue/catalogue.asp?isbn=9780521828956 ಕಾರ್ಬನ್‌ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ ಸೈನ್ಸ್‌‌, ಲೇಖಕರು ಪಿ.ಜೆ.ಎಫ್. ಹ್ಯಾರಿಸ್‌, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌, 2009]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. * [http://www.applied-science-innovations.com ಬುಕ್‌ : ಕಾರ್ಬನ್‌ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ - ಮಲ್ಟಿಫಂಕ್ಷನಲ್‌ ಮೆಟಿರಿಯಲ್‌, ಸಂಪಾದಕರು: ಪ್ರಕಾಶ್‌ ಆರ್‌. ಸೊಮಾನಿ ಮತ್ತು ಎಂ. ಉಮೆನೊ, ಅಪ್ಲೈಡ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌‌ ಇನ್ನೊವೆಷನ್ಸ್‌ ಪ್ರೈ. ಲಿ., ಇಂಡಿಯಾ]. * [http://www.printedelectronicsworld.com/articles/the_application_of_carbon_nanotubes_and_graphene_to_electronics_00001499.asp ದಿ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕಾರ್ಬನ್‌ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಗ್ರ್ಯಾಫೀನ್‌ ಟು ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌]. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons|Carbon nanotube}} * [http://www.nanohedron.com Nanohedron.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071029054934/http://www.nanohedron.com/ |date=2007-10-29 }} ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ ಚಿತ್ರ ಸಂಕಲನ * [http://www.newscientisttech.com/channel/tech/nanotechnology ನ್ಯೂ ಸೈಂಟಿಸ್ಟ್‌ ಸ್ಪೆಷಲ್‌ ರಿಪೋರ್ಟ್‌]: ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮ-ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಕುರಿತಾದ ಲೇಖನಗಳ ಸಂಗ್ರಹ, ಹೆಚ್ಚಿನವು ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇವೆ. * [http://www.nanomagazine.co.uk/readArticle.php?id=7 ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮಾರ್ಕೆಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕಾರ್ಬನ್ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್ಸ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090218004131/http://www.nanomagazine.co.uk/readArticle.php?id=7 |date=2009-02-18 }}: ನ್ಯಾನೊ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ನ ಸಂಚಿಕೆ 6ರಿಂದ - ಇದು ಇಡಿಯಾಗಿ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳ ಕುರಿತಾಗಿತ್ತು * [https://archive.is/20121205074242/http://news.com.com/The+stuff+of+dreams/2009-1008_3-5091267.html?tag=nl ದಿ ಸ್ಟಫ್‌ ಆಫ್‌ ಡ್ರೀಮ್ಸ್‌], [[CNET]] * [http://www.pa.msu.edu/cmp/csc/nanotube.html ದಿ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ ಸೈಟ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170721015908/http://www.pa.msu.edu/cmp/csc/nanotube.html |date=2017-07-21 }}. 2009.05.03ರಂದು ಕೊನೆಯ ಬಾರಿಗೆ ನವೀಕರಿಸಲಾದದ್ದು * [http://www.carbio.eu EU ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರೀ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ CARBIO: ಜೈವಿಕವೈದ್ಯಕೀಯ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಬಹು-ಕ್ರಿಯೆಯ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು] * [http://technologyreview.com/read_article.aspx?ch=specialsections&amp;sc=moores&amp;id=17534 ನ್ಯಾನೊವೈರ‍್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌ ಮೇಡ್‌ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟಿಕಲ್‌] * [http://www.nanomedicinecenter.com/article/medical-applications-of-carbon-nanotubes/ ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕಾರ್ಬನ್‌ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108110506/http://www.nanomedicinecenter.com/article/medical-applications-of-carbon-nanotubes/ |date=2010-01-08 }} * [http://xstructure.inr.ac.ru/x-bin/theme3.py?level=2&amp;index1=127236 ಕಾರ್ಬನ್‌ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ ಆನ್‌ arxiv.org] * [http://www.understandingnano.com/nanotubes-carbon.html ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕಾರ್ಬನ್‌ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್ಸ್‌] * [http://www.vega.org.uk/video/programme/223 C60 ಮತ್ತು ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು: ಪರಿವರ್ತಿತ ಗ್ರ್ಯಾಫೈಟ್‌ ಹಾಳೆಗಳಿಂದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಹೇಗೆ, ಹಾಗೂ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ ಮೂರು ವಿವಿಧ ರೀತಿಗಳ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳ ಕುರಿತಾದ ಒಂದು ಕಿರು-ವೀಡಿಯೊ] * [http://mrsec.wisc.edu/Edetc/nanoquest/carbon/index.html ಕಾರ್ಬನ್‌ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಬಕಿಬಾಲ್ಸ್‌]. * [http://students.chem.tue.nl/ifp03/Wondrous%20World%20of%20Carbon%20Nanotubes_Final.pdf ಡಿ ವಂಡ್ರಸ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಕಾರ್ಬನ್‌ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140610030921/http://students.chem.tue.nl/ifp03/Wondrous%20World%20of%20Carbon%20Nanotubes_Final.pdf |date=2014-06-10 }} * [http://www.solid-state.com/display_article/253397/5/none/none/Dept/Low-power-electrical-characterization-of-CNTs-and-nanoscale-device ಲೋ-ಪವರ್‌ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್‌ ಕ್ಯಾರಕ್ಟರೈಸೆಷನ್‌ ಆಫ್‌ CNTಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ನ್ಯಾನೊಸ್ಕೇಲ್‌ ಡಿವೈಸಸ್‌]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.nanocarbon.jp/index_e.shtml ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಸೂಪರ್‌-ಗ್ರೋತ್‌ CNT ಟೀಮ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100305074511/http://www.nanocarbon.jp/index_e.shtml |date=2010-03-05 }} {{Allotropes of carbon}} {{DEFAULTSORT:Carbon Nanotube}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪಾರದರ್ಶಕ ಇಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್‌ಗಳು]] mri09jandum4nai71np4hl2ac0sddeu 0 22933 1372826 1342487 2026-05-06T07:02:39Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372826 wikitext text/x-wiki {{Infobox |title = Ku Klux Klan |image = [[ಚಿತ್ರ:Klan-in-gainesville.jpg|300px]] |caption = Ku Klux Klan rally, 1923. |headerstyle = background:#ccf; |labelstyle = background:#ddf; |header1 = In Existence |label2 = 1st Klan |data2 = 1865–1870s |label3 = 2nd Klan |data3 = 1915–1944 |label4 = 3rd Klan{{smallsup|1}} |data4 = since 1946 |header5 = Members |label6 = 1st Klan |data6 = 550,000 |label7 = 2nd Klan |data7 = between 3 and 6 million<ref>McVeigh, Rory. "Structural Incentives for Conservative Mobilization: Power Devaluation and the Rise of the Ku Klux Klan, 1915-1925". ''Social Forces'', Vol. 77, No. 4 (Jun., 1999), p. 1463</ref> (peaked in 1920-1925 period) |header9 = Properties |label10 = Origin |data10 = United States of America |label11 = Political ideology |data11 = [[White supremacy]]<br />[[White nationalism]] |label12 = Political position |data12 = [[Far right]] |label13 = Religion |data13 = [[Protestant Christian]] |belowstyle = background:#ddf; |below = {{smallsup|1}}<small>The ೩rd Klan is decentralized, with approx. ೧೭೯ chapters.</small> }} '''ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌''' ಯನ್ನು (ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಬಳಿಕ ಹೊರರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪ್ರಭಾವದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ ಈ ಹೆಸರಿನ ಗುಪ್ತ ಸಂಘ), ಹಲವು ಬಾರಿ '''KKK''' ಎಂದು ಸಂಕ್ಷೇಪಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಲೋಕಾಭಿರಾಮವಾಗಿ '''ಕ್ಲಾನ್''' ಎಂದು ಪರಿಚಿತ, ಇದು ಹಲವು ಗತ ಮತ್ತು ವರ್ತಮಾನ ಕಾಲದ ಅತಿ ನ್ಯಾಯವಾದ ದ್ವೇಷ ಗುಂಪುಗಳ ಹೆಸರು<ref>KKKಗೆ "ದ್ವೇಷದ ಗುಂಪುಗಳು" ಪದದ ಅನ್ವಯದ ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳು: * [http://www.adl.org/hate_symbols/groups_kkk.asp/ ಆ‍ಯ್೦ಟಿ-ಡಿಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಲೀಗ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100615052048/http://adl.org/hate_symbols/groups_kkk.asp |date=ಜೂನ್ 15, 2010 }} ಮತ್ತು [http://www.splcenter.org/get-informed/intelligence-files/ideology/ku-klux-klan/Southern ಪಾವರ್ಟಿ ಲಾ ಸೆಂಟರ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಎರಡೂ ಅದನ್ನು ಅವುಗಳ ದ್ವೇಷ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿವೆ. * ಅಕ್ಸ್‌ಟ್‌‌ಮ್ಯಾನ್, ಕ್ರಿಸ್. "ಹೌ ದಿ ಸೌಥ್ ಔಟ್‌ಗ್ರೊ ದಿ ಕ್ಲಾನ್." ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸೈನ್ಸ್ ಮಾನಿಟರ್; ೫/೪/೨೦೦೧, Vol. ೯೩ ಸಂಚಿಕೆ ೧೧೨, p ೧. * ಲೆವಿನ್, ಬ್ರೈನ್ (ಆಗಸ್ಟ್ ೨೧, ೨೦೦೩). "ಸೈಬರ್‌ಹೆಟ್: ಎ ಲೀಗಲ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಅನಾಲೆಸಿಸ್ ಆಫ್ ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರೀಮಿಸ್ಟ್ಸ್ ಯುಸ್ ಆಫ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ನೆಟ್‌‍ವರ್ಕ್ಸ್ ಇನ್ ಅಮೇರಿಕಾ" ಇನ್ ಪೆರ್ರಿ, ಬರ್ಬರ, ಎಡಿಟರ್. ''ಹೇಟ್ ಆ‍ಯ್೦ಡ್ ಬೈಯಾಸ್ ಕ್ರೈಮ್:ಎ ರೀಡರ್.'' [http://books.google.co.uk/books?id=kUa5r4aUCYIC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Hate+and+Bias+Crime:+A+Reader&amp;client=firefox-a&amp;sig=ACfU3U0BTv0Z6yF16DVSMxKh7GOzZQKc5Q#v=onepage&amp;q=&amp;f=false/ ಪಿ.] ೧೧೨ p.[http://books.google.co.uk/books?id=kUa5r4aUCYIC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Hate+and+Bias+Crime:+A+Reader&amp;client=firefox-a&amp;sig=ACfU3U0BTv0Z6yF16DVSMxKh7GOzZQKc5Q#v=onepage&amp;q=&amp;f=false/ ಗೂಗಲ್ ಪುಸ್ತಕಗಳು] * ಬ್ಲಾಜಕ್,ರಾಂಡಿ. "ವೈಟ್ ಬಾಯ್ಸ್ ಟು ಟೆರರಿಸ್ಟ್ ಮ್ಯಾನ್: ಟಾರ್ಗೆಟ್ ರೆಕ್ಯೂಟ್‌‍ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ನಾಜಿ ಸ್ಕಿನ್‌ಹೆಡ್ಸ್" ಇನ್ ಪೆರ್ರಿ, ಬರ್ಬರ,ಎಡಿಟರ್. ''ಹೇಟ್ ಆ‍ಯ್೦ಡ್ ಬೈಯಾಸ್ ಕ್ರೈಮ್:ಎ ರೀಡರ್''. ಪಿ. ೩೨೦. [https://books.google.com/books?id=kzAnYBVwLYoC&amp;pg=PA320&amp;dq=Ku+klux+Klan++%22hate+group%22&amp;lr=&amp;as_drrb_is=q&amp;as_minm_is=0&amp;as_miny_is=&amp;as_maxm_is=0&amp;as_maxy_is=&amp;as_brr=0&amp;cd=7#v=onepage&amp;q=Ku%20klux%20Klan%20%20%22hate%20group%22&amp;f=false/ ಗೂಗಲ್ ಪುಸ್ತಕಗಳು] * ಗ್ರೆಗೊರಿ ಎಮ್. ಹೆರೆಕ್, ಕೆವಿನ್ ಬೆರ್ರಿಲ್ಲ್, ಕೆವಿನ್ ಟಿ. ಬೆರ್ರಿಲ್ಲ್. "''ಹೇಟ್ ಗ್ರೂಪ್ ಆಕ್ಟಿವಿಟಿ" ಇನ್ ಹೇಟ್ ಕ್ರೈಮ್ಸ್:ಕನ್‌‍ಫ್ರಾಂಟಿಂಗ್ ವೈಲೆನ್ಸ್ ಅಗೇನಸ್ಟ್ ಲೆಬಿನಿಯನ್ಸ್ ಆ‍ಯ್೦ಡ್ ಗೇ ಮೆನ್''.ಪಿ.೩೧ [https://books.google.com/books?id=ZWT4I2cTCFIC&amp;pg=PA31&amp;dq=Ku+klux+Klan++%22hate+group%22&amp;lr=&amp;as_drrb_is=q&amp;as_minm_is=0&amp;as_miny_is=&amp;as_maxm_is=0&amp;as_maxy_is=&amp;as_brr=0&amp;cd=3#v=onepage&amp;q=Ku%20klux%20Klan%20%20%22hate%20group%22&amp;f=false/ ಗೂಗಲ್ ಪುಸ್ತಕಗಳು] * ''ಬಾರ್ನೆಟ್ಟ್, ಬ್ರೆಟ್ಟ್ ಎ. ಅನ್‌ಟ್ಯಾಂಗಲಿಂಗ್ ದಿ ವೆಬ್ ಆಫ್ ಹೇಟ್: ಆರ್ ಆನ್‌ಲೈನ್ "ಹೇಟ್ ಸೈಟ್ಸ್" ಡಿಸರ್ವಿಂಗ್ ಆಫ್ ಫಸ್ಟ್ ಅಮೆಂಡ್‌‌ಮೆಂಟ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್? '' ಪಿ.೨೫ [https://books.google.com/books?id=iuQSNj5NxioC&amp;pg=PA137&amp;dq=Ku+klux+Klan++%22hate+group%22&amp;lr=&amp;as_drrb_is=q&amp;as_minm_is=0&amp;as_miny_is=&amp;as_maxm_is=0&amp;as_maxy_is=&amp;as_brr=0&amp;cd=4#v=onepage&amp;q=Ku%20klux%20Klan%20%20%22hate%20group%22&amp;f=false/ ಗೂಗಲ್ ಪುಸ್ತಕಗಳು] * ಕ್ಯಾನನ್, ಎಜಿ ಆ‍ಯ್೦ಡ್ ಕೊಹೆನ್, ವಾರ್ನ್. "ದಿ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ದಿ ಆಲ್‌‍ಮೈಟಿ ವೈಟ್ ಮ್ಯಾನ್-ಎ ನ್ಯಾಸ್ಟಿ ನ್ಯೂ ಸ್ಟ್ರೇನ್ ಆಫ್ ಸಪ್ರಮಸಿ ಎಮರ್ಜ್ಸ್." ಯು.ಎಸ್. ನ್ಯೂಸ್ ಆ‍ಯ್೦ಡ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ ಜುಲೈ ೧೯, ೧೯೯೯. * "ಹೇಟ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್ ಎಟರ್ನಲ್". ''ಹಾರ್ಪರ್ಸ್ ಮ್ಯಾಗಜೈನ್''. ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೦, ಸಂಪುಟ. ೩೦೦ ಸಂಚಿಕೆ ೧೭೯೮, p. ೯೬. * ಡಡ್ಲಿ, ಜೆ.ವೇಯ್ನ್. '' ೧೯೪೦ರ ದಶಕದ "ಹೇಟ್" ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು: ದಿ ಕೊಲಂಬಿಯನ್ಸ್, ಐಎನ್‌‍ಸಿ.'' ಫೈಲಾನ್ (೧೯೬೦-), ಸಂಪುಟ. ೪೨, ಸಂಖ್ಯೆ. ೩ (೩ನೇ ಕ್ಯೂಟಿಆರ್., ೧೯೮೧), ಪಿಪಿ. ೨೬೨-೨೭೪. * ಗ್ರೀನ್, ಜಾಕ್ ಆರ್.,ಎಡಿಟರ್. ''ದಿ ಎನ್‌‍ಸೈಕ್ಲೋಪಿಡಿಯಾ ಆಫ್ ಪೊಲೀಸ್ ಸೈನ್ಸ್, ಸಂಪುಟ ೧''. ಪಿಪಿ. ೬೧೩-೬೧೪ [https://books.google.com/books?id=HIE_zF1Rv7MC&amp;pg=PA614&amp;dq=Ku+klux+Klan++%22hate+group%22&amp;lr=&amp;as_drrb_is=q&amp;as_minm_is=0&amp;as_miny_is=&amp;as_maxm_is=0&amp;as_maxy_is=&amp;as_brr=0&amp;cd=12#v=onepage&amp;q=Ku%20klux%20Klan%20%20%22hate%20group%22&amp;f=false/ ಗೂಗಲ್ ಬುಕ್ಸ್] * ಗೋಲ್ಡ್‌ಬರ್ಗ್, ರಾಬರ್ಟ್ ಎ. ರಿವಿವ್ ಆಫ್ ''ಹೂಡೆಡ್ ಅಮೇರಿಕನಿಸಮ್: ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್'' ಬೈ ಡೇವಿಡ್ ಎಮ್.ಚಾಲ್ಮೆರ್ಸ್. ''ದಿ ವಿಸ್ಕಾನ್‌‍ಸನ್ ಮ್ಯಾಗಜೈನ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'', ಸಂಪುಟ. ೬೫, ಸಂಖ್ಯೆ ೩ (ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್, ೧೯೮೨), ಪಿಪಿ. ೨೨೫-೨೨೬.</ref> ಅಮೆರಿಕಾದ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿದ ಉದ್ದೇಶವೇನೆಂದರೆ ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಭಯದಿಂದ [[ಶ್ವೇತ ಅಮೇರಿಕನ್ನರ]] ಇತರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು. ಮೊದಲಿಗೆ ಅಂತಹ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು [[ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳ]]ಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡವು ಕೊನೆಗೆ ಇವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧ್ಯೇಯವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಅವರು ಶ್ವೇತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಾದರಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ರಗ್ಗುಗಳು, ಮುಖವಾಡಗಳು ಮತ್ತು ಕೋನಾಕಾರದ ಟೋಪಿಗಂತಹ ವೇಷಭೂಷಣಗಳನ್ನು ವೃದ್ದಿಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಕೆಕೆಕೆ [[ಟೆರೆರಿಸಮ್]] ಬಳಸುವ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,<ref name="FBI 2005">{{cite web|url=http://www.fbi.gov/publications/terror/terrorism2002_2005.pdf|title=Terrorism 2002-2005|date=2005|publisher=Federal Bureau of Investigation|pages=16, 34, 40, 63|accessdate=18 February 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071211213439/http://www.fbi.gov/publications/terror/terrorism2002_2005.pdf|archivedate=ಡಿಸೆಂಬರ್ 11, 2007|url-status=live}}</ref><ref>ಕೆಕೆಕೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಟೆರರಿಸಮ್ ಬಳಕೆಯ ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳು: * [http://www.fbi.gov/pressrel/pressrel10/oped_011210.htm/Federal ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟಿಗೇಷನ್ ಪ್ರೆಸ್ ರಿಲೀಸ್-- ಜನವರಿ 12, 2010.]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರಕಟಣೆಯಲ್ಲಿ, "ಎಫ್‌ಬಿಐ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ವಿಮರ್ಶೆ ಮಾಡಿದೆ, ಅಥವಾ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್ ಅಥವಾ ಸಂಘಟಿತ ಅಪರಾಧದಂತ ಸೋವಿಯತ್ ಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉಗ್ರಗಾಮಿಗಳಿಂದ ಅಪಾಯವಿದೆ." ಎನ್ನುವ ವಿಚಾರವನ್ನು ತಿಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. * ಗೋಲ್ಡ್‌‍ಬರ್ಗ್, ರಾಬರ್ಟ್ ಎ.''"'' ''ರಿವಿವ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕನಿಸಮ್ : ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್"'' ಬೈ ಡೇವಿಡ್ ಎಮ್. ಚಾಲ್ಮೇರ್ಸ್ ದಿ ವಿಸ್ಕಾನ್‌‍ಸನ್ ಮ್ಯಾಗಜೈನ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟರಿ,ಸಂಪುಟ೬೫,ಸಂಖ್ಯೆ. ೩ (ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್, ೧೯೮೨), ಪಿಪಿ. ೨೨೫-೨೨೬. ರಿವಿವ್ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದೆ, ಹೊರಗಿನ ಉಗ್ರಗಾಮಿ ಪಡೆಗಳ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕ್ಲಾನ್ ವಿರಳವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಆಂತರಿಕ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು,ಕೀಳಾದ ನಾಯಕತ್ವ,ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ ಅಥವಾ ಉಗ್ರಗಾಮಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ಒಡನಾಡಿಗಳ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಗಳಿಂದ ಕ್ಲಾನ್ಸ್‌ಮ್ಯಾನ್ ತನ್ನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್ ಘಟಕವನ್ನು ತೊರೆದನು." * ಬ್ರಯಂಟ್ ಜೊನಾಥನ್, ಎಮ್''"'' ''ದಿ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್ ಇನ್ ದಿ ರೀಕನ್‌‍ಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್‌‍ ಎರಾ"[http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-694/ ಫ್ರಂ ದಿ ನ್ಯೂ ಜೋರ್ಜಾ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪಡಿಯಾ]{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''. ಬ್ರಯಂಟ್, "೧೮೬೮ ರಿಂದ ೧೮೭೦ರ ದಶಕದ ಪ್ರಾರಂಭದವರೆಗೆ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್ (ಕೆಕೆಕೆ) ಸಡಿಲವಾಗಿ ಸಂಘಟಿವಾಗಿರುವ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಉಗ್ರಗಾಮಿಗಳ ಗುಂಪಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಕುರಿತಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ." "</ref> [[ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೇರಿಕನ್ನ]]ರನ್ನು [[ಹಿಂಸೆ]] ಮತ್ತು [[ಪೀಡಿಸುವ]] ಮೂಲಕ [[ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಿ]] ಸಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು [[ಯಹೂದಿ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ [[ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು]] [[ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ [[ಒಕ್ಕೂಟಗಳನ್ನು]] ವಿರೋಧಿಸಿ ಹೆದರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಮೂಲಗಳು ಕ್ಲಾನ್‌ನನ್ನು ಒಂದು "ವಿದ್ರೋಹಕಾರಕ ಅಥವಾ ಭಯೋತ್ವಾದಕ ಸಂಸ್ಥೆ" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ.೦/}<ref name="Lee, Jennifer">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2006/11/06/us/06bowers.html|title=Samuel Bowers, 82, Klan Leader Convicted in Fatal Bombing, Dies |last=Lee|first=Jennifer|date=November 6, 2006|publisher=NY Times|accessdate=2 January 2010}}</ref><ref name="ADL">{{cite web|url=http://www.adl.org/learn/ext_us/kkk/default.asp?LEARN_Cat=Extremism&LEARN_SubCat=Extremism_in_America&xpicked=4&item=kkk|title=About the Ku Klux Klan|publisher=Anti-Defamation League|accessdate=2 January 2010|archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 26, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091226085812/http://www.adl.org/learn/ext_us/kkk/default.asp?LEARN_Cat=Extremism&LEARN_SubCat=Extremism_in_America&xpicked=4&item=kkk|url-status=dead}}</ref><ref name="Brush, Pete">{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/stories/2002/05/28/supremecourt/main510317.shtml|title=Court Will Review Cross Burning Ban|last=Brush|first=Pete|date=May 28, 2002|publisher=CBS News|accessdate=2 January 2010|archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 6, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006224439/http://www.cbsnews.com/stories/2002/05/28/supremecourt/main510317.shtml|url-status=dead}}</ref> ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ, [[ಕ್ಯಾರ್ಲೆಸ್ಟೊನ್, ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ಯಾರೊಲಿನಾ]]ದ ನಗರಪಾಲಿಕೆ ಸಭೆ ಕ್ಲಾನ್ ಒಂದು ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಸಂಸ್ಥೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುವ ಒಂದು ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿತು.<ref name="Charleston">{{cite web|url=https://news.google.com/newspapers?id=c0wPAAAAIBAJ&sjid=J4YDAAAAIBAJ&pg=6460,2081194&dq=klan+terrorist-organization&hl=en|title=Klan named terrorist organization in Charleston|date=October 14, 1999|publisher=Reuters|accessdate=2 January 2010}}</ref> [[ಲ್ಯೂಯಿಸ್‌ವಿಲ್ಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಕ್ಲಾನ್ ಒಂದು ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಸಂಸ್ಥೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಕಾಲೇಜು ಆವರಣದಿಂದ ನಿಷೇಧಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದಾಗ, ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಅದೇ ರಿಟಿಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="MSNBC">{{cite web|url=http://www.msnbc.msn.com/id/5030023|title=Ban the Klan? Professor has court strategy|date=May 21, 2004|publisher=Associated Press|accessdate=2 January 2010|archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 15, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101015004832/http://www.msnbc.msn.com/id/5030023|url-status=dead}}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ, FBI ಗೂಡಾಚಾರಿಗಳು ಡಲ್ಲಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌ನ ನಿಜವಾದ ವೀರ ಯೋಧರ (ಟ್ರು ನೈಟ್ಸ್‌) ನಾಲ್ಕು ಜನ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಡಕಾಯಿತಿ ಮಾಡುವ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಅನಿಲ ಸಂರಕ್ಷಣ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಸ್ಫೋಟಿಸಿ ನಾಶಮಾಡುವ ಪಿತೂರಿಗಾಗಿ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಯೋತ್ಪಾದನಿಂದ ಕ್ಲಾನ್ ಪ್ರಮುಖ ಕೀಲಿಕೈಯಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡ [http://dallas.fbi.gov/history.htm ಡ್ಯಾಲಸ್.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100305075543/http://dallas.fbi.gov/history.htm |date=ಮಾರ್ಚ್ 5, 2010 }}[http://dallas.fbi.gov/history.htm ಎಫ್‌‍ಬಿಐ.ಗೊವ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100305075543/http://dallas.fbi.gov/history.htm |date=ಮಾರ್ಚ್ 5, 2010 }}</ref> ಮೊದಲ ಕ್ಲಾನ್ ೧೮೬೫ರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು, ಅದನ್ನು [[ಒಕ್ಕೂಟದ-ಸದಸ್ಯ ಸೈನ್ಯ]]ದ ನಿಪುಣ [[ಟೆನ್ನೆಸ್ಸ್‌]] ಕಂಡು ಹಿಡಿದನು. ದಕ್ಷಿಣದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಕ್ಲಾನ್ ಗುಂಪುಗಳು ಹರಡಿವೆ. [[ಅಮೇರಿಕದ ಅಸೈನಿಕ ಯುದ್ಧ]]ದ ಪರಿಣಾಮದಲ್ಲಿ ಬಿಳಿಯರ ಶ್ವೇತ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ಹಿಂತಿರುಗಿಸುವುದು ಕ್ಲಾನ್‌ನ ಉದ್ದೇಶ. ಕ್ಲಾನ್ [[ಹಲ್ಲೆ]] ಮಾಡುವುದು, ಕೊಲೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು [[ಮುಕ್ತ ಮನುಷ್ಯ]]ರಲ್ಲಿ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಮೂಲಕ [[ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ]]ವನ್ನು ಮತ್ತು ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ಒಳಗೆ ಬಿಳಿಯರ [[ಪ್ರಗತಿಪರಗಳ]]ನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿತು. ೧೮೭೦ ಮತ್ತು ೧೮೭೧ರಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸರ್ಕಾರ [[ಫೊರ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್‌]]ನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿತು, ಅವುಗಳನ್ನು ಕ್ಲಾನ್ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಜರುಗಿಸಲು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಕ್ಲಾನ್ ಅಪರಾಧಗಳ ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಫೊರ್ಸ್ ಕಾಯಿದೆಯ ಚಲಾವಣೆಯು ಕ್ಲಾನ್ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯಿತು. ೧೮೭೪ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಆದ್ಯಾಗಿಯೂ, ಹೊಸದಾಗಿ ಸಂಘಟಿಸಿದ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಕ್ರಿಯಶೀಲವಾದ ಅರೆಸೈನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ [[ವೈಟ್ ಲೀಗ್]] ಮತ್ತು [[ರೆಡ್ ಶರ್ಟ್ಸ್]] ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿ ಮತದಾನ ವತ್ತು ಕಛೇರಿಯ ಹೊರಗೆ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ಗಳನ್ನು ನೆಡೆಸುವರನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿ ಕೊಂಡು ಹಿಂಸೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಹಂತವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಇವುಗಳು ೧೯ನೆ ಮತ್ತು ೨೦ನೆ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಶ್ವೇತ [[ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿಗಳು]] ದಕ್ಷಿಣ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಿಕೀಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪುನಃಪಡೆಯಲು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದವು. ೧೯೧೫ರಲ್ಲಿ, ಎರಡನೆಯ ಕ್ಲಾನ್‌ನನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಯಲಾಯಿತು. ಯುದ್ಧ ನಂತರದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆತಂಕಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇವು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆದವು, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿನ ಕೈಗಾರಿಕರಣ, ದಕ್ಷಿಣದ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ [[ಯುರೋಪ್‌]] ವಲಸೆಗಾರ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಅಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕರಿಯರು ಮತ್ತು ಬಿಳಿಯರ [[ಮಹಾ ವಲಸೆ]]ಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ಎರಡನೆಯ KKK [[ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿ]], [[ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ವಿರೋಧಿ ನೀತಿ]], [[ಸಮತಾವಾದ-ವಿರೋಧಿ ನೀತಿ]], [[ಸಹಜ ಜ್ಞಾನಸಿದ್ದಾಂತ]], ಮತ್ತು [[ಯಹೂದ್ಯಿ-ವಿರೋಧಿ ನೀತಿ]]ಗಳನ್ನು ಭೋಧಿಸಿತು. ಕೆವು ಸ್ಥಳೀಯ ಗುಂಪುಗಳು ನ್ಯಾಯ ವಿಚಾರಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸುವಿಕೆಗಳು, ಖಾಸಗಿ ಮನೆಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಹಿಂಸಕಾರಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನೆಡೆಸಿದವು. ಕ್ಲಾನ್ ಅದರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕೊಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಂಸೆಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು [[ನ್ಯಾಯ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ]]ದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ನೆಡೆಸಿತು.<ref>ಜಾಕ್‌ಸನ್ ೧೯೯೨ ಇಡಿ., ಪಿಪಿ. ೨೪೧-೨೪೨.</ref> ಎರಡನೆಯ ಕ್ಲಾನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ, ಒಂದು ಅಧಿಕೃತ [[ಸೋದರರ ಸಂಸ್ಥೆ]]. ೧೯೨೦ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದರ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿ, ಸಂಸ್ಥೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಆರ್ಹ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು ಶೇ ೧೫ರಷ್ಟನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಅಂದಾಜು ೪–೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಪುರುಷರು.<ref>೧೯೨೦ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ೧೮ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಅದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹಿರಿಯ ವಯಸ್ಸಿನ ಶ್ವೇತವರಣದ ಪುರುಷರ ಸಂಖ್ಯೆ ೩೧ಮಿಲಿಯನ್ ಆದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಹಲವು ಪುರುಷರು ಅನರ್ಹರಾಗಿದ್ದರು ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಆಗಂತುಕರು, ಯಹೋದಿಗಳು ಅಥವಾ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ಸ್ ಆಗಿದ್ದರು. ಕ್ಲಾನ್ ಸದಸ್ಯತ್ವ ೧೯೨೦ದಶಕದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ೪-೫ಮಿಲಿಯನ್ ಅಷ್ಟು ಮೇಲೇರಿತು. {{cite web |url=http://www.aaregistry.com/african_american_history/2207/The_Ku_Klux_Klan_a_brief__biography |title=The Ku Klux Klan, a brief biography |accessdate= |author= |date= |work= |publisher=[[The African American Registry]] |archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 3, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070403111321/http://www.aaregistry.com/african_american_history/2207/The_Ku_Klux_Klan_a_brief__biography |url-status=dead }}</ref> ಅಂತರಿಕ ವಿಭಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ವಿರೋಧ ಸದಸ್ಯತ್ವದಲ್ಲಿ ಒಂದು ತೀಕ್ಷಣವಾದ ಇಳಿಕೆಯನ್ನು ತಂದಿತು, ಅದು ೧೯೩೦ರಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೩೦,೦೦೦ ಇಳಿದಿತ್ತು. ಕ್ಲಾನ್‌ನ ಜನಪ್ರಿಯತೆ [[ಮಹಾ ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟ್ಟು]] ಮತ್ತು [[ಮಹಾ ಯುದ್ಧ II]]ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಕುಸಿಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-2730 |title=Ku Klux Klan in the Twentieth Century |accessdate= |author=Lay, Shawn |date= |work=[[The New Georgia Encyclopedia]] |publisher=[[Coker College]] |archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 25, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051025072407/http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-2730 |url-status=dead }}</ref> [[ಪೌರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಚಳುವಳಿ]] ಮತ್ತು [[ಏಕೀಕರಣ]]ವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವ ಹಲವು ಸ್ವಾತಂತ್ರ ಗುಂಪುಗಳ ಮೂಲಕ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌ನ ಹೆಸರನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ೧೯೫೦ರ ಮತ್ತು ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಪದೇಪದೇ ದಕ್ಷಿಣದ ಪೋಲಿಸ್ ಇಲಾಖೆಯ ಜೊತೆ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ನಕಲಿ ದಾಖಲೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು, [[ಬಿರ್ಮಿಂಘಮ್, ಅಲಬಾಮ]]ದಲ್ಲಿ; ಅಥವಾ ಗವರ್ನರ್‌ರ ಕಛೇರಿಗಳ ಜೊತೆಯ ಹಾಗೆ, ಅಲಬಾಮದ [[ಜಾರ್ಜ್ ವಾಲ್ಲಸ್]] ಹಾಗೆ.<ref name="McWhorter">ಮ್ಯಾಕ್‌ವೋರ್ಟರ್ ೨೦೦೧.</ref> ಪೌರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಮತ್ತು [[ಬಿರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ನಲ್ಲಿನ 16ನೆ ರಸ್ತೆಯ ಬಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚಿನ ಬಾಂಬು ಎಸೆತ]]ದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಸಾವು<ref name="Iyoho">{{cite web|url=http://www.marshallnewsmessenger.com/news/content/news/stories/stories/2009/012410_web_fisher.html|title=Marshallite recalls King's Birmingham movement|last=Iyoho|first=Charles|date=January 23, 2010|publisher=Marshall News Messenger|accessdate=19 February 2010}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, [[NAACP]] ಸಂಘಟಕ [[ಮೆಡ್ಗರ್ ಎವೆರ್ಸ್]] ಹತ್ಯೆ<ref name="Long">{{cite web|url=http://www.theepochtimes.com/n2/content/view/28674/|title=Cold Civil Rights Cases to be Investigated|last=Long|first=Genevieve|date=January 26, 2010|publisher=The Epoch Times|accessdate=19 February 2010|archive-date=ಮೇ 20, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110520072755/http://www.theepochtimes.com/n2/content/view/28674/|url-status=dead}}</ref>, ಮತ್ತು ಮೂರು [[ಪೌರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ]] ಕೊಲೆಗಳಲ್ಲಿ KKK ಗುಂಪಿನ ಹಲವು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಕೊಲೆಯ ಅಪರಾಧಿಯೆಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Linder">{{cite web|url=http://www.law.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/price%26bowers/Account.html|title=The Mississippi Burning Trial (U. S. vs. Price et al.)|last=Linder|first=Douglas|publisher=Univ. of Missouri-Kansas City Law School|accessdate=19 February 2010|archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 14, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081014003534/http://www.law.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/price%26bowers/Account.html|url-status=dead}}</ref> ಇಂದು, ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ೫,೦೦೦<ref name="ADL"/>–೮,೦೦೦ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದ ೧೫೦ ಕ್ಲಾನ್ ಸಂಘಗಳಿವೆ ಎಂದು ಸಂಶೋದಕರು ಅಂದಾಜು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.{{Citation needed|date=February 2010}} == ಮೊದಲ ಕ್ಲಾನ್ ೧೮೬೫–೧೮೭೪ == === ಸೃಷ್ಟಿ === [[ಚಿತ್ರ:Kkk-carpetbagger-cartoon.jpg|thumb|250px| ಎ ಕಾರ್ಟೂನ್ ಥ್ರೀಯೇಟಿಂಗ್ ದಟ್ ದಿ ಕೆಕೆಕೆ ವುಡ್ ಲಾನ್ಚ್ ಕಾರ್ಪೆಟ್‌ಬ್ಯಾಗರ್ಸ್. ಫ್ರಂ ದಿ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆನ್ಟ್ ಮಾನಿಟರ್, ಟುಸ್ಕಲೋಸಾ,ಹ್ಯಾಲ್ಬಮಾ,1868.]] [[ಅಮೆರಿಕದ ಸಿವಿಲ್ ಯುದ್ಧ]]ದ ತಕ್ಷಣದ ಪರಿಣಾಮದಲ್ಲಿ, [[ಪುಲಸ್ಕಿ, ಟೆನ್ನೆಸ್ಸ್‌]]ನ ಆರು [[ಮಧ್ಯಮ-ವರ್ಗ]] [[ಬೆಂಬಲಿಗ]] ನಿಪುಣರು, ಮೂಲ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌ನನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೪, ೧೮೬೫ರಂದು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು.<ref>ಹಾರ್ನ್ ೧೯೩೯, p. ೯. ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು [[ಜಾನ್ ಸಿ. ಲೆಸ್ಟೆರ್]], [[ಜಾನ್ ಬಿ.ಕೆನಡಿ]], [[ಜೇಮ್ಸ್ ಆರ್.ಕ್ರೊವ್]], [[ಫ್ರಾಂಕ್ ಒ. ಮ್ಯಾಕೋರ್ಡ್]], [[ರಿಚರ್ಡ್ ಆರ್.ರೀಡ್]] ಮತ್ತು [[ಜೆ.ಕ್ಯಾಲ್‌ವಿನ್ ಜಾನ್ಸ್]]</ref> ಅದರ ಮೊದಲ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗುಂಪಿನ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲವು ಮಾದ್ಯಮ ಮತ್ತು ವಿರೋಧಿಗಳಿಂದ ಅನುಮಾನಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಯಿತು, ಮೆಕ್ಸಿಕೋದ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದ ಕಲ್ಪನೆ ಎಂದರೆ "ಕು" ಮತ್ತು "ಕ್ಲುಕ್ಸ್" ಪದಗಳು ಒಂದು ಬೊಲ್ಟ್‌ ಆಕ್ಷನ್ ಕೋವಿಯ ತುಂಬುವ ಮತ್ತು ಮುಚ್ಚುವುದರ ಶಬ್ದಗಳ [[ಅನುಕರಣ ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪದಗಳಾಗಿವೆ ಎಂಬುದು, ಇಂದಿಗೂ ಈ ಕಲ್ಪನೆ ಹರಡುತ್ತಿದೆ.|ಅನುಕರಣ ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ[[ ಪದಗಳಾಗಿವೆ ಎಂಬುದು, ಇಂದಿಗೂ ಈ ಕಲ್ಪನೆ ಹರಡುತ್ತಿದೆ.<ref>ಚೆಸ್ಟರ್ ಎಲ್. ಕ್ವಾರ್ಲೆಸ್, ದಿ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಜನಾಂಗೀಯವಾದಿ ಮತ್ತು ಯಹೂದ್ಯರ ವಿರೋಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು: ಮ್ಯಾಕ್ ಫರ್ಲನ್ಯಾಂಡ್ ಅವಲೋಕನ 1999 </ref>]]]] ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ, '' ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ, ''[[ಕ್ಲಾನ್]]'' ಜೊತೆ [[ಗ್ರೀಕ್‌]]ನ್ನು (''κυκλος'', ''circle'' ) ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಹೆಸರನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>ಹಾರ್ನ್ ೧೯೩೯, p. ೧೧, ರೀಡ್ ಪ್ರಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು''{{lang|grc|κύκλος}}'' ''{{lang|grc-Latn|kyklos}}'' ಮತ್ತು ಕೆನಡಿ ''ಕುಲ'' ವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ವೇಡ್ ೧೯೮೭, p. ೩೩ ಕೆನಡಿ ಎರಡು ವಿಷಯಗಳೊಡನೆ ಬಂದರು, ಆದರೆ ಕ್ರೋವ್ ಬದಲಾಯಿಸಲು''{{lang|grc|κύκλος}}'' ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು''{{lang|grc-Latn|kuklux}}'' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.</ref> ನಿಜಕ್ಕೂ, ಗುಂಪು ಒಂದು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಗೆ "ಕುಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್" ಎಂದು ಪರಿಚಿತವಾಗಿತ್ತು. ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್ ಹಲವು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ರಹಸ್ಯ, ಪ್ರಮಾಣ-ಬದ್ಧ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು, [[ನ್ಯೂ ಒರ್ಲಿನ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ಸದರನ್ ಕ್ರಾಸ್ (೧೮೬೫), ಮತ್ತು ಲ್ಯೂಯಿಸಿಯಾನದಲ್ಲಿನ [[ನೈಟ್ಸ್ ಅಫ್ ದಿ ವೈಟ್ ಕ್ಯಾಮೆಲ್ಲಿಯ]] (೧೮೬೭) ಸೇರಿವೆ.<ref>ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಇ.ಬಿ ಡು ಬೊಯಿಸ್, ''ಬ್ಲಾಕ್ ರೀಕನ್‌‍ಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್ ಇನ್ ಅಮೇರಿಕ: ೧೮೬೦–೧೮೮೦'',ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್:ಆಕ್ಸ್‌ಪರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್,೧೯೩೫; ರೀಪ್ರಿಂಟ್, ದಿ ಫ್ರೀ ಪ್ರೆಸ್,೧೯೯೮, pp.೬೭೯-೬೮೦</ref> KKKಯನ್ನು ಯುದ್ಧ ನಂತರದ ಹಿಂಸೆಯ ಭಾಗವು ಕೇವಲ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯ ನಿಪುಣರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸದೆ, ಆದರೆ ಬಿಳಿಯರ ಏಕಸಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಪುನಃಅ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಬಾಹ್ಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಬದಲಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಸಹ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ೧೮೬೬ರಲ್ಲಿ, [[ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ]]ಯ ಗವರ್ನರ್ [[ವಿಲಿಯಮ್ ಎಲ್. ಷಾರ್ಕಿ]] ಹೀಗೆ ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಅವ್ಯವಸ್ಥೆ, ನಿಯಂತ್ರಣದ ಕೊರೆತೆ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ನಿರ್ಲ್ಯಕ್ಷಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದವು; ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಕ್ಕೂಟ ಸದಸ್ಯದ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ತಂಡದ ಸೈನಿಕರು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದ ಹಾಗೆ ತಿರುಗುತ್ತಿದರು. ಕ್ಲಾನ್ ಕರಿಯರ ವಿರುದ್ಧ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಹಾಗೆ ಬಳಸಿದರು. ಅವರು ಮನೆಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟರು, ಮತ್ತು ಕರಿಯರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಮತ್ತು ಸಾಯಿಸಿದರು, ಅವರ ಶವಗಳನ್ನು ರಸ್ತೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬಿಡುತ್ತಿದರು.<ref>ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಇ.ಬಿ ಡು ಬೊಯಿಸ್,'' ಬ್ಲಾಕ್ ರೀಕನ್‌‍ಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್ ಇನ್ ಅಮೇರಿಕ: ೧೮೬೦–೧೮೮೦'',ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್:ಆಕ್ಸ್‌ಪರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್,೧೯೩೫; ರೀಪ್ರಿಂಟ್, ದಿ ಫ್ರೀ ಪ್ರೆಸ್,೧೯೯೮, p. ೬೭೧-೬೭೫.</ref> [[ಚಿತ್ರ:Anti-kkk-cartoon.jpg|thumb|ಎ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಕಾರ್ಟೂನ್ ಡಿಪಿಕ್ಟಿಂಗ್ ದಿ ಕೆಕೆಕೆ ಆ‍ಯ್೦ಡ್ ದಿ ಡೇಮಾಕ್ರೆಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆ‍ಯ್‌ಸ್ ಕನ್ಟಿನ್ಯೂಯೇಷನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಕಾನ್ಫೆಡರ್ಸಿ]] ಅಂತಿವಾಗಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ವರದಿ ಮಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ೧೮೬೭ರಲ್ಲಿ [[ಟೆನೆಸ್ಸಿಯ ನ್ಯಾಶ್‌‍ವಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ]] ಸೇರಿದ್ದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾನ್ ಸದಸ್ಯರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಒಂದು ಶ್ರೇಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಯುಳ್ಳ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಠಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಅವರು [[ಬ್ರೈಯನ್ ಎ.ಸ್ಕ್ಯಾಟೆಸ್]] ಅವರನ್ನು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷನನ್ನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು. ಅನಂತರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ಲಾನ್ ಸದಸ್ಯರು ಪರಿಣಿತರಾಗಿ, ಅವರು ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಶ್ರೇಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ರಚನೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದರು ಆದರೆ ವಾಸ್ತವಾಂಶವೆಂದರೆ ಈ ರಚನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾನ್ ಎಂದೂ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸಲಿಲ್ಲ. ಮಾಜಿ ಬ್ರಿಗೇಡಿಯರ್ ಜನರಲ್ [[ಜಾರ್ಜ್ ಗೊರ್ಡಾನ್]] ''ಕಾನೂನುಕಟ್ಟಳೆ'' ಅಥವಾ ಕ್ಲಾನ್ ಡೊಗ್ಮಾವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದನು. ಕಾನೂನುಕಟ್ಟಳೆ ಬಿಳಿಯರು ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠರೆಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ನಂಬುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿತ್ತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅರ್ಜಿದಾರ ತಾನು "ಶ್ವೇತಾ ಜನರ ಸರ್ಕಾರದ" ಪರ ಕೇಳಬೇಕಾಗಿತ್ತು, ದಕ್ಷಿಣದ ಬಿಳಿ ಜನರು ಪುನರ್‍ ವಿಮೋಚನೆ ಮತ್ತು ಬಂಧ ಮುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ವಲಯದ ಜನರ ಎಲ್ಲಾ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ವಾಧೀನ ಪಡಿಸಲಾಯಿತು."<ref>{{cite web |url=http://www.albany.edu/faculty/gz580/his101/kkk.html |title=Ku Klux Klan, Organization and Principles, 1868 |accessdate= |author= |date= |work= |publisher=[[State University of New York at Albany]] |archive-date=ಮಾರ್ಚ್ 3, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303192240/http://www.albany.edu/faculty/gz580/his101/kkk.html |url-status=dead }}</ref> [[ಐರನ್‌ಕ್ಲ್ಯಾಡ್ ಒಥ್‌‍]]ಗೆ ಪತ್ರ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿತ್ತು, ಅದು ಅವರು ಸಂಘಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ದವಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಲಿಲ್ಲವೆಂದು ಪ್ರಮಾಣ ಮಾಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಬಿಳಿ ಜನರನ್ನು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ತೆಗೆದು ಹಾಕಿದರು,ಅದಾಗ್ಯೂ ರೂಢಿಯ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ನ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಿಳಿಯರನ್ನು ವಿಮುಕ್ತ ಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. [[ಟೆನೆಸ್ಸಿಯ ಮೆಮ್ಫಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಅಕಸ್ಮಾತಾಗಿ ಕ್ಲಾನ್ ಕುರಿತು ಗೊರ್ಡಾನ್ ಮಾಜಿ [[ಸ್ಲೇವ್ ಟ್ರೆಡರ್]] ಮತ್ತು ಒಕ್ಕೂಟದ ಜನರಲ್ [[ನಾಥನ್ ಬೆಡ್‌ಫೊರ್ಡ್ ಫೊರೆಸ್ಟ್]] ಹೇಳಿದರು. ಅದಕ್ಕೆ ಫೊರೆಸ್ಟ್ "ಅದು ಒಳ್ಳೆಯ ವಿಷಯ; ಅದು ಖಂಡಿಸುವಂತಹ ಒಳ್ಳೆಯ ವಿಷಯ ಎಂದು ಆಪಾದನೆಯ ನುಡಿಗಳಿಂದ ಅಸಮಾಧಾನವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರು. ನಾವು ಅದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅವರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ [[ಕಪ್ಪುಜನರ]]ನ್ನು ಇಡೋಣ."<ref>ಹಾರ್ನ್ ೧೯೩೯. ಕಥೆಯಲ್ಲಿನ ಕೆಲ ಬೇರೆ ರೂಪಕಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹಾನ್‌ ಅವರಿಗೆ ಅನುಮಾನ ಮೂಡಿದತು.</ref> ಕೆಲವು ವಾರಗಳ ನಂತರ, ಫೊರೆಸ್ಟ್‌‍ರವರು ಕ್ಲಾನ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಯಕ [[ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ವಿಜರ್ಡ್‌‍]] ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು ಆದಾಗ್ಯೂ ಅವರು ತಮ್ಮ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಚಿತ್ರ:NathanBedfordForrest.jpg|thumb|ನಾಥನ್ ಬೆಡ್‌ಪೋರ್ಡ್ ಫಾರ್ರೆಸ್ಟ್]] ೧೮೬೮ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಫೊರೆಸ್ಟ್‌‍ರವರು [[ಲಾಯಲ್ ಲೀಗ್]], [[ಗಣತಂತ್ರವಾದಿ]] ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು, ಟೆನೆಸ್ಸಿ ಗೌರ್ನರ್ [[ಬ್ರೊವ್‌ನ್ಲೊ]] ಮತ್ತು ಇತರ [[ಕಾರ್ಪೆಟ್ ಬ್ಯಾಗರ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬಾರದವರು]] ಇವರುಗಳು ಕ್ಲಾನ್ಸ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿರೋಧಿಳಾಗಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು. ದಕ್ಷಿಣದ ಹಲವರು ಕಪ್ಪುಜನರು ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಾರ್ಟಿಗೆ ಮತನೀಡುತ್ತಾರೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರು, ಏಕೆಂದರೆ [[ಲಾಯಲ್‍ ಲೀಗ್‌]]ನಿಂದ ಅ ಜನರು ವಂಚನೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಅವರು ವಾದಿಸಿದರು. ವನ್ ಹ್ಯಾಲ್ಬಮ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕ " ಲೀಗ್ ಕಪ್ಪುಚರ್ಮದವರ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌‍ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚೇನೂ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು."<ref>ಹಾರ್ನ್ ೧೯೩೯, p. ೨೭.</ref> ಗೊರ್ಡಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಫೊರ್ರಸ್ಟ್‌ರವರುಗಳ ಕೆಲಸ ಹಾಗಿದ್ದರೂ,ಕಾನೂನುಕಟ್ಟಳೆಯನ್ನು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕ್ಲಾನ್‌‍ ಘಟಕಗಳು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಮ್ಮ ಸ್ವಯಂ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದವು. ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಣಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಟ್ಟಗಳು ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯ ಎಂದಿಗೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಕ್ಲಾನ್ ಸದಸ್ಯರು ತಮ್ಮ ಹಳೆ ದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿರೋಧಿಗಳನ್ನು ಇತ್ಯರ್ಥಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದರು,ಭಂಗವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿದ ಯುದ್ದ ನಂತರದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಬಿಳಿಯರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅವರು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಹಿಸ್ಟೋರಿಯನ್ [[ಎಲೈನ್ ಫ್ರಾಂಟ್ಜ್ ಪ್ಯಾರ್ಸನ್]] ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಮಾಡಿದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು: <blockquote> ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಲ್ಲದ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾ ಕರಿಯರ ವಿರೋಧಿ ಜನರ ಕ್ಲಾನ್ ಮುಖವಾಡವನ್ನು ಬಹಿರಂಗ ಪಡಿಸಿದರು.[[ಜಾಗೃತಸಮಿತಿ]] ಸದಸ್ಯರ ಗುಂಪುಗಳು, ನಿರಾಶೆಗೊಂಡ ಬಡ ಬಿಳಿ ರೈತರು, ಯುದ್ದ ಸಮಯದ [[ಗೆರಿಲ್ಲ]] ತಂಡಗಳು, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿ, [[ಕಾನೂನು ಬಾಹೀರ ಮಧ್ಯ]] [[ತಯಾರಕರು]],[[ನೈತಿಕ]] ಸುಧಾರಣೆಗಾರರ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ,[[ಪೀಡನಾ ಸುಖಿಗಳು]],[[ಅತ್ಯಾಚಾರಿಗಳು]], ಕರಿಯರ ಪೈಪೋಟಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಕೆಲಸಗಾರ ಭಯಗ್ರಸ್ಥನಾಗಿರ ಬೇಕಿತ್ತು. ಕೆಲಸಗಾರರು ಕೂಲಿಗಾರ ಶಿಸ್ತನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಳ್ಳರು,ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದವರೊಂದಿಗೆ ದಶಕಗಳ ಕಾಲದ ಹಳೆ ದ್ವೇಷಗಳು ಹಾಗೂ ಕೆಲ [[ಸೇವಕರು]] ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಗಣತಂತ್ರವಾದಿಗಳು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವೀಯ ಬಿಳಿಯರು ಅಥವಾ ಅವರ ಸ್ವಕ್ರಿಮಿನೆಲ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ್ದರು. ಅಗಾಧವಾದ ಬಿಳಿಯರು ದಕ್ಷಿಣದವರು ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವೀಯರು ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಇದ್ದರು ಎಲ್ಲಾರು ದಿಟ್ಟತನದಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯಾವಾಗಿಯೇ ಇದ್ದರು, ಅದನ್ನು ಅವರೇ ಸ್ವಯಂ ಆಗಿ ಕ್ಲಾನ್ಸ್‌ಮೆನ್ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡರು ಅಥವಾ ಕರೆದರು.<ref>ಪ್ಯಾರಸನ್ಸ್ ೨೦೦೫, p. ೮೧೬.</ref> </blockquote> ಹಿಸ್ಟೊರಿಯನ್ [[ಎರಿಕ್ ಫೊನೆರ್‌‍]] ಈ ಕೆಳಗಿರುವಂತೆ ಗಮನಿಸಿದನು: <blockquote>ಇದರ ಪರಿಣಾಮ ಕ್ಲಾನ್ [[ಡೆಮಾಕ್ರೆಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ]]‌‍ ಮಿಲಿಟರಿ ಸೇನೆಯ ಸೇವೆಯ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತಿದ್ದನು, ತೋಟದ ಮಾಲೀಕರ ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಬಿಳಿಯರ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಶ್ವೇತ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಪುನಃಪ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಮುಂದಾದರು. ಇದು ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿತ್ತು, ಆದರೆ ರಾಜಕೀಯ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ,ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಖಾಸಗಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಎರಡೂ ಶಕ್ತಿ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ತೊಂದರೆಕೊಡುವುದು ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ತೊಡರಿಕೆಯ ಕೂಡಿಕೆಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಹಿಂದೆ ಸರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು: ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ಅಡಿವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿ, ಪುನರ್‌‍ನಿರ್ಮಾಣ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಳಗೆ ಹಾಳುಮಾಡಿ ಕಪ್ಪು ಕೂಲಿ ಕೆಲಸಗಾರ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಜನಾಂಗದ ಅಧೀನತೆಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗ ಜೀವನದ ಪ್ರತಿರೂಪವಾಗಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡುವ ಯೋಚನೆಯಲ್ಲಿತ್ತು.<ref name="Foner425">ಫೊನೇರ್ ೧೯೮೯, p. ೪೨೫-೪೨೬.</ref> </blockquote> {{wikisource|Interview with Nathan Bedford Forrest}} ಅದರೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿ, ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕಪ್ಪುಜನರು [[ಕರಡಿ ತೋಳುಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ಹಕ್ಕು]]ಗಳನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.<ref name="Foner425"/> ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಇಬ್ಬರೂ [[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್]] ನಾಯಕರ ವಿರುದ್ದ "[[ರೀಜನ್‌ ಆಫ್ ಟೆರರ್]]" ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಸುಮಾರೂ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೂ ಅದನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿತು. ಚಳುವಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಆರ್ಕ್ಯಾನ್‌ಸಸ್]] ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌‍ಮ್ಯಾನ್ [[ಜೇಮ್ಸ್ ಎಮ್.ಹಿಂಡ್ಸ್]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಕಾರೋಲಿನಾ]] ವಿಧಾನ ಮಂಡಲದ ಮೂರು ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಹಲವು ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಹಲವು ಜನರು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಕೆಲವು ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರು ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದರು".<ref>ಫೊನೇರ್ ೧೯೮೯, p. ೩೪೨.</ref> === ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Mississippi ku klux.jpg|thumb|ತ್ರೀ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌ ಮೆಂಬರ್ಸ್ ಅರೆಸ್ಟೆಡ್ ಇನ್ ಟಿಷೋಮಿಂಗೂ ಕಂಟ್ರಿ, ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್1871, ಫಾರ್ ದಿ ಅಟೆಮ್ಟೆಡ್ ಮರ್ಡರ್ ಆಫ್ ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಎಂಟೈಯರ್ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ.]] {{wikisource|Why the Ku Klux}} ಕ್ಲಾನ್ ಸದಸ್ಯರು ತಮ್ಮ ರಾತ್ರಿ ಪ್ರಯಾಣದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಜೊತೆಗೆ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಆರಿಸಿಕೊಂಡ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಗುರುತನ್ನು ಮರೆಮಾಚಲು, ಮುಸುಕನ್ನು ಮತ್ತು ನಿಲುವಂಗಿ ಬಳಸುವುದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಎಲ್ಲಿ ಜನರು ಅವರ ಮುಖ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಕೂಡ ಅವರಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. "ಈ ತರಹದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಮಾಡಲು ಪುರುಷರು ಹೆದರುತ್ತಿದ್ದರು ಅಥವಾ ನಾಚಿಕೆಪಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ, ಹಾಗೂ ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಮುಸುಕನ್ನು ಧರಿಸಿ ಗುಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಿದ್ದರು." ಈ ಕ್ರಮದಿಂದ ಮೇಲ್ವರ್ಗದವರು ಮತ್ತು ಕೆಳವರ್ಗದವರೆರಡೂ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟರು.<ref>ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಇ.ಬಿ ಡು ಬೊಯಿಸ್, ''ಬ್ಲಾಕ್ ರೀಕನ್‌‍ಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್ ಇನ್ ಅಮೇರಿಕ: ೧೮೬೦–೧೮೮೦'',ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್:ಆಕ್ಸ್‌ಪರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್,೧೯೩೫; ರೀಪ್ರಿಂಟ್, ದಿ ಫ್ರೀ ಪ್ರೆಸ್,೧೯೯೮, p. ೬೭೭-೬೭೮.</ref> ಕ್ಲು ಕ್ಲಕ್ಸ್ ಕ್ಲ್ಯಾನ್ ರಾತ್ರಿ ಪಯಣಿಗರು"ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಕರಿಯರನ್ನು ಹೆದರಿಸುವ ಸೈನಿಕ ಸಹಾಯಕ ಭೂತಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು. ಕೆಲವು ಗುಲಾಮಗಿರಿಯಿಂದ ಹೊರಬಂದಂಥವರು ಈ ಅಸಂಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದರು."<ref>ಎರಿಕ್ ಫೊನೇರ್, ''ರೀಕನ್‌‍ಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ಸ್ ಅನ್‌ಫಿನಿಶ್ಡ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನ್,೧೮೬೩–೧೮೭೭'', ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್: ಪೆರಿನಿಯಲ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ಸ್,೧೯೮೯;ರೀಪ್ರಿಂಟೆಡ್ ೨೦೦೨, p.೪೩೨</ref> [[ಲಾಯಲ್ ಲೀಗ್‌ನ]] ಕರಿ ಸದಸ್ಯರ ಮೇಲೆ ಕ್ಲಾನ್ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸಿತು ಮತ್ತು ಸದರ್ನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಹಾಗೂ [[ಫ್ರೀಡ್‌ಮೆನ್ಸ್ ಬ್ಯೂರಿಯೊ]] ಕೆಲಸಗಾರರನ್ನು ಭಯಪಡಿಸಿತು. ಕಪ್ಪು ರಾಜಕೀಯ ಮುಖಂಡರನ್ನು ಯಾವಾಗ ಕೊಂದಿತೋ,ಅಂದು ಚರ್ಚಿನ ಮುಖಂಡರನ್ನು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪನ್ನು,ಕುಟುಂಬದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರನ್ನು ಕೂಡ ಬಲಿತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಫ್ರೀಡ್‌ಮನ್ಸ್ ಬ್ಯೂರಿಯೊ ಕಾರ್ಯಭಾರಿಗಳು ಕರಿಯರ ಮೇಲಿನ ವಾರದ ಆಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಕೊಲೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. "ಶಸ್ತ್ರಧಾರಿ ಗೆರಿಲ್ಲಾ ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಗಟ್ಟಲೆ ನಿಗ್ರೊಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು;ರಾಜಕೀಯ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಮುಗಿಲುಲುಟ್ಟಿದೆ;ಅವರ ಉದ್ದೇಶ ಅಥವಾ ಸಂದರ್ಭ ಎಂದಿಗೂ ಅಸಾಧಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ,ಅವರ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಎಂದಿಗೂ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ:ಬಿಳಿಯರಿಗಿಂತ ನಿಗ್ರೊಗಳು ಹತ್ತರಿಂದ ನೂರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ." ಮುಸುಕುಧಾರಿ ಪುರುಷರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಿವಾಸಿಗಳು ಒಳಗೆ ಇರುವಂತೆಯೇ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಸುಡುತ್ತಾರೆ. ಕಪ್ಪು ರೈತರನ್ನು ಅವರ ಜಾಗದಿಂದ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ದಬ್ಬುತ್ತಾರೆ. ಸುಮಾರಾಗಿ,ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕರೊಲಿನಾದಲ್ಲಿ,೧೮೬೭ ಜೂನ್‌ ಹೊತ್ತಿಗೆ ೧೮ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ೧೯೭ ಕೊಲೆಗಳು ಮತ್ತು ೫೪೮ ತೀವೃಗತಿಯ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಯಿತೆಂದು ವರದಿಯಾಯಿತು.<ref>ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಇ.ಬಿ ಡು ಬೊಯಿಸ್, ''ಬ್ಲಾಕ್ ರೀಕನ್‌‍ಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್ ಇನ್ ಅಮೇರಿಕ: ೧೮೬೦–೧೮೮೦'',ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್:ಆಕ್ಸ್‌ಪರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್,೧೯೩೫; ರೀಪ್ರಿಂಟ್, ದಿ ಫ್ರೀ ಪ್ರೆಸ್,೧೯೯೮, p. ೬೭೧-೬೭೫.</ref> ಕ್ಲಾನ್ ಹಿಂಸಾಚಾರದ ಕಾರ್ಯವು ಕರಿಯರ ಮತವನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುವುದಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮೇಲಿನ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ತೋರಿಸುವಂತೆ,೧೮೬೮ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಕೆಲವು ವಾರಗಳ ಮುಂಚೆ [[ಲುವಿಸಿಯಾನಾ]]ದಲ್ಲಿ ೨,೦೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು,ಗಾಯಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ಘಾಸಿಗೊಂಡರು. ಆದಗ್ಯೂ, [[ಸೇಂಟ್.ಲ್ಯಾಂಡ್ರಿ ಪೆರಿಶ್]] ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ೧,೦೭೧ ಮತಗಳೊಂದಿಗೆ ದಾಖಲೆ ಜಯ ತಂದುಕೊಟ್ಟರು,ಕೊಲೆಗಳ ನಂತರದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಕೂಡ ಮತ ಹಾಕಲಿಲ್ಲ. ಬಿಳಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಪಕ್ಷದವರು ಗ್ರ್ಯಾಂಟ್ಸ್ ವಿರೋಧವಾಗಿ ಪಾದ್ರಿಯಾಡಳಿತಕ್ಕೆ ಪೂರ್ತಿ ಮತವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಕೆಕೆಕೆ ಯು ೨೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಪ್ಪು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಹಾಗೂ ಕಾಡಿನಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅವರನ್ನು ಅಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಕೊಂದಿತು ಮತ್ತು ಗಾಯಗೊಳಿಸಿತು. ಜೈಲಿನಿಂದ ಹದಿಮೂರು ಬಂಧಿತರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಯಿತು ಮತ್ತು ಗುಂಡುಹೊಡೆಯಲಾಯಿತು;ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ೨೫ ಶವಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ಹೂತಿಟ್ಟ ರಾಶಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದೊರಕಿತು. ಕೆಕೆಕೆಯು ಡೆಮೊಕ್ರೆಟಿಕ್‌ಗೆ ಜನರ ಮತ ಬೀಳುವಂತೆ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ನಿಜ ಸ್ಥಿತಿಯ ಪ್ರಮಾಣ ಪತ್ರವನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಇ.ಬಿ ಡು ಬೊಯಿಸ್, ''ಬ್ಲಾಕ್ ರೀಕನ್‌‍ಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್ ಇನ್ ಅಮೇರಿಕ: ೧೮೬೦–೧೮೮೦'',ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್:ಆಕ್ಸ್‌ಪರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್,೧೯೩೫; ರೀಪ್ರಿಂಟ್, ದಿ ಫ್ರೀ ಪ್ರೆಸ್,೧೯೯೮, pp.೬೮೦-೬೮೧</ref> ೧೮೬೮ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ]]ದ ಸರ್ಕಾರೀ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ [[ಕೋಲಂಬಿಯಾ ಕಂಟ್ರಿ]] ಕಾಸ್ಟ್ ೧, ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಪಕ್ಷದ [[ರುಫಸ್ ಬುಲಕ್]] ಅವರು ೨೨೨ ಮತಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. [[ನವೆಂಬರ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆ]] ಹೊತ್ತಿಗೆ,ಹೇಗಿದ್ದರೂ ಕ್ಲಾನ್ ಭಯಹುಟ್ಟಿಸಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಮತಚಲಾಯಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬರೇ ಒಬ್ಬರು [[ಯುಲಿಸೆಸ್ ಎಸ್.ಗ್ರ್ಯಾಂಟ್‌]]ಗೆ ಮತಚಲಾಯಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-694 |title=Ku Klux Klan in the Reconstruction Era |accessdate= |author=Bryant, Jonathan M. |date= |work=[[The New Georgia Encyclopedia]] |publisher=[[Georgia Southern University]] |archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 19, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080919005917/http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-694 |url-status=dead }}</ref> ಕ್ಲಾನ್ಸ್ ಜನರು ೧೫೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಆಫ್ರಿಕಾದ ಅಮೇರಿಕನ್‌ರನ್ನು [[ಫ್ಲೊರಿಡಾ]]ದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಉಳಿದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಂದರು. ಫ್ರೀಡ್‌ಮೆನ್ಸ್ ಕಛೇರಿಯ ದಾಖಲೆಗಳು ಕ್ಲಾನ್ಸ್ ಜನರಿಂದ ಹೊಡೆತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಮತ್ತು ಕೊಲೆಗೀಡಾದ ಸ್ವತಂತ್ರಜನರ ಮತ್ತು ಅವರ ಬಿಳಿ ಸ್ನೇಹಿತರ ಮರುಎಣಿಕೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ನೀಡಿತು.<ref>''ದಿ ಇನ್‌ವಿಸಿಬಲ್ ಎಂಪೈಯರ್: ದಿ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌‌ ಇನ್ ಪ್ಲೋರಿಡಾ'' ಬೈ ಮೈಕಲ್ ನ್ಯೂಟನ್, ಪಿಪಿ. pp. ೧-೩೦. ನ್ಯೂಟನ್ ಕೋಟ್ಸ್ ಫ್ರಂ ದಿ ಟೆಸ್ಟಿಮೋನಿ ಟೇಕನ್ ಬೈ ದಿ ಜಾಯಿಂಟ್ ಸೆಲೆಕ್ಟ್ ಕಮಿಟಿ ಟು ಎನ್‌ಕ್ವಯರ್ ಇನ್‌ಟೂ ದಿ ಕಂಡಿಶನ್ ಆಫ್ ಅಫೇರ್ಸ್ ಇನ್ ದಿ ಲೇಟ್ ಇನ್ಶುರ್ರೇಕ್ಟರಿ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್. Vol. ೧೩. ವಾಷಿಂಗ್‌ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.:ಯು.ಎಸ್. ಗೌರ್ನಮೆಂಟ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಆಫಿಸ್,೧೮೭೨. ಅಮಾಂಗ್ ಹಿಸ್ಟರಿಯನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ಲಾನ್,ದಿಸ್ ವಾಲ್ಯೂಮ್ ಇಸ್ ಆಲ್ಸೋ ನೌವನ್ ಆ‍ಯ್‌ಸ್ "ದಿ ಕೆಕೆಕೆ ಟೆಸ್ಟಿಮೋನಿ".</ref> ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಎನ್ಕೌಂಟರ್ ಕೂಡ ನಡೆಯಿತು. [[ಮಿಸ್ಸಿಸಿಪಿ]]ಯಲ್ಲಿ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನ ವಿಚಾರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ<ref>ರೋಡೇಸ್ ೧೯೨೦, pp. ೧೫೭–೧೫೮.</ref> <blockquote>[[ಮನ್ರೊ ಕಂಟ್ರಿ]]ಯ ಕಾಟನ್ ಗಿನ್ ಪೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಶಾಲೆಗೆ,ಮಾರ್ಚ್ ೧೮೭೧ ರ,ಬೆಳಗಿನ ಒಂದರಿಂದ ಎರಡು ಘಂಟೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಐವತ್ತು ಪುರುಷರು ಭೇಟಿಕೊಟ್ಟರು....,ಅಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ([[ಇಲನಾಯ್‌]]ನ ಮಿಸ್.ಅಲ್ಲೆನ್) ಅವರನ್ನು ಮರೆಮಾಚಿದರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಪ್ರವರ್ತರಾದರು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಉದ್ದನೆಯ ಬಿಳಿ ನಿಲುವಂಗಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಮುಖಗಳು ಕಡುಗೆಂಪಿನ ಪಟ್ಟೆ ಪಟ್ಟೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಡಿಲವಾದ ಮುಸುಕಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿತ್ತು. ಈ ಶಿಕ್ಷಕಿಗೆ ಮೇಲೇಳುವಂತೆ ಆದೇಶ ನೀಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಒಮ್ಮೆ ತಯಾರಾದ ನಂತರ ಇವರ ಕೋಣೆಯೊಳಗೆ ತಮ್ಮ ಎಂದಿನ ಮರೆಮಾಚಿದ ಧಿರಿಸಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಉದ್ದನೆಯ ಕೊಂಬನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಹಾಗೂ ಮುಂದೆ ಒಂದು ತರಹದ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಹಿಡಿದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಮತ್ತು ಅವರ ಕೆಳಗಿನ ಅಧಿಕಾರಿಯು ಬಂದರು. ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಕೆಳಗಿನ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಕೈಯಲ್ಲಿ [[ಪಿಸ್ತೂಲು]] ಇತ್ತು,ಅವರು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಕೆಳಗೆ ಕುಳಿತರೆ ಉಳಿದ ಎಂಟು ಅಥವಾ ಹತ್ತು ಜನರು ಬಾಗಿಲಿನ ಒಳಗೆ ನಿಂತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಒಳಾಂಗಣವು ಪೂರ್ತಿ ತುಂಬಿತ್ತು. ಅವರು ಇವರನ್ನು "ಸಭ್ಯವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸೌಮ್ಯವಾಗಿ" ಉಪಚರಿಸಿದರು ಆದರೆ ಬಹುಮೊತ್ತದ ಶಾಲಾ-ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು,ಇವರಿಗೆ ಪಾಠ ಕಲಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಹೇಳಿದರು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಎರಡನೆಯ ಬಾರಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲವೆಂದೂ ಹೇಳಿದರು ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿಂದ ತೆರಳಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದರು. ಇವರು ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ದೇಶವನ್ನು ತೊರೆದರು.</blockquote> ೧೮೬೮ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ,ಕ್ಲಾನ್ಸ್ ರಚನೆಯ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ,ಅದರ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು.<ref name="Horn-p375">ಹಾರ್ನ್ ೧೯೩೯, p. ೩೭೫.</ref> ಕ್ಲಾನ್ ಸದಸ್ಯರು ಅನಿರ್ಬಂಧಿತ-ಹಲ್ಲೆ ಹಿಂಸಾಚಾರದ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮುಸುಕಿನೊಳಗೆ ಮತ್ತು ನಿಲುವಂಗಿಯೊಳಗೆ ತಲೆಮರೆಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದರು. ಕ್ಲಾನ್ ಶಾಸನೋಲ್ಲಂಘನೆಯು, ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಎಂದು ಹಲವು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಸದರ್ನ್ ಡೆಮಕ್ರಟಿಕ್‌ಗಳು ಹೆದರಿದವು ಮತ್ತು ಅವರು ಅದಕ್ಕೆ ವಿರೋಧಿಗಳಾಗಿ ತಿರುಗಿದರು.<ref name="Wade-p102">ವೇಡ್ ೧೯೮೭, p. ೧೦೨.</ref> ಅಲ್ಲಿ ವಿಲಕ್ಷಣವಾದ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು,ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜಿಯಾದ [[ಬಿ.ಹೆಚ್.ಹಿಲ್]] ಹೇಳುವಂತೆ"ಕೆಲವರ ಈ ವಿರೋಧವು ನಿಜವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ನೇಹಿತರಿಂದ ಪಕ್ಷದ ವಧೆಯಂತಹ ಅಪರಾಧ ಕೃತ್ಯ ಜರುಗುತ್ತಿದೆ" ಎಂದು.<ref name="Horn-p375"/> === ಪ್ರತಿರೋಧ. === ಯೂನಿಯನ್ ಆರ್ಮಿ ಪರಿಣಿತರು [[ಬ್ಲಂಟ್ ಕಂಟ್ರಿ,ಅಲಬಾಮಾ]]ದ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ'ದಿ ಎಂಟಿ-ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್’ನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದರು. ಇವರು, ಸಂಘಟನಾವಾದಿಗಳಿಗೆ ಚಾವಟಿ ನೀಡುವ ಮತ್ತು ಕರಿಯರ ಚರ್ಚ್ ಹಾಗೂ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಸುಡುವುದನ್ನು ಕ್ಲಾನ್ಸ್ ಜನರು ನಿಲ್ಲಿಸುವವರೆಗೂ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತೀಕಾರವಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಹೆದರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹಿಂಸಾಚಾರಕ್ಕೆ ಕೊನೆ ಕಾಣಿಸಿದರು. ಶಸ್ತ್ರ ಸಜ್ಜಿತ ಕರಿಯರು [[ಬೆನ್ನೆಟ್ಸ್ ವಿಲ್ಲೆ,ಸೌತ್ ಕರೊಲಿನಾ]]ದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ವ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಸ್ತು ಕಾದರು.<ref>ಫೊನೇರ್ ೧೯೮೯, p. ೪೩೫.</ref> ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರ ಮಟ್ಟದ ಡೆಮಕ್ರಟಿಕ್‌ಗಳು ಕ್ಲಾನ್ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಇರುವುದೇ ಅಥವಾ ಇದು ಕೇವಲ ಸದರ್ನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಗವರ್ನರ್‌ಗಳನ್ನು ಭಯಪಡಿಸಲು ಇರುವ ಕಲ್ಪನೆಯೇ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರೂ ಕೂಡ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನೋಭಾವ, ಕ್ಲಾನ್‌ನ ಶಕ್ತಿಗುಂದಿಸಲು ಒಂದುಗೂಡಿತು.<ref>ವೇಡ್ ೧೯೮೭.</ref> ಕೆಲವು ಸದರ್ನ್ ರಾಜ್ಯಗಳು ಕ್ಲಾನ್-ಪ್ರತಿರೋಧ ಶಾಸನವನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. {{Wikisource|Ku Klux Klan Act of 1871}} ೧೮೭೧ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ,[[ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ]] ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ನ ಸೆನೆಟ್ ಸದಸ್ಯ [[ಜಾನ್ ಸ್ಕಾಟ್]], ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಕ್ಲಾನ್‌ನ ಅತಿಪಾಶವೀ ಕೃತ್ಯದ ೫೨ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿ ತೋರಿಸಿದರು. ಅವರು ಭಯಂಕರವೆನಿಸುವ ೧೨ ಕಡತಗಳ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದರು. ಫೆಬ್ರುವರಿಯಲ್ಲಿ,[[ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್]] ನ ಮಾಜಿ ಯೂನಿಯನ್ ಜನರಲ್ ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿಗ [[ಬೆಂಜಮಿನ್ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಲಿನ್ ಬಟ್ಲರ್]], [[ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌ ನಾಟಕವನ್ನು]] ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.ಇದು ಇವರ ಕುರಿತು ಸದರ್ನ್ ವೈಟ್ ಡೆಮಕ್ರೆಟಿಕ್ ಬೇಸರಿಸುವಂತಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹಗೆತನಕ್ಕೆ ಗುರಿಮಾಡಿತು.<ref>ಹಾರ್ನ್ ೧೯೩೯, p. ೩೭೩.</ref> ಭಿತ್ತಿಪತ್ರವು ಎಂದು ಗಮನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತೋ,ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಇದರ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಮತ್ತೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಿಂಸಾಚಾರವು ಬೆಂಬಲ ಪಡೆಯಿತು. [[ದಕ್ಷಿಣ ಕರೊಲಿನಾದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]],ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸೇನೆಯನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಕೇಳಿಕೊಂಡರು. [[ಮಿಸ್ಸಿಸಿಪಿಯ ಮೆರಿಡಿಯನ್‌]]ನ ಕೋರ್ಟಿನಲ್ಲಿ ದೊಂಬಿ ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ಹತ್ಯೆ ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಒಬ್ಬ ಕರಿಯನನ್ನು ಕಾಡಿಗೆ ಒಯ್ದಾಗ ಅವರು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡರು ಎಂದು ವರದಿಯಾಯಿತು.<ref>ವೇಡ್ ೧೯೮೭, p. ೮೮.</ref> [[ಚಿತ್ರ:BenFrankButler.jpg|thumb|left|ಬೆಂಜಮಿನ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲೀನ್ ಬಟ್ಲರ್ ವ್ರೋಟ್ ದಿ 1871 ಕ್ಲಾನ್ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಟ್]] ೧೮೭೧ರಲ್ಲಿ,ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಯುಲಿಸೆಸ್ ಎಸ್.ಗ್ರ್ಯಾಂಟ್]] ಬಟ್ಲರ್‌ರ ಕಾನೂನಿಗೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿದರು. ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ೧೮೭೦ರ ಫೋರ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಸಂವಿಧಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಪೌರ ಹಕ್ಕು ಬೇಡಿಕೆ ನೀಡಲು ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್ ನಾಟಕವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. ಕ್ಲಾನ್ ಆಕ್ಟ್ ಪ್ರಕಾರ,ಫೆಡರಲ್ ಸೇನೆಯು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವುದು, ಮತ್ತು ಕ್ಲಾನ್ಸ್ ಜನರಿಗೆ ಫೆಡರಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಜರುಗುವುದು. ಸ್ಥಳೀಯ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯದ ತೀರ್ಪುಗಾರರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು, ಆಫ್ರಿಕಾದ ಅಮೇರಿಕನ್ನರು ಫೆಡರಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರಾಗಿ ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು,ಇದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಈ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಒಂದು ಅವಕಾಶ ದೊರಕಿದಂತಾಯಿತು.<ref name="jimcrow-stories"/> ಶಿಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ,ನೂರುಗಟ್ಟಲೆ ಕ್ಲಾನ್ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು ಅಥವಾ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯಾಯಿತು. ಸೌತ್ ಕರೊಲಿನಾದಲ್ಲಿ,''[[ಹೇಬಿಯಸ್ ಕಾರ್ಪಸ್]]'' (ಜಾಮೀನು ಪತ್ರ)ನ್ನು ಒಂಭತ್ತು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತಡೆಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. === ಕ್ಲಾನ್‌ನ ಅವನತಿ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಬದಲಾವಣೆ === ಕ್ಲಾನ್ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ೫೫೦,೦೦೦ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದ ಐದು ದಿನಗಳೊಳಗೆ ಸದಸ್ಯತ್ವದ ವಿಧಿ,ಸಭೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಲ್ಲದೆ ರಹಸ್ಯ ಅಥವಾ "[[ಅಗೋಚರ]]" ೪೦,೦೦೦ ಕ್ಲಾನ್ ಬೆಂಬಲಿಗರನ್ನು ಒಟ್ಟುಸೇರಿಸಬಲ್ಲೆ ಎಂದು ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಬಡಾಯಿ ಕೊಚ್ಚಿಕೊಂಡರು ಆದರೆ ನೋಡುಗರಿಗೆ ಇದರ ನಿಜವಾದ ಸದಸ್ಯತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಣಯ ಮಾಡುವುದು ಕಷ್ಟವಾಯಿತು. ಗುಪ್ತ ಆಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಇದು ನಡೆಸಿದ ಹಲವು ಕೊಲೆಗಳ ನಾಟಕೀಯ ಗುಣಗಳಿಂದ ಇದು ಭಾವೋದ್ರೇಕವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತು. ಒಬ್ಬ ಕ್ಲಾನ್ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಹೀಗೆ ದೂರು ನೀಡಿದರು," ಹಡಗಿನ ’ಮುಖ್ಯಸ್ಥ’ ಎಂದು ಅಪ್ಪಟ ನಾಮ ಮಾತ್ರ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ, ಎಲ್ಲ ಕ್ಲಾನ್‌ನ ಶಾಸನ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಹೊರ ಉಳಿದ ರಾತ್ರಿ-ಪ್ರಯಾಣ,ನುಗ್ಗುವಿಕೆ, ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ.,ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲರಾದಂತಹ ಅಜಾಗರೂಕತೆಯ ಯುವ ದೇಶೀ ಹುಡುಗರ ಮೇಲೆ ನಾನು ಕನಿಷ್ಠ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನೂ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ.." ಎಂದು.{{Citation needed|April 2009|date=May 2009}} ೧೮೭೦ರಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅತ್ಯುಚ್ಛ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಸಮಿತಿಯು ಕ್ಲಾನ್ ಒಂದು "[[ಉಗ್ರಗಾಮಿ]] ಸಂಘಟನೆ" ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು.<ref>[http://isbn.nu/toc/9780807119532 ''''ವೈಟ್ ಟೆರರ್: ದಿ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌‌‍‌‍‌‍ ಕಾನ್ಸ್‌ಪೈರಸಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಸದರನ್ ರೀಕನ್‌‍ಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್'' '' ಬೈ ಅಲ್ಲೆನ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಟ್ರೇಲೆಸ್ (ಲೂಸಿಯಾನ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್:1995)]</ref> ಇದು ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಉಗ್ರಾವಾದದ ಅಪರಾಧಗಳಿಗಾಗಿ ನೂರಾರು ದೋಷಾರೋಪಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಕ್ಲಾನ್ ಸದಸ್ಯರು ಕಾನೂನುಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ, ಸಂಯುಕ್ತ ಸರ್ಕಾರದ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ,ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕರೊಲಿನಾದಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ಊರು ಬಿಟ್ಟರು.<ref>ಟ್ರೇಲೆಸ್ ೧೯೯೫.</ref> ಕ್ಲಾನ್ ಹಿಂಸೆಯ ಕಾಯಿದೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಗ ತಮ್ಮ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಮರೆ ಮಾಚುವ ಮೂಲಕ ಅಜ್ಞಾತ ನಾಮಕತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ಲಾನ್‌ಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳದ ಇರುವ ಅನೇಕ ಜನರು ಸಹ ಕ್ಲಾನ್‌ನ ಉಡುಗೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದರು. ೧೮೬೯ರಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾನ್ ಅನ್ನು ಚದುರಿಸಲು ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಆದೇಶಿಸಿದರು, ಇದು "ತನ್ನ ಮೂಲ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವದೇಶಾಭಿಮಾನದ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿ ಕೊಂಡಿದೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಂತಿಗೆ ಸಾಧಕವಾಗುವುದರ ಬದಲಾಗಿ ಅಪಚಾರವೆಸಗುತ್ತಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞ [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲೀ ಹೊರ್ನ್]] ಅವರು " ಕ್ಲಾನ್‌ನ ಅಂತ್ಯವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ಣಾಯಕ ವಿಸರ್ಜನೆಗಿಂತ ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಳಸುವ ವಿಯೋಜನೆ, ನಿಧಾನಗತಿ ಮತ್ತು ನಾನಾ ವಿಧದ ರೂಪದಲ್ಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಬರೆದರು.<ref>ಹಾರ್ನ್ ೧೯೩೯, p. ೩೬೦.</ref> ೧೮೭೦ರಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜಿಯಾದಲ್ಲಿ ವರದಿಗಾರನೊಬ್ಬ, "ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್‌ಗಳು ಪರವಾನಗಿ ಹೊಂದಿದ ಅಪರಾಧಿಗಳ ತಂಡವನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿವೆ, ಆದರೆ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಂತಹ ಆ ಸದಸ್ಯರು ಸ್ವತಃ ತಮ್ಮನ್ನು ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಘಟನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿಂತೆ ಯಾವುದೇ ನೈಜ ಹೇಳಿಕೆಯಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ.<ref>ಹಾರ್ನ್ ೧೯೩೯, p. ೩೬೨.</ref> [[ಚಿತ್ರ:NCG-WilliamHolden.jpg|thumb|left|ಗೊವ್.ವಿಲಿಯಂ ಹೋಲ್ಡನ್ ಆಫ್ ನಾರ್ಥ್ ಕಾರೋಲಿನಾ.]] ರಾಜಕೀಯೇತರ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಮುಖವಾಡ ಧರಿಸುವ ಹಾಗೆ ಜನರು ಕ್ಲಾನ್ ಅನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಜರುಗಿಸಿದವು. ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಸಮಿತಿಗಳನ್ನು ಅವಲಂಭಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಿದಂತಹ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ-ಶ್ವೇತವರ್ಣದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಕು ಕ್ಲುಕ್ ಕ್ಲಾನ್ ಸದಸ್ಯರ ಮೇಲೆ ದೋಷಾರೋಪಣೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಅದೊಂದು ಅಪರೂಪದ ದೋಷಾರೋಪಣೆಯಾಗಿದ್ದಾಗ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ದೋಷ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕಾಗಿ ಮತಚಲಾಯಿಸಲು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ, ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರು ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ಲಾನ್‌ ಸದಸ್ಯರ ಪ್ರತೀಕಾರಕ್ಕೆ ಭಯಭೀತರಾದರು. ಕಪ್ಪು ಜನರ ಮೇಲಿನ ಅಧಿಕಾರ ಚಲಾಯಿಸಿದ ರೀತಿಯಂತೆಯೇ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸುವುದನ್ನು ಕೆಲವರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಇನ್ನು ಹಲವರ ಹೇಳಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ, ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಜನಾಂಗೀಯ ಉದ್ವೇಗವನ್ನ ಹೊಂದಿರುವ ಕ್ಲಾನ್ ವಿರುದ್ಧ ಕಪ್ಪು ಜನರ ಸೇನೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೆಣಗಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="jimcrow-stories">{{cite web |url=http://www.pbs.org/wnet/jimcrow/stories_events_enforce.html |title=The Rise and Fall of Jim Crow—The Enforcement Acts (1870–1871) |accessdate= |author=Wormser, Richard |date= |work= |publisher=[[Public Broadcasting Service]] |archive-date=ಮೇ 1, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090501083643/http://www.pbs.org/wnet/jimcrow/stories_events_enforce.html |url-status=dead }}</ref> ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದ [[ಉತ್ತರ ಕರೊಲಿನದ ರಾಜ್ಯಪಾಲ]]ರಾದ [[ವಿಲಿಯಂ ವುಡ್ಸ್ ಹೋಲ್ಡನ್]] ಅವರು ೧೮೭೦ರಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾನ್ ವಿರುದ್ಧ ಸೇನೆಯನ್ನು ಕರೆದರು, ಇದು ಅವರ ಅಪಖ್ಯಾತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಮತಗಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಮೋಸಗಾರಿಕೆ ತಾಂಡವಾಡುತ್ತಿದ್ದವು, ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದವರು ರಾಜ್ಯದ ಮತಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ರಾಜಕೀಯ ಅವಿಶ್ವಾಸವಿರುವ ಹೋಲ್ಡೆನ್‌ರ ಕೆಲಸಗಳು ಹೋಲ್ಡನ್‌ರನ್ನು ಅನುಮಾನಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬಿಳಿಯರ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಶಾಸಕರಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟವು ಮತ್ತು ಬಹಳಷ್ಟು ಕಾರಣಗಳನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಅವರನ್ನು ಕಛೇರಿಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು.<ref>ವೇಡ್ ೧೯೮೭, p. ೮೫.</ref> ದಕ್ಷಿಣ ಕರೊಲಿನಾದಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾನ್ ನಾಶಗೊಂಡಿತು <ref>ವೇಡ್, p೧೦೨</ref> ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರನ್ನು ಬಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಇದು ಈಗಾಗಲೇ ಅವನತಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್ [[ಅಮಾಸ್ ಟಪ್ಪನ್ ಅಕೆರ್ಮನ್]] ಅವರು ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಜರುಗಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>ವೇಡ್ ೧೯೮೭, p. ೧೦೯, ವ್ರೈಟ್ಸ್ ದಟ್ ಬೈ ಕ. ೧೮೭೧–೧೮೭೪,"ಫಾರ್ ಮೆನಿ ದಿ ಲ್ಯಾಪ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಎನ್‌ಫೋರ್ಸ್‌ಮೆಂಟ್ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಟಸ್ ವಾಸ್ ಜಸ್ಟಿಫೈಡ್ ಸಿನ್ಸ್ ದೇರ್ ರೀಸನ್ ಫಾರ್ ಬೀಯಿಂಗ್-ದಿ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌‌‍‌‍‌‍-ಹ್ಯಾಡ್ ಬೀನ್ ಎಫೆಕ್ಟೀವ್‌ಲೀ ಸ್ಮ್ಯಾಶ್ಡ್ ಆ‍ಯ್‌‍ಸ್ ಎ ರಿಸಲ್ಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಡ್ರಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಶೋಡೌನ್ ಇನ್ ಸೌಥ್ ಕರೊಲಿನಾ"</ref> ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, [[ವೈಟ್ ಲೀಗ್]], [[ರೆಡ್ ಶರ್ಟ್ಸ್]], ಸೇಬರ್ ಕ್ಲಬ್ಸ್ ಮತ್ತು ರಿಫ್ಲ್ ಕ್ಲಬ್ಸ್-ನಂತಹ ಇತರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಸೇನಾ ಸದೃಶ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಕಪ್ಪು ಮತದಾರರನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಕೊಲೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.<ref>ವೇಡ್ ೧೯೮೭, p. ೧೦೯–೧೧೦.</ref> ೧೮೭೪ರಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತ ಬಿಳಿಯರ ಸೇನಾ ಸದೃಶ ಗುಂಪುಗಳು ಡೀಪ್ ಸೌತ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಕ್ಲಾನ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ರಚನೆಗೊಂಡವು: ಅವುಗಳೆಂದರೆ [[ಲುಯಿಸಿಯಾನ]]ದ [[ವೈಟ್ ಲೀಗ್]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಕರೊಲಿನಾ]]ದ [[ಮಿಸಿಪ್ಪಿ]]ಯಾದ [[ರೆಡ್ ಶರ್ಟ್ಸ್]]. ಅವುಗಳು ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ ಪಕ್ಷದವರನ್ನು ಕಛೇರಿಯಿಂದ ಹೊರಹಾಕುವಂತೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಹೋರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಕಪ್ಪು ಮತದಾರರನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಕೊಲೆ ಮಾಡಿದವು. ಕರಿಯರ ಮತಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಛಿದ್ರಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದವು. ಅವುಗಳು ಚಳುವಳಿಗಳು ಮತ್ತು ೧೮೭೪ರ ಮತ್ತು ೧೮೭೬ರ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ೧೮೭೬ರಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆ ಅಧಿಕಾರದ ಬಲ ಪ್ರಯೋಗದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಡೆಮಾಕ್ರಟ್ ಪಕ್ಷದವರು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕೆ ನೆರವಾದವು. ನಂತರದಲ್ಲೇ ''[[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ವಿ.ಕ್ರುಯಿಕ್ಷಾಂಕ್]]'' ‌(೧೮೭೫)ನಲ್ಲಿ, ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ೧೮೭೦ರ ಸೇನಾಬಲ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಖಾಸಗಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ನೀಡಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಂದ ಬಂದವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಎಂದು ಆದೇಶಿಸಿದೆ. ಈ ಪರಿಣಾಮವು ಒಂದು ಶತಮಾನ ಕಳೆದ ಹಾಗೆ, ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಹಗೆಯ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ದಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಖಾಸಗಿ ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಸೇನಾ ಸಾದೃಶ್ಯ ಗುಂಪುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಮಧ್ಯ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. <blockquote> ದಕ್ಷಿಣದಾದ್ಯಂತ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ದೋಷಾರೋಪಣೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ, ಅನೇಕ ಕೇಸುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಜರುಗಿಸಿ ಶಿಕ್ಷೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಮಿತಿಮೀರಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಸಂಯುಕ್ತ ಸರ್ಕಾರದ ಕೋರ್ಟುಗಳು ಸಹ ಅನೇಕ ಅಸಾಧಾರಣ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಸಮರ್ಥವಾದವು, ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಅಪರಾಧವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ೧೮೭೩ ಮತ್ತು ೧೮೭೪ರ ನಂತರ, ಹೊಸ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ವಿಧಿಸಿದ್ದ ಕಾನೂನುಕ್ರಮಗಳು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದ್ದರೂ ಕ್ಲಾನ್‌ಸದಸ್ಯರ ವಿರುದ್ಧ ಅನೇಕ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಶಿಕ್ಷೆಗೊಳಗಾಗಿದ್ದ ಅನೇಕರು ತಮ್ಮ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರಾಗೃಹ ಶಿಕ್ಷೆ ಅನುಭವಿಸಿದರು ಅಥವಾ ೧೮೭೫ರ ನಂತರ ಕ್ಷಮಾರ್ಪಣೆಗೆ ಒಳಗಾದರು.</blockquote> [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸರ್ವೊಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ವು ೧೮೭೬ರಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿತು, ರಾಜ್ಯಗಳೂ ಒಕ್ಕೂಟದ ನಾಗರೀಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಪಡಿಸಿದ್ದರೂ ಆ ಸಂಯುಕ್ತ ಸರ್ಕಾರವು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ದೀರ್ಘವಾದ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜರುಗಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದವರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಜನಾಂಗಕ್ಕೆ ಲೆಕ್ಕಿಸದಷ್ಟು ವಸತಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಲು ಎರಡನೇ ನಾಗರೀಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು (ನಾಗರೀಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾಯಿದೆ ೧೮೭೫) ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು. ವಿಡಂಬನಾರ್ಹವಾಗಿ, ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದ ಪುನರ್‌ರಚನಾ ಯತ್ನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಕಪ್ಪು ಜನರ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ನಾಗರೀಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾಗುವಂತೆ ರಾಜಕೀಯ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಹಿಂಸೆಯಂತೆ ಕ್ಲಾನ್ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿತು. ೧೮೭೧ರ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್ ಕಾಯಿದೆ ಮೊದಲ ಕ್ಲಾನ್‌ನನ್ನು ನೆಲಸಮ ಮಾಡಿದ್ದರೂ, ದಕ್ಷಿಣದ ಬಿಳಿಯರು ಮತ್ತೆ ಕೆಲವನ್ನು ರಚನೆ ಮಾಡಿದರು. ಆ ಸಾದೃಶ್ಯ ಗುಂಪುಗಳು ಬೆದರಿಕೆ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಹಿಂಸೆಯ ಮೂಲಕ ಮತಗಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ಕರಿಯರನ್ನು ದೂರವಿಟ್ಟಿದ್ದವು. ಈ ಪುನರ್‌ ರಚನೆಯು ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ರುರ್ಫೊರ್ಡ್ ಬಿ.ಹಯೇಸ್‌ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು, ಅವರು ದಕ್ಷಿಣದ ಒಕ್ಕೂಟ ಸೈನಿಕ ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಅಮಾನತ್ತುಗೊಂಡಿದ್ದರು; ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿವರೆಗೂ ಕರಿಯರು ಮೂಲಭೂತ ನಾಗರೀಕ ಹಕ್ಕುಗಳಿಲ್ಲದೆಯೇ ಇದ್ದಾರೆ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ನರು ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>"ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಟ್ ಆಫ್ ೧೮೭೧." ''ಸಿವಿಲ್ ರೈಟ್ಸ್ ಇನ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ''. ೨ vols. ಮ್ಯಾಕ್‌ಮಿಲ್ಲನ್ ರೆಫೆರೆನ್ಸ್ ಯುಎಸ್‌ಎ ೨೦೦೦. ರೆಪ್ರೊಡ್ಯೂಡ್ ಇನ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ರೆಸೋರ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್. ಫರ್ಮಿಂಗ್‌ಟನ್ ಹಿಲ್ಸ್. ಎಮ್‌ಐ:ಗಲೆ. [http://galenet.galegroup.com/servlet/HistRC/ Galenet. ][http://galenet.galegroup.com/servlet/HistRC/ Galegroup.com]</ref> ೧೮೮೨ರಲ್ಲಿ ''[[ಅಮೆರಿಕಾದ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ವಿ.ಹ್ಯಾರಿಸ್‌‍]]'' ಸರ್ವೊಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಕ್ಲಾನ್ ನಿಯಮ ಭಾಗಶಃ [[ಸಂವಿಧಾನ ಬಾಹಿರ]] ಎಂದು ಆದೇಶಿಸಿತು. ಅದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‍ನ ಅಧಿಕಾರದ [[ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಜತೆಗೂಡುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸುವುದರ ವಿರುದ್ದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಮುಂದೂಡದಂತೆ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.yale.edu/lawweb/jbalkin/opeds/historylesson1.pdf |format=PDF |title=History Lesson |accessdate= |author=Balkin, Jack M. |year=2002 |work= |publisher=[[Yale University]] |archive-date=ಮಾರ್ಚ್ 4, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054220/http://www.yale.edu/lawweb/jbalkin/opeds/historylesson1.pdf |url-status=dead }}</ref> ಕ್ಲಾನ್ ವೇಷಭೂಷಣಗಳನ್ನು "[[ರಾಜನ ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕು ಅಥವಾ ರೆಗಾಲಿಯಾ]]", ಎಂದು ಸಹ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು, ಅದು ೧೮೭೦ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿತ್ತು. (ವೇಡ್ ೧೯೮೭,ಪಿ.&nbsp;೧೦೯). ವಾಸ್ತವವೆಂದರೆ, ಸಿಮ್ಮನ್ಸ್‌ರ ೧೯೧೫ರ ಕ್ಲಾನ್ ಮನರಂಜನೆಯು "ಮಾಜಿ ಕ್ಲಾನ್ ಸದಸ್ಯರ ಪುನಸ್ಥಾಪನೆ"ಯ ಇಬ್ಬರ ಬಲವರ್ಧನೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆಕರ್ಷಿಸಿದಾಗ ಕ್ಲಾನ್‌ ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಅಸ್ಥಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿತು. ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ಸದಸ್ಯರು ಹೊಸಬರು.<ref>(ವೇಡ್ ೧೯೮೭, p. ೧೪೪).</ref> ೧೮೭೨ರ ನಂತರ ಕ್ಲಾನ್ ಒಂದು ಸಂಘಟನೆಯಂತೆ ಮುರಿದು ಬಿತ್ತು.<ref>[http://www.pbs.org/wnet/jimcrow/stories_events_enforce.html "ದಿ ರೈಸ್ ಆ‍ಯಂಡ್ ಫಾಲ್ ಆಫ್ ಜಿಮ್ ಕ್ರುವ್:ದಿ ಎನ್‌ಪೋರ್ಸ್‌ಮೆಂಟ್ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಟ್ಸ್,1870–1871", ಪಬ್ಲಿಕ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟ್ ಸರ್ವೀಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090501083643/http://www.pbs.org/wnet/jimcrow/stories_events_enforce.html |date=ಮೇ 1, 2009 }}. ರೇಟ್ರೈವ್ಡ್ ಏಪ್ರಿಲ್ ೫, ೨೦೦೮.</ref> ಅದೇನೆ ಇದ್ದರೂ, ಕ್ಲಾನ್‌ ಸ್ವತಃ ಸಾಧಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲಗೊಂಡಿದ್ದಂತಹ ಗುರಿಗಳಾದ ದಕ್ಷಿಣದ ಕರಿಯರಿಗೆ [[ಮತಾಧಿಕಾರ]]ವನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಬಡ ಬಿಳಿಯರು ಮತ್ತು ಕರಿಯರ ನಡುವೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವುದು ಮುಂತಾದವುಗಳು ೧೮೯೦ರ ನಂತರ ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜಕೀಯ ತೀವ್ರವಾದಿ ಬಿಳಿಯರಿಂದ ಅತ್ಯಧಿಕವಾಗಿ ನೆರವೇರಿದವು. ೧೮೯೨ರಲ್ಲಿ ೧೬೧ ಕೊಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಾಕಾಷ್ಟೆ ತಲುಪಿದ್ದರ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, ಕ್ಲಾನ್‍ನ ವಿಯೋಜನೆಯಿಂದ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಗಲ್ಲುಗೇರಿಸುವುದು ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.bgsu.edu/departments/acs/1890s/lynching/lynching.html |title=Lynching in the 1890s |publisher=Bgsu.edu |date= |accessdate=2009-12-24 |archive-date=ಮಾರ್ಚ್ 9, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100309042910/http://www.bgsu.edu/departments/acs/1890s/lynching/lynching.html |url-status=dead }}</ref> == ಎರಡನೇ ಕ್ಲಾನ್: ೧೯೧೫–೧೯೪೪ == === ೧೯೧೫ ರಲ್ಲಿ ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಾಣ === [[ಚಿತ್ರ:Birth of a Nation theatrical poster.jpg|thumb|ಮೋವಿ ಪೋಸ್ಟರ್ ಫಾರ್ ದಿ ಬರ್ಥ್ ಆಫ್ ಎ ನೇಷನ್.ಇಟ್ ಹ್ಯಾಸ್ ಬೀನ್ ವೈಡ್‌ಲೀ ನೋಟೆಡ್ ಫಾರ್ ರಿಸಿವಿಂಗ್ ದಿ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌.]] [[ಚಿತ್ರ:The-clansman-cropped.jpg|thumb|left|upright|ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಇಲ್ಯೂಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ಫ್ರಂ ದಿ ಕ್ಲಾನ್ಸ್‌‌ಮ್ಯಾನ್:::"ಟೇಕ್ ಡಟ್ ಫಮ್ ಯೊ ಇಕ್ವಲ್-"]] ೧೯೧೫ ರಲ್ಲಿ ಘಟಿಸಿದ ಮೂರು ಸಂಬಂಧಿತ ಘಟನೆಗಳು: *ಮೊದಲನೇ ಕ್ಲಾನ್ ನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಮತ್ತು ವೈಭವೀಕರಿಸಲು ''[[ದಿ ಬರ್ತ್ ಆಫ್ ನೇಷನ್]]'' ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು. *[[ಮೇರಿ ಫಾಗನ್]] ಹೆಸರಿನ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನ ಬಿಳಿ ಹುಡುಗಿಯ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಮತ್ತು ಸಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ [[ಲಿಯೋ ಫ್ರಾಂಕ್]] ಎಂಬ ಯೆಹೂದ್ಯನ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಸಾವಿನ ಹೇಳಿಕೆ ಬದಲಾಯಿತು, ಇವನನ್ನು [[ಅಟ್ಲಾಂಟ]]ದ ಹತ್ತಿರ ಮಾಧ್ಯಮದ ಉನ್ಮಾದದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. *ಎರಡನೇ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್ ಜಾರ್ಜಿಯಾದ ಸ್ಟೋನ್ ಮೌಂಟೇನ್ ನ್ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು, ಇದರ ಮೂಲ ಕರಿಯರ ವಿರೋಧಿ ನೀತಿಯ ಜೊತೆ ಹೊಸ ವಲಸೆಗಾರರ ವಿರೋಧಿ ನೀತಿ, ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ವಿರೋಧಿ ನೀತಿ, [[ವಿರೋಧಿಗಳು]], ಮತ್ತು ಯೆಹೂದ್ಯರ ವಿರೋಧಿ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಲಿಯೋ ಫ್ರಾಂಕ್ ನ ವಿಚಾರಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತಗೊಂಡ ನೈಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಮೇರಿ ಫಾಗನ್ ಎಂದು ತಾವೇ ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಾಪಕರು ಅಟ್ಲಾಂಟದ ಸಂಘಟನೆಯವರು. ''ದಿ ಬರ್ತ್ ಆಫ್ ಅ ನೇಷನ್'' ನ್ನಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸುವ ಕ್ಲಾನ್ ನ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಆವೃತ್ತಿಗೆ ಹೊಸ ಸಂಘಟನೆ ಪೈಪೋಟಿ ನೀಡಿತು. ==== ''ದಿ ಬರ್ತ್ ಆಫ್ ಎ ನೇಷನ್ '' ==== ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಡಿ.ಡಬ್ಲು.ಗ್ರಿಫಿತ್]] ರ ''ದಿ ಬರ್ತ್ ಆಫ್ ಅ ನೇಷನ್'' ಮೂಲ ಕ್ಲಾನ್ ನ್ನು ವೈಭವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಇವರ ಚಿತ್ರಗಳು [[ಥಾಮಸ್ ಡಿಕ್ಸನ್,ಜೆಆರ್]] ರವರು ಬರೆದ ಪುಸ್ತಕ ಮತ್ತು ನಾಟಕ ''[[ದಿ ಕ್ಲಾನ್ಸ್ ಮ್ಯಾನ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ದಿ ಲಿಯೋಪರ್ಡ್ಸ ಸ್ಫೋಟ್ಸ್]]'' ಪುಸ್ತಕಗಳ ಮೇಲಿತ್ತು. "ಉತ್ತರ ಭಾಗದವರ ಮನೋ ಭಾವವನ್ನು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪದಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಮಾರ್ಪಾಡು ಮಾಡುವುದು ಇದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಕೇಳುಗರನ್ನು ಉತ್ತಮ [[ಪ್ರಜೆ]]ಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ" ಇದು ತಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಡಿಕ್ಸನ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರ ದೇಶದ ತುಂಬೆಲ್ಲ ಕ್ಲಾನ್ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿತು. ಅಟ್ಲಾಂಟದ ಸರ್ಕಾರಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ, ಕ್ಲಾನ್ ನ ಸದಸ್ಯರು ಥಿಯಟರಿನ ಮುಂದಿನ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>ಡ್ರೇಯ್ ೨೦೦೨.</ref> ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಬಿಳಿಯ ಉಡುಪು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಿತ ಶಿಲುಬೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಧುನಿಕ ಕ್ಲಾನ್ ನ ಮೂರ್ತಿ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಸರ್ [[ವಾಲ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್]] ರವರ ಕವಿತೆ ಮತ್ತು ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿನ ವರ್ಣಿಸಿದಂತೆ, ಡಿಕ್ಸನ್ ರ ಹಳೆಯ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ನ ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ವಿಷಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲಿತ್ತು. ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಮತ್ತು ಯು.ಎಸ್. ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ವುಡ್ರೋ ವಿಲ್ಸನ್]] ರ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ವರದಿಯ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಅಧಿಕವಾಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:President Woodrow Wilson portrait December 2 1912.jpg|thumb|ಪ್ರಸಿಡೇಂಟ್ ವಿಲ್ಸನ್]] ವುಡ್ರೋ ವಿಲ್ಸನ್ ರ ''ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಪೀಪಲ್'' ನಲ್ಲಿನ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಉಲ್ಲೇಖನಗಳು ''ದಿ ಬರ್ತ್ ಆಫ್ ಅ ನೇಷನ್'' ನ್ನಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಬಲವಾದ ಅಡಿಪಾಯ ಕೊಡುವಂತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. [[ವೈಟ್ ಹೌಸ್]] ನ ವಿಶೇಷವಾದ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರ ವೀಕ್ಷಿಸಿದ ನಂತರ ವಿಲ್ಸನ್ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ, "ಇದು ಬೆಳಕಿನ ಜೊತೆ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಬರೆಯುವ ಹಾಗೆ ಇದೆ, ಮತ್ತು ಒಂದೇ ಒಂದು ವಿಷಾದವೆಂದರೆ ಇದೆಲ್ಲವೂ ಭಯಾನಕ ಸತ್ಯ".<ref>ಡ್ರೇಯ್ ೨೦೦೨, p. ೧೯೮. ಗ್ರೀಫಿಥ್ ಕ್ಯುವಿಕ್ ರೆಲೇಯ್ಡ್ ದಿ ಕಮೆಂಟ್ ಟು ದಿ ಪ್ರೆಸ್, ವೇರ್ ಇಟ್ ವೈಡ್ಲೀ ರಿಪೋರ್ಟೆಡ್. ಇನ್ ಸುಬ್‌ಸೀಕ್ವೆಂಟ್ ಕರಸ್ಪಾಂಡೆನ್ಸ್, ವಿಲ್ಸನ್ ಡಿಸ್‌ಕಸ್ಡ್ ಗ್ರೀಫಿಥ್ಸ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌‍ಮೇಕಿಂಗ್ ಇನ್ ಎ ಪಾಸಿಟಿವ್ ಟೋನ್ ವಿತ್‌‌‍ಔಟ್ ಚಾಲೆಂಜಿಂಗ್ ಯೂಸ್ ಆಫ್ ಇಸ್ ಸ್ಟೇಟ್‌ಮೆಂಟ್.</ref> ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಕ್ಲಾನ್ ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಲ್ಸನ್ ರವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಂತೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ನಂತರದ ಗ್ರಿಫಿತ್ ಜೊತೆಗಿನ ಮಾತುಕತೆಯಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಸನ್ ರವರು ಅವರ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿಲ್ಸನ್ ರವರ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ತಕ್ಷಣ ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾದವು. ವಿಲ್ಸನ್ ತಟಸ್ಥವಾಗಿರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಎಪ್ರಿಲ್ ೩೦ರಂದು [[ನಾನ್-ಡೆನಿಯಲ್ ಡೆನಿಯಲ್]] (ಸಮ್ಮತಿಯ ನಿರಾಕರಣೆ)ಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>ವೇಡ್ ೧೯೮೭, p. ೧೩೭.</ref> ಇತಿಹಾಸಕಾರ [[ಅರ್ಥರ್ ಲಿಂಕ್]] ವಿಲ್ಸನ್ ರ ಸಹಾಯಕ [[ಜೋಸೆಫ್ ತುಮಲ್ಟಿ]] ಈ ಮಾತನ್ನು ಎತ್ತಿಹೇಳಿದ್ದಾರೆ : "ಇದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವ ಮೊದಲು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ವಿಷಯ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಯಾವ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಿಲ್ಲ."<ref>ಲೆಟರ್ ಫ್ರಂ ಜೆ.ಎಮ್.ಟುಮಲ್ಟಿ,ಸೆಕ್ರೇಟ್ರಿ ಟು ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ವಿಲ್ಸನ್‌,ಟುದಿ ಬೊಸ್ಟನ್ ಬ್ರಾನ್ಚ್‌‍ ಆಫ್ ದಿ NAACP,ಕೊಟೆಡ್ ಇನ್ ಲಿಂಕ್,ವಿಲ್ಸನ್.</ref> ==== ಲಿಯೋ ಫ್ರಾಂಕ್ ==== ಮತ್ತೊಂದು ಘಟನೆ ಕ್ಲಾನ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಸಂವೇದನೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಒಟ್ಟು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಅಟ್ಲಾಂಟದ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ [[ಲಿಯೋ ಫ್ರಾಂಕ್]] ಹೆಸರಿನ ಯೆಹೂದ್ಯನನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸಿ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಿದ ಘಟನೆ. ಭಯಂಕರ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ಫ್ರಾಂಕ್ ಅವನ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ [[ಮೇರಿ ಫಾಗನ್]] ಎಂಬ ಹುಡುಗಿಯ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಮತ್ತು ಕೊಲೆಯ ಆರೋಪಿಯಾಗಿದ್ದ. [[ಚಿತ್ರ:FrankLynchedLarge.jpg|thumb|ದಿ ಆಫ್ ಲಿಯೋ ಫ್ರಾಂಕ್]] ನಂತರ ಜಾರ್ಜಿಯಾದ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ, ಜನಸಮೂಹ ದಿನಾಲು ಕೋರ್ಟ್ ರೂಮನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿತ್ತು, ಫ್ರಾಂಕ್ ನನ್ನು ದೋಷಿ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಸಶಸ್ತ್ರ ಜನಸಮೂಹದ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ, ತೀರ್ಪನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಫ್ರಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಅವನ ವಕೀಲರನ್ನು ದೂರವಿರಲು ಹೇಳಿದ್ದರು. ಫ್ರಾಂಕ್ ನ ಮೇಲ್ಮನವಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಸುಪ್ರೀಮ್‌ ಕೋರ್ಟ್‌ ನ್ಯಾಯವಾದಿ [[ಆಲಿವರ್ ವೆಂಡೆಲ್‌ ಹೋಮ್ಸ್‌‍]] ಉಳಿದ ನ್ಯಾಯವಿಚಾರಗಳ ಕುರಿತು ಅಸಮಾದಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು ಅಲ್ಲದೆ ಗುಂಪಿನ ಬಗ್ಗೆ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಿಗಿದ್ದ ಭಯದಿಂದಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಇದರ [[ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ]] ಪ್ರತಿವಾದಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ನ್ಯಾಯ ದೊರಕಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವರ ವಾದವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಫ್ರಾಂಕ್ ನಿಗೆ ಜೀವಾವಧಿ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಿದರು, ಮೇರಿ ಫಾಗನ್ ನ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಎಂದು ತಮ್ಮಷ್ಟಕ್ಕೇ ಕರೆದುಕೊಂಡ ಜನಸಮೂಹ ಫ್ರಾಂಕ್ ನನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಿತು. ಜಾರ್ಜಿಯಾದ ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಕ ಮತ್ತು ''ಜಫರ್ಸೊನಿಯನ್'' ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ನ ಸಂಪಾದಕ [[ಥಾಮಸ್ ಇ.ವ್ಯಾಟ್ಸನ್]] ರಿಂದ ಫ್ರಾಂಕ್ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಕೌಶಲದಿಂದ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇವರು ಕ್ಲಾನ್ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣದ ಮುಖಂಡರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಯು.ಎಸ. ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡರು. ೧೯೧೫ರಲ್ಲಿ [[ಸ್ಟೋನ್ ಮೌಂಟೇನ್]] ನ ತುದಿಯ ಮೇಲೆ [[ವಿಲಿಯಂ ಜೆ.ಸಿಮನ್ಸ್]] ರ ನೇತೃತ್ವದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕ್ಲಾನ್ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಮೂಲ ಕ್ಲಾನ್ ನಲ್ಲಿದ್ದ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ತಾವೇ ಹೆಸರಿಸಿದ ನೈಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಮೇರಿ ಫಾಗನ್ ನ ಸದಸ್ಯರು ಹಾಜರಿದ್ದರು. ೧೮೬೭ ರಲ್ಲಿ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಜಾರ್ಜ್ ಜೋರ್ಡನ್ ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕಾಗಿ ಬರೆದ ಮೂಲ ಕ್ಲಾನ್ ನ ಆದೇಶಗಳಿಂದ ತಾನು ಸ್ಫೂರ್ತಿಗೊಂಡಿರುವುದಾಗಿ ಸಿಮನ್ಸ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಕ್ಲಾನ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.<ref>''ದಿ ದಿ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌‌ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ರೆಲೇಟೆಡ್ ಅಮೇರಿಕಾ ರೇಸಿಯಲಿಸ್ಟ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಆ‍ಯ್‌‍೦ಟಿಸೆಮಿಟಿಕ್ ಆರ್ಗನೈಜೇಶನ್ಸ್: ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆ‍ಯ್೦ಡ್ ಅನಲೆಸಿಸ್'' ಬೈ ಚೆಸ್ಟರ್ ಎಲ್ ಕ್ಯಾರಲ್ಸ್, ಪೇಜ್ ೨೧೯. ದಿ ಸೆಕೆಂಡ್ ಕ್ಲಾನ್ಸ್ ಕಾನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಪ್ರಿಯಾಂಬಲ್,ರೀಪ್ರಿಂಟೆಡ್ ಇನ್ ಕ್ಯಾರೆಲ್ಸ್ ಬುಕ್, ಸ್ಟ್ಯಾಂಡೆಡ್ ದಟ್ ದಿ ಸೆಕೆಂಡ್ ಕ್ಲಾನ್ ವಾಸ್ ಇನ್‍ಡಿಬೇಟೆಡ್ ಟು ದಿ ಒರಿಜಿನಲ್ ಕ್ಲಾನ್ಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ಸ್.</ref> ಕ್ಲಾನ್ ನ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಕಾನೂನು ಕಟ್ಟಳೆಗಳು ಮಾದರಿ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿವೆ, ಸತ್ಯವನ್ನು ಅಡಗಿಸಿ ಇದರ ಸದಸ್ಯರು ಹಿಂಸಾಚಾರ ನಡೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಮುಸುಕನ್ನು ಧರಿಸಿ ಕೊಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. === ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಗತಿಗಳು === ನಗರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣಕ್ಕೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ, ಎರಡನೇ ಕ್ಲಾನ್ [[ಅಮೇರಿಕಾದ ಜಾತಿ ಸಂಬಂಧಗಳ ಅಧೋಗತಿ]]ಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಯೂರೋಪಿನ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ರ ದೇಶಗಳಿಂದ ಬಂದ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದ ವಲಸೆಗಾರರು ಅಮೆರಿಕಾದ ಬಹಳ ಹಿಂದೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟರ ಜೊತೆ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಮುಂದಾದರು. ಉತ್ತರ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೇರಿಕಾದವರ [[ಹೆಚ್ಚಿನ ವಲಸೆ]] ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಬಿಳಿಯರಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗಭೇದ ನೀತಿಯ ಉರಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು; ಹೀಗೆ ಎರಡನೇ ಕ್ಲಾನ್ ಇದರ ಉನ್ನತ ರಾಜಕಾರಣದ ಬಲವನ್ನು [[ಇಂಡಿಯಾನಾ]]ದಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಿತು, ಆದರೆ ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ನಗರಗಳಿಗೆ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಬಿಳಿಯರ ವಲಸೆ ಆತಂಕವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ೧೯೧೦ ಮತ್ತು ೧೯೩೦ರ ಮಧ್ಯೆ [[ಡೆಟ್ರಿಯಾಟ್]], [[ಮೆಂಪಿಸ್]], [[ಡಯ್ಟನ್]], [[ಅಟ್ಲಾಂಟ]], [[ದಲ್ಲಾಸ್]], ಮತ್ತು [[ಹೌಸ್ಟನ್]] ನಂತಹ ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾನ್ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು.<ref>ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್ ೧೯೬೭, p. ೨೪೧.</ref> ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಮೊದಲನೇ ಕ್ಲಾನ್ ನ ಸಹಾನುಭೂತಿಯ ಇತಿಹಾಸಕಾರ [[ಸ್ಟೇನ್ಲಿ ಹಾರ್ನ್]] ಇದನ್ನು ನಂತರದ್ದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸುವ ಮಾತಿನ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸಿದ್ದರು "ಕೃತಕ ಕು ಕ್ಲಕ್ಸ್ ಸಂಘಟನೆ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಎಂದಿಗೂ ಕ್ಲಾನ್ ನ ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಾಣದ ದಿನಗಳ ಜೊತೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ".<ref>{{Cite web |url=http://www.foresthistory.org/research/Biltmore_Project/OHIs/HornOHI.pdf |title=ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಇನ್ಟರ್ವಿವ್ ವಿತ್ ಸ್ಟೇನ್ಲಿ ಎಫ್.ಹಾರ್ನ್ -ಒರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಇನ್ಟೆರ್ವಿವ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿ |access-date=ಮಾರ್ಚ್ 29, 2010 |archive-date=ಮಾರ್ಚ್ 26, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170326190608/http://www.foresthistory.org/research/biltmore_project/ohis/hornohi.pdf |url-status=dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:William-joseph-simmons2.jpg|thumb|ವಿಲಿಯಂ ಜೆ.ಸಿಮ್ಮೊನ್ಸ್ ಫೌಂಡೆಡ್ ದಿ ಸೆಕೆಂಡ್ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್ ಇನ್ 1915.]] [[ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆ]] ಇಲ್ಲದ ಅಥವಾ [[ಜೀವ ವಿಮೆ]] ಹೆಚ್ಚ್ಹಾಗಿ ಸಿಗುವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಗಂಡಸರು ತೀರಿ ಕೊಂಡರೆ ಅಥವಾ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಅಶಕ್ತರಾದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಭದ್ರತೆ ಒದಗಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ [[ಎಲ್ಕ್ಸ್]]ಅಥವಾ [[ವುಡ್ ಮೆನ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್]] ನಂತಹ [[ಸ್ನೇಹ ಸೌಹಾರ್ದ ಸಂಘಟನೆ]]ಗಳಿಗೆ ಗಂಡಸರು ಸೇರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಕ್ಲಾನ್ ನ ಪ್ರವರ್ತಕ [[ವಿಲಿಯಂ ಜೆ. ಸಿಮನ್ಸ್]] ಹನ್ನೆರಡು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಸ್ನೇಹ ಸೌಹಾರ್ದ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಸ್ನೇಹ ಸೌಹಾರ್ದದ ಬ್ಯಾಜ್ ಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವವರನ್ನು ಅವರು [[ಕ್ಲಾನ್ ಗಳಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ]] ಮಾಡಿದರು, ಆ ಸಂಘಟನೆಗಳ ನಂತರ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮಾದರಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |author=By Friday, Apr. 09, 1965 |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,898581,00.html |title=Nation: The Various Shady Lives Of The Ku Klux Klan |publisher=TIME |date=1965-04-09 |accessdate=2009-12-24 |archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 24, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130824014609/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,898581,00.html |url-status=dead }}</ref> "[[ಕ್ಲೆಗ್ಲೆಸ್]]" ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಕ್ಲಾನ್ ನ ಸಂಘಟಕರು ನೂರಾರು ಹೊಸ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು, ಅವರು ಆರಂಭದ ಶುಲ್ಕ ಕೊಟ್ಟರು ಮತ್ತು KKK ವೇಷ ಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. ಸಂಘಟಕರು ಹಣದ ಅರ್ಧ ಮೊತ್ತವನ್ನು ತಾವೇ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಉಳಿದಿದ್ದನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಂಘಟಕರು ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದಾಗ, ಅವರು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮೇಳವನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಶಿಲುಬೆಯನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯಶಃ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮಂತ್ರಿಯವರಿಗೆ ಬೈಬಲ್ ನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ನಂತರ ಹಣದ ಜೊತೆ ಊರು ಬಿಟ್ಟರು. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಘಟಕಗಳು ಬಹಳ ಸ್ನೇಹ ಸೌಹಾರ್ದ ಸಂಘಗಳಂತೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭಾಷಣಗಾರರನ್ನು ಕರೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಮೊದಲ ಮಹಾಯುದ್ಧ]] ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಯುದ್ಧದ ಆತಂಕಗಳ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ (ಮೊಬಿಲೈಜೆಶನ್) ಕ್ಲಾನ್ ಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಪದೇ ಪದೇ ಹೊಸಬರು ತಮ್ಮತಮ್ಮಲ್ಲಿಯೇ ಹತ್ತಿಕ್ಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಬಿಳಿಯರು ಕಪ್ಪು ಯೋಧರ ಸೈನ್ಯದ ಮೇಲೆ ಸಿಟ್ಟಾದರು. ಕಪ್ಪು ಕೆಲಸಗಾರರು ಎರಡನೇ ದರ್ಜೆಗೆ ಹೋಗಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಸಮವಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿದಾಗ ಕೆಲವರನ್ನು ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://mailer.fsu.edu/~mjones/rosewood/rosewood.html ಮ್ಯಾಕ್ಸಿನ್ ಡಿ.ರೋಗರ್ಸ್, ''ಎಟ್ ಅಲ್'', ''ಡಾಕ್ಯೂಮೆಂಟೆಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ರೋಸ್ವುಡ್, ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಇನ್ ಜನವರಿ 1923'', ''op.cit., pp.4-6'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515152951/http://mailer.fsu.edu/~mjones/rosewood/rosewood.html |date=ಮೇ 15, 2008 }},ಆ‍ಯ್‌ಕಸ್ಸಡ್ ಮಾರ್ಚ್೨೮, ೨೦೦೮; ಕ್ಲರೆನ್ಸ್ ಲುಸೇನ್(೨೦೦೩), ಹಿಟ್ಲರ್ಸ್ ಬ್ಲಾಕ್ ವಿಕ್ಟಿಮ್ಸ್'', p. ೮೯''.</ref> === ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು === ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಕ್ಲಾನ್ [[ಯಹೂದಿ-ವಿರೋಧಿ]], [[ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್-ವಿರೋಧಿ]], [[ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್-ವಿರೋಧಿ]] ಮತ್ತು [[ವಲಸೆಗಾರ-ವಿರೋಧಿ]] ಟೀಕಾಕಾರರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಕಪ್ಪು ಸೈನಿಕರು [[ಮೊದಲನೇ ಮಹಾಯದ್ಧ]]ದಿಂದ ಮರಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವರು ಇನ್ನೂ ಸೈನಿಕ ಸಮವಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿದ್ದುದ್ದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ಕ್ಲಾನ್‌ ಗುಂಪುಗಳು ಲಿಂಚ್ ನ್ಯಾಯದಂತೆ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಕೊಲೆ ಮಾಡಿದವು. "ತಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಕಪ್ಪು ಜನರು ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು" ಶ್ವೇತಜನಾಂಗೀಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಕ್ಲಾನ್ ಕಪ್ಪುಜನರಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿತು.<ref name="Franklin-R&H">ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ೧೯೯೨, p.೧೪೫</ref> ಅನೇಕ ಜನರನ್ನು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೯೧೮ರಿಂದ ೧೯೨೭ರವರೆಗೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ೪೧೬ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಜನರು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು.<ref name="autogenerated1">[http://mailer.fsu.edu/~mjones/rosewood/rosewood.html ಮ್ಯಾಕ್ಸಿನ್ ಡಿ.ರೋಗರ್ಸ್, ''ಎಟ್ ಅಲ್'', ''ಡಾಕ್ಯೂಮೆಂಟೆಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ರೋಸ್ವುಡ್, ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಇನ್ ಜನವರಿ 1923'', ''op.cit., p.7'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515152951/http://mailer.fsu.edu/~mjones/rosewood/rosewood.html |date=ಮೇ 15, 2008 }}. ೨೦೦೮ರ ಮಾರ್ಚ್‌ ೨೩ರಂದು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.</ref> [[ಪ್ಲೋರಿಡಾದ ಒಕೊಯಿ]]ಯಲ್ಲಿ ೧೯೨೦ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಕಪ್ಪು ಜನರು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ, ಕ್ಲಾನ್ ಕಪ್ಪು ಸಮುದಾಯದ ಮೇಲೆ ಧಾಳಿ ನಡೆಸಿತು. ಈ ಹಿಂಸೆಯಿಂದಾಗಿ ಆರುಜನ ಕಪ್ಪು ನಿವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಬಿಳಿಯರು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಜನರ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಮನೆಗಳು, ಎರಡು ಚರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಹೋದರರ ಲಾಡ್ಜ್‌ ನಾಶವಾದವು.<ref name="autogenerated1"/> [[ಚಿತ್ರ:initiationkkk.jpg|left|thumb|ಬ್ರಾನ್ಫೊರ್ಡ್ ಕಾರ್ಕ್ ಇಲ್ಯೂಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ಇನ್ ದಿ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್ ಇನ್ ಪ್ರೊಫೆಸಿ ಬೈ ಬಿಶಪ್ ಆಲಮ್ ವೈಟ್ ಪಬ್ಲಿಷ್ಡ್ ಬೈ ದಿ ಪಿಲ್ಲರ್ ಆಫ್ ಫಯರ್ ಚರ್ಚ್ ಇನ್1925 ಆ‍ಯ್‌ಟ್ ಜರೇಪಾಥ್, ಎನ್‌ಜೆ]] ಆದರೆ ಕ್ಲಾನ್ ಸದಸ್ಯರು ಮಿಡ್‌ವೆಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದತ್ತ ಕೇಂದ್ರಿಕರಿಸಿದರು, ಅವರಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಸದಸ್ಯರು [[ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]]ನತ್ತ ಸಹ ಹೋದರು. ಕ್ಲಾನ್ ಸದಸ್ಯರು [[ರೋಡೆ ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡಿನ ಸ್ಕಿಟುಯೆಟ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್]] ಶಾಲೆಯನ್ನು ಬೆಂಕಿಹಚ್ಚಿ ಸುಟ್ಟರು.<ref>{{cite news |first=Robert L. |last=Smith |authorlink= |coauthors= |title=In the 1920s, the Klan ruled the countryside |url=http://www.projo.com/specials/century/month4/426nw1.htm |work=The Providence Journal |publisher= |date=April 26, 1999 |accessdate= }}</ref> ೧೯೨೦ರ ಮತ್ತು ೧೯೩೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಪಕ್ಷವಾದದ ಕ್ಲಾನ್‌ [[ಬ್ಲಾಕ್ ಲೆಗಿಯನ್‌]] ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು [[ವರ್ಜಿಲ್ ಎಫ್ಫಿಂಗರ್‌]]ನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ [[ಮಿಡ್‌ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಯು.ಎಸ್.]]ನ ಸಕ್ರಿಯ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಎಂದು ಕರೆದಿದೆ. ==== ಆತ್ಮಸಂಯಮ ==== {{FixBunching|beg}} [[File:Defender18thkkk.jpg|right|thumb| ಫ್ರಂ [109] 1926‌‍ ಇಲ್ಲ್. ಬೈ ರಿವ್.ಬ್ರಾನ್ಫೊರ್ಡ್ ಕಾರ್ಕ್]] {{FixBunching|mid}} {{FixBunching|mid}} [[ಚಿತ್ರ:klanphoto1923.jpg|right|thumb|ಫೋಟೋಗ್ರಾಫ್ ಆನ್ ಪೇಜ್ 4,ಫೆಬ್ರವರಿ 1923ಎಡಿಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಗುಡ್ ಸಿಟಿಜನ್]] {{FixBunching|end}} ಲೆಂಡರ್ ಎಟ್ ಅಲ್. ಹೇಳಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ೧೯೨೦ರಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾನ್‍ನ ಮತ್ತೆ ತಲೆಯೆತ್ತುವಿಕೆ [[ಆತ್ಮಸಂಯಮದ ಚಳುವಳಿ]]ಯಿಂದ ನೆರವು ಪಡೆದಿತ್ತು. [[ಅರ್ಕಾನ್ಸಾಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾನ್ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಮದ್ಯ ತಯಾರಿಸುವವರ ವಿರೋಧ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ೧೯೨೨ರಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂರು ಕ್ಲಾನ್ ಸದಸ್ಯರು [[ಸಂಯುಕ್ತ ಕೌಂಟಿ]]ಯ ಮದ್ಯದಂಗಡಿಗಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿದರು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ಲಾನ್ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ [[ಡಲ್ಲಾಸ]] ಹಾಗೂ [[ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಆದರೆ [[ಲಿಟಲ್ ರಾಕ್]] ಅರ್ಕಾನ್ಸಾಸ್ [[ಕು ಕ್ಲಾಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್ ಮಹಿಳೆಯರ]] ಮನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಈ [[ಆನುಷಂಗಿಕ]]ದ ಮೊದಲ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಅರ್ಕಾನ್ಸಾಸ್‌ WCTUನ ಮಾಜಿ ಪ್ರಾಧಾನಿ ಆಗಿದ್ದರು.<ref>ಲೆಂಲ್ಡರ್ ಎಟ್ ಅಲ್. ೧೯೮೨, p. ೩೩.</ref>{{Verify source|date=November 2008}} ಒಬ್ಬ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು KKKಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದ್ದು "ಇದರ [[ಪ್ರತಿಬಂಧತೆ]]ಗೆ ಬೆಂಬಲವು ಇಡಿ ರಾಷ್ಟ್ರದಾದ್ಯಂತವೂ ಕ್ಲಾನ್ಸ್ ಜನರ ಮಧ್ಯೆ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಸಂಕೋಲೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತಿತ್ತು".<ref>ಪ್ರೆಂಡೆಗ್ರಸ್ಟ್ ೧೯೮೭, pp. ೨೫-೫೨, ೨೭.</ref> ಕ್ಲಾನ್ ಹಾಗೂ ಇತರ ಪ್ರತಿಬಂಧಿತ ಗುಂಪುಗಳ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಅತಿಕ್ರಮಣವಾಗಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ಅವುಗಳು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿತವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ,[[ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಯಂಗ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್]] ಕ್ಲಾನ್‌ನ ಒಬ್ಬ ಉಛ್ಛ ನಾಯಕ ಕ್ಲಾನ್ ಹಾಗೂ [[ಮದ್ಯದಂಗಡಿ-ವಿರೋಧಿ ಸಂಘ]] ಎರಡಕ್ಕೂ ಚಂದಾ ಕೂಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>ಬರ್ರ್ ೧೯೯೯, p. ೩೭೦.</ref> [[ಮ್ಯಾನ ವಿಧಿ]] ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳಿಗೆ ೧೯೨೩ರಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಅವರ ಮೇಲೆ ದೋಷಾರೋಪಣೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |first= |last= |authorlink= |coauthors= |title=A Wizard's Indictment |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,846485,00.html |work=[[TIME]] |publisher= |date=March 10, 1923 |accessdate= |archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 6, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101006193807/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,846485,00.html |url-status=dead }}</ref> ==== ಬ್ಲೇನ್ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ==== ೧೯೨೧ರಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾನ್ ಮಧ್ಯ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ]]ಯಿಂದ [[ಒರೆಗಾನ್‌]]ಗೆ ಆಗಮನಿಸಿ ಮೆಡ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಮೊದಲ ಕ್ಲಾವರ್ನ್ (ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌ನ ಒಂದು ಸ್ಥಳಿಯ ಘಟಕ) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಶೇಖಡಾಂಶದ ಬಿಳಿ ಜನ ಇರುವ ರಾಜ್ಯ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾನ್ ೧೪,೦೦೦ರಷ್ಟು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು ಹಾಗೂ ೫೮ ಕ್ಲಾವರ್ನ್ಸ್ ಅನ್ನು ೧೯೨೨ರ ಕೊನೆಯದವರೆಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಪೊರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಹೊರಗಡೆ ಕೇವಲ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಬಿಳಿಯೇತರ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಜನತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಣೆಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒರೆಗಾನ್‌ ಕ್ಲಾನ್‌ ೮% ಇದ್ದ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್‌ರ ಕಡೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನವನ್ನು ನೀಡಿದ. ೧೯೨೨ರಲ್ಲಿ, ಒರೆಗಾನ್‌ನ ಮೆಸಾನಿಕ್ ಗ್ರೇಂಡ್ ಲೊಡ್ಜ್ ಎಲ್ಲ ಶಾಲ-ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಜರಾಗಲು ಒಂದು ಬೆಲೆಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಪ್ರಯೋಜಕಗೊಳಿಸಿತು. ಕ್ಲಾನ್ ಹಾಗೂ ಜನತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯಪಾಲ ವಾಲ್ಟರ್ ಎಮ್. ಪಿಯರ್ಸ್‌ರ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ಮತ್ತು ಕ್ಲಾನ್‌ನ ದೃಡಿಕರಣೆಯಿಂದ ಕಡ್ಡಾಯವಾದ ಶಿಕ್ಷಣ ನಿಯಮವು ಬಹುಮತದಿಂದ ಮಂಜೂರಾತಿ ಪಡೆಯಿತು. ಇದರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉದ್ದೇಶ ಒರೆಗಾನ್‌ನ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ ಇದು ಇತರ ಖಾಸಗಿ ಹಾಗೂ ಮಿಲಿಟರಿ ಶಾಲೆಗಳಿಗೂ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು [[ಬ್ಲೇನ್ ಸುಧಾರಣೆಗಳ]]ನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿದವು, ಇದರಿಂದ ಸರ್ಕಾರದ ನೇರ ನೆರವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ==== ಕಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಿ ಸಂಘ ತತ್ವ ವಿರೋಧ ==== ಯುದ್ಧದ ನಂತರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿನ ಅಶಾಂತಿಯುತ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಸಂಬಳ ಹಾಗೂ ಕೆಳ ಮಟ್ಟದ ಕೆಲಸದ ಪರಿಸರಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಕಾರ್ಮಿಕ ಮುಷ್ಕರಗಳು ಆಗುತ್ತಿದ್ದವು, ಇದು ಔದ್ಯೋಗಿಕ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ವಲಸೆಗಾರರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತಿತ್ತು, ಅವರು ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಯೋಜಕರ ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ವೆಲಸೇಗಾರ ಸಮಾಜವಾದಿಗಳ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕ್ಲಾನ್ ಸದಸ್ಯರು ಚಿಂತಿಸಿದರು, ಇದು ಕೂಡ ಆತಂಕಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಅವರು ಮೇಲುವಲಯದ ಚರ ಜನಾಂಗೀಯ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕರ ಸಿಟ್ಟಿಗೂ ಕಾರಣರಾದರು.<ref>[http://mailer.fsu.edu/~mjones/rosewood/rosewood.html ಮ್ಯಾಕ್ಸಿನ್ ಡಿ.ರೋಗರ್ಸ್, ''ಎಟ್ ಅಲ್'', ''ಡಾಕ್ಯೂಮೆಂಟೆಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ರೋಸ್ವುಡ್, ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಇನ್ ಜನವರಿ 1923'', ''op.cit.,p.6'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515152951/http://mailer.fsu.edu/~mjones/rosewood/rosewood.html |date=ಮೇ 15, 2008 }}. ೨೦೦೮ರ ಮಾರ್ಚ್‌ ೨೩ರಂದು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.</ref> ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕ್ಲಾನ್ ಸದಸ್ಯರೇ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿನ ಪರೀಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒದ್ದಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಬರ್ಮಿಂಗಹಾಂ, ಅಲಬಾಮ]] ಅಂತಹ ದಕ್ಷಿಣ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನು ಉನ್ನತ-ಸಂಬಳದ ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಉದ್ಯೋಗಗಳ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಕ್ಲಾನ್ ಸದಸ್ಯರು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಆದರೆ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ೧೯೩೦ ಹಾಗೂ ೧೯೪೦ರಲ್ಲಿ, ಕ್ಲಾನ್ ನಾಯಕರು ತಮ್ಮ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ [[ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಸಂಘಗಳ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] (CIO) ಅನ್ನು ಭಂಗಮಾಡಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು, ಇದು ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಸಂಘಗಳ ಪಕ್ಷವಾದಿ ಆಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಆಫ್ರಿಕಿ-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ತೆರೆದಿತ್ತು. ಡೈನಾಮೈಟ್ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಸ್ಟೀಲ್ ಹಾಗೂ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಪರಿಣತಿಯೊಂದಿಗೆ ೧೯೪೦ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬರ್ಮಿಂಗ್‍ಹ್ಯಾಂನ ಕೆಲವು ಕ್ಲಾನ್ ಸದಸ್ಯರು ತಮ್ಮ ಮಧ್ಯ-ವರ್ಗದ ನೆರೆಯಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಮೆಲ್ಮಟ್ಟದ ಚರ ಕಪ್ಪು ಜನರನ್ನು ಬೊಂಬ್‍ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಬೆದರಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. “೧೯೪೯ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ [ಕಾಲೆಜ್ ಹಿಲ್ಸ್] ಎಷ್ಟು ಮನೆಗಳು ಸುಟ್ಟಿದ್ದವು ಎಂದರೆ ಅದನ್ನು ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಡೈನಾಮೈಟ್ ಗುಡ್ಡ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.” ಸ್ವತಂತ್ರ ಕ್ಲಾನ್ ಗುಂಪುಗಳು ಬರ್ಮಿಂಗ್‍ಹ್ಯಾಂನಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಉಳಿದವು ಹಾಗೂ ಸಿವಿಲ್ ಹಕ್ಕುಗಳ ಚಳುವಳಿಯ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ವಿರೋದ್ಧದಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು.<ref>ಡೈನ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ವೋರ್ಟರ್, ''ಕ್ಯಾರಿ ಮಿ ಹೋಮ್:ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್, ಹ್ಯಾಲ್ಬಮಾ, ದಿ ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಬ್ಯಾಟಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಸಿವಿಲ್ ರೈಟ್ಸ್ ರೆವಲ್ಯೂಶನ್'', ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್:ಟಚ‍ಸ್ಟೂನ್ ಬುಕ್, ೨೦೦೨,ಪ.೭೫</ref> === ನಗರೀಕರಣ === [[ಚಿತ್ರ:Stonemtn2.jpg|thumb|ಸ್ಟೋನ್ ಮೌಂಟೆನ್, ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಫೌಂಡಿಂಗ್ ಆಫ್ ದಿ ಸೆಕೆಂಡ್ ಕ್ಲಾನ್ ಇನ್ 1915]] ಎರಡನೇಯ ಕ್ಲಾನ್‍ನ ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಅದು ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾದ ಸಂಘವಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಉತ್ತರ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಎರಡು ಕಡೆಗಿನ ನಗರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಗರಿಷ್ಟ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪಲಾಯನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮಿಚಿಗನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ೪೦,೦೦೦ ಸದಸ್ಯರು ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್‌ನಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಇಡೀ ರಾಜ್ಯದ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಹಲವು ಕ್ಲಾನ್ ಜನರು ಮಧ್ಯ-ವರ್ಗದಗಿಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಬಿಳಿ ಜನರಾಗಿದ್ದರು, ಅವರು ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗ ಹಾಗೂ ಮನೆಗಳನ್ನು ಔದ್ಯೋಗಿಕ ನಗರಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಹೊಸಬರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು: ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಹಾಗೂ ಯೆಹೂದ್ಯನರಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪಿನ ವಲಸೇಗಾರರು ಹಿಂದೆ ಬಂದ ಗುಂಪುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಕಪ್ಪು ಹಾಗೂ ಬಿಳಿ ವಲಸೇಗರರು. ಹೊಸ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸುರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ನೆರೆಹೊರೆಗಳಿಂದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಗೊಂದಲಗಳು ಸೃಷ್ಟಿ ಆಗುತ್ತಿತ್ತು. ಡೆಟ್ರೋಯಿಟ್ ಹಾಗೂ ಶಿಕಾಗೋ ಅಂತಹ ಔದ್ಯೋಗಿಕರಣವಾಗುತ್ತಿರುವ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಗತಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿನ ಏರಿಕೆಯ ಕಾರಣ ಕ್ಲಾನ್ [[ಮಧ್ಯ-ಪಶ್ಚಮ]] U.S.ನಲ್ಲಿ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಡಲ್ಲಾಸ್ ಹಾಗೂ ಹೌಸ್ಟನ್ ಅಂತಹ ಉತ್ಕರ್ಷವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ದಕ್ಷಿಣ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಕ್ಲಾನ್ ಬೆಳೆಯಿತು.<ref name="Jackson">ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್, ೧೯೯೨.</ref> ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ, ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಿಯ ಅಂಗಗಳ ಸದಸ್ಯರ ಉದ್ಯೋಗದ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಇತಿಹಾಸಗಾರರು ಪಡೆದು, ಅದನ್ನು ನಗರದ ವಿವರ ಸೂಚಿಕೆಯ ಹೆಸರುಗಳ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳಯ ದಾಖಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ಸದಸ್ಯತ್ವದ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ದೊಡ್ಡ ನಗರ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಹಲವು ಬಾರಿ ಪ್ರತಿಕೂಲವಾಗಿದ್ದು ಕ್ಲಾನ್ ಜನರನ್ನು ತಿಳಿವಿಲ್ಲದ ಬೇಸಾಯಗಾರರೆಂದು ಹಂಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಇಂಡಿಯಾನ]]ದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಅನ್ವೇಷಣೆ ತೋರಿಸಿದ್ದು ಆ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪಡಿಯಚ್ಚು ತಪ್ಪಾಗಿತ್ತೆಂದು: <blockquote>ಇಂಡಿಯಾನದ ಕ್ಲಾನ್ ಜನರು ಸಮಾಜದ ಒಂದು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಭಾಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು: ಅವರು ಅಸಮಾನ ಪ್ರಮಾಣಾನುಗತವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಥವ ನಗರದವರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿದ ಇತರ ಸಮಾಜದ ಸದಸ್ಯರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ದರ್ಜೆ, ಮಧ್ಯೆ ದರ್ಜೆ ಅಥವಾ ವೃತ್ತಿನಿರತ ದರ್ಜೆಯ ಹೆಚ್ಚು-ಕಮ್ಮಿ ಸಮಾನವಾಗಿಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಕ್ಲಾನ್ ಜನರು [[ಪೋಪನ ಮತಕ್ಕೆ ವಿರೋಧಿಯಾದವ]]ರಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ ಅವರನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಬಲವಾಗಿ [[ಮೂಲ ತತ್ವಗಳ ಜನರು]] ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗದು. ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ, ಅವರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಒಲವುಗಳು ಚರ್ಚಿಗೆ ಸೇರದ ಜನರನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ ಇಡಿ ಪೋಪನ ಮತಕ್ಕೆ ವಿರೋಧಿಯಾದ ಬಿಳಿ ಜನರ ಸಮಾಜವನ್ನು ದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ಮೋರೇ ೧೯೯೧.</ref></blockquote> ಕ್ಲಾನ್ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು ಆದರೆ ಹಲವರು ಈ ಸಂಘದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯದವರೆಗೆ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಜನರು ತಮಗೆ ಬೇಕಾದ ಗುಂಪು ಇದಲ್ಲ ಎಂದು ಅರಿತಾಗ ಕ್ಲಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಹಿಂತಿರುಗಲು ಶುರುವಾಯಿತು. ಮಿಲಿಯನ್‍ರಷ್ಟು ಜನರು ಸೇರಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೨೦ರಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಘದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಶೇಖಡ ೧೫%ರಷ್ಟು ಅರ್ಹ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸೇರಿ ಅದರ ಶಿಖರ ತಲುಪಿತು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಆತಂಕಗಳ ಕಡಿಮೆಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಕ್ಲಾನ್‌ನ ಅವನತಿಗೆ ನೆರವಾಯಿತು. === ಸುಡುತ್ತಿರುವ ಶಿಲುಬೆ === [[ಚಿತ್ರ:Ku Klux Klan members and a burning cross, Denver, Colorado, 1921.jpg|thumb|ಕ್ರಾಸ್ ಬರ್ನಿಂಗ್ ಇಸ್ ಸೆಡ್ ಟು ಹ್ಯಾವ್ ಬೀನ್ ಇಂಟ್ರಡ್ಯೂಸ್ಡ್ ಬೈ ವಿಲಿಯಂ ಜೆ.ಸಿಮ್ಮೊನ್ಸ್, ದಿ ಫೌಂಡರ್ ಆಫ್ ದಿ ಸೆಕೆಂಡ್ ಕ್ಲಾನ್ ಇನ್ 1915.]] ಎರಡನೇಯ ಕ್ಲಾನ್‍ರು ಒಂದು [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಶಿಲುಬೆ]]ಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಚಿನ್ಹೆ ಎಂದು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು, ಇದನ್ನೇ ಅವರು ಕ್ಲಾನ್‍ನ ಮುದ್ರೆಯಾಗಿ ಕೂಡ ಬಳಸಿದರು. ಮೊದಲನೇಯ ಕ್ಲಾನ್ ಇಂತಹ ಯಾವುದೇ ಶಿಲುಬೆಯನ್ನು ಬಳಸಿರಲಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಸುಡುತ್ತಿರುವ ಶಿಲುಬೆ ಎರಡನೇಯ ಕ್ಲಾನ್ ಅವರಿಂದ ಬೆದರಿಕೆಯ ಚಿನ್ಹೆಯ ಪ್ರತೀಕ ಆಗಿತ್ತು.<ref name="Greenhouse">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2002/05/29/us/supreme-court-roundup-free-speech-or-hate-speech-court-weighs-cross-burning.html?pagewanted=all|title=Supreme Court Roundup; Free Speech or Hate Speech? Court Weighs Cross Burning|last=Greenhouse|first=Linda|date=May 29, 2002|publisher=New York Times|accessdate=20 February 2010}}</ref> ಶಿಲುಬೆಯನ್ನು ಸುಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಪುರಾತನ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡಿನ ಕ್ಲಾನ್‍ಗಳ [[ಸಂತ. ಅಂಡ್ರ್ಯು ಶಿಲುಬೆ]]ಯ (ಒಂದು X-ಆಕಾರಾದ) ಸುಡುವ ಪದ್ಧತಿಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಜನರ ಸಮೂಹವನ್ನು ಕೂಡಿಸಲು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಬಳಸುವ ದೀಪವಾಗಿತ್ತು. ''ಕ್ಲಾನ್ಸ್‌ಮನ್‍ನಲ್ಲಿ'' (ಮೇಲೆ ನೋಡಿ), ಮೊದಲ ಕ್ಲಾನ್‍ರವರು ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಶಿಲುಬೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಜನರು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವಾಗ ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದರು ಎಂದು ಡಿಕ್ಸನ್ ತಪ್ಪಾಗಿ ಅಪವಾದ ಹೊರಿಸಿದ್ದರು. ಗ್ರೆಫಿತ್ ಈ ಆಕೃತಿನ್ನು ''ದ ಬರ್ಥ್ ಒಫ್ ಅ ನೇಷನ್‌'' ನ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ತಂದಿದ್ದರು, ಹೈಲಾಂಡ್ ಕ್ಲಾನ್ಸ್ ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಬಳಸಿದ ಸಂತ. ಅಂಡ್ರ್ಯೂನ ಶಿಲುಬೆಯನ್ನು ಅವರು ತಪ್ಪಾಗಿ ಸುಡುತ್ತಿರುವ ಶಿಲುಬೆ ನೇರವಾದ ಲ್ಯಾಟಿನರ ಶಿಲುಬೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ ಹೆಚ್ಚು ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿದರು. ಸಿಮೋನ್ಸ್ ಸುಡುತ್ತಿರುವ ಲ್ಯೇಟಿನ್ ಶಿಲುಬೆಯನ್ನು ಸಗಟಾಗಿ ಚಲನಚಿತ್ರದಿಂದ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅದನ್ನು ೧೯೧೫ರ ಸ್ಟೋನ್ ಮೌಂಟನ್ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅಂದಿನಿಂದ ಈ ಉದ್ರೇಕಗೊಳಿಸುವ ಚಿನ್ಹೆ ಅಳಿಸಲಾಗದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾಣ್ ಜೊತೆ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|author=Cecil Adams |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1038/why-does-the-ku-klux-klan-burn-crosses |title=Why does the Ku Klux Klan burn crosses? |publisher=The Straight Dope |date=1993-06-18 |accessdate=2009-12-24}}</ref> === ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವ === [[ಚಿತ್ರ:klan-sheet-music.jpg|thumb|ಶೀಟ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಟು "ವಿ ಆರ್ ಆಲ್ ಲಾಯಲ್ ಕ್ಲಾನ್ಸ್‌ಮೆನ್",1923]] [[ಚಿತ್ರ:goodcitizenjuly1926.jpg|left|thumb|ದಿ ಗೋಲ್ಡ್ ಸಿಟಿಜನ್ ಜುಲೈ ಪಬ್ಲಿಷ್ಡ್ ಬೈ ಪಿಲ್ಲರ್ ಆಫ್ ಫಯರ್ ಚರ್ಚ್]] [[ಚಿತ್ರ:Ballot1.jpg|left|thumb|ಬ್ರಾನ್ಫೊರ್ಡ್ ಕಾರ್ಕ್ ಇಲ್ಯೂಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ಇನ್ ಹೀರೋಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಫಯರಿ ಕ್ರಾಸ್ 1928]] ಹಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾನ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವವಿತ್ತು ಮತ್ತು ದೇಶದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರಭಾವಕಾರಿಯಿತ್ತು. ಕ್ಲಾನ್ ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಮಧ್ಯಪಶ್ಚಿಮ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಸರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನಡದಲ್ಲೂ ಹರಡಿತು, ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ವಲಸೆಗಾರರ ವಿರುದ್ಧ ದೊಡ್ಡ ಚಳುವಳಿ ನಡೆದ್ದಿತ್ತು.<ref>{{cite news |first=Kevin |last=Weedmark |authorlink= |coauthors= |title=When the KKK rode high across the Prairies |url=http://www.world-spectator.com/archives.25.html |work=Moosomin World-Spectator |publisher= |date= |accessdate= |archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090207212225/http://www.world-spectator.com/archives.25.html |url-status=dead }}</ref> ಕ್ಲಾನ್ ಸದಸ್ಯತ್ವ ನಾಲ್ಕು ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಶಿಖರವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಶೇಖಡ ೨೦% ಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಕ ಬಿಳಿ ಪುರುಷ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹಲವು ವ್ಯಾಪಕ ಭೂಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಸೇರಿದ್ದು ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಿಂದ ಶೇಖಡ ೪೦% ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಅಷ್ಟು ಜನರು ಸೇರಿದ್ದರು.{{Citation needed|date=July 2009}} ಕ್ಲಾನ್‌ನ ಬಹುಪಾಲು ಸದಸ್ಯತ್ವದ ಜನರು ಮಧ್ಯಪಶ್ಚಿಮ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಯಿ ಆಗಿದ್ದರು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿನ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉದಾಹರಣೆ ಎಂದರೆ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಅನಹೆಮ್‌]] ಅನ್ನು ಮಾದರಿ ಕ್ಲಾನ್ ನಗರ ಎಂದು ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಕ್ಲಾನ್ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದ್ದು. ಇದು ಗುಟ್ಟಾಗಿ ನಗರ ಸಮಿತಿಯ ಮೇಲು ಜಯ ಪಡೆಯಿತು, ಆದರೆ ನಗರವು ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಮರುಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಕ್ಲಾನ್ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ವಿರುದ್ಧ ಮತಗಳ ಮೂಲಕ ಹೊರ ಹಾಕಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.anaheimcolony.com/klan.htm ಇಟ್ ಹ್ಯಾಸ್ ಬೀನ್ ಸೆವೆಂಟೀನ್ ಇಯರ್ಸ್ ಸಿನ್ಸ್ ಅನಾಹ್ಯಾಮ್ ಬೂಟೆಡ್ ದಿ ಕ್ಲಾನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060823234643/http://www.anaheimcolony.com/klan.htm |date=ಆಗಸ್ಟ್ 23, 2006 }},ರೀಪ್ರಿಂಟೆಡ್ ಫ್ರಂ ದಿ ''[[ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್ ಟೈಮ್ಸ್]]''</ref> ಕ್ಲಾನ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ [[1924ರ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಧಿವೇಶನದ]] ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವೊಂದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅದನ್ನು ಅನೇಕ ಬಾರಿ "ಕ್ಲಾನ್‌ಬೇಕ್ ಅಧಿವೇಶನ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಅಧಿವೇಶನವು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಛಿದ್ರವಾಗಿದ್ದ ಕ್ಲಾನ್‌-ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ [[ವಿಲ್ಲಿಯಂ ಗಿಬ್ಸ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಆಡೂ]] [[ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್]] ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ರಾಜ್ಯಪಾಲ [[ಆಲ್ ಸ್ಮಿಥ್]] ವಿರುದ್ಧ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಗಲಭೆಗಳುಂಟಾದ ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಇಬ್ಬರೂ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ರಾಜಿ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕರೆಸಲಾಯಿತು. ಕ್ಲಾನ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ನಿಂದಿಸಿದ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಕ್ಷದ ವೇದಿಕೆ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು. ಆಲಬಾಮಾದಂತಹ ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ KKKಯು ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿತು.<ref>ಫೆಲ್ಡ್‌‍ಮ್ಯಾನ್ ೧೯೯೯.</ref> ರಾಜ್ಯದ ಕ್ಲಾನ್ ಸದಸ್ಯರು ಉತ್ತಮ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಶಾಲೆಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಮುಂದಿರುವ ಪಕ್ಷವಾದಿಗಳನ್ನು, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ [[ನಿಷೇದಾಜ್ಞೆ]] ಬಲವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ, ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರೆ "[[ಪ್ರಗತಿಪರ]]" ರಾಜಕೀಯ ಮಾಪನಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಅನೇಕ ವಿಧದಲ್ಲಿ ಈ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಕೆಳವರ್ಗದ ಶ್ವೇತವರ್ಣಿಯರಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದ್ದವು. ೧೯೨೫ರಿಂದ ಕ್ಲಾನ್ ಈ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು,.[[ಜೆ. ಥಾಮಸ್ ಹೆಲ್ಫಿನ್]], [[ಡೇವಿಡ್ ಬಿಬ್ ಗ್ರೇವ್ಸ್]], ಮತ್ತು [[ಹುಗೊ ಬ್ಲಾಕ್]] ನಂತಹ ನಾಯರುಗಳಂತೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಲ್ಟ್ ತೋಟದ ಮಾಲೀಕರ ಅಧಿಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ KKK ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಕುಶಲತೆಯಿಂದ ಬಳಸಿದರು. ೧೯೨೬ರಲ್ಲಿ ಬ್ಲಾಕ್ ಸೆನೆಟ್ ಸದಸ್ಯನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾದರು. ೧೯೨ರಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾನ್ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಮಾಜಿ ಕ್ಲಾನ್‌ನ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದ [[ಬಿಬ್ ಗ್ರೇವ್ಸ್]] ಅಲಬಾಮಾದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಕಛೇರಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ಶಿಕ್ಷಣ ನಿಧಿಯ ಹೆಚ್ಚಳ, ಉತ್ತಮ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ, ಹೊಸ ಹೆದ್ದಾರಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ-ಪರ ಶಾಸನ ಸಭೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಅವರು ಮುಂದಾದರು. ಈ ಶಾಸನ ಸಭೆಯನ್ನು ಅಲಬಾಮಾ ರಾಜ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ೧೯೭೨ರವರೆಗೂ ರಿಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಮಾಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ಲಾನ್ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ತೋಟದ ಮಾಲೀಕರನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥವಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಪೂರ್ವಾಧಿಕಾರಿಯಲ್ಲದವರು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಸಂಘಟನೆಯ ಪಕ್ಷಪಾತಿಯಾಗಿದ್ದರು, ಎರಡನೆ ಕ್ಲಾನ್‌ನನ್ನು ಮಿಡ್‌ವೆಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಮತ್ತು ಡೆಮಾಕ್ರಟ್ ಸದಸ್ಯರು ಓಲೈಸಿದರು. ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಪಡೆದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಇದರ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು; ನಿಷೇದಾಜ್ಞೆಯು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗುರಿಯನ್ನು ನೇರವೇರಿಸಲು ಕ್ಲಾನ್ ಮತ್ತು ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸಹಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷ ಅಧಿಕಾರಹೀನಗೊಂಡಿತು; ಹೀಗೆ ದಕ್ಷಿಣದ ಕ್ಲಾನ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪೊಲೀಸ್, ಷರೀಫರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಇತರೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಆತ್ಮೀಯವಾಗಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡುವ ಮೂಲಕ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಅನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. === ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮತ್ತು ಅವನತಿ === [[ಚಿತ್ರ:Liberators-Kultur-Terror-Anti-Americanism-1944-Nazi-Propaganda-Poster.jpg|thumb|right| ನಾಜಿ ಪ್ರೊಪಗ್ಯಾಂಡ ಪೋಸ್ಟರ್ ಫ್ರಂ 1944, ಶೋಯಿಂಗ್ ಎ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌ ಹುಡ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಎ ನೋಸ್]] ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್‌ನಲ್ಲಿ [[ರೆಯಿನ್‌ಹೋಲ್ಡ್ ನೈಬರ್‌]]ರಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತು ನಾಯಕರು ಕ್ಲಾನ್ ವಿರುದ್ಧ ವಾಗ್ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರವಾಗಿ ಯಹೂದಿ ಅಮೆರಿಕರನ್ನರ ವಿರುದ್ಧ ಹರಿತವಿಲ್ಲದ ಧಾಳಿಯನ್ನು ನಡೆಸಿ, ಕ್ಲಾನ್‌ನ ಚಳುವಳಿಯು ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಿತು. ಲಿಯೊ ಫ್ರಾಂಕ್‌ನನ್ನು ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರವಾಗಿ ಗೆಲ್ಲಿಗೇರಿಸಿದ ನಂತರ ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮೀಯರ [[ಮಾನನಷ್ಟ-ವಿರೋಧ ಸಂಘಟನೆ]] ರಚನೆಯಾಯಿತು. ಕ್ಲಾನ್ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನಾಗರೀಕ ಗುಂಪೊಂದು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ ಬಹುತೇಕ ಸದಸ್ಯರು ತಕ್ಷಣವೇ ಅದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. [[ವರ್ಣಮಯ ಜನರ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘಟನೆಯು]] ಕ್ಲಾನ್ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ಜನರಿಗೆ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ತಿಳಿಸಲು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಚಳುವಳಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿತು ಮತ್ತು ಕ್ಲಾನ್‌ ವಿರುದ್ಧ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಂದಿಸುವವರ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ೧೯೨೫ರಲ್ಲಿ ಇದರ ಅತ್ಯುನ್ನತಿಯಾದ ನಂತರ, ಕ್ಲಾನ್ ಸದಸ್ಯತ್ವವು ಮಿಡ್‌ವೆಸ್ಟ್‌ನ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಬೇಗನೆ ಅವನತಿ ಹೊಂದಲು ಆರಂಭಿಸಿತು.<ref name="Jackson" /> [[ಅಲಬಾಮಾ]]ದಲ್ಲಿ KKK ರಕ್ಷಕರು ಸರ್ಕಾರದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಯೋಚಿಸಿದರು, ೧೯೨೭ರಲ್ಲಿ ದೈಹಿಕ ಭಯಂಕರ ತರಂಗವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು, ನೈತಿಕತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಚಾತುರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಿದಂತಹ ಕರಿಯರು ಮತ್ತು ಶ್ವೇತ ವರ್ಣಿಯರಿಬ್ಬರನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>ರೋಗೆರ್ಸ್ ಎಟ್ ಅಲ್., pp. ೪೩೨-೪೩೩.</ref> ರಾಜ್ಯದ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಗಣ್ಯರು ಆರೋಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ''[[ಮಾಂಟೆಗೊಮಿ ಅಡ್ವರ್ಟೈಸರ್‌]]'' ನ ಸಂಪಾದಕ [[ಗ್ರೊವರ್ ಸಿ.ಹಾಲ್]], Sr. ಅವರು ಕ್ಲಾನ್ ತನ್ನ "ಜನಾಂಗೀಯ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆ"ಗಾಗಿ ಧಾಳಿ ಮಾಡಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಮತ್ತು ಲೇಖನಗಳ ಸರಣಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಹಾಲ್ ತನ್ನ ಹೋರಾಟಕ್ಕಾಗಿ [[ಪುಲ್ಟಿಜರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.<ref>ರೋಗೆರ್ಸ್ ಎಟ್ ಅಲ್., p. ೪೩೩.</ref> ಬೇರೆ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ಕ್ಲಾನ್ ಮೇಲೆ ಉಚ್ಚ ಸ್ವರದಲ್ಲೇ ಧಾಳಿ ಮಾಡಿದವು, ಅದು ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಹಿಂಸಾಕಾರಿ ಮತ್ತು "ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲ"ವೆಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಷರೀಪರು ಅಸಮರ್ಥರಾದರು. [[1928ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆ]]ಯಲ್ಲಿ, ಈ ರಾಜ್ಯವು ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಆಲ್ ಸ್ಮಿಥ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್‌ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಅವರಿಗೆ ಮತನೀಡಿತು. ಅಲಬಾಮಾದಲ್ಲಿ ೧೯೩೦ರ ನಂತರ ಆರು ಸಾವಿರಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆಯಿಲ್ಲದಷ್ಟು ಕ್ಲಾನ್‌ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಪತನಗೊಂಡಿತು. ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಸ್ವತಂತ್ರ ಘಟಕಗಳು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದ್ದವು, ೧೯೪೦ರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಸದಸ್ಯರು ಅಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ವಸತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಬಾಂಬ್ ಎಸೆಯುವ ಮೂಲಕ ಭಯಂಕರ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು. ೧೯೫೦ ಮತ್ತು ೧೯೬೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಾಗರೀಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಚಳುವಳಿ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಂತೆ KKK ಕ್ರಾಂತಿಯೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. [[ಚಿತ್ರ:D. C. Stephenson Grand Dragon of the Klu Klux Klan in Indiana, c 1922.jpg|thumb|upright| ಡಿ.ಸಿ ಸ್ಟೀಫನ್‌ಸನ್,ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಕ್ಲಾನ್.ಹಿಸ್ ಕನ್ವಿಕ್ಷನ್ ಫಾರ್ ಮರ್ಡರಿಂಗ್ ಎ ಯಂಗ್ ವೈಟ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಟೀಚರ್ ಇನ್ 1925 ಡಿವಾಸ್ಟೇಡ್ ದಿ ಇಂಡಿಯಾನ ಕ್ಲಾನ್.]] [[ಡಿ.ಸಿ.ಸ್ಟೀಫೆನ್ಸನ್]], ಇಂಡಿಯಾನಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಶಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳ [[ದೊಡ್ಡ ಡ್ರಾಗನ್(ಸುಲಿಗೆಕೋರ)]] ಆಗಿದ್ದನು, ಅವನು ೧೯೨೫ರಲ್ಲಿ <ref name="indianahistory.org">[http://www.indianahistory.org/library/manuscripts/collection_guides/m0264.html ಡಿ.ಸಿ ಸ್ಟೀಫನ್‌ಸನ್ ಮನುಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಕಲೆಕ್‌ಷನ್]</ref><ref name="indianahistory.org"/> [[ಮಡ್ಗೆ ಓಬರ್‌ಹೊಲ್ಟ್‌ಜರ್‌]]ಳ ಮೇಲಿನ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಸಾವಿನಲ್ಲಿ ಅವನು ಭಾಗಿಯಾದುದ್ದರಿಂದ ಎರಡನೆ ದರ್ಜೆಯ ಕೊಲೆ ಆಪಾದನೆಗೆ ಶಿಕ್ಷೆಗೊಳಪಟ್ಟಿದ್ದನು. ಈ ತೀವ್ರಾಸಕ್ತಿ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಟೀಪೆನ್ಸನ್‌ಗೆ ಶಿಕ್ಷೆಯಾದ ನಂತರ, ಇಂಡಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾನ್ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಅವನತಿ ಹೊಂದಿತು. ಇತಿಹಾಸತಜ್ಞ [[ಲಿಯೊನಾರ್ಡ್ ಮೋರೆ]] ಕ್ಲಾನ್‌ನ ಅವನತಿಗೆ ಅದರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ವಿಫಲತೆಯೇ ಕಾರಣ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: <blockquote> ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಅಗೋಚರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕುಟೀಲ ತಂತ್ರ ಹೂಡಿದ್ದಂತಹ ಸ್ಟೀಪನ್‌ಸನ್ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಮಾರಾಟಗಾರರು ಮತ್ತು ಕಛೇರಿ ಕೆಲಸಗಾರರು ಕ್ಲಾನ್‌ನ ಅಧಿಕಾರದ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಹರಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಬಯಕೆ ಎರಡನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅವರು ಅದರಲ್ಲಿ ಅನಾಸಕ್ತಿ ತೋರಿದ್ದರು ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲೂ ಅರಿವಿಲ್ಲದವರಾಗಿದ್ದರೂ ಚಳುವಳಿಯೊಳಗೆ ಗ್ರಾಸ್ ರೂಟ್ಸ್ ಆಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಕ್ಲಾನ್ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸಂಪಾದನೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆನೂ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಬೇಕಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದು ರಾಜಕೀಯ ಬಲ ಹೊಂದುವವರೆಗೂ ಈ ಪ್ರಮುಖರಲ್ಲದ ಸದಸ್ಯರು ತಲೆಗವಸುಗಳಿಂದ ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಕ್ಲಾನ್ ಎಂದಿಗೂ ಅಗತ್ಯವಾದ ಪ್ರಭಾವಿಶಾಲಿಯನ್ನು, ಸಮರ್ಪಕ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಕ್ಲಾನ್‌ನನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿದಂತಹ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ ಮತ್ತು ಅನುಭವಿ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಅಥವಾ ತಮ್ಮ ಕ್ಲಾನ್ ಮತದಾರರ ಕೆಲವು ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರು ಸಹ ಚಿಕ್ಕದನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ಅಡಚಣೆಯಿಂದ ಪಕ್ಷೀಯವಾದ (ವೈಮನಸ್ಸು) ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು, ಆದರೆ ಅನೇಕ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಕ್ಲಾನ್‌ನನ್ನು ಸಮಯೋಚಿತ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ಅಪರಾಧ ಮತ್ತು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಆರೋಪಗಳು ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಕಳಂಕಗೊಳಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಅದರ ರಾಜಕೀಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕ್ಲಾನ್‌ನ ಪರವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿಲ್ಲವೆಂಬ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಲವರು ತೋರಿದರು.:<ref>ಮೋರೇ ೧೯೯೧, p.೧೮೬.</ref> </blockquote> [[ಪರಮಾಧಿಕಾರವುಳ್ಳ ಮಾಟಗಾರ]] [[ಹಿರಾಮ್ ವೆಸ್ಲೇ ಇವನ್ಸ್]] ೧೯೩೯ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾನದ [[ಪಶುವೈದ್ಯ]]ರಾದ [[ಜೇಮ್ಸ್ ಕೊಲ್‌ಸ್ಕಾಟ್]] ಮತ್ತು ಅಟ್ಲಾಂಟದ [[ಪ್ರಸೂತಿ ವಿಜ್ಞಾನಿ]]ಯಾದ [[ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಗ್ರೀನ್]] ಅವರಿಗೆ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಮಾರಿದನು. ಆದರೆ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಸದಸ್ಯರ ಸಾಮೂಹಿಕ ನಿರ್ಗಮನವನ್ನು ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಅಸಮರ್ಥರಾದರು. ೧೯೪೪ರಲ್ಲಿ, ಕ್ಲಾನ್ ವಿರುದ್ದದ ಹಿಂದಿನ ತೆರಿಗೆಯಲ್ಲಿ $೬೮೫,೦೦೦ಗೆ ಒಡೆತನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಲು [[IRS]] ವಿಫಲವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕೊಲ್‌ಸ್ಕಾಟ್ ೧೯೪೪ರಲ್ಲಿ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಪಾಲು ಮಾಡುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಪಡಿಸಿದರು. ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ಲಾನ್ ಗುಂಪುಗಳು ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾದವು.<ref>{{cite news |author= |coauthors= |title=Georgia Orders Action to Revoke Charter of Klan. Federal Lien Also Put on File to Collect Income Taxes Dating Back to 1921. Governor Warns of a Special Session if Needed to Enact 'De-Hooding' Measures Tells of Phone Threats Georgia Acts to Crush the Klan. Federal Tax Lien Also Is Filed |url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F60D13F83B5E1B7B93C3AA178ED85F428485F9 |quote=Governor Ellis Arnall today ordered the State's legal department to bring action to revoke the Georgia charter of the Ku Klux Klan.... 'It is my further information that on June 4, 1944, the Ku Klux Klan...|work=[[New York Times]] |date=May 31, 1946 |accessdate=2010-01-12 }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Kkk1928.jpg|thumb|left|ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌ ಮೆಂಬರ್ಸ್ ಮಾರ್ಚ್ ಡೌನ್ ಪೆನ್ನೆಸ್ಯಾವನಿಯಾ ಅವೆನ್ಯೂ ಇನ್ ವಾಷಿಂಗ್‌ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ ಇನ್ 1928]] ಐದು ಮಿಲಿಯನ್ ಕರಿಯರಿಗೆ ಗುರಿಯಿಟ್ಟಿದ್ದ ಕ್ಲಾನ್ ೧೯೪೦ರಿಂದ ೧೯೭೦ರವರೆಗೆ ಉತ್ತರದ ಮಧ್ಯಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ನಗರಗಳಿಗಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣವನ್ನು ತೊರೆಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಅವರು ಇಂಡಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅತ್ಯಂತ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಯುತ ಕ್ಲಾನ್ ಸಂಘಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು. ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್ ಇಂಡಿಯಾನದ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಮಹಾಯುದ್ದದ ನಂತರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸುವತ್ತ ಬೆಳೆಯಿತು. ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ-ನಿವಾಸಿಗಳಾದ ಅನೇಕ ಶ್ವೇತವರ್ಣದ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್‌ರ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ೧೯೨೦ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾನವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಯುತ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌ನನ್ನು ಹೊಂದುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಅದು ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಸದಸ್ಯರ ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಿತು, ಅದರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯು ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಹುದ್ದೆಗಾಗಿ ೧೯೨೪ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ [[ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಜಾಕ್ಸನ್‌]]ರನ್ನು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೇರಿಸಿತು. ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ನಂತರ, ಇಂಡಿಯಾನದ ಕ್ಲಾನ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಡಿ.ಸಿ.ಸ್ಟೀಫೆನ್ಸನ್‌ನ ಕೊಲೆ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಗರಣವು ಕಾನೂನು ಕ್ರಮದ ಅನುಚರರಂತಿದ್ದ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕಾನ್‌ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿತು. ೧೯೨೬ರ ನಂತರ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್ "ದುರ್ಬಲಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಅಪಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು" <ref>{{cite web | url=http://www.in.gov/library/2848.htm | title=Ku Klux Klan in Indiana | publisher=Indiana State Library | date=2000-11 | accessdate=2009-09-27 }}</ref> ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ನಂತರ, ಜನಪದ ಅಧ್ಯಾಯಿ ಮತ್ತು ಲೇಖ [[ಸ್ಟೆಟ್ಸನ್ ಕೆನಡಿ]] ಕ್ಲಾನ್‌ನೊಳಗೆ ಸೇರಿ, ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಬಲವುಳ್ಳ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು. ಅವರು ''[[ಸೂಪರ್‌ಮ್ಯಾನ್]]'' ರೇಡಿಯೋ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಬರಹಗಾರರಿಗೆ ರಹಸ್ಯ ಸಂಕೇತ ಪದಗಳನ್ನು ಸಹ ಒದಗಿಸಿದರು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ [[ಸೂಪರ್‌ಮ್ಯಾನ್‌]]ನ ಕಂತುಗಳಲ್ಲಿ KKKಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಕೆನಡಿಯ ಉದ್ದೇಶವು ಕ್ಲಾನ್‌ನ ತಂತ್ರವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಕ್ಲಾನ್‌ನ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಕ್ಷುಲ್ಲಕಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸಂಕೇತ ಪದಗಳು ಕ್ಲಾನ್‌‌ಗೆ ಹೊಸಸೇರ್ಪಡೆ ಮತ್ತು ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುವಲ್ಲಿ ನೆರವಾದವು.<ref>{{cite news |first=Richard |last=von Busack |authorlink= |coauthors= |title=Superman Versus the KKK |url=http://www.metroactive.com/papers/metro/07.02.98/comics-9826.html |work=MetroActive |publisher= |date= |accessdate= }}</ref> ೧೯೫೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕೆನೆಡಿ ತಮ್ಮ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಮಾರಾಟವಾದ ಪುಸ್ತಕವೊಂದನ್ನು ಬರೆದರು. ಅದು ಇನ್ನೂ ಮುಂದೆ ಕ್ಲಾನ್‌ ನಾಶಗೊಳಿಸಿತ್ತು.<ref>ಕೆನಡಿ ೧೯೯೦.</ref> ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಕೋಷ್ಟಕವು ಕ್ಲಾನ್‌ನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸದಸ್ಯತ್ವದಲ್ಲಾದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.aaregistry.com/african_american_history/2207/The_Ku_Klux_Klan_a_brief__biography |title=The Ku Klux Klan, a brief biography |accessdate= |author= |date= |work= |publisher=[[The African American Registry]] |archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 3, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070403111321/http://www.aaregistry.com/african_american_history/2207/The_Ku_Klux_Klan_a_brief__biography |url-status=dead }} ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ {{cite web |url=http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-2730 |title=Ku Klux Klan in the Twentieth Century |accessdate= |author=Lay, Shawn |date= |work=[[The New Georgia Encyclopedia]] |publisher=[[Coker College]] |archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 25, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051025072407/http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-2730 |url-status=dead }}</ref> (ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ನೀಡಿರುವ ವರ್ಷಗಳು ಅಂದಾಜು ಕಾಲಾವಧಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ.) <div class="center"> {| class="wikitable sortable " |- !ವರ್ಷ !ಸದಸ್ಯತ್ವ |- !1920 | style="text-align:right"|4,000,000<ref>{{cite web |author=By Friday, Apr. 09, 1965 |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,898581-2,00.html |title=The Various Shady Lives Of The Ku Klux Klan - Time |publisher=Time<! |date=1965-04-09 |accessdate=2009-12-24 |archive-date=ಮೇ 21, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130521074526/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,898581-2,00.html |url-status=dead }}</ref> |- !೧೯೨೪ | style="text-align:right"|೬,೦೦೦,೦೦೦ |- !೧೯೩೦ | style="text-align:right"|೩೦,೦೦೦ |- !೧೯೮೦ | style="text-align:right"|೫,೦೦೦ |- !೨೦೦೮ | align="right"|೬,೦೦೦ |} </div> == ಕ್ಲಾನ್ಸ್ ನಂತರ, ೧೯೫೦ ರಿಂದ ೧೯೬೦ರ ದಶಕ == "ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್" ಹೆಸರನ್ನು ಹಲವು ಸ್ವಯಮಾಡಳಿತ ಗುಂಪುಗಳು ಬಳಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ಸಂಧಿಕಾಲದ ನೆರೆಹೊರೆ ಮನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರರ ಮನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ ನಡೆಸುವುದರ ಜತೆಗೆ ದೈಹಿಕ ಹಿಂಸೆ, ಬೆದರಿಕೆ ಮತ್ತು ಹತ್ಯೆಗಳು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ೧೯೫೦ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾನ್ ಗುಂಪುಗಳು [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಚಳುವಳಿ]]ಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿತು. ಹ್ಯಾಲ್ಬಮದ ಬ್ರಿಮಿಂಗ್ಯಾಮ್‌‍ನಲ್ಲಿ ಬುಲ್ ಕಾರ್ನರ್ ಅಧಿಕಾರವಧಿಯಲ್ಲಿ,ಕ್ಲಾನ್ ಗುಂಪುಗಳು ಪೊಲೀಸರೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ ಕಲಸಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಕ್ಲಾನ್ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಈ ನಗರ ಹಲವು ಮನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಈ ನಗರಕ್ಕೆ "ಬಾಂಬಿಂಗ್ಯಾಮ್" ಎನ್ನುವ ಅಡ್ಡಹೆಸರು ಬಂತು. ಹ್ಯಾಲ್ಬಮ ಮತ್ತು [[ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ]] ಅಂತಹ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಗೌವರ್ನರ್ ಆಡಳಿತಗಳೊಂದಿಗೆ ಕ್ಲಾನ್ ಸದಸ್ಯರು ಕಳ್ಳ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="McWhorter"/> ಎಷ್ಟೂ ಕೊಲೆಗಳು ವರಧಿ ಮಾಡದೆ ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳದೆಯೆ ಮುಗಿದು ಹೋದವು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಬಿಳಿ ಜನರಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ನ್ಯಾಯಾದರ್ಶಿಗಳು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿಯೇ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಮತದಾರರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನು ನೀಡದೆ ವಂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. [[ದಕ್ಷಿಣದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೌನ್ಸಿಲ್]] ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ,೧೯೫೧ ಮತ್ತು ೧೯೫೨ರಲ್ಲಿ [[ಆಟ್ಲಾಂಟ]]ದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣದ ನಲವತ್ತು ಕಪ್ಪು ಕುಟುಂಬಗಳು ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದವು. ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಗೆ ಅಹುತಿಯಾದವರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾಗಿದ್ದರು, ಅವರು ಮಾಡಿದಂಹ ಕೆಲಸವೇ ಅವರಿಗೆ ಅಪಾಯವನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡಿತು, ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಜನಾಂಗೀಯವಾದಿಗಳಿಗೆ ಸಭೆಗಳನ್ನು ತೊರೆದರು ಅಥವಾ ಮೂಖ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು, ಗೊತ್ತುಗುರಿಯಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡಿದ ಹಿಂಸೆಗೆ ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಬಲಿಯಾದರು.<ref>ಇಗಾರ್ಟನ್ ೧೯೯೪, p. ೫೬೨-೫೬೩.</ref> ಕ್ಲಾನ್ ಸದಸ್ಯರು ಎಸಗಿದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಕೊಲೆಗಳು: * ಫ್ಲೊರಿಡಾದ ಮಿಮ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೯೫೧ರಲ್ಲಿ [[NAACP]] ಕಾರ್ಯತರಾದ [[ಹ್ಯಾರಿ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾರ್ರೈಟ್ಟೆ ಮೂರೆ]] ಮನೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್ ಇವ್ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ ನಡೆಯಿಒತು ಇದರಲ್ಲಿ ಇದರ ಫಲಿತಾಂಶ ಅವರು ಮರಣ ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>[http://www.hartford-hwp.com/archives/45a/454.html "ಹೋ ವಾಸ್ ಹ್ಯಾರಿ ಟಿ. ಮೋರೇ?"]- ''ದಿ ಪ್ಲಾನ್ ಬೀಚ್ ಪೋಸ್ಟ್'' ಆಗಸ್ಟ್೧೬, ೧೯೯೯</ref> * ೧೯೫೭ರ [[ವಿಲ್ಲೆ ಹೆಡ್ವರ್ಡ್ಸ್]],ಜೆಆರ್.ಕ್ಲಾನ್ಸ್‌ಮೆನ್ ಸೇತೆವೆಯ ಮೇಲಿಂದ [[ಹ್ಯಾಲ್ಬಮನದಿ]]ಗೆ ಜಿಯುವುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಆತ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>{{cite news |first=Major W. |last=Cox |authorlink= |coauthors= |title=Justice Still Absent in Bridge Death |url=http://www.majorcox.com/columns/edwards1.htm |work=[[Montgomery Advertiser]] |date=March 2, 1999 |accessdate= |archive-date=ಮೇ 29, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060529131328/http://www.majorcox.com/columns/edwards1.htm |url-status=dead }}</ref> * ೧೯೬೩ರಲ್ಲಿ ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿಯಲ್ಲಿ[[NAACP]] ಸಂಘಟಕ [[ಮೆಡ್‌ಗರ್ ಎವರ್ಸ್]]ರವರ ಹತ್ಯೆ. ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ, ಮಾಜಿ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್ಸ್‌‍ಮ್ಯಾನ್ [[ಬೈರಾನ್ ಡೇ ಲಾ ಬೆಕ್ವಿಥ್‌‍]]ರವರನ್ನು ತಪ್ಪಿತಸ್ಥನೆಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಯಿತು. * ೧೯೬೩ರಲ್ಲಿ [[ಹ್ಯಾಲ್ಬಮದ ಬ್ರಿಮಿಂಗ್ಯಾಮ್‌‍ನಲ್ಲಿರುವ 16ನೇ ಬೀದಿಯ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್‌‍ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ ನಡೆಯಿತು]], ಇದರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಜನ [[ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೇರಿಕನ್]] ಹುಡುಗಿಯರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. ಕ್ಲಾನ್ ಸದಸ್ಯರುಗಳಾದ [[ರಾಬರ್ಟ್ ಕ್ಯಾಂಬ್ಲಿಸ್ಸ್‌]]‍ ಅನ್ನು ೧೯೭೭ರಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥ ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ೨೦೦೧ ಮತ್ತು ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಥಾಮಸ್ ಬ್ಲನ್‌ಟನ್ ಹಾಗೂ [[ಬಾಬಿ ಫ್ರಾಂಕ್ ಚೆರಿ]] ಅವರುಗಳನ್ನು ಅಪರಾಧಿಗಳೆಂದು ತಿರ್ಮಾನಿಸಲಾಯಿತು. ನಾಲ್ಕನೆಯ ಶಂಕಿತ ಅಪರಾಧಿ [[ಹರ್ಮನ್ ಕ್ಯಾಶ್]] ಮೇಲೆ ದೋಷಾರೋಪಣೆ ಮಾಡುವ ಮೊದಲೆ ಆತ ತೀರಿಹೋದ. * ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾದ [[ಚೈನಿ,ಗುಡ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ಚಿನೇರ್]] ಈ ಮೂರು ಜನರ ಕೊಲೆಗಳಾಯಿತು. ಜೂನ್೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾನ್ ಸದಸ್ಯ [[ಎಡ್ಗರ್ ರೇ ಕಿಲ್ಲನ್‌]]‍ ಈ ಮೂರು ಜನರ ಕೊಲೆಗಾರ ಎಂದು ತಿರ್ಮಾನಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |first=Kris |last=Axtman |authorlink= |coauthors= |title=Mississippi verdict greeted by a generation gap |url=http://www.csmonitor.com/2005/0623/p01s03-ussc.html |work=[[The Christian Science Monitor]] |publisher= |date=June 23, 2005 |accessdate= }}</ref> * ೧೯೬೪ ರಲ್ಲಿ ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ [[ಹೆನ್ರಿ ಹೆಜಕಾಯ ಡಿ]] ಮತ್ತು [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಎಡ್ಡೆ ಮೂರೇ]] ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಕಪ್ಪು ತರುಣರನ್ನು ಹತ್ಯೆ ನಡೆದಿತ್ತು. ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾಮ್ಸ್‌ಮ್ಯಾನ್ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮಾರ್ಕಸ್ ಎಡ್ವರ್ಡಸ್]], [[ಜೇಮ್ಸ್ ಪೋರ್ಡ್ ಸೇಲ್]] ರವರ ಅಂಗೀಕಾರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್ ಅಪರಾಧಿ ಎಂದು ತಿರ್ಮಾನಿಸಲಾಯಿತು. ಸೇಲ್‌ರವರು ಮೂರು ಜೀವಾವಧಿ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು. ಸೇಲ್‌‍ರವರು ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿಯ ಮಾಜಿ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಉಪಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http://news.findlaw.com/usatoday/docs/crights/usseale12407ind.html |title=Reputed Klansman, Ex-Cop, and Sheriff's Deputy Indicted For The 1964 Murders of Two Young African-American Men in Mississippi; U.S. v. James Ford Seale |accessdate=March 23, 2008 |author= |date=January 24, 2007 |work= |publisher=}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Kkk-march-violence.jpg|thumb|ವೈಲೆನ್ಸ್ ಆ‍ಯ್‌‍ಟ್ ಎ ಕ್ಲಾನ್ ಮಾರ್ಚ್ ಇನ್ ಮೊಬೈಲ್,ಹ್ಯಾಲ್ಬಮ,1977]] * ೧೯೬೫ರಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಲ್ಬಮದಲ್ಲಿ [[ವಿಯೋಲಾ ಲಿಯುಜ್ಜೊ]] ಅವರ ಹತ್ಯೆ. ಇವರು [[ಡೆಟ್‌ರೈಟ್‌]]ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿದ್ದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದವರು ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದ ಐದು ಜನರ ತಾಯಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಆಕೆಯ ಹತ್ಯೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಲಿಯಿಜ್ಜೊ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಚಳುವಳಿಗಾರರನ್ನು ಸಾಗಾಣೆಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. * ೧೯೬೬ರಲ್ಲಿ ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ NAACP‌‌ ನಾಯಕ ವರ್ನನ್ ಡಹ್ಮೆರ್ ಎಸ್‌ರ್.,೫೮, ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. ೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ NAACP‌‌ ನಾಯಕ ವರ್ನನ್ ಡಹ್ಮೆರ್‌‌ ಅವರ ಹತ್ಯೆಗೆ ಮಾಜಿ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್ಸ್‌ನ‍ ಮಾಟಗಾರ [[ಸ್ಯಾಮ್‌ ಬೊವೆರ್ಸ್]]‌‍ ರುವಾರಿ ಎಂದು ತಿರ್ಮಾನಿಸಿ ಆತನಿಗೆ ಜೀವಾವಧಿ ಶಿಕ್ಷೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಬೊವೆರ್ಸ್‌‍ನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತಿಬ್ಬರು ಕ್ಲಾನ್ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಶಂಕಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಮುನ್ನವೇ ತೀರಿಕೊಂಡ, ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಬ್ಬನ ದೋಷಾರೋಪಣೆಯನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಲಾಯಿತು. ಕ್ಲಾನ್ ಹಿಂಸೆಗೆ ವಿರೋಧವು ಸಹ ಇತ್ತು. ಮೂಲ ಅಮೇರಿಕನ್ನರು ಬಿಳಿ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು [[ಲುಂಬೀ]] ಎನ್ನುವ ಸಂಘವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದರು,೧೯೫೮ರ [[ನಾರ್ಥ್‌ ಕಾರೊಲಿನಾ]] ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾನ್ ಎರಡು ಲುಂಬಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದು ನಿಂತರು,ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಬೆದರಿಸಲು ಲುಂಬೀಯವರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಂದಿಯೊಂದಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು. ಅವರು ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಚಳುವಳಿಗೆ ಸುಮಾರು ನೂರಾರು ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತವಾಗಿದ್ದ ಲುಂಬೀ ಜನರು ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದದನ್ನು ನೋಡಿದರು. ಗನ್‌ಪೈಯರ್ ಬದಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಕ್ಲಾನ್ [[ಹಯೆಸ್ ಪಾಂಡ್ ಯುದ್ದ]]ದಿಂದ ಏನೂ ತಿಳಿಯುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದ.<ref>ಇಂಗಾಲ್ಸ್ ೧೯೭೯; {{cite web |url=http://www.lib.unc.edu/ncc/ref/nchistory/jan2005/jan05.html |title=January 1958 -- The Lumbees face the Klan |accessdate= |author=Graham, Nicholas |month=January |year=2005 |work= |publisher=[[University of North Carolina at Chapel Hill]] |archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 24, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071024123305/http://www.lib.unc.edu/ncc/ref/nchistory/jan2005/jan05.html |url-status=dead }}</ref> ಕ್ಲಾನ್ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕೆ, ೧೯೫೩ರಲ್ಲಿ ಸುದ್ದಿ ಪತ್ರಿಕಾ ಸಂಪಾದಕ [[ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಹೊರೇಸ್ ಕಾರ್ಟೆರ್‌]]ರವರು [[ಪಲಿಟ್ಜರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಪಡೆದರು. [[ಫ್ರೀಡಂ ರೈಡರ್ಸ್]] ಅಲಾಬಾಮಾದ ಬರ್ಮಿಂಗ್ಯಾಮ್‌ ಅನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ, ಪೊಲೀಸ್ ಕಮಿಷನರ್ ಬುಲ್ ಕನ್ನರ್ ಪೊಲೀಸರನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ರೈಡರ್ಸ್ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಲು ಕ್ಲಾನ್ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಹದಿನೈದು ನಿಮಿಷಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದನು.<ref name="McWhorter"/> ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಆಡಳಿತಗಳು ಅವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲಗೊಂಡಾಗ, ಒಕ್ಕೂಟ ಸರ್ಕಾರ ಮಧ್ಯೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು. ಎಫ್‌ಬಿಐ ಕ್ಲಾನ್‌ನ ಬಾತ್ಮೀದಾರರಿಗೆ ಸಂಬಳ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ೧೯೬೦ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆಲಬಾಮಾದ ಬರ್ಮಿಂಗ್ಯಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾನೂನು ಅಧಿಕಾರ ಚಲಾಯಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದರ ಸಂಬಂಧಗಳಿದ್ದವು, ಆಗ ಕ್ಲಾನ್ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಸಂಧಿಗ್ದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಎಫ್‌ಬಿಐನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ [[ಜೆ.ಇಡ್ಗರ್ ಹೂವರ್]] ಅವರು, ಕ್ಲಾನ್‌ನ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ನಾಗರೀಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕ್ರಾಂತಿಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಮತಾವಾದಿ ಸಂಬಂಧಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿದರು. ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ, ಎಫ್‌ಬಿಐ‌ನ [[ಕಾಯಿನ್‌ಟೆಲ್‌ಪ್ರೊ]] ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಕದ್ದು ಸೇರುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವಂತಹ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು.<ref name="McWhorter" /> ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶದಂತೆ ನಾಗರೀಕರ [[ನಾಗರೀಕ ಹಕ್ಕುಗಳ]] ಒಕ್ಕೂಟ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು, ಪುನರ್‌ರಚನೆಯ ದಿನಗಳಿಂದಲೂ ದೀಘಾವಧಿ ಕಾಲ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಧಿಕಾರ ಕಾಯಿದೆ ಮತ್ತು ಕ್ಲಾನ್ ಕಾಯಿದೆಗಳು ಪುನಃಶ್ಚೇತನಗೊಂಡವು. ಅವುಗಳನ್ನು ಒಕ್ಕೂಟ ಫಿರ್ಯಾದಿಗಳು ೧೯೬೪ರಲ್ಲಾದ [[ಚಾನೇ, ಗುಡ್‌ಮನ್ ಮತ್ತು ಶ್ವೆರ್ನರ್‌]]ರ ಕೊಲೆಗಳು <ref>{{cite web |url=http://faculty.smu.edu/dsimon/Change-CivRts2.html |title=The Civil Rights Movement, 1964–1968 |accessdate= |author=Simon, Dennis M. |date= |work= |publisher=[[Southern Methodist University]] |archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 27, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050827194827/http://faculty.smu.edu/dsimon/Change-CivRts2.html |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ೧೯೬೫ರಲ್ಲಾದ [[ವಿಯಾಲಾ ಲಿಯುಜ್ಜೊ]]ರ ಕೊಲೆಯ ಮೇಲಿನ ದೋಷಾರೋಪಣೆಗಳು ಮತ್ತು ತನಿಖೆಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿ ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web |url=http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/USAliuzzo.htm |title=Viola Liuzzo |accessdate= |author= |date= |work= |publisher=[[Spartacus Educational]] |archive-date=ಜುಲೈ 9, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060709211320/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/USAliuzzo.htm |url-status=dead }}</ref> ಅವುಗಳನ್ನು ೧೯೯೧ರಲ್ಲಿ ''[[ಬ್ರೇ ವಿ.ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿಯಾ ಮಹಿಳೆಯರ ಆರೋಗ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯ]]'' ದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಜರಗಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಸಹ ಆಧಾರವಾಗಿ ಬಳಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. == ೧೯೭೦ರ ನಂತರ == ಒಮ್ಮೆ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ನಾಗರೀಕ ಮತ್ತು ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಒಕ್ಕೂಟ ಶಾಸನವನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಿದರು, ಕೋರ್ಟಿನ ಆದೇಶಗಳಾದ [[ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ವಾಹನ ಸೌಲಭ್ಯ ಒದಗಿಸುವುದು]], [[ಸಮರ್ಥನಾ ಚಟುಚಟಿಕೆ]] ಮತ್ತು [[ವಲಸೆ ಬರುವಿಕೆ]]ಯ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವತ್ತ ಕ್ಲಾನ್ ತನ್ನ ಗಮನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನವೆಂದರೆ, ೧೯೭೧ರಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾನ್‌ಗಳ ಸದಸ್ಯರು [[ಮಿಚಿಗನ್‌ನ ಪೊನ್ಟಿಯಾಕ್‌]]ನಲ್ಲಿ ೧೦ ಶಾಲೆಗಳ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಲು ಬಾಂಬ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಕ್ಲಾನ್‌ ಸದಸ್ಯವಾದ [[ಡೇವಿಡ್ ಡ್ಯುಕ್]] ೧೯೭೪ರ ಶಾಲಾ ವಾಹನ ಸಾರಿಗೆ ಉತ್ಕಟ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಬೊಸ್ಟನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲನಾಗಿದ್ದ. ೧೯೭೪ರಿಂದ ೧೯೭೮ರಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾನ್‌ಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡುವವರೆಗೂ ಡ್ಯುಕ್ ಕ್ಲಾನ್ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕಾನ್‌ನ ನೈಟ್ಸ್‌ನ ಮುಖಂಡನಾಗಿದ್ದ. ನವೆಂಬರ್ ೩, ೧೯೭೯ರಲ್ಲಿ [[ಗ್ರೀನ್ಸ್‌ಬೊರೊ ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಂಹಾರ]]ವು [[ನಾರ್ಥ್ ಕ್ಯಾರೊಲಿನಾದ ಗ್ರೀನ್ಸ್‌ಬೊರೊ]]ದಲ್ಲಿ ಜರುಗಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಐದು ಜನ ಗಡಿ ನಿವಾಸಿಗಳು ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್ ಮತ್ತು [[ಅಮೆರಿಕನ್ ನಾಜಿ ಪಾರ್ಟಿ]]ಯ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು, ಆದರೆ ಕ್ಲಾನ್ ಅಥವಾ ನಿಯೋ-ನಾಜಿಗಳು ಗಾಯಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಕೊಲೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite news | url=http://www.democracynow.org/2004/11/18/remembering_the_1979_greensboro_massacre_25 | title=Remembering the 1979 Greensboro Massacre: 25 Years Later Survivors Form Country’s First Truth and Reconciliation Commission | publisher=[[Democracy Now]] | date= November 18, 2004 | first= | last= | accessdate =2009-08-15}}</ref> ಇದು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಬಲ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೆಲಸಗಾರರನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುವ [[ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ವರ್ಕರ್ಸ್ ಪಾರ್ಟಿ]]ಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯಾಗಿತ್ತು. ೧೯೭೯ರಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾನ್‌ನನ್ನು ಅಂತರ್ವ್ಯಾಪಿಸುವಂತೆ ಬರೆದ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ವರದಿಗಾರ ಜೆರಿ ಥಾಮ್‌ಪ್ಸನ್, ಎಫ್‌ಬಿಐನ [[ಕಾಯಿನ್‌ಟೆಲ್‌ಪ್ರೊ]] ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿಪೂರ್ಣವಾಗಿವೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದರು. ರಿವಲ್ ಕ್ಲಾನ್ ಒಳಪಂಗಡಗಳು [[ಎಫ್‌ಬಿಐ ಬಾತ್ಮೀದಾರ]]ರ ಉಳಿದ ನಾಯಕರನ್ನು ಆರೋಪಿಸಿದರು. ಇನ್‌ವಿಸಿಬಲ್ ಎಂಪೈರ್‌ನ [[ಬಿಲ್ ವಿಲ್‌ಕಿನ್ಸನ್]], ನೈಟ್ಸ್ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌ನ ನೈಟ್ಸ್‌ [[ಎಫ್‌ಬಿಐ]]ಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ.<ref>ಟಾಮ್‌‍ಸನ್ ೧೯೮೨.</ref> ಥಾಮ್‌ಪ್ಸನ್‌ನ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಸದಸ್ಯತ್ವದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅವನ ಟ್ರಕ್ ಗುಂಡು ಸಿಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವನು ಕಪ್ಪು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕೂಗಿ ಹೇಳಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಸೈನಿಕರು ಸಮೀಪದ ಸೈನಿಕರಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾನ್ಸ್‌ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಮೂದಲಿಸಿದಾಗ ಅವನು ಕ್ಲಾನ್ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಹಿಂಸಾಚಾರಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿದನು. ಪ್ರತಿಭಟಿಸುವ ಕ್ಲಾನ್‌ನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಪ್ರತಿಭಟನಾ ವಿರೋಧಿಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಿಂಸಾಚಾರದೊಂದಿಗೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಸಂಧಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ [[ಟೆನೆಸ್ಸೆ]]ಯ [[ಚಟ್ಟನೂಗಾ]]ದಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್ ಸದಸ್ಯರು ನಾಲ್ವರು ವೃದ್ಧ ಕಪ್ಪು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು(ವಿಯಾಲಾ ಎಲ್ಲಿಸನ್, ಲೆಲಾ ಇವನ್ಸ್, ಒಪಾಲ್ ಜಾಕ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಕೆಥರಿನ್ ಜಾನ್ಸನ್) ಶೂಟ್ ಮಾಡಿದರು, ೧೯೮೦ KKK ಆರಂಭದ ರಾಲಿ ಮುಂದುವರಿದಿತ್ತು. (ಐದನೇ ಮಹಿಳೆ ಫ್ಯಾನ್ನಿ ಕ್ರುಮ್ಸೆ, ಈ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಮುರಿದು ಹೋಗಿದ್ದ ಗಾಜಿನಿಂದಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದಳು.) ಈ ಐವರು ಬಲಿಪಶುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರೊಬ್ಬರೂ ಸಾಯಲಿಲ್ಲ. ಈ ಕೊಲೆ ಪ್ರಯತ್ನದ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಮೂವರು ಕ್ಲಾನ್ ಸದಸ್ಯರ ವಿರುದ್ಧ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಅದರಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ ಚರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾರಿ ಪೇನೆ -ಈ ಇಬ್ಬರಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ-ಬಿಳಿಯ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಸಮಿತಿಯಿಂದ ನಿರ್ದೋಷಿಗಳೆಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಬ್ಬನಾದ ಮಾರ್ಶೆಲ್ ಥ್ರಾಶ್‌ಗೆ ಅದೇ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಸಮಿತಿಯಿಂದ ಕೆಲವು ಆರೋಪಗಳ ಸಲುವಾಗಿ ಒಂಭತ್ತು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಅವನು ಮೂರು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ.<ref>[https://books.google.com/books?id=r59bGyH4lOAC&amp;pg=PA22&amp;lpg=PA22&amp;dq=1980+chattanooga+kkk+shootings&amp;source=bl&amp;ots=E5aHjgk8Fo&amp;sig=CaGNndRhWtS4m64HGUye0HagnqE&amp;hl=en&amp;ei=LzkPSuunO5_utQPA6ZH_Ag&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=2 ದಿ ವೈಟ್ ಸೆಪರೇಟಿಸ್ಟ್ ಮೋಮೆಂಟ್ ಇನ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್:" ವೈಟ್ ಪವರ್, ವೈಟ್ ಫ್ರೈಡ್!", ಬೈ ಬೆಟ್ಟಿ ಎ. ಡೋಬ್ರಾಟ್ಜ್ ಆ‍ಯ್‌‍೦ಡ್ ಸ್ಟೀಫನೈ ಎಲ್.ಶನ್‍ಕ್ಸ್-ಮೈಲೆ]</ref><ref>[http://www.archives.gov/news/john-roberts/accession-60-89-0173/039-civil-rights-division-anti-klan/folder039.pdf ವುಮೆನ್ಸ್ ಅಪೀಯರೆಲ್ ಫಾರ್ ಜಸ್ಟೀಸ್ ಚಾನ್ಟಾನೋಗ-ಯುಎಸ್ ದೀಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಜಸ್ಟೀಸ್ ]</ref><ref>[https://news.google.com/newspapers?nid=861&amp;dat=19800422&amp;id=5SMNAAAAIBAJ&amp;sjid=QmsDAAAAIBAJ&amp;pg=6077,4796456 ದಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಆಡ್ವೊಕೇಟ್: ಬಾಂಡ್ಸ್ ಫಾರ್ ಕ್ಲಾನ್ ಅಪ್ಯೇಲ್ಡ್ ]</ref> ೧೯೮೨ರಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಸಮಿತಿಯು ನಾಗರೀಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಐದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ $೫೩೫,೦೦೦ ನೀಡಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು.<ref>[https://www.nytimes.com/1982/02/28/us/around-the-nation-jury-award-to-5-blacks-hailed-as-blow-to-klan.html?n=Top%2FReference%2FTimes%20Topics%2FSubjects%2FB%2FBlack%20Culture%20and%20 ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್: ಹಿಸ್ಟರಿ ಅರೌಂಡ್ ದಿ ನೇಷನ್; ಜೂರೀ ಅವಾರ್ಡ್ ಟು 5 ಬ್ಲಾಕ್ ಹೈಲೆಡ್ ಆ‍ಯ್‌ಸ್ ಬ್ಲೋ ಟು ಕ್ಲಾನ್]</ref> ೧೯೮೧ರಲ್ಲಿ [[ಆಲಬಾಮಾ]]ದಲ್ಲಿ [[ಮೈಕೆಲ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್‌]]ನನ್ನು ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಿದ ನಂತರ, ಅವನ ಸಾವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ [[ಎಫ್‌ಬಿಐ]] ತನಿಖೆ ನಡೆಸಿತ್ತು. ಇಬ್ಬರು ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ಲಾನ್ ಸದಸ್ಯರು ಗಲ್ಲು ಶಿಕ್ಷೆಗೊಳಪಟ್ಟಿದ್ದ [[ಹೆನ್ರಿ ಹೇಸ್‌]] ಸೇರಿದಂತೆ ಆ ಕೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರೆಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು. [[ಸೌಥರ್ನ್ ಪಾವರ್ಟಿ ಲಾ ಸೆಂಟರ್‌]](SPLC)ನಲ್ಲಿ ವಕೀಲರಾದ [[ಮಾರಿಸ್ ಡೀಸ್]] ಮತ್ತು ಜೊಸೆಫ್ ಜೆ.ಲೆವಿನ್‌ರ ಸಹಾಯದೊಂದಿಗೆ, ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ನ ತಾಯಿ ಬ್ಯುಲಾಹ್ ಮೇ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಆಲಬಾಮಾದ ಸಿವಿಲ್ ಕೋರ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌ ವಿರುದ್ಧ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿದಳು. ಆಕೆಯ ಮೊಕದ್ದಮೆಯು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕ್ಲಾನ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕ]]ದ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿತ್ತು, ಅದನ್ನು ೧೯೮೭ರ ಫೆಬ್ರುವರಿಯಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಲಾಗಿತ್ತು. ಎಲ್ಲಾ-ಬಿಳಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಸಮಿತಿಯು ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ನನ್ನು ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸುತ್ತಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕ್ಲಾನ್ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಎಂದು ಹೇಳಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕ್ಲಾನ್ $೭ಮಿಲಿಯನ್ ಯುಎಸ್‌ಡಿಯನ್ನು ಪಾವತಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿತ್ತು. ಕ್ಲಾನ್ [[ಟಸ್ಕಾಲೋಸಾ]]ದ ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ ಕಟ್ಟಡವು ಸೇರಿದಂತೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂಥ ತೀರ್ಪು ಹೊರಬಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/USAkkk.htm |title=Ku Klux Klan |accessdate= |author= |date= |work= |publisher=Spartacus Educational, accessed April 22, 2008 |archive-date=ಜುಲೈ 14, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050714081946/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/USAkkk.htm |url-status=dead }}</ref> ಅಪೀಲುಗಳ ದಾವೆಯ ವಿಚಾರಣೆ ಮುಗಿದ ನಂತರ, ಹೇಯ್ಸ್ ಜೂನ್ ೬, ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಅಲಬಾಮಾದಲ್ಲಿ ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ನನ್ನು ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಿದ್ದನು. ೧೯೧೩ ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಪ್ರಜೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಅಪರಾಧಕ್ಕಾಗಿ ಆಲಬಾಮಾದಲ್ಲಿ ಶ್ವೇತ ವರ್ಣೀಯನೊಬ್ಬನನ್ನು ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಿದ್ದುದು ಇದೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/USAkkk.htm |title=Ku Klux Klan |accessdate= |author= |date= |work= |publisher=Spartacus Educational |archive-date=ಜುಲೈ 14, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050714081946/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/USAkkk.htm |url-status=dead }}</ref> ಕ್ಲಾನ್‌ನನ್ನು ಅಂತರ್ವ್ಯಾಪಿಸುವಂತೆ ಬರೆದಿದ್ದ ಪತ್ರಕರ್ತ ಥಾಮ್‌ಪ್ಸನ್ ಅವರು, ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ಡಾಲರುಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ [[ಸೌಥರ್ನ್ ಪಾವರ್ಟಿ ಲಾ ಸೆಂಟರ್‌]]ನಿಂದ ದಾಖಲಾಗಿದ್ದ ನಾಗರೀಕ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳ ಸರಣಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸಿ, ಬಂಧನದ ಭೀತಿಯಿಂದಾಗಿ ಉದಾಸೀನ ಭಾವದೊಂದಿಗೆ ಕ್ಲಾನ್ ಮುಖಂಡರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಆಫ್ರಿಕಾದ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಜನರ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾನ್ಸ್‌ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಶೂಟ್ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಇದನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳ ವಿರುದ್ದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ಶೇಖರಿಸಿಡುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಕ್ಲಾನ್ಸ್ ಸದಸ್ಯರು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದರು. ಕ್ಲಾನ್ ಸ್ವತಃ ಸಾಧನಗಳಂತೆಯೇ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. ಅವರು ಥಾಮ್‌ಪ್ಸನ್‌ನ ಪುಸ್ತಕದ ಪೇಪರ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ಆವೃತ್ತಿಯ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮಾನನಷ್ಟ ಮೊಕದ್ದಮೆಯೊಂದನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‍ನ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಸಂಘಟನೆಯೂ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಇದು ಯುಎಸ್‌ನಾದ್ಯಂತ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಧ್ಯಾಯದಂತೆ ಮಾತ್ರ ಪರಿಚಿತವಿದೆ.<ref>[http://www.adl.org/learn/ext_us/kkk/default.asp ಅಬೌಟ್ ದಿ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌‌‍] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100725122657/http://www.adl.org/learn/ext_us/kkk/default.asp |date=ಜುಲೈ 25, 2010 }}, [[ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿ-ಡೀಫಾರ್ಮೇಷನ್ ಲೀಗ್]],೨೦೦೨. ಅಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಟು ದಿ ರಿಪೋರ್ಟ್,"ದಿ ಕೆಕೆಕೆಸ್ ಎಸ್ಟಿಮೇಟೆಡ್ ಸೈಜ್ ದೆನ್ ವಾಸ್"ನೋ ಮೋರ್ ಅಫ್ಯುವ್ ಥೌಸಂಡ್, ಆರ್ಗನೈಜ್ಡ್ ಇನ್‌ ಟು ಸ್ಲೈಟ್‌ಲೀ ಮೋರ್ ದೆನ್ ೧೦೦ ಮಿನಿಟ್ಸ್."</ref> ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಅದ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಕೆಕೆಕೆ ಗುಂಪು ಬೆಳೆದಿದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಬೇಧಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಇದರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ KKK ಸದಸ್ಯರು ಹೊಸ ಸೇರ್ಪಡೆಯತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಸಂಘಟನೆ ಮಾತ್ರ ೧೭೯ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೫,೦೦೦–೮,೦೦೦ ಸದಸ್ಯತ್ವದೊಂದಿಗೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಮತ್ತೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. [[ಅಕ್ರಮ ವಲಸೆ]], ನಗರ ಅಪರಾಧ ಮತ್ತು [[ಸಲಿಂಗ ಮದುವೆ]] ಕುರಿತಂತೆ ಜನರ ಆತಂಕಗಳಂತಹ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ವಶ ಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.csmonitor.com/2007/0209/p02s02-ussc.html|title=Anti-Immigrant Sentiments Fuel Ku Klux Klan Resurgence|accessdate= |author= Brad Knickerbocker|date=February 9, 2007 |work= |publisher=Christian Science Monitor}}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಕ್ಕೂಟ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಅವಲಂಭಿಸಿರುವ ಕ್ಲಾನ್‌ನ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯರಾದ [[ವೆಸ್ಟ್ ವರ್ಜಿನಿಯಾ]]ದ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಸೆನೆಟಾರ್ [[ರಾಬರ್ಟ್ ಬೈರ್ಡ್]] ಅವರು, ತಾನು ೨೪ ವರ್ಷದವನಾಗಿದ್ದಾಗ ಅರ್ಧ ಶತಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ಕ್ಲಾನ್‌ಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ "ಮನಸ್ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ವಿಷಾದಿಸುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಬೈರ್ಡ್ ೧೯೪೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಯುವಕನಂತೆ ಸೇರಿ, ೧೫೦ ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು ಅವರ ವೆಸ್ಟ್ ವರ್ಜಿನಿಯಾದ ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಪರಿಚಯಸ್ಥರನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಒಂದು ವರ್ಷದವರೆಗೆ ಕ್ಲಾನ್‍ನ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದೆ, ಆದರೆ ಸಮಕಾಲೀನ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳು ೧೯೪೬ರಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾನೇಗಲ್ ಆಗಿ ಸ್ನೇಹಿತನೊಬ್ಬನನ್ನು ತಾನು ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಪತ್ರದ ಬಗೆಗಿನ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ಅವರು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರು.<ref name="washingtonpost.com">[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/06/18/AR2005061801105.html ಎರಿಕ್ ಪಯಾನಿನ್, "ಎ ಸೆನೇಟರ್ಸ್ ಶೇಮ್ ವಾಷಿಂಗ್‌ ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್, ಜೂನ್19, 2005.] ರೀಟ್ರಿವ್ಡ್ ಆಗಸ್ಟ್ ೪, ೨೦೦೮.</ref> ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಘಟನಾವಳಿಯೊಂದನ್ನು ಪ್ರಕಟ ಮಾಡಿದಾಗ, ಅವರ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮತ್ತೆ ಕೇಳಲಾಯಿತು, ಅದಕ್ಕೆ ಬೈರ್ಡ್, "ನಾನು ತುಂಬಾ ಕೆಟ್ಟವನಾಗಿದ್ದೆ ಎಂಬುದು ನನಗೆ ಗೊತ್ತು, ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆಗೆ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳವಿಲ್ಲ. ನಾನು ಸಾವಿರಾರು ಬಾರಿ ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ... ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೂ ಮಿತಿಮೀರಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅತಿಯಾಗಿ ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳುವುದು ನನಗಿಷ್ಟವಿಲ್ಲ. ಏನೇನು ನಡೆದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಳಿಸಿ ಹಾಕಲು ನನ್ನಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ."<ref name="washingtonpost.com"/> ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ದೊಡ್ಡ KKK ಸಂಘಟನೆಗಳು ಸೇರಿವೆ: * ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌ನ ಬೇಯು ನೈಟ್ಸ್, [[ಟೆಕ್ಸಾಸ್]], [[ಒಕಲಹೊಮಾ]], ಆರ್ಕಾನ್ಸಾಸ್, [[ಲೂಯಿಸಿಯಾನಾ]] ಮತ್ತು ಸೌಥ್‌ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಯಎಸ್‌ನ ಇನ್ನಿತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. * ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌ನ ಅಮೆರಿಕನ್ ನೈಟ್ಸ್‌ ಚರ್ಚು<ref name="adl-ak-kkk">{{cite web |url=http://www.adl.org/backgrounders/american_knights_kkk.asp |title=Church of the American Knights of the KKK |accessdate= |author= |date=October 22, 1999 |work= |publisher=[[Anti-Defamation League]] |archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100901094652/http://www.adl.org/backgrounders/american_knights_kkk.asp |url-status=dead }}</ref> * [[ಅಮೆರಿಕಾದ ಇಂಪೆರಿಯಲ್ ಕ್ಲಾನ್ಸ್]]<ref>{{cite news | url=http://www.msnbc.msn.com/id/27665247/ | title=No. 2 Klan group on trial in Ky. teen's beating | agency=Associated Press | date=November 11, 2008 | first= | last= | accessdate=November 22, 2008 | archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 12, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090212191202/http://www.msnbc.msn.com/id/27665247/ | url-status=dead }}</ref> * ವೈಟ್ ಕಮೆಲಿಯಾದ ನೈಟ್ಸ್ * ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌ನ ನೈಟ್ಸ್, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಸ್ವತಃ ಪಾದ್ರಿ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ [[ಥಾಮ್ ರಾಬ್]] ಇದರ ಮುಖಂಡರು ಮತ್ತು ಇದು [[ಆರ್ಕನ್ಸಾಸ್‌ನ ಜಿಂಕ್‌]]ನಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite news | url=http://www.adl.org/main_Extremism/Klan-vs-Rhino-Times.htm | title=Arkansas Klan Group Loses Legal Battle with North Carolina Newspaper | publisher=[[Anti-Defamation League]] | date=July 9, 2009 | first= | last= | accessdate=2008-08-15 | archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 12, 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100412051638/http://www.adl.org/main_Extremism/Klan-vs-Rhino-Times.htm | url-status=dead }}</ref> ಇದನ್ನು ಈಗೀಗ ಅಮೆರಿಕಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕ್ಲಾನ್ ಸಂಘಟನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ವಕ್ತಾರರು ಇದನ್ನು "ಆರನೇ ಯುಗದ ಕ್ಲಾನ್"ನಂತಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಜನಾಂಗೀಯವಾದಿ ಗುಂಪಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪುಗಳು ಕ್ಲಾನ್‌ನ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಮಿಡ್‌ವೆಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತೊಂದು ಮೂರನೆಯದು ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಎರಡು-ಮೂರು KKK ಸದಸ್ಯರ ಕುರಿತಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು [[ದಕ್ಷಿಣ]]ದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref name="adl-ak-kkk"/><ref>{{cite web |url=http://www.splcenter.org/intel/map/hate.jsp |title=Active U.S. Hate Groups |accessdate= |author= |date= |work=Intelligence Report |publisher=[[Southern Poverty Law Center]] |archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 14, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070914024214/http://www.splcenter.org/intel/map/hate.jsp |url-status=dead }}</ref><ref name="adl-kkk">{{cite web |url=http://www.adl.org/learn/ext_us/kkk/default.asp |title=About the Ku Klux Klan |accessdate= |author= |date= |work= |publisher=[[Anti-Defamation League]] |archive-date=ಜುಲೈ 25, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100725122657/http://www.adl.org/learn/ext_us/kkk/default.asp |url-status=dead }}</ref> ನವೆಂಬರ್ ೧೪, ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ-ಶ್ವೇತ ವರ್ಣದ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಸಮಿತಿಯ ಏಳು ಜನ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಏಳು ಜನ ಮಹಿಳೆಯರು ಪರಿಹಾರಾತ್ಮಕ ದಂಡವಾಗಿ $೧.೫ಮಿಲಿಯನ್ ಮತ್ತು ದಂಡನಾತ್ಮಕ ನಷ್ಟಪರಿಹಾಗಿ $೧.೫ಮಿಲಿಯನ್ ಅನ್ನು ಆಪಾದಕ ಜೊರ್ಡಾನ್ ಗ್ರುವರ್‌ಗೆ ನೀಡಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದರು. ಅವರು ಅಮೆರಿಕಾದ ಇಂಪೆರಿಯಲ್ ಕ್ಲಾನ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವ [[ಸೌಥರ್ನ್ ಪಾವರ್ಟಿ ಲಾ ಸೆಂಟರ್‌]]ನಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು.<ref>{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/CRIME/11/14/klan.sued.verdict/index.html | title=Jury awards $2.5 million to teen beaten by Klan members | publisher=CNN |date=November 14, 2008 | first= | last= | accessdate = November 18, 2008}}</ref> ಜುಲೈ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಕೆಂಟುಕಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ೧೬ ವರ್ಷದವರಾಗಿದ್ದ ಗ್ರುವರ್‌ರನ್ನು ಐದು ಜನ IKA ಸದಸ್ಯರು ಕ್ರೂರವಾಗಿ ಹೊಡೆದಿದ್ದರು ಎಂದು ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷ ಹೇಳಿತ್ತು.<ref name="SPLClawsuit">{{cite news | url=http://www.splcenter.org/legal/docket/files.jsp?cdrID=69&sortID=2 | title=Southern Poverty Law Center vs. Imperial Klans of America | publisher=[[Southern Poverty Law Center]] | date=July 25, 2007 | first= | last= | accessdate=September 18, 2007 | archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 30, 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070930185509/http://www.splcenter.org/legal/docket/files.jsp?cdrID=69&sortID=2 | url-status=dead }}</ref> ಅನೇಕ ಕ್ಲಾನ್ ಗುಂಪುಗಳು [[ನಿಯೊ-ನಾಜಿ]]ಗಳಂತೆಯೇ ಇತರೆ ಶ್ವೇತ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ಗುಂಪುಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಬಲ ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದವು. ಕೆಲವು ಕ್ಲಾನ್ ಗುಂಪುಗಳು ನಾಜಿ ತೊಗಲು ತಲೆಗಳ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ನೋಟಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಅತ್ಯಧಿಕವಾಗಿ "ನಾಜೀಕರಣ"ಗೊಂಡವು.<ref>[http://www.adl.org/learn/ext_us/kkk/affiliations.asp?LEARN_Cat=Extremism&amp;LEARN_SubCat=Extremism_in_America&amp;xpicked=4&amp;item=kkk ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌ - ಅಫಿಲಿಯೇಷನ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100729144311/http://www.adl.org/learn/ext_us/kkk/affiliations.asp?LEARN_Cat=Extremism&LEARN_SubCat=Extremism_in_America&xpicked=4&item=kkk |date=ಜುಲೈ 29, 2010 }} [[ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿ-ಡೀಫಾರ್ಮೇಷನ್ ಲೀಗ್]].</ref> ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕವು KKK ಗುಂಪುಗಳಾಗಿದ್ದರೂ, ಮಾದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಮಾತುಕತೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮಯ ಸಾಧಕತನಕ್ಕಾಗಿ '' ದಿ '' ಕ್ಲಾನ್ ಎಂದು ಹೇಳಿವೆ. [[ACLU]] ತಮ್ಮ [[ಮೊದಲ ತಿದ್ದುಪಡಿ]] ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಮಾವೇಶಗಳು, ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು, ಸೈನಿಕರ ಪ್ರಯಾಣಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಕಣಕ್ಕಿಳಿಸುವಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆಯಲು KKKಯ ವಿವಿಧ ಒಳ ಪಂಗಡಗಳಿಗೆ ಕಾನೂನು ರೀತ್ಯಾ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ಸೀ, e.g., [https://www.nytimes.com/1993/12/16/us/aclu-lawsuit-backs-klan-in-seeking-permit-for-cross.html NYtimes.com] (ಆ‍ಯ್‌‍ಕ್‌ಸಸ್ಡ್ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೯); [http://www.channel3000.com/news/381962/detail.html Channel3000 com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110510002233/http://www.channel3000.com/news/381962/detail.html |date=ಮೇ 10, 2011 }} (ಆ‍ಯ್‌‍ಕ್‌ಸಸ್ಡ್ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೯). ದಿ ಎಸಿಎಲ್‌‍ಯು ಕ್ಲೈಮ್ಸ್ ಸ್ಪೆಷಲ್ ಪರ್ಫಾರ್ಮೆನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಡಿಪೆಂಡಿಂಗ್ ದಿ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌, ಬಟ್ ರ್ಯಾದರ್ ಪ್ರೊಫೆಸ್ಸೆಸ್ ಎ ಮಿಷನ್ ಟು ಡಿಫೈನ್ಡ್ ದಿ ಕಾನ್ಸ್‌‌‍ಟಿಟ್ಯೂಶ್‌ನಲ್ ರೈಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಆಲ್ ಗ್ರೋಪ್ಸ್, ವೆದರ್ ಲೆಫ್ಟ್, ಸೆಂಟರ್, ಆರ್ ರೈಟ್.</ref> == ಶಬ್ದಕೋಶ == ಕ್ಲಾನ್ ಸದಸ್ಯತ್ವವು ರಹಸ್ಯವಾದುದು. ಅನೇಕ ಸ್ನೇಹ ಸೌಹಾರ್ದದ ಸಂಘಟನೆಗಳಂತೆ, ಬೇರೆಯೊಬ್ಬರನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಯಾವುದೇ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕ್ಲಾನ್ ಸಹಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸದಸ್ಯನು ''AYAK'' ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪವನ್ನು(ನೀನು ಕ್ಲಾನ್‌ ಸದಸ್ಯನಾ??) ಸಂಭಾಷಣೆಯಲ್ಲಿ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಬೇರೆ ಸಂಭವನೀಯ ಸದಸ್ಯನಿಗೆ ತನ್ನನ್ನು ಸ್ವತಃ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಳಸಬಹುದು. ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ''AKIA'' (ನಾನೊಬ್ಬ ಕ್ಲಾನ್ಸ್ ಸದಸ್ಯ) ಎಂದು ಶುಭಾಷಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.adl.org/hate_symbols/acronyms_KIGY.asp |title=A Visual Database of Extremist Symbols, Logos and Tattoos |accessdate= |author= |date= |work= |publisher=[[Anti-Defamation League]] |archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815051939/http://www.adl.org/hate_symbols/acronyms_KIGY.asp |url-status=dead }}</ref> ಇದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೈವಿದ್ಯಮಯ ಇತಿಹಾಸದಾದ್ಯಂತ ಆರಂಭಲ್ಲಿ "KL" ಸೇರಿದಂತೆ ಕ್ಲಾನ್ ಅನೇಕ ಪದಗಳನ್ನು<ref>ಆ‍ಯ್‌‍ಕ್ಸೆಲ್ ರಾಡ್ ೧೯೯೭, p. ೧೬೦.</ref> ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ : * ಕ್ಲಾಬಿ: ಖಂಜಾಂಚಿಗಳು * ಕ್ಲಾವೆರ್ನ್: ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಘಟನೆ * [[ಕ್ಲಿಯಾಗಲ್]]: ಹೊಸದಾಗಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವನು * ಕ್ಲೆಕ್‌ಟೊಕೆನ್: ಪ್ರವೇಶ ಶುಲ್ಕ * ಕ್ಲಿಗ್ರಾಪ್: ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ * ಕ್ಲೊವೊಕೇಷನ್: ಸಭೆ * [[ಕ್ಲೊರಾನ್]]: ಧಾರ್ಮಿಕ ಪುಸ್ತಕ * ಕ್ಲೊರೆರೊ: ಪ್ರತಿನಿಧಿ * ಕ್ಲುಡ್: ಪಾದ್ರಿ ವಿಲ್ಲಿಯಂ ಸಿಮನ್ಸ್‌ನಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪರಿಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರವು ಕ್ಲಾನ್‌ನ ೧೯೧೫ರ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ಅವನ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು.{{Citation needed|date=May 2009}} ಪುನರ್ಸ್ಥಾಪನಾ-ಯುಗದ ಕ್ಲಾನ್ ವಿಭಿನ್ನ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿತ್ತು; ಕ್ಲಾನ್‌ನ ಎಲ್ಲಾ ನಾಯಕರುಗಳಿಗಾಗಿ "ವಿಜರ್ಡ್", ಭದ್ರತಾ ಶುಲ್ಕದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಂಘಟನೆಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಛೇರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗಾಗಿ "ನೈಟ್ ಹವಾಕ್" ಎಂಬ ಕೆಲವು ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು.{{Citation needed|date=May 2009}} == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{portal|Gangs}} * [[ನ್ಯೂ ಜರ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌‌ನ ಇತಿಹಾಸ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌‍ನ ಇತಿಹಾಸ(1865–1918)#ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಂತುಷ್ಟಿ]] * [[ಜಿಮ್ ಕ್ರೂ ಶಾಸನಗಳು]] * [[ಕ್ಯಾಲಿಪೋರ್ನಿಯಾದ, ಇಂಗಲ್‌ವುಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌‌‍]] * [[ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌‌‍ ಹೊಸ ಸೇರ್ಪಡೆ]] * [[ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌‌‍‌‍ನ ನಾಯಕರು]] * [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌‌‍‌‍ ಸದಸ್ಯರ ಗುರುತರ ಪ್ರಭಾವಗಳು]] * [[ಆದೇಶ]] * [[ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾದ, ಒಮಹದಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗದ ಒತ್ತಡ ಅವಧಿ]] * [[ಟಲ್ಸ ರೇಸ್ ದಂಗೆ]] * [[ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌‌‍‌‍‌‍ನ ವೈಟ್‌ನೈಟ್ಸ್]] == ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist|2}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == {{refbegin}} * {{cite book |title=The International Encyclopedia of Secret Societies & Fraternal Orders |last=Axelrod |first=Alan |authorlink= |coauthors= |year=1997 |publisher=Facts On File |location=New York |isbn= |pages= }} * {{cite book |title=Drink: A Social History of America |last=Barr |first=Andrew |authorlink= |coauthors= |year=1999 |publisher=Carroll & Graf |location=New York |isbn= |pages= }} * {{cite book |title=Hooded Americanism: The History of the Ku Klux Klan |last=Chalmers |first=David M. |authorlink= |coauthors= |year=1987 |publisher=[[Duke University Press]] |location=Durahm, N.C.|isbn=9780822307303 |page=512}} * {{cite book |title=At the Hands of Persons Unknown: The Lynching of Black America |last=Dray |first=Philip |authorlink= |coauthors= |year=2002 |publisher=[[Random House]] |location=New York |isbn= |pages= }} * {{cite book |title=Speak Now Against the Day: The Generation Before the Civil Rights Movement in the South |last=Egerton |first=John |authorlink= |coauthors= |year=1994 |publisher=Alfred and Knopf Inc. |location= |isbn= |pages= }} * {{cite book |title=Politics, Society, and the Klan in Alabama, 1915-1949 |last=Feldman |first=Glenn |authorlink= |coauthors= |year=1999 |publisher=[[University of Alabama Press]] |location=Tuscaloosa, Alabama |isbn= |pages= }} * {{cite book |title=Reconstruction: America's Unfinished Revolution, 1863-1877 |last=Foner |first=Eric |authorlink= |coauthors= |year=1989 |publisher=Perennial (HarperCollins) |location= |isbn= |pages= }} * {{cite book |title=Race and History: Selected Essays 1938-1988 |last=Franklin |first=John Hope |authorlink= |coauthors= |year=1992 |publisher=[[Louisiana State University Press]] |location= |isbn= |pages= }} * {{cite book |title=Invisible Empire: The Story of the Ku Klux Klan, 1866-1871 |last=Horn |first=Stanley F. |authorlink= |coauthors= |year=1939 |publisher=Patterson Smith Publishing Corporation |location=Montclair, New Jersey |isbn= |pages= }} * {{cite book |title=Hoods: The Story of the Ku Klux Klan |last=Ingalls |first=Robert P. |authorlink= |coauthors= |year=1979 |publisher=G.P. Putnam's Sons |location=New York |isbn= |pages= }} * {{cite book |title=The Ku Klux Klan in the City, 1915-1930 |last=Jackson |first=Kenneth T. |authorlink= |coauthors= |year=1967; 1992 edition|publisher=[[Oxford University Press]] |locationNew York= |isbn= |pages= }} * {{cite book |title=The Klan Unmasked |last=Kennedy |first=Stetson |authorlink=Stetson Kennedy |coauthors= |year=1990 |publisher=[[University Press of Florida]] |location= |isbn= |pages= }} * {{cite book |title=Drinking in America |last=Lender |first=Mark E. |authorlink= |coauthors=James K. Martin |year=1982 |publisher=Free Press |location=New York |isbn= |page= }} * {{cite book |title=Freakonomics: A Rogue Economist Explores the Hidden Side of Everything |last=Levitt |first=Stephen D. |authorlink= |coauthors=Stephen J. Dubner |year=2005 |publisher=William Morrow |location=New York |isbn= |pages= }} * {{cite book |title=Carry Me Home: Birmingham, Alabama, The Climactic Battle of the Civil Rights Revolution |last=McWhorter |first=Diane |authorlink= |coauthors= |year=2001 |publisher=[[Simon & Schuster]] |location=New York |isbn= |pages= }} * {{cite book |title=Citizen Klansmen: The Ku Klux Klan in Indiana, 1921-1928 |last=Moore |first=Leonard J. |authorlink= |coauthors= |year=1991 |publisher=[[University of North Carolina Press]] |location=Chapel Hill |isbn= |pages= }} * {{cite book|title=The Ku Klux Klan: An Encyclopedia |last=Newton |first=Michael |authorlink= |coauthors=Judy Ann Newton|year=1991|publisher=Garland Publishing |location=New York & London |isbn=}} * {{cite journal |last=Parsons |first=Elaine Frantz |authorlink= |coauthors= |year=2005 |month= |title=Midnight Rangers: Costume and Performance in the Reconstruction-Era Ku Klux Klan |journal=[[The Journal of American History]] |volume=92 |issue=3 |pages=811–836 |id= |url= |accessdate= |quote= }} * {{Citation|last=Prendergast | first=Michael L. | authorlink= | year= | chapter=A History of Alcohol Problem Prevention Efforts in the United States | editor-last=Holder | editor-first=Harold D. | editorlink= | title=Control Issues in Alcohol Abuse Prevention: Strategies for States and Communities | edition= | place=Greenwich, Connecticut | publisher=JAI Press | year=1987 | volume= | id= }} * {{cite book |title=History of the United States from the Compromise of 1850 to the McKinley-Bryan Campaign of 1896 |volume= 7 |last=Rhodes |first=James Ford |authorlink=James Ford Rhodes |coauthors= |year=1920 |publisher= |location= |isbn= |pages= }}೧೯೧೮ರ [[ಪೊಲಿಟ್ಜರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಗೆದ್ದ [http://www.pulitzer.org/awards/1918 ಇತಿಹಾಸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100701075420/http://www.pulitzer.org/awards/1918 |date=2010-07-01 }}. * {{cite book |title=Alabama: The History of a Deep South State |last=Rogers |first=William |authorlink= |coauthors=Robert Ward, Leah Atkins and Wayne Flynt |year=1994 |publisher=[[University of Alabama Press]] |location=Tuscaloosa, Alabama |isbn= |pages= }} * {{cite book |title=The man from Missouri; the life and times of Harry S. Truman |last=Steinberg |first=Alfred |authorlink= |year=1962 |publisher=Putnam |location=New York |oclc=466366 |pages= }} * {{cite book |title=Louisiana Reconstructed, 1863-1877 |last=Taylor |first=Joe G. |authorlink= |coauthors= |year=1974 |publisher= |location=Baton Rouge |isbn= |pages= }} * {{cite book |title=My Life in the Klan |last=Thompson |first=Jerry |authorlink= |coauthors= |year=1982 |publisher=Putnam |location=New York |isbn=0399126953 |pages= }} * {{cite book |title=White Terror: The Ku Klux Klan Conspiracy and Southern Reconstruction |last=Trelease |first=Allen W. |authorlink= |coauthors= |year=1995 |publisher=[[Louisiana State University Press]] |location= |isbn= |pages= }} :ಮೂಲಾಧಾರಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ೧೯೭೧ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಪ್ರಕಟ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಇದು ಕ್ಲಾನ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕ ವ್ಯವಹಾರ ಮತ್ತು ಇದು ಪೋಸ್ಟ್-ಸಿವಿಲ್ ಯುದ್ದದ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಬೇರೆಯ ನೈಟ್-ರೈಡಿಂಗ್ ಗುಂಪುಗಳ ಮೇಲಿನ ಕಥಾನಿರುಪಣೆಯ ಸಂಶೋಧನೆ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆ ಮತ್ತು ೨೦ನೇಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಡೆಮಾಕ್ರೇಟಿಕ್ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಕ್ಲಾನ್‌ ನಡುವಿನ ವಿವರಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದವು. * {{cite book |title=The Fiery Cross: The Ku Klux Klan in America |last=Wade |first=Wyn Craig |authorlink= |coauthors= |year=1987 |publisher=[[Simon and Schuster]] |location=New York |isbn= |pages= }} :ಇಬ್ಬರು ಕ್ಲಾನ್‌ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅನುಕಂಪವಿಲ್ಲದೆ ಸಮರ್ಪಣೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಕಂಟಾಕಿ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಮದರ್... ಆಕೆ ತೀರಿಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಶತಮಾನದ ನಂತರ ಪುನನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದರಿಂದ ಆವೇಷದ ಮತ್ತು ದೃಢ ಮೂಲಸ್ವರೂಪದ ಗಣತಂತ್ರವಾದಿಯಾಗಿದ್ದರು". {{refend}} === ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ === * {{cite book |title=Women of the Klan |last=Blee |first=Kathleen M. |authorlink=Kathleen M. Blee|year=1992 |publisher=[[University of California Press]] |location= |isbn=0-520-07876-4 |pages= }} * {{cite news |url=http://www.gainesville.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20070206%2FWIRE%2F702050325%2F-1%2Fnews |title=White supremacist groups flourishing |accessdate= |author= |date= |work= |agency=Associated Press |archive-date=ಜುಲೈ 30, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180730202916/http://www.gainesville.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20070206%2FWIRE%2F702050325%2F-1%2Fnews |url-status=dead }} * {{cite book |title=Terror in the Night: The Klan's Campaign Against the Jews |last=Nelson |first=Jack |authorlink=Jack Nelson_(journalist) |coauthors= |year=1993 |publisher=[[Simon & Schuster]] |location=New York |isbn=0-671-69223-2 |pages= }} * {{cite book |title=[https://books.google.com/books?id=ziG-M2q3ckYC&source=gbs_navlinks_s Backfire: how the Ku Klux Klan helped the civil rights movement ] |last=Chalmers |first=David M. |authorlink= |coauthors= |year=2003 |publisher=Rowman & Littlefield|isbn=0742523101}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category}} * [http://www.splcenter.org/get-informed/intelligence-files/ideology/ku-klux-klan ದಿ ಸದರನ್ ಪವರ್ಟಿ ಲಾ ಸೆಂಟರ್ ಇನ್ಫರ್ಮೇಶನ್ ಆನ್ ದಿ ಕ್ಲಾನ್] * [http://www.adl.org/learn/ext_us/KKK.asp?xpicked=4&amp;item=18 ದಿ ಎಡಿಎಲ್ ಆನ್ ದಿ ಕೆಕೆಕೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060829045351/http://www.adl.org/learn/ext_us/KKK.asp?xpicked=4&item=18 |date=ಆಗಸ್ಟ್ 29, 2006 }} * [http://www.life.com/image/first/in-gallery/25151/life-goes-inside-todays-kkk ಇನ್‌ಸೈಡ್ ಟುಡೆಸ್ ಕೆಕೆಕೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090716065944/http://www.life.com/image/first/in-gallery/25151/life-goes-inside-todays-kkk |date=ಜುಲೈ 16, 2009 }}-ಸ್ಲೈಡ್‌‍ಶೋ ಬೈ ''ಲೈಫ್'' ಮ್ಯಾಗ್‌ಜೈನ್. ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೧೩, ೨೦೦೯ * ಇನ್‌ವಿಸಿಬಲ್ ಎಂಪೈಯರ್ ಲೇಖಕ ಸ್ಟಾನ್ಲೆ ಎಫ್.ಹಾರ್ನ್‌‍, ಅವರೊಂದಿಗಿನ [http://www.foresthistory.org/research/Biltmore_Project/OHIs/HornOHI.pdf ಸುದೀರ್ಘ ಸಂದರ್ಶನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170326190608/http://www.foresthistory.org/research/biltmore_project/ohis/hornohi.pdf |date=ಮಾರ್ಚ್ 26, 2017 }}:ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌‌‍‌‍‌‍ ಕಥೆ ೧೮೬೬–೧೮೭೧ {{Racism topics|state=collapsed}} {{discrimination}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಸಮ್‌ ವಿರೋಧಿ]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೈಸ್ತ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಫಾರ್ ರೈಟ್ ರಾಜಕೀಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಶ್ವೇತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌‌‍‌‍‌‍]] [[ವರ್ಗ:ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌‌‍‌‍‌‍ ಅಪರಾಧಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1865ರ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1915ರ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಫ್ರಿಕಾ ಅಮೇರಿಕಾ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯೂನಿಸಮ್‌ ವಿರೋಧಿ]] [[ವರ್ಗ:ಸೆಮಿಟಿಸಮ್ ವಿರೋಧಿ]] [[ವರ್ಗ:ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ]] [[ವರ್ಗ:ದ್ವೇಷದ ಅಪರಾಧಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿರೋಧಿ ಗುಂಪುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿಯ ಜನಾಂಗಭೇದ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌‍ನಲ್ಲಿಯ ವರ್ಣಭೇದ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌‌‌ನಲ್ಲಿಯ ಮತದಾನ ಹಕ್ಕುಗಳ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ನರ ವಿರುದ್ದ ಜನಾಂಗೀಯವಾಗಿ ಪ್ರೇರಣೆಗೊಂಡ ಹಿಂಸೆ]] [[ವರ್ಗ:ವರ್ಣಭೇಧ ನೀತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಸ್‌ನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಸ್‌‌‍ನಲ್ಲಿ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಪ್ರಾಸಂಗಿಕ ಘಟನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಶ್ವೇತ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘಟನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] 2iu1z0wl5h0pez8x6ltba6n1z8rrfhu 0 23517 1372814 1340586 2026-05-06T00:35:02Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372814 wikitext text/x-wiki {{otherhurricaneuses | Tropical Storm Katrina|the Atlantic hurricane of 2005}} {{Infobox Hurricane | Name=Hurricane Katrina | Type=hurricane | Year=2005 | Basin=Atl | Image location=Hurricane Katrina August 28 2005 NASA.jpg | Image name=Hurricane Katrina near peak strength on August 28, 2005 | Formed=August 23, 2005 | Dissipated=August 30, 2005 | 1-min winds=150 | Pressure=902 | Damages=81200 | Inflated=1 | Damagespost=[[List of costliest Atlantic hurricanes|Costliest]] [[tropical cyclone]] in history | Fatalities= 1,836 confirmed<ref name="louisiana1">"[http://www.dhh.louisiana.gov/offices/page.asp?ID=192&Detail=5248 Reports of Missing and Deceased] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308150607/http://dhh.louisiana.gov/offices/page.asp?detail=5248&id=192 |date=2016-03-08 }}." ''Louisiana Department of Health and Hospitals.'' August 2, 2006. Retrieved on 2010-04-14.</ref> | Areas=[[Bahamas]], [[South Florida]], [[Cuba]], [[Louisiana]] (especially [[Greater New Orleans]]), [[Mississippi]], [[Alabama]], [[Florida Panhandle]], most of eastern [[North America]] | Hurricane season=[[2005 Atlantic hurricane season]] }} {{Katrina}} [[2005ರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಚಂಡಮಾರುತ]] '''ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತ''' ವು [[ಭಾರಿ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ]] [[ಚಂಡಮಾರುತ]]ವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಇತಿಹಾಸ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಹಲವಾರು ಮಂದಿಯ ಮರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ]] ಐದು ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref name="KatrinaTCR"> {{cite web|last=Knabb|first=Richard D|coauthors=Rhome, Jamie R.; Brown, Daniel P|url=http://www.nhc.noaa.gov/pdf/TCR-AL122005_Katrina.pdf|format=PDF|title=Tropical Cyclone Report: Hurricane Katrina: 23–30 August 2005|publisher=[[National Hurricane Center]]|date=December 20, 2005; updated August 10, 2006|accessdate=2006-05-30}} </ref> ದಾಖಲಾದ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಚಂಡಮಾರುತಗಳಲ್ಲಿ ಇದು [[ಆರನೇ ಅತಿ ಪ್ರಬಲವಾದುದಾಗಿದೆ]]. ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತವು 2005ರ ಆಗಸ್ಟ್ 23ರಲ್ಲಿ [[ಬಹಮಾಸ್]]ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ದಕ್ಷಿಣ [[ಫ್ಲೋರಿಡಾ]]ಕ್ಕೆ [[ತೀವ್ರತೆ 1ರ ಚಂಡಮಾರುತ]]ವಾಗಿ ಸಾಗಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಾವುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಇದು ನಂತರ [[ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]]ದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪ್ರಬಲಗೊಂಡಿತು. ಚಂಡಮಾರುತವು ಅದರ ಎರಡನೇ ಭೂಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ಆಗ್ನೇಯ ಲೂಸಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಆಗಸ್ಟ್ 29ರ ಸೋಮವಾರದಂದು ಬೆಳಗ್ಗೆ [[ತೀವ್ರತೆ 3]] ಆಗಿ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ದುರ್ಬಲಗೊಂಡಿತು. ಇದು ಗಲ್ಫ್ ಕರಾವಳಿಯಾದ್ಯಂತ ಕೇಂದ್ರ ಫ್ಲೋರಿಡಾದಿಂದ ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ವರೆಗೆ ತೀವ್ರ ಹಾನಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಚಂಡಮಾರುತದ ಹಠಾತ್ ಉಲ್ಬಣ]]ದ ಕಾರಣದಿಂದ ಆಯಿತು. ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ [[ಪ್ರಾಣ ಹಾನಿ]]ಯು [[ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌]], [[ಲೂಸಿಯಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಚಂಡಮಾರುತವು ಒಳನಾಡಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ನಂತರ [[ಪ್ರವಾಹತಡೆ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮಹಾದುರಂತವಾಗಿ ವಿಫಲಗೊಂಡಿದುದರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಕೊಚ್ಚಿಹೋದುದರಿಂದ ಈ ಹಾನಿ ಉಂಟಾಯಿತು.<ref name="TPInteractive"/> ಅಂತಿಮವಾಗಿ 80%ನಷ್ಟು ನಗರ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ [[ಪ್ಯಾರಿಷ್‌]]ಗಳ ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಮುಳುಗಿದವು ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಹದ ನೀರು ಕೆಲವು ವಾರಗಳವರೆಗೆ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="TPInteractive">{{cite web|last=Swenson|first=Dan D|coauthors=Marshall, Bob|url=http://www.nola.com/katrina/graphics/credits.swf|format=SWF|title=Flash Flood: Hurricane Katrina's Inundation of New Orleans, August 29, 2005|publisher=[[Times-Picayune]]|date=May 14, 2005|access-date=ಮೇ 31, 2010|archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 17, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121017032858/http://www.nola.com/katrina/graphics/credits.swf|url-status=dead}}</ref> ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಪತ್ತು ನಷ್ಟವು [[ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ಕಡಲ ಕಿನಾರೆಯ ನಗರ]]ಗಳಂತಹ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಈ ಚಂಡಮಾರುತವು ದೋಣಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮೋಜಿನ ನೌಕಾಗೃಹಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಬಲವಾಗಿ ಬಡಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿ, ಕಾರುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮನೆಗಳನ್ನು ಒಳಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿ, ಕರಾವಳಿಯಿಂದ 6–12&nbsp;ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು (10–19&nbsp;ಕಿಮೀ) ದೂರ ನೀರಿನಿಂದ ಆವರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿ, ಸುಮಾರು 90%ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಮುಳುಗಿಸಿತು. ಕನಿಷ್ಠ 1,836&nbsp;ಜನರು ಈ ಚಂಡಮಾರುತದಿಂದ ಮತ್ತು ಆನಂತರದ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಜೀವಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಈ ಮೂಲಕ ಇದು [[1928ರ ಒಕೀಚೊಬೀ ಚಂಡಮಾರುತ]]ದ ನಂತರದ ಮಾರಣಾಂತಿಕ U.S. ಚಂಡಮಾರುತವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ. 2005ರ ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತವು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನೈಸರ್ಗಿಕ ದುರ್ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಚಂಡಮಾರುತದಿಂದಾಗ ಒಟ್ಟು ಹಾನಿಯು $81&nbsp;ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟಿತ್ತು (2005 USD)<ref name="KatrinaTCR"/>. ಇದು 1992ರ [[ಆಂಡ್ರಿವ್ ಚಂಡಮಾರುತ]]ದಿಂದ ಉಂಟಾದ ನಷ್ಟದ ಸುಮಾರು ಮ‌ೂರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref name="andrewtcr">{{cite web|url=http://www.nhc.noaa.gov/1992andrew.html|title=Preliminary Report for Hurricane Andrew|accessdate=2008-04-10|last=Rappaport|first=Ed|publisher= National Hurricane Center}}</ref> ಪ್ರವಾಹ ತಡೆ ವಿಫಲತೆಗಳು, [[1965ರ ಪ್ರವಾಹ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾಯಿದೆ]]ಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದಂತೆ [[US ಆರ್ಮಿ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್‌]]‌ಗೆ (USACE) ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅವುಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವಂತೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರವಾಹ ತಡೆ ಮಂಡಳಿಗಳು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದವು. ಫೆಡರಲ್, ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸರಕಾರಗಳ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆಯ‌ೂ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಯಿತು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ [[ಫೆಡರಲ್ ಎಮರ್ಜೆನ್ಸಿ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಏಜೆನ್ಸಿ]]ಯ (FEMA) ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಮೈಕೆಲ್ D. ಬ್ರೌವ್ನ್‌‌]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ ಪೋಲೀಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್‌]]‌ನ (NOPD) ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ [[ಎಡ್ಡೀ ಕೊಂಪಾಸ್‌]] ಮೊದಲಾದವರು ರಾಜಿನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕೋಸ್ಟ್ ಗಾರ್ಡ್‌]] (USCG), [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹರಿಕೇನ್ ಸೆಂಟರ್‌]] (NHC) ಮತ್ತು [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ವೆದರ್ ಸರ್ವಿಸ್‌]] (NWS) ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಅವುಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆ, ನಿಖರವಾದ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಿಂದಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿವೆ.<ref name="CongressInvestigation"/> ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೂ, ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ಮತ್ತು ಲೂಸಿಯಾನದ ಸಾವಿರಾರು [[ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದ ನಿವಾಸಿಗರು]] ಇನ್ನೂ ಮೋಟಾರು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಲೂಸಿಯಾನದ ದಕ್ಷಿಣದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗದ [[ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ]]ವನ್ನು ಆರ್ಮಿ ಕಾರ್ಪ್ಸ್‌ನ LACPR ಫೈನಲ್ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ರಿಪೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಪುನಃ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮಾಡಬಾರದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಬೇಕಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="The LACPR Home Page">{{cite web|url=http://www.lacpr.usace.army.mil/|title=The LACPR Home Page|author=[[United States Army Corp of Engineers]]|publisher=[[United States Army]]|year=2009|accessdate=2009-08-09|archive-date=2009-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090825084458/http://www.lacpr.usace.army.mil/|url-status=dead}}</ref> == ವಾಯುಲಕ್ಷಣದ ಇತಿಹಾಸ == {{Main|Meteorological history of Hurricane Katrina}} {{storm path|Katrina 2005 track.png}} ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತವು [[ಉಷ್ಣವಲಯದ ತರಂಗ]] ಮತ್ತು [[ಉಷ್ಣವಲಯದ ವಾಯುಭಾರ ಕುಸಿತ ಪ್ರಮಾಣ ಹತ್ತರ]] ಅವಶೇಷಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಉಷ್ಣವಲಯದ ವಾಯುಭಾರ ಕುಸಿತ ಹನ್ನೆರಡು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಗ್ನೇಯ ಬಹಮಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ 2005ರ ಆಗಸ್ಟ್ 23ರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಇದು ಆಗಸ್ಟ್‌ 24ರ ಬೆಳಗ್ಗೆ [[ಉಷ್ಣವಲಯದ ಬಿರುಗಾಳಿ ಸ್ಥಿತಿ]]ಗೆ ಏಳಿಗೆ ಹೊಂದಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಬಿರುಗಾಳಿಗೆ ''ಕತ್ರಿನಾ'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. ಈ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಬಿರುಗಾಳಿಯು ಮುಂದುವರಿದು ಫ್ಲೋರಿಡಾದೆಡೆಗೆ ಸಾಗಿತು. ನಂತರ ಇದು ಆಗಸ್ಟ್‌ 25ರ ಬೆಳಗ್ಗೆ [[ಹ್ಯಾಲೆಂಡೇಲ್ ಬೀಚ್‌]] ಮತ್ತು [[ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಅವೆಂಚುರ]]ದಲ್ಲಿ [[ಭೂಕುಸಿತ]]ವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದ ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳೊಳಗೆ ಚಂಡಮಾರುತವಾಯಿತು. ಈ ಬಿರುಗಾಳಿಯು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ದುರ್ಬಲಗೊಂಡಿತು. ಆದರೆ ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೊಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಒಂದು ಗಂಟೆಯಲ್ಲಿ ಚಂಡಮಾರುತ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪುನಃಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref name="KatrinaTCR"/> ಈ ಬಿರುಗಾಳಿಯು ಗಲ್ಫ್‌ಗೆ ಪ್ರವೇಶಿದ ನಂತರ ಕೇವಲ ಒಂಬತ್ತು ಗಂಟೆಗಳೊಳಗಾಗಿ ತೀವ್ರತೆ&nbsp;3 ಚಂಡಮಾರುತದಿಂದ ತೀವ್ರತೆ 5ರ ಚಂಡಮಾರುತವಾಗಿ ಬೆಳೆದು [[ಅತಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರಗೊಂಡಿತು]]. ಗಾಳಿಯ ವೇಗವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ [[ಲೂಪ್ ಕರೆಂಟ್‌]]ನ "ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಬಿಸಿ" [[ನೀರಿ]]ನೆಡೆಗೆ ಬಿರುಗಾಳಿಯು ಸಾಗಿದುದರಿಂದ ಈ ಶೀಘ್ರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಉಂಟಾಯಿತು.<ref>ಲೆಬೆನ್, ರಾಬರ್ಟ್; ಬಾರ್ನ್, ಜಾರ್ಜ್; ಸ್ಕಾಟ್, ಜಿಮ್. "[http://www.colorado.edu/news/releases/2005/358.html ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ CU-ಬೋಲ್ಡರ್ ರಿಸರ್ಚರ್ಸ್ ಚಾರ್ಚ್ ಕತ್ರಿನಾಸ್ ಗ್ರೋತ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090301014255/http://www.colorado.edu/news/releases/2005/358.html |date=2009-03-01 }}." ''[[ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಕೊಲರ‌್ಯಾಡೊ ಅಟ್ ಬೌಲ್ಡರ್]].'' ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 15, 2005. 2006-06-05ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 2008-04-09ರಲ್ಲಿ ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಆಗಸ್ಟ್‌ 27ರ ಶನಿವಾರದಂದು ಈ ಬಿರುಗಾಳಿಯು [[ಸ್ಯಾಫಿರ್-ಸಿಂಪ್ಸನ್ ಹರಿಕೇನ್ ಸ್ಕೇಲ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ ತೀವ್ರತೆ 3ರ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಲುಪುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಕಾಲದ ಮ‌ೂರನೇ [[ಪ್ರಮುಖ ಚಂಡಮಾರುತ]]ವಾಯಿತು. [[ಐವಾಲ್ ರಿಪ್ಲೇಸ್ಮೆಂಟ್ ಸೈಕಲ್‌]]ಗಳು(ಮರುಕಳಿಸುವ ಚಂಡ ಮಾರುತಗಳು) ಇದರ ಉಗ್ರತೆಗೆ ಅಡ್ಡಿ ಮಾಡಿದವು. ಆದರೆ ಚಂಡಮಾರುತವು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದವು. ಕತ್ರಿನಾ ಮತ್ತೆ ತೀವ್ರಗೊಂಡು ಆಗಸ್ಟ್‌ 28ರ ಬೆಳಗ್ಗೆ ತೀವ್ರತೆ 5ರ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತು ಹಾಗೂ ಅಂದು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 1:00 CDT ಹೊತ್ತಿಗೆ 175 & nbsp;mph (280 ಕಿಮೀ/ಗಂ)ನಷ್ಟು ಗರಿಷ್ಠ ವಾಯುವೇಗ ಮತ್ತು 902 [[mbar]]ನಷ್ಟು ಕನಿಷ್ಠ [[ಒತ್ತಡ]]ದೊಂದಿಗೆ ಅದರ ಅತ್ಯುನ್ನತ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ತಲುಪಿತು. ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತವು ಮಾಡಿದ ಒತ್ತಡ ಕುಸಿತವು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಚಂಡಮಾರುತ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲೇ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿ ತೀವ್ರವಾದುದಾಗಿದೆ. ನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ರೀಟಾ]] ಮತ್ತು [[ವಿಲ್ಮಾ]] ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ಮಾತ್ರ ಅದನ್ನು ಮೀರಿಸಿವೆ; ಇದು ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೆ ದಾಖಲಾದುದರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಪ್ರಬಲವಾದ ಚಂಡಮಾರುತವಾಗಿದೆ (ಈ ದಾಖಲೆಯನ್ನೂ ನಂತರ ರೀಟಾ ಚಂಡಮಾರುತವು ಮೀರಿಸಿತು).<ref name="KatrinaTCR"/> ಕತ್ರಿನಾವು ಅದರ ಎರಡನೇ ಭೂಕುಸಿತವನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್‌ 29ರ ಬೆಳಗ್ಗೆ 6:10&nbsp;a.m. CDT<ref name="KatrinaTCR"/> ಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ತೀವ್ರತೆ&nbsp;3ರ ಚಂಡಮಾರುತವಾಗಿ 125&nbsp;mph (205&nbsp;ಕಿಮೀ/ಗಂ)ನಷ್ಟು ವಾಯುವೇಗದೊಂದಿಗೆ [[ಲೂಸಿಯಾನ ಬುರಾಸ್-ಟ್ರಿಯಂಫ್‌]] ಹತ್ತಿರ ಮಾಡಿತು. ಭೂಕುಸಿತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚಂಡಮಾರುತ-ಪ್ರಭಾವದ ಗಾಳಿಯು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ 120&nbsp;ಮೈಲು (190&nbsp;ಕಿಮೀ) ದೂರಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಚಂಡಮಾರುತದ ಕೇಂದ್ರ ಒತ್ತಡವು 920&nbsp;mbar ನಷ್ಟಿತ್ತು. ಆಗ್ನೇಯ ಲೂಸಿಯಾನ ಮತ್ತು [[ಬ್ರೆಟನ್ ಸೌಂಡ್‌]]‌ನಾದ್ಯಂತ ಸಾಗಿದ ನಂತರ ಈ ಚಂಡಮಾರುತವು 120&nbsp;mph (195&nbsp;ಕಿಮೀ/ಗಂ)ನಷ್ಟು ವಾಯುವೇಗದೊಂದಿಗೆ ತೀವ್ರತೆ&nbsp;3ರ ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಮ‌ೂರನೇ ಭೂಕುಸಿತವನ್ನು ಲೂಸಿಯಾನ/ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿತು.<ref name="KatrinaTCR"/> ಕತ್ರಿನಾವು ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಬಲತೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿಯ ಮೆರಿಡಿಯನ್‌]] ಹತ್ತಿರದ 150 ಮೈಲುಗಳಿಗಿಂತಲೂ (240 ಕಿಮೀ) ಹೆಚ್ಚು ಒಳನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಚಂಡಮಾರುತದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಇದು [[ಟೆನ್ನೆಸ್ಸೀಯ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣವಲಯದ ವಾಯುಭಾರ ಕುಸಿತವಾಗಿ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತು. ಆದರೆ ಅದರ ಅವಶೇಷವು [[ಎದುರುಮುಖದ ಗಡಿರೇಖೆ]]ಯಿಂದ ತಗ್ಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಆಗಸ್ಟ್‌ 31ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವದ [[ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್‌]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಫುಟವಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಉಳಿದ [[ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉಷ್ಣವಲಯದ]] ಚಂಡಮಾರುತವು ಅತಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಪೂರ್ವ ಕೆನಡಾದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು.<ref name="KatrinaTCR"/> == ಪೂರ್ವ ಸಿದ್ಧತೆಗಳು == {{Main|Preparations for Hurricane Katrina}} === ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರ === [[ಚಿತ್ರ:BUSHLA.jpg|thumb|ವೈಟ್ ಹೌಸ್‌ನ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ 2005ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 31ರಲ್ಲಿ ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತದ ಪುನಃಚೇತರಿಸುವಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವೈಟ್ ಹೌಸ್ ಟಾಸ್ಕ್ ಫೋರ್ಸ್‌ನ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾರ್ಜ್ W. ಬುಶ್‌. ಆತನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಹೋಮ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಮೈಕೆಲ್ ಚೆರ್ಟಾಫ್‌ ಹಾಗೂ ಎಡ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾ ವಿಭಾಗದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಡೊನ್ಯಾಲ್ಡ್ ರಮ್ಸ್‌ಫೆಲ್ಡ್ ಕುಳಿತುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.]] ಆಗಸ್ಟ್‌ 26ರ ಶುಕ್ರವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 10 a.m. [[CDT]] (1500&nbsp;[[UTC]])ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕತ್ರಿನಾವು ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರತೆ&nbsp;3 ಚಂಡಮಾರುತವಾಗಿ ಪ್ರಬಲಗೊಂಡಿತು. ನಂತರ ಅಂದಿನ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ, ಕತ್ರಿನಾವು ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಪ್ಯಾನ್‌ಹ್ಯಾಂಡಲ್ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಚಂಡಮಾರುತದ ಭವಿಷ್ಯದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಂಡು ಪ್ಯಾನ್‌ಹ್ಯಾಂಡಲ್‌ನಿಂದ ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ಕರಾವಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂದು NHC ಸ್ಪಷ್ಟಗೊಳಿಸಿತು.<ref>ಸ್ಪ್ಯಾನ್, ಜೇಮ್ಸ್. [http://www.jamesspann.com/bmachine/calendar/wxtalk/26,08,2005 ABC33/40 ವೆದರ್ ಬ್ಲಾಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060329193342/http://www.jamesspann.com/bmachine/calendar/wxtalk/26,08,2005 |date=2006-03-29 }}‌ನ "ಮಾಡೆಲ್ಸ್ ಶಿಫ್ಟಿಂಗ್ ವೆಸ್ಟ್" "NHC ಶಿಫ್ಟಿಂಗ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಟು MS ಕೋಸ್ಟ್" ಮತ್ತು "ಲೇಟಿ ಕತ್ರಿನಾ ಥಾಟ್ಸ್" ಆಗಸ್ಟ್‌ 26, 2005. ಜುಲೈ 23ರ 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref><ref name="NHC disc 014">{{cite web | author = Stewart, Stacy | publisher = National Hurricane Center | title = Hurricane Katrina Discussion No. 14, 5:00 p.m. EDT | date = August 26, 2005 | accessdate = 2006-09-16|url = http://www.nhc.noaa.gov/archive/2005/dis/al122005.discus.014.shtml?}}</ref> NHCಯು ಆಗಸ್ಟ್‌ 27ರ ಶನಿವಾರ 10 a.m. CDTರಂದು ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಆಗ್ನೇಯ ಲೂಸಿಯಾನಕ್ಕೆ ಚಂಡಮಾರುತ ಪಹರೆ ದಳವೊಂದನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಅಂದಿನ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ NHCಯು ಆ ಪಹರೆ ದಳವನ್ನು ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ಮತ್ತು ಆಲಬಾಮ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳವರೆಗೆ ಹಾಗೂ ಲೂಸಿಯಾನ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ [[ಇಂಟ್ರಾಕೋಸ್ಟಲ್ ಸಿಟಿ]]ಯವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕೋಸ್ಟ್ ಗಾರ್ಡ್‌]] ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಪ್ರಭಾವಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸುತ್ತ ಅವಶ್ಯಕ ಪೂರೈಕೆ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಇಡಲು ಆರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು 400ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು&nbsp;ಮೀಸಲು ಸೈನಿಕರನ್ನು ನೇಮಿಸಿತು. ಆಗಸ್ಟ್‌ 27ರಲ್ಲಿ ಇದು ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನ ಜನರನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದ ನಂತರ ಅದರ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರನ್ನು ಆ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿತು.<ref>{{cite journal|title=Hurricane Katrina: How the Coast Guard Got it Right|author=Amanda Ripley|date=2005-10-23|journal=[[Time Magazine]]|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1122007-2,00.html|access-date=2010-05-31|archive-date=2013-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20130521131513/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1122007-2,00.html|url-status=dead}}</ref> ಏವಿಯೇಶನ್ ಟ್ರೈನಿಂಗ್ ಸೆಂಟರ್‌ನ ವಿಮಾನ-ಚಾಲಕತೀವ್ರತೆವು ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನಿಂದ ಫ್ಲೋರಿಡಾಕ್ಕೆ ರಕ್ಷಕ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿತು.<ref name="CG leadership">{{cite web | author = Bruce Jones and David Callahan | title = Leadership Talent Emerges During Hurricane Katrina Aviation Rescue Operations | url = http://www.uscg.mil/hr/cg133/news/archive/fall05.pdf | publisher = United States Coast Guard | accessdate = 2010-04-14 | archive-date = 2011-06-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110609001459/http://www.uscg.mil/hr/cg133/news/archive/fall05.pdf | url-status = dead }}</ref> ಎಲ್ಲಾ ವಿಮಾನಗಳು ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೊಗೆ ಆಗಸ್ಟ್‌ 29ರ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಹಿಂದಿರುಗಿದವು. ಚಂಡಮಾರುತದಲ್ಲಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ವಿಮಾನ-[[ಸಿಬ್ಬಂದಿ ತೀವ್ರತೆವು]] ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ಮತ್ತು ಆಲಬಾಮ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ್ಯಂತ ಇಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು.<ref name="WP Coast Guard">{{cite news | url = http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/09/05/AR2005090501418.html | title = Coast Guard's Response to Katrina a Silver Lining in the Storm | author = Stephen Barr|date = September 6, 2005 | accessdate = 2006-08-29 | publisher = Washington Post}}</ref> [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ]] [[ಜಾರ್ಜ್ W. ಬುಶ್‌]], ಆಯ್ದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಲೂಸಿಯಾನ, ಆಲಬಾಮ ಮತ್ತು ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿದಲ್ಲಿ 27ನೇ ಶನಿವಾರದಂದು ಚಂಡಮಾರುತವು ಭೂಕುಸಿತವನ್ನು ಮಾಡಿದ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಮೊದಲು ರಾಜ್ಯ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref>ಬುಶ್, ಜಾರ್ಜ್ W. "[http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2005/08/20050827-1.html ಸ್ಟೇಟ್ಮೆಂಟ್ ಆನ್ ಫೆಡರಲ್ ಎಮರ್ಜೆನ್ಸಿ ಅಸಿಸ್ಟಾನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಲೂಸಿಯಾನ]." ''[[ವೈಟ್ ಹೌಸ್]].'' ಆಗಸ್ಟ್‌ 17, 2005. 2006-06-05ರಂದು ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಅಂದು ಸಂಜೆ NHCಯು [[ಲೂಸಿಯಾನ ಮೋರ್ಗನ್ ಸಿಟಿ]]ಯಿಂದ ಆಲಬಾಮ-ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಗಡಿರೇಖೆಯವರೆಗಿನ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಚಂಡಮಾರುತ ಬರುವ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ಚಂಡಮಾರುತ ಪಹರೆ ಪಡೆಯಿಂದ ಪಡೆಯಿತು. ಇದನ್ನು ಪಡೆದ 12 ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಪ್ಯಾನ್‌ಹ್ಯಾಂಡಲ್‌‌ಗೆ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನೂ ಪಡೆಯಿತು.<ref name="KatrinaTCR"/> ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಆಗಸ್ಟ್‌ 28 ಮತ್ತು 29ರಲ್ಲಿನ ವೀಡಿಯೊ ಅಧಿವೇಶಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹರಿಕೇನ್ ಸೆಂಟರ್‌‌ನ ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಮೇಫೀಲ್ಡ್‌]], ಕತ್ರಿನಾವು ಅದರ ಚಂಡಮಾರುತದ ಹಠಾತ್ ಉಲ್ಬಣವನ್ನು ನಗರದ ನೆರೆಯೊಡ್ಡು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಜರುಗಿಸಬಹುದು ಎಂದು ತನ್ನ ಕಾತರವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದನು. ಒಂದು ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಆತನು ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ - "ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಗಳು ತುಂಬಿವೆಯೇ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಈಗ ಯಾರಾದರೂ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಹೇಳಬಹುದೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತುಂಬಾ ತುಂಬಾ ದೊಡ್ಡ ಚಿಂತೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ."<ref name="Levee Breach Warning">{{cite news | url = http://www.cnn.com/2006/POLITICS/03/02/fema.tapes/index.html | title = Transcripts, tape show Bush, Brown warned on Katrina | date= March 2, 2006 | accessdate = 2007-04-22 | publisher = CNN.com}}</ref> ಆಗಸ್ಟ್‌ 28ರ ಭಾನುವಾರದಂದು, ಕತ್ರಿನಾದ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿದಂತೆ NHCಯು ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವಲಯವನ್ನು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಲೂಸಿಯಾನ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮತ್ತು [[ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಪ್ಯಾನ್‌ಹ್ಯಾಂಡಲ್‌]]ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಆವರಿಸುವಂತೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದನು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾಮಿಲೆ ಚಂಡಮಾರುತ]]ದಷ್ಟು ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಕತ್ರಿನ ಚಂಡಮಾರುತದಿಂದಾಗುವ "ವಿನಾಶಕಾರಿ ಹಾನಿ"ಯ ನಂತರ ಪ್ರದೇಶವು "ವಾರಗಳವರೆಗೆ ವಾಸಯೋಗ್ಯವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ನ್ಯಾಷನಲ್ ವೆದರ್ ಸರ್ವಿಸ್‌‌ನ ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌/ಬ್ಯಾಟನ್ ರೂಗ್‌ ಕಛೇರಿಯು [[ಸ್ಪಷ್ಟ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಕಿರುಪ್ರಕಟಣೆ]] ನೀಡಿತು.<ref>[http://www.srh.noaa.gov/data/warn_archive/LIX/NPW/0828_214001.txt "NWS ಬುಲೆಟಿನ್‌"]. ''[[ನ್ಯಾಷನಲ್ ವೆದರ್ ಸರ್ವಿಸ್‌]]/ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌, ಲೂಸಿಯಾನ.'' ಆಗಸ್ಟ್‌ 28, 2005. 2007-07-03ರಂದು ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> "ಆಗಸ್ಟ್‌ 28ರ ಭಾನುವಾರದಂದು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬುಶ್, ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌‌ನಿಂದ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಜನರನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ಗವರ್ನರ್ ಬ್ಲ್ಯಾಂಕೊಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದನು". (ಕಮಿಟಿ ಆನ್ ಹೋಮ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಆಂಡ್ ಗವರ್ನ್‌ಮೆಂಟಲ್ ಅಫೈರ್ಸ್‌ನ ವಿಶೇಷ ವರದಿಯ ಪುಟ 235)<ref>{{cite web |url=http://www.gpoaccess.gov/serialset/creports/katrinanation.html |title=Congressional Reports: S. Rpt. 109-322 - Hurricane Katrina: A Nation Still Unprepared |publisher=Gpoaccess.gov |date= |accessdate=2008-10-27 |archive-date=2009-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090227155635/http://www.gpoaccess.gov/serialset/creports/katrinanation.html |url-status=dead }}</ref> ಆಗ್ನೇಯ ಲೂಸಿಯಾನದ ಹಾಗೂ ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ಮತ್ತು ಆಲಬಾಮದ ಕರಾವಳಿಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಜನರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಗಲ್ಫ್ ಕರಾವಳಿಯ ಸುಮಾರು 1.2&nbsp;ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ನಿವಾಸಿಗರು ಈ ಆದೇಶಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟರು.<ref name="KatrinaTCR"/> ==== ರಾಜ್ಯ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಘೋಷಣೆಯ ವಿಚಾರಣೆ ==== 2005ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 26ರ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ, ಮಾಜಿ FEMA ಮುಖ್ಯಾಧಿಕಾರಿ [[ಮೈಕೆಲ್ ಬ್ರೌವ್ನ್‌]], U.S. ಹೌಸ್ ಉಪಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ FEMAಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ದೃಢವಾಗಿ ಒತ್ತಿಹೇಳಿದನು. ಆ ವಿಚಾರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿ [[ಸ್ಟೀಫನ್ ಬುಯರ್‌]] (R-IN), ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬುಶ್‌ನ ಆಗಸ್ಟ್‌ 27ರ ರಾಜ್ಯ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಘೋಷಣೆಯು ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌, ಜೆಫ್ಪೆರ್ಸನ್‌ ಮತ್ತು ಪ್ಲ್ಯಾಕ್ವೆಮಿನ್ಸ್‌‌ನ ಕರಾವಳಿ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗಳನ್ನು ಏಕೆ ಒಳಗೊಂಡಿಲ್ಲ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಿದನು.<ref name="Brown testimony">{{cite news | url = https://www.nytimes.com/2005/09/27/national/nationalspecial/27text-brown.html?ei=5070&en=eda6637e28de37c1&ex=1188792000&pagewanted=all | title = Former FEMA Director Testifies Before Congress | date= 2005-09-27 | accessdate = 2007-09-01 | publisher = nytimes.com}}</ref> (ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಆ ಘೋಷಣೆಯು ''ಯಾವುದೇ'' ಲೂಸಿಯಾನದ ಕರಾವಳಿ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ<ref>ಬುಶ್, ಜಾರ್ಜ್ W. "[http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2005/08/20050828.html ಸ್ಟೇಟ್ಮೆಂಟ್ ಆನ್ ಫೆಡರಲ್ ಎಮರ್ಜೆನ್ಸಿ ಅಸಿಸ್ಟಾನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ]." ''ವೈಟ್ ಹೌಸ್.'' ಆಗಸ್ಟ್‌ 28, 2005. 2006-09-01ರಂದು ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಮತ್ತು ಆಲಬಾಮದ ಘೋಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಕರಾವಳಿ ಕೌಂಟಿಗಳು ಇದ್ದವು.<ref>ಬುಶ್, ಜಾರ್ಜ್ W. "[http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2005/08/20050828-3.html ಸ್ಟೇಟ್ಮೆಂಟ್ ಆನ್ ಫೆಡರಲ್ ಎಮರ್ಜೆನ್ಸಿ ಅಸಿಸ್ಟಾನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಆಲಬಾಮ]." ''ವೈಟ್ ಹೌಸ್.'' ಆಗಸ್ಟ್‌ 28, 2005. 2006-09-01ರಂದು ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref>) ಇದು ಏಕೆಂದರೆ ಲೂಸಿಯಾನ [[ಗವರ್ನರ್ ಬ್ಲ್ಯಾಂಕೊ]] ಅವಳ ಆರಂಭಿಕ ನೆರವಿನ ವಿನಂತಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಬ್ರೌವ್ನ್ ದೃಢವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ, ಈ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಆತನು "ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ"ವಾದೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದಾನೆ. ವಿಚಾರಣೆಯ ನಂತರ ಬ್ಲ್ಯಾಂಕೊ ಅವಳ ಪತ್ರದ ಒಂದು ನಕಲನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿದಳು. ಆಕೆ "ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ ಮೆಟ್ರೊಪೊಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯರಾಜ್ಯ ಇಂಟರ್‌ಸ್ಟೇಟ್ I-49 ವಲಯಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಆಗ್ನೇಯ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದ ನಿವಾಸಿಗರನ್ನು ಪಡೆಯುವ I-20 ವಲಯದಾದ್ಯಂತದ ಎಲ್ಲಾ ಉತ್ತರದ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗಳಿಗೆ" ಸಹಾಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುವಂತೆ ವಿನಂತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|author=[[Kathleen Blanco]]|url=http://jjic.gov.state.la.us/Disaster%20Relief%20Request.pdf|title=Governor Blanco asks President to Declare an Emergency for the State of Louisiana due to Hurricane Katrina|date=2005-08-28|accessdate=2010-04-14|publisher=Government of the State of Louisiana|archive-date=2012-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20120304155101/http://jjic.gov.state.la.us/Disaster%20Relief%20Request.pdf|url-status=dead}}</ref> === ಗಲ್ಫ್ ಕರಾವಳಿ === [[ಚಿತ್ರ:Hurricane Katrina LA landfall radar.gif|thumb|left|ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತವು ಲೂಸಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಭೂಕುಸಿತವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತಿರುವ ರ‌್ಯಾಡರ್ ಚಿತ್ರ]] ಆಗಸ್ಟ್‌ 26ರಲ್ಲಿ ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ರಾಜ್ಯವು ಚಂಡಮಾರುತದ ಭೂಕುಸಿತದ ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧತೆಗಾಗಿ ಅದರ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗಾರ್ಡ್‌]]ಅನ್ನು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕಗೊಳಿಸಿತು. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ರಾಜ್ಯ ಸರಕಾರವು ಮರುದಿನವೇ ಅದರ ತುರ್ತು ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರಕಾರಗಳು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ಆದೇಶ ಪ್ರಕಟಿಸುವುದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದವು. ಆಗಸ್ಟ್‌ 28ರ 7:00 p.m. [[EDT]] ಹೊತ್ತಿಗೆ, 11 ಕೌಂಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಹನ್ನೊಂದು ನಗರಗಳು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದವು. ಮರುದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯು 41 ಕೌಂಟಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು 61 ನಗರಗಳಿಗೆ ಏರಿತು. 57 ತುರ್ತು ಆಶ್ರಯ ತಾಣಗಳನ್ನು ಕರಾವಳಿ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 31 ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆಶ್ರಯ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಅವಶ್ಯಕವಿರುವವರಿಗಾಗಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="CongressInvestigation">{{cite book | author = [[United States Congress]] | date = February 19, 2006 | title = A Failure of Initiative: Final Report of the Select Bipartisan Committee to Investigate the Preparation for and Response to Hurricane Katrina | publisher = [[Government Printing Office]] | location = [[Washington, DC]] | format = PDF | accessdate = 2006-04-10 | url = http://www.gpoaccess.gov/katrinareport/fullreport.pdf | archive-date = 2009-03-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090326065222/http://www.gpoaccess.gov/katrinareport/fullreport.pdf | url-status = dead }}</ref> ಲೂಸಿಯಾನದ ಚಂಡಮಾರುತದ ಅಪಾಯ ಜಾಗದಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸರಕಾರಗಳಿಗೆ ಕರಾವಳಿಯಾದ್ಯಂತದ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರ ಪ್ರದೇಶದ ಜನರರನ್ನು ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತ-ಪ್ರಭಾವಿ ಗಾಳಿಯು ಆರಂಭವಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ 50 ಗಂಟೆಗಳ ಮೊದಲು ಮ‌ೂರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದವು. ಹಂತ IIರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜನರನ್ನು ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತದ ಗಾಳಿಯು ಆರಂಭವಾಗುವ 40 ಗಂಟೆಗಳ ಮೊದಲು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಬೇಕು ಹಾಗೂ ಹಂತ IIIರ ಪ್ರದೇಶದವರನ್ನು (ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್ಅನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡು‌) ಅಂತಹ ಗಾಳಿ ಆರಂಭವಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ 30 ಗಂಟೆಗಳ ಮೊದಲು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಬೇಕು.<ref>{{cite web | author = Louisiana Homeland Security and Emergency Preparedness | title = Louisiana Citizen Awareness and Disaster Evacuation Guide | accessdate = 2006-07-20 | url = http://www.ohsep.louisiana.gov/evacinfo/stateevacrtes.htm | archive-date = 2012-07-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120729145920/http://www.ohsep.louisiana.gov/evacinfo/stateevacrtes.htm | url-status = dead }}</ref> ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ಬಸ್ ಕಂಪೆನಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಆಂಬ್ಯುಲೆನ್ಸ್‌ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ ಅನೇಕ ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಕಾಳಜಿವಹಿಸಿದ ಸೌಕರ್ಯಗಳು, ಅವುಗಳಿಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಕಾದುದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದವರ ಸಾಗಣೆಗಾಗಿ ಬಸ್‌ಗಳು ಲಭ್ಯವಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಬಸ್ ಚಾಲಕರು ಲಭ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=http://www.vtpi.org/katrina.pdf|author=Todd Litman|publisher=Victoria Transport Policy Institute|date=2006-04-13|accessdate=2010-04-10|title=Lessons From Katrina and Rita: What Major Disasters Can Teach Transportation Planners|page=5}}</ref> ಬಾಡಿಗೆ ಕಾರುಗಳು ವಿರಳವಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾಗಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕತ್ರಿನಾದಿಂದಾಗಿ ಕೆಲಸ ನಿಲ್ಲಿಸಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದವು.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=fj5dInclgw0C&pg=PA594&lpg=PA594&dq=rental+cars+in+short+supply+before+Katrina&source=bl&ots=GSchp_xrGg&sig=OZqYroxw1Ww-134XLV97qVA890w&hl=en&ei=OyTGS_DEDsO88gap5bS6Dw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=8&ved=0CCwQ6AEwBw#v=onepage&q=rental%20cars%20in%20short%20supply%20before%20Katrina&f=false|page=594|author=Kay Saucier Lundy, Karen Saucier Lundy, Sharyn Janes|title=Community Health Nursing: Caring for the Public's Health|year=2009|accessdate=2010-04-14|ISBN=9780763717865|publisher=Jones & Bartlett Learning}}</ref> ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ ಮೆಟ್ರೊಪೊಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದ 1.3 ದಶಲಶಕ್ಷ ನಿವಾಸಿಗರಲ್ಲಿ 80%ನಷ್ಟು ಮಂದಿಯನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕೆಲವು ಅಂದಾಜುಗಳು ಹೇಳಿವೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ [[ಐವನ್ ಚಂಡಮಾರುತ]]ದ ಸ್ಥಳಾಂತರದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಉಳಿದವರಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಜನರನ್ನು ಈ ಸ್ಥಳಾಂತರವು ಉಳಿಸಿದೆ.<ref>ಬ್ರೌವ್ನ್, ಆರನ್. "[http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0508/29/asb.01.html ಹರಿಕೇನ್ ಕತ್ರಿನಾ ಪಮೆಲ್ಸ್ ಥ್ರೀ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್(ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಆಫ್ CNN ನ್ಯೂಸ್‌ನೈಟ್ ವಿದ್ ಆರನ್ ಬ್ರೌವ್ನ್)]." ''[[CNN]].'' ಆಗಸ್ಟ್‌ 29, 2005. 2006-06-05ರಂದು ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಆಗಸ್ಟ್‌ 28ರ ಭಾನುವಾರದಂದು, ಎಲ್ಲಾ [[ಕೆನಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ರೈಲ್ವೆ]] ಮತ್ತು [[ಆಮ್‌ಟ್ರ್ಯಾಕ್]] ರೈಲು ಸಂಚಾರ ಹಾಗೂ [[ವಾಟರ್‌ಫೋರ್ಡ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಜನರೇಟಿಂಗ್ ಸ್ಟೇಷನ್‌]]ಅನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಗಲ್ಫ್ ಕರಾವಳಿಯಾದ್ಯಂತದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮ‌ೂಲಭೂತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮುಚ್ಚಿದವು.<ref>"[http://www.amtrak.com/servlet/ContentServer?pagename=Amtrak/am2Copy/Simple_Copy_Popup&amp;c=am2Copy&amp;cid=1093554014709 ಸರ್ವಿಸ್ ಅಲರ್ಟ್: ಹರಿಕೇನ್ ಕತ್ರಿನಾ ಅಪ್ಡೇಟ್ - ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌, ಕ್ರೆಸೆಂಟ್, ಸನ್ಸೆಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ - ರಿವೈಸ್ಡ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಇನ್ಫರ್ಮೇಶನ್]." ''[[ಆಮ್‌ಟ್ರ್ಯಾಕ್]].'' ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1, 2005. 2006-06-05ರಂದು ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> NHCಯು ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತವು ಕೇಂದ್ರ ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕರಾವಳಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್‌ 29ರವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಸಿತು.<ref name="KatrinaTCR"/> === ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ ನಗರ === {{See also|Hurricane preparedness for New Orleans}} ಆಗಸ್ಟ್‌ 26ರಲ್ಲಿ ಈ ಘೋರ ದುರ್ಘಟನೆ ಸಂಭವಿಸಬಹುದಾದ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪರ್ಯಾಲೋಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅನೇಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು ಕತ್ರಿನಾದ {{convert|150|mi|km|-1}} ಪ್ರಬಲ ಪಥವನ್ನು ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಪ್ಯಾನ್‌ಹ್ಯಾಂಡಲ್‌ನಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಿ, ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ ನಗರವನ್ನು ಅವುಗಳ ಸಂಭಾವ್ಯ ಪಥದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರಿಸಿದವು; ಚಂಡಮಾರುತವು ನೇರವಾಗಿ ಅಪ್ಪಳಿಸುವ ಸಂಭವವು 17%ನಷ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಮುನ್ಸೂಚನೆ ನೀಡಿದವು, ಆದರೆ ಆಗಸ್ಟ್‌ 28ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಹೊಡೆತವು 29%ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿತ್ತು.<ref>"[http://www.nhc.noaa.gov/archive/2005/prb/al122005.prblty.015.shtml ಹರಿಕೇನ್ ಕತ್ರಿನಾ ಪ್ರೊಬ್ಯಾಬಿಲಿಟೀಸ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ ನಂಬರ್ 15]," ಮತ್ತು "[http://www.nhc.noaa.gov/archive/2005/prb/al122005.prblty.021.shtml ಹರಿಕೇನ್ ಕತ್ರಿನಾ ಪ್ರೊಬ್ಯಾಬಿಲಿಟೀಸ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ ನಂಬರ್ 21]." ''ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹರಿಕೇನ್ ಸೆಂಟರ್‌.'' ಆಗಸ್ಟ್‌ 26, 2005. 2006-06-05ರಂದು ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಮೆಟ್ರೊ ಪ್ರದೇಶವು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಭವಿಷ್ಯದ ಘಟನೆಗಳ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರಬಲವಾದ ಮಹಾದುರಂತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಚಂಡಮಾರುತದ ನಾಲ್ಕೂ-ಕಡೆಗಳಿಂದ ಬೀಸುವ ಬಿರುಗಾಳಿಯ ಹಠಾತ್ ಉಲ್ಬಣವು 28&nbsp;ಅಡಿ (8.5&nbsp;ಮೀ) ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಬಂದುದರಿಂದ, ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನ ಆಪತ್ತಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಚಂಡಮಾರುತದ ಉಲ್ಬಣವು ನಗರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಭೀಕರ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದೆಂದು ಹೆದರಿದರು.<ref>ಡ್ರೈ, ವಿಲ್ಲೈ. "[http://news.nationalgeographic.com/news/2005/08/0829_050829_hurricane.html ಹರಿಕೇನ್ ಕತ್ರಿನಾ ಪುಲ್ಸ್ ಇಟ್ಸ್ ಪಂಚಸ್ ಇನ್ ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌]." ''ನ್ಯಾಷನಲ್ ಜಿಯೋಗ್ರಾಫಿಕ್‌.'' ಆಗಸ್ಟ್‌ 29, 2005. 2006-06-05ರಂದು ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಕತ್ರಿನಾವು ತೀವ್ರತೆ 5 ಚಂಡಮಾರುತಕ್ಕೆ ಏರಿದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಗಸ್ಟ್‌ 28ರ ಬೆಳಿಗ್ಗಿನ 10 ಗಂಟೆಗೆ ನಡೆದ ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ ಮೇಯರ್ [[ರೇ ನ್ಯಾಗಿನ್‌]], ಕತ್ರಿನಾವನ್ನು "ನಾವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಭಯಪಡುವ ಒಂದು ಚಂಡಮಾರುತ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಗರವನ್ನು [[ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಖಾಲಿಮಾಡುವಂತೆ]] ಆದೇಶ ನೀಡಿದನು.<ref>ಸ್ಟಾಫ್ ವ್ರೈಟರ್. "[http://www.foxnews.com/story/0,2933,167270,00.html ಕತ್ರಿನಾ ಹೆಡ್ಸ್ ಫಾರ್ ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌]." ''[[ಫಾಕ್ಸ್ ನ್ಯೂಸ್‌]]/[[ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್ ಪ್ರೆಸ್‌]].'' ಆಗಸ್ಟ್‌ 29, 2005. 2006-06-05ರಂದು ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ನಗರ ಸರಕಾರವೂ ಸಹ ನಗರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ನಾಗರಿಕರಿಗಾಗಿ [[ಲೂಸಿಯಾನ ಸೂಪರ್‌ಡೋಮ್‌]]ಅನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ "ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಆಶ್ರಯ ತಾಣ"ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವು. ಇವು ಸುಮಾರು 26,000 ಜನರಿಗೆ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ನೀಡಿದವು ಹಾಗೂ ಚಂಡಮಾರುತವು ದಡಕ್ಕೆ ಬಂದುದರಿಂದ ಹಲವಾರು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸಿದವು.<ref>ಸ್ಟಾಫ್ ವ್ರೈಟರ್."[http://www.nola.com/newslogs/breakingtp/index.ssf?/mtlogs/nola_Times-Picayune/archives/2005_08_28.html#074657 26,000 ಶೆಲ್ಟರ್ ಅಟ್ ಸೂಪರ್‌ಡೋಮ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050907082618/http://www.nola.com/newslogs/breakingtp/index.ssf?%2Fmtlogs%2Fnola_Times-Picayune%2Farchives%2F2005_08_28.html#074657 |date=2005-09-07 }}." ''ಟೈಮ್ಸ್-ಪಿಕ್ಯಾಯುನ್.'' ಆಗಸ್ಟ್‌ 28, 2005. 2006-06-05ರಂದು ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> === ಫ್ಲೋರಿಡಾ === ದಕ್ಷಿಣ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರಿಗೆ, ಕತ್ರಿನಾವು ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಬಿರುಗಾಳಿಯಿಂದ ಚಂಡಮಾರುತವಾಗಿ ಪ್ರಬಲಗೊಂಡಿದುದರ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಅದು ದಕ್ಷಿಣ ಫ್ಲೋರಿಡಾದಲ್ಲಿ [[ಮಿಯಾಮಿ-ಡೇಡ್‌]]&nbsp;– [[ಬ್ರೊವಾರ್ಡ್‌]] ಕೌಂಟಿಯ ಹತ್ತಿರ ಅಪ್ಪಳಿಸಿದುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಚಂಡಮಾರುತವು ಮಿಯಾಮಿ-ಡೇಡ್‌ ಕೌಂಟಿಯ [[ಅವೆಂಚುರ]] ಮತ್ತು ಬ್ರೊವಾರ್ಡ್‌ ಕೌಂಟಿಯ [[ಹ್ಯಾಲಂಡೇಲ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ 2005ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 25ರ ಗುರುವಾರದಂದು ಅಪ್ಪಳಿಸಿತು. ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹರಿಕೇನ್ ಸೆಂಟರ್‌ (NHC), ಕತ್ರಿನಾವು ಭೂಕುಸಿತಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಚಂಡಮಾರುತವಾಗಿ ತೀವ್ರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿಖರವಾಗಿ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ನೀಡಿತು ಹಾಗೂ [[ಚಂಡಮಾರುತದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು]] ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಭೂಕುಸಿತಕ್ಕಿಂತ 31.5&nbsp;ಗಂಟೆಗಳ ಮತ್ತು 19.5&nbsp;ಗಂಟೆಗಳ ಮೊದಲು ನೀಡಿತು, ಇದು 36 ಮತ್ತು 24 ಗಂಟೆಗಳ ಉದ್ಧೇಶಿತ ಮಿತಿಗಳಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="KatrinaTCR"/> ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಗವರ್ನರ್‌ [[ಜೆಬ್ ಬುಶ್‌]] ಫ್ಲೋರಿಡಾದಲ್ಲಿನ ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತದ ಭೂಕುಸಿತದ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಆಗಸ್ಟ್‌ 24ರಲ್ಲಿ [[ರಾಜ್ಯ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿ]]ಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದನು. ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಅನೇಕ ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ಆದೇಶಗಳನ್ನೂ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ, [[ಮಾರ್ಟಿನ್ ಕೌಂಟಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಚಂಡಮಾರುತಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗುವ ಮನೆಗಳನ್ನು ಖಾಲಿ ಮಾಡುವಂತೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿಯ‌ೂ ಆದೇಶ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref name="Florida-preps">ಸ್ಟಾಫ್ ವ್ರೈಟರ್. "[http://floridadisaster.org/eoc/eoc_activations/katrina05/reports/Sitrep_Katrina_082605_3.pdf ಹರಿಕೇನ್ ಕತ್ರಿನಾ ಸಿಚ್ವೇಶನ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ ನಂ. 3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060624012053/http://floridadisaster.org/eoc/eoc_activations/katrina05/reports/Sitrep_Katrina_082605_3.pdf |date=2006-06-24 }}." ''ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಸ್ಟೇಟ್ ಎಮರ್ಜೆನ್ಸಿ ರೆಸ್ಪಾನ್ಸ್ ಟೀಮ್.'' ಆಗಸ್ಟ್‌ 26, 2005. 2006-06-06ರಲ್ಲಿ ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> == ಪರಿಣಾಮ == {{Main|Hurricane Katrina effects by region}} [[ಚಿತ್ರ:Hurricane Katrina (short film by NASA).ogv|thumb|thumbtime=28|''ಇನ್ ಕತ್ರಿನಾಸ್ ವೇಕ್'' - [[ನಾಸಾ]]ದ ಸಣ್ಣ ಚಲನಚಿತ್ರ]] {| class="wikitable sortable " border="1" style="float:left;margin:0 1em 0.5em 1em" |+ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಸಾವುಗಳು |- | [[ಆಲಬಾಮ]] | 2 |- | [[ಫ್ಲೋರಿಡಾ]] | 14 |- | [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ]] | 2 |- | [[ಕೆಂಟುಕಿ]] | 1 |- | [[ಲುಯೀಸಿಯಾನಾ]] | 1,577* |- | [[ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ]] | 238 |- | [[ಓಹಿಯೊ]] | 2 |- ! ಒಟ್ಟು ! 1,836 |- | ಕಾಣೆಯಾದವರು | 135<ref name="louisiana1"/> |- | colspan="2"| <small>*ಲೂಸಿಯಾನ ಲೆಕ್ಕ ಮಾಡಿದ </small><br /><small>ರಾಜ್ಯದ ಹೊರಗಿನ ಸ್ಥಳಾಂತರಿತರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ</small> |} ಆಗಸ್ಟ್‌ 29ರಲ್ಲಿ ಕತ್ರಿನಾದ [[ಬಿರುಗಾಳಿಯ ಹಠಾತ್ ಉಲ್ಬಣ]]ವು ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನ 53 ವಿವಿಧ ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಗಳು ಎಂಭತ್ತು ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ನಗರವನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಿದವು. [[ಅಮೆರಿಕ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಸಿವಿಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ಸ್‌]]‌ನ 2007ರ ಜೂನ್‌ರ ವರದಿಯೊಂದು, ಮ‌ೂರನೇ-ಎರಡರಷ್ಟು ಪ್ರವಾಹವು ನಗರದಲ್ಲಿನ ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಗಳ ವಿಫಲತೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದೆ.<ref name="ASCE HKERP report">{{cite web|url=http://www.asce.org/files/pdf/ERPreport.pdf|title=The New Orleans Hurricane Protection System: What Went Wrong and Why|author=Andersen, Christine F. et al.|year=2007|publisher=[[American Society of Civil Engineers]] Hurricane Katrina External Review Panel|accessdate=2008-08-27|format=PDF|archive-date=2008-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080624204644/http://www.asce.org/files/pdf/ERPreport.pdf|url-status=bot: unknown}}</ref> ಪ್ರವಾಹ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿರಲಿಲ್ಲವೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಚಂಡಮಾರುತದ ಹಠಾತ್ ಉಲ್ಬಣವು ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ಮತ್ತು ಆಲಬಾಮದ ಕರಾವಳಿಯನ್ನೂ ಧ್ವಂಸಮಾಡಿತು. ಈ ಮ‌ೂಲಕ ಕತ್ರಿನಾವನ್ನು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿನಾಶಕಾರಿ ಮತ್ತು ಅಧಿಕ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ದುರ್ಘಟನೆ]]ಯಾಗಿ ಹಾಗೂ 1928ರ ಒಕೀಚೊಬೀ ಚಂಡಮಾರುತದ ನಂತರದ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಚಂಡಮಾರುತವಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಕತ್ರಿನಾದಿಂದ ಸಂಭವಿಸಿದ ಒಟ್ಟ ಹಾನಿಯನ್ನು $81.2&nbsp;ಶತಕೋಟಿ (2005 [[U.S. ಡಾಲರ್‌]])ಯಷ್ಟು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಹಿಂದಿನ ಹಣದುಬ್ಬರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ [[ಆಂಡ್ರಿವ್ ಚಂಡಮಾರುತ]]ದಿಂದಾದ ನಷ್ಟದ ಸುಮಾರು ಎರಡರಷ್ಟು ನಷ್ಟವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ.<ref name="KatrinaTCR"/><ref name="katreport">{{cite web | author=[[United States Department of Commerce]] | title=Hurricane Katrina Service Assessment Report | month=June | year=2006 | accessdate=2006-07-14 | format=PDF | url=http://www.weather.gov/om/assessments/pdfs/Katrina.pdf | archive-date=2011-09-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110927114929/http://www.weather.gov/om/assessments/pdfs/Katrina.pdf | url-status=dead }}</ref> ಇದರಿಂದ ಸತ್ತವರ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯು (ನೇರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ) ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಲೂಸಿಯಾನ (1,577) ಮತ್ತು ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ (238)ದಲ್ಲಿ 1,836ರಷ್ಟಿದೆ ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="louisiana1"/><ref name="MWR 2005AHS">{{cite journal | author = Beven II, John L., Lixion A Avila, Eric S. Blake, Daniel P. Brown, James L. Franklin, Richard D. Knabb, Richard J. Pasch, Famie R. Rhome, and Stacy R. Stewart | month=March | year=2008 | title=Annual Summary: Atlantic Hurricane Season of 2005 | journal=[[Monthly Weather Review]] | publisher=[[American Meteorological Society]] | volume=136 | issue=3 | pages=1131–1141 | accessdate=2008-09-08 | url = http://www.aoml.noaa.gov/general/lib/lib1/nhclib/mwreviews/2005.pdf | format = PDF | doi = 10.1175/2007MWR2074.1 }}</ref> 135&nbsp;ಜನರನ್ನು ಲೂಸಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಕಾಣೆಯಾದವರೆಂದು ತೀವ್ರತೆೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ<ref name="louisiana1"/> ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಾವುಗಳು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಿವೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಮರಣಗಳ ನಿಖರವಾದ ಕಾರಣವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. [[ಫೆಡರಲ್]]‌ನ ದುರ್ಘಟನೆಯ-ಘೋಷಣೆಗಳು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ 90,000&nbsp;ಚದರ ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು (233,000&nbsp;km²) [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌]]ನಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸಿತು. ಈ ಚಂಡಮಾರುತವು ಸುಮಾರು ಮ‌ೂರು ದಶಲಕ್ಷ ಜನರಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಸೌಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡಿತು. 2005ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 3ರಲ್ಲಿ [[ಹೋಮ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ]]ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ [[ಮೈಕೆಲ್ ಚೆರ್ಟಾಫ್‌]] ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು - ಚಂಡಮಾರುತ ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಇದು "ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ ಮಹಾದುರಂತ ಅಥವಾ ಮಹಾದುರಂತಗಳ ಸರಣಿ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref>"[http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0509/03/cst.04.html ದ ಆಫ್ಟರ್‌ಮಾತ್ ಆಫ್ ಕತ್ರಿನಾ: ಟ್ರಾನ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಆಫ್ CNN ಲೈವ್ ಸ್ಯಾಟರ್ಡೆ]." ''CNN.'' ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 3, 2005. 2006-06-05ರಂದು ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> === ದಕ್ಷಿಣ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಮತ್ತು ಕ್ಯೂಬಾ === [[ಚಿತ್ರ:Hurricane damage to mobile home in Davie Florida.jpg|thumb|ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತದಿಂದ ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಡ್ಯಾವೀಯಲ್ಲಿನ ಮೊಬೈಲ್ ಮನೆಗೆ ಹಾನಿಯಾಗಿರುವುದು.]] {{Main|Effects of Hurricane Katrina in Florida}} ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತವು ಮೊದಲ ಭೂಕುಸಿತವನ್ನು 2005ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 25ರಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಫ್ಲೋರಿಡಾ]]ದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರತೆ&nbsp;1ರ ಚಂಡಮಾರುತವಾಗಿ 80&nbsp;mph (130&nbsp;km/h) ವಾಯುವೇಗದೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿತು. ಮಳೆಯು ತುಂಬಾ ಜೋರಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಮಾಣವು [[ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಹೋಮ್‌ಸ್ಟೆಡ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ 14&nbsp;ಇಂಚನ್ನು (350&nbsp;ಮಿಮೀ) ದಾಟಿತ್ತು.<ref name="KatrinaTCR"/> ಚಂಡಮಾರುತದ ಹಠಾತ್ ಉಲ್ಬಣವು [[ಮಾನ್ರೋಯ್‌ ಕೌಂಟಿ]]ಯ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ 3&nbsp;– {{convert|5|ft|m}}ನಷ್ಟಿತ್ತು ಎಂದು ಅಳೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref name="katreport"/> 1&nbsp;ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು [[ವಿದ್ಯುತ್]] ಸೌಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡರು. ಫ್ಲೋರಿಡಾದಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟು ನಷ್ಟವನ್ನು $1&nbsp;– $2&nbsp;ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾನಿಯು ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಮತ್ತು ಮರಗಳ ಉರುಳುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗಿತ್ತು. ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತದಿಂದಾಗಿ ಫ್ಲೋರಿಡಾದಲ್ಲಿ 14 ಸಾವು ಸಂಭವಿಸಿತ್ತು.<ref name="KatrinaTCR"/> [[ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಕೀಸ್]]‌ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು, ಬಿರುಗಾಳಿಯ ಕೇಂದ್ರವು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಸರಿದುದರಿಂದಾಗಿ ಕತ್ರಿನಾದ ಉಷ್ಣವಲಯದ-ಚಂಡಮಾರುತ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಯಿತು. ಚಂಡಮಾರುತ-ಪ್ರಭಾವಿತ ಗಾಳಿಯು [[ಡ್ರೈ ಟಾರ್ಟಗಸ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಯಿತು. ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣವೂ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. [[ಕೀ ವೆಸ್ಟ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ 10&nbsp;ಇಂಚು (250&nbsp;ಮಿಮೀ) ಮಳೆ ಬಿದ್ದಿತ್ತು. ಆಗಸ್ಟ್‌ 26ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ [[F1]] [[ಸುಂಟರಗಾಳಿ]]ಯೊಂದು ರಚನೆಯಾಗಿ [[ಮ್ಯಾರಥಾನ್‌]]ಅನ್ನು ಅಪ್ಪಳಿಸಿತು. ಈ ಸುಂಟರಗಾಳಿಯು ಅಲ್ಲಿನ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ವಿಮಾನಖಾನೆಯೊಂದನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿ, ಸುಮಾರು $5&nbsp;ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತು.<ref name="Marathon Tornado">ದೇವೆನಾಸ್, ಆಂಡಿ "[https://web.archive.org/web/20060624012057/http://www.srh.noaa.gov/key/HTML/Marathon_Report.pdf ಮ್ಯಾರಥಾನ್‌ ಟೊರ್ನ್ಯಾಡೊ ಸರ್ವೆ ರಿಪೋರ್ಟ್]." ''[[ನ್ಯಾಷನಲ್ ವೆದರ್ ಸರ್ವಿಸ್‌]] ಫೋರ್‌ಕಾಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್ [[ಕೀ ವೆಸ್ಟ್‌, ಫ್ಲೋರಿಡಾ]]'', 2006-06-05ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತವು [[ಕ್ಯೂಬಾ]]ದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಆಗಸ್ಟ್‌ 29ರಲ್ಲಿ ಇದು ಉಷ್ಣವಲಯದ-ಚಂಡಮಾರುತ ಪ್ರಭಾವಿ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 8&nbsp;ಇಂಚು (200&nbsp;ಮಿಮೀ) ಮಳೆಯನ್ನು ದ್ವೀಪದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗಕ್ಕೂ ತಂದಿತು. [[ಪಿನಾರ್ ಡೆಲ್ ರಿಯೊ ಪ್ರೋವಿನ್ಸ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 8,000 ಜನರನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ದೂರವಾಣಿ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕವು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು. ಕ್ಯೂಬಾದ ದೂರದರ್ಶನ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸರ್ಗಿಡೆರೊ ಡಿ ಬ್ಯಾಟಬನೊ ಕರಾವಳಿ ನಗರವು 90%ನಷ್ಟು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿತ್ತು.<ref name="Cuba damage">ಸ್ಟಾಫ್ ವ್ರೈಟರ್. "[http://www.caribbeannetnews.com/2005/08/29/batters.shtml ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತ ಬ್ಯಾಟರ್ಸ್ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಕ್ಯೂಬಾ]."</ref> === ಲೂಸಿಯಾನ === [[ಚಿತ್ರ:PostVeniceLG.jpg|left|thumb|ಲೂಸಿಯಾನದ ವೆನಿಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರವಾಹ]] ಆಗಸ್ಟ್‌ 29ರಲ್ಲಿ ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತವು [[ಲೂಸಿಯಾನದ ಬುರಾಸ್-ಟ್ರಿಯಂಫ್‌]]‌ನ ಹತ್ತಿರ 125&nbsp;mph (205&nbsp;km/h) ವಾಯುವೇಗದೊಂದಿಗೆ ತೀವ್ರತೆ&nbsp;3ರ ಚಂಡಮಾರುತವಾಗಿ ಭೂಕುಸಿತವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತು. ಇದು ತೀವ್ರತೆ&nbsp;4ರ ಪ್ರಬಲತೆಯಿಂದ ಆಗಷ್ಟೇ ದುರ್ಬಲವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಗರಿಷ್ಠ ಗಾಳಿಯ ತ್ರಿಜ್ಯವು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ, ತೀವ್ರತೆ&nbsp;4ರ ಪ್ರಬಲತೆಯ ಉಳಿದ ಗಾಳಿಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಗ್ನೇಯ ಲೂಸಿಯಾನದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇತ್ತು. ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿಯಲ್ಲಿನ ಚಂಡಮಾರುತದ ಹಠಾತ್ ಉಲ್ಬಣದ ಪೂರ್ವ ಪಥದ ಪ್ರಭಾವವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರೂ, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ಉಲ್ಬಣವೊಂದು ಲೂಸಿಯಾನ ಕರಾವಳಿಯ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿತು. ಈ ಉರುಬಿನ ಎತ್ತರದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ [[ಪ್ಲ್ಯಾಕ್ವೆಮಿನ್ಸ್‌ ಪ್ಯಾರಿಶ್]]‌ನ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ ಮಾಪಕವೊಂದು ಈ ಚಂಡಮಾರುತದ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತವು 14&nbsp;ಅಡಿ (4.3&nbsp;ಮೀ)ಯನ್ನು ಮೀರಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದೆ ಹಾಗೂ 12-ಅಡಿ (3&nbsp;ಮೀ) ಚಂಡಮಾರುತ ಉಲ್ಬಣವು [[ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಇಸ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತವು ಕೊನೆಯ ಭೂಕುಸಿತವನ್ನು ಪರ್ಲ್ ನದಿ ಮುಖದ ಹತ್ತಿರ, ಬಿರುಗಾಳಿಯ ಕೇಂದ್ರವು [[ಲೂಸಿಯಾನದ ಸೇಂಟ್ ಟ್ಯಾಮನಿ ಪ್ಯಾರಿಶ್]] ಮತ್ತು ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿಯ ಹ್ಯಾನ್ಕಾಕ್ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಂಡು, ಆಗಸ್ಟ್‌ 29ರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 9:45M CST ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮಾಡಿತು.<ref name="KatrinaTCR"/> ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತವು ಲೂಸಿಯಾನಕ್ಕೆ ಭಾರಿ ಮಳೆಯನ್ನೂ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 8ರಿಂದ 10&nbsp;ಇಂಚು (200&nbsp;– 250&nbsp;ಮಿಮೀ) ಮಳೆ ಬಿದ್ದಿದೆ. [[ಸ್ಲಿಡೆಲ್‌]] ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ದಾಖಲಾದ ಮಳೆಯೆಂದರೆ ಸರಿಸುಮಾರು 15&nbsp;ಇಂಚು (380&nbsp;ಮಿಮೀ). ಮಳೆ ಮತ್ತು ಚಂಡಮಾರುತದ ಹಠಾತ್ ಉಲ್ಬಣದಿಂದಾಗಿ [[ಪಾಂಟ್ಚಾರ್ಟ್ರೈನ್‌ ಸರೋವರ]]ದ ಮಟ್ಟವು ಏರಿ, ಅದರ ಈಶಾನ್ಯ ತೀರದಾದ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ತರುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಸ್ಲಿಡೆಲ್‌‌ನಿಂದ [[ಮ್ಯಾಂಡೆವಿಲ್ಲೆ]]ವರೆಗಿನ ಸಮುದಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ಸ್ಲಿಡೆಲ್‌ಅನ್ನು ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ ಒಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ [[I-10 ಟ್ವಿನ್ ಸ್ಪ್ಯಾನ್ ಸೇತುವೆ]]ಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ಸೇತುವೆಗಳು ನಾಶಗೊಂಡವು.<ref name="KatrinaTCR"/> ಲೂಸಿಯಾನ ಬಹುತೇಕ 900,000&nbsp;ಜನರು ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತದಿಂದಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು.<ref name="Power failures">ಸ್ಟಾಫ್ ವ್ರೈಟರ್. "[http://www.oe.netl.doe.gov/docs/katrina/katrina_083005_1600.pdf ಹರಿಕೇನ್ ಕತ್ರಿನಾ ಸಿಚ್ವೇಶನ್ ರಿಪೋರ್ಟ್#11] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061108202531/http://www.oe.netl.doe.gov/docs/katrina/katrina_083005_1600.pdf |date=2006-11-08 }}." ''ಆಫೀಸ್ ಆಫ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಸಿಟಿ ಡೆಲಿವರಿ ಆಂಡ್ ಎನರ್ಜಿ ರಿಲೈಯಬಿಲಿಟಿ (OE) [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಎನರ್ಜಿ]].'' ಆಗಸ್ಟ್‌ 30, 2005. 2006-06-05ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಕತ್ರಿನಾದ ಚಂಡಮಾರುತ-ಉಲ್ಬಣವು [[ಸೇಂಟ್ ಟ್ಯಾಮನಿ]], ಟ್ಯಾಂಗಿಪಹೋವ, [[ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ ದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸೇಂಟ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌]] ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಪಾಂಟ್ಚಾರ್ಟ್ರೈನ್ ಸರೋವರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಿತು. ಸೇಂಟ್ ಟ್ಯಾಮನಿ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ ಎರಡು-ರೀತಿಯ ಚಂಡಮಾರುತ-ಉಲ್ಬಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಯಿತು: ಮೊದಲನೆಯದು, ಪಾಂಟ್ಚಾರ್ಟ್ರೈನ್‌ ಸರೋವರದ ಮಟ್ಟವು ಏರಿ, ಚಂಡಮಾರುತವು ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದಿಂದ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ನೀರನ್ನು ಹರಿಸಿತು. ಎರಡನೆಯದು, ಕತ್ರಿನಾದ ಕೇಂದ್ರವು ಸಾಗಿದಂತೆ ಪಶ್ಚಿಮದ ಗಾಳಿಯು ನೀರನ್ನು ರಿಗೊಲೆಟ್ಸ್ ಪಾಸ್‌ನ ಇಕ್ಕಟ್ಟು ಭಾಗಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿ, ಅದನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಒಳಭಾಗಕ್ಕೆ ದೂಕಿತು. ಪೂರ್ವದ ಸೇಂಟ್ ಟ್ಯಾಮನಿ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ನ ಹಠಾತ್ ಉಲ್ಬಣದ ಮಟ್ಟವು ಅಲೆಯ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳದೆ 13ರಿಂದ 16 ಅಡಿಯಷ್ಟಿತ್ತು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>http://www.fema.gov/pdf/hazard/flood/recoverydata/katrina/katrina_la_overview-n.pdf FEMA: ಲೂಸಿಯಾನ ಕತ್ರಿನಾ ಸರ್ಜ್ ಇನಂಡೇಶನ್ ಮ್ಯಾಪ್, ಜನವರಿ 2006</ref> ತುಂಬ ತೊಂದರೆಗೆ ಸಿಲುಕಿದ [[ಸೇಂಟ್ ಬರ್ನಾರ್ಡ್‌ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌]], ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ರಿವರ್ ಗಲ್ಫ್ ಔಟ್ಲೆಟ್‌ (MR-GO) ಎಂಬ ಸಮುದ್ರಯಾನ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಗಳ ಮುರಿಯುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಹಾಗೂ 40 ಅರ್ಪೆಂಟ್ ಕಾಲುವೆ ಪ್ರವಾಹ-ತಡೆಯನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಲೀವೀ ಬೋರ್ಡ್‌ ಛಿದ್ರವಾದುದರಿಂದಾಗಿ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿತು. [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕೋಸ್ಟ್ ಗಾರ್ಡ್‌]] ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ಗೆ ನೆರವು ನೀಡಲು ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಹರಿಸಿದುದರಿಂದ, ಕಾಣೆಯಾದವರ ಹುಟುಕಾಟ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸೇಂಟ್ ಬರ್ನಾರ್ಡ್‌ ಫೈರ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್‌ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಚಂಡಮಾರುತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಾಣೆಯಾದ ಹೆಚ್ಚಿನವರನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಮನೆಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಮ‌ೂಲಕ, ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಮ‌ೂಲಕ ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬದವರ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿಕರ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಮ‌ೂಲಕ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾಯಿತು.<ref>ಕ್ಯಾನಿಜರೊ, ಸ್ಟೀವ್. "[https://web.archive.org/web/20060827225149/http://www.sbpg.net/cannizaro121705a.html 47ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಣೆಯಾದ ಸ್ಥಳೀಯರ ಪಟ್ಟಿ]" ''ಸೇಂಟ್ ಬರ್ನಾರ್ಡ್‌ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ ಗೌರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್ (ಪ್ರೆಸ್ ಬಿಡುಗಡೆ).'' ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 17, 2005. 2006-06-05ರಂದು ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> U.S. ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಹೌಸಿಂಗ್ ಆಂಡ್ ಅರ್ಬನ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ, ಸೇಂಟ್ ಬರ್ನಾರ್ಡ್‌ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ 81%ನಷ್ಟು (20,229) ಮನೆಗಳು ಧ್ವಂಸಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಸೇಂಟ್ ಟ್ಯಾಮನಿ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ 70%ನಷ್ಟು (48,792) ಮತ್ತು ಪ್ಲ್ಯಾಕ್ವೆಮಿನ್ಸ್ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌‌ನಲ್ಲಿ 80%ನಷ್ಟು (7,212) ನಿವಾಸಗಳು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿದ್ದವು.<ref>http://www.dhs.gov/xlibrary/assets/GulfCoast_HousingDamageEstimates_021206.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061226221647/http://www.dhs.gov/xlibrary/assets/GulfCoast_HousingDamageEstimates_021206.pdf |date=2006-12-26 }} ಕರೆಂಟ್ ಹೌಸಿಂದ್ ಯುನಿಟ್ ಡ್ಯಾಮೇಜ್ ಎಸ್ಟಿಮೇಟ್ಸ್, U.S. ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಹೌಸಿಂಗ್ ಆಂಡ್ ಅರ್ಬನ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್, ಫೆಬ್ರವರಿ 12, 2006, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 23ರ 2009ರಂದು</ref> ==== ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯಾನ್ಸ್ ==== {{Main|Effects of Hurricane Katrina in New Orleans|2005 levee failures in Greater New Orleans}} [[ಚಿತ್ರ:KatrinaNewOrleansFlooded edit2.jpg|thumb|240px|ಪ್ರವಾಹ ನೀರು ತುಂಬಿಕೊಂಡ I-10/I-610/ವೆಸ್ಟ್ ಎಂಡ್ ಬ್ಲಾವ್ಡ್, ಲೂಸಿಯಾನದ ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌‌ನ ವಾಯುವ್ಯ ಮತ್ತು ಮೆಟೈರೀಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶಗಳು.]] ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತದ ಕೇಂದ್ರವು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸರಿದಂತೆ, ಇದು ನಗರವನ್ನು ಚಂಡಮಾರುತದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸಿತು. ವಿದ್ಯುತ್ ವಿಫಲತೆಗಳು ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನ ವಾಯುವೇಗವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಅಳೆಯಲು ತಡೆಮಾಡಿದರೂ, ಚಂಡಮಾರುತ-ಪ್ರಭಾವಿತ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಕೆಲವು ಮಾಪನಗಳಿವೆ. ಇದರಿಂದ NHCಯು, ನಗರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು ತೀವ್ರತೆ&nbsp;1 ಅಥವಾ ತೀವ್ರತೆ&nbsp;2ರ ಪ್ರಬಲತೆಯ ಗಾಳಿಯ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಿದೆ. ಕತ್ರಿನಾದ ಚಂಡಮಾರುತ-ಉಲ್ಬಣವು ಮೆಟ್ರೊ ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ಅನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ [[ಫೆಡರಲ್ ವಿಧಾನದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪ್ರವಾಹ ತಡೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯ 53 ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಗಳು ಮುರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು 40 ಅರ್ಪೆಂಟ್ ಕಾಲುವೆ ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಗಳ ವಿಫಲತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತವು ಮೆಟ್ರೊ ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನೆಡೆಗೆ ಸಾಗಿದಾಗ ನಗರದ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಗಳು ಛಿದ್ರವಾದವು. ಈ ರೀತಿಯ ಛಿದ್ರವಾಗುವಿಕೆಯು ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸೇಂಟ್ ಬರ್ನಾರ್ಡ್‌ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ನಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬಂದವು. [[ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ರಿವರ್ ಗಲ್ಫ್ ಔಟ್ಲೆಟ್‌]] (MR-GO) ಅದರ ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಗಳನ್ನು ಸರಿಸುಮಾರು 20 ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಭೇದಿಸಿ, ಪೂರ್ವ ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌, [[ಸೇಂಟ್ ಬರ್ನಾರ್ಡ್‌ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌]] ಮತ್ತು [[ಪ್ಲ್ಯಾಕ್ವೆಮಿನ್ಸ್‌ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌]]‌ನ ಪೂರ್ವ ತೀರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಿತು. ನಗರದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಹ ತಡೆ ಛೇದನಗಳೆಂದರೆ - [[17ತ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಕಾಲುವೆ]] ಪ್ರವಾಹ ತಡೆ, [[ಲಂಡನ್ ಅವೆನ್ಯೂ ಕಾಲುವೆ]] ಹಾಗೂ ಸರಿಸುಮಾರು 80%ನಷ್ಟು ನಗರವನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಿದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ, ನೌಕಾಸಂಚಾರ ಯೋಗ್ಯ [[ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಕಾಲುವೆ]].<ref>ಮರ್ಫಿ, ವೆರಿಟಿ. "[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4307972.stm ಫಿಕ್ಸಿಂಗ್ ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ ಥಿನ್ ಗ್ರೆ ಲೈನ್]." ''BBC ನ್ಯೂಸ್.'' ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 4, 2005. 2006-06-05ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ನಗರದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಒಳಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳು ಹಾನಿಗೊಳಗಾದವು. ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಲೂಸಿಯಾನದ ಸ್ಲಿಡೆಲ್‌ನೆಡೆಗೆ ಸಾಗುವ I-10 ಟ್ವಿನ್ ಸ್ಪ್ಯಾನ್ ಸೇತುವೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು ಧ್ವಂಸಗೊಂಡಿದರಿಂದ, ನಗರದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹೋಗಲಿದ್ದ ಮಾರ್ಗಗಳೆಂದರೆ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ [[ಕ್ರೆಸೆಂಟ್ ಸಿಟಿ ಕನೆಕ್ಷನ್‌]] ಮತ್ತು ಹ್ಯುಯೆ P. ಲಾಂಗ್ ಸೇತುವೆ. [[ಲೇಕ್ ಪಾಂಟ್ಚಾರ್ಟ್ರೈನ್‌ ಕಾಸ್‌ವೇ]] ಮತ್ತು ಕ್ರೆಸೆಂಟ್ ಸಿಟಿ ಕನೆಕ್ಷನ್‌ ಮಾತ್ರ ತುರ್ತು ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟವು.<ref>ಗಾರ್ಡನ್, ಮೇಘನ್. "[http://www.nola.com/newslogs/breakingtp/index.ssf?/mtlogs/nola_Times-Picayune/archives/2005_08_31.html#075566 ಕೈಸ್‌ವೇ ಕ್ಲೋಸ್ಡ್ ಬಟ್ ಹಾರ್ಡ್ಲಿ ಡ್ಯಾಮೇಜ್ಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907084327/http://www.nola.com/newslogs/breakingtp/index.ssf?%2Fmtlogs%2Fnola_Times-Picayune%2Farchives%2F2005_08_31.html#075566 |date=2006-09-07 }}." ''ಟೈಮ್ಸ್ ಪಿಕ್ಯೂಯುನ್.'' ಆಗಸ್ಟ್‌ 31, 2005. 2006-06-05ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಆಗಸ್ಟ್‌ 29ರ 7:40 a.m. CDT ಹೊತ್ತಿಗೆ, [[ಹ್ಯಾಟ್ ರಿಜೆನ್ಸಿ ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌]]‌ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಿಟಕಿಗಳು ಗಾಳಿಯಿಂದ ಹಾರಿಹೋದವು ಹಾಗೂ ಇತರ ಅನೇಕ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಕಿಟಕಿಗಳಿಗೂ ಹಾನಿಯುಂಟಾಯಿತು.<ref>''[[ದ ನ್ಯೂಸ್‌ಅವರ್ ವಿದ್ ಜಿಮ್ ಲೆಹ್ರೆರ್]].'' "[http://www.pbs.org/newshour/bb/weather/july-dec05/katrina_8-29.html ಹರಿಕೇನ್ ಡ್ಯಾಮೇಜಸ್ ಗಲ್ಫ್ ಕೋಸ್ಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120810104833/http://www.pbs.org/newshour/bb/weather/july-dec05/katrina_8-29.html |date=2012-08-10 }}." ''[[PBS]].'' ಆಗಸ್ಟ್‌ 29, 2005. 2006-06-05ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> [[ಹ್ಯಾಟ್]] ನಗರದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಹೋಟೆಲ್ ಆಗಿದೆ. ಇದರ ಅನೇಕ ಹಾಸಿಗೆಗಳು ಕಿಟಕಿಗಳ ಮ‌ೂಲಕ ಹಾರಿಹೋಗಿವೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಹೋಟೆಲ್‌ನ ಗಾಜಿನ ಹೊರ ಮೇಲ್ಮೈಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಡೆದು ಛಿದ್ರಗೊಂಡಿದರಿಂದ ನಿರೋಧನ ಕೊಳವೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು.<ref>ಮಾವ್ಬ್ರೆ, ರೆಬೆಕಾ. "[http://www.nola.com/hurricane/t-p/katrina.ssf?/hurricane/katrina/stories/083005_a15_hotels.html ಇವ್ಯಾಕ್ಯುವೇಶನ್ಸ್ ಟು ಹೋಟೆಲ್ಸ್ ಕಮ್ ವಿದ್ ಓನ್ ಸೆಟ್ ಆಫ್ ಹಜಾರ್ಡ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050909012829/http://www.nola.com/hurricane/t-p/katrina.ssf?%2Fhurricane%2Fkatrina%2Fstories%2F083005_a15_hotels.html |date=2005-09-09 }}." ''ಟೈಮ್ಸ್-ಪಿಕ್ಯಾಯುನ್.'' ಆಗಸ್ಟ್‌ 30, 2005. 2006-06-05ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> [[ಚಿತ್ರ:New Orleans Survivor Flyover.jpg|thumb|left|U.S. ಕೋಸ್ಟ್ ಗಾರ್ಡ್‌‌ನ ಕಾರ್ಯಕರ್ತನೊಬ್ಬ ಕತ್ರಿನಾದ ನಂತರ ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬದುಕುಳಿದವರಿಗಾಗಿ ಹುಡುಕಾಡುತ್ತಿರುವುದು]] ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲ್ಪಡದ ಜನರಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ತಾಣವಾಗಿದ್ದ ಸೂಪರ್‌ಡೋಮ್‌ ಸಹ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು. ಸೂಪರ್‌ಡೋಮ್‌ನ ಮಾಳಿಗೆಯ ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳು ಈ ಚಂಡಮಾರುತದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಈಡಾದವು ಮತ್ತು ಈ ಸೌಧದ ಜಲನಿರೋಧಕ ಗೋಡೆಯು ಕಳಚಿಕೊಂಡು ಧ್ವಂಸಗೊಂಡಿತು. [[ಲೂಯಿಸ್ ಆರ್ಮ್‌ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್ ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ವನ್ನು ಚಂಡಮಾರುತಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಪ್ರವಾಹ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಆಗಸ್ಟ್‌ 30ರಲ್ಲಿ ಇದು ಜನೋಪಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತು. ಈ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸೇವೆಯು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 13ರಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಿಯತ ಸಾಗಿಸುವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ತಿಂಗಳ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಶುರುವಾಯಿತು.<ref name="New Orleans Airport">{{cite web|author=Staff Writer|url=http://www.flymsy.com/Katrinastory.htm|title=[[Louis Armstrong New Orleans International Airport]]|date=2006-05-28|accessdate=2006-06-05|archive-date=2006-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20060312180732/http://www.flymsy.com/Katrinastory.htm|url-status=bot: unknown}}</ref> ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನ ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಗಳ ಮುರಿಯುವಿಕೆಯ‌ೂ ಸಹ ಹಲವಾರು ಮಂದಿ ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಸುಮಾರು 700 ಶವಗಳನ್ನು ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ 2005ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 23ರಲ್ಲಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>ವಾರ್ನರ್, ಕೋನ್‌ಮ್ಯಾನ್; ಟ್ರ್ಯಾವಿಸ್, ರಾಬರ್ಟ್. "[https://web.archive.org/web/20051027003351/http://www.nola.com/news/t-p/frontpage/index.ssf?%2Fbase%2Fnews-4%2F113005097377980.xml ವ್ಯಾರ್ ದೆ ಡೈಡ್]." ''ಟೈಮ್ಸ್-ಪಿಕ್ಯಾಯುನ್.'' ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 23, 2005. 2006-06-05ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಕೆಲವು ಬದುಕುಳಿದವರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಾಂತರಿತರು, ಶವಗಳು ನಗರದ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹ-ಇಳಿಯದಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಗರದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ತೇಲಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಶವಗಳ ಕೊಳೆಯುವಿಕೆಯ ವಿಪರೀತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದರಿಂದ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಹಲವಾರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದುದರಿಂದ, ತನಿಖಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಸತ್ತವರನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟವಾಯಿತು.<ref>ಒನೈಲ್, ಆನ್. "[http://www.cnn.com/2005/US/09/09/katrina.morgue/index.html ಐಡೆಂಟಿಫೈಯಿಂಗ್ ವಿಕ್ಟಿಮ್ಸ್ ಎ ಗ್ರುಯೆಲಿಂಗ್ ಟಾಸ್ಕ್]." ''CNN.'' ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 9, 2005. 2006-06-05ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ನಗರದಲ್ಲಿನ ಮೊದಲು ಸಾವು ಆಗಸ್ಟ್‌ 28ರ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೊದಲು ಸಂಭವಿಸಿತು. ಮ‌ೂವರು [[ನರ್ಸಿಂಗ್ ಹೋಂ]] ರೋಗಿಗಳನ್ನು [[ಬ್ಯಾಟನ್ ರೂಗ್‌]]ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿರ್ಜಲೀಕರಣದಿಂದಾಗಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. ಅಂತಹ ಅಪಾಯಕರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸೂಪರ್‌ಡೋಮ್‌ನಲ್ಲೂ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದುದರ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮಂದಿ [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕಾರಣ]]ದಿಂದ, ಒಬ್ಬ [[ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಔಷಧ]]ದಿಂದ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ [[ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ]]ಯಿಂದ ಒಟ್ಟು ಆರು ಮಂದಿ ಮಾತ್ರ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದ ದೃಢಪಟ್ಟಿದೆ. ಕನ್ವೆನ್ಶನ್ ಸೆಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಶವಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ಮಂದಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನನ್ನು ಕೊಲೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref name="thevenot">ಥೆವೆನಾಟ್, ಬ್ರೈನ್; ರಸ್ಸೆಲ್, ಗಾರ್ಡನ್. "[http://seattletimes.nwsource.com/html/nationworld/2002520986_katmyth26.html ರಿಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಅನಾರ್ಕಿ ಅಟ್ ಸೂಪರ್‌ಡೋಮ್‌ ಒವರ್‌ಸ್ಟೇಟೆಡ್]." ''ಸೀಟಲ್ ಟೈಮ್ಸ್.'' ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 26, 2005. 2006-06-05ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> === ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ === {{Main|Effects of Hurricane Katrina in Mississippi}} [[ಚಿತ್ರ:Structural Bridge Damage.jpg|thumb|ಪಾಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ನ U.S. ರೂಟ್ 90ಯ ಬೇ ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್‌ ಸೇತುವೆಯು ಕತ್ರಿನಾದಿಂದಾಗಿ ನಾಶಗೊಂಡಿರುವುದು.]] ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿಯ ಗಲ್ಫ್ ಕರಾವಳಿಯು ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತದ ಪರಿಣಾಮದಿಂದಾಗಿ ಆಗಸ್ಟ್‌ 29ರಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು. 238&nbsp;ಜನರು ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು, 67&nbsp;ಕಾಣೆಯಾದರು ಮತ್ತು ಶತಕೋಟಿ ಡಾರಲ್‌ಗಳಷ್ಟು ನಷ್ಟ ಉಂಟಾಯಿತು: ಸೇತುವೆಗಳು, ನೌಕಾಗ್ರಹಗಳು, ದೋಣಿಗಳು, ಹಡಗುಕಟ್ಟೆಗಳು, ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರುಗಳು ನಾಡಿನೊಳಗೆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹೋದವು.<ref name="HBrecov">{{cite web | title = Information Relating to the Federal Appropriations for Katrina Recovery | date = January 6, 2006 | accessdate = 2006-09-27 | author = Haley Babour | publisher = Office of the Governor, Mississippi | url = http://www.governorbarbour.com/Recovery/news/2006/jan/information.html | archive-date = 2012-02-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120229091945/http://www.governorbarbour.com/Recovery/news/2006/jan/information.html | url-status = dead }}</ref> ಕತ್ರಿನಾವು ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಸಾಗಿತು. ನಂತರ ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿಯ ಎಲ್ಲಾ 82 ಕೌಂಟಿಗಳನ್ನು ಫೆಡರಲ್ ನೆರವಿಗಾಗಿ ವಿಪತ್ತಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 47 ಕೌಂಟಿಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ, ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="HBrecov"/> ಆರಂಭಿಕ ಭೂಕುಸಿತವನ್ನು ಲೂಸಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕತ್ರಿನಾವು ಅದರ ಅಂತಿಮ ಭೂಕುಸಿತವನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದ ಹತ್ತಿರ ಮಾಡಿತು ಹಾಗೂ ಬಿರುಗಾಳಿಯ ಕೇಂದ್ರವು ಬೇ ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಮತ್ತು ವೇವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ನಗರಗಳ ಕಡೆಗೆ ತೀವ್ರತೆ&nbsp;3ರ ಚಂಡಮಾರುತವಾಗಿ 120&nbsp;mph (195&nbsp;km/h) ವಾಯುವೇಗದೊಂದಿಗೆ ಸಾಗಿತು.<ref name="KatrinaTCR"/> ಕತ್ರಿನಾದ ಪ್ರಬಲವಾದ ನಾಲ್ಕೂ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಬೀಸುವ ಬಿರುಗಾಳಿಯು ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ಕರಾವಳಿಯೆಡೆಗೆ ಸಾಗಿತು. ಇದರಿಂದ ಪ್ರಬಲ 27-ಅಡಿ (8.2&nbsp;ಮೀ) ಚಂಡಮಾರುತ-ಉಲ್ಬಣವು ಉಂಟಾಗಿ ಅದು ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 6&nbsp;ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು (10&nbsp;ಕಿಮೀ) ಹಾಗೂ ಕಣಿವೆ ಮತ್ತು ನದಿಗಳಾದ್ಯಂತ 12&nbsp;ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು (20&nbsp;ಕಿಮೀ) ಒಳನಾಡಿಕ್ಕೆ ಭೇದಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಯಿತು; ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಉಲ್ಬಣವು ಕೆಲವು ಮೈಲುಗಳವರೆಗೆ [[ಇಂಟರ್‌ಸ್ಟೇಟ್‌ 10]]ಅನ್ನು ದಾಟಿತು.<ref name="KatrinaTCR"/> ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತವು ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಬಿರುಗಾಳಿಯನ್ನು ತಂದಿತು. ಇದು ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಮರಗಳ ಧ್ವಂಸಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಕತ್ರಿನಾದಿಂದಾಗಿ ದಾಖಲಾದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಾಳಿಯ ಹೊಡೆತವೆಂದರೆ [[ಪರ್ಲ್ ರಿವರ್‌ ಕೌಂಟಿ]]ಯ [[ಪಾಪ್ಲರ್‌ವಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಬೀಸಿದ 135&nbsp;mph (217&nbsp;km/h) ವಾಯುವೇಗವಾಗಿದೆ.<ref name="KatrinaTCR"/> [[ಚಿತ್ರ:Hurricane katrina damage gulfport mississippi.jpg|thumb|left|ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತದಿಂದಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿರುವ ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿಯ ಲಾಂಗ್ ಬೀಚ್‌]] ಈ ಚಂಡಮಾರುತವು ಭಾರಿ ಮಳೆಯನ್ನೂ ತಂದೊಡ್ಡಿತು. ನೈಋತ್ಯ ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 8 – 10 ಇಂಚಿನಷ್ಟು (200 – 250 ಮಿಮೀ) ಮಳೆಯಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ, ರಾಜ್ಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ 4&nbsp;ಇಂಚು (100&nbsp;ಮಿಮೀ) ಮಳೆ ಬಿದ್ದಿತು. ಕತ್ರಿನಾವು ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿಯಲ್ಲಿ ಆಗಸ್ಟ್‌ 29ರಂದು ಹನ್ನೊಂದು ಸುಂಟರಗಾಳಿಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮರಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ತಂತಿಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದವು.<ref name="KatrinaTCR"/> ಗಾಳಿ, ಮಳೆ ಮತ್ತು ಚಂಡಮಾರುತದ ಉಲ್ಬಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಕೆಲವು ಕಡಲ ತೀರದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೆಲಸಮ ಹೊಂದಿದವು. ಕರಾವಳಿತೀರದ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಮೈಲಿನ 90%ನಷ್ಟು ರಚನೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಗೊಂಡವು<ref name="CBS Miss">ಸ್ಟಾಫ್ ವ್ರೈಟರ್. "[http://www.cbsnews.com/stories/2005/09/01/katrina/main810916.shtml ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ಕೋಸ್ಟ್ ಏರಿಯಾಸ್ ವೈಪ್ಡ್ ಔಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060827100659/http://www.cbsnews.com/stories/2005/09/01/katrina/main810916.shtml |date=2006-08-27 }}." ''[[CBS ನ್ಯೂಸ್]].'' ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1, 2005. 2006-06-05ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಹಾಗೂ ಚಂಡಮಾರುತದ ಉಲ್ಬಣಗಳು ರಾಜ್ಯದ ಕರಾವಳಿಯ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಆರು ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು (10&nbsp;ಕಿಮೀ) ಒಳನಾಡಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದವು ಎಂದು ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಅಂದಾಜುಗಳು ಲೆಕ್ಕಚಾರ ಮಾಡಿವೆ.<ref name="katreport"/> ಸುಮಾರು ಮ‌ೂವತ್ತು ನಿವಾಸಿಗರಿದ್ದ ಬಹುಮಹಡಿಗಳ ಕಟ್ಟಡವೊಂದು ಧ್ವಂಸಗೊಂಡಿತು. ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿಯ ಜಮೀನು-ಆಧಾರಿತ ಜೂಜಿನ ಕಾನೂನುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅನುವರ್ತಿಸಲು ನೌಕಾಗೃಹಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ 13 ವಿನೋದಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು, ಅಲೆಗಳಿಂದಾಗಿ ನೂರು ಗಜಗಳಷ್ಟು ಒಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಕೊಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹೋದವು.<ref name="CBS Miss"/> ಅನೇಕ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೇತುವೆಗಳು ನೀರಿನಿಂದ ಕೊಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹೋದವು. ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ಗಲ್ಫ್ ಕರಾವಳಿಯಾದ್ಯಂತದ [[U.S. ಹೈವೇ 90]]ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಸೇತುವೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದವು: ಬೇ ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್&nbsp;— ಪಾಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್<ref name="KatrinaTCR"/> ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ಬಿಲೋಕ್ಸಿ - [[ಓಶನ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್‌]] ಸೇತುವೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, [[ಪ್ಯಾಸ್ಕಗೌಲ ನದಿ]] ಅಳಿವೆಯ I-10 ಸೇತುವೆಯ ಪೂರ್ವದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುವ ಹಾದಿಯು ಧ್ವಂಸಗೊಂಡಿತು. ಚಂಡಮಾರುತದ ನಂತರ ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕರಾವಳಿ U.S. ಹೈವೇ 90ರ ಸಂಪರ್ಕವು ಕಡಿದುಹೋದುದರಿಂದ, ಕರಾವಳಿಯೆಡೆಗೆ ಸಾಗುವ ಸಂಚಾರವು ಮೊದಲು ಸ್ಟೇಟ್ ರೋಡ್ 11ಕ್ಕೆ (I-10ಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿರುವ) ಮತ್ತು ನಂತರ I-10 ಹಾದಿಯ ಉಳಿದ ಎರಡು ಪಥಗಳು ತೆರೆದುಕೊಂಡಾಗ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Pascagoula destroyed condos from Katrina.jpg|thumb|ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿಯ ಪ್ಯಾಸ್ಕಗೌಲದಲ್ಲಿ ಕತ್ರಿನಾ ಉಲ್ಬಣದಿಂದಾದ ಹಾನಿ]] ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಮ‌ೂರು ಕರಾವಳಿ ಕೌಂಟಿಗಳು ಚಂಡಮಾರುತದಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೊಳಗಾದವು. ಕತ್ರಿನಾದ ಉಲ್ಬಣವು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾದುದು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡದಾದುದು; [[ಹ್ಯಾನ್ಕಾಕ್‌]], [[ಹ್ಯಾರಿಸನ್]] ಮತ್ತು [[ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್‌]] ಕೌಂಟಿಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗಗಳು ಚಂಡಮಾರುತದ ಉಲ್ಬಣದಿಂದ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದವು. ಈ ಮ‌ೂರೂ ಕೌಂಟಿಗಳ ಜನಭರಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವು.<ref>{{cite web|author=[[Federal Emergency Management Agency]] | title = Mississippi Hurricane Katrina Surge Inundation and Advisory Base Flood Elevation Map Panel Overview | month= November | year= 2005 | accessdate = 2006-07-16 | format = PDF | publisher = FEMA|url = http://www.fema.gov/pdf/hazard/flood/recoverydata/katrina/ms_overview.pdf}}</ref> ಈ ಉಲ್ಬಣವು ಹ್ಯಾನ್ಕಾಕ್‌ ಕೌಂಟಿಯ ಕೆಳಗಿನ ಅರ್ಧ ಭಾಗವನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆವರಿಸಿ, [[ಕ್ಲರ್ಮಂಟ್ ಹಾರ್ಬರ್]] ಮತ್ತು ವೇವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಕರಾವಳಿಯ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಬೇ ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿತು. ಜಾರ್ಡನ್ ನದಿಯ ಮಟ್ಟ ಏರುವಂತೆ ಮಾಡಿ ಡೈಮಂಡ್‌ಹೆಡ್ ಮತ್ತು [[ಕಿಲ್ನ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹ ಬರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಹ್ಯಾರಿಸನ್ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ, [[ಪಾಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]] ಒಂದಿಗೆ, ಲಾಂಗ್ ಬೀಚ್‌ ಮತ್ತು ಗಲ್ಫ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ನಗರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಕರಾವಳಿಯಾದ್ಯಂತದ ಪೂರ್ವದ ಕಿರಿದಾದ ಪ್ರದೇಶವೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಗೊಂಡಿತು; ಪ್ರವಾಹವು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಬೇಯ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಡಿಐಬರ್‌ವಿಲ್ಲೆಯಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ತೀವ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಬೇ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿಯ ಮಧ್ಯದ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದ [[ಬಿಲೋಕ್ಸಿ]]ಯು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೆಳ-ಸ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಪಾಯಿಂಟ್ ಕ್ಯಾಡೆಟ್, ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್‌ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ, ಚಂಡಮಾರುತದ ಉಲ್ಬಣವು ವಿಶಾಲವಾದ ನದಿ [[ಅಳಿವೆ]]ಯನ್ನು ತುಂಬಿ ಹರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು ಹಾಗೂ ಉಲ್ಬಣವು ಮತ್ತು ಸಿಹಿನೀರಿನ ಪ್ರವಾಹವು ಒಟ್ಟು ಸೇರಿ ಕೌಂಟಿಯನ್ನು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಮುಳುಗಿಸಿದವು. ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ, ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಕರಾವಳಿ ನಗರ ಪ್ಯಾಸ್ಕಗೌಲದ ಸುಮಾರು 90%ನಷ್ಟು ಭಾಗವು ಮತ್ತು ಲೂಸಿಯಾನ-ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ಗಡಿಪ್ರದೇಶದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಕತ್ರಿನಾದ ಭೂಕುಸಿತವಾದ ಪ್ರದೇಶದ {{convert|75|mi|km|0}}ನಷ್ಟು ಪೂರ್ವ ಭಾಗವು ಚಂಡಮಾರುತದ ಉಲ್ಬಣದಿಂದ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಪಾರ್ಟಿಯಾಕ್ಸ್ ಬೇ ಮತ್ತು ಗಲ್ಫ್ ಹಿಲ್ಸ್‌ನಂತಹ ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್‌ ಕೌಂಟಿಯ ಇತರ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಇವು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿವೆ ಮತ್ತು [[ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಟಿನ್‌]] ಭಾರಿ ನಷ್ಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ; ಓಶನ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್‌, [[ಮಾಸ್ ಪಾಯಿಂಟ್‌]], ಗಾಯ್ಟೀರ್ ಮತ್ತು [[ಎಸ್ಕಾಟಾವ್ಪ]] ಸಹ ಉಲ್ಬಣದ ದಾಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿವೆ. ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ಎಮರ್ಜೆನ್ಸಿ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಏಜೆನ್ಸಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು [[ಫಾರೆಸ್ಟ್‌]], [[ಹಿಂಡ್ಸ್]], [[ವಾರೆನ್]] ಮತ್ತು [[ಲೀಕ್]] ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲೂ ಸಾವು ಉಂಟಾದುದರ ಬಗ್ಗೆ ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ರಾಜ್ಯದ ಸುಮಾರು 900,000&nbsp;ಜನರು ವಿದ್ಯುತ್ ಕಡಿತವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು.<ref name="Power failures"/> === ಆಗ್ನೇಯ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ === [[ಚಿತ್ರ:KatrinaMobileCourthouseSteps.jpg|thumb|left|ಮೊಬೈಲ್‌ನ ಫೆಡರಲ್ ಕೋರ್ಟಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲವರೆಗೆ ಪ್ರವಾಹದ ನೀರು ಬಂದಿರುವುದು.]] ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತವು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಭೂಕುಸಿತನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದರೂ, ಆಲಬಾಮ ಮತ್ತು ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಪ್ಯಾನ್‌ಹ್ಯಾಂಡಲ್‌ ಎರಡೂ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಉಷ್ಣವಲಯದ-ಚಂಡಮಾರುತದ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿವೆ. ಈ ಚಂಡಮಾರುತದ ಉಲ್ಬಣವು [[ಮೊಬೈಲ್ ಬೇ]]ಯಲ್ಲಿ 12ರಿಂದ 16&nbsp;ಅಡಿ (3–5&nbsp;ಮೀ) ಎತ್ತರದ ಅಲೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.<ref name="KatrinaTCR"/> [[ಆಲಬಾಮದ ಮೊಬೈಲ್]]ನಲ್ಲಿ 67&nbsp;mph (107&nbsp;km/h) ವೇಗದ ಪ್ರಬಲ ಬಿರುಗಾಳಿ ಬೀಸಿರುವುದು ದಾಖಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಚಂಡಮಾರುತದ ಉಲ್ಬಣವು ಸರಿಸುಮಾರು 12&nbsp;ಅಡಿ (3.7&nbsp;ಮೀ) ಎತ್ತರವಿತ್ತು.<ref name="KatrinaTCR"/> ಈ ಉಲ್ಬಣವು ಮೊಬೈಲ್ ಬೇಯಾದ್ಯಂತ ಅನೇಕ ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ಒಳಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡಿತು. ಆಲಬಾಮವು ನಾಲ್ಕು ಸುಂಟರಗಾಳಿಗಳ ದಾಳಿಗೆ ಸಿಲುಕಿತು.<ref name="KatrinaTCR"/> ಮೊಬೈಲ್ ಬೇಯಾದ್ಯಂತದ ಹಡಗುಗಳು, ಎಣ್ಣೆ ಬಾವಿ ಯಂತ್ರಗಳು, ದೋಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕಾ [[ಹಡಗುಕಟ್ಟೆ]]ಗಳು ತೀರಕ್ಕೆ ಕೊಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹೋದವು: ಸರಕು ಹಡಗು M/V ''ಕ್ಯಾರಿಬೀನ್ ಕ್ಲಿಪ್ಪರ್‌'' ಅನ್ನು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಮೀನು ಹಿಡಿಯುವ ದೋಣಿಗಳನ್ನು [[ಬೇಯು ಲಾ ಬ್ಯಾಟ್ರೆ]]ಯಲ್ಲಿ ದಡಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿಸಲಾಯಿತು. [[ಮೊಬೈಲ್ ನದಿ]]ಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದ [[ಎಣ್ಣೆ ಬಾವಿ ಯಂತ್ರ]]ವೊಂದರ ಲಂಗರು ಕಂಬಗಳು ಛಿದ್ರವಾಗಿ, 1.5&nbsp;ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು (2&nbsp;ಕಿಮೀ) ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ತೇಲಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿ, ಮೊಬೈಲ್‌ನ ಹೊರಗಿರುವ ಕೊಕ್ರೇನ್ ಸೇತುವೆಗೆ ಢಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆಯಿತು. ಸೇತುವೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಹಾನಿ ಉಂಟಾಗಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಅದು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಪುನಃತೆರೆದುಕೊಂಡಿತು. [[ಡಾಫಿನ್ ದ್ವೀಪ]]ದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ನಷ್ಟವು ಬಹಳ ತೀವ್ರವಾದುದಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಚಂಡಮಾರುತದ ಉಲ್ಬಣವು ಅನೇಕ ಮನೆಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ದ್ವೀಪದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಹೊಸ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ಛೇದಿಸಿತು. ಕಡಲತೀರದಾಚೆಯ ಎಣ್ಣೆ ಬಾವಿ ಯಂತ್ರವೊಂದನ್ನೂ ಸಹ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿ ದ್ವೀಪದ ದಡಕ್ಕೆ ತರಲಾಯಿತು. ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿಯಂತೆ, ಚಂಡಮಾರುತದ ಉಲ್ಬಣವು ಆಲಬಾಮ ಕರಾವಳಿಯಾದ್ಯಂತವೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಕಡಲದಂಡೆಯ ಕೊರೆತವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು.<ref name="KatrinaTCR"/> ಆಲಬಾಮದಲ್ಲಿ ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತದಿಂದಾಗಿ 600,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ವಾಹನ ಅಪಘಾತದಿಂದ ಇಬ್ಬರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. ಸೆಲ್ಮದಂತಹ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಿವಾಸಿಗರು ವಿದ್ಯುತ್ತಿಲ್ಲದೆ ಅನೇಕ ದಿನಗಳನ್ನು ಕಳೆದರು.<ref name="Power failures"/> [[ಚಿತ್ರ:Katrina Bayou La Batre 2005 boats ashore.jpg|thumb|ಬೇಯು ಲಾ ಬ್ಯಾಟ್ರೆ: ಸರಕು ಹಡಗು ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ದೋಣಿಗಳು ದಡಹತ್ತಿಸಿರುವುದು]] ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಪ್ಯಾನ್‌ಹ್ಯಾಂಡಲ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಚಂಡಮಾರುತದ ಉರುಬು ಸುಮಾರು ಐದು&nbsp;ಅಡಿ (1.5&nbsp;ಮೀ) ಎತ್ತರವಿತ್ತು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ-ಕೇಂದ್ರ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಕರಾವಳಿಯಾದ್ಯಂತ ಈ ಉಲ್ಬಣದ ಎತ್ತರವು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ 1&nbsp;– 2&nbsp;ಅಡಿ (0.3&nbsp;– 0.6&nbsp;ಮೀ)ಯಷ್ಟಿತ್ತು. [[ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಪೆನ್ಸಕೋಲ]]ದಲ್ಲಿ ಆಗಸ್ಟ್‌ 29ರಲ್ಲಿ 56&nbsp;mph (90&nbsp;km/h) ವೇಗದ ಬಿರುಗಾಳಿಯು ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಬಿರುಗಾಳಿಯು ಕೆಲವು ಮರಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ರಚನೆಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತು ಹಾಗೂ ಪ್ಯಾನ್‌ಹ್ಯಾಂಡಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರವಾಹವೂ ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು. [[ವಾಲ್ಟನ್‌ ಕೌಂಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಕತ್ರಿನಾದಿಂದಾಗಿ ಇಬ್ಬರು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ವಾಹನ ಅಪಘಾತದಿಂದ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು.<ref name="KatrinaTCR"/> ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಪ್ಯಾನ್‌ಹ್ಯಾಂಡಲ್‌ನಲ್ಲಿ 77,000 ಗ್ರಾಹಕರು ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು.<ref>ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್ ಪ್ರೆಸ್‌, "ಕತ್ರಿನಾ ಅಟ್ ಎ ಗ್ಲ್ಯಾನ್ಸ್" (ಆಗಸ್ಟ್‌ 31, 2005), ಪುಟ 4A, ''ಮೊಬೈಲ್ ರಿಜಿಸ್ಟರ್'', ವೆಬ್: [http://www.al.com/mobileregister/pdf/register083105a.pdf ಮೊಬೈಲ್‌ರಿಜಿಸ್ಟರ್-083105-PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001220638/http://www.al.com/mobileregister/pdf/register083105a.pdf |date=2008-10-01 }}.</ref> ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತದಿಂದಾಗಿ [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ]]ದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗಗಳು ಚಂಡಮಾರುತವು ಒಳನಾಡಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರಿಂದ ಭಾರಿ ಮಳೆ ಮತ್ತು ಬಲವಾದ ಗಾಳಿಯ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವು. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 3&nbsp;ಇಂಚಿಗಿಂತಲೂ (75&nbsp;ಮಿಮೀ) ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಸುರಿಯಿತು. ಜಾರ್ಜಿಯಾದಲ್ಲಿ ಆಗಸ್ಟ್‌ 29ರಂದು ಕನಿಷ್ಠ 18 ಸುಂಟರಗಾಳಿಗಳು ಬೀಸಿದವು. ಆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ ಬೀಸಿದ ಸುಂಟರಗಾಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸುಂಟರಗಾಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ತೀವ್ರವಾದುದೆಂದರೆ F2 ಸುಂಟರಗಾಳಿ. ಇದು [[ಹರ್ಡ್‌ ಕೌಂಟಿ]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾರೋಲ್‌ ಕೌಂಟಿ]]ಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ಈ ಸುಂಟರಗಾಳಿಯು 3 ನಷ್ಟ ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಮನೆಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಈ ಸುಂಟರಗಾಳಿಯು ಹಲವಾರು ಕೋಳಿ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಸುಮಾರು 140,000 ಕೋಳಿ ಮರಿಗಳನ್ನು ಸಾಯಿಸಿತು. ಇತರ ಸುಂಟರಗಾಳಿಗಳು ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸೌಕರ್ಯಗಳಿಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ನಷ್ಟವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. F2 ಸುಂಟರಗಾಳಿಯಿಂದ ಸಂಭವಿಸಿದ ಸಾವಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ವಾಹನ ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದನು.<ref>ವೆಸ್ಟ್‌ಬ್ರೂಕ್, ರಾಬಿ; WFO ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಸಿಟಿ ಸ್ಟಾಫ್. "[https://web.archive.org/web/20080605060853/http://www.srh.noaa.gov/ffc/html/katrina05.shtml ಕತ್ರಿನಾ ಸ್ಪಾವ್ನ್ಸ್ ಟೊರ್ನ್ಯಾಡೋಸ್ ಇನ್ ಜಾರ್ಜಿಯಾ - ಆಗಸ್ಟ್‌ 29, 2005]." ''[[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಓಶನಿಕ್ ಆಂಡ್ ಅಟ್ಮಾಸ್ಫೆರಿಕ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್]].'' ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 1, 2005. 2010-04-14ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> === ಇತರ U.S. ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೆನಡಾ === [[ಚಿತ್ರ:Katrina_2005_rainfall.gif|thumb|right|ಕತ್ರಿನಾದಿಂದಾಗಿ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸುರಿದ ಮಳೆಯ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣ.ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮಾಹಿತಿಯು ಲಭ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ.]] ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತವು ಒಳಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸರಿದಂತೆ ದುರ್ಬಲಗೊಂಡಿತು. ಆದರೆ ಉಷ್ಣವಲಯದ-ಚಂಡಮಾರುತ ಬಲದ ಗಾಳಿಯು ಆಗಸ್ಟ್‌ 30ರಲ್ಲಿ [[ಕೆಂಟುಕಿಯ ಫೋರ್ಟ್ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್‌]]‌ನಷ್ಟು ದೂರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಯಿತು ಮತ್ತು ಆ ಬಿರುಗಾಳಿಯು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮರಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿತು. ಚಂಡಮಾರುತದ ಅವಶೇಷಗಳು [[ಪೂರ್ವ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಭಾರಿ ಮಳೆಯನ್ನು ತಂದವು ಹಾಗೂ 20 ರಾಜ್ಯಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ 2&nbsp;ಇಂಚಿಗಿಂತಲೂ (50&nbsp;ಮಿಮೀ) ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಬಿದ್ದಿತು.<ref name="HPCrainfall">ಸ್ಟಾಫ್ ವ್ರೈಟರ್. "[http://www.hpc.ncep.noaa.gov/discussions/tcpat2.html ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಸಮ್ಮರಿ ಮೆಸೇಜ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614172742/http://www.hpc.ncep.noaa.gov/discussions/tcpat2.html |date=2006-06-14 }}." ''ದ ಹೈಡ್ರೊಮೀಟಿಯೊರಾಲಜಿಕಲ್ ಪ್ರೆಡಿಕ್ಷನ್ ಸೆಂಟರ್.'' ಆಗಸ್ಟ್‌ 31, 2005. 2006-06-05ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಕತ್ರಿನಾ ಸಂಬಂಧಿತ ಹಲವಾರು ಸುಂಟರಗಾಳಿಗಳು ಆಗಸ್ಟ್‌ 30 ಮತ್ತು ಆಗಸ್ಟ್‌ 31ರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು. ಇವು ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟದ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದವು. ಒಟ್ಟಾಗಿ, ಎಂಟು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕತ್ರಿನಾದಿಂದಾಗಿ 62 ಸುಂಟರಗಾಳಿಗಳು ರಚನೆಯಾದವು.<ref name="katreport"/> ಪೂರ್ವ [[ಆರ್ಕನ್ಸಾಸ್‌]] ಕತ್ರಿನಾದ ಹಾದುಹೋಗುವಿಕೆಯಿಂದ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref name="rain">{{Cite web|author=[[David M. Roth]]|year=2005|title=Hurricane Katrina Rainfall Summary|publisher=[[Hydrometeorological Prediction Center]]|accessdate=2006-11-04|url=http://www.hpc.ncep.noaa.gov/tropical/rain/katrina2005.html|archive-date=2015-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150424181227/http://www.hpc.ncep.noaa.gov/tropical/rain/katrina2005.html|url-status=dead}}</ref> ಪ್ರಬಲವಾದ ಗಾಳಿಯು ಕೆಲವು ಮರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ತಂತಿಗಳನ್ನು ಉರುಳಿಸಿತು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ನಷ್ಟವು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆಯೇ ಆಗಿದೆ.<ref name="ncdcark">{{Cite web|author=NCDC|year=2005|title=Event Report for Arkansas|accessdate=2006-11-04|url=http://www4.ncdc.noaa.gov/cgi-win/wwcgi.dll?wwevent~ShowEvent~571417|archive-date=2011-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110520005224/http://www4.ncdc.noaa.gov/cgi-win/wwcgi.dll?wwevent~ShowEvent~571417|url-status=dead}}</ref> [[ಕೆಂಟುಕಿ]]ಯಲ್ಲಿ, ಕತ್ರಿನಾದಿಂದ ಪ್ರವಾಹ ಮತ್ತು ಮಳೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದ ಚಂಡಮಾರುತವೊಂದು ನಂತರ ದುರ್ಬಲಗೊಂಡಿತು. ಪ್ರವಾಹದಿಂದಾಗಿ [[ಕೆಂಟುಕಿ ಗವರ್ನರ್‌]] [[ಎರ್ನೀ ಫ್ಲೆಟ್ಚರ್‌]] ಮ‌ೂರು ಕೌಂಟಿಗಳನ್ನು ವಿಪತ್ತಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದು ಘೋಷಿಸಿ, ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ರಾಜ್ಯ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಾರಿದನು.<ref>ಸ್ಟಾಫ್ ವ್ರೈಟರ್. "[https://web.archive.org/web/20060523081840/http://www.wkyt.com/Global/story.asp?S=3782559 ಗೌರ್ನ್ಮೆಂಟ್ ಫ್ಲೆಟ್ಚರ್ ಡಿಕ್ಲ್ಯಾರ್ಸ್ ಥ್ರೀ ಕೆಂಟುಕಿ ಕೌಂಟೀಸ್ ಡಿಸಾಸ್ಟರ್ ಏರಿಯಾಸ್]." ''[[WKYT]].'' ಎಪ್ರಿಲ್ 18ರ 2006ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. 2010-04-14ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ..</ref><ref>ಬ್ಲ್ಯಾಂಟನ್, ಕ್ಯಾರ್ಲ; ಗೋಯಿನ್ಸ್, ಮೈಕೆಲ್; ವಿಟೇಕರ್, ಜೋಡಿ. "[https://web.archive.org/web/20070903093942/http://kentucky.gov/Newsroom/governor/050830stateofemerg.htm ಗವರ್ನರ್‌ ಫ್ಲೆಟ್ಚರ್ ಕೆಂಟುಕಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ]." ''ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಆಫ್ ಕೆಂಟುಕಿ'' (ಪ್ರೆಸ್ ಬಿಡುಗಡೆ). ಆಗಸ್ಟ್‌ 30, 2005. 2010-04-14ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> [[ಕೆಂಟುಕಿಯ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದನು ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಯೊಂದರ ಭಾಗಶಃ ನಾಶಹೊಂದಿತು.<ref>ಸ್ಟಾಫ್ ವ್ರೈಟರ್. "[http://www.wave3.com/Global/story.asp?S=3782760 ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ ಸ್ವಾಂಪ್ಡ್ ಬೈ ಫ್ಲಡ್‌ವಾಟರ್ಸ್; 10-ಯಿಯರ್ ಓಲ್ಡ್ ಡ್ರೌವ್ನ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070709155439/http://www.wave3.com/Global/story.asp?S=3782760 |date=2007-07-09 }}." ''[[WAVE (TV)]].'' ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 6, 2005. 2006-06-05ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಪ್ರವಾಹವು [[ಪಶ್ಚಿಮ ವರ್ಜಿನಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಓಹಿಯೊ]]ದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮಂದಿಯ ಸ್ಥಳಾಂತರಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಓಹಿಯೊದಲ್ಲಿನ ಮಳೆಯು ಇಬ್ಬರು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಕತ್ರಿನಾವು ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಡಿತವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. [[ಟೆನ್ನೆಸ್ಸೀ]]ಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಮೆಂಫಿಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯಾಶ್‌ವಿಲ್ಲೆ]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಸುಮಾರು 100,000 ಗ್ರಾಹಕರು ವಿದ್ಯುತ್ ಕಡಿತದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು.<ref>"[http://www4.ncdc.noaa.gov/cgi-win/wwcgi.dll?wwevent~ShowEvent~600800 ಹರಿಕೇನ್ ಕತ್ರಿನಾ: ಈವೆಂಟ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಡೀಟೈಲ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080203045335/http://www4.ncdc.noaa.gov/cgi-win/wwcgi.dll?wwevent~ShowEvent~600800 |date=2008-02-03 }}." ''ಸ್ಯಾಟೆಲೈಟ್ ಆಂಡ್ ಇನ್ಫರ್ಮೇಶನ್ ಸರ್ವಿಸ್; ನ್ಯಾಷನಲ್ ಓಶನಿಕ್ ಆಂಡ್ ಅಟ್ಮೋಸ್ಫೆರಿಕ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಶನ್.'' ಮೇ 30ರ 2006ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. 2006-06-05ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಕತ್ರಿನಾದ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಹೊಸ ಚಂಡಮಾರುತವೊಂದು ಪಡೆದುಕೊಂಡು, [[ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ]]ದೆಡೆಗೆ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸಾಗಿತು. ಈ ಎರಡನೇ ಚಂಡಮಾರುತವು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಆಗಸ್ಟ್‌ 31ರಲ್ಲಿ [[ಕೆನಡಾ]]ದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. [[ಒಂಟಾರಿಯೊ]]ದಲ್ಲಿ, 100&nbsp;ಮಿಮೀ (4&nbsp;ಇಂಚು)ಗಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ ಮಳೆಯಾದ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಮರಗಳು ಉರುಳಿ ಹಾನಿಯಾದ ಬಗ್ಗೆಯ‌ೂ ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref>ಪೆರ್ರಿಯಾಲ್ಟ್, ಬಾಬ್. "[https://web.archive.org/web/20050907131339/http://www.cfra.com/headlines/index.asp?cat=1&amp;nid=31504 ಬ್ರಾಕ್‌ವಿಲ್ಲೆ ಮೆ ಹ್ಯಾವ್ ಸೆಟ್ ರೈನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್]." ''[[CFRA (AM)]].'' ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1, 2005. 2010-04-14ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಪ್ರವಾಹವೂ ಸಹ ಒಂಟಾರಿಯೊ ಮತ್ತು [[ಕ್ವೆಬೆಕ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಕ್ವೆಬೆಕ್‌ನ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ಕೋಟ್-ನಾರ್ಡ್‌]] ಪ್ರದೇಶದ, ಅನೇಕ ಹಳ್ಳಿಗಳು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.<ref>ಸ್ಟಾಫ್ ವ್ರೈಟರ್. "[https://web.archive.org/web/20070527140750/http://www.recorder.ca/cp/National/050901/n0901137A.html ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತದ ಅವಶೇಷಗಳು ಕ್ವೆಬೆಕ್‌‌ನ ಉತ್ತರ ತೀರದ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ನೀರಿನಿಂದ ಕೊಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹೋಯಿತು]." ''[[ಕೆನಡಿಯನ್ ಪ್ರೆಸ್‌]].'' ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1, 2005. 2006-06-05ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> == ಪರಿಣಾಮಗಳು == {{See also|Social effects of Hurricane Katrina|Political effects of Hurricane Katrina|Hurricane Katrina disaster relief|IDPs in the United States}} === ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು === {{Costliest U.S. Atlantic hurricanes}} {{Main|Economic effects of Hurricane Katrina}} ಚಂಡಮಾರುತದ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು ತುಂಬಾ ತೀವ್ರವಾದುದಾಗಿವೆ. ಬುಶ್ ಆಡಳಿತವು ಚಂಡಮಾರುತದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ದುರಸ್ಥಿ ಮತ್ತು ಪುನರ್ನಿಮಾಣ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ $105 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>ಸೇಂಟ್ ಓಂಗ್, ಜೆಫ್; ಎಪ್‌ಸ್ಟೈನ್, ವಿಕ್ಟರ್. "[http://www.boston.com/news/nation/washington/articles/2006/04/01/ex_chief_says_fema_readiness_even_worse/ ಎಕ್ಸ್‌-ಚೀಫ್ ಸೇಸ್ FEMA ರೆಡಿನೆಸ್ ಈವನ್ ವರ್ಸ್]." ''Boston.com.'' ಎಪ್ರಿಲ್ 1, 2006. 2006-06-05ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಇದು [[ತೈಲ]] ಪೂರೈಕೆಯ ಪ್ರಬಲವಾದ ತಡೆ, ಗಲ್ಫ್ ಕರಾವಳಿಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ನಾಶ ಮತ್ತು ಧಾನ್ಯಗಳಂತಹ ಉಪಯುಕ್ತ ವಸ್ತುಗಳ ರಫ್ತಿನಿಂದ ಉಂಟಾದ ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟವನ್ನು ಪೂರೈಸಲಿಲ್ಲ. ಕತ್ರಿನಾವು 30&nbsp;[[ತೈಲ ನಿಕ್ಷೇಪ]]ಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತು [[ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರ]]ಗಳು ಮುಚ್ಚಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು;<ref name="katreport"/> ಕತ್ರಿನಾ ನಂತರದ ಆರು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡ ಒಟ್ಟು ಎಣ್ಣೆ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸರಿಸುಮಾರು 24%ನಷ್ಟಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡ ಅನಿಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಸುಮಾರು 18%ನಷ್ಟಾಗಿದೆ.<ref>ಫ್ಯಾಗಟ್, ಕ್ಯಾರಿಲ್; ವಿನ್ಬಶ್, ಡೇಬ್ರ. "[http://www.mms.gov/ooc/press/2006/press0222.htm ಹರಿಕೇನ್ ಕತ್ರಿನಾ/ಹರಿಕೇನ್ ರೀಟಾ ಇವ್ಯಾಕ್ಯುವೇಶನ್ ಆಂಡ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಶಟ್-ಇನ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ ಆಸ್ ಆಫ್ ವೆಡ್ನೆಸ್ಡೆ, ಫೆಬ್ರವರಿ 22, 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060510213820/http://www.mms.gov/ooc/press/2006/press0222.htm |date=2006-05-10 }}." ''[http://www.mms.gov/ U.S. ಗೌರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್ ಮಿನರಲ್ಸ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಸರ್ವಿಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051126001158/http://www.mms.gov/ |date=2005-11-26 }}.'' ಫೆಬ್ರವರಿ 22, 2006. 2006-06-05ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿಯ 1.3&nbsp;ದಶಲಕ್ಷ ಎಕರೆಗಳಷ್ಟು (5,300&nbsp;km²) ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ನಾಶವಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಅರಣ್ಯಗಾರಿಕೆ ಉದ್ಯಮವೂ ಚಂಡಮಾರುತದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಯಿತು.<ref name="CRS environment">{{cite web | last = Sheikh | first = Pervaze A. | date = October 18, 2005 | url = http://assets.opencrs.com/rpts/RL33117_20051018.pdf | title = The Impact of Hurricane Katrina on Biological Resources | format = PDF | publisher = [[Congressional Research Service]] | accessdate = 2010-04-14 | archive-date = 2008-06-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080624185025/http://assets.opencrs.com/rpts/RL33117_20051018.pdf | url-status = bot: unknown }}</ref> ಕತ್ರಿನಾದಿಂದ ಅರಣ್ಯಗಾರಿಕೆ ಉದ್ಯಮಕ್ಕಾದ ಒಟ್ಟು ನಷ್ಟವು ಸುಮಾರು $5&nbsp;ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಏರಿದೆ.<ref name="CRS environment"/> ಸಾವಿರಾರು ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಗರು ನಿರುದ್ಯೋಗಿಗಳಾದರು. ಸ್ಥಳೀಯ ಸರಕಾರಗಳಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ತೆರಿಗೆಗಳು ಪಾವತಿಸಲ್ಪಡುವುದರಿಂದ ಇದು ಇಳಿಕೆಯ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಚಂಡಮಾರುತ ಬರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು, ಪ್ರದೇಶವು ಸರಿಸುಮಾರು ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷ ಗುತ್ತಿಗೆ-ಇಲ್ಲದೆ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 600,000 ಉದ್ಯೋಗಗಳು ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದವು. ಲೂಸಿಯಾನ ಮತ್ತು ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿಯಲ್ಲಾದ ಒಟ್ಟು ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಣಾಮವು $150&nbsp;ಶತಕೋಟಿಯನ್ನು ಮೀರಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>ಬರ್ಟನ್, ಮಾರ್ಕ್ L.; ಹಿಕ್ಸ್, ಮೈಕೆಲ್ J. "[http://www.marshall.edu/cber/research/katrina/Katrina-Estimates.pdf ಹರಿಕೇನ್ ಕತ್ರಿನಾ: ಪ್ರಿಲಿಮಿನರಿ ಎಸ್ಟಿಮೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಕಮರ್ಶಿಯಲ್ ಆಂಡ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸೆಕ್ಟರ್ ಡ್ಯಾಮೇಜಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180107203147/http://www.marshall.edu/cber/research/katrina/Katrina-Estimates.pdf |date=2018-01-07 }}." ''[[ಮಾರ್ಷಲ್ ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]]: ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಆಂಡ್ ಇಕಾನಮಿಕ್ಸ್ ರಿಸರ್ಚ್.'' ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2005. 2006-06-05ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಕತ್ರಿನಾವು ಸುಮಾರು ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಜನರು ಕೇಂದ್ರ ಗಲ್ಫ್ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಾದ್ಯಂತ ಹರಡುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ [[ಚದುರುವಿಕೆ]]ಯಾಗಿದೆ.<ref>ಆಂಟೋನಿ E. ಲ್ಯಾಡ್, ಜಾನ್ ಮಾರ್ಸ್‌ಜ್ಯಾಲೆಕ್ ಮತ್ತು ಡ್ವಾನೆ A. ಗಿಲ್. [https://web.archive.org/web/20080624185024/http://www.ssrc.msstate.edu/katrina/publications/katrinastudentsummary.pdf ದ ಅದರ್ ಡಿಸ್ಪೋರ: ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್ ಇವ್ಯಾಕ್ಯುವೇಶನ್ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್ ಆಂಡ್ ರೆಸ್ಪಾನ್ಸಸ್ ಸರೌಂಡಿಂಗ್ ಹರಿಕೇನ್ ಕತ್ರಿನಾ.] 2010-04-14ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> [[ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನ ಹೌಸ್ಟನ್‌]] ಪ್ರದೇಶವು 35,000&nbsp;ಜನರನ್ನು, [[ಆಲಬಾಮದ ಮೊಬೈಲ್]] ಸುಮಾರು 24,000 ಮಂದಿಯನ್ನು, ಲೂಸಿಯಾನದ ಬ್ಯಾಟನ್ ರೂಗ್ ಸುಮಾರು 15,000 ಮಂದಿಯನ್ನು ಮತ್ತು [[ಲೂಸಿಯಾನದ ಹ್ಯಾಮಂಡ್]] ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಅದರ ಗಾತ್ರಕ್ಕಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಅಧಿಕ ಸುಮಾರು 10,000 ಜನರನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. [[ಚಿಕಾಗೊ]] ಸುಮಾರು 6,000&nbsp;ಜನರನ್ನು, ಹೆಚ್ಚಿನವರನ್ನು ದಕ್ಷಿಣವಲ್ಲದ ನಗರದಿಂದ, ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{cite news | url = http://chicagodefender.com/page/local.cfm?ArticleID=6776 | title = Katrina evacuees at home in Chicago | author = Mema Ayi | publisher = [[Chicago Defender]] | date = August 30, 2006 | accessdate = 2010-04-14 | archive-date = 2007-12-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071212040739/http://chicagodefender.com/page/local.cfm?ArticleID=6776 | url-status = bot: unknown }}</ref> 2006ರ ಜನವರಿಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಚಂಡಮಾರುತ ಬರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲಿದ್ದವರಿಗಿಂತ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಸುಮಾರು 200,000 ಮಂದಿ ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="popestimate">{{cite web | author = Greg Stone, Tim Grant, and Nathaniel Weaver | year = 2006 | title = Rapid Population Estimate Project: January 28&nbsp;– 29, 2006 Survey Report | publisher = Emergency Operations Center, City of New Orleans | format = PDF | accessdate = 2010-04-14 | url = http://katrina.lsu.edu/downloads/research/NOLAPopEstimate.pdf | archive-date = 2006-09-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060902230020/http://katrina.lsu.edu/downloads/research/NOLAPopEstimate.pdf | url-status = dead }}</ref> 2006ರ ಜುಲೈ 1ರಲ್ಲಿ [[U.S. ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯೂರೊ]]ದಿಂದ ಹೊಸ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಅಂದಾಜುಗಳು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಲೂಸಿಯಾನ ರಾಜ್ಯವು 219,563ನಷ್ಟು ಅಥವಾ 4.87%ನಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಕ್ಷೀಣತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿತು.<ref name="popdecline">ಕ್ರಿಸ್ಟೀ, ಲೆಸ್. "[http://money.cnn.com/2006/12/22/real_estate/fastest_growing_states/index.htm?postversion=2006122209 ಗ್ರೋತ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್: ಅರಿಜೋನ ಓವರ್‌ಟೇಕ್ಸ್ ನೇವಡಾ: ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ ಆಡ್ಸ್ ಮೋಸ್ಟ್ ಪೀಪಲ್ ಓವರಾಲ್; ಲೂಸಿಯಾನ ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ ಡಿಕ್ಲೈನ್ಸ್ ನಿಯರ್ಲಿ 5%]." ''CNN.'' ಡಿಸೆಂಬರ್ 22, 2006. ಡಿಸೆಂಬರ್ 22ರ 2006ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಕತ್ರಿನಾ ಮತ್ತು ರೀಟಾ ಚಂಡಮಾರುತಗಳಿಂದ ಭಾರಿ ನಷ್ಟ ಉಂಟಾದುದರಿಂದ ಹಾಗೂ ನಿವಾಸಿಗರು ಅವರ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಮಾ ಪ್ರೀಮಿಯಂಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದರಿಂದ, ಕೆಲವು [[ವಿಮಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಿವಾಸಿಗರಿಗೆ ವಿಮೆ ನೀಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದವು.<ref>ಸ್ಟಾಫ್ ವ್ರೈಟರ್. "[http://www.cbsnews.com/stories/2006/05/28/eveningnews/main1663142.shtml ಮೇರ್ ಬ್ಯಾಡ್ ನ್ಯೂಸ್ ಇನ್ ಫ್ರಮ್ ಕತ್ರಿನಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061015003101/http://www.cbsnews.com/stories/2006/05/28/eveningnews/main1663142.shtml |date=2006-10-15 }}." ''CBS ನ್ಯೂಸ್.'' ಮೇ 28, 2006. 2006-06-05ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> === ಪರಿಸರದ ಪರಿಣಾಮಗಳು === {{See also|Murphy Oil Spill (Chalmette, Louisiana)}} [[ಚಿತ್ರ:Chandeleur L5 Oct2004Sep2005.jpg|thumb|ಚಾಂಡೆಲಿಯರ್ ದ್ವೀಪ, ಕತ್ರಿನಾಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು (ಎಡ) ಮತ್ತು ನಂತರ (ಬಲ), ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ್ಯಂತ ಚಂಡಮಾರುತದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿದೆ.]] ಕತ್ರಿನಾವು ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆಯ‌ೂ ಅಗಾಧವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಚಂಡಮಾರುತದ ಉಲ್ಬಣವು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಕಡಲ ಕೊರೆತ]]ಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶ ಮಾಡಿತು. ಡಾಫಿನ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ, ಸರಿಸುಮಾರು 90&nbsp;ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು (150&nbsp;[[ಕಿಮೀ]]) ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಂಡಮಾರುತವು ಭೂಕುಸಿತವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತು ಹಾಗೂ [[ದ್ವೀಪದ ತಡೆ]]ಯಾಗಿ ರಚಿತವಾಗಿದ್ದ ಮರಳನ್ನು [[ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ಸೌಂಡ್]]‌ನಾದ್ಯಂತ ಹರಡುವ ಮ‌ೂಲಕ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಭೂಪ್ರದೇಶದೆಡೆಗೆ ತಳ್ಳಿತು.<ref>{{cite web | author = [[United States Geological Survey]] | date = September 14, 2005 | url = http://coastal.er.usgs.gov/hurricanes/katrina/lidar/dauphin-island.html | title = Daupin Island&nbsp;— Pre- and Post-Storm 3D Topography | work = Hurricane Katrina Impact Studies | publisher = [[USGS]] | accessdate = 2006-06-05}}</ref> ಕತ್ರಿನಾದ ಚಂಡಮಾರುತದ ಉಲ್ಬಣ ಮತ್ತು ಅಲೆಗಳು [[ಚಾಂಡೆಲಿಯರ್ ದ್ವೀಪ]]ವನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡಿದವು. ಆ ದ್ವೀಪವು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷ ಐವನ್ ಚಂಡಮಾರುತದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web | author = United States Geological Survey | date = September 14, 2005 | url = http://coastal.er.usgs.gov/hurricanes/katrina/photo-comparisons/chandeleur.html | title = Before and After Photo Comparisons: Chandeleur Islands | work = Hurricane Katrina Impact Studies|publisher = USGS | accessdate = 2006-06-05}}</ref> US ಭೌಗೋಳಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು, ಕತ್ರಿನಾ ಮತ್ತು ರೀಟಾ ಚಂಡಮಾರುತಗಳಿಂದ {{convert|217|sqmi|km2}} ಭೂಪ್ರದೇಶವು ನೀರಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದೆ.<ref>[http://www.nwrc.usgs.gov/releases/pr06_002.htm "USGS ರಿಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಲೇಟೆಸ್ಟ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಚೇಂಜ್ ಎಸ್ಟಿಮೇಟ್ಸ್ ಫಾರ್ ಲೂಸಿಯಾನ ಕೋಸ್ಟ್", USGS ನ್ಯಾಷನಲ್ ವೆಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಸೆಂಟರ್, 3 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513083524/http://www.nwrc.usgs.gov/releases/pr06_002.htm |date=2008-05-13 }}, ಮೇ 7ರ 2008ರಂದು ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ</ref> ನಾಶ ಹೊಂದಿದ ಸ್ಥಳಗಳು ಸಮುದ್ರ ಸಸ್ತನಿಗಳು, ಕಂದು ಬಣ್ಣದ [[ಪೆಲಿಕನ್]]‌ಗಳು, [[ಕಡಲಾಮೆ]]ಗಳು, [[ಮೀನುಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಕೆಂಚತಲೆ ಬಾತುಕೋಳಿ]]ಗಳಂತಹ ವಲಸೆ ಹೋಗುವ ಜಾತಿಗಳು ಮೊದಲಾದುವುಗಳ ಸಾಕಣೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="CRS environment"/> ಸುಮಾರು 20%ನಷ್ಟು ಸ್ಥಳೀಯ [[ಜವುಗು ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳು ಚಂಡಮಾರುತದ ಪರಿಣಾಮದಿಂದಾಗಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೀರಿನಿಂದ ಮುಳುಗಿದವು.<ref name="CRS environment"/> ಕತ್ರಿನಾದಿಂದಾದ ಹಾನಿಯು 16 [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ರಿಫ್ಯೂಜ್‌]]‌ಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಬ್ರೆಟನ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್ ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ರಿಫ್ಯೂಜ್‌ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಅದರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಚಂಡಮಾರುತದಿಂದಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref name="FWS impact">{{cite web | author = [[United States Fish and Wildlife Service]] | date = September 9, 2005 | url = http://www.fws.gov/southeast/news/2005/r05-088.html | title = U.S. Fish and Wildlife Service Conducting Initial Damage Assessments to Wildlife and National Wildlife Refuges | publisher = [[U.S. Fish and Wildlife Service|USFWS]] | accessdate = 2006-06-05 | archive-date = 2005-10-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20051029213935/http://www.fws.gov/southeast/news/2005/r05-088.html | url-status = dead }}</ref> ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಚಂಡಮಾರುತವು, [[ಕಡಲಾಮೆಗಳು]], ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ [[ಸ್ಯಾಂಡ್‌ಹಿಲ್ ಕ್ರೇನ್]]‌ಗಳು, [[ಕೆಂಪು ತುರಾಯಿಯ ಮರಕುಟಿಗಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಆಲಬಾಮ ಕರಾವಳಿ ಇಲಿಗಳು]] ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಆವಾಸ ಸ್ಥಾನಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು.<ref name="FWS impact"/> ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ಅನ್ನು ಆವರಿಸಿದ ಪ್ರವಾಹದ ನೀರನ್ನು ಪಾಂಟ್ಚಾರ್ಟ್ರೈನ್‌ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಕೊಳವೆಗಳ ಮ‌ೂಲಕ ಹರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕ್ರಿಯೆಯು ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲು 43 ದಿನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref name="katreport"/> ಈ ಉಳಿದ ನೀರು [[ಹೊಲಸು]], [[ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ]], [[ಭಾರ ಲೋಹಗಳು]], [[ಕೀಟನಾಶಕಗಳು]], ವಿಷಕಾರಿ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 6.5 ದಶಲಕ್ಷ U.S. ಗ್ಯಾಲನ್‌ಗಳಷ್ಟು (24.6 ದಶಲಕ್ಷ L) [[ಎಣ್ಣೆ]] ಮೊದಲಾವುಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ಎಣ್ಣೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಬೃಹತ್ಪ್ರಮಾಣದ ಮೀನುಗಳ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದೆಂಬ ಭಯವನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಸಿತು.<ref name="CRS environment"/> ಚಂಡಮಾರುತಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು, [[ಕುಸಿತ]] ಮತ್ತು [[ಕೊರೆತ]]ವು ಲೂಸಿಯಾನದ ಜೌಗು ಭೂಮಿ ಮತ್ತು [[ಜೌಗಿನಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ನದಿಯ ಕವಲು]]ಗಳ ಕೊರೆತವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕಾಲುವೆಗಳು ಕತ್ರಿನಾವು ಅಪ್ಪಳಿಸಿದಾಗ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುವಂತೆ ಮಾಡಿದವು.<ref>{{cite book|page=22|author=Mike Tidwell|title=The Ravaging Tide: Strange Weather, Future Katrinas, and the Coming Death of America's Coastal Cities|publisher=Free Press|year=2006|ISBN=0-7432-9470|accessdate=2010-04-14|url=https://books.google.com/books?id=NqfVpDFUDk4C&printsec=frontcover&dq=The+Ravaging+Tide:+Strange+Weather,+Future+Katrinas,+and+the+Coming+Death+of+America%27s+Coastal+Cities+book&source=bl&ots=zMsr0HpDE7&sig=X1CSLJuGB6DLANQFFOsLPEblO_k&hl=en&ei=N0rGS4frHcK78gbZ2t2WDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CBUQ6AEwAg#v=onepage&q=The%20Ravaging%20Tide%3A%20Strange%20Weather%2C%20Future%20Katrinas%2C%20and%20the%20Coming%20Death%20of%20America%27s%20Coastal%20Cities%20book&f=false}}</ref> === ಲೂಟಿ ಮತ್ತು ಹಿಂಸೆ === {{further|[[Effects of Hurricane Katrina on New Orleans#Civil disturbances|Effects of Hurricane Katrina on New Orleans]]}} [[ಚಿತ್ರ:USBP-SRT-New Orleans.jpg|left|thumb|ಬೋರ್ಡರ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಲ್ ಸ್ಪೆಷಲ್ ರೆಸ್ಪಾನ್ಸ್ ತಂಡವು ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನ ಹೋಟೆಲೊಂದರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೊಠಡಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವುದು.]] ಚಂಡಮಾರುತವು 2005ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 30ರಲ್ಲಿ ನಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪದರಲ್ಲೇ, ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದ್ದ ಕೆಲವು ನಿವಾಸಿಗರು ಅಂಗಡಿಗಳನ್ನು [[ಲೂಟಿ]] ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಅವರಿಗೆ ಇತರ ಯಾವುದೇ ಮ‌ೂಲಗಳಿಂದ ಸಿಗದ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲಿದ್ದರು.<ref>[[KLRT]] FOX 16, "[http://community.fox16.com/photos/story_in_pictures--_hurricane_katrina/picture807981.aspx ಫೋಟೋಸ್: ಸ್ಟೋರಿ ಇನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್-- ಹರಿಕೇನ್ ಕತ್ರಿನಾ : ಆಗಸ್ಟ್ 31: ಲೂಟಿಂಗ್ ಇನ್ ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927120405/http://community.fox16.com/photos/story_in_pictures--_hurricane_katrina/picture807981.aspx |date=2007-09-27 }}." ''[[FOX16 ನೌಕ್ಯಾಸ್ಟರ್ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ]]'' ([[ಲಿಟಲ್ ರಾಕ್, ಆರ್ಕನ್ಸಾಸ್‌]]). ಆಗಸ್ಟ್‌ 31, 2005. 2006-09-11ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ [[ಕಾರು ಕಳ್ಳತನ]], [[ಕೊಲೆ]]ಗಳು, [[ಕಳವು]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಅತ್ಯಾಚಾರ]]ಗಳು ನಡೆದ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿಯಾಗಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ವರದಿಗಳು ಗೊಂದಲದಿಂದ ನಿಖರವಾದುದಲ್ಲವೆಂದು ಕೆಲವು ಮ‌ೂಲಗಳು ನಂತರ ದೃಢಪಡಿಸಿದವು.<ref>{{cite news | last = Rosenblatt | first = Sarah | coauthors = James Rainey | title = Rita's Aftermath; Katrina Takes a Toll on Truth, News Accuracy | work = Main News; Part A; National Desk | page = A16 | publisher = [[Los Angeles Times]] | date = 2005-09-27 | url = http://www.latimes.com/news/printedition/asection/la-na-rumors27sep27,0,5536446.story?track=hpmostemailedlink | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060627122041/http://www.latimes.com/news/printedition/asection/la-na-rumors27sep27,0,5536446.story?track=hpmostemailedlink | archivedate = 2006-06-27 | access-date = 2010-05-31 | url-status = bot: unknown }}</ref> ಸಾವಿರಾರು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗಾರ್ಡ್‌ ಮತ್ತು ಫೆಡರಲ್ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಾಗಿ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿ (ಕತ್ರಿನಾವು 46,838 ಜನರನ್ನು ಬಲಿತೆಗೆದುಕೊಂಡ ದಿನದಂದು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10ರಂದು ಒಟ್ಟು 7,841 ಮಂದಿಯನ್ನು) ಲೂಸಿಯಾನಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರೊಂದಿಗೆ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರದಾದ್ಯಂತದ ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾನೂನು ವಿಧಿಸುವ ಏಜೆಂಟುಗಳನ್ನೂ ರವಾನಿಸಲಾಯಿತು. "ಅವರು [[M16]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವು ಮದ್ದು ಗುಂಡುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಭದ್ರವಾಗಿದ್ದವು. ಈ ಸೈನಿಕರು ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಸಾಯಿಸುವುದನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಅದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆಂಬುದನ್ನು ನಾನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಲೂಸಿಯಾನ ಗವರ್ನರ್‌ [[ಕ್ಯಾಥ್ಲೀನ್ ಬ್ಲ್ಯಾಂಕೊ]] ಹೇಳಿದಳು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸದಸ್ಯ [[ಬಿಲ್ ಜೆಫ್ಪೆರ್ಸನ್‌]] (D-LA) [[ABC ನ್ಯೂಸ್]]‌ಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ: "ಅಲ್ಲಿ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕತ್ತರಿಸಿ ಸಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನ ಮೊದಲ ವಾರದಿಂದ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಆದೇಶಗಳು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡವು."<ref>ಟ್ಯಾಪರ್, ಜೇಕ್. "[http://www.abcnews.go.com/US/HurricaneKatrina/story?id=1123495&amp;page=1 ಆಮಿಡ್ ಕತ್ರಿನಾ ಚಾವೋಸ್, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಯೂಸ್ಡ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗಾರ್ಡ್‌ ಟು ವಿಸಿಟ್ ಹೋಮ್]." ''ABC ನ್ಯೂಸ್.'' ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 13, 2005. 2006-06-05ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಪೋಲೀಸ್ ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ ನಿವಾಸಿಗರ ಮಧ್ಯೆ ಅನೇಕ ಗುಂಡಿನ ಚಕಮಕಿಗಳು ನಡೆದವು. ಇದರಿಂದಾಗಿ [[ಡ್ಯಾಂಜಿಗರ್ ಸೇತುವೆ]]ಯಲ್ಲಿ [[ಒಂದು ಸಾವೂ]] ಸಂಭವಿಸಿತು.<ref>ಸ್ಟಾಫ್ ವ್ರೈಟರ್. "[http://www.msnbc.msn.com/id/9208195/ ಪೋಲೀಸ್ ಕಿಲ್ ಅಟ್ ಲೀಸ್ಟ್ 5 ಇನ್ ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100611092322/http://www.msnbc.msn.com/id/9208195 |date=2010-06-11 }}." ''[[MSNBC]].'' ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 4, 2005. 2006-06-05ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಪ್ರಭಾವಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮಂದಿಯನ್ನು [[ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು]], ಕೆಲವರನ್ನು ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ ಕನ್ವೆನ್ಶನ್ ಸೆಂಟರ್‌ನ ಹತ್ತಿರ. ನಗರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಸರಪಣಿಗಳಿಂದ ಒಂದು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸೆರೆಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ಸ್ಟಾಫ್ ವ್ರೈಟರ್. "[http://www.komonews.com/news/archive/4163081.html ಅಟ್ ದ ಟ್ರೈನ್ ಸ್ಟೇಷನ್‌, ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ ನ್ಯೂಯೆಸ್ಟ್ ಜೈಲ್ ಈಸ್ ಓಪನ್ ಫಾರ್ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141119182853/http://www.komonews.com/news/archive/4163081.html |date=2014-11-19 }}." ''[[KOMO-TV]].'' ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 6, 2005. 2006-06-05ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 300,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿರಾಶ್ರಿತರಿದ್ದ ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಪರಿಹಾರ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಜನರ ಮೇಲೆ 20,000 ಅಪರಾಧ-ಹಿನ್ನೆಲೆ ತನಿಖೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. 45%ನಷ್ಟು ನಿರಾಶ್ರಿತರು ಅಪರಾಧದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು 22%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ತೀವ್ರವಾದ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆ ತನಿಖೆಗಳು ಕಂಡುಹಿಡಿದವು.<ref name="WBOY WV records">ಸ್ಕಬರ್ಟ್, ಎಲಿಜಬೆತ್. "[http://www.wboy.com/story.cfm?func=viewstory&amp;storyid=5266 ಸಮ್ ಕತ್ರಿನಾ ಎವ್ಯಾಕ್ಯೂಸ್ ಅಟ್ ಕ್ಯಾಂಪ್ ಡ್ಯಾವ್ಸನ್ ಹ್ಯಾವ್ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928203933/http://www.wboy.com/story.cfm?func=viewstory&storyid=5266 |date=2011-09-28 }}." ''ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್ ಪ್ರೆಸ್.'' ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 18, 2005. 2006-06-05ರಂದು ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> [[ಹೌಸ್ಟನ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ 2005ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಿಂದ 2006ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 22ರವರೆಗೆ ನಡೆದ ಅನೇಕ ಕೊಲೆಗಳು, ಒಂದು ವರ್ಷ ಮೊದಲಿನ ಅದೇ ಅವಧಿಗೆ 23%ನಷ್ಟು ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ; ನಡೆದ 170 ಕೊಲೆಗಳಲ್ಲಿ 29 ಕೊಲೆಗಳು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದ ಲೂಸಿಯಾನದವರನ್ನು ಬಲಿಯಾದ ಅಥವಾ ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾಗಿ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>"[https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=10000103&amp;sid=az6n8C6gsqf0 ಲೂಸಿಯಾನ ಗ್ಯಾಂಗ್ಸ್ ದಾಟ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಕತ್ರಿನಾ ಹೈಟನ್ ಹೌಸ್ಟನ್‌ ಮರ್ಡರ್ ರೇಟ್]." ''[[Bloomberg.com]].'' ಮಾರ್ಚ್ 3, 2006. 2006-07-15ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> === ಸರಕಾರದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ === [[ಚಿತ್ರ:BUSHKATRINA.jpg|thumb|ಕತ್ರಿನಾದಿಂದ ಗಲ್ಫ್ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಹಾನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರೋಸ್ ಗಾರ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ ಪತ್ರಿಕಾ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬುಶ್ ರಕ್ಷಣಾ ವಿಭಾಗದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಡೊನ್ಯಾಲ್ಡ್ ರಮ್ಸ್‌ಫೆಲ್ಡ್, ಲೇಬರ್‌ನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಏಲೈನ್ ಚಾವೊ ಹಾಗೂ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಸೇವೆಗಳ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಮೈಕ್ ಲೀವಿಟ್‌ರೊಂದಿಗೆ ನಿಂತಿರುವುದು.]] [[ಚಿತ್ರ:BUSHJACKET.jpg|thumb|ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬುಶ್ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೊಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್ ಒನ್‌ನಿಂದ ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವುದು.]] ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮತ್ತು [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ರೆಸ್ಪಾನ್ಸ್ ಪ್ಲ್ಯಾನ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ ರೂಪಿತವಾದ ಪ್ರಕಾರ, ವಿಪತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಸರಕಾರಗಳ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಸರಕಾರವು ಅದರ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ, ವಿಶೇಷ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯ ಮ‌ೂಲಗಳನ್ನು ಕೌಂಟಿ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಕೇಳುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಈ ಕೇಳುವ ಕ್ರಿಯೆಯು ಇದೇ ರೀತಿ ಕೌಂಟಿಯಿಂದ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ, ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಫೆಡರಲ್ ಸರಕಾರಕ್ಕೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಅಸಮರ್ಪಕ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಕೀಳುಮಟ್ಟದ ಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುಗೊಂಡವು.<ref name="usgovwh"/> ಕತ್ರಿನಾದ [[ವಿಪತ್ತಿನಿಂದ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ]] ಕೆಲವು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಚಂಡಮಾರುತಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೇ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನ ತಂತ್ರ ಪೂರೈಕೆಯ ವ್ಯೂಹರಚನೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಶೀತಲಗೊಳಿಸಿದ ಟ್ರಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಶವಾಗಾರ]] ತಂಡದವರೆಗೆ [[ಫೆಡರಲ್ ಎಮರ್ಜೆನ್ಸಿ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಏಜೆನ್ಸಿ]]ಯು (FEMA) ಅನೇಕ ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ಸ್ವಯಂ ಸೇವಕರ ಜಾಲವೊಂದು ಚಂಡಮಾರುತವು ಭೂಕುಸಿತವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದ ಕೂಡಲೇ ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ಹಾಗೂ ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನಿಂದ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗಳಿಂದ ಹೊರಬರುತ್ತಿದ್ದ ನಿವಾಸಿಗರಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡುವುದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು (ಹೆಚ್ಚಿನವರಿಗೆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಬಾರದೆಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರೂ) ಹಾಗೂ ಚಂಡಮಾರುತದ ನಂತರದ ಆರು ತಿಂಗಳಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿತು.<ref name="usgovwh">{{Cite web|author=U.S. Government|title=The FEDERAL RESPONSE TO HURRICANE KATRINA: LESSONS LEARNED|year=2006|publisher=|accessdate=2008-06-06|url=http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/reports/katrina-lessons-learned.pdf|format=PDF|archive-date=2009-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20090131173542/http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/reports/katrina-lessons-learned.pdf|url-status=dead}}</ref> ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಪಾಯಕ್ಕೊಳಗಾದ 60,000&nbsp;ಜನರಲ್ಲಿ ಕೋಸ್ಟ್ ಗಾರ್ಡ್ 33,500ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿತು.<ref name="GAO-06-903">{{cite book | author = United States Government Accountability Office | authorlink = Government Accountability Office | url = http://www.gao.gov/new.items/d06903.pdf | title = Coast Guard: Observations on the Preparation, Response, and Recovery Missions Related to Hurricane Katrina | accessdate = 2006-08-27 | month= July | year= 2006 | format = PDF}}</ref> ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕೋಸ್ಟ್ ಗಾರ್ಡ್‌ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಕಾಂಗ್ರೆಶನಲ್ ರೆಕಾರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು<ref name="S. 246">{{cite book | author = United States Congress | title = Senate Resolution 246: To express the sense of the Senate regarding the missions and performance of the United States Coast Guard in responding to Hurricane Katrina. | format = PDF | date = September 21, 2005 | accessdate = 2006-08-27 | publisher = Government Printing Office | url = http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=109_cong_bills&docid=f:sr246ats.txt.pdf}}</ref> ಹಾಗೂ [[ಆರ್ಮ್ಡ್ ಸರ್ವಿಸ್]]‌ಗೆ [[ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಶಿಯಲ್ ಯುನಿಟ್ ಸೈಟೇಶನ್‌]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>{{cite web| title = USCG Message Traffic: Award of the Presidential Unit Citation to the Coast Guard| date = May 25, 2006| accessdate = 2008-11-15| url = http://www.uscg.mil/hq/cg3/cg3pcx/publications/alcoast/alcoast-317-06.asp| publisher = United States Coast Guard| archive-date = 2008-09-24| archive-url = https://web.archive.org/web/20080924111023/http://www.uscg.mil/hq/cg3/cg3pcx/publications/alcoast/alcoast-317-06.asp| url-status = dead}}</ref> [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಾರ್ತರ್ನ್ ಕಮಾಂಡ್‌]] [[ಜಾಯಿಂಟ್ ಟಾಸ್ಕ್ ಫೋರ್ಸ್‌ (JTF) ಕತ್ರಿನಾ]]ವನ್ನು ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿಯ [[ಕ್ಯಾಂಪ್ ಶೆಲ್ಬಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಆಗಸ್ಟ್‌ 28ರ ಭಾನುವಾರದಂದು ಮಿಲಿಟರಿಯ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಇದರ ಕಮಾಂಡರ್ ಆಗಿ [[US ಆರ್ಮಿ]] [[ಲಿಯುಟೆನೆಂಟ್ ಜನರಲ್‌]] [[ರಸೆಲ್ L. ಹಾನರೆ]]ಯನ್ನು ನೇಮಿಸಿತು.<ref>"[https://web.archive.org/web/20070817085847/http://www.defenselink.mil/transcripts/transcript.aspx?transcriptid=1955 ಸ್ಪೆಶಲ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಬ್ರೀಫಿಂಗ್ ವಿದ್ ಕಮಾಂಡರ್ ಆಫ್ ಜಾಯಿಂಟ್ ಟಾಸ್ಕ್ ಫೋರ್ಸ್‌ ಕತ್ರಿನಾ]". ''[[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್‌]],'' ನ್ಯೂಸ್ ಟ್ರಾನ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1, 2005. 2010-04-14ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಸರಿಸುಮಾರು 58,000 ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗಾರ್ಡ್‌ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲಾ 50 ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಬಂದ ಸೈನಿಕರೆಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಚಂಡಮಾರುತದ ಪರಿಣಾಮದೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಕ್ರಿಯಗೊಂಡರು.<ref>ಫಿಲಿಪ್ಸ್, ಕೈರಾ. "[http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0509/06/se.01.html ಬುಶ್ ಡಿಸ್ಕಸಸ್ ಡಿಸ್ಪ್ಲೇಸ್ಡ್ ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್ಸ್; ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್‌ ಬ್ರೀಫ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ ಆನ್ ಕತ್ರಿನಾ ರೆಸ್ಪಾನ್ಸ್ (CNN ಲೈವ್ ಟ್ರಾನ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್)]." ''CNN.'' ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 6, 2005. 2006-06-05ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> [[ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್‌]] ಸಹ [[ಸಿವಿಲ್ ಏರ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಲ್]]‌ನ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕಗೊಳಿಸಿತು. [[ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಹೋಮ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ]]ಯ [[ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]] ಮೈಕೆಲ್ ಚೆರ್ಟಾಫ್‌, ನ್ಯಾಷನಲ್ ರೆಸ್ಪಾನ್ಸ್ ಪ್ಲ್ಯಾನ್‌ಅನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುವ ಮ‌ೂಲಕ 2005ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 30ರಲ್ಲಿ ಫೆಡರಲ್, ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು.<ref>ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಡೆಸ್ಕ್. "[http://www.californiachronicle.com/articles/viewArticle.asp?articleID=5916 ಪೆಲೋಸಿ: ಡೇವಿಸ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ ಆನ್ ಕತ್ರಿನಾ ಲೀವ್ಸ್ ಅನ್‌ಫಿನಿಶ್ಡ್ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061027034249/http://www.californiachronicle.com/articles/viewArticle.asp?articleID=5916 |date=2006-10-27 }}." ''[http://www.californiachronicle.com/ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಕ್ರೋನಿಕಲ್].'' ಫೆಬ್ರವರಿ 15, 2006. 2006-06-05ರಂದು ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಗವರ್ನರ್‌ ಬ್ಲ್ಯಾಂಕೊ ಅವಳ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗಾರ್ಡ್‌ ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸಿ ಇದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದಳು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಚಂಡಮಾರುತಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾದವರ ನೆರವಿಗಾಗಿ $62.3&nbsp;ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಮೊತ್ತವನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿತು.<ref>ಬೇಕರ್, ಪೀಟರ್; ಗೋಲ್ಡ್‌ಸ್ಟೈನ್, ಆಮಿ. "[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/09/08/AR2005090801081.html ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಪ್ರೂವ್ಸ್ $51.8 ಬಿಲಿಯನ್ ಫಾರ್ ವಿಕ್ಟಿಮ್ಸ್]." ''ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್.'' ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 9, 2005. 2006-06-05ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬುಶ್ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಅಧಿಕಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ [[ಬಿಲ್ ಕ್ಲಿಂಟನ್]] ಮತ್ತು [[ಜಾರ್ಜ್ H.W. ಬುಶ್‌]]‌ರಿಂದ ಬೆಂಬಲ ಪಡೆದನು. ಅವರು [[2004ರ ಹಿಂದೂಮಹಾಸಾಗರದ ಭೂಕಂಪನ]] ಮತ್ತು [[ತ್ಸುನಾಮಿ]]ಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು.<ref>ಬುಶ್, ಜಾರ್ಜ್ W. "[http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2005/09/20050901-3.html ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಆಸ್ಕ್ಸ್ ಬುಶ್ ಆಂಡ್ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಟು ಅಸಿಸ್ಟ್ ಇನ್ ಹರಿಕೇನ್ ರಿಲೀಫ್]." ''ವೈಟ್ ಹೌಸ್,'' ಪ್ರೆಸ್ ಬಿಡುಗಡೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1, 2005. 2006-06-05ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 2005ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2ರಿಂದ 2005ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 20ರವರೆಗೆ ಚಂಡಮಾರುತಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾದವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ [[ಅಮೆರಿಕಾದ ಬಾವುಟ]]ಗಳನ್ನು [[ಅರೆಮಟ್ಟಕ್ಕಿಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು]].<ref>{{cite web|url=http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2005/09/20050904-2.html |title=Proclamation by the President: Honoring the Memory of the Victims of Hurricane Katrina |publisher=Whitehouse.gov |date= |accessdate=2008-10-27}}</ref> FEMA ಮನೆಯ ನೆರವನ್ನು (ಬಾಡಿಗೆ ಮನೆ, [[ಮೋಟಾರುಮನೆ]] ಇತ್ಯಾದಿ) 700,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಒದಗಿಸಿತು. ಆದರೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದುದರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಐದನೇ-ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಮೋಟಾರುಮನೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪೂರೈಸಲಾಗಿತ್ತು. ಉಳಿದ ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮನೆಗಳು ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೊರತೆಯಾಗಿದ್ದವು.<ref>''ಟೈಮ್ಸ್-ಪಿಕ್ಯಾಯುನ್,'' ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 26, 2005, ಪುಟ A-12. 2006-06-05ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮೋಟಾರುಮನೆಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದವು. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮೋಟಾರುಮನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ, FEMA ಕತ್ರಿನಾದಿಂದಾಗಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ 12,000 ಜನರ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಗಳ ಹೋಟೆಲ್‌ ಖರ್ಚನ್ನೂ 2006ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 7ರವರೆಗೆ ಹೋಟೆಲ್ ಖರ್ಚಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕೊನೆಗೆ ಅಂತಿಮ ವಾಯಿದೆಯನ್ನು ನೀಡುವವರೆಗೆ ಪಾವತಿಸಿತು. ಈ ವಾಯಿದೆಯ ನಂತರ FEMA ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಪಾವತಿಸದಿದ್ದರೂ, ಸ್ಥಳಾಂತರಿತರು ಕೊಠಡಿಗಳ ಬಾಡಿಗೆಗೆ, ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಹೋಟೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ತಂಗಲು ಅಥವಾ ಅವರ ನಾಶವಾದ ಮನೆಗಳನ್ನು ಪುನಃ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಫೆಡರಲ್‌ನಿಂದ ನೆರವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>ಫೋಸ್ಟರ್, ಮೇರಿ. "[http://www.cbsnews.com/stories/2006/02/13/katrina/main1311616.shtml ಜಡ್ಜ್: FEMA ಆಫ್ ಹುಕ್ ಫಾರ್ ಹೋಟೆಲ್ ಕಾಸ್ಟ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206190958/http://www.cbsnews.com/stories/2006/02/13/katrina/main1311616.shtml |date=2006-12-06 }}." ''CBC ನ್ಯೂಸ್.'' ಫೆಬ್ರವರಿ 13, 2006. 2006-06-05ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 2010ರ ಮಾರ್ಚ್ 30ರಲ್ಲಿ ಲೂಸಿಯಾನ ಮತ್ತು ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿಯಲ್ಲಿ 260 ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತೂ FEMA-ಒದಗಿಸಿದ ಮೋಟಾರುಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.wlox.com/Global/story.asp?S=12230906|title=Hancock Co. woman struggles to get out of FEMA trailer|author=Al Showers|publisher=WLOX Channel 13|date=2010-03-30|accessdate=2010-04-14|archive-date=2012-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20120228204125/http://www.wlox.com/Global/story.asp?S=12230906|url-status=dead}}</ref> ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಾದ್ಯಂತದ ಕಾನೂನು ವಿಧಿಸುವ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು, ಈ ದುರ್ಘಟನೆಯ ನಂತರದ ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಲೂಸಿಯಾನ ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ "[[ಅನ್ಯೋನ್ಯವಾದ ನೆರವನ್ನು]]" ಒದಗಿಸಿದವು. [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]], [[ಮಿಚಿಗನ್‌]], [[ನೇವಡಾ]], ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಮತ್ತು [[ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌]] ಮೊದಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದಲೂ ಅನೇಕ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು ಜನಬಲ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನು ಸರಂಜಾಮುಗಳ ಮ‌ೂಲಕ ಸಹಾಯವನ್ನು ನೀಡಿದವು. ಲೂಸಿಯಾನದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಆಯಾಸಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಅಥವಾ ಕೆಲವರು ಆ ಕೆಲಸವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ, ಈ ನೆರವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಲೂಸಿಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದವು.<ref>{{cite web | last = Treaster | first = Joseph B. | title = Law Officers, Overwhelmed, Are Quitting the Force | url = https://www.nytimes.com/2005/09/04/national/nationalspecial/04police.html?ei=5090&en=8bf8550c348bbc33&ex=1283486400&partner=rssuserland&emc=rss&pagewanted=print | publisher = New York Times|date = September 4, 2005 | accessdate=2006-06-24}}</ref> ಚಂಡಮಾರುತದ ಎರಡು ವಾರಗಳ ನಂತರ, ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ರಾಜ್ಯಗಳು ನಿರಾಶ್ರಿತರಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ಒದಗಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದವು. ಚಂಡಮಾರುತದ ನಂತರದ ನಾಲ್ಕು ವಾರಗಳೊಳಗಾಗಿ, ಎಲ್ಲಾ 50 ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಮತ್ತು 18,700 ಜಿಪ್ ಕೋಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ -ರಾಷ್ಟ್ರದ ವಾಸಯೋಗ್ಯ ಅಂಚೆಯ ವಲಯಗಳ ಅರ್ಧದಷ್ಟರಲ್ಲಿನ- ನಿರಾಶ್ರಿತರನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಳಾಂತರಿತರು 250&nbsp;ಮೈಲುಗಳೊಳಗಿನ (400&nbsp;ಕಿಮೀ) ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದರು. ಆದರೆ 240,000&nbsp;ನಿವಾಸಿಗರು ಹೌಸ್ಟನ್‌ ಮತ್ತು ಇತರ ನಗರಗಳಿಗೆ ಸುಮಾರು {{convert|250|mi|km}} ದೂರಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಮತ್ತಷ್ಟು 60,000 ನಿವಾಸಿಗರು ಸುಮಾರು 750&nbsp;ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು (1,200&nbsp;ಕಿಮೀ) ದೂರಕ್ಕೆ ಹೋದರು.<ref>{{cite web | last = Quigley | first = Bill | title = Six Months After Katrina: Who Was Left Behind Then and Who is Being Left Behind Now? | url = http://www.cwsworkshop.org/katrinareader/node/162 | date = 2006-02-21 | accessdate = 2008-11-15 | archive-date = 2009-03-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090309165717/http://www.cwsworkshop.org/katrinareader/node/162 | url-status = dead }}</ref> === ಸರಕಾರದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಟೀಕೆ === [[ಚಿತ್ರ:USNS Comfort.jpg|thumb|left|USNS ಕಂಫರ್ಟ್ ಗಲ್ಫ್ ಕರಾವಳಿಯ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಮೇಪೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಪೂರಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಿರುವುದು.]] {{Main|Criticism of government response to Hurricane Katrina}} ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತಕ್ಕೆ ಸರಕಾರದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಟೀಕೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಚಂಡಮಾರುತ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಣಾಮದ ನಂತರದ ಪರಿಹಾರ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ [[ಕೆಟ್ಟ ನಿರ್ವಹಣೆ]] ಮತ್ತು [[ಮುಖಂಡತ್ವ]]ದ ಕೊರತೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಟೀಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹೆಚ್ಚು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಟೀಕೆಯು ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನ ಪ್ರವಾಹದ ಮತ್ತು ಆನಂತರದ ಕ್ರೆಸೆಂಟ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ಥ ಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗೆಗಿನ ತಡವಾದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದೆ.<ref name="thevenot"/> ಈ ವಿವಾದವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಲು ''ಕತ್ರಿನಾ[[ಗೇಟ್]]'' ಎಂಬ [[ಹೊಸ ಪದ]]ನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಇದು "2005ರ ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪದ"ದಲ್ಲಿ ಎರಡನೆ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.<ref>ಕ್ಲಾರ್ಕ್, ಹೀದರ್. "[https://web.archive.org/web/20060325135124/http://abcnews.go.com/US/wireStory?id=1480616 ಲಿಂಗ್ವಿಸ್ಟ್ಸ್ ವೋಟ್ 'ಟ್ರೂಥಿನೆಸ್' ವರ್ಡ್ ಆಫ್ 2005]." ''ABC ನ್ಯೂಸ್.'' ಜನವರಿ 6, 2006. 2010-04-14ರಂದು ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಕತ್ರಿನಾದ 2005ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 29ರ ಭೂಕುಸಿತದ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಚಂಡಮಾರುತದ [[ಪೂರ್ವ ಸಿದ್ಥತೆ]] ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ, ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಫೆಡರಲ್ ಸರಕಾರಗಳ ಪಾತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿವಾದವು ಎದ್ದಿತು. [[ಟೀಕೆ]]ಯು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ತಲ್ಲಣಗೊಂಡ ಮತ್ತು ನಿರಾಶೆಗೊಂಡ ರಾಜಕೀಯ ಮುಖಂಡರ ದೂರದರ್ಶನದ ಮ‍ೂಲಕ ಪ್ರಸಾರವಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ [[ನೀರು]], [[ಆಹಾರ]] ಅಥವಾ ಆಶ್ರಯವಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರವಾಹದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದ ನಿವಾಸಿಗರಿಂದ ಚುರುಕುಗೊಂಡಿತು. ಚಂಡಮಾರುತ ಬಂದು ಹೋದ ನಂತರ [[ಬಾಯಾರಿಕೆ]], [[ಬಳಲಿಕೆ]] ಮತ್ತು [[ಹಿಂಸೆ]]ಯಿಂದಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಸಾವುಗಳು ಈ ಟೀಕೆಯನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಿದವು. ಲೂಸಿಯಾನ ಸೂಪರ್‌ಡೋಮ್‌ (800 ಮಂದಿಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ರೂಪಿಸಲಾದುದರಲ್ಲಿ 30,000 ಮಂದಿ ಬಂದು ಸೇರಿದರು) ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ ಸಿವಿಕ್ ಸೆಂಟರ್‌ನಂತಹ (ಸ್ಥಳಾಂತರಿತರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ 25,000 ಜನರು ಸೇರಿದರು) ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳಾಂತರಿತರ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಕಷ್ಟದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಾಗಿ ಇದು ಸಂಭವಿಸಿತು. [[ಕುಲ]], [[ಅಂತಸ್ತು]] ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂಶಗಳು ಸರಕಾರದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿನ ವಿಳಂಬವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡಿವೆ ಎಂದು ಕೆಲವು ಆಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಂಡಮಾರುತದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಸಾವುಗಳಲ್ಲಿ ಕರಿಯರ ಪ್ರಮಾಣವು (49%)<ref name="LaDHH">{{cite web | title = Updated Number of Deceased Victims Recovered Following Hurricane Katrina | date = December 9, 2005 | accessdate = 2006-08-01 | publisher = Louisiana Department of Health and Hospitals | url = http://www.dhh.state.la.us/news.asp?Detail=758 | archive-date = 2012-03-22 | archive-url = https://www.webcitation.org/66MgALD1k?url=http://www.dhh.state.la.us/news.asp?Detail=758 | url-status = dead }}</ref> ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿನ ಅವರ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ (ಸರಿಸುಮಾರು 60%<ref>"[http://www.cbsnews.com/stories/2006/08/18/national/main1913712.shtml?source=RSS&amp;attr=U.S._1913712 ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121025114701/http://www.cbsnews.com/stories/2006/08/18/national/main1913712.shtml?source=RSS&attr=U.S._1913712 |date=2012-10-25 }}." ''ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್ ಪ್ರೆಸ್.'' ಆಗಸ್ಟ್‌ 18, 2006. 2006-08-28ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ) ಕಡಿಮೆ ಇತ್ತು. ಫೆಡರಲ್ ಕಾನೂನಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾರ್ಜ್ W. ಬುಶ್‌ [[ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಹೋಮ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ]]ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಮೈಕೆಲ್ ಚೆರ್ಟಾಫ್‌‌ಗೆ ಫೆಡರಲ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಹಭಾಗಿಯಾಗುವಂತೆ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿದನು. ಗಲ್ಫ್ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಫೆಡರಲ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಮ‌ೂಲಗಳ ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಸುಸಂಘಟನೆಗಾಗಿ ಚೆರ್ಟಾಫ್‌, ಫೆಡರಲ್ ಎಮರ್ಜೆನ್ಸಿ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಏಜೆನ್ಸಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾದ [[ಮೈಕೆಲ್ D. ಬ್ರೌವ್ನ್‌‌]]‌ನನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಫೆಡರಲ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದನು. ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಸಹಭಾಗಿತ್ವಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ಮಂದಿ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದುದಕ್ಕಾಗಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಚೆರ್ಟಾಫ್‌‌ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಡುವಾದ ಟೀಕೆಗೊಳಗಾದರು. ಗವರ್ನರ್‌ ಬ್ಲ್ಯಾಂಕೊ ಸಹ ಅವರ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದಳು. ಎಂಟು ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಬ್ರೌವ್ನ್‌ನನ್ನು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ಗೆ ಮತ್ತೆ ಕರೆಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಕೋಸ್ಟ್ ಗಾರ್ಡ್‌ನ ಉಪ ಅಡ್ಮಿರಲ್ [[ಥ್ಯಾಡ್ W. ಅಲ್ಲೆನ್‌]] ಅವನನ್ನು ಚಂಡಮಾರುತ ಪರಿಹಾರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದನು.<ref>ಮೆಸೆರ್ವ್, ಜೀನ್ನೆ; ಬ್ಯಾರೆಟ್, ಟೆಡ್. "[http://www.cnn.com/2005/POLITICS/09/09/katrina.washington/index.html ಅಡ್ಮಿರಲ್ ಟೇಕ್ಸ್ ಓವರ್ ಕತ್ರಿನಾ ರಿಲೀಫ್]." ''CNN.'' ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 9, 2005. 2006-06-05ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಪುನಃಕರೆದ ಮ‌ೂರು ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಮೈಕೆಲ್ D. ಬ್ರೌವ್ನ್‌‌ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬುಶ್‌ರಿಂದ ಹೊಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರವೂ FEMAನ ನಿರ್ದೇಶಕ ಹುದ್ದೆಗೆ ರಾಜಿನಾಮೆ ನೀಡಿದನು.<ref>{{cite web | author = Office of the Press Secretary | title = President Arrives in Alabama, Briefed on Hurricane Katrina | date = September 2, 2005 | accessdate = 2006-07-19|publisher = The White House | url = http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2005/09/20050902-2.html}}</ref> ಚಂಡಮಾರುತಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾದವರಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾದ ಒಂದು ಸಂಗೀತ ಗೋಷ್ಠಿ ''[[ಎ ಕನ್ಸರ್ಟ್ ಫಾರ್ ಹರಿಕೇನ್ ರಿಲೀಫ್‌]]'' ನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ರ‌್ಯಾಪ್ ಸಂಗೀತಗಾರ [[ಕ್ಯಾನ್ಯೆ ವೆಸ್ಟ್‌]] ಮ‌ೂಲ ಕಥಾವಸ್ತುವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ, ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಬಗೆಗಿನ ಸರಕಾರದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕಡುವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದನು ಹಾಗೂ "ಜಾರ್ಜ್ ಬುಶ್ [[ಕರಿಯರ]] ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ದೂರಿದನು. ಹಠಾತ್ ದೃಶ್ಯ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿದರೂ ಮತ್ತು ಆ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ-ಹಾಕಿದ ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರೂ, ವೆಸ್ಟ್‌ನ ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ಈಸ್ಟ್ ಕೋಸ್ಟ್ ಪ್ರಸಾರವಾಹಿನಿಗಳನ್ನು ತಲುಪಿತು ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ಪುನಃ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ, ನಂತರ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|last=de Moraes|first=Lisa|title=Kanye West's Torrent of Criticism, Live on NBC|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/09/03/AR2005090300165.html|work=The Washington Post|date=2005-09-03|accessdate=2008-09-01}}</ref> ರಾಜಕಾರಣಿಗಳ, ಕ್ರಿಯಾವಾದಿಗಳ, ಪಂಡಿತರ ಮತ್ತು ಪರ್ತಕರ್ತರ ಎಲ್ಲಾ ತೀವ್ರತೆದ ಟೀಕೆಗಳು, ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನ ಮೇಯರ್ ರೇ ನ್ಯಾಗಿನ್‌ ಮತ್ತು ಲೂಸಿಯಾನ ಗವರ್ನರ್‌ ಕ್ಯಾಥ್ಲೀನ್ ಬ್ಲ್ಯಾಂಕೊ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದ ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರಕಾರಗಳ ಕುರಿತಾಗಿದ್ದವು. ನ್ಯಾಗಿನ್ ಮತ್ತು ಬ್ಲ್ಯಾಂಕೊ, ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲು ವಿಫಲವಾದುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ನಿವಾಸಿಗರಿಗೆ ಆಹಾರ, ನೀರು, ಭದ್ರತೆ ಅಥವಾ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಗಳ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡದ ಆಶ್ರಯಗಳನ್ನು ಆದೇಶ ಮಾಡಿದುದಕ್ಕಾಗಿ ಟೀಕೆಗೊಳಗಾದರು. ನ್ಯಾಗಿನ್‌ನ ಬಗ್ಗೆ ಇದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಆರೋಪವೆಂದರೆ ಅವನು ತುರ್ತಾಗಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ಆದೇಶವನ್ನು ಭೂಕುಸಿತ ಆಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕೇವಲ 19 ಗಂಟೆಗಳ ಮೊದಲಿನವರೆಗೆ ವಿಳಂಬಮಾಡಿದನು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ನಗರದಿಂದ ಹೊರಹೋಗಲು ಯಾವುದೇ ದಾರಿ ಕಾಣದ ನೂರಾರು ಮಂದಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು.<ref name="CongressInvestigation"/> ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಹಾನಿಯು [[ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ವಹಣೆ]], [[ಪರಿಸರ ನೀತಿ]], [[ಬಡತನ]] ಮತ್ತು [[ನಿರುದ್ಯೋಗ]] ಬಗೆಗಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ತಕ್ಷಣದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಚರ್ಚೆಯು ವಿವಿಧ [[ಹಂತದ ಸರಕಾರ]]ಗಳಲ್ಲಿ ವಿಧಿಸಿದ [[ಕಾನೂನು]] ಮತ್ತು [[ಚುನಾವಣೆ]]ಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ಚಂಡಮಾರುತದ ವಿನಾಶವು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನ ತನಿಖೆಯನ್ನೂ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. ಇದು FEMA ಮತ್ತು ರೆಡ್ ಕ್ರಾಸ್ "ಗಲ್ಫ್ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಲಿಯಾದವರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುವ ಸೈನ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ತಂತ್ರದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ" ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ಈ ಹಾನಿಯ ಪರಿಹಾರ ಕಾರ್ಯದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಮ‌ೂರು ಹಂತದ ಸರಕಾರಗಳಿಗೂ ವಹಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref name="CongressInvestigation"/> ABC ನ್ಯೂಸ್ 2005ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ [[ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹ]]ವು, ಫೆಡರಲ್ ಸರಕಾರಕ್ಕಿಂತ (67%) ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸರಕಾರಗಳ (75%) ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ದೂರುಗಳಿದ್ದವು ಹಾಗೂ 44%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಬುಶ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದರು ಎಂದು ತೋರಿಸಿದೆ.<ref name="abcnewspoll">ಲ್ಯಾಂಗರ್, ಗ್ಯಾರಿ. "[http://abcnews.go.com/US/HurricaneKatrina/story?id=1094262&amp;page=1 ಪೋಲ್: ಬುಶ್ ನಾಟ್ ಟೇಕಿಂಗ್ ಬ್ರಂಟ್ ಆಫ್ ಕತ್ರಿನಾ ಕ್ರಿಟಿಸಿಸಮ್]." ''ABC ನ್ಯೂಸ್.'' ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 12, 2005. ಜುಲೈ 15ರ 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ನಂತರದ [[CNN]]/[[USAಟುಡೆ]]/[[ಗ್ಯಾಲಪ್ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹ]]ವು, ಚಂಡಮಾರುತದ ನಂತರದ ನಗರದಲ್ಲಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಯಾರು ಜವಾಬ್ದಾರರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ&nbsp;- 13% ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಬುಶ್, 18%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಫೆಡರಲ್ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು, 25%ನಷ್ಟು ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು 38%ನಷ್ಟು ಯಾರೂ ಕಾರಣರಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದುದನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ.<ref name="cnnpoll">ಸ್ಟಾಫ್ ವ್ರೈಟರ್. "[http://www.cnn.com/2005/US/09/07/katrina.poll/ ಪೋಲ್: ಮೋಸ್ಟ್ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್ ಬಿಲೀವ್ ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ ವಿಲ್ ನೆವರ್ ರಿಕವರ್]." ''CNN.'' ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 8, 2005. ಜುಲೈ 15ರ 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> === ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ === {{Main|International response to Hurricane Katrina}} [[ಚಿತ್ರ:Canadian relief transport.jpg|thumb|ಕೆನಡಿಯನ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್‌ನ ಸಾರಿಗೆ ವಿಮಾನದಿಂದ ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಪೆನ್ಸಕೋಲದಲ್ಲಿ ಬಂದಿಳಿದ ಕೆನಡಾದ ಪರಿಹಾರ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನೇವಿ(ನೌಕಾದಳ)ಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ಕೆಳಗಿಳಿಸುತ್ತಿರುವುದು.]] ಸುಮಾರು ಎಪ್ಪತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವಿನ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಹಾಯದ ಭದ್ರತೆ ನೀಡಿದವು. ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕ್ಯೂಬಾ ಮತ್ತು [[ವೆನೆಜ್ಯುಯೆಲಾ]] (ಎರಡೂ US ಸರಕಾರದ ವಿರೋಧಿಗಳು) ಸಹಾಯವನ್ನು ನೀಡಿದ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಹಾಯವನ್ನು U.S. ಸರಕಾರವು ನಿರಾಕರಿಸಿದರೂ, ಅವು ಸುಮಾರು $1&nbsp;ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು, ಅನೇಕ ಸಂಚಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು, ನೀರು ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಘಟಕಗಳು, ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಆಹಾರ, ಬಾಟಲಿಗೆ ತುಂಬಿಟ್ಟ ನೀರು, ಬಿಸಿಮಾಡುವ ಎಣ್ಣೆ, 1,100 ವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು 26.4 ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಔಷಧಿ ಮೊದಲಾದ ಸಹಾಯವನ್ನು ಮಾಡಿದವು.<ref>"[https://web.archive.org/web/20080614224742/http://english.aljazeera.net/English/archive/archive?ArchiveId=14771 ವೆನೆಜ್ಯುಯೆಲಾ ಮತ್ತು ಕ್ಯೂಬಾ USಗೆ ನೆರವು ನೀಡಿದವು]." [[ಆಲ್ ಜ್ಯಾಜೀರ]], ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 07, 2005. 2010-04-14ರಂದು ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref><ref>"[https://web.archive.org/web/20071105025006/http://www.freepeoplesmovement.org/fpm/page.php?56 ವೆನೆಜ್ಯುಯೆಲಾ ಮತ್ತು ಕ್ಯೂಬಾ ಕತ್ರಿನಾಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾದವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಒದಗಿಸಿದೆ]." [[ದ ಫ್ರೀ ಪ್ರೆಸ್]], ಸಂಪುಟ 1, ಸಂಚಿಕೆ 4. 2010-04-14ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref><ref>"[https://web.archive.org/web/20080616014353/http://www.pww.org/article/view/7693/1/285/ ವಿದೇಶದಿಂದ ಕತ್ರಿನಾಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾದವರಿಗಾಗಿ ನೆರವು]." [[ಪೀಪಲ್ಸ್ ವೀಕ್ಲಿ ವರ್ಲ್ಡ್]], ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 10, 2005. 2010-04-14ರಂದು ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref><ref>"[http://www.usatoday.com/news/world/2005-09-02-katrinaworldhelps_x.htm ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಕ್ಯೂಬಾ, ವೆನೆಜ್ಯುಯೆಲಾ ಎಮಾಂಗ್ ದೋಸ್ ಆಫರಿಂಗ್ ಏಡ್]." [[USA ಟುಡೆ]], ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2, 2005. 2007-08-05ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> [[ಕುವೈತ್]] ರಾಷ್ಟ್ರವೊಂದೇ $500&nbsp;ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು; ಅತ್ಯಧಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೆಂದರೆ - [[ಕತಾರ್]] ಮತ್ತು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್]] (ಪ್ರತಿಯೊಂದು $100&nbsp;ದಶಲಕ್ಷ), [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]] ($30&nbsp;ದಶಲಕ್ಷ), [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ($10&nbsp;ದಶಲಕ್ಷ), [[ಭಾರತ]], [[ಚೀನಾ]] (ಎರಡೂ $5&nbsp;ದಶಲಕ್ಷ), [[ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್]] ($2&nbsp;ದಶಲಕ್ಷ),<ref>{{cite web|url=http://www.scoop.co.nz/stories/PA0509/S00159.htm |title=Scoop: Further NZ assistance in wake of Hurricane Katrina |publisher=Scoop.co.nz |author=Tuesday, 6 September 2005, 3:47 pm Press Release: New Zealand Government |date= |accessdate=2008-10-27}}</ref> [[ಪಾಕಿಸ್ಥಾನ]] ($1.5&nbsp;ದಶಲಕ್ಷ),<ref>ಸ್ಟಾಫ್ ವ್ರೈಟರ್. "[https://web.archive.org/web/20071222192047/http://usembassy.state.gov/pakistan/h05090802.html ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾದವರಿಗೆ ಪಾಕಿಸ್ಥಾನ ನೀಡಿದ ನೆರವಿಗೆ U.S. ಕೃತಜ್ಞವಾಗಿದೆ]."''ಎಂಬ್ಯಾಸಿ ಆಫ್ ದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್. '' ''ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 8, 2005. '' ''2010-04-14ರಂದು ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.''</ref> ಮತ್ತು [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] ($1&nbsp;ದಶಲಕ್ಷ).<ref>ಸ್ಟಾಫ್ ವ್ರೈಟರ್. "[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4215820.stm ಏಷ್ಯಿಯನ್ ನೇಶನ್ಸ್ ಆಫರ್ U.S. ಅಸಿಸ್ಟಾನ್ಸ್]." BBC ನ್ಯೂಸ್.''ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 5, 2005. '' ''2006-06-05ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.''</ref> ಭಾರತವು ಟಾರ್ಪಾಲಿನ್, ಕಂಬಳಿ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಕಾಪಾಡುವ ಕಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿತು. [[ಇಂಡಿಯನ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್]] IL-76 ವಿಮಾನವೊಂದು ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾದವರಿಗಾಗಿ 25 ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಪರಿಹಾರ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಆರ್ಕನ್ಸಾಸ್‌‌ನ ಲಿಟಲ್ ರಾಕ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್ ಬೇಸ್‌ಗೆ 2005ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 13ರಲ್ಲಿ ತಲುಪಿಸಿತು. 80&nbsp;ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಆಹಾರ, ಬಳಸಿ ಎಸೆಯಬಹುದಾದ ಒರೆಸುವ ಬಟ್ಟೆಗಳು, ಹಾಸಿಗೆಗಳು, ಕಂಬಳಿಗಳು, ಜನರೇಟರುಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸರಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ನಾಗರಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು IDFನಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ [[ಇಸ್ರೇಲ್]] [[IDF]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ತಂಡವೊಂದನ್ನು ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ಗೆ ಕಳುಹಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref>ಮಿನಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ಫಾರಿನ್ ಅಫೇರ್ಸ್. "[http://www.mfa.gov.il/MFA/About+the+Ministry/MFA+Spokesman/2005/Israeli+aid+to+Hurricane+Katrina+victims+5-Sep-2005.htm ಇಸ್ರೇಲ್ ಏಡ್ಸ್ ಹರಿಕೇನ್ ಕತ್ರಿನಾ ವಿಕ್ಟಿಮ್ಸ್]." ''[[MFA]].'' ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 5, 2005. 2006-12-17ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಬುಶ್ ಆಡಳಿತವು ಮಧ್ಯ-ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಸ್ರೇಲ್‌ನ ಮುಳುಗಾಳುಗಳು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯರು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಬರುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಆದರೆ ಅದಾಗಲೇ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡಲು ಸಣ್ಣ ತಂಡವೊಂದು ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10ರಲ್ಲಿ ಬಂದಿಳಿಯಿತು. ಆ ತಂಡವು ಬದುಕುಳಿದವರಿಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು, ದಾರಿತಪ್ಪಿದ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಚಂಡಮಾರುತಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾದವರನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿತು.<ref>ಜ್ಯೂಸ್ ವರ್ಚುವಲ್ ಲೈಬ್ರರಿ. "[http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Politics/Katrianaid.html ಇಸ್ರೇಲ್ಸ್ ಏಡ್ ಟು ಹರಿಕೇನ್ ಕತ್ರಿನಾ ವಿಕ್ಟಿಮ್ಸ್]." ''[[ಜ್ಯೂಸ್ ವರ್ಚುವಲ್ ಲೈಬ್ರರಿ.]].''</ref> ಹಿಂದೂಮಹಾಸಾಗರದ ತ್ಸನಾಮಿಯಿಂದ ಪುನಃಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದಂತಹ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೂ ಸಹಾಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದವು. [[ಕೆನಡಾ]], [[ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]], [[ಸಿಂಗಾಪುರ]], ಮತ್ತು [[ಜರ್ಮನಿ]] ಇತ್ಯಾದಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ನಷ್ಟವನ್ನು ತುಂಬಲು ಸಹಾಯವಾಗಿ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳು, ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು, ಸೈನಿಕರು, ಹಡಗುಗಳು ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಪಂಪ್‌ಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದವು. [[ಬೆಲ್ಜಿಯಂ]] ರಕ್ಷಣಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳ ತಂಡವೊಂದನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. [[ಬ್ರಿಟನ್]]ನ 350,000 ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಆಹಾರವು ಹುಚ್ಚು ದನಗಳ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಯಮಗಳಿಂದಾಗಿ ಚಂಡಮಾರುತಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾದವರನ್ನು ತಲುಪಲಿಲ್ಲ.<ref>ಸ್ಟಾಫ್ ವ್ರೈಟರ್. "[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/4344168.stm U.S. ರಿಜೆಕ್ಟ್ಸ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕತ್ರಿನಾ ಬೀಫ್]." ''BBC ನ್ಯೂಸ್.'' ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 15, 2005.</ref> [[ರಷ್ಯಾ]]ದ ಎರಡು ವಿಮಾನಗಳ [[ಆರಂಭಿಕ ಸಹಾಯ]]ವನ್ನು U.S. ರಾಜ್ಯ ವಿಭಾಗವು ನಿರಾಕರಿಸಿತು, ಆದರೆ ನಂತರ ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು. [[ಫ್ರೆಂಚ್]] ಸರಕಾರದ [[ನೆರವ]]ನ್ನೂ ಮೊದಲು ನಿರಾಕರಿಸಿ, ನಂತರ ಪಡೆಯಿತು.<ref>ಸ್ಟಾಫ್ ವ್ರೈಟರ್. "[http://edition.cnn.com/2005/US/09/04/katrina.world.aid U.S. ರಿಸೀವ್ಸ್ ಏಡ್ ಆಫರ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ಅರೌಂಡ್ ದ ವರ್ಲ್ಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060513192039/http://edition.cnn.com/2005/US/09/04/katrina.world.aid/ |date=2006-05-13 }}." ''CNN.'' ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 4, 2005. 2006-06-05ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಿಂದಲೂ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆದ ಹೊರತಾಗಿ, ಜಾಗತಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಾದ್ಯಂತ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ಆಪಾದನೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಡೆಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು ಟೀಕೆಗಳನ್ನೂ ಪಡೆಯಿತು. UK ಮಿರರ್‌ನ ಇಂತಹ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದವು - "ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳು ಅದ್ಭುತವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಇದು ಒಂದು ಕೆಟ್ಟದಾದ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಗೋಚರವಾಗದೆ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗ ಅದು ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಬಹಿರಂಗಗೊಂಡಿತು".<ref>"[http://www.tolerance.org/news/article_tol.jsp?id=1291 ಕತ್ರಿನಾ ಆಂಡ್ ರೇಸಿಸಮ್: ದ ವರ್ಲ್ಡ್ ವ್ಯೂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090114051841/http://www.tolerance.org/news/article_tol.jsp?id=1291 |date=2009-01-14 }}." ''Tolerance.org.'' ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 19, 2006. 2006-08-28ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> === ಸರಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ === {{Most intense landfalling Atlantic hurricanes (HSI)}} [[ಅಮೆರಿಕನ್ ರೆಡ್ ಕ್ರಾಸ್‌]], ಅಮೆರಿಕಾಸ್ ಸೆಕೆಂಡ್ ಹಾರ್ವೆಸ್ಟ್‌ ([[ಫೀಡಿಂಗ್ ಅಮೆರಿಕ]] ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ), [[ಸದರ್ನ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಕನ್ವೆನ್ಶನ್‌]], [[ಸ್ಯಾಲ್ವೇಶನ್ ಆರ್ಮಿ]], [[ಆಕ್ಸ್‌ಫ್ಯಾಮ್]], [[ಕಾಮನ್ ಗ್ರೌಂಡ್ ಕಲೆಕ್ಟಿವ್]], [[ಎನರ್ಜೆನ್ಸಿ ಕಮ್ಯೂನಿಟೀಸ್]], [[ಹ್ಯಾಬಿಟೇಟ್ ಫಾರ್ ಹ್ಯುಮ್ಯಾನಿಟಿ]], [[ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚಾರಿಟೀಸ್]], ಸರ್ವಿಸ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್, "ಎ ರಿವರ್ ಆಫ್ ಹೋಪ್", [[ದ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಜೀಸಸ್ ಕ್ರಿಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಲ್ಯಾಟರ್-ಡೇ ಸೇಂಟ್ಸ್]] (ಮಾರ್ಮನ್ಸ್)<ref>{{cite web|publisher=[[The Church of Jesus Christ of Latter Day Saints]]|title=Church Providing Relief to Hurricane Katrina Victims|url=http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/eng/news-releases-stories/church-providing-relief-to-hurricane-katrina-victims|date=2005-09-01|accessdate=2010-01-15}}</ref><ref>{{cite web|title=Latter-day Saints to Mobilize Another 4,000 Volunteers in Chainsaw Brigade’s Second Wave|publisher=[[The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]]|url=http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/eng/news-releases-stories/latter-day-saints-to-mobilize-another-4-000-volunteers-in-chainsaw-brigade-s-second-wave|date=2005-09-16|accessdate=2010-01-18}}</ref><ref>{{cite web|title=Mormon Helping Hands Make a Difference|publisher=[[Meridian Magazine]]|url=http://www.meridianmagazine.com/articles/051020helpinghands.html|year=2005|accessdate=2010-01-18|archive-date=2010-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20100201225231/http://meridianmagazine.com/articles/051020helpinghands.html|url-status=dead}}</ref> ಹಾಗೂ ಇತರ ಅನೇಕ ದಾನಶೀಲ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಚಂಡಮಾರುತಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾದವರಿಗೆ ಸಹಾಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದವು. ಅವುಗಳಿಗೆ ಚಂಡಮಾರುತ ಸಂಭವಿಸಿದ ನಂತರದ ಅನೇಕ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಸುರಕ್ಷತೆ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಷಯಗಳಿಗಾಗಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗಾರ್ಡ್‌ನಿಂದ ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ಗೆ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು US$4.25&nbsp;ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ಪಡೆದವು. ರೆಡ್ ಕ್ರಾಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದೇ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref name="Charity Navigator report">{{ cite web | author = Staff writer|publisher= [[Charity Navigator]] | title = Where Did The Money Go? | year= 2006 | accessdate = 2006-08-05 | work = Hurricane Katrina: One Year Later | url = http://www.charitynavigator.org/index.cfm/bay/katrina.main.htm}}</ref> [[ಹವ್ಯಾಸಿ ರೇಡಿಯೊ]]ದ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸೇವೆಯ ಅಂಗವಾದ [[ಆಮಾಚ್ಯುವರ್ ರೇಡಿಯೊ ಎಮರ್ಜೆನ್ಸಿ ಸರ್ವಿಸ್‌]]‌ನ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ಸಂಪರ್ಕದ ಮೂಲಭೂತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹಾಗೂ 911 ಟ್ರ್ಯಾಫಿಕ್‌ನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಮೆಸೇಜಸ್ ಹೋಮ್‌ವರೆಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒದಗಿಸಿದರು.<ref>{{cite journal|author=Staff Writer|url=http://www.arrl.org/arrlletter?issue=2005-09-16|title=ARRL President Submits Congressional Testimony on Hams' Katrina Response|publisher=American Radio Relay League|accessdate=2010-04-14|date=2005-09-16|volume=24|number=36}}</ref> ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿಯ ಹ್ಯಾನ್ಕಾಕ್‌ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ, ಹವ್ಯಾಸಿ ರೇಡಿಯೊ ಆಪರೇಟರ್‌ಗಳು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಹೊರಗೆ ಅಥವಾ ಒಳಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನೀಡಿದವು ಹಾಗೂ 911 ರವಾನೆದಾರರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದವು.<ref>ರಿಕ್ ಪಾಲ್ಮ್. "[http://www.arrl.org/ares-el?issue=2005-09-22 ARES E-ಲೆಟಲ್ ಫಾರ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 22, 2005]." ''ದ ಅಮೆರಿಕನ್ ರೇಡಿಯೊ ರಿಲೇ ಲೀಗ್.'' ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 22, 2005. 2010-04-14ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಅನೇಕ ಸಂಘಟನೆಗಳೂ ಸಹ ಪರಿಹಾರ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನೆರವು ನೀಡಿದವು. 2005ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 13ರಲ್ಲಿ, ಪರಿಹಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಮಾಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಸುಮಾರು $409&nbsp;ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟಿದ್ದವು ಎಂಬುದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಅವು $1&nbsp;ಶತಕೋಟಿಯನ್ನು ಮೀರಿಸಿವೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>"[http://money.cnn.com/2005/09/13/news/fortune500/katrina_donations/ ಕೋರ್ಪೊರೇಟ್ ಕತ್ರಿನಾ ಗಿಫ್ಟ್ಸ್ ಕುಡ್ ಟಾಪ್ $1B]." ''CNN.'' ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 13, 2005. 2006-06-05ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಕತ್ರಿನಾ, ವಿಲ್ಮಾ ಮತ್ತು ರೀಟಾ ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಂತರ, ಅಮೆರಿಕನ್ ರೆಡ್ ಕ್ರಾಸ್‌ ಸುಮಾರು 1,470ದಷ್ಟು ವಿವಿಧ ಆಶ್ರಯ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಿತು ಹಾಗೂ 3.8&nbsp;ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ತಂಗುವ ವಾಸಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಆದರೆ ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಯಾರಿಗೂ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಒಟ್ಟು 244,000 ರೆಡ್ ಕ್ರಾಸ್‌ ಕೆಲಸಗಾರರನ್ನು (ಅದರಲ್ಲಿ 95%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಪಾವತಿಸದ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು) ಈ ಮ‌ೂರು ಚಂಡಮಾರುತಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, 346,980 ಬದುಕಿನ ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳು (ಟೂತ್‌ಪೇಸ್ಟ್, ಸಾಬೂನು, ಒರೆಸುವ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಗೊಂಬೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ) ಹಾಗೂ 205,360 ಶುಚಿಗೊಳಿಸುವ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳು (ಪೊರಕೆಗಳು, ಧೂಳು ಜಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ಲೀಚ್) ಹಂಚಲ್ಪಟ್ಟವು. ಚಂಡಮಾರುತಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾದವರಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು 68&nbsp;ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ತಿಂಡಿ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ರೆಡ್ ಕ್ರಾಸ್‌ನ ವಿಪತ್ತಿನ-ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳು 596,810 ಮಂದಿಯನ್ನು ಹಾಗೂ ವಿಪತ್ತಿನ-ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳು 826,590 ಮಂದಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದವು. ರೆಡ್ ಕ್ರಾಸ್‌ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವನ್ನು 1.4&nbsp;ದಶಲಕ್ಷ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ನೀಡಿತು. ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತವು ಅಮೆರಿಕನ್ ರೆಡ್ ಕ್ರಾಸ್‌ ಅದರ "ಸೇಫ್ ಆಂಡ್ ವೆಲ್" ಕೌಟುಂಬಿಕ ವಿಭಾಗದ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಅನ್ನು ಬಳಸಿದ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ನೈಸರ್ಗಿಕ ದುರ್ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="ARC 1 yr">{{cite web | publisher = [[American Red Cross]] | title = A Year of Healing |month=August | date = 2006-09-29 | url = http://www.redcross.org/images/pdfs/Katrina_OneYearReport.pdf|format=PDF}}</ref><ref name="ARC 2005AHS facts">{{cite web | publisher = American Red Cross | title = Hurricane Season 2005: Facts and Figures | date = June 30, 2006|date = 2006-09-29 | url = http://www.redcross.org/news/ds/hurricanes/2005/facts.html}}</ref> ಗಲ್ಫ್ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಕತ್ರಿನಾ ಅಪ್ಪಳಿಸಿದ ನಂತರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಸ್ಯಾಲ್ವೇಶನ್ ಆರ್ಮಿಯು ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ 1.7 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಸುಮಾರು $365&nbsp;ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ ಹಣವನ್ನು ಹಂಚಿತು. ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತಕ್ಕೆ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ತಕ್ಷಣದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು, ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ 5.7 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಿಸಿ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ 8.3&nbsp;ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಸ್ಯಾಂಡ್‌ವಿಚ್, ತಿಂಡಿ ಮತ್ತು ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದರ ಹವ್ಯಾಸಿ ರೇಡಿಯೊ ಆಪರೇಟರ್‌ಗಳ SATERN ಜಾಲವು, 25,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಬದುಕುಳಿದವರನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ವಿಫಲವಾದ&nbsp;ಆಧುನಿಕ ಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯುನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಿತು. ಸ್ಯಾಲ್ವೇಶನ್ ಆರ್ಮಿಯ ಗ್ರಾಮಾಂತರದ-ರಕ್ಷಣಾ ಸಲಹೆಗಾರರು 277,000 ಮಂದಿಯ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದರು. ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ, ಸ್ಯಾಲ್ವೇಶನ್ ಆರ್ಮಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ ಸೇವಕರು ಸುಮಾರು 900,000&nbsp;ಗಂಟೆಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಲದ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು.<ref name="Salvation Army">{{cite web | url = http://www.salvationist.org/intnews.nsf/vw_web_articles/80D873B8CDAC8607802571D9003FDDEF?opendocument | title = Salvation Army Reflects on Largest Disaster Response Ever at One-Year Anniversary of Hurricane Katrina | accessdate = 2010-04-14 | date = August 28, 2006 | publisher = [[Salvation Army|The Salvation Army]] | archive-date = 2011-07-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110727001251/http://www.salvationist.org/intnews.nsf/vw_web_articles/80D873B8CDAC8607802571D9003FDDEF?opendocument | url-status = dead }}</ref> === ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಗಳ ವಿಫಲತೆಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ === {{Main|2005 levee failures in Greater New Orleans}} [[ಚಿತ್ರ:Hurricane Katrina Eye viewed from Hurricane Hunter.jpg|left|thumb|ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತವು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಗಲ್ಫ್ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭೂಕುಸಿತವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಮೊದಲು NOAA WP-3D ಎಂಬ ಹರಿಕೇನ್ ಹಂಟರ್ ವಿಮಾನದಿಂದ ಆಗಸ್ಟ್‌ 28 2005ರಂದು ತೆಗೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಿನ ಚಿತ್ರ.]] 2007ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಅಮೆರಿಕ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಸಿವಿಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ಸ್‌]]‌ನಿಂದ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ವರದಿಯೊಂದು, ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮತ್ತು ಫೆಡರಲ್ ಹಣ ಸಹಾಯ ಒದಗಿಸಿದ ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಗಳ ವಿಫಲತೆಗಳು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನ್ಯೂನ್ಯತೆಯ ಪರಿಣಾಮದಿಂದಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref name="ASCE HKERP report"/> ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರವಾಹ-ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಯೋಜನೆ, ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುವ ಫೆಡರಲ್ ಆದೇಶದಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ [[US ಆರ್ಮಿ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್‌]] ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಗಮನ ಹರಿಸಲು ವಿಫಲವಾಯಿತು. [[ಲೂಸಿಯಾನ ಸ್ಟೇಟ್ ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]]ಯ ತಂಡ ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ರಿವರ್ ಗಲ್ಫ್ ಔಟ್ಲೆಟ್‌ (MRGO)ನ ಹೊಸ ಮಾದರಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರ ಅವಲೋಕನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, 200-ಮೀಟರ್ ಅಗಲದ (660-ಅಡಿ-ಅಗಲದ) ಕಣಿವೆಯೊಂದನ್ನು ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನಿಂದ ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೊಗೆ ಕಿರುದಾರಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಚಂಡಮಾರುತದ ಉಲ್ಬಣವು ನಗರದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಾಗ ಉತ್ತಮ ಮಾರ್ಗವಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು 20%ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡಿ, 100%-200%ನಷ್ಟು ವೇಗಗೊಳಿಸಿತು. ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಸೇಂಟ್ ಬರ್ನಾರ್ಡ್‌ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌, MRGOದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿದೆ. [[ಆರ್ಮಿ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್‌]] ಈ ಕಾರಣತ್ವವನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆದು, ಕತ್ರಿನಾವು MRGOದ ಕೊಡುಗೆಯ ಪರಿಣಾಮವಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಪ್ರವಾಹ-ತಡೆಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>ವ್ಯಾರಿಕ್, ಜಾಬಿ; ಗ್ರನ್‌ವಾಲ್ಡ್, ಮೈಕೆಲ್. "[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/10/23/AR2005102301200_pf.html ಇನ್ವೆಸ್ಟಿಗೇಟರ್ಸ್ ಲಿಂಕ್ ಲೀವಿ ಫೈಲ್ಯೂರ್ಸ್ ಟು ಡಿಸೈನ್ ಫ್ಲಾವ್ಸ್]." ''ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್.'' ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 24, 2005. 2006-06-05ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಚಂಡಮಾರುತದ ಉಲ್ಬಣದಿಂದಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಹರಿದ ನೀರಿನ ಪ್ರವಾಹವು MRGOಗೆ ಲಂಬವಾಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಕಣಿವೆಯ ಪರಿಣಾಮವು ಅಷ್ಟೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದುದಲ್ಲ. ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿರುಕು ಸಂಭವಿಸಿದುದರ ಬಗ್ಗೆ ನಿವಾಸಿಗರು ಮಾಡಿದ ವಾದವು ಇನ್ನೂ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಗಳು ಛಿದ್ರವಾಗುವಾಗ ಭಾರಿ ಸ್ಫೋಟವಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು ಎಂದು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದರ್ಶಿಗಳು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.[http://www.break.com/index/couple-witnessed-levee-being-blow-up.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100909211500/http://www.break.com/index/couple-witnessed-levee-being-blow-up.html |date=2010-09-09 }} ಆರ್ಮಿ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್‌ ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಗಳನ್ನು ಮುರಿದಿರುವುದು ಇದು ಮೊದಲ ಬಾರಿಯಲ್ಲ. ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಯನ್ನು ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಛೇದಿಸಿ, ಪ್ರವಾಹದ ನೀರು ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೊಗೆ ಹರಿಯುವಂತೆ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಾಯಿಸಿದ 1927ರ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.[http://www.mvn.usace.army.mil/pao/RELEASES/02-06_1927_Flood_Anniversary2.htm ] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20030331204004/http://www.mvn.usace.army.mil/pao/RELEASES/02-06_1927_Flood_Anniversary2.htm |date=2003-03-31 }} ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, U.S. ಫಿಶ್ ಆಂಡ್ ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಮತ್ತು ನೇಚರ್ ಕನ್ಸರ್ವೆನ್ಸಿ, ಫ್ಲಡ್‌ಪ್ಲೇನ್-ಪುನಃಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಯೋಜನೆಯೊಂದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದವು. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಕ್ವೇಚಿಟಾ ನದಿಯನ್ನು ಅದರ ಫ್ಲಡ್‌ಪ್ಲೇನ್ (ನದಿಯ ಪಕ್ಕದ ತಗ್ಗಾದ ಪ್ರದೇಶ) ಮತ್ತು ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಒಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. [http://www.nature.org/wherewework/northamerica/states/louisiana/press/press4039.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100511033936/http://www.nature.org/wherewework/northamerica/states/louisiana/press/press4039.html |date=2010-05-11 }} 1990ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಯಲ್ಲಿನ ಬಿರುಕೊಂದು ಆರು ಇಂಚಿನಷ್ಟು ನೀರು ಹರಿದು ಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಎರಡೂ ಸಂದರ್ಭಗಳು, ನದಿಯನ್ನು ಸಹಜವಾಗಿ ಹರಿಯುವಂತೆ ಬಿಡುವುದರಿಂದ ಅನೇಕ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. 2006ರ ಎಪ್ರಿಲ್ 5ರಲ್ಲಿ, ಸ್ವತಂತ್ರ ತನಿಖೆದಾರರು ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಗಳ ವಿಫಲತೆಗಳು ಉದ್ದೇಶಿತ ವಿನ್ಯಾಸ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಮೀರಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಲಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದುದಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಲಿಯುಟೆನೆಂಟ್ ಜನರಲ್‌ ಕಾರ್ಲ್ ಸ್ಟ್ರಾಕ್, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನೆಟ್ ಸಬ್‌ಕಮಿಟಿ ಆನ್ ಎನರ್ಜಿ ಆಂಡ್ ವಾಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು - "ರಚನೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದೇವೆಂದು ಈಗ ನಾವು ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದೇವೆ".<ref>ಸ್ಟಾಫ್ ವ್ರೈಟರ್. "[https://web.archive.org/web/20080527010320/http://www.unregisterednews.com/content/view/184/53/ ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು]." ''[[ಅನ್‌ರಿಜಿಸ್ಟರ್ಡ್ ನ್ಯೂಸ್]].'' ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 29, 2005. 2010-04-14ರಂದು ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಅವನು U.S. ಆರ್ಮಿ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್‌ 2005ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 29ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಈ ರೀತಿಯ ವಿಫಲತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದೂ ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ಈ ತಿಳಿದಿಲ್ಲವೆಂಬ ವಿವಾದವನ್ನು, ಆರ್ಮಿ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್‌‌ನಿಂದ ಗೊತ್ತು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ತನಿಖೆದಾರರು ಅಂತಹ ವಿಚ್ಛೇದನಗಳು I-ವಾಲ್ ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಕಾರ್ಪ್ಸ್‌ನ 1986ರ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಮ‌ೂಲಕ ಅಲ್ಲಗಳೆದರು.<ref>{{cite news | title = Corps chief admits to 'design failure' | author = Walsh, Bill | publisher = Times Picayune | date = April 6, 2006 | accessdate = 2006-04-09 | url = http://www.nola.com/news/t-p/frontpage/index.ssf?/base/news-5/1144306231230500.xml | archive-date = 2006-09-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060907123947/http://www.nola.com/news/t-p/frontpage/index.ssf?%2Fbase%2Fnews-5%2F1144306231230500.xml | url-status = dead }}</ref> ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತ ಬಂದು ಹೋದ ನಂತರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಗಳನ್ನು ಪುನಃನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಅವುಗಳನ್ನು ಪುನಃರಚಿಸುವಾಗ, ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಗಳನ್ನು ಆಧುನಿಕ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಮಾಣಕದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತರಲು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲು ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್ ಸಾಧ್ಯವಾದಲ್ಲೆಲ್ಲಾ I-ವಾಲ್‌ಗಳ ಬದಲಿಗೆ T-ವಾಲ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರು. T-ವಾಲ್‌ಗಳು ಸಮಾನಾಂತರ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಆಧಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇದು ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಗಳ ಕೆಳಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ಮಣ್ಣಿನ ಕೊರೆತದ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Walls">{{cite news | first=Matt | last=Crenson | publisher=Associated Press | url=http://www.constructionequipmentguide.com/story.asp?story=6589 | title=Levee Repairs to Be Finished By First Day of Hurricane Season | date=2006-02-02 | accessdate=2008-05-12 | archive-date=2006-02-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060207184213/http://www.constructionequipmentguide.com/story.asp?story=6589 | url-status=dead }}</ref> ಉಳಿದ ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಗಳ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಬಂಡವಾಳ ಒದಗಿಸುವ ಬಗ್ಗೆಯ‌ೂ ಅನೇಕ ಕಾದಾಟಗಳು ನಡೆದವು. 2008ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ, ಬುಶ್ ಆಡಳಿತವು ಲೂಸಿಯಾನ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ $7.2&nbsp;ಶತಕೋಟಿ ಬಂಡವಾಳದ ಆರ್ಮಿ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್‌‌ನ ಪ್ರವಾಹ ತಡೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು $1.5 ಶತಕೋಟಿಯನ್ನು ಪಾವತಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡಿತು. ಇದರಿಂದ ಅನೇಕ ಲೂಸಿಯಾನ ಮುಖಂಡರು ಕೋಪಗೊಂಡರು.<ref name="funding">{{cite news | title=White House Budget for Levee Work Riles Many Louisiana Elected Officials | publisher=Associated Press | first=Cain | last=Burdeau | url=http://www.cegltd.com/story.asp?story=10045 | date=2008-02-12 | accessdate=2008-05-12 }}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2008ರ ಮೇ 2ರಲ್ಲಿ, ಲೂಸಿಯಾನ ಗವರ್ನರ್ ಬಾಬಿ ಜಿಂದಾಲ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪ್ರೆಸ್ ಕ್ಲಬ್‌ನಲ್ಲಿ, ಲೂಸಿಯಾನದ ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಗಳ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬುಶ್ ಹಣವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡನು. ಬುಶ್ ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಹಣ ಒದಗಿಸುವುದನ್ನು ಅವನ 2009ರ ಬಡ್ಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುವುದಾಗಿ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದನು. ಆದರೆ ಆ ವಿಷಯವನ್ನು ಆಪತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಂಡನೆಯಾಗುವ ವಾರ್ ಬಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ನಿರಾಕರಿಸಿದನು.<ref name="BushJindal">{{cite web | url=http://www.2theadvocate.com/news/18539869.html | title=Jindal asks Bush for levee cash | p ublisher=2theadvocate.com | first=Gerard | last=Shields | date=2008-05-03 | accessdate=2008-05-12 | archive-date=2008-05-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080506102615/http://www.2theadvocate.com/news/18539869.html | url-status=dead }}</ref> === ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಪಾತ್ರ ತೊಡಗುವಿಕೆ === {{Main|Media coverage of Hurricane Katrina}} [[ಚಿತ್ರ:Geraldo-Rivera-Katrina-Aftermath-FNC.jpg|thumb|ಗೆರಾಲ್ಡೊ ರಿವರಾ ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ ಕನ್ವೆನ್ಶನ್ ಸೆಂಟರ್‌ನಿಂದ 2005ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2ರಂದು ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು.]] ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತದ ಪರಿಣಾಮದ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿ ಮಾಡಿದ [[ಸುದ್ದಿ ಮಾಧ್ಯಮ]]ಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು, ಬರಿಯ ವರದಿ ಮಾಡುವ ಬದಲಿಗೆ ವಿಕಾಸಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. ಭೂ-ಆಧಾರಿತ ಮತ್ತು ಸೆಲ್ಯುಲಾರ್ ದೂರವಾಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಂತಹ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಹಾನಿಗೊಳಗಾದುದರಿಂದ, ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಾಂಗಣ ವರದಿಗಾರರು ಚಂಡಮಾರುತಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾದವರು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನಡುವಿನ ಮಾಹಿತಿ ರವಾನೆಯ ಮಾರ್ಗವಾದರು. ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ಜಾಲ ಸುದ್ದಿ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಹಾಗೂ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಈ ವರದಿಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದವು. ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ - [[ಫಾಕ್ಸ್ ನ್ಯೂಸ್‌]]ನ [[ಗೆರಾಲ್ಡೊ ರಿವರಾ]], [[ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ N. ಮೋರಿಯಲ್ ಕನ್ವೆನ್ಶನ್ ಸೆಂಟರ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಸಾವಿರಾರು ಸ್ಥಳಾಂತರಿತರಿಗೆ ಸಹಾಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವರನ್ನು ಬೇರೆಡೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ಕಂಬನಿಗರೆಯುತ್ತಾ ಬೇಡಿಕೊಂಡನು.<ref>"[http://www.ifilm.com/ifilmdetail/2678976 ಗೆರಾಲ್ಡೊ ರಿವರಾ &amp; ಶೆಪಾರ್ಡ್ ಸ್ಮಿತ್ ಅನ್‌ಲೀಶ್ಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081203224925/http://www.ifilm.com/ifilmdetail/2678976 |date=2008-12-03 }}."&nbsp;— ''ವೀಡಿಯೊ.'' 2005. 2006-06-05ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಚಂಡಮಾರುತವು [[ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸೈಟ್‌]]‌ಗಳ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಬ್ಲಾಗ್ ಬರೆಯುವುದು]] ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ, ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ''NOLA.com'' ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ. NOLA.com ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನ ''[[ಟೈಮ್ಸ್-ಪಿಕ್ಯಾಯುನ್]]'' ‌ನ ವೆಬ್ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಸುದ್ದಿಗಳಿಗಾಗಿ [[ಪುಲಿಟ್ಜರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]<ref name="Pulitzer BN">{{cite web | author = The Pulitzer Board | title = 2006 Pulitzer Prize Winners&nbsp;— Breaking News Reporting | year = 2006 | accessdate = 2008-11-15 | url = http://www.pulitzer.org/citation/2006,Breaking+News+Reporting | archive-date = 2009-01-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090110190152/http://www.pulitzer.org/citation/2006,Breaking+News+Reporting | url-status = dead }}</ref> ಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಪುಲಿಟ್ಜರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಲೋಕ್ಸಿ-ಆಧಾರಿತ ''[[ಸನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌]]'' ಒಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="Pulitzer PS">{{cite web | author = The Pulitzer Board | title = 2006 Pulitzer Prize Winners&nbsp;— Public Service | year = 2006 | accessdate = 2008-11-15 | url = http://www.pulitzer.org/citation/2006,Public+Service | archive-date = 2008-12-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081219132758/http://www.pulitzer.org/citation/2006,Public+Service | url-status = dead }}</ref> ವೃತ್ತ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮುದ್ರಣ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದರಿಂದ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಕಛೇರಿಗಳು ಆಗಸ್ಟ್‌ 30ರಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೀರಿನಿಂದ ಆವೃತವಾದುದಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದರಿಂದ, ಅವುಗಳ ವರದಿಯನ್ನು NOLAನ ಬ್ಲಾಗ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ವಿನಂತಿಸಿಕೊಂಡ ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿಯ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಬ್ಲಾಗ್ ಮತ್ತು ಫೋರಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರಿಂದ ಈ ಸೈಟ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಸುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಬಿಂದುವಾಯಿತು ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಿಸುವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಚದುರಿಹೋದ ನಿವಾಸಿಗರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಒಂದುಗೂಡಿಸಲು ಜೀವಧಾರಕ ಕೊಂಡಿ ಆಯಿತು. NOLA ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ತಮಾನ ರವಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕೋಸ್ಟ್ ಗಾರ್ಡ್‌ನ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಹಲವಾರು ರಕ್ಷಣಾ ತಂಡಗಳಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ಹೆಚ್ಚಿನ ವರ್ತಮಾನಗಳನ್ನು ಚಂಡಮಾರುತದ ದಾಳಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದವರಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರು ಸೆಲ್ ಫೋನ್‌ಗಳ SMSಗಳ ಮ‌ೂಲಕ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಹೊರಗಿದ್ದ ಸ್ನೇಹಿತರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿಗಳಿಗೆ, ನಂತರ ಆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು NOLA.comಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಚಂಡಮಾರುತಕ್ಕೊಳಗಾದವರಿಗೆ ಸಹಕರಿಸುವ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಗಳ ಒಂದುಗೂಡುವಿಕೆ, ಬಳಕೆದಾರರ ಫೋಟೋಗಳು ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸೈಟ್‌ನ ಬಳಕೆಯು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯಿತು ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಪರ್ವಕಾಲವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.<ref name="OJR NOLA">{{cite web | author = Mark Glaser | title = NOLA.com blogs and forums help save lives after Katrina | date = September 13, 2005 | publisher = Online Journalism Review | accessdate = 2006-08-02 | url = http://www.ojr.org/ojr/stories/050913glaser/}}</ref> ಈ ಆನ್‌ಲೈನ್-ಮಾತ್ರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಾಗ, ಪುಲಿಟ್ಜರ್ ಕಮಿಟಿಯು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ತೀವ್ರತೆಗಳನ್ನು ಆನ್‌ಲೈನ್ ನಮ‌ೂದುಗಳಿಗಾಗಿ ತೆರೆಯಿತು.<ref name="Pulitzer speech">{{cite web | author = [[Paul Steiger]] | title = Remarks at Pulitzer Prize luncheon | date = May 22, 2006 | accessdate = 2008-11-15 | publisher = The Pulitzer Board | url = http://www.pulitzer.org/2006_luncheon_steiger | archive-date = 2009-01-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090110190421/http://www.pulitzer.org/2006_luncheon_steiger | url-status = dead }}</ref> AM ರೇಡಿಯೊ ಸುದ್ದಿಗಾಗಿ ಇತರ ಯಾವುದೇ ಮ‌ೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತು. [[AM ರೇಡಿಯೊ]] ಚಂಡಮಾರುತಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾದವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಒದಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತುರ್ತು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತ ಅಪ್ಪಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯೊದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತ ಉಳಿದ ಕೆಲವು ರೇಡಿಯೊ ಸ್ಟೇಷನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ [[WWL-AM]] ರೇಡಿಯೊ ಸ್ಟೇಷನ್‌ (ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌) ಒಂದಾಗಿದೆ. 870&nbsp;kHz ಕಂಪನವು [[ಸ್ಪಷ್ಟ ತರಂಗ ಪಟ್ಟಿ]]ಯ ಉತ್ತಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದರ ರಾತ್ರಿಯ ಪ್ರಸಾರವು {{convert|500|mi|km}} ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸಾರಕರು ಚಂಡಮಾರುತವು ಅವರ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಟರ್ ಟವರ್ಅನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಸುಧಾರಿತ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಸೌಕರ್ಯಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://radio.about.com/gi/o.htm?zi=1/XJ&zTi=1&sdn=radio&cdn=gadgets&tm=58&f=00&su=p504.1.336.ip_&tt=2&bt=0&bts=0&st=23&zu=http%3A//www.mediaweek.com/mw/news/recent_display.jsp%3Fvnu_content_id%3D1001052023|title=Local Media Outlets Struggle to Carry On Post Katrina|date=2005-08-31|accessdate=2010-04-14|author=Katy Bachman and Tony Sanders|publisher=Billboard Radio Monitor}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದೇಶ-ರೇಡಿಯೊ ಸ್ಟೇಷನ್‌ಗಳು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡದಿದ್ದ ಅನೇಕ ವಾರಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, WWL-AM ನ ತುರ್ತು ಪ್ರಸಾರವು ಇತರ ಪ್ರದೇಶ-ರೇಡಿಯೊ ಸ್ಟೇಷನ್‌ಗಳ ಕಂಪನಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು. ಈ ತುರ್ತು ಸೇವೆಯನ್ನು "[[ದ ಯುನೈಟೆಡ್ ರೇಡಿಯೊ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌]]" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ರೇಡಿಯೊ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ರೆಡ್ ಕ್ರಾಸ್‌ ಮತ್ತು ಸರಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ, ಚಂಡಮಾರುತದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತುರ್ತು ರೇಡಿಯೊ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರನ್ನು ತಲುಪಲು, WWL-AM ವರ್ಲ್ಡ್ ಹಾರ್ವೆಸ್ಟ್ ರೇಡಿಯೊ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ನಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಹೃಸ್ವ ತರಂಗ ರೇಡಿಯೊ ಸ್ಟೇಷನ್ [[WHRI]]ಯಲ್ಲಿ ಸಹಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು. [[ಸೆಲ್ಯುಲಾರ್ ಫೋನ್]] ಆಂಟೆನಾ ಜಾಲವು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು. U.S. ಮಿಲಿಟರಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಸೇವೆಗಳು ನಗರದಾದ್ಯಂತ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನ ಪಡಿಸಿಕೊಂಡಂತೆ, ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೇರಲಾಯಿತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 9ರಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರ ಕಾರ್ಯದ ಮಿಲಿಟರಿ ಮುಖಂಡ, ವರದಿಗಾರರು ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಶವಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ "ಶೂನ್ಯ ಪ್ರವೇಶ"ವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದನು. ಈ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಸಾರಿದ ಕೂಡಲೇ, CNN [[ಮೊಕದ್ದಮೆ]]ಯೊಂದನ್ನು ಹೂಡಿತು ಹಾಗೂ ನಿಷೇಧದ ವಿರುದ್ಧ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ [[ತಡೆಹಿಡಿಯುವ ಆದೇಶ]]ವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಮರುದಿನವೇ ಸರಕಾರವು ನಿಷೇಧವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref name="Media Ban">ಸ್ಟಾಫ್ ವ್ರೈಟರ್. "[http://edition.cnn.com/2005/LAW/09/10/katrina.media/ U.S. ವೋಂಟ್ ಬ್ಯಾನ್ ಮೀಡಿಯಾ ಫ್ರಮ್ ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ ಸರ್ಚಸ್]." ''CNN.'' ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 11, 2005. 2006-06-05ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತವು [[ಸ್ಪೈಕ್ ಲೀ]]ಯ ಚಿತ್ರ ''[[ವೆನ್ ದ ಲಿವೀಸ್ ಬ್ರೋಕ್‌]]'' ಮತ್ತು [[ಡ್ಯಾರೆನ್ ಮಾರ್ಟಿನೆಜ್‌]]‌ನ ಚಿತ್ರ ''ಹೆಲ್ಪ್‌'' ಅನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯವಾಯಿತು.<ref>ಬ್ರಿಟ್, M. "ಲಾಸ್ ವೆಗಾಸ್ ಟೀನ್ ಹೆಲ್ಪ್ಸ್ ಹರಿಕ್ನ್ ವಿಕ್ಟಿಮ್ಸ್ ಇನ್ ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌", ''ಲಾಸ್ ವೆಗಾಸ್ ಡೈಲಿ ಆಪ್ಟಿಕ್'', ಡಿಸೆಂಬರ್ 19, 2005,</ref> ಫಾಕ್ಸ್ TV ಸರಣಿ [[ಹೌಸ್]]‌ನ ಒಂದು ಎಪಿಸೋಡ್ 2006ರ ಮೇ 16ರಂದು ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. ಇದು [[ಪ್ರಮುಖ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಥೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾದ ಹರೆಯದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. === ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ === {{See also|List of retired Atlantic hurricane names}} [[ಗಲ್ಫ್ ಕರಾವಳಿ]]ಯಾದ್ಯಂತ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರು ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತು ನಾಶಹೊಂದಿದರಿಂದ, ಕತ್ರಿನಾ ಹೆಸರನ್ನು 2006ರ ಎಪ್ರಿಲ್ 6ರಲ್ಲಿ U.S. ಸರಕಾರದ ಕೋರಿಕೆಯಂತೆ [[ವರ್ಲ್ಡ್ ಮೀಟಿಯರೊಲಾಜಿಕಲ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್]] ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಬದಲಿಗೆ ಇದನ್ನು [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಚಂಡಮಾರುತಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸುವ ಪಟ್ಟಿ]]ಗಳ ಪಟ್ಟಿ IIIರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಟಿಯಾ ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು 2011ರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಚಂಡಮಾರುತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url = http://www.noaanews.noaa.gov/stories2006/s2607.htm|title = Dennis, Katrina, Rita, Stan, and Wilma "Retired" from List of Storm Names|accessdate = August 28, 2006|date = April 6, 2006|publisher = NOAA|archive-date = ಡಿಸೆಂಬರ್ 24, 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20171224105328/http://www.noaanews.noaa.gov/stories2006/s2607.htm|url-status = dead}}</ref> == ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ == {{Main|Reconstruction of New Orleans}} ಲೂಸಿಯಾನದ ದಕ್ಷಿಣದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗದ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು, ಪುನಃರಚಿಸಬೇಕಾಗಿಲ್ಲದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಬೇಕಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಆರ್ಮಿ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ LACPR (ಲೂಸಿಯಾನ ಕೋಸ್ಟಲ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್ ಆಂಡ್ ರಿಸ್ಟೊರೇಶನ್‌) ಫೈನಲ್ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ರಿಪೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="The LACPR Home Page"/> ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ ಇವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ: * ಹೊಸ ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು * ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರವಾಹ ತಡೆ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳು * "ಜಲಾವರಣಗೊಂಡ ಪ್ರದೇಶಗಳು", "14 ಅಡಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಆಳದ ನೀರಿರುವ ಕಣಿವೆಗಳು, ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಳಗಳು", "14 ಅಡಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಳದ ನೀರಿರುವ ಕಣಿವೆಗಳು, ಬಯೌಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ಸ್", "ವೋಗೋತ್ಕರ್ಷ ವಲಯಗಳು" ಮತ್ತು ಐದು ವಿವಿಧ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ "ಬಯೌಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ಸ್" ಪ್ರದೇಶಗಳು. ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ಸ್ ಆ ವರದಿಯನ್ನು ಮಧ್ಯ-2009ರಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲನೆ, ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಾಗಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{Portal box|New Orleans|Tropical cyclones}} * ''[[ಜೌಗಿನಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ನದಿಯ ಕವಲಿನಲ್ಲಿನ ಚಂಡಮಾರುತ]]'' * [[ರೀಟಾ ಚಂಡಮಾರುತ]] * [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ತೀವ್ರತೆ 5 ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಚಂಡಮಾರುತಹಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ಪಟ್ಟಿ (2000–ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೆ)]] * [[ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವರ ಪಟ್ಟಿ]] * [[2005ರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಚಂಡಮಾರುತ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತದ ಹೊಗಳಿಕೆ ಹಾಡುಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಲೂಸಿಯಾನ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ಆಂಡ್ ಫಿಶರೀಸ್ - ಕಾನೂನು ಹೇರುವ ವಿಭಾಗ]] * [[ಲೂಸಿಯಾನ ರಾಜ್ಯ ಪೋಲೀಸ್]] * [[2005ರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಚಂಡಮಾರುತ ಅವಧಿಯ ಕಾಲ]] * [[U.S. ಆರ್ಮಿ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್‌ನ ಸಿವಿಲ್ ಕೆಲಸಗಳ ವಿವಾದಗಳು (ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌)]] * [[ಲೂಸಿಯಾನದ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] == ಆಕರಗಳು == {{Reflist|colwidth=30em}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ == * {{Citation |authorlink=Alain Saint-Saens |last=Saint-Saens |first=Alain |year=2010 |title=Ordeal at the Superdome. Escaping Katrina's Wrath |location=New Orleans |publisher=University Press of the South |isbn=1889431877 }}. * {{Citation |authorlink=Michael Eric Dyson |last=Dyson |first=Michael Eric |year=2006 |title=Come Hell or High Water: Hurricane Katrina and the Color of Disaster |location=New York |publisher=Perseus Books Group |isbn=0465017614 }}. * {{Citation |last=Spielman |first=David G. |year=2007 |title=Katrinaville Chronicles: Images and Observations from a New Orleans Photographer |location=Baton Rouge |publisher=LSU Press |isbn=9780807132524 }} * {{Citation |editor=Center for Public Integrity |year=2007 |title=City Adrift: New Orleans Before and After Katrina |location=Baton Rouge |publisher=LSU Press |isbn=9780807132845 }} * {{Citation |authorlink=Dave Eggers |last=Eggers |first=Dave |year=2009 |title=[[Zeitoun (book)|Zeitoun]] |location=San Francisco |publisher=McSweeney's Books |isbn=9781934781630 }} * {{Citation |authorlink=Virginia Brennan |last=Brennan |first=Virginia |year=2009 |title=Natural Disasters and Public Health: Hurricanes Katrina, Rita, and Wilma |location=Baltimore |publisher=Johns Hopkins University Press |isbn=9780801891991 }} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{sisterlinks|Hurricane Katrina}} * ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹರಿಕೇನ್ ಸೆಂಟರ್‌‌ನ [http://www.nhc.noaa.gov/archive/2005/KATRINA.shtml ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತದ ಬಗೆಗಿನ ದಾಖಲೆ] * [[ಹೈಡ್ರೊಮೀಟಿಯರಾಲಜಿಕಲ್ ಪ್ರೆಡಿಕ್ಷನ್ ಸೆಂಟರ್]]‌ನ [https://web.archive.org/web/20080613172751/http://www.hpc.ncep.noaa.gov/tropical2005/KATRINA/KATRINA_archive.shtml ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತದ ಬಗೆಗಿನ ದಾಖಲೆ] * [https://www.nasa.gov/vision/earth/lookingatearth/h2005_katrina.html NASAದ ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತದ ದಾಖಲೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210808005542/https://www.nasa.gov/vision/earth/lookingatearth/h2005_katrina.html |date=2021-08-08 }} * [http://www.hurricanekatrinanews.org/ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತದ ಸುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶದ ಮಾಹಿತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170930071542/http://www.hurricanekatrinanews.org/ |date=2017-09-30 }} * [http://www.lgs.lsu.edu/deploy/uploads/11strategies.pdf ಜಿಯಾಲಜಿ ಆಂಡ್ ಹರಿಕೈನ್-ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್ ಸ್ಟ್ರಾಟೆಜೀಸ್ ಇನ್ ದ ಗ್ರೇಟರ್ ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ ಏರಿಯಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100628121528/http://www.lgs.lsu.edu/deploy/uploads/11strategies.pdf |date=2010-06-28 }} - ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತದ ಬಗೆಗಿನ ಲೂಸಿಯಾನ ಜಿಯಾಲಾಜಿಕಲ್ ಸರ್ವೆ ಪ್ರಕಟಣೆ ದುರ್ಘಟನೆಯಿಂದ ಪುನಃಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ: * [http://www.katrinasangels.org/ ಕತ್ರಿನಾಸ್ ಏಂಜಲ್ಸ್ ರಿಸೋರ್ಸ್ ಕೋರ್ಡಿನೇಶನ್] * [http://www.city-journal.org/html/16_2_houston.html ಹೌಸ್ಟನ್ಸ್ ನೋಬೆಲ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪರಿಮೆಂಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929092804/http://www.city-journal.org/html/16_2_houston.html |date=2007-09-29 }} - ''[[ಸಿಟಿ ಜರ್ನಲ್]]'' ‌ನಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಲೇಖನ * [http://www.dollarsandsense.org/archives/2007/0907evans.html ದ ಕತ್ರಿನಾರೀಟಾವಿಲ್ಲೆ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಟೂರ್] - [[ಡಾಲರ್ಸ್ &amp; ಸೆನ್ಸ್]] ನಿಯತಕಾಲಿಕದ * [http://www.hopefloatsneworleans.com/ ಹೋಪ್ ಫ್ಲೋಟ್ಸ್ ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ - ಡಿಸಾಸ್ಟರ್ ರಿಲೀಫ್ - ಹೆಲ್ಪಿಂಗ್ ದೋಸ್ ಇನ್ ನೀಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111009133746/http://www.hopefloatsneworleans.com/ |date=2011-10-09 }} ಚಿತ್ರಗಳು: * [http://www.streetgangs.com/katrina/ StreetGangs.com ನಲ್ಲಿ ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತದ ಪರಿಣಾಮದ ಫೋಟೋಗಳು] * [http://www.photosfromkatrina.com/ ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತದ ಪರಿಣಾಮದ ಫೋಟೋಗಳು ಮತ್ತು ವೀಡಿಯೊ] * [http://cimss.ssec.wisc.edu/goes/misc/050829/050829.html ವಾಯುಗುಣ ಉಪಗ್ರಹದ ಚಿತ್ರಗಳು] ([[ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕನ್ಸಿನ್-ಮ್ಯಾಡಿಸನ್]]) * [http://www.davidmetraux.com/news/2006/hurricane_katrina.html ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತದ ಪರಿಣಾಮದ ಫೋಟೋಗಳು] * [http://www.neworleanshurricanes.net/gallery/ ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತದ ಪರಿಣಾಮ - neworleanshurricanes.net]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Retired Atlantic hurricanes}} {{Category 5 Atlantic hurricanes}}{{2005_Atlantic_hurricane_season_buttons}} {{DEFAULTSORT:Katrina (2005)}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತ]] [[ವರ್ಗ:ಆಗಿಹೋದ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು]] [[ವರ್ಗ:2005ರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಚಂಡಮಾರುತ ಅವಧಿ]] [[ವರ್ಗ:ತೀವ್ರತೆ 5 ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಫೆಡರಲ್ ಎಮರ್ಜೆನ್ಸಿ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಏಜೆನ್ಸಿ ನಿರ್ಣಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಜಾರ್ಜ್ W. ಬುಶ್‌ ಆಡಳಿತದ ವಿವಾದಗಳು]] ej34jee6vkof1mn05v9decdbkusuq1h 0 23559 1372856 1343306 2026-05-06T09:48:09Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372856 wikitext text/x-wiki {{Infobox University |name = ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ |latin_name = Academia Cantabrigiensis |image_name =University_of_Cambridge_coat_of_arms.svg |motto = ''Hinc lucem et pocula sacra'' ([[ಲ್ಯಾಟಿನ್]]) |mottoeng = '''''Literal:''''' From here, light and sacred draughts<br />'''''Non-literal:'''''From this place, we gain enlightenment and precious knowledge |established = c. 1209 |demonym = Cantabrigian |staff = 8,614<ref name="Facts and Figures 2008">{{cite web |url=http://www.admin.cam.ac.uk/offices/planning/data/facts/poster_2008.pdf |title=Facts and Figures January 2008 |publisher=ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ |accessdate=2008-06-01|format=PDF}}</ref> |chancellor = [[Prince Philip, Duke of Edinburgh|HRH The Duke of Edinburgh]] |vice_chancellor = [[Alison Richard]] to ೨೦೧೦, Prof Sir [[Leszek Borysiewicz]] from ೨೦೧೦. |city = [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್]] |country = [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]], [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಂ|ಯುಕೆ]] |campus = |students = ೧೮,೩೯೬<ref name="HESA">{{cite web|url=http://www.hesa.ac.uk/dox/dataTables/studentsAndQualifiers/download/Table_0b_0405.xls|title=Table 0b - All students FTE by institution and level of study 2004/05|accessdate=2008-06-01|format=[[Microsoft Excel]] spreadsheet|publisher=[[Higher Education Statistics Agency]]|archive-date=2011-08-25|archive-url=https://www.webcitation.org/61CYHu7nG?url=http://www.hesa.ac.uk/dox/dataTables/studentsAndQualifiers/download/Table_0b_0405.xls|url-status=dead}}</ref> |undergrad = ೧೨,೦೧೮<ref name="HESA" /> |postgrad = ೬,೩೭೮<ref name="HESA" /> |endowment = £೪.೧ billion (೨೦೦೬, incl. colleges)<ref name="endowment">{{cite web|url=http://www.admin.cam.ac.uk/news/dp/2006112702|title=University of Cambridge appoints Chief Investment Officer|publisher=University of Cambridge|date=2006-11-27|accessdate=2008-09-08|archive-date=2008-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20081201132207/http://www.admin.cam.ac.uk/news/dp/2006112702|url-status=dead}}</ref>| |colours = {{color box|#A3C1AD}} [[Cambridge Blue (Colour)|Cambridge Blue]]<ref>{{cite web|url=http://www.admin.cam.ac.uk/offices/communications/services/identityguidelines/guidelines-colour.pdf|title=Identity Guidelines - Colour|publisher=University of Cambridge Office of External Affairs and Communications|accessdate=2008-03-28|format=PDF}}</ref>{{scarf|start}}{{cell|#A3C1AD}}{{cell|#003366}}{{cell|#A3C1AD}}{{scarf|end}} |athletics = The [[University Sporting Blue|Sporting Blue]] |type = [[public university|Public]] |affiliations = [[Russell Group]]<br /> [[Coimbra Group]]<br /> [[European University Association|EUA]]<br /> [[LERU]]<br /> [[International Alliance of Research Universities|IARU]] |website = [http://www.cam.ac.uk Official Website] |logo = [[ಚಿತ್ರ:UniCamLogo.png|200px]] }} '''ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ''' (ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ '''ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ''',ಅಥವಾ ಸರಳವಾಗಿ '''ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ''' )ವು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] ನ ಎರಡನೆ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು [[ಯುರೋಪ್]] ನ ನಾಲ್ಕನೆ ಹಳೆಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿದೆ. [[ಹಿಂದಿನ-ಹೆಸರು|ಹಿಂದಿನ-ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಹೆಸರು ''ಕ್ಯಾನ್ ಟ್ಯಾಬ್'' ಎಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದು ''ಕ್ಯಾನ್ ಟ್ಯಾಬ್ರಿಜಿನಿಸಿಸ್'' ನ ಚಿಕ್ಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ( ''ಕ್ಯಾನ್ ಟ್ಯಾಬ್ರಿಜಿನಿಸಿಸ್'' ನಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿರುವಂತಹ ಗುಣವಾಚಕ, ''ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ '' ನ [[ಲ್ಯಾಟಿನೀಕರಿಸಿದಂತಹ]] ರೂಪವಾಗಿದೆ ). [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌]] ನಗರದ ವಿದ್ವಾಂಸರುಗಳ ಸಂಘದಿಂದ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಬೆಳೆಯಿತು. ೧೨೦೯ರಲ್ಲಿ ಊರಿನವರೊಂದಿಗಿನ ಮನಸ್ತಾಪದ ಕಾರಣ ವಿದ್ವಾಂಸರು [[ಆಕ್ಸ್‌‌ಫರ್ಡ್‌|ಆಕ್ಸ್‌‌ಫರ್ಡ್‌ಅನ್ನು]] ತೊರೆದರು ಎಂದು [[ಹಿಂದಿನ ದಾಖಲೆಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ]].<ref>{{cite web|url=http://www.cam.ac.uk/univ/history/records.html|title=A Brief History: Early records|publisher=University of Cambridge|accessdate=2008-08-17}}</ref> ಎರಡು "ಪ್ರಾಚೀನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು" ಸಮಾನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದ್ದಿದ್ದು ಯಾವಾಗಲು ಇವುಗಳನ್ನು ''[[ಆಕ್ಸ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್]]'' ಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಮಾಜದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಭಾಗಗಳಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸಂಘಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ [[ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿರುವ ಇತಿಹಾಸ|ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿರುವ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು]] ಹೊಂದಿವೆ. ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ, ಪ್ರಪಂಚದ ಐದು ಅಗ್ರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಳ<ref> {{cite web |title=Academic Ranking of World Universities - 2009 (Top 100)|work=Academic Ranking of World Universities|url=http://www.arwu.org/ARWU2009.jsp|accessdate=2010-02-02 }}</ref> ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಕೂಡ [[ಸ್ಥಾನ|ಸ್ಥಾನಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ]], ಯುರೋಪ್<ref> {{cite web |title=Top European Universities |url = http://www.topuniversities.com/worlduniversityrankings/results/2008/regional_rankings/top_european_universities/}} </ref> ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿದ್ದು, UK ಲೀಗ್ ಟೇಬಲ್ಸ್ <ref>{{cite web |url=http://extras.timesonline.co.uk/tol_gug/gooduniversityguide.php |title=University Rankings League Table 2009 |accessdate=2009-02-04 |work=Good University Guide |publisher=Times Online |archive-date=2008-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080214084916/http://www.scis.org.uk/genInfo/genInfo_scott_exam.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://extras.timesonline.co.uk/stug/universityguide.php |title=University Rankings League Table |accessdate=2009-02-04 |work=The Sunday Times University Guide |publisher=Times Online |archive-date=2010-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522133308/http://extras.timesonline.co.uk/stug/universityguide.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thecompleteuniversityguide.co.uk/single.htm?ipg=6524 |title=League table of UK universities |accessdate=2009-02-04 |work=The Complete University Guide |author=Bernard Kingston |date=2008-04-28 }}</ref> ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಲು ಆಕ್ಸ್‌‌ಫರ್ಡ್‌ ನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ'ವು [[87 ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ]] {{As of|2010|lc=on}} ಪದವಿದರರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.cam.ac.uk/univ/nobelprize.html |title=University and Colleges: The Nobel Prize |publisher=Cam.ac.uk |accessdate=2010-08-02}}</ref> ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು]] ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಂತಹ ಸಂಶೋಧನ [[ರುಸೆಲ್ ಗುಂಪಿ|ರುಸೆಲ್ ಗುಂಪಿನ]] ಹಾಗು [[ಕೊಯಂಬ್ರ ತಂಡ|ಕೊಯಂಬ್ರ ತಂಡದ]][[ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸರಣಿಯ ಸಂಶೋಧನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸರಣಿಯ ಸಂಶೋಧನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ]] ಮತ್ತು [[ಸಂಶೋಧನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಕ್ಕೂಟ|ಸಂಶೋಧನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಕ್ಕೂಟದ]] ಸದಸ್ಯನಾಗಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ರಾಜರ್ ಆಫ್ ವೆಂಡುವರ್]] ಎಂಬ ಇತಿಹಾಸಗಾರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ೧೨೦೯ ರಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಮಾಡಿತ್ತೆಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಯಾವಾಗಲು ಕೊಡುವ ಖಚಿತ ಮೂಲದಿಂದಲ್ಲದ್ದಿದ್ದರು, ಅವನ ಸಮಕಾಲೀನ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿರುವಂತಹ ವಿವರ ಅವನನ್ನು ನಂಬುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.{{fact |date=May 2010}} ಇಬ್ಬರು ಆಕ್ಸ್‌‌ಫರ್ಡ್‌ ವಿದ್ವಾಂಸರು [[ಹತ್ಯೆ]] ಗೈದಿದ್ದಾರೆಂದು ನಂಬಿ ಅಥವಾ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು [[ಹತ್ಯೆ]] ಮಾಡಿದ್ದರೆಂದು ಅವರನ್ನು [[ಕಿಂಗ್ ಜಾನ್|ಕಿಂಗ್ ಜಾನ್‌ನ]] ಆಜ್ಲೆಯ ಮೇರೆಗೆ ನಗರದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಿದರು. ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸುವುದನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದಕ್ಕಾಗಿ, [[ಆಕ್ಸ್‌‌ಫರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಆಕ್ಸ್‌‌ಫರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು]] ಸ್ವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅಮಾನತ್ತಿಗೊಳಗಾಯಿತು. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲೇ ಇದ್ದಂತಹ ಶಾಲೆಯವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ವಿದ್ವಾಂಸರುಗಳು ಹಲವು ಬೇರೆ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದರು. ([[ಜಾನ್ ಗ್ರಿಮ್]] ೧೨೦೧ ನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿದ್ದಾಗ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ಶಾಲೆಯೆಂದು ದಾಖಲಾಗಿತ್ತು ). ಈ ದೇಶಭ್ರಷ್ಟ ಆಕ್ಸ್‌‌ಫರ್ಡ್‌ ವಿದ್ವಾಂಸರುಗಳು (ಈಗಿನ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಸಂಶೋಧಕರು ) ೧೨೦೯ರಲ್ಲಿ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ’ನ್ನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವನ್ನಾಗಿಸಿದರು. [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನ ಹೆನ್ರಿ III]] ರಾಜ ೧೨೩೧ ರಲ್ಲಿ ನೀಡಿತಂತಹ ಚಾರ್ಟರ್(ದತ್ತಿ) ನಿಂದ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಹೆಚ್ಚಿತು ಹಾಗು''[[ಇಸು ನನ್ ತ್ರಹಿ ಎಕ್ಸ್ ಟ್ರ]] '' ಬಿರುದನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.(ಇದರ ಸ್ವಂತ ಸದಸ್ಯರ ಶಿಸ್ತು ಪಾಲನೆಯ ಹಕ್ಕು ) ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಕಂದಾಯದಿಂದ ಕೆಲ ವಿನಾಯಿತಿಯನ್ನು ಹಾಗು [[ಬೆಲೆಗೂಳಿ|ಬೆಲೆಗೂಳಿಯನ್ನು]] ೧೨೩೩ ರಲ್ಲಿ [[ಪಾಪ್ ಗ್ರೆಗೊರಿ IX|ಪಾಪ್ ಗ್ರೆಗೊರಿ IXಯಿಂದ]] ನೀಡಲಾಯಿತು ಇದರಿಂದ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ನ ಪದವಿದರರು ಕ್ರಿಸ್ಟಿನ್ ಡಮ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಬೇಕಾದರು ಭೋಧಿಸುವಂತಹ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆದರು. [[ಪಾಪ್ ನಿಕೋಲಸ್ IV]] ೧೨೯೦ರಲ್ಲಿ ಬರೆದಂತಹ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ನ್ನು ''[[ಸ್ಟೇಡಿಯಮ್ ಜನರಲೆ]] '' ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ ನಂತರ, [[ಪಾಪ್ ಜಾನ್ XXII|ಪಾಪ್ ಜಾನ್ XXIIನಿಂದ]] ೧೩೧೮ರಲ್ಲಿ ಬೆಲೆಗೂಳಿಯೆಂದು ಸ್ಥಿರಪಡಿಸಿದ ನಂತರ, ಇತರ ಯುರೋಪಿಯನ್ [[ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ]] ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ನ್ನು ಭೇಟಿಮಾಡಲು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು [[ಉಪನ್ಯಾಸ]] ಸರಣಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಸುಲಭವಾಯಿತು.<ref> {{cite book |last=Leedham-Green |first=Elizabeth |authorlink=Elizabeth Leedham-Green |title=[https://books.google.com/books?id=xvScOaG7mHYC&pg=PP1&ots=-Mo6y22m7W&dq=concise+history+of+the+university+of+cambridge&sig=ZVj-z9xrAkI9wygusLg9AdIlhUY A Concise History of the University of Cambridge] |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=1996 |isbn=0-521-43978-7 |pages=1–4 }} </ref> <div class="tright" style="clear:none"> [[ಚಿತ್ರ:KingsCollegeChapelWest.jpg|thumb|left|ಕ್ಲಾರೆ ಕಾಲೇಜ್ (ಎಡ) ಮತ್ತು ಕಿಂಗ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಚ್ಯಾಪಲ್ (ಮಧ್ಯ), 1441 ಮತ್ತು 1515ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದವು.]] </div> === ಕಾಲೇಜ್ ಗಳ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ === ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳು ಮೂಲತಃ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಾಸಂಗಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳಗಾಳಾಗಿವೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಷ್ಟು ಯಾವ ಕಾಲೇಜ್ ಕೂಡ ಹಳೆಯದಾಗಿಲ್ಲ. ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳು ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಗೌರವ ವೇತನವನ್ನು ದತ್ತಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದವು. ದತ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡದಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕೂಡ ಇದ್ದವು ಅವುಗಳನ್ನು ವಸತಿನಿಲಯಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳು ವಸತಿನಿಲಯಗಳನ್ನು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸುತ್ತಲ್ಲೇ ಬಂದಿವೆ ಆದರೆ ಅವರು ಅವರ ಕಾಲದ ದಾಖಲೆ ಸೂಚಿಸುವ ಕೆಲವು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಉದಾಹಾರಣೆಗೆ ಗರೇಟ್ ಹಾಸ್ಟೆಲ್ ಲೇನ್ ನ ಹೆಸರು. ೧೨೮೪ರಲ್ಲಿ [[ಹುಗ್ ಬಲ್ ಶಾಮ್]], [[ಬಿಷಪ್ ಆಫ್ ಎಲೆ]] ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ನ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲನೆಯ ಕಾಲೇಜ್ ಎಂದು [[ಪೀಟರ್ ಹೌಸ್]] ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅನೇಕ ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳು ಹದಿನಾಲ್ಕನೆ ಮತ್ತು ಹದಿನೈದನೆ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು ಆದರೆ ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳು ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದ ಶತಮಾನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಲ್ಲಿದ್ದವು. ಆದರೂ [[ಸಿಡ್ನಿ ಸಕ್ಸೆಸ್]] ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ೧೫೯೬ ರಿಂದ [[ಡೌನಿಂಗ್]] ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ೧೮೦೦ರ ವರೆಗೆ ೨೦೪ ವರ್ಷಗಳ ಅಂತರ ಉಂಟಾಯಿತು. [[ರಾಬಿನ್ ಸನ್]] ಅತ್ಯಂತ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕಾಲೇಜ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ೧೯೭೦ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೇವಲ [[ಹೋಮರ್ಟನ್ ಕಾಲೇಜ್]] ಮಾತ್ರ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಕಾಲೇಜ್ ಎಂಬ ಗೌರವವನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು, ಪೂರ್ಣ ಹೊಸ ಕಾಲೇಜ್ ಆಗಿ ರೂಪಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು (ಇದನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ "ಅನುಮೋದಿತ ಸಮಾಜ"ವು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು ). [[ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾಲೇಜ್ ಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅದರ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರ [[ಆತ್ಮ|ಆತ್ಮಗಳಿಗೆ]] [[ಪ್ರಾರ್ಥನೆ]] ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವರು ಯಾವಾಗಲು [[ಪ್ರಾರ್ಥನಮಂದಿರ]] ಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ [[ಚರ್ಚು|ಚರ್ಚುಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರುತ್ತಿದ್ದರು. ೧೫೩೬ರಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳ ವಿಭಜನೆ|ಕ್ರೈಸ್ತ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳ ವಿಭಜನೆಯಿಂದ]] ಕಾಲೇಜ್ ಗಳ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟಾಯಿತು. [[ರಾಜ]] [[ಹೆನ್ರಿVIII]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಕ್ಕೆ ಅದರ ಕ್ಯಾನಾನ್ ಲಾ ದ ವ್ಯಾಸಾಂಗ ಶಾಖೆಯನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕಲು ಹಾಗು “[[ತಾರ್ಕಿಕ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]]” ಭೋಧನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಿದನು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದಂತೆ ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳು ಕ್ಯಾನನ್ ಲಾ ದಿಂದ ದೂರ ಅವರ ಕರಿಕ್ಯುಲಾವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ [[ಶ್ರೇಷ್ಠ|ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದವುಗಳು]] ಅಂದರೆ [[ಬೈಬಲ್]] ಮತ್ತು [[ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರ|ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದ]] ಕಡೆಗೆ ಸರಿದವು. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಕ್ಯಾನನ್ ಲಾ ದಿಂದ ದೂರಸರಿದಿದ್ದು [[ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್]] ನ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಂದ ದೂರ ಸರಿಯುವಂತೆ ಆಯಿತು. ೧೫೨೦ರ ಮೊದಲಿಗೆ, [[ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ರೀಫಾರ್ಮೇಷನ್]] ಎಂಬ ವಿಶಾಲವಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕರೆಯುವಂತಹ ೦}ಲ್ಯೂತರ್ ತತ್ವಗಳ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಭೌಧಿಕ ಪ್ರವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ಮನಗಾಣಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದಂತಹ ಬಿದ್ಧಿಜೀವಿಗಳೊಳಗೆ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದವನು [[ತಾಮಸ್ ಕರ್ನಮರ್]], ನಂತರ [[ಕ್ಯಾಂಟ್ ಬರಿ ಚರ್ಚ್ ನ ಆರ್ಚ್ ಬಿಷಪ್]] ಆದನು. ೧೫೩೦’ರಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆನ್ರಿ VIII ಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು, ರಾಜನು ಕಾರ್ನಮರ್ ಮತ್ತು ಇತರನ್ನು ( ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಹೊರಗೆ ಮತ್ತು ಒಳಗೆ ) ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ನ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಗಿಂತ, ಮಾರ್ಟಿನ್ ಲೂಥರ್ ನ ವಿಚಾರಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ಪವಿತ್ರವಾಗಿರುವ ಹೊಸ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಂಥವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ತರುವಾಯ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತದ ವಿಭಜನೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. ಹಲವು ಜನ ಶ್ರೇಷ್ಠರು ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾನ್ಯ ಜನರು ಕೂಡ ಹೇಗೆ [[ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ನಂತೆ ಬದಲಾಯಿತೆಂದು ಹಾಗು ಕೀರಿಟವನ್ನು ಬಳಸಿ ರಾಜ್ಯದ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಾದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಿತ್ತುಕೊಂಡಿತೆಂದು ನೋಡಿದರು. [[ಪಶ್ಚಿಮ ಅಂಗ್ಲಿಯ]] [[ಪ್ಯುರಿಟನ್]] ಚಳುವಳಿಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷಾವಾಗಿ ಇದು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ನ ಎಮಿನ್ಯೂಯಲ್ ಸೆಂಟ್, ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಹಾಲ್, ಸಿಡ್ನಿ ಸಕ್ಸೆಸ್ ಹಾಗು ಕ್ರೈಸ್ತ ಕಾಲೇಜ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಬಲವಾಗಿತ್ತು.<ref>ಥಾಂಪ್ಸನ್, ರಾಗರ್, ಮೊಬಿಲಿಟಿ ಆಂಡ್ ಮೈಗ್ರೇಷನ್, ಈಸ್ಟ್ ಆಂಗ್ಲಿಯನ್ ಫೌಂಡರ್ಸ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ೧೬೨೯-೧೬೪೦, ಆಮ್‌ಹರ್ಸ್ಟ್: ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮಸ್ಸಾಚ್ಯುಸೆಟ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್, ೧೯೯೪, ೧೯.</ref> ಅವರು ಹೊರಬಿಟ್ಟಂತಹ ಅನೇಕ “ಸಂಪ್ರಾದಾಯಿಕರಲ್ಲದ” ಪದವಿದರರು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಾಜದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಭೋಧಕ ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದರು, ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ [[ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ]] ಹೋದ ೨೦,೦೦೦ ಪ್ಯುರಿಟನ್ಸ್ ೧೬೩೦ರ ದಶಕದ [[ಮಹಾ ವಲಸೆಯ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಮಸ್ಸ್ ಚಟ್ಟಸ್ ಬೇ ಕಾಲೋನಿ|ಮಸ್ಸ್ ಚಟ್ಟಸ್ ಬೇ ಕಾಲೋನಿಗೆ]] ತೆರಳಿದರು. [[ಚಿತ್ರ:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|thumb|left|100px|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದ ನ್ಯೂಟನ್‌]] === ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರ === ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರದಲ್ಲಿ [[ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್]] ನ ಕಾಲದಿಂದ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದ ವರೆಗು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಬಲ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತು. ಪದವಿಯಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕಿತ್ತು. [[ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್]] ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಿತ್ತು ಹಾಗು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ನ ಮೊದಲನೇ ಮುಖ್ಯ ಪದವಿಯಲ್ಲಿ ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಎರಡು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲು ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು [[ಟ್ರೈಪಾಸ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದ ಟ್ರೈಪಾಸ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ [[ಮೊದಲನೇ -ಶ್ರೇಣಿಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಗೌರವಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇವರನ್ನು [[ರ್ಯಾಂಗ್ಲರ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಗಾಣಿತಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಟ್ರೈಪಾಸ್]] ಪರೀಕ್ಷೆ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಾಗಿದ್ದು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ, [[ಜೆಮ್ಸ್ ಕ್ಲರ್ಕ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್]], [[ಲಾರ್ಡ್ ಕೆಲ್ವಿನ್]], ಮತ್ತು [[ಲಾರ್ಡ್ ರೆಲೈ]] ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡತೆ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. ಆದರು ಕೂಡ ಅನೇಕ ಜನಪ್ರಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಉದಾಹಾರಣೆಗೆ [[ಜಿ. ಎಚ್. ಹಾರ್ಡಿ]] ಎಂಬುವವನು ಜನರು ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿಸುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿದ್ದರು, ಅಂದರೆ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭೋಧನ ಆಸಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದ್ದರು ಕೂಡ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಇಂದು ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಭಾಗವಾದ [[ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಯನ್ನು, ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ UK’ ಯ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದ ಮತ್ತು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಶೋಧನ ಸಂಸ್ಥೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ನ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಎಂಟು{{Citation needed|date=December 2009}} [[ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪದಕ|ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪದಕವನ್ನು]] ಮತ್ತು ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಒಂದು [[ಎಬಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಎಬಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು ಹಾಗು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಂತಹ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ನಾಲ್ಕು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪದಕಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web|url=http://mathworld.wolfram.com/FieldsMedal.html|title=Fields Medal|publisher=Wolfram MathWorld|accessdate=2009-12-03}}</ref> ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ [[ಉನ್ನತ ಅಧ್ಯಾಯನದ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು]] ನೀಡುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Kings Chapel from Trinity Lane in snow.JPG|thumb|ಕಿಂಗ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಚ್ಯಾಪಲ್ (ಮಧ್ಯ) ಮತ್ತು ಕ್ಲಾರೆ ಕಾಲೇಜ್ ಚ್ಯಾಪಲ್ (ಬಲ) ಒಂದಿಗೆ, ಮಂಜಿನಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಟ್ರಿನಿಟಿಯ ಕಿರುದಾರಿ.]] === ವಿಜ್ಞಾನದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕೊಡುಗೆಗಳು === ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಹಲವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅವಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿಗಳನ್ನು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಹಳೆಯವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ: * [[ಫ್ರ್ಯಾನ್ ಸಿಸ್ ಬ್ಯಕನ್]] ರವರಿಂದ [[ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನ|ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನವನ್ನು]] ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು, * ಸರ್ ಐಕಾಸ್ ನ್ಯೂಟನ್ ರವರಿಂದ [[ಲಾ ಆಫ್ ಮೋಷನ್]], * [[ಜೆ. ಜೆ. ತಾಮ್ ಸನ್]] ರವರಿಂದ [[ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್]] ನ ಅವಿಷ್ಕಾರ, * [[ಸರ್ ಜಾನ್ ಕೊಕ್ರೊಫ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ವಾಲ್ಟನ್]] ರವರಿಂದ [[ಪರಮಾಣುವಿನ ಸಿಡಿಯುವಿಕೆ]] * [[ಜೆಮ್ಸ್ ಕ್ಲರ್ಕ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್]] ರವರಿಂದ [[ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತತೆ|ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತತೆಯ]] ಸಂಯೋಜನೆ, * [[ಹೆನ್ರಿ ಕ್ಯಾವೆನ್ ಡಿಷ್]] ರವರಿಂದ [[ಜಲಜನಕ|ಜಲಜನಕದ]] ಅವಿಷ್ಕಾರ, * [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್‌ರವರಿಂದ]], [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಗ್ರಹ|ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಗ್ರಹದಿಂದ]] [[ವಿಕಾಸ]] * [[ಅಲನ್ ಟರ್ನಿಂಗ್]] ರವರಿಂದ, [[ಗಣನೆ|ಗಣನೆಗೆ]] ಮೂಲ ಮಾದರಿಯಾದ [[ತಿರುಗುವ ಯಂತ್ರ]], * [[ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸಿಸ್ ಕ್ರಿಕ್]] ಮತ್ತು [[ಜೆಮ್ಸ್ ಡಿ ವಾಟ್ ಸನ್|ಜೆಮ್ಸ್ ಡಿ ವಾಟ್ ಸನ್‌ರವರಿಂದ]] [[DNA]] ಯ ರಚನೆ * [[ಪೌಲ್ ಡೈರಾಕ್]] ರವರಿಂದ,[[ಕ್ವಾಂಟಂ ಸಿದ್ಧಾಂತದ|ಕ್ವಾಂಟಂ ಸಿದ್ಧಾಂತದಪ್ರಥಮಾನ್ವೇಷಣೆ]], === ಮಹಿಳೆಯರ ಶಿಕ್ಷಣ === ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಪುರುಷ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ದಾಖಲಿಸಿ ಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಮಹಿಳೆಯರ ಮೊದಲನೇ ಕಾಲೇಜ್ [[ಗ್ರಿಟನ್ ಕಾಲೇಜ್]] ಆಗಿದ್ದು ೧೮೬೯ ರಲ್ಲಿ ( [[ಇಮಿಲಿ ಡೇವಿಸ್]] ರವರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು)ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂ ಹ್ಯಾಮ್ ಕಾಲೇಜ್]] ೧೮೭೨ ರಲ್ಲಿ ( [[ಅನ್ನೆ ಕ್ಲಾಫ್]] ಮತ್ತು [[ಹೆನ್ರಿ ಸಿಡ್ ವಿಕ್]] ರವರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ) ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ೧೯೫೪ರಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂ ಹಾಲ್]] ಮಹಿಳಾಕಾಲೇಜು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಮೊದಲನೇ ಮಹಿಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ೧೮೮೨ ರಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು ಆದರೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ತಿ ಮಹಿಳ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ಪ್ರಯತ್ನ ಕೈಗೂಡಲಿಲ್ಲ. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ೧೯೨೧ರವರೆಗೆ ಪದವಿಯನ್ನು ಕೊಡಲಿಲ್ಲ, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು, ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೂರಲು ಮತ್ತು ೧೮೮೧ರಿಂದ ದಾಖಲಾದಂತಹ ತಮ್ಮ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ತಿರುವಿನ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ [[ಡ್ಯೂಬ್ಲಿನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] ( [[ಸ್ಟೀಮ್ ಬೋಟ್ ಲೇಡಿಸ್]] ನ್ನು ನೋಡಿ )ದಿಂದ ''[[ad ಎನ್ ಡಮ್]] '' ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ನಂತರ “ಟಿಟ್ಯುಲರ್ ಪದವಿ”ಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು ಕೂಡ ಅವರಿಗೆ ಮಾನ್ನಣೆಯಿರುವ ಪದವಿಯನ್ನು ಕೊಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿತು, ಪೂರ್ಣ ಪದವಿಯಿಲ್ಲದೆ ಅವರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟರು. ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕಾಲೇಜ್ ಗೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿರಬೇಕು. ಆಗಲೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದಂತಹ ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟವು, ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದಂತಹ ಮಹಿಳಾ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು. ಚರ್ಚಿಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ೧೯೭೨ ರಿಂದ ೧೯೮೮ ರವರೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಪುರುಷರ ಕಾಲೇಜ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಒಂದು ಮಹಿಳ ಕಾಲೇಜ್ ಗ್ರಿಟನ್ ೧೯೭೯ ರಿಂದ ಪುರುಷ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಆದರೆ ಇತರ ಮಹಿಳ ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳು ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಿಲ್ಲ. [[ಸೆಂಟ್ ಹಿಲ್ಡಾಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ನ ಫಲವಾಗಿ ಆಕ್ಸ್‌‌ಫರ್ಡ್‌]] ಪುರುಷ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮೇಲಿನ ನಿಷೇಧವನ್ನು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿತು, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಈಗ ಯುನೈಟೈಡ್ ಕಿಂಗ್ ಡಮ್ ನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಜೊತೆ ಮೂರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿಸಿ <ref>{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1520628/St-Hilda%27s-to-end-113-year-ban-on-male-students.html|title=St Hilda's to end 113-year ban on male students|publisher=Daily Telegraph|accessdate=2008-09-08|archive-date=2008-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20081202175950/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1520628/St-Hilda%27s-to-end-113-year-ban-on-male-students.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hero.ac.uk/uk/studying/archives/2007/single_sex_colleges__a_dying_breed__Jun.cfm |title=Single-sex colleges: a dying breed? |publisher=HERO |month=June |year=2007 |accessdate=2009-04-20 |archive-date=2008-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612072113/http://www.hero.ac.uk/uk/studying/archives/2007/single_sex_colleges__a_dying_breed__Jun.cfm |url-status=bot: unknown }}</ref><ref>{{cite web|last=Martin |first=Nicole |url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1520628/St-Hildas-to-end-113-year-ban-on-male-students.html |title=St Hilda's to end 113-year ban on male students |publisher=Telegraph |date=2006-06-08 |accessdate=2009-08-08}}</ref> ಪುರುಷರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಿರುವ ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತಹ ಏಕ ಮಾತ್ರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿದೆ. ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವರ್ಷ ೨೦೦೪–೫ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡತೆ, ಪುರುಷರು ೫೨%: ಮಹಿಳೆಯರು ೪೮% ಇದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.admin.cam.ac.uk/reporter/2004-05/special/19/|title=Special No 19|publisher=Cambridge University Reporter|accessdate=2008-09-08}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:cambridge uni math bridge.JPG|thumb|ಕ್ಯಾಮ್ ನದಿಯಾದ್ಯಂತದ (ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್) ಮೆಥಮ್ಯಾಟಿಕಲ್ ಸೇತುವೆ.]] === ಪುರಾಣಗಳು, ಐತಿಹ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು === {{main|University of Cambridge legends}} ಇಂಥಹ ಸುದೀರ್ಘವಾದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಐತಿಹ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಸುಳ್ಳಾಗಿವೆ ಆದರೆ ಅದೇನೇ ಇದ್ದರು ಶತಮಾನಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಿಂದ ಪುರಾಣಗಳು ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಲೆ ಬರುತ್ತಿವೆ. [[ವುಡನ್ ಸ್ಪೂನ್]] ಮುಂದುವರೆಸದೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿರುವಂತಹ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದ ಟ್ರೈಪಾಸ್ ನ ಅಂತಿಮ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಶ್ರೇಣಿ ಪಡೆದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಬಹುಮಾನವಾಗಿ ಕೊಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಸ್ಪೂನ್ ಗಲನ್ನು ಕೊನೆಯ ಬಾರಿಗೆ ೧೯೦೯ ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ ಬರ್ಟ್ ಲೆಮ್ ಪ್ರಿಯರ್ ಹಾಲ್ಟ್ ಹೌಸ್ ಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇವನು [[ಸೆಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್]] ನ ಆರ್ಸ್ ಮನ್ ಆಫ್ ದಿ ಲೇಡಿ ಮಾರ್ಗರೇಟ್ ಬೋಟ್ ಕ್ಲಬ್ ನವನು. ಇದು ಒಂದು ಮೀಟರ್ ನಷ್ಟು ಉದ್ದವಿದ್ದು ಕೈಗಳಿಗೆ ಓರ್ ಬ್ಲೇಡ್ ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈಗ ಇದನ್ನು ಸೆಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ನ ಹಿರಿಯರ ಸಂಘದ ಕೊಠಡಿಯ ಹೊರಗೆ ನೋಡಬಹುದು. ೧೯೦೯ರಿಂದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಅಂಕಗಳ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನೀಡದೆ ವರ್ಣಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಣಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಯಾರು ಸ್ಪೂನ್ ಅನ್ನು ಗೆದ್ದರೆಂದು ಉಹಿಸಲು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿತ್ತು (ಮೂರನೇ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬನೇ ಮನುಷ್ಯನಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ) ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಬಿಡಲಾಯಿತು. ಪ್ರತಿ [[ಕ್ರಿಸ್ ಮಸ್ ಈವ್]] ನಲ್ಲಿ [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ನ ಕೋಯರ್ ಆಫ್ ಕಿಂಗ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್]] ನಿಂದ [[BBC]] ರೇಡಿಯೋ ಹಾಗು ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಬ್ರೋಡ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ [[ಒಂಭತ್ತು ಪಾಠಗಳ ಮತ್ತು ಸ್ತೋತ್ರಗಳ ಉತ್ಸವ]] ವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಬಾನುಲಿ ಪ್ರಸಾರವು ೧೯೨೮ ರಲ್ಲಿ ಮೊದನೇ ಬಾರಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು. (ಆದರು ಉತ್ಸವವು ೧೯೧೮ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ). ಬಾನುಲಿ ಪ್ರಸಾರವು [[BBC ವಾಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್]] ನಿಂದ ಹಾಗು USA ನಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಟೇಷನ್ ಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುವುದರಿಂದ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಯಿತು.ಮೊದಲನೆಯ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಾಸರದ ಉತ್ಸವವು ೧೯೫೪ ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/arts/1703517.stm|title=Choir that sings to the world|publisher=BBC|accessdate=2008-09-08}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/religion/programmes/advent/carolsfromkings.shtml|title=Carols from King's|publisher=BBC|accessdate=2008-09-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071227081411/http://www.bbc.co.uk/religion/programmes/advent/carolsfromkings.shtml|archivedate=2007-12-27}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Kings College Cambridge Great Court Panorama.jpg|thumb|center|1000px|ಕಿಂಗ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್‌ನ ಗ್ರೇಟ್ ಕೋರ್ಟ್.]] {{clear}} == ಸಂಸ್ಥೆ == ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ [[ಕೊಲಿಜಿಯೇಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಕೊಲಿಜಿಯೇಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿದೆ]]. ಅಂದರೆ ಅದರದೆ ಸ್ವಂತ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಅದೇ ನಡೆಸುವಂತಹ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಾಲೇಜ್ ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಬಹುಪಾಲು ಕಾಲೇಜುಗಳ ಶಿಸ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಾಪಕರನ್ನು ಹಾಗು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಜೊತೆಗೂಡಿಸಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಶಾಖೆ, ಶಾಲೆ ಅಥವಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ವಿವಿಧ ಕಾಲೇಜ್ ಗಳ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ವ್ಯಾಸಂಗ ಶಾಖೆಯು ಉಪನ್ಯಾಸಕರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡುವುದನ್ನು, ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸುವುದನ್ನು, ಭೋಧನೆಗೆ ಪಠ್ಯ ಕ್ರಮವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದು,ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುವ ಜವಾಬ್ಡಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಈ ಶಾಖೆಯನ್ನು ಜನರಲ್ ಬೋರ್ಡ್‌ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರಧಾನ ಆಡಳಿತದ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವನ್ನು [[ವೈಸ್-ಚಾನ್ಸ್ ಲರ್]] ರವರು ಅವರು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ವ್ಯಾಸಂಗ ಶಾಖೆಗಳು ಉದಾಹಾರಣೆಗೆ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಹಂತದ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ : ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ( [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು]]), ವಿಭಾಗಗಳಿಂದ (ವಿಭಾಗೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಲಾ ಗ್ರಂಥಾಲಯ) ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾಲೇಜ್ ಗಳಿಗೆ (ಎಲ್ಲರು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ಬಹು-ವಿಷಯಗಳ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಮಾಡಿರುವಂತಹ ಗ್ರಂಥಾಲಯವಾಗಿದೆ). [[ಚಿತ್ರ:Cam colls from johns.jpg|thumb|300px|left|ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್‌ನ ಅವಲೋಕನ, ಗಾನ್ವಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಕ್ಲೈಸ್, ಟ್ರಿನಿಟಿ ಹಾಲ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲಾರೆ ಕಾಲೇಜ್, ಕಿಂಗ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಚ್ಯಾಪಲ್, ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಚ್ಯಾಪಲ್. ಎಡದಲ್ಲಿ ಕಿಂಗ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಚ್ಯಾಪಲ್‌ನ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವುದು ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಸೆನೆಟ್ ಹೌಸ್.]] === ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳು === {{main|List of colleges of the University of Cambridge}} ಎಲ್ಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವಿದ್ವಾಂಸರುಗಳು ಕಾಲೇಜ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಇದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅವರ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪುಗಳ ಉಪನ್ಯಾಸದ ಸೆಷನ್ ನನ್ನು ಕೂಡ ಪಡೆಯುವಂತಹ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಕಾಲೇಜ್ ಅದರದೇ ಆದ ಉಪನ್ಯಾಸ ಸಿಬ್ಬಂದ್ಧಿಯನ್ನು ಹಾಗು ಪ್ರತಿ ವಿಷಯದ [[ಫೆಲೋ|ಫೆಲೋಗಳನ್ನು]] ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ನಿಯಮಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಯಾವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದೆಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ ; ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪಿನ ಉಪನ್ಯಾಸ ಸೆಷನ್ ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. (ಹಾಗಿದ್ದರು ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿಂದ ಪದವಿಯನ್ನು ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ ); ಇದು ತನ್ನ ಗೃಹಕೃತ್ಯದ ಏರ್ಪಾಡುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸ್ವಂತ ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಹಾಗು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ, ಡಾಕ್ಟರಲ್ ಸಂಶೋಧಕರ ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿ ೩೧ ಕಾಲೇಜ್ ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕಾಲೇಜುಗಳಾದ,[[ನ್ಯೂ ಹಾಲ್]], [[ನ್ಯೂ ಹ್ಯಾಮ್]] ಮತ್ತು [[ಲ್ಯೂಸಿ ಕ್ಯಾವೆಂಡಿಷ್]] ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇತರ ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳು ಈಗ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಹಾಗು ಪುರುಷರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು ಕೂಡ ಬಹುಪಾಲು ಎಲ್ಲಾ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೆ ಪುರುಷರ ಕಾಲೇಜುಗಳಾಗಿವೆ. [[ಡಾರ್ವಿನ್]] ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಮತ್ತು ಪುರಷರನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡತಹ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲನೆಯ ಕಾಲೇಜ್ ಆಗಿದೆ. [[ಚರ್ಚಿಲ್]], ಕ್ಲೇರ್ ಮತ್ತು [[ಕಿಂಗ್ಸ್]] ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳು ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ [[ಪದವಿಪೂರ್ವ]] ಮಹಿಳಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡತಂಹ ಮೊದಲನೆಯ ಪೂರ್ಣ ಪುರುಷರ ಕಾಲೇಜ್ ಆಗಿವೆ. ಕೇವಲ [[ಮ್ಯಾಗ್ಡಲೇನ್]] ಪೂರ್ಣ ಪುರುಷರ ಕಾಲೇಜ್ ಮಾತ್ರ ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web | url = https://www.theguardian.com/obituaries/story/0,3604,976477,00.html | title = Obituary - Professor Sir Bernard Williams| publisher = [[The Guardian]] | accessdate = 2009-05-08 | date = 2003-06-13}}</ref> [[ಕ್ಲೇರ್ ಹಾಲ್]] ಮತ್ತು [[ಡಾರ್ವಿನ್]] ಕಾಲೇಜುಗಳು [[ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ|ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು]] ಮಾತ್ರ ದಾಖಲಿಸಿ ಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು. [[ಹುಗೇಸ್ ಹಾಲ್]], [[ಲ್ಯೂಸಿ ಕ್ಯಾವೆಂಡಿಷ]], [[ಸೆಂಟ್ ಎಡ್ ಮಂಡ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ವುಲ್ಫ್ ಸನ್]] ಕಾಲೇಜುಗಳು [[ಪ್ರೌಢ]] ರನ್ನು (i.e. ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕದಿಂದ ೨೧ ವಯಸ್ಸಾಗಿರುವವರಿಗೆ ಅಥವಾ ಹಳಬರಾಗಿರುವವರಿಗೆ ) ಮತ್ತು ಸ್ನಾತಕಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳು ಸ್ನಾತಕಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಸ್ನಾತಕೊತ್ತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ವಯೋಮಿತಿಯ ನಿರ್ಬಂಧವಿಲ್ಲದೆ ದಾಖಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳು ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ, ಕೆಲವು ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳು ಕೇಲವು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಇಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಉದಾಹಾರಣೆಗೆ [[ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣ ವಿಜ್ಞಾನ]], [[ಇತಿಹಾಸದ ಕಲೆ]] ಅಥವಾ [[ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ]] ಆದರೆ ಬಹುಮಟ್ಟಿನ ಎಲ್ಲ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಕೆಲವು ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿಷಯಗಳಕಡೆ ತಮ್ಮ ಒಲವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು, ಉದಾಹಾರಣೆಗೆ [[ವಿಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು [[ಶಿಲ್ಪವಿಜ್ಞಾನ]]<ref>{{cite web|url=http://www.chu.cam.ac.uk/the_college/info/|title=Information about Churchill College|publisher=Churchill College|accessdate=2008-01-07|archive-date=2009-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20090301010047/http://www.chu.cam.ac.uk/the_college/info/|url-status=dead}}</ref> ದ ಕಡೆಗೆ ಚರ್ಚಿಲ್ ನ ಅಧ್ಯಯನ.ಇತರೆ ಉದಾಹಾರಣೆಗೆ [[ಸೆಂಟ್ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ಸ್]] ಪ್ರವೇಶ ಸಂಖ್ಯಾ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಸರಿತೂಗಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.cam.ac.uk/admissions/undergraduate/colleges/stcatharines/|title=About St. Catharine's College|accessdate=2008-09-08|publisher=University of Cambridge}}</ref> ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ (ವಸತಿವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರದ ಬೆಲೆಗಳು ) ಕಾಲೇಜ್ ನಿಂದ ಕಾಲೇಜ್ ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾತ್ಯಾಸವಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.homerton.cam.ac.uk/pdf/accom_guide.pdf|title=Homerton College Accommodation Guide|publisher=Homerton College|accessdate=2009-03-13|archive-date=2009-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20090318020027/http://www.homerton.cam.ac.uk/pdf/accom_guide.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.trin.cam.ac.uk/index.php?pageid=112|title=Trinity College Accommodation Guide|publisher=Trinity College|accessdate=2009-03-13|archive-date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160818131848/http://www.trin.cam.ac.uk/index.php?pageid=112|url-status=dead}}</ref> ಇತರೇ ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಲ್ಲದ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿವೆ. ಉದಾಹಾರಣೆಗೆ ಕಿಂಗ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಎಡಭಾಗದ ರಾಜಕೀಯ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು <ref>{{cite web|url=http://www.cusu.cam.ac.uk/prospective/prospectus/alternativeprospectus.pdf|format=PDF|title=Alternative Prospectus|publisher=Cambridge University Students' Union|accessdate=2008-09-08}}</ref> ಅಥವಾ ರಾಬಿನ್ ಸನ್ ಕಾಲೇಜ್ ಮತ್ತು ಚರ್ಚಿಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ನ ಪರಿಸರದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ.<ref>{{cite web|url=http://www.societies.cam.ac.uk/cuecs/current_projects/LT/downloads/07-08/VARSITY_LTarticle08.JPG|title=Survey ranks colleges by green credentials|publisher=Varsity|accessdate=2008-09-08|archive-date=2008-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20080910064557/http://www.societies.cam.ac.uk/cuecs/current_projects/LT/downloads/07-08/VARSITY_LTarticle08.JPG|url-status=dead}}</ref> ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ ಕಾಲೇಜ್ ಗಳಿವೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ [[ವೆಸ್ಟ್ ಕಾಟ್ ಹೌಸ್]], [[ವೆಸ್ಟ್ ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಕಾಲೇಜ್]] ಮತ್ತು [[ರಿಡ್ ಲೆ ಹಾಲ್ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ ಕಾಲೇಜ್]] ಗಳು, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಅಂಗ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ ಹಾಗು [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ ಒಕ್ಕೂಟ|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ ಒಕ್ಕೂಟದ]] ಸದಸ್ಯರಾಗಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Cambridge university dept of engineering.jpg|thumb|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ವಿಭಾಗ]] === ಅಧ್ಯಾಪನೆ === ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ [[ಕಾಲೇಜ್]] ಗಳ ಭೋಧನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಾನಗಳು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳು ವೈಶಿಷ್ಟ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವಾರ ಗಂಟೆಗಳು ನಡೆಯುವಂತಹ ದೀರ್ಘ ಸೆಷನ್ ಗಳಾಗಿವೆ ಇದನ್ನು ಕೆಲವೇ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಗುಂಪು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಯದ ಭೋಧನ ಸಿಬ್ಬಂದ್ಧಿಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ಭೇಟಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯ ಮೊದಲೇ ಪ್ರಬಂಧ ಮತ್ತು ನಿಯಮಿತ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಗಿಸಿಬಿಡಬೇಕಾಗಿದೆ.ಸೆಷನ್ ನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕನೊಡನೆ ಆ ವಾರದ ಉಪನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಿದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವ ಅಥವಾ ಅದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ತೊಂದರೆಗಳ್ಳಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಬಹುದು. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ನ ಈ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯ ಬೋಲ್ಟ್ ಇದ್ದಂತೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಒಂದು ವಾರಕ್ಕೆ ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ [[ಉಪಧ್ಯಾಯನ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಯು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಮತ್ತು [[ಆಕ್ಸ್‌‌ಫರ್ಡ್‌|ಆಕ್ಸ್‌‌ಫರ್ಡ್‌ಗಳಿಗೆ]] ವಿಶಿಷ್ಟವಾದದ್ದೆಂದು ಆಗಾಗಾ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಇಲ್ಲಿ “ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ”ಯನ್ನು “ಖಾಸಗಿ ಭೋಧನೆ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ) ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪರಿಮಾಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು[[ದರ್ಜೆ|ದರ್ಜೆಯನ್ನು]] ಕೊಡುವಂತಹ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಖಾಸಗಿ ಅಧ್ಯಾಪಕ [[ವಿಲಿಯಮ್ ಫೆರಿಷ್]] ೧೭೯೨ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದರು.<ref>{{cite book|last=Postman|first=Neil|title=[[Technopoly: The Surrender of Culture to Technology]]|year=1992|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|location=[[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]]|isbn=978-0-679-74540-2}}</ref> === ಶಾಲೆಗಳು, ಬೋಧನ ವಿಭಾಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಖೆಗಳು === ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಯವು ೩೧ ಕಾಲೇಜ್ ಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ೧೫೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಶಾಖೆಗಳನ್ನು, ಬೋಧನ ವಿಭಾಗಳನ್ನು, ಶಾಲೆಗಳನ್ನು, ಒಕ್ಕೂಟಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇವುಗಳ ಸದಸ್ಯರುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ಕಾಲೇಜುಗಳ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಇಡೀ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನಡೆಸುವಂತಹ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಈ ಸದಸ್ಯರುಗಳೊಳಗೆ ಹಂಚಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ 'ಶಾಲೆ'ಯು ಬೋಧನ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಹಾಗು ಇತರ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂದ್ಧಿಸಿದಂತೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ತಂಡವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ತಂಡವು ಆರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತಹ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಶಾಲೆಯ 'ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿ' ಅಂಗ ವಿಭಾಗಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಆರು ಶಾಲೆಗಳಿವೆ:<ref>{{cite web|url=http://www.cam.ac.uk/deptdirectory/moreinfo.html|title=About the Schools, Faculties & Departments|publisher=University of Cambridge|accessdate=2010-05-01}}</ref> * ಕಲೆ ಮತ್ತು ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ * ಜೈವಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ * ನೈದಾನಿಕ ಜೌಷಧ * ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ * ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ * ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪನೆ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಬೋಧನ ವಿಭಾಗಗಳು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಬೋಧನ ವಿಭಾಗಗಳು ಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿವಿಧ ಉಪ-ರಚನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅವುಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ಅನೇಕ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ 'ಒಕ್ಕೂಟ'ಗಳೆಂದು ಕರೆಯುವ ಕೆಲವೇ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿಭಾಗಗಳು ಅಧ್ಯಾಪನೆಯ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ನಿರ್ಧಾರಣೆ]], [[ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಮುದ್ರಣಾಲಯ]] ಮತ್ತು [[ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಗ್ರಂಥಾಲಯ]]. === ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವರ್ಷ === ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವರ್ಷವನ್ನು ಮೂರು [[ವ್ಯಾಸಂಗಾವಧಿ|ವ್ಯಾಸಂಗಾವಧಿಗಳಲ್ಲಿ]] ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಕಟ್ಟಳೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=University of Cambridge Term dates |work=University of Cambridge |url=http://www.cam.ac.uk/univ/termdates.html |accessdate=2010-04-19 }}</ref> [[ಶರತ್ಕಾಲದ ವ್ಯಾಸಂಗಾವಾಧಿ]] ಆಕ್ಟೋಬರ್ ನಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರ್ ವರೆಗು ; [[ಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಸಂಗಾವಾಧಿ]] ಜನವರಿ ಯಿಂದ ಮಾರ್ಚ ವರೆಗು ; ಮತ್ತು [[ಈಸ್ಟರ್ ವ್ಯಾಸಂಗಾವಾಧಿ]] ಏಪ್ರಿಲ್ ನಿಂದ ಜೂನ್ ನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ವ್ಯಾಸಂಗಾವಾಧಿಯ ಒಳಗೆ ಸ್ನಾತಕಪೂರ್ವ ಭೋಧನೆಯನ್ನು [[ಪೂರ್ಣ ವ್ಯಾಸಂಗಾವಾಧಿ]] ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಎಂಟು-ವಾರಗಳೊಳಗೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವ್ಯಾಸಂಗಾವಾಧಿಯು ಇತರ ಹಲವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ವ್ಯಾಸಂಗಾವಾಧಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.hepi.ac.uk/downloads/33TheacademicexperienceofstudentsinEnglishuniversities2007.pdf|format=pdf|title=The Academic Experience of Students in English Universities (2007 report)|publisher=Higher Education Policy Institute|last=Sastry|first=Tom|coauthors=Bekhradnia, Bahram|date=25 September 2007|pages=footnote 14|accessdate=2007-11-04|quote=Even within Russell Group institutions, it is remarkable how consistently Oxford and Cambridge appear to require more effort of their students than other universities. On the other hand, they have fewer weeks in the academic year than other universities, so the extent to which this is so may be exaggerated by these results.|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325200828/http://www.hepi.ac.uk/downloads/33TheacademicexperienceofstudentsinEnglishuniversities2007.pdf|url-status=dead}}</ref> ಸ್ನಾತಕಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮೂರು ದಿನಗಳ ರಜಾದಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ( ಕ್ರಿಸ್ ಮಸ್, ಈಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘ ರಜೆಯೆಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ ). === ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ === ==== ಚಾನ್ಸಲರ್ ಮತ್ತು ಉಪ-ಚಾನ್ಸಲರ್ ==== ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಚಾನ್ಸಲರ್]] [[ಡ್ಯುಕ್ ಆಫ್ ಎಡಿನ್ ಬರ್ಗ್]]. ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಉಪ-ಚಾನ್ಸಲರ್]] [[ಅಲಿಸನ್ ರಿಚ್ಚರ್ಡ್]]. ಚೈತನ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವಂತಹ ಚಾನ್ಸಲರ್ ಆಫಿಸ್, ಕರ್ಮಾಚರಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಉಪ-ಚಾನ್ಸಲರ್ ''[[ಡೆ ಫ್ಯಕ್ಟೊ]]'' ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಅಂತರಿಕ ಆಡಳಿತಗಳು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಹುಪಾಲು ಅಲ್ಲಿಯ ಸದಸ್ಯ<ref>''ಸ್ಟ್ಯೂಟ್ಯೂಟ್ ಆಂಡ್ ಆರ್ಡಿಯನ್ಸಸ್'', ಐತಿಹಾಸಿಕ ಟಿಪ್ಪಣಿ: "ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಒಬ್ಬ ಚಾನ್ಸಲರ್, ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಹಾವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅವರ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಅದರ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ"</ref> ರಿಂದಲೆ ನಡೆದುಕೊಂಡುಹೋಗುತ್ತವೆ, ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಲದ ಮೇಲೆ ಹೊರಗಿನವರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ತುಂಬ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. [[ರೀಜೆಂಟ್ ಹೌಸ್]] (ಲೆಕ್ಕ ಪರಿಶೋಧನ ಮಂಡಳಿಯ ಮೇಲೆ ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವಿದ್ದರು ಕೂಡ [[ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿ|ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿಯ]] ಮೇಲೆ ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ಅಧಿಕ ಸದಸ್ಯರುಗಳು ಮಾತ್ರ,ರೀಜೆಂಟ್ ಹೌಸ್ ನ ಹೊರಗಿನ ಸದಸ್ಯರುಗಳಾಗಿರುತ್ತಾರೆ).<ref>ಗ್ರೇಸ್ ೨ ಆಫ್ ೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೭</ref> ==== ಸೆನೆಟ್ ಮತ್ತು ರೀಜೆಂಟ್ ಹೌಸ್ ==== ಸೆನೆಟ್ [[MA]] ಪದವಿ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪದವಿ ಪಡೆದವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]] ೧೯೫೦ ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ವರೆಗು ಚಾನ್ಸಲರ್ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ಹಾಗು [[ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್]] ನ ಇಬ್ಬರು ಚುನಾಯಿತ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸೆನೆಟ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ೧೯೨೬ ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಇದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಂತಹ ಪ್ರಧಾನಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. [[ರೀಜೆಂಟ್ ಹೌಸ್]] ಈಗ ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಿರುವಂತಹ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸೆನೆಟ್ ಆಗ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು.{{Citation needed|date=June 2009}} ರೀಜೆಂಟ್ ಹೌಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಡೆಸುವಂತಹ ಪ್ರಧಾನಭಾಗಿದೆ. ನೇರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜ್ ಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಹಿರಿಯ ಸ್ಥಳೀಕ ಸದಸ್ಯರನ್ನು, ಚಾನ್ಸಲರ್, [[ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ]] ರನ್ನು, ಉಪ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ಮತ್ತು ನಿಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>ಸ್ಟ್ಯೂಟ್ಯೂಟ್ ಆಂಡ್ ಆರ್ಡಿಯನ್ಸಸ್, ೨೦೦೭-೨೦೦೮</ref> ಇಬ್ಬರು [[ಶಿಸ್ತುಪಾಲಕ]] ರು ರೀಜೆಂಟ್ ಹೌಸ್ ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಕಾಲೇಜ್ ಗಳ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನದ ಮೂಲಕ ಒಂದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಆಯ್ಕೆಯಾದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ==== ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿ ಮತ್ತು ಜನರಲ್ ಬೋರ್ಡ್‌ ==== [[ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿ‌|ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿ‌ಯು]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಮತ್ತು ನಿಯಮ-ರೂಪಿಸುವ ಅಂಗವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಣಯಾಧಿಕಾರಗಳ ಮ‌ೂಲಕ [[ರೀಜೆಂಟ್ ಹೌಸ್‌|ರೀಜೆಂಟ್ ಹೌಸ್‌ಗೆ]] ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರನಾಗಿರಬೇಕಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಕ್ಕೆ ವರದಿ ನೀಡುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ರೀಜೆಂಟ್ ಹೌಸ್‌ಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುವ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸೂಚನೆ ಪತ್ರಗಳು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಅಧಿಕೃತ ಪತ್ರಿಕೆ [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ರಿಪೋರ್ಟರ್‌]]‌ನ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಿ ಇವೆರಡನ್ನೂ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ೨೦೦೫ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿ‌ನ ಸದಸ್ಯತ್ವವು ಇಬ್ಬರು ಹೊರಗಿನ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತು<ref>{{cite web|url=http://www.admin.cam.ac.uk/reporter/2004-05/weekly/5984/1.html|title=Annual Report of the Council for 2003-04|publisher=Cambridge University Reporter|date=2004-12-15|accessdate=2008-09-08}}</ref> ಹಾಗೂ ೨೦೦೮ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ರೀಜೆಂಟ್ ಹೌಸ್‌ಗೆ ಹೊರಗಿನ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಎರಡರಿಂದ ನಾಲ್ಕಕ್ಕೆ ಏರಿಸುವಂತೆ ಸಲಹೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>ಗ್ರೇಸ ೨ ಆಫ್ ೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೮</ref><ref>ಆಕ್ಟಾ ಇನ್ ದ ''ರಿಪೋರ್ಟರ್'', ಸಂ ೬೧೦೭, ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ರಿಸಲ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಬ್ಯಾಲಟ್</ref> ಇದು ೨೦೦೮ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಣಿಯಿಂದ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.admin.cam.ac.uk/reporter/2007-08/weekly/6119/2.html|title=Statutes approved: Notice|publisher=Cambridge University Reporter|date=2008-07-23|accessdate=2008-09-08}}</ref> ಬೋಧನ ವಿಭಾಗದ ಜನರಲ್ ಬೋರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ನೀತಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರನಾಗಿರುತ್ತದೆ,<ref>{{cite web|url=http://www.admin.cam.ac.uk/reporter/current/weekly/6071/17.html|title=Developing governance by building on good practice: a green paper issued by the University Council|publisher=Cambridge University Reporter|date=2007-04-25|accessdate=2008-09-08|archive-date=2007-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20070511054335/http://www.admin.cam.ac.uk/reporter/current/weekly/6071/17.html|url-status=dead}}</ref> ಹಾಗೂ ಈ ಕಾರ್ಯಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿಗೆ ಕಾರಣ ಕೊಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಫ್ಯಾಕಲ್ಟಿ ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳು ಜನರಲ್ ಬೋರ್ಡ್‌‌ಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರನಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಇತರ ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಂಡಿಕೇಟ್‌ಗಳು ಜನರಲ್ ಬೋರ್ಡ್‌‌ಗೆ (ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ) ಅಥವಾ ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿಗೆ ಹೊಣೆಗಾರನಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ವಿವಿಧ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಆಡಳಿತದ ಮತ್ತು ರೀಜೆಂಟ್ ಹೌಸ್‌ನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗಿದೆ. === ಹಣಕಾಸು === ೨೦೦೬ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜ್‌‌ಗಳ ಒಟ್ಟು ಹಣಕಾಸಿನ ದತ್ತಿಯು ಸುಮಾರು £೪.೧ ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟಾಗಿದೆ (US$೮.೨ ಶತಕೋಟಿ): £೧.೨ ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಹಣವು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ £೨.೯ ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.<ref name="endowment"/> ಆಕ್ಸ್‌‌ಫರ್ಡ್‌ (ಅದರ ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡು) £೩.೯bnನಷ್ಟು ದತ್ತಿ ಕೊಟ್ಟಿರುವುದು ಮಧ್ಯ-೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಇದು ಎರಡನೆ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.admin.ox.ac.uk/gwp/whitepaper.pdf|title=Governance white paper 2006|publisher=University of Oxford|accessdate=2008-09-08|format=PDF|archive-date=2008-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20080910064557/http://www.admin.ox.ac.uk/gwp/whitepaper.pdf|url-status=dead}}</ref> ಕೇಂದ್ರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ದತ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ, ಪ್ರತಿ ಕಾಲೇಜ್ ಅದರ ಸ್ವಂತ ದತ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ದಾನಶೀಲ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು US ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ದತ್ತಿ-ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸಿದರೆ, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಆರನೇ ಅಥವಾ ಏಳು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಬಹುದು (ಒಂಬತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ದರ್ಜೆಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಆರು ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ [[ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ) ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಎಂಟು [[ಐವಿ ಲೀಗ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ಮಾಡಿದ ವರ್ಗೀಕರಣದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.<ref>{{cite web|url=http://www.nacubo.org/documents/research/2006NES_Listing.pdf|title=NACUBO report|publisher=NACUBO|accessdate=2008-09-08|format=PDF|archive-date=2011-12-13|archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20111213191614/http://www.nacubo.org/documents/research/2006NES_Listing.pdf|url-status=dead}}</ref> ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ನ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಮುಖ US ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ದತ್ತಿಯ ನಡುವಿನ ಹೋಲಿಕೆಗಳು ಸರಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಬಂಡವಾಳ ಒದಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಅದರ ಆದಾಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಕೊಡುಗೆಗಳ ಮ‌ೂಲಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರಕಾರದಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ನ ಆದಾಯದ ಸರಿಸುಮಾರು ಮ‌ೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವು ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ UK ಸರಕಾರ ಒದಗಿಸುವ ಬಂಡವಾಳದಿಂದ ಹಾಗೂ ಮತ್ತೆ ಮ‌ೂರನೇ ಒಂದರಷ್ಟು ಇತರ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ದತ್ತಿಯ ವರಮಾನವು ಸುಮಾರು ೬%ನಷ್ಟನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/cms/s/0e712684-7d85-11db-9fa2-0000779e2340.html|title=Cambridge turns to City to lead fund|publisher=Financial Times|date=2006-11-26|accessdate=2008-09-08}}</ref> ==== ದಾನ ಮತ್ತು ಬಂಡವಾಳ ==== ೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌|ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನ]] [[ಬಿಲ್ ಗೇಟ್ಸ್‌]], UKಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ನ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಾಗಿ [[ಗೇಟ್ಸ್ ಸ್ಕಾಲರ್ಶಿಪ್‌|ಗೇಟ್ಸ್ ಸ್ಕಾಲರ್ಶಿಪ್‌ಗಳನ್ನು]] ನೀಡಲು [[ಬಿಲ್ ಆಂಡ್ ಮೆಲಿಂಡ ಗೇಟ್ಸ್ ಫೌಂಡೇಶನ್‌|ಬಿಲ್ ಆಂಡ್ ಮೆಲಿಂಡ ಗೇಟ್ಸ್ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ]] ಮ‌ೂಲಕ US$೨೧೦ ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದನು.<ref>{{cite news|url=http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=17501190|title=Bill Gates, The Honorary Knight|date=January 26, 2004|publisher=Information Week|accessdate=2009-10-21}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ೧೯೫೩ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದ ಮೊದಲ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಕೋರ್ಸ್ಅನ್ನು ಕಲಿಸಿದ [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವು]] ಗೇಟ್ಸ್‌ನಿಂದ ಭಾಗಶಃ ಹಣ ಒದಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದಕ್ಕೆ ಆತನ ತಂದೆ ವಿಲಿಯಂ ಗೇಟ್ಸ್‌ನ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date= November 2008}} ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ೨೦೧೨ರೊಳಗೆ £೧ ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಏರಿಸುವ ಗುರಿಹೊಂದಿರುವ ಅದರ ೮೦೦ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿತು. ಇದು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲೇ ಮೊದಲ US-ಶೈಲಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಬಂಡವಾಳ-ಏರಿಸುವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಸುಮಾರು £೯೪೦ ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.varsity.co.uk/news/2032 |title=800th anniversary fund reaches £940 million |author= Richard Moore |date=February 17th, 2010}}</ref> == ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸ್ವರೂಪಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:FitzwilliamMuseum.jpg|thumb|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನಾವಶೇಷಗಳ ಫಿಟ್ಜ್‌ವಿಲಿಯಂ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ.]] thumb|ಸೆನೆಟ್ ಹೌಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಡಿಗ್ರೀ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ [[ಚಿತ್ರ:TrinityCollegeCamGreatCourt.jpg|thumb|17ನೇ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಿಂದಿನದಾದ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್‌ನ ಗ್ರೇಟ್ ಕೋರ್ಟ್.]] === ಸಂಶೋಧನೆ === {{seealso|Category:Departments of the University of Cambridge}} ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಸಂಶೋಧನಾ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಬೋಧನ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಶಿಸ್ತುಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಶಾಖೆಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವಸತಿ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ನೀಡುವ ಅಥವಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡುವ ಹಾಗೂ ಪಠ್ಯೇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬಂಡವಾಳ ಒದಗಿಸುವ ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಹೊಸ ತಜ್ಞರ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳನ್ನು ನಗರದಾದ್ಯಂತದ ಅನೇಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಪ್ರಮುಖ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.cam.ac.uk/building/|title=Planning and Building|publisher=University of Cambridge|accessdate=2008-09-08}}</ref> ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ಜಾಲ [[ರಸ್ಸೆಲ್ ಗ್ರೂಪ್‌]], ಪ್ರಮುಖ ಯುರೋಪಿನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ಸಂಸ್ಥೆ [[ಕೊಯಂಬ್ರ ಗ್ರೂಪ್‌]], [[ಲೀಗ್ ಆಫ್ ಯುರೋಪಿಯನ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟೀಸ್‌‌|ಲೀಗ್ ಆಫ್ ಯುರೋಪಿಯನ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟೀಸ್‌‌ನ]] ಮತ್ತು [[ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಲೈಯನ್ಸ್ ಆಫ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟೀಸ್‌‌‌|ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಲೈಯನ್ಸ್ ಆಫ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟೀಸ್‌‌‌ನ]] ಸದಸ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು UK ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಭೌಗೋಳಿಕ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣ [["ಗೋಲ್ಡನ್ ಟ್ರಿಯಾಂಗಲ್"|"ಗೋಲ್ಡನ್ ಟ್ರಿಯಾಂಗಲ್"ನ]] ಭಾಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಯತ್ನ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌, ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ [[MIT]] ಒಂದಿಗೆ [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ – MIT ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್]] ಎಂಬ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. === ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು === ==== ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ ==== ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಮತ್ತು [[ಆಕ್ಸ್‌‌ಫರ್ಡ್‌‌|ಆಕ್ಸ್‌‌ಫರ್ಡ್‌‌ಗೆ]] ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮುಖಾಮುಖಿ ಸಂದರ್ಶಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂದರ್ಶದಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಹೇಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="intguide">{{cite web|url=http://www.cam.ac.uk/admissions/undergraduate/publications/interviews.pdf|format=PDF|title=Cambridge Interviews: the facts|publisher=University of Cambridge|accessdate=2009-08-11}}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಅವರು ಆರಿಸಿಕೊಂಡ ಪದವಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸಮಾನ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಹತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಮ‌ೂರು A-ಶ್ರೇಣಿಯ [[A-ಮಟ್ಟದ]] ವಿದ್ಯಾರ್ಹತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಹೊಸ A* A-ಮಟ್ಟದ ಶ್ರೇಣಿಯು (೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ) ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಭಾಗಶಃ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ದೃಢಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/7946675.stm|title=Cambridge entry level is now A*AA|publisher=[[BBC News]] }}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಅಧಿಕ ಶಾಲಾ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರಿಂದ, ಸೂಕ್ತ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸಂದರ್ಶನಗಳು ಕಠಿಣವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref name="intguide"/> ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ, ೩ A ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚನ್ನು A ಶ್ರೇಣಿ ಯಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಲು ವಿಫಲರಾಗಿ ೫,೨೨೮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ನಿರಾಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಇದು ಎಲ್ಲಾ ನಿರಾಕರಿಸಲ್ಪ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೬೩%ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.admin.cam.ac.uk/reporter/2006-07/special/11/table3_1.pdf|title=Special No 11|publisher=Cambridge University Reporter|accessdate=2008-09-08|format=PDF}}</ref> ಈ ಸಂದರ್ಶನವನ್ನು ಕಾಲೇಜ್ ಫೆಲೋಸ್‌ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇದು ತಾವಾಗಿಯೇ ಚಿಂತನೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲತೆಗೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನೀಡುವ ಪರೀಕ್ಷಿಸದ ಅಂಶಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="intguide"/> ವಿಶೇಷ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ''ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಶನ್ ಆಫರ್'' ಅನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಎರಡು A-ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು E- ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ- ಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಪಡೆಯುವ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. [[ಕ್ರೈಸ್ತ್ ಕಾಲೇಜ್]] ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಅಂತಿಮ ವರ್ಷದ ಕೆಲವು ಒತ್ತಡವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಸುಮಾರು ಮ‌ೂರನೇ-ಒಂದರಷ್ಟು ಯಶಸ್ವಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಈ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.{{citation needed|date=January 2010}} ಪದವಿ ಪ್ರವೇಶವು ಮೊದಲು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬೋಧನಾಂಗ ಅಥವಾ ವಿಭಾಗದಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದೆಯೇ ಕಾಲೇಜ್‌ಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.admin.cam.ac.uk/univ/gsprospectus/applying/next.html|title=Board of Graduate Studies admissions flowchart|publisher=University of Cambridge|accessdate=2008-09-08}}</ref> ==== ಪ್ರವೇಶ ==== ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಸ್ಸ್ಸ್ಸ್ಸ್ಡಮ್‌ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಯು, ಆಕ್ಸ್‌‌ಫರ್ಡ್‌ ಮತ್ತು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ನ ಪ್ರವೇಶ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೆರಿಟ್ ಆಧಾರಿತವೇ, [[ರಾಜ್ಯ ಶಾಲೆಗಳ]] ಸಾಕಷ್ಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆಯೇ ಮತ್ತು ಆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸಾಗುತ್ತಾರೆಯೇ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ೨೦೦೭-೦೮ರಲ್ಲಿ, ಒಟ್ಟು ಯಶಸ್ಸಾದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ೫೭%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ [[ರಾಜ್ಯ ಶಾಲೆ|ರಾಜ್ಯ ಶಾಲೆಗಳಿಂದ]] ಬಂದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="bbc08">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/8083423.stm |title=UK &#124; Education &#124; State school participation rate |publisher=BBC News |date=2009-06-04 |accessdate=2009-08-08}}</ref> ರಾಜ್ಯ ಶಾಲೆಗಳ ಯಶಸ್ವಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಸರಾಸರಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಹತೆಯು ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳ ಯಶಸ್ವಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಸರಾಸರಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಹತೆಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=February 2007}} ಅವಶ್ಯಕ ಶ್ರೇಣಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಮತ್ತು ಆಕ್ಸ್‌‌ಫರ್ಡ್‌‌ಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ರಾಜ್ಯ ಶಾಲಾ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಕೊರತೆಯು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ [[ಆಕ್ಸ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ನ]] ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಗೆ ಋಣಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ವಿಮರ್ಶಕರು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಈ ಅಸಮತೋಲನವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ರಾಜ್ಯ ಶಾಲೆಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದೆ.{{Citation needed|date=June 2009}} ರಾಜ್ಯ ಶಾಲಾ ಪ್ರವೇಶಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಸರಕಾರದ ಒತ್ತಡವು ಅಸಮಂಜಸ [[ಸಾಮಾಜಿಕ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌|ಸಾಮಾಜಿಕ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ಅನ್ನು]] ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಇತರರು ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.suttontrust.com/reports/Stateschooladmissionstoourleadinguniversities.pdf|title=Report by the Sutton Trust|publisher=Sutton Trust|accessdate=2008-09-08|format=PDF|archive-date=2008-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080624211305/http://www.suttontrust.com/reports/Stateschooladmissionstoourleadinguniversities.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="A bias against excellence">{{cite web|url=http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa3724/is_200203/ai_n9019732|title=A bias against excellence|publisher=The Spectator|accessdate=2008-09-08|archive-date=2008-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124102406/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3724/is_200203/ai_n9019732|url-status=dead}}</ref> ಸ್ವತಂತ್ರ ಶಾಲೆಗಳಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆಯುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ ಹಾಗೂ ಅಂತಹ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಈಗ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಅತಿಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ (೪೩%).<ref name="bbc08"/><ref name="Call for more university links">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/7036891.stm|title=Call for more university links|publisher=BBC|accessdate=2008-09-08}}</ref> ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ, ರಾಜ್ಯ ಶಾಲೆಗಳ ೬೬೭೪ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ೨೪%ನಷ್ಟು ಮಂದಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರಿಂದ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಶಾಲೆಗಳ ೩೫೯೯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ೩೨%ನಷ್ಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ಗೆ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.admin.cam.ac.uk/reporter/2005-06/special/11/table1-1.pdf|title=Special No 11|accessdate=2008-09-08|publisher=Cambridge University Reporter|format=PDF}}</ref> ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು, ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅದರ ಸುಲಭಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುವ-ಶಾಲೆಗಳಿಂದ £೪mನ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref name="Cambridge Network">{{cite web|url=http://www.cambridgenetwork.co.uk/news/article/default.aspx?objid=45639|title=Cambridge University given £4 million to support widening access|publisher=Cambridge Network|accessdate=2008-09-08|date=2008-03-28|archive-date=2009-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20090114114424/http://www.cambridgenetwork.co.uk/news/article/default.aspx?objid=45639|url-status=dead}}</ref> [[ಆಕ್ಸ್‌‌ಫರ್ಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ದುರ್ಹ್ಯಾಮ್‌]] ಒಂದಿಗೆ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಅಂಕಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ರಾಷ್ಟ್ರದಾದ್ಯಂತದ ಪ್ರತಿ ಶಾಲೆಗಳ GCSE ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಸ್ಸ್ಸ್ಸ್ಸ್ಡಮ್‌ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಯು, ಆಕ್ಸ್‌‌ಫರ್ಡ್‌ ಮತ್ತು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ನ ಪ್ರವೇಶ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೆರಿಟ್ ಆಧಾರಿತವೇ, [[ರಾಜ್ಯ ಶಾಲೆಗಳ]] ಸಾಕಷ್ಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆಯೇ ಮತ್ತು ಆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸಾಗುತ್ತಾರೆಯೇ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. 2007-08ರಲ್ಲಿ, ಒಟ್ಟು ಯಶಸ್ಸಾದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ 57%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ [[ರಾಜ್ಯ ಶಾಲೆ|ರಾಜ್ಯ ಶಾಲೆಗಳಿಂದ]] ಬಂದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="bbc08"/> ರಾಜ್ಯ ಶಾಲೆಗಳ ಯಶಸ್ವಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಸರಾಸರಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಹತೆಯು ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳ ಯಶಸ್ವಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಸರಾಸರಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಹತೆಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=February 2007}} ಅವಶ್ಯಕ ಶ್ರೇಣಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಮತ್ತು ಆಕ್ಸ್‌‌ಫರ್ಡ್‌‌ಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ರಾಜ್ಯ ಶಾಲಾ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಕೊರತೆಯು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ [[ಆಕ್ಸ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ನ]] ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಗೆ ಋಣಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ವಿಮರ್ಶಕರು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಈ ಅಸಮತೋಲನವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ರಾಜ್ಯ ಶಾಲೆಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದೆ.{{Citation needed|date=June 2009}} ರಾಜ್ಯ ಶಾಲಾ ಪ್ರವೇಶಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಸರಕಾರದ ಒತ್ತಡವು ಅಸಮಂಜಸ [[ಸಾಮಾಜಿಕ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌|ಸಾಮಾಜಿಕ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ಅನ್ನು]] ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಇತರರು ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="A bias against excellence"/><ref>{{cite web|url=http://www.suttontrust.com/reports/Stateschooladmissionstoourleadinguniversities.pdf|title=Report by the Sutton Trust|publisher=Sutton Trust|accessdate=2008-09-08|format=PDF|archive-date=2008-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080624211305/http://www.suttontrust.com/reports/Stateschooladmissionstoourleadinguniversities.pdf|url-status=dead}}</ref> ಸ್ವತಂತ್ರ ಶಾಲೆಗಳಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆಯುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ ಹಾಗೂ ಅಂತಹ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಈಗ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಅತಿಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ (43%).<ref name="bbc08"/><ref name="Call for more university links"/> 2005ರಲ್ಲಿ, ರಾಜ್ಯ ಶಾಲೆಗಳ 6674 ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ 24%ನಷ್ಟು ಮಂದಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರಿಂದ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಶಾಲೆಗಳ 3599 ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ 32%ನಷ್ಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ಗೆ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.admin.cam.ac.uk/reporter/2005-06/special/11/table1-1.pdf|title=Special No 11|accessdate=2008-09-08|publisher=Cambridge University Reporter|format=PDF}}</ref> 2008ರಲ್ಲಿ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು, ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅದರ ಸುಲಭಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುವ-ಶಾಲೆಗಳಿಂದ £4mನ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref name="Cambridge Network"/> [[ಆಕ್ಸ್‌‌ಫರ್ಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ದುರ್ಹ್ಯಾಮ್‌]] ಒಂದಿಗೆ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಅಂಕಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ರಾಷ್ಟ್ರದಾದ್ಯಂತದ ಪ್ರತಿ ಶಾಲೆಗಳ GCSE ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/education/article6350374.ece |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-04 |archive-date=2011-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430103455/http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/education/article6350374.ece |url-status=dead }}</ref> === ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ === [[ಚಿತ್ರ:Mathmo results.jpg|thumb|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಮೆಥಮ್ಯಾಟಿಕಲ್ ಟ್ರೈಪಾಸ್‌ನ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಸೆನೆಟ್ ಹೌಸ್‌ನ ಒಳಗೆ ಓದಿ, ನಂತರ ಬಾಲ್ಕನಿಗೆ ಎಸೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.]] ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ೨೦೦೧ ಮತ್ತು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಎರಡು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಗೌರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್ [[ರಿಸರ್ಚ್ ಅಸೆಸ್ಮೆಂಟ್ ಎಕ್ಸ್‌ರ್ಸೈಜ್|ರಿಸರ್ಚ್ ಅಸೆಸ್ಮೆಂಟ್ ಎಕ್ಸ್‌ರ್ಸೈಜ್‌ನಲ್ಲಿ]]<ref>{{cite web|url=http://education.guardian.co.uk/RAE/story/0,,618278,00.html|title=Cambridge tops research tables|publisher=The Guardian|accessdate=2008-09-08|date=2001-12-14}}</ref> ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಇತರ ಯಾವುದೇ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು PhDಗಳನ್ನು (ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಆಕ್ಸ್‌‌ಫರ್ಡ್‌ಗಿಂತ ಸುಮಾರು ೩೦%ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು) ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://education.guardian.co.uk/higher/research/story/0,,1575165,00.html|title=University figures show sharp research divide|publisher=The Guardian|accessdate=2008-09-08|date=2005-09-22}}</ref> ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ [[ಥಾಮ್ಸನ್ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್‌]] ಅಧ್ಯಯನವು, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಇತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿಗಿಂತ ಅಧಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾದ ೨೧ ಮುಖ್ಯ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ೧೦ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಶೋಧನಾ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದೆ (ಒಟ್ಟು ಪೇಪರ್ ಉಲ್ಲೇಖದ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ನಿರ್ಣಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ) ಎಂದು ತೋರಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://scientific.thomson.com/press/2006/8319732/|title=Thomson Scientific ranks U.K. research|publisher=Thomson Scientific|accessdate=2008-09-08|date=2006-05-04|archive-date=2008-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20080821202159/http://scientific.thomson.com/press/2006/8319732/|url-status=dead}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ ಎವಿಡೆನ್ಸ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತೊಂದು ಅಧ್ಯಯನವು, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಒಟ್ಟು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೊಡುಗೆ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಂದಗಳಲ್ಲಿ ಇತರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿಗಿಂತ (ನಾಲ್ಕು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಶಿಸ್ತಿನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮ‌ೂರರಲ್ಲಿ ಬರುವ) ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು (೬.೬%) ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.thes.co.uk/search/story.aspx?story_id=2033320|title=Report in the Times Higher Education Supplement|publisher=Times Higher Education Supplement|access-date=2010-06-04|archive-date=2007-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20071209090600/http://www.thes.co.uk/search/story.aspx?story_id=2033320|url-status=dead}}</ref> ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ನ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ [[ಸಿಲಿಕಾನ್ ಫೆನ್‌]] ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ “ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಫೆನಾಮಿನನ್” ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶದ ಉನ್ನತ-ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವ್ಯವಹಾರ ಸಮುದಾಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೂ ನಿಕಟವಾದ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಸಿಲಿಕಾನ್ ವ್ಯಾಲಿ|ಸಿಲಿಕಾನ್ ವ್ಯಾಲಿಯ]] ನಂತರ ಸಿಲಿಕಾನ್ ಫೆನ್‌ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ಸಾಹಸೋದ್ಯಮ-ಬಂಡವಾಳ]] ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ೨೦೦ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾದ ಅಂದಾಜುಗಳು, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದೊಂದಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುವ ಸುಮಾರು US$೬ ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯದ ಸುಮಾರು ೨೫೦ ಸಕ್ರಿಯ [[ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಕಂಪೆನಿಗಳಿವೆ]] ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.entrepreneurs.jbs.cam.ac.uk/news/news.htm|title=Cambridge University press release|access-date=2010-06-04|archive-date=2006-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20061008053114/http://www.entrepreneurs.jbs.cam.ac.uk/news/news.htm|url-status=dead}}</ref> ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟಗಾರಿಕೆಯ ಸಮಾಲೋಚನೆ ವರ್ಲ್ಡ್ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಲ್ಯಾಬ್, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಪಚಂದಲ್ಲೇ ೫೦ನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಎಂಬ ಹಾಗೂ [[ಹಾರ್ವಾರ್ಡ್]], [[MIT]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ]] ನಂತರ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತ್ಯಧಿಕ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವೆಂಬ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.worldbrandlab.com/world/2009/top500_3.htm|title=World's 500 Most Influential Brands (2009)|publisher=World Brand Lab|accessdate=2010-01-27|year=2009|archive-date=2010-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20100215040647/http://www.worldbrandlab.com/world/2009/top500_3.htm|url-status=dead}}</ref> ==== ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ಲೀಗ್ ಕೋಷ್ಟಕಗಳು ==== {| class="wikitable sortable collapsible collapsed" border="1" style="width:99%" |- ![[ಲೀಗ್ ಕೋಷ್ಟಕ|ಲೀಗ್ ಕೋಷ್ಟಕಗಳಲ್ಲಿನ]] ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಶ್ರೇಣೀಕರಣ |- | ಈ ಕೆಳಗಿರುವುದು ವಿವಿಧ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಲೀಗ್ ಕೋಷ್ಟಕಗಳಲ್ಲಿನ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಶ್ರೇಣೀಕರಣ {| class="wikitable sortable sortable" border="1" |- ! ವರ್ಷ ![[THES - QS ವರ್ಲ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ರ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ಸ]] (ಪ್ರಪಂಚ) ![[ಅಕಾಡಮಿಕ್ ರ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ಸ ಆಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟೀಸ್]] (ಪ್ರಪಂಚ) ! [[ಟೈಮ್ಸ್ ಗುಡ್]] <br />[[ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಗೈಡ್]] (UK) ! ಗಾರ್ಡಿಯನ್ <br />ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಗೈಡ್ (UK) ! ಸಂಡೆ ಟೈಮ್ಸ್ <br />ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಗೈಡ್ (UK) ! [[ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್]] <br />[[ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಗೈಡ್]] (UK) ! ಡೈಲಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್ (UK) |- ! 2010 | &nbsp; | &nbsp; | 2<ref>{{cite web |url=http://extras.timesonline.co.uk/tol_gug/gooduniversityguide.php |title=University Rankings League Table 2010 &#124; Good University Guide - Times Online |publisher=Extras.timesonline.co.uk |date= |accessdate=2009-08-08 |archive-date=2008-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080214084916/http://www.scis.org.uk/genInfo/genInfo_scott_exam.html |url-status=dead }}</ref> | ೨<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/education/table/2009/may/12/university-league-table |title=University guide 2010: University league table &#124; Education &#124; guardian.co.uk |publisher=Guardian |date=2009-05-12 |accessdate=2009-08-08}}</ref> | &nbsp; | ೨<ref>{{cite web |url= http://www.thecompleteuniversityguide.co.uk/single.htm?ipg=8726 |title=The Complete University Guide 2010|work=[[The Complete University Guide]]}}</ref> | &nbsp; |- ! ೨೦೦೯ | ೨ | ೪ | ೨ | ೨ | &nbsp; | ೨<ref>{{cite web |url= http://www.thecompleteuniversityguide.co.uk/single.htm?ipg=6524 |title=The Complete University Guide 2009|work=[[The Complete University Guide]]}}</ref> | &nbsp; |- ! ೨೦೦೮ | ೩ | ೪<ref>{{cite web |url=http://www.arwu.org/rank2008/Top500_EN(by%20rank).pdf |title=Academic Ranking of World Universities 2008 |work=[[Shanghai Jiao Tong University]]|accessdate=2008-09-03|format=PDF}}</ref> | ೨<ref>{{cite web|url=http://extras.timesonline.co.uk/gug/gooduniversityguide.php|title=The Times Good University Guide 2008|work=[[The Times]]|accessdate=2007-11-03|archive-date=2010-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100314143419/http://extras.timesonline.co.uk/gug/gooduniversityguide.php|url-status=dead}}</ref> | ೨<ref name="Guardian 2008">{{cite web |url=http://browse.guardian.co.uk/education?SearchBySubject=&FirstRow=29&SortOrderDirection=&SortOrderColumn=GuardianTeachingScore&Subject=University+ranking&Institution= |title=University ranking by institution |work=[[The Guardian]] |accessdate=2007-10-29 |archive-date=2021-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210222041115/https://www.theguardian.com/us |url-status=dead }}</ref> | ೧<ref name="Sunday_times 2008">{{cite web |url=http://extras.timesonline.co.uk/stug/universityguide.php |title=The Sunday Times Good University Guide League Tables |work=[[The Sunday Times]] |accessdate=2007-11-03 |archive-date=2010-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522133308/http://extras.timesonline.co.uk/stug/universityguide.php |url-status=dead }}</ref> | ೧<ref>{{cite web |url= http://www.thecompleteuniversityguide.co.uk/single.htm?ipg=8642 |title=The Complete University Guide 2008|work=[[The Complete University Guide]]}}</ref> | &nbsp; |- ! ೨೦೦೭ | ೨ | ೪<ref>{{cite web |url=http://ed.sjtu.edu.cn/rank/2007/ARWU2007FullListByRank.pdf |title=Academic Ranking of World Universities 2007 |work=[[Shanghai Jiao Tong University]] |accessdate=2007-11-03 |archive-date=2012-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120207144957/http://ed.sjtu.edu.cn/rank/2007/ARWU2007FullListByRank.pdf |url-status=dead }}</ref> | ೨<ref>{{cite web|url=http://www.timesonline.co.uk/displayPopup/0,,102571,00.html|title=The Times Good University Guide 2007 - Top Universities 2007 League Table|work=[[The Times]]|accessdate=2007-11-03|archive-date=2008-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080513090853/http://www.timesonline.co.uk/displayPopup/0%2C%2C102571%2C00.html|url-status=dead}}</ref> | &nbsp; | ೧ | &nbsp; | ೧<ref name="Telegraph 2006">{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml;jsessionid=HXFCSGXMNVABTQFIQMFCFGGAVCBQYIV0?xml=/news/2007/07/30/ncambs430.xml|title=University league table|work=[[The Daily Telegraph]]|accessdate=2007-10-29|archive-date=2008-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20080103180539/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml;jsessionid=HXFCSGXMNVABTQFIQMFCFGGAVCBQYIV0?xml=%2Fnews%2F2007%2F07%2F30%2Fncambs430.xml|url-status=dead}}</ref> |- ! ೨೦೦೬ | ೨<ref>{{cite web |url=http://www.topuniversities.com/worlduniversityrankings/results/2006/overall_top_200_full_details/ |title=THES - QS World University Rankings 2006 |work=[[THES]] |accessdate=2007-11-03 |archive-date=2008-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080526155737/http://www.topuniversities.com/worlduniversityrankings/results/2006/overall_top_200_full_details/ |url-status=dead }}</ref> | ೨<ref>{{cite web|url=http://ed.sjtu.edu.cn/rank/2006/ARWU2006FULLLIST-BY%20RANK%20(PDF).pdf|title=Academic Ranking of World Universities 2006|work=[[Shanghai Jiao Tong University]]|accessdate=2007-11-03|format=PDF|archive-date=2012-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20120205043418/http://ed.sjtu.edu.cn/rank/2006/ARWU2006FULLLIST-BY%20RANK%20(PDF).pdf|url-status=dead}}</ref> | ೨ | ೧<ref name="Guardian 2006">{{cite web |url=http://browse.guardian.co.uk/education/2006?SearchBySubject=&FirstRow=20&SortOrderDirection=&SortOrderColumn=GuardianTeachingScore&Subject=Institution-wide&Institution= |title=University ranking by institution |work=[[The Guardian]] |accessdate=2007-10-29 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | ೧<ref name="Sunday_times 2006/05">{{cite web|url=http://extras.timesonline.co.uk/stug2006/stug2006.pdf|title=The Sunday Times University League Table|work=[[The Sunday Times]]|accessdate=2007-11-03|format=PDF|archive-date=2011-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110728044842/http://extras.timesonline.co.uk/stug2006/stug2006.pdf|url-status=dead}}</ref> | &nbsp; | &nbsp; |- ! ೨೦೦೫ | ೩<ref>{{cite web |url=http://www.topuniversities.com/worlduniversityrankings/results/2005/top_200_universities/ |title=THES - QS World University Rankings 2005 |work=[[THES]] |accessdate=2007-11-03 |archive-date=2008-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080507023715/http://www.topuniversities.com/worlduniversityrankings/results/2005/top_200_universities/ |url-status=dead }}</ref> | ೨<ref>{{cite web |url=http://ed.sjtu.edu.cn/rank/2005/ARWU2005FullList2.pdf |title=Academic Ranking of World Universities 2005 |work=[[Shanghai Jiao Tong University]]|accessdate=2007-11-03}}</ref> | ೨<ref>{{cite web |url=http://www.timesonline.co.uk/displayPopup/0,,32607,00.html |title=The Times Top Universities |work=[[The Times]] |accessdate=2007-11-03 |archive-date=2010-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100601015322/http://www.timesonline.co.uk/displayPopup/0%2C%2C32607%2C00.html |url-status=dead }}</ref> | ೨<ref name="Guardian 2005">{{cite web |url=http://education.guardian.co.uk/universityguide2005/table/0,,-5163901,00.html?start=40&index=3&index=3 |title=University ranking by institution |work=[[The Guardian]]|accessdate=2007-10-29}}</ref> | ೧<ref name="Sunday_times 2006/05"/> | &nbsp; | &nbsp; |- ! ೨೦೦೪ | &nbsp; | ೩<ref>{{cite web |url=http://ed.sjtu.edu.cn/rank/2004/top500(1-100).pdf |title=Academic Ranking of World Universities 2004 |work=[[Shanghai Jiao Tong University]] |accessdate=2007-11-03 |archive-date=2007-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071127000011/http://ed.sjtu.edu.cn/rank/2004/top500(1-100).pdf |url-status=dead }}</ref> | ೨ | ೧ | ೧ | &nbsp; | &nbsp; |- ! ೨೦೦೩ | &nbsp; | ೫<ref>{{cite web |url=http://ed.sjtu.edu.cn/rank/2003/top101.pdf |title=Academic Ranking of World Universities 2003 |work=[[Shanghai Jiao Tong University]] |accessdate=2007-11-03 |archive-date=2007-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071127000015/http://ed.sjtu.edu.cn/rank/2003/top101.pdf |url-status=dead }}</ref> | ೨<ref name="Nottingham wins in popularity stakes">{{cite web |url=http://www.nottingham.edu.my/News/News/Documents/2002/Nottingham%20wins%20in%20popularity%20stakes.pdf |title=Times Good University Guide 2003 - Ignore the 2002 typo in the doucument |access-date=2010-06-04 |archive-date=2009-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090205004620/http://www.nottingham.edu.my/News/News/Documents/2002/Nottingham%20wins%20in%20popularity%20stakes.pdf |url-status=dead }}</ref> | ೧ | ೧ | &nbsp; | ೧<ref name="Telegraph 2003">{{cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/education/graphics/2003/06/27/unibigpic.jpg |title=University league table |work=[[The Daily Telegraph]] |access-date=2010-06-04 |archive-date=2008-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081029122643/http://www.telegraph.co.uk/education/graphics/2003/06/27/unibigpic.jpg |url-status=dead }}</ref> |- ! ೨೦೦೨ | &nbsp; | &nbsp; | ೧ | ೧<ref name="FT 2002-war"/> | ೧<ref name="st10y"/> | &nbsp; | ೧<ref name="FT 2002-war">{{cite web |url=http://www2.warwick.ac.uk/services/academicoffice/ourservices/planning/businessinformation/academicstatistics/2002/table_81.xls |title=The 2002 ranking - From Warwick |work=Warwick Uni 2002 }}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- ! ೨೦೦೧ | &nbsp; | &nbsp; | ೧ | &nbsp; | ೧<ref name="st10y"/> | &nbsp; | &nbsp; |- ! ೨೦೦೦ | &nbsp; | &nbsp; | ೧ | &nbsp; | ೧<ref name="st10y"/> | &nbsp; | &nbsp; |- ! ೧೯೯೯ | &nbsp; | &nbsp; | ೧ | &nbsp; | ೧<ref name="st10y"/> | &nbsp; | &nbsp; |- ! ೧೯೯೮. | &nbsp; | &nbsp; | ೧ | &nbsp; | ೧<ref name="st10y">{{cite web|url=http://extras.timesonline.co.uk/pdfs/univ07ten.pdf|format=PDF|title=University ranking based on performance over 10 years|publisher=[[Times Online]]|year=2007|accessdate=2008-04-28|archive-date=2008-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20080414064446/http://extras.timesonline.co.uk/pdfs/univ07ten.pdf|url-status=dead}}</ref> | &nbsp; | &nbsp; |- ! ೧೯೯೭ | &nbsp; | &nbsp; | ೧ | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! ೧೯೯೬ | &nbsp; | &nbsp; | ೧ | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! ೧೯೯೫ | &nbsp; | &nbsp; | ೧ | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! ೧೯೯೪ | &nbsp; | &nbsp; | ೧ | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! ೧೯೯೩ | &nbsp; | &nbsp; | ೧ | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |} |} ೨೦೦೯ರ [[ಟೈಮ್ಸ್ ಹೈಯರ್ ಎಜುಕೇಶನ್-QS ವರ್ಲ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ರ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ಸ್ಸ್ಸ್ಸ್ಸ್ಸ್|ಟೈಮ್ಸ್ ಹೈಯರ್ ಎಜುಕೇಶನ್-QS ವರ್ಲ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ರ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ಸ]]<ref>{{cite web|url=http://www.topuniversities.com/world-university-rankings|title=THE-QS World University Rankings 2009 Results}}</ref> ನಲ್ಲಿ, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಹಾರ್ವಾಡ್‌|ಹಾರ್ವಾಡ್‌ಅನ್ನು]] ಹಿಂದಿಕ್ಕಿ ೨ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಿಯರ್ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ, [[ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ|ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಥಮ, [[ಜೈವಿಕಔಷಧ|ಜೈವಿಕಔಷಧದಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಥಮ, [[ಕಲೆ ಮತ್ತು ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಥಮ, [[ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ|ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ]] ನಾಲ್ಕನೇ ಮತ್ತು [[ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ|ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ]] ಆರನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು. [[ಶ್ಯಾಂಘೈ ಜಿಯಾವೊ ಟಾಂಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] ಸಂಕಲಿಸಿದ ೨೦೦೮ರ [[ಅಕಾಡೆಮಿಕ್]] ರ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ಸ ಆಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟೀಸ್/೦}ನಲ್ಲಿ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಪ್ರಪಂಚದ ಇತರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ೪ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. THES-QS ಮತ್ತು ARWU ಶ್ರೇಣೀಕರಣದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದರ ಜಾಗತಿಕ "ತೆರೆದಿರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯತೆ"ಯನ್ನು ತಿಳಿಸುವಂತೆ ಯೋಗ್ಯತೆ ನಿರ್ಣಯಿಸಿದ ಇತರ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದುಗೂಡಿಸಿದ ೨೦೦೬ರ ''[[ನ್ಯೂಸ್‌ವೀಕ್‌]]'' ಶ್ರೇಣೀಕರಣವು, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ಗೆ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ೬ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.msnbc.msn.com/id/14321230/site/newsweek/|title=The Top 100 Global Universities|publisher=MSNBC|accessdate=2008-09-08|archive-date=2008-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080522052332/http://www.msnbc.msn.com/id/14321230/site/newsweek/|url-status=dead}}</ref> ೨೦೦೮ರ ಸಂಡೆ ಟೈಮ್ಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಗೈಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌, ಗೈಡ್‌ನ ಮೊದಲ ಪ್ರಕಟಣೆ ೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ ಆದಾಗಿನಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಸತತ ೧೧ ವರ್ಷಗಳೂ ಮೊದಲನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ೨೦೦೮ರ ಟೈಮ್ಸ್ ಗುಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಗೈಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌, [[ಕಾನೂನು]], [[ಔಷಧ]], [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]], [[ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರ]], [[ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌]], [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]], ಮತ್ತು [[ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರ]] ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಗೈಡ್‌ನ ೬೧ ವಿಷಯ ಕೋಷ್ಟಕಗಳಲ್ಲಿ ೩೭ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ಸಂಶೋಧನೆ, ಪ್ರವೇಶ ಮಾನದಂಡ ಮತ್ತು ಪದವಿಕೊಡುವ ಗುರಿಗಳಲ್ಲಿ ಇತರ UK ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿಗಿಂತ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದೆ. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನೂ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದೆ. ೨೦೦೯ರ ದ ಟೈಮ್ಸ್ ಗುಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಗೈಡ್ ಸಬ್ಜೆಕ್ಟ್ ರ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ಸನಲ್ಲಿ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌, ಅದು ಒದಗಿಸುವ ೪೨ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ೩೪ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://extras.timesonline.co.uk/tol_gug/gooduniversityguide.php|title=The Times Good University Guide Subject Rankings|publisher=The Times|accessdate=2008-11-26|archive-date=2008-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20080214084916/http://www.scis.org.uk/genInfo/genInfo_scott_exam.html|url-status=dead}}</ref> ಇದರ ಒಟ್ಟು ಶ್ರೇಣೀಕರಣವು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ಅನ್ನು ಆಕ್ಸ್‌‌ಫರ್ಡ್‌ನ ನಂತರದ ೨ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿಟ್ಟಿದೆ. ೨೦೦೯ರ ಗಾರ್ಡಿಯನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಗೈಡ್ ರ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ಸ ಸಹ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ಗೆ UKಯಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸ್‌‌ಫರ್ಡ್‌ನ ನಂತರದ ೨ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ. === ಪ್ರಕಟಿಸುವಿಕೆ === ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಪ್ರಕಟಣಾ ಅಂಗ [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್]], ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಪುರಾತನ ಮುದ್ರಣಕಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟನಕಾರವಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=January 2009}} === ಪಬ್ಲಿಕ್ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು === ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಅದರ ಲೋಕಲ್ ಎಕ್ಸಾಮಿನೇಶನ್ ಸಿಂಡಿಕೇಟ್ಅನ್ನು ೧೮೫೮ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇಂದು [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಅಸ್ಸೆಸ್ಮೆಂಟ್]] ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಆ ಸಿಂಡಿಕೇಟ್ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಅಸ್ಸೆಸ್ಮೆಂಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದು ಅಸ್ಸೆಸ್ಮೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ತಲುಪಿಸುವಿಕೆ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ. {{Citation needed|date=June 2009}} == ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಜೀವನ == {{See also|List of social activities at the University of Cambridge|Category:Clubs and societies of the University of Cambridge}} {{Further|[http://www.cam.ac.uk/societies/ University website list of societies]}} === ಕ್ರೀಡೆ === ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಕ್ರೀಡೆ ಮತ್ತು ಆಟಪಾಟಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ರೋಯಿಂಗ್(ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವುದು)]] ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳ ಮಧ್ಯೆ, ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ [[ಬಂಪ್ ಪಂದ್ಯಗಳು]], ಮತ್ತು ಆಕ್ಸ್‌‌ಫರ್ಡ್‌ನ ವಿರುದ್ಧ, [[ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ]], ಸ್ಫರ್ಧೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಆಕ್ಸ್‌‌ಫರ್ಡ್‌ನ ವಿರುದ್ಧ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಮತ್ತು [[ರಗ್ಬಿ|ರಗ್ಬಿಯಿಂದ]] ಹಿಡಿದು [[ಚದುರಂಗ]] ಮತ್ತು [[ಟಿಡ್ಲಿವಿಂಕ್ಸ್|ಟಿಡ್ಲಿವಿಂಕ್ಸ್‌ವರೆಗೆ]] ಅನೇಕ ಇತರ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ [[ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಪಂದ್ಯಗಳೂ]] ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳನ್ನು ಹದಿಮೂರು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಷ್ಥೆಯ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ನಾಯಕರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ''ಬ್ಲೂಸ್ ಕಮಿಟಿ'' ಯ ನಿರ್ಧಾರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಬ್ಲೂ|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಬ್ಲೂಗೆ]] ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅರ್ಹಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅವಕಾಶವಿರುವ “ನಿರ್ಲಜ್ಜ ಗಣ್ಯರ” [[ಹ್ಯಾವ್ಕ್ಸ್ ಕ್ಲಬ್]] ಸಹ ಅಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಸದಸ್ಯತ್ವವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಫುಲ್ ಬ್ಲೂ ಮತ್ತು ಹಾಫ್ ಬ್ಲೂಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. === ವಿದಾರ್ಥಿ ಸಂಘಟನೆಗಳು === ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿ ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್ ಯೂನಿಯನ್<ref>http://www.cusu.cam.ac.uk/</ref> ಸಮಗ್ರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಘಗಳ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿದೆ. [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಯೂನಿಯನ್]] ಚರ್ಚೆಗಳಿಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಅಮ್ಯಾಚ್ಯುವರ್ ಡ್ರಾಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಕ್ಲಬ್ (ADC)]] ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯ ಕ್ಲಬ್ [[ಫೂಟ್‌ಲೈಟ್ಸ್‌|ಫೂಟ್‌ಲೈಟ್ಸ್‌ಅನ್ನು]] ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮನರಂಜನಾ-ವೃತ್ತಿಯ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿವೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪತ್ರಿಕೆಗಳೆಂದರೆ - ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ-ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ''[[ವಾರ್ಸಿಟಿ]]'' ಮತ್ತು ಅದರ ಕಿರಿಯ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ''ದ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್.'' ಕಳೆದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಇವೆರಡೂ, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ನ ಮೊದಲ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ [[ಟ್ಯಾಬ್ಲಾಯ್ಡ್]] ''[[ದ ಟ್ಯಾಬ್]]'' ನ ಬಿಡುಗಡೆಯಿಂದ ಸವಾಲು ಎದುರಿಸಿದವು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಂದ-ನಡೆಸಲ್ಪಡುವ ರೇಡಿಯೊ ಸ್ಟೇಷನ್ [[CUR1350]] ಪ್ರಸಾರ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮವನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ [[ಚೇಂಬರ್ ಆರ್ಕೇಸ್ಟ್ರಾ|ಚೇಂಬರ್ ಆರ್ಕೇಸ್ಟ್ರಾವು]] ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ವರಮೇಳದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕಡಿಮೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಮೇಳಗಳ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆರ್ಕೇಸ್ಟ್ರಾದ ಸದಸ್ಯತ್ವವು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಂದ ರಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಇದು [[ವೇಯ್ನ್ ಮಾರ್ಷಲ್]], [[ಜಾನೆ ಗ್ಲೋವರ್]] ಮತ್ತು [[ನಿಕೋಲಸ್ ಕ್ಲಿಯೋಬರಿ]] ಮೊದಲಾದರನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ನಿರ್ದೇಶಕರನ್ನು ಮತ್ತು ತನಿ ಗಾಯಕ ಯಾ ವಾದಕರನ್ನೂ ಆಕರ್ಷಿಸಿತು.{{Citation needed|date=October 2009}} == ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸ್ವರೂಪಗಳು == {{Cleanup-section| date=April 2010 }} {{See also|List of University of Cambridge members|Alumni Cantabrigienses|Category:Alumni of the University of Cambridge|Category:Academics of the University of Cambridge}} ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಅದರ ಇತಿಹಾಸ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಪ್ರಪಂಚ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿರುವ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮಾನದಂಡದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಸದಸ್ಯರು ೮೪ರಿಂದ ೮೭ರಷ್ಟು [[ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು]] ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಕೆಲವು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳ]] ಪ್ರಕಾರ ಇತರ ಯಾವುದೇ ಸಂಸ್ಥೆಗಿಂತ ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಮಾಜಿ ಪದವೀಧರರು ಒಟ್ಟು ೬೧ ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಇತರ ಯಾವುದೇ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಪದವೀಧರರಿಗಿಂತ ೧೩ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸ್ವರೂಪಗಳೂ ಸಹ ೮ [[ಫೀಲ್ಡ್ಸ್ ಮೆಡಲ್|ಫೀಲ್ಡ್ಸ್ ಮೆಡಲ್‌ಗಳನ್ನು]] ಮತ್ತು ೨ [[ಏಬಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಏಬಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು]] (ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಂದಿನಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ) ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿವೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನದ ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಪರಂಪರೆಗಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|thumb|left|150px|ಸರ್ ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್‌]] ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ನ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಹಾವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ [[ಸರ್ ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್‌]] ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಆತನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯನ್ನು ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲೇ ಕಳೆದಿದ್ದಾನೆ ಹಾಗೂ ಈಗ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿರುವ ಆತನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್‌ನ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. [[ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನ|ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನದ]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದ [[ಸರ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಕಿಸ್ ಬ್ಯಾಕನ್]] ಕೇವಲ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವನಾಗಿದ್ದಾಗ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಅತಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ [[ಜಾನ್ ಡೀ]] ಮತ್ತು [[ಬ್ರೂಕ್ ಟೈಲರ್]] ಮೊದಲಾದ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕನಾಗಿದ್ದನು. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ ಇತರ ಭಾರಿ-ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರೆಂದರೆ - [[ಹಾರ್ಡಿ]], [[ಲಿಟಲ್‌ವುಡ್‌‌‌]] ಮತ್ತು [[ಡಿ ಮೋರ್ಗನ್]]. ಈ ಮೂವರೂ ಆಧುನಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಹೆಸರಾಂತ [[ಶುದ್ಧ ಗಣಿತತಜ್ಞ|ಶುದ್ಧ ಗಣಿತತಜ್ಞರಾಗಿದ್ದಾರೆ]]; [[ಸರ್ ಮೈಕೆಲ್ ಆತಿಯಾಹ್]], ಈತನು ಅರ್ಧ-ಶತಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿನ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ; [[ಲಾಗರಿದಮ್ ಸಂಖ್ಯಾ ಪದ್ಧತಿ|ಲಾಗರಿದಮ್ ಸಂಖ್ಯಾ ಪದ್ಧತಿಯ]] ಆವಿಷ್ಕಾರಕನಾದ [[ವಿಲಿಯಂ ಆಫ್ಟ್ರೆಡ್]]; ಆಧುನಿಕ [[ಕ್ಯಾಲ್ಕ್ಯುಲಸ್(ಕಲನಶಾಸ್ತ್ರ)|ಕ್ಯಾಲ್ಕ್ಯುಲಸ್(ಕಲನಶಾಸ್ತ್ರ)ನ]] ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ [[ಜಾನ್ ವ್ಯಾಲ್ಲಿಸ್]]; ಸ್ವಂತ-ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದಲೇ ಕಲಿತ ಪ್ರತಿಭಾಶಾಲಿ [[ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾಮಾನುಜನ್]], ಈತನು [[ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ]], [[ಸಂಖ್ಯಾ ಸಿದ್ಧಾಂತ]], [[ಅನಂತ ಶ್ರೇಣಿ]] ಮತ್ತು [[ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಭಿನ್ನರಾಶಿ|ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಭಿನ್ನರಾಶಿಗೆ]] ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾನೆ;[[ಚಿತ್ರ:Charles Darwin by G. Richmond.jpg|thumb|right|150px|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್]] ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯನಾದ [[ಜೇಮ್ಸ್ ಕ್ಲರ್ಕ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್‌]], ಅವನ [[ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದೊಂದಿಗೆ]] ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಎರಡನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಏಕೀಕರಣವನ್ನು ಮಾಡಿದವನೆಂದು ಅವನನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿದ್ವಾಂಸನೆಂದರೆ [[ವಿಕಾಸವಾದ|ವಿಕಾಸವಾದವನ್ನು]] ಮೊದಲು ಸೂಚಿಸಿದ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್]]. ನಂತರದ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರೆಂದರೆ - [[ಫ್ರ್ಯಾಂಕಿಸ್ ಕ್ರಿಕ್]] ಮತ್ತು [[ಜೇಮ್ಸ್ D. ವ್ಯಾಟ್ಸನ್{/0. ಇವರು {0}ಮಾರಿಸ್ ವಿಲ್ಕಿನ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಹೆಣ್ಣು X-ರೇ ಸ್ಫಟಿಕಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ರೋಸಲಿಂಡ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ಲಿನ್]] ಒಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ [[ಕ್ಯಾವೆಂಡಿಶ್ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ|ಕ್ಯಾವೆಂಡಿಶ್ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ]] ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ [[DNA|DNAಯ]] ತ್ರಿವಿಮಿತೀಯ ರಚನೆಯ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಇತ್ತೀಚಿನ, ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ [[ಡಾಲಿ ದ ಶೀಪ್]] ಎಂಬ ಸಸ್ತನಿಯ ಮೊದಲ ಅಬೀಜ ಸಂತಾನವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದ [[ಸರ್ ಐಯನ್ ವಿಲ್ಮಟ್]] ಡಾರ್ವಿನ್ ಕಾಲೇಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಪದವೀಧರನಾದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಮಧ್ಯ-೧೮೦೦ರಲ್ಲಿ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್]] ಪ್ರಪಂಚದ ಮೊದಲ ಲೆಕ್ಕ ಮಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರೂಪುಗೊಳಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್|ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನ]] ಹುಟ್ಟು ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. [[ಅಲನ್ ಟ್ಯೂರಿಂಗ್]] ಆಧುನಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದನು ಹಾಗೂ ನಂತರ [[ಮಾರಿಸ್ ವಿಲ್ಕೆಸ್]] ಮೊದಲ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದನು. [[ವೆಬ್‌ಕ್ಯಾಮ್‌|ವೆಬ್‌ಕ್ಯಾಮ್‌ಅನ್ನೂ]] ಸಹ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ವಲ್ಪ ಅಪಮಾನಕರವಾಗಿ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವ ಮತ್ತು ಕಾಫಿ ಕುಡಿದು ಬೇಸರವಾಗಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಊಟದ ಕೋಣೆಗೆ ಕೆಳಗೆ ಹೋಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ಸಾಧನವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Stephen Hawking.StarChild.jpg|thumb|left|120px|ಸ್ಟೀಫನ್ ಹ್ಯಾವ್ಕಿಂಗ್]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಬೈಜಿಕ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ|ಬೈಜಿಕ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ]] ಪಿತಾಮಹನೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ [[ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ರುದರ್‌ಫೋರ್ಡ್‌]] ಅವನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯನ್ನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಕಳೆದನು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು [[ಪರಮಾಣು|ಪರಮಾಣುವಿನ]] ರಚನೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಯ ಅರಿವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ [[ನೈಲ್ಸ್ ಬೋಹ್ರ್]], [[ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್|ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‌ನ]] ಆವಿಷ್ಕಾರಕ [[J. J. ಥಾಂಪ್ಸನ್]], [[ನ್ಯೂಟ್ರನ್|ನ್ಯೂಟ್ರನ್‌ಅನ್ನು]] ಕಂಡುಹಿಡಿದವ [[ಸರ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಚ್ಯಾಡ್ವಿಕ್]], ಹಾಗೂ ಪರಮಾಣುವಿನ ಮೊದಲ ವಿಭಜನೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಪಾಲುದಾರರಾದ [[ಸರ್ ಜಾನ್ ಕಾಕ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌]] ಮತ್ತು [[ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ವಾಲ್ಟನ್]] ಮೊದಲಾದವರೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. [[ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ಯೋಜನೆ|ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ಯೋಜನೆಯ]] ಮುಖಂಡ ಮತ್ತು [[ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬಿನ]] ನಿಜವಾದ ಆವಿಷ್ಕಾರಕನಾದ [[J. ರಾಬರ್ಟ್ ಆಪೆನ್‌ಹೈಮರ್‌]] ಸಹ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ರುದರ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಥಾಂಪ್ಸನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದವನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಪ್ರಮುಖ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ [[ಜಾನ್ ಹರ್ಸ್ಚೆಲ್]] ಮತ್ತು [[ಸರ್ ಆರ್ಥುರ್ ಎಡ್ಡಿಂಗ್ಟನ್]] ಇಬ್ಬರೂ ಅವರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜೀವನಾವಧಿಯನ್ನು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು. ಅವರಂತೆ ಇದ್ದವರೆಂದರೆ - [[ಪ್ರತಿವಸ್ತು|ಪ್ರತಿವಸ್ತುವಿನ]] ಆವಿಷ್ಕಾರಕ ಮತ್ತು [[ಕ್ವಾಂಟಂ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ಕ್ವಾಂಟಂ ಸಿದ್ಧಾಂತದ]] ಮೊದಲ ಶೋಧಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ [[ಪಾಲ್ ಡಿರ್ಯಾಕ್]]; [[ಸಿಂಗ್ಯುಲಾರಿಟಿ]] ಅಧ್ಯಯನದ ಪಿತಾಮಹ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ [[ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದ ಲ್ಯುಕೇಸಿಯನ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್]] [[ಸ್ಟೀಫನ್ ಹಾವ್ಕಿಂಗ್ಸ್ಸ್ಸ್ಸ್ಸ್]]; ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಆಸ್ಟ್ರೋನೋಮಲ್ ರಾಯಲ್]] ಮತ್ತು ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಗಿರುವ [[ಲಾರ್ಡ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ರೀಸ್]]. [[ಚಿತ್ರ:Keynes 1933.jpg|thumb|right|170px|ಜಾನ್ ಮೇಯ್ನಾರ್ಡ್ ಕೇನೆಸ್]] ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳೆಂದರೆ - [[ಜಲಜನಕ|ಜಲಜನಕವನ್ನು]] ಕಂಡುಹಿಡಿದ [[ಹೆನ್ರಿ ಕ್ಯಾವೆಂಡಿಶ್]]; ಜೆಟ್ ಎಂಜಿನ್‌ನ ಸಹ-ಆವಿಷ್ಕಾರಕ [[ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ವೈಟ್ಲ್]]; ಮೂಲ [[ಉಷ್ಣಬಲ ವಿಜ್ಞಾನದ ಸೂತ್ರಗಳ|ಉಷ್ಣಬಲ ವಿಜ್ಞಾನದ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು]] ನಿರೂಪಿಸಿದ [[ಲಾರ್ಡ್ ಕೆಲ್ವಿನ್]]; ಕ್ಯಾಮೆರಾವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ [[ವಿಲಿಯಂ ಫಾಕ್ಸ್ ಟ್ಯಾಲ್ಬಟ್]]; ಐನ್‌ಸ್ಟೈನ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ವಿರೋಧಿ [[ಆಲ್‌ಫ್ರೆಡ್ ನಾರ್ತ್ ವೈಟ್‌ಹೆಡ್]]; “ರೇಡಿಯೊ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪಿತಾಮಹ”ನೆಂಬ ಗೌರವ ಬಿರುದು ಪಡೆದ [[ಸರ್ ಜಗದೀಶ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್]]; ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಅತಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವೈದ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ [[ಲಾರ್ಡ್ ರೇಲೀಘ್]]; [[ಬಿಗ್ ಬ್ಯಾಂಗ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ಬಿಗ್ ಬ್ಯಾಂಗ್ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು]] ಮೊದಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ [[ಜಾರ್ಜಸ್ ಲೆಮೈಟ್ರೆ]]; ಹಾಗೂ ಎರಡು ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿ [[ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಸ್ಯಾಂಗರ್]]. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸ್ವರೂಪವು ಒಳಗೊಂಡ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರೆಂದರೆ - [[ಜಾನ್ ಮೇಯ್ನರ್ಡ್ ಕೇನಸ್]], [[ಥಾಮಸ್ ಮ್ಯಾಲ್ತಸ್]], [[ಆಲ್‌ಫ್ರೆಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್]], [[ಮಿಲ್ಟನ್ ಫ್ರೈಡ್‌ಮ್ಯಾನ್]], [[ಪಿಯೆರೊ ಸ್ರಾಫ]] ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಮಾಜಿ ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್ [[ಅಮಾರ್ತ್ಯ ಸೇನ್]]. [[ಚಿತ್ರ:Wittgenstein1930.jpg|thumb|left|140px|ಲುಡ್‌ವಿಗ್ ವಿಟ್‌ಜೆನ್‌ಸ್ಟೀನ್|link=Special:FilePath/Wittgenstein1930.jpg]] ಮುಖ್ಯ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ [[ಡೆಸಿಡೆರಿಯಸ್ ಎರಾಸ್ಮಸ್]], [[ಸರ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಕಿಸ್ ಬ್ಯಾಕನ್]], [[ಬರ್ಟ್ರ್ಯಾಂಡ್ ರಸ್ಸೆಲ್]], [[ಲುಡ್ವಿಗ್ ವಿಟ್ಗೆಂಸ್ಟೈನ್]], [[ಲಿಯೊ ಸ್ಟ್ರಾಸ್]], [[ಜಾರ್ಜ್ ಸ್ಯಾಂಟಯನ]], [[ಸರ್ ಕಾರ್ಲ್ ಪಾಪರ್]], [[ಅಲ್ಲಾಮ ಇಕ್ಬಾಲ್]] ಮತ್ತು [[G. E. ಮೂರ್]] ಮೊದಲಾದವರೆಲ್ಲರೂ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿರುವವರು ಹಾಗೂ ಇತರ ಹೆಸರಾಂತ ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞರೆಂದರೆ - [[ಲಾರ್ಡ್ ಆಕ್ಟನ್]], [[E. H. ಕ್ಯಾರ್]], [[ಹಫ್ ಟ್ರೆವರ್-ರಾಪರ್]], [[E. P. ಥಾಂಪ್ಸನ್]] ಮತ್ತು [[ಆರ್ಥುರ್ M. ಸ್ಕ್ಲೆಸಿಂಗರ್ ಜೂನಿಯರ್]]. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೆಂದರೆ - ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಆರ್ಕ್ಬಿಶಾಪ್ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಂಟೆರ್ಬರಿ|ಆರ್ಕ್ಬಿಶಾಪ್ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಂಟೆರ್ಬರಿಯಾದ]] [[ರೋವನ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಆತನ ಅನೇಕ ಪೂರ್ವಾಧಿಕಾರಿಗಳು; ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಕಿಂಗ್ಸ್ಸ್ಸ್ಸ್ಸ್ ಜೇಮ್ಸ್ "ಅಧಿಕೃತ ಆವೃತ್ತಿ"|ಕಿಂಗ್ಸ್ಸ್ಸ್ಸ್ಸ್ ಜೇಮ್ಸ್ "ಅಧಿಕೃತ ಆವೃತ್ತಿ"ಯನ್ನು]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದ ಆರಂಭಿಕ ಬೈಬಲ್‌ನ ಅನುವಾದಕನಾದ [[ವಿಲಿಯಂ ಟಿಂಡಲೆ]]; ದೇವರ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ [[ಮೂಲ ಸಂಕಲ್ಪದ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ವಿಚಾರ|ಮೂಲ ಸಂಕಲ್ಪದ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು]] ಮೊದಲು ಸೂತ್ರೀಕರಿಸಿದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ [[ವಿಲಿಯಂ ಪ್ಯಾಲೆ]]; [[ಜೀತದಾಳು ಪದ್ಧತಿ|ಜೀತದಾಳು ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು]] [[ನಿರ್ಮೂಲನೆ]] ಮಾಡಿದ [[ವಿಲಿಯಂ ವಿಲ್ಬರ್‌ಫೋರ್ಸ್‌]]; ಹೆಸರಾಂತ ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ಜಾನ್ ಬೈನ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್]]; ಮತ್ತು ಆರು ಮಂದಿ [[ಟೆಂಪ್ಲೆಟನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ವಿಜಯಶಾಲಿಗಳು, ಇದು ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಮಾಡಲು ಆರಂಭಗೊಂಡ ಧಾರ್ಮಿಕತೆಯ ಅಧ್ಯಯನದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪುರಸ್ಕಾರವಾಗಿದೆ. ಸಂಗೀತಕಾರರಾದ [[ರಾಲ್ಫ್ ವಾಘನ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್]], [[ಸರ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ವಿಲ್ಲರ್ಸ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫರ್ಡ್]], [[ವಿಲಿಯಂ ಸ್ಟರ್ನ್ಡೇಲ್ ಬೆನ್ನೆಟ್]], [[ಓರ್ಲ್ಯಾಂಡೊ ಗಿಬ್ಬನ್ಸ್]] ಹಾಗೂ ಇತ್ತೀಚಿನ [[ಜಾರ್ಜ್ ಬೆಂಜಮಿನ್]], [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗೋಹೆರ್]], [[ಥಾಮಸ್ ಅಡೆಸ್]] ಮತ್ತು [[ಜೂಲಿಯನ್ ಆಂಡರ್ಸನ್]] ಮೊದಲಾದವರೆಲ್ಲರೂ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ನಿಂದ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಪಡೆದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕಲಾಕಾರರಾದ [[ಕ್ವೆಂಟಿನ್ ಬ್ಲೇಕ್]], [[ರಾಗರ್ ಫ್ರೈ]], [[ದುನ್ಕಾನ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಟ್]] ಮತ್ತು [[ವ್ಯಾನೆಸ್ಸಾ ಬೆಲ್]] ಮೊದಲಾದವರೂ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ಪದವೀಧರರಾದವರು. ಪ್ರಶಂಸಾರ್ಹ ಬರಹಗಾರರಾದ [[E. M. ಫಾರ್ಸ್ಟರ್]], [[ವರ್ಜಿನಿಯ ವೂಲ್ಫ್]], [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕಿಂಗ್ಸ್ಸ್ಸ್ಸ್ಸ್ಸ್ಲೆ]], [[C. S. ಲೆವಿಸ್]], [[ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಮಾರ್ಲೋವ್]], [[ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ ನ್ಯಬೊಕೊವ್]], [[ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಬಟ್ಲರ್]], [[W. M. ಥ್ಯಾಕರೆ]], [[ಲಾರೆನ್ಸ್ ಸ್ಟರ್ನ್]], [[ಸರ್ ಹಫ್ ವಾಲ್ಪೋಲ್]], [[ಜಿನ್ ಯಾಂಗ್]], [[ಸರ್ ಕಿಂಗ್ಸ್ಸ್ಸ್ಸ್ಸ್ಸ್ಲೆಆಮಿಸ್]], [[C. P. ಸ್ನೊ]], [[J. G. ಬಲ್ಲಾರ್ಡ್]], [[ಜಾನ್ ಫ್ಲೆಟ್ಚರ್]], [[E. R. ಬ್ರೈತ್‌ವೈಟ್]], [[ಚಿತ್ರ:Virginia Woolf 1927.jpg|thumb|left|150px|ವರ್ಜಿನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್]] [[ಐರಿಸ್ ಮರ್ಡಾಚ್]], [[J. B. ಪ್ರೀಸ್ಟ್ಲಿ]], [[ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ವೈಟ್]], [[M. R. ಜೇಮ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[A. A. ಮಿಲ್ನೆ]] ಮೊದಲಾದವರು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಇತ್ತೀಚಿನ [[A. S. ಬ್ಯಾಟ್]], [[ಡೌಗ್ಲಸ್ ಆಡಮ್ಸ್]], [[ಸರ್ ಸಲ್ಮಾನ್ ರಶ್ದೀ]], [[ನಿಕ್ ಹಾರ್ನ್ಬಿ]], [[ಜ್ಯಾದಿ ಸ್ಮಿತ್]], [[ರಾಬರ್ಟ್ ಹ್ಯಾರಿಸ್]], [[ಸೆಬಸ್ಟಿಯನ್ ಫಾಕ್ಸ್]], [[ಸ್ಟೀಫನ್ ಪೋಲಿಯಕಾಫ್]], [[ಮೈಕೆಲ್ ಫ್ರೇಯ್ನ್]], [[ಅಲನ್ ಬೆನ್ನೆಟ್]] ಮತ್ತು [[ಸರ್ ಪೀಟರ್ ಶ್ಯಾಫರ್]] ಮೊದಲಾದವರು ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕವಿಗಳಾದ [[A. E. ಹೌಸ್‍ಮ್ಯಾನ್]], [[ರಾಬರ್ಟ್ ಹೆರ್ರಿಕ್]], [[ವಿಲಿಯಂ ವರ್ಡ್ಸ್‌ವರ್ತ್]], [[ಜಾನ್ ಡೋನ್]], [[ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಲಾರ್ಡ್ ಟೆನ್ನಿಸನ್|ಆಲ್‌ಫ್ರೆಡ್ ಟೆನ್ನಿಸನ್]], [[ಲಾರ್ಡ್ ಬೈರನ್]], [[ರುಪರ್ಟ್ ಬ್ರೂಕ್]], [[ಜಾನ್ ಡ್ರೈಡನ್]], [[ಸೈಗ್‌ಫ್ರೈಡ್ ಸ್ಯಾಸೂನ್]], [[ಟೆಡ್ ಹಫೆಸ್]], [[ಸಿಲ್ವಿಯಾ ಪ್ಲಾತ್]], [[ಜಾನ್ ಮಿಲ್ಟನ್]], [[ಜಾರ್ಜ್ ಹರ್ಬರ್ಟ್]], [[ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಟೈಲರ್ ಕಾಲೆರಿಡ್ಜ್]], [[ಥಾಮಸ್ ಗ್ರೇ]], [[ಎಡ್ಮಂಡ್ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್]] ಮತ್ತು [[ಸರ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಇಕ್ಬಾಲ್]] [[ಚಿತ್ರ:Alfred Lord Tennyson 1869.jpg|thumb|right|110px|ಆಲ್‌ಫ್ರೆಡ್, ಲಾರ್ಡ್ ಟೆನ್ನಿಸನ್]] ಮೊದಲಾದವರೆಲ್ಲರೂ ಹೆಸರಾಂತ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಮಿಮರ್ಶಕರಾದ - [[F. R. ಲೀವಿಸ್]], [[ಸರ್ ವಿಲಿಯಂ ಎಂಪ್ಸನ್]], [[ಲಿಟಾನ್ ಸ್ಟ್ರ್ಯಾಚೆ]], [[I. A. ರಿಚಾರ್ಡ್ಸ್]], [[ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಐಶರ್ವುಡ್]] ಮತ್ತು [[ಪೀಟರ್ ಆಕ್ರಾಯ್ಡ್]] ಮೊದಲಾದವರಂತೆ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಪೊಯೆಟ್ ಲಾರಿಯೆಟ್(ರಾಜಕವಿ)|ಪೊಯೆಟ್ ಲಾರಿಯೆಟ್(ರಾಜಕವಿ)ಗಳಲ್ಲಿ]] ಕನಿಷ್ಠ ಒಂಬತ್ತು ಮಂದಿ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ನಿಂದ ಪದವೀಧರರಾದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಲಾರ್ಡ್ ರಿಚಾರ್ಡ್ ಅಟ್ಟೆನ್ಬರಫ್]], [[ಸರ್ ಐಯನ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕೆಲ್ಲನ್]], [[ಸರ್ ಡೆರೆಕ್ ಜ್ಯಾಕೋಬಿ]], [[ಸರ್ ಮೈಕೆಲ್ ರೆಡ್‌ಗ್ರೇವ್]], [[ಜೇಮ್ಸ್ ಮ್ಯಾಸನ್]], [[ಎಮ್ಮ ಥಾಂಪ್ಸನ್]], [[ಸ್ಪೀಫನ್ ಫ್ರೈ]], [[ಹಫ್ ಲಾರೀ]], [[ಜಾನ್ ಕ್ಲೀಸಿ]], [[ಎರಿಕ್ ಐಡಲ್]], [[ಗ್ರಹಮ್ ಚ್ಯಾಪ್‌ಮ್ಯಾನ್]], [[ಸೈಮನ್ ರಸ್ಸೆಲ್ ಬೀಲ್]], [[ಟಿಲ್ಡಾ ಸ್ವಿಂಟನ್]], [[ಥ್ಯಾಂಡಿ ನ್ಯೂಟನ್‌]], [[ರ್ಯಾಚೆಲ್ ವೈಸ್ಜ್]], [[ಸ್ಯಾಚ ಬ್ಯಾರನ್ ಕೋಹೆನ್]] ಮತ್ತು [[ಎಡ್ಡಿ ರೆಡ್ಮೇನ್]] ಮೊದಲಾದ ನಟರು ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕರು ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದವರು. ಇವರಂತೆ ಅಲ್ಲಿ ಕಲಿತ ಇತರ ಇತ್ತೀಚಿನ ನಿರ್ದೇಶಕರೆಂದರೆ - [[ಮೈಕ್ ನೆವೆಲ್]], [[ಸ್ಯಾಮ್ ಮೆಂಡೆಸ್]], [[ಸ್ಪೀಫನ್ ಫ್ರಿಯರ್ಸ್]], [[ಪಾಲ್ ಗ್ರೀನ್‌ಗ್ರಾಸ್]] ಮತ್ತು [[ಜಾನ್ ಮ್ಯಾಡೆನ್]]. [[ಚಿತ್ರ:King George VI LOC matpc.14736 (cleaned).jpg|thumb|left|110px|ಕಿಂಗ್ ಜಾರ್ಜ್ VI]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಅದರ ಅದ್ಭುತವಾದ ಕ್ರೀಡಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಅದು ೫೦ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು [[ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಪದಕ ವಿಜೇತರು]] (೬ ಮಂದಿ ೨೦೦೮ ವರ್ಷವೊಂದರಲ್ಲೇ); ಪುರಾಣಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚೈನೀಸ್ ಆರು-ಬಾರಿ ಪ್ರಪಂಚ ಟೇಬಲ್-ಟೆನ್ನಿಸ್ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್ [[ಡೆಂಗ್ ಯ್ಯಾಪಿಂಗ್]]; ವೇಗದ ಓಟಗಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಕ್ರೀಡಾಪಟು [[ಹ್ಯಾರಲ್ಡ್ ಅಬ್ರಹಮ್ಸ್]]; ಆಧುನಿಕ ಆಟ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ನ ಆವಿಷ್ಕಾರಕರಾದ [[ವಿಂಟನ್ ಮತ್ತು ಥ್ರಿಂಗ್]]; ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪರ್ವತಾರೋಹಿ ಮತ್ತು [[ಮೌಂಟ್ ಎವರೆಸ್ಟ್|ಮೌಂಟ್ ಎವರೆಸ್ಟ್‌ನ]] ಶಿಖರವನ್ನು ಏರಿದ ಮೊದಲಿಗ [[ಜಾರ್ಜ್ ಮ್ಯಾಲರಿ]] ಮೊದಲಾದವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ಪದವೀಧರರಾದ ಪ್ರಮುಖ ಶಿಕ್ಷಣ-ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರೆಂದರೆ - [[ಜಾನ್ ಹಾರ್ವಾಡ್‌|ಜಾನ್ ಹಾರ್ವಾಡ್‌ಅನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಂತೆ [[ಹಾರ್ವಾಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಹಾರ್ವಾಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ]] ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು, ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆಯರ ನಿವಾಸಗಳಿರುವ-ಉನ್ನತ-ಶಿಕ್ಷಣದ ಸಂಸ್ಥೆ ಗಿರ್ಟನ್ ಕಾಲೇಜ್‌ನ ಸ್ಥಾಪಕ [[ಎಮಿಲಿ ಡೇವಿಸ್]] ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ-ಶಾಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ [[ಜಾನ್ ಹೇಡನ್ ಬ್ಯಾಡ್ಲಿ]]. [[ಚಿತ್ರ:Oliver Cromwell Gaspard de Crayer.jpg|thumb|right|170px|ಆಲಿವರ್ ಕ್ರೋಮ್‌ವೆಲ್]] ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ರಾಜಕಾರಣ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರಬಲವಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದವರೆಂದರೆ: * [[ರಾಬರ್ಟ್ ವಾಲ್ಪೋಲ್|ರಾಬರ್ಟ್ ವಾಲ್ಪೋಲ್‌ಅನ್ನೂ]] (ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಧಾನಿ) ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ೧೫ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು]]. * ೨೩ ವಿದೇಶಿ ರಾಜ್ಯ ಮುಖಂಡರು ಅಥವಾ ಕೇಂದ್ರ ಮುಖಂಡರು - ಮೂವರು [[ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಿಗಳು]], ಇಬ್ಬರು [[ಸಿಂಗಾಪುರದ ಪ್ರಧಾನಿಗಳು]], ಇಬ್ಬರು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಪ್ರಧಾನಿಗಳು]], [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲೆ ಬ್ರೂಸ್]] ([[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪ್ರಧಾನಿ]]) ಮತ್ತು [[ಟ್ಯುಂಕು ಅಬ್ದುಲ್ ರೆಹಮಾನ್]] ([[ಮಲೇಷಿಯಾದ ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನಿ]]). * ೯ [[ಮೊನಾರ್ಕ್|ಮೊನಾರ್ಕ್‌ಗಳು]] ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಇತರ ರಾಜಮನೆತನದವರು. * [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಘೋಷಣೆ|ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಘೋಷಣೆಯ]] ೩ ಸಹಿದಾರರು. * ದ ಲಾರ್ಡ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಟರ್ [[ಆಲಿವರ್ ಕ್ರೋಮ್ವೆಲ್]]. == ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ == {{See also|List of fictional Cambridge colleges}} * [[ಜಿಲ್ ಪ್ಯಾಟನ್ ವಾಲ್ಶ್]] ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಕಾಲೇಜ್ ಸೇಂಟ್ ಆಗತಾದ ನರ್ಸ್ ಇಮೋಗನ್ ಕ್ಯುಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ನಾಲ್ಕು [[ಪತ್ತೇದಾರಿ ಕಥೆಗಳ]] ಲೇಖಕಿ: ''ದ ವಿಂಢ್ಯಾಮ್ ಕೇಸ್'', ''ಎ ಪೀಸ್ ಆಫ್ ಜಸ್ಟಿಸ್'', ''ಡೆಬ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಡಿಶಾನರ್'' ಮತ್ತು ''ದ ಬ್ಯಾಡ್ ಕ್ವಾರ್ಟೊ''. * ಐಯನ್ ಮ್ಯಾಕ್ಈವನ್‌ನ ''[[ಅಟೋನ್ಮೆಂಟ್]]'' ನಲ್ಲಿ ಸೆಸಿಲಿಯಾ ಮತ್ತು ರೋಬೀ ಪಾತ್ರಗಳು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ * [[ಚಾಸರ್|ಚಾಸರ್‌ನ]] ''[[ದ ರೀವೀಸ್ ಟೇಲ್]]'' ಸೋಲರ್ ಹ್ಯಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ನಂತರ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆದ ಕಿಂಗ್ಸ್ಸ್ಸ್ಸ್ಸ್ಸ್ ಹಾಲ್‌ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. * [[ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ರ್ಯಾಫೆಲ್|ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ರ್ಯಾಫೆಲ್‌ನ]] ''ದ ಗ್ಲಿಟರಿಂಗ್ ಪ್ರೈಜಸ್'' (೧೯೭೬ TV ನಾಟಕ) ಮತ್ತು ''[[ಆಕ್ಸ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಬ್ಲೂಸ್]]'' (೧೯೮೪ TV ನಾಟಕ). * [[E.M. ಫಾರ್ಸ್ಟರ್|E.M. ಫಾರ್ಸ್ಟರ್‌ನ]] ''[[ದ ಲಾಂಗೆಸ್ಟ್ ಜರ್ನಿ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಮಾರಿಸ್]]''. * [[A. S. ಬ್ಯಾಟ್|A. S. ಬ್ಯಾಟ್‌ನ]] ''ಸ್ಟಿಲ್ ಲೈಫ್'' * ''[[ಚ್ಯಾರಿಯಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಫೈರ್]]'' - ೧೯೮೧ರ ಚಲನಚಿತ್ರ * ''[[ಪೀಟರ್ಸ್ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್]]'' - ೧೯೯೨ರ ಚಲನಚಿತ್ರ * [[C. P. ಸ್ನೊ|C. P. ಸ್ನೊನ]] [[ದ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಮತ್ತು ದ ಅಫೇರ್|''ದ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್'' ಮತ್ತು ''ದ ಅಫೇರ್'']] (ಇದು ಅವನ ಸ್ವಂತ ಕಾಲೇಜ್ ಕ್ರಿಸ್ಟ್ಅನ್ನು ಭಾಗಶಃ ಆಧಾರಿತ ಹೆಸರಿಲ್ಲದ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಾಲೇಜ್ ಒಂದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ) * [[ಟಾಮ್ ಶಾರ್ಪ್|ಟಾಮ್ ಶಾರ್ಪ್‌ನ]] ''[[ಪೋರ್ಟರ್‌ಹೌಸ್ ಬ್ಲೂ]]'' ಮತ್ತು ಅದರ ಉತ್ತರಭಾಗ ''[[ಗ್ರ್ಯಾಂಟ್‌ಚೆಸ್ಟರ್ ಗ್ರಿಂಡ್]]'' - ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಕಾಲೇಜ್ ಪೋರ್ಟರ್‌ಹೌಸ್ಅನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. * [[T. H. ವೈಟ್|T. H. ವೈಟ್‌ನ]] ''ಡಾರ್ಕ್ನೆಸ್ ಅಟ್ ಪೆಂಬರ್ಲಿ'' * [[ಸರ್ ವಾಲ್ಟರ್ ಬೆಸಂಟ್|ಸರ್ ವಾಲ್ಟರ್ ಬೆಸಂಟ್‌ನ]] ''ಆಲ್ ಸೋರ್ಟ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಕಂಡಿಶನ್ಸ್ ಆಫ್ ಮೆನ್'' * ೨೦೦೫ ಮತ್ತು ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಾಲೇಜೊಂದರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ ''[[ಹೈ ಟೇಬಲ್, ಲೋವರ್ ಆರ್ಡರ್ಸ್]]'' BBC ರೇಡಿಯೊ ಹಾಸ್ಯ ಸರಣಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಪ್ರಸಾರ. * [[ಸುಸಾನ ಗ್ರಿಗರಿ|ಸುಸಾನ ಗ್ರಿಗರಿಯ]] ರಹಸ್ಯ ಕೊಲೆಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿ ''ದ ಮ್ಯಾಥಿವ್ ಬಾರ್ತೊಲೋಮೆವ್ ಕ್ರೋನಿಕಲ್ಸ್'' * ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ [[ಕ್ವಾಮೆ ಆಂಥೋನಿ ಅಪಿಯಾಹ್|ಕ್ವಾಮೆ ಆಂಥೋನಿ ಅಪಿಯಾಹ್‌ನ]] ಒಂದು ರಹಸ್ಯ ಕೊಲೆ ''[[ಎವೆಂಜಿಂಗ್ ಏಂಜೆಲ್]]'' * [[ಜ್ಯಾಕ್ ರೊಸೆಂಥಾಲ್]] ಬರೆದ ೧೯೯೬ BBC TV ನಾಟಕ ''ಎಸ್ಕಿಮೊ ಡೇ''. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಮಾರೀನ್ ಲಿಪ್‌ಮ್ಯಾನ್]], [[ಟಾಮ್ ವಿಲ್ಕಿನ್ಸನ್]] ಮತ್ತು [[ಅಲೆಕ್ ಗ್ಯುನೆಸ್]] ಮೊದಲಾದವರು ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು [[ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್|ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರವೇಶ-ಸಂದರ್ಶನ ನಡೆಯುವಾಗ ಪೋಷಕರ ಮತ್ತು ಹದಿಹರೆಯದವರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ಇದೆ. ಈ ನಾಟಕದ ೧೯೯೭ರ ಉತ್ತರಭಾಗ ''ಕೋಲ್ಡ್ ಇನಫ್ ಫಾರ್ ಸ್ನೊ''. * ''[[Star Trek: The Next Generation]]'' ನ ಅಂತಿಮ ಎಪಿಸೋಡ್ (''[[ಆಲ್ ಗುಡ್ ಥಿಂಗ್ಸ್...]]'' ), ಯಂತ್ರಮಾನವ [[ಟಾಡ|ಟಾಡವನ್ನು]] [[ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದ ಲ್ಯುಕೇಸಿಯನ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್]] ಆಗಿ ಅವನ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಕೊಠಡಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾದ ದೃಶ್ಯವು ೨೩೯೫ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿನ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಭವಿಷ್ಯದ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.memory-alpha.org/en/wiki/Image:Cambridge2395.jpg|title=Futuristic version of the Cambridge University skyline around the year 2395|accessdate=2008-09-08}}</ref> * ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳದ ''[[ಡಾಕ್ಟರ್ ಹು]]'' ಎಪಿಸೋಡ್ "[[ಶಾದ]]"ದಲ್ಲಿ [[ಫೋರ್ತ್ ಡಾಕ್ಟರ್]] ಮತ್ತು ಅವನ ಸಂಗಾತಿ [[ರೊಮ್ಯಾನ|ರೊಮ್ಯಾನರನ್ನು]] ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಸೇಂಟ್ ಸೆಡ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್‌ನಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಎಮಾನ್ಯುಯೆಲ್ ಕಾಲೇಜ್‌ನ ನ್ಯೂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಎಪಿಸೋಡ್‌ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತನ್ನು ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ವಾರ್ಷಿಕ ಎಪಿಸೋಡ್‌ ''[[ದ ಫೈವ್ ಡಾಕ್ಟರ್ಸ್]]'' ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. * ''[[ಸಿವಿಲೈಸೇಶನ್]]'' - [[ಸಿಡ್ ಮೈಯರ್]] ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪುರಾತನ ತಿರುವು-ಆಧಾರಿತ ನಿರ್ವಹಣಾ ಚಾತುರ್ಯದ ವೀಡಿಯೊ ಗೇಮ್. ಇದರಲ್ಲಿ '[[ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್‌|ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್‌ನ]] ಕಾಲೇಜ್'ಅನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವನ್ನು ಅಥವಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್|ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್‌ಅನ್ನು]] ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ [[ಸಿವಿಲೈಸೇಶನ್ II|ಸಿವಿಲೈಸೇಶನ್ IIರಲ್ಲಿನ]] ಅದ್ಭುತವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ವೀಡಿಯೊ ತಪ್ಪಾಗಿ [[ಆಕ್ಸ್‌‌ಫರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಆಕ್ಸ್‌‌ಫರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವನ್ನು]] ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. * [[ಥಾಮಸ್ ಬರ್ನ್‌ಹಾರ್ಡ್|ಥಾಮಸ್ ಬರ್ನ್‌ಹಾರ್ಡ್‌ನ]] ಅನೇಕ ಕಾದಂಬರಿ ಮತ್ತು ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ (''ಗೈಸ್ಟೆಸ್ನೆಸ್ಟ್'' ) ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುವ ''ಗೈಸ್ಟೆಸ್ಮೆಂಸ್ಚ್'' ಗೆ ಆಶ್ರಯ ಕೊಡುತ್ತದೆ. * ''[[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಸ್ಪೈಸ್]]'' ([[BBC]] ನಾಟಕ ೨೦೦೩) - ಇದು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಫೈವ್]] ಡಬಲ್ ಏಜೆಂಟ್‌ಗಳ ಬಗ್ಗೆಯಾಗಿದೆ: ಕಿಮ್ ಫಿಲ್ಬಿ, ಗೈ ಬರ್ಗೆಸ್, ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ಲೀನ್ ಮತ್ತು ಆಂಟೋನಿ ಬ್ಲಂಟ್. * [[ಟಾಮ್ ಸ್ಟೋಪರ್ಡ್|ಟಾಮ್ ಸ್ಟೋಪರ್ಡ್‌ನ]] ೨೦೦೬ರ ನಾಟಕ ''[[ರಾಕ್ ಆಂಡ್ ರೋಲ್]]'' ನಲ್ಲಿ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ದೃಶ್ಯವಾಗಿದೆ. * [[ಬಾಬ್ ಫಾಸೆಸ್|ಬಾಬ್ ಫಾಸೆಸ್‌ನ]] ೧೯೭೨ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಕ್ಯಾಬರೆಟ್]]'' ನಲ್ಲಿ, ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಬ್ರಿಯಾನ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್, ಕಿಂಗ್ಸ್ ಕಾಲೇಜಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದು ಅವನ ಜರ್ಮನ್ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಬರ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. * [[ವರ್ಜಿನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್|ವರ್ಜಿನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್‌ನ]] ''ದ ವೇವ್ಸ್'' ನಲ್ಲಿ, ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಮತ್ತು ನೆವಿಲ್ಲೆ ಪಾತ್ರಗಳು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ''ಜ್ಯಾಕಬ್ಸ್ ರೂಮ್'' ನಲ್ಲಿ, ನಾಯಕ ಜ್ಯಾಕಬ್ ಫ್ಲ್ಯಾಂಡರ್ಸ್ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಾನೆ. * [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಿಕೆನ್ಸ್|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಿಕೆನ್ಸ್‌ನ]] ''[[ಎ ಟೇಲ್ ಆಫ್ ಟು ಸಿಟೀಸ್]]'' ನಲ್ಲಿ, ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾರ್ನೆಯು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಪದವೀಧರರಿಗೆ ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಠ ಹೇಳಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. * [[ಅಲನ್ ಬೆನೆಟ್|ಅಲನ್ ಬೆನೆಟ್‌ನ]] ೨೦೦೪ರ ನಾಟಕ ''[[ದ ಹಿಸ್ಟರಿ ಬಾಯ್ಸ್]]'' ಮತ್ತು ೨೦೦೬ರ [[ಚಲನಚಿತ್ರ|ಚಲನಚಿತ್ರವು]], ಮಧ್ಯ-೧೯೮೦ರವರೆಗೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ [[ಆಕ್ಸ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್|ಆಕ್ಸ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ನ]] ಪ್ರವೇಶ-ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ತಯಾರಿ ನಡೆಸುವ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ. * [[ಸ್ಟೆಫೆನ್ ಫ್ರೈ|ಸ್ಟೆಫೆನ್ ಫ್ರೈಯ]] ಕಾದಂಬರಿಗಳಾದ ''[[ಮೇಕಿಂಗ್ಸ್ಸ್ಸ್ಸ್ಸ್ ಹಿಸ್ಟರಿ]]'' ಮತ್ತು ''[[ದ ಲೈಯರ್]]'' ನಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. * [[ಡೌಗ್ಲಸ್ ಆಡಮ್ಸ್|ಡೌಗ್ಲಸ್ ಆಡಮ್ಸ್‌ನ]] ''[[ಡರ್ಕ್ ಜೆಂಟ್ಲಿಸ್ ಹಾಲಿಸ್ಟಿಕ್ ಡಿಟೆಕ್ಟಿವ್ ಏಜೆನ್ಸಿ]]'' ಯಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ರಿಯೆಯು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌-ಕಾಲೇಜ್ ಸೇಂಟ್ ಸೆಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. * [[ಸೆಬಸ್ಟಿಯನ್ ಫಾಕ್ಸ್|ಸೆಬಸ್ಟಿಯನ್ ಫಾಕ್ಸ್‌ನ]] ೨೦೦೭ರ ಕಾದಂಬರಿ ''[[ಎಂಗ್ಲೆಬಿ]]'' ಯು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮತ್ತು ಸಂಘಟನೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ರಾಯಲ್ ಠೀವಿಯ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿನ ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್‌ ಪ್ರಯೋಗಗಳು]] * [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಪದವೀಧರರ ಸಂಘ]] * [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ-ಸಂಘ]] * [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಪೋಲೀಸು ಪಡೆ]] * [[ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{reflist|2}} == ಆಕರಗಳು == * {{cite book|title=A concise history of the University of Cambridge|last=Leedham-Green|first=Elisabeth|publisher=Cambridge University Press|year=1996|isbn=978-0-521-43978-7}} * {{cite book|title=A history of the University of Cambridge|last=Leader|first=Damien| publisher=Cambridge University Press|year=1988–2004|isbn=978-0-521-32882-1}} * {{cite book|title=Bedders, bulldogs and bedells: a Cambridge glossary|last=Stubbings|first=Frank|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-47978-3|year=1995}} * {{cite book|title=Teaching and Learning in 19th century Cambridge|last=Smith|first=J. |coauthors=Stray, C.|publisher=Boydell Press|year=2001|isbn=978-0-851-15783-2}} * {{cite book|title=The Architectural History of the University of Cambridge and of the Colleges of Cambridge and Eton|last=Willis|first=Robert|year=1988|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-35851-4|editor=[[John Willis Clark]]}} * {{cite book|title=The Cambridge Apostles: A History of Cambridge University’s Elite Intellectual Secret Society|last=Deacon |first=Richard |publisher=Cassell|year=1985 |isbn=978-0-947-72813-7}} * ಗ್ಯಾರೆಟ್, ಮಾರ್ಟಿನ್ (೨೦೦೪), 'ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌: ಎ ಕಲ್ಚರಲ್ ಆಂಡ್ ಲಿಟರರಿ ಹಿಸ್ಟರಿ', ಸಿಗ್ನಲ್ ಬುಕ್ಸ್. ISBN ೧-೯೦೨೬೬೯-೭೯-೭ * ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌'' - ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ N.L. ಬ್ರೂಕ್, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ೪ ಸಂಪುಟಗಳು, ೧೯೮೮–೨೦೦೪, ISBN ೦-೫೨೧-೩೨೮೮೨-೯, ISBN ೦-೫೨೧-೩೫೦೫೯-X, ISBN ೦-೫೨೧-೩೫೦೬೦-೩, ISBN ೦-೫೨೧-೩೪೩೫೦-X * {{cite web |url=http://www.dhs.kyutech.ac.jp/~ruxton/hatenkou.html |title=''Japanese Students at Cambridge University in the Meiji Era, 1868–1912: Pioneers for the Modernization of Japan'' |accessdate=2009-08-08 |archive-date=2009-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090217225922/http://www.dhs.kyutech.ac.jp/~ruxton/hatenkou.html |url-status=dead }} - ನೊಬೊರು ಕೊಯಾಮ, ಐಯನ್ ರುಕ್ಸ್ಟನ್ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ.{{cite web |url=http://www.prweb.com/releases/2005/1/prweb201396.htm |title=A Translation from a Japanese Original |publisher=Lulu Press |year=2004 |ISBN=1-4116-1256-6 |access-date=2010-06-04 |archive-date=2011-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429235829/http://www.prweb.com/releases/2005/1/prweb201396.htm |url-status=dead }} ಈ ಪುಸ್ತಕ ಮರದ ಚಮಚ ಮತ್ತು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವನ್ನು ಅಲ್ಲದೆ ಜಪಾನಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. * {{cite book|title=The History of the University of Cambridge and Education in England|first=Grayden|last=Webb|publisher=Cambridge University Press|year=2005|isbn=0-521-32882-9}} * {{cite book|last=Anonymous|title=A Concise and Accurate Description of the University, Town and County of Cambridge|publisher=Cambridge University Press|year=2009|isbn=978-1-108-00065-9}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons|University of Cambridge}} * [http://www.cam.ac.uk/ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌] * [http://www.cusu.cam.ac.uk/ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ-ಸಂಘ] * [http://www.gradunion.cam.ac.uk/ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಪದವೀಧರರ ಸಂಘ] * [http://www.cam.ac.uk/map/v3/drawmap.cgi?mp=city ಇಂಟರ್ಯಾಕ್ಟಿವ್ ಮ್ಯಾಪ್] – ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಎಲ್ಲಾ ಶಾಖೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಒಂದು ನಕ್ಷೆ {{coord|52.203|N|0.120|E|type:edu|display=title}} {{DEFAULTSORT:Cambridge, University Of}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] [[ವರ್ಗ:೧೩ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ರಾಯಲ್ ಠೀವಿಯ ಸಂಘಟನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ನ ಸಂದರ್ಶಕರ-ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ನ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ರಸ್ಸೆಲ್ ಗ್ರೂಪ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಯಂಬ್ರ ಗ್ರೂಪ್‌]] [[ವರ್ಗ:೧೨೦೯ರ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಕ್ಸ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್]] [[ವರ್ಗ:ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ]] [[ವರ್ಗ:ವಿನಾಯಿತಿ ಪಡೆದ ಧರ್ಮಕಾರ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] [[ವರ್ಗ:ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] bl3q7f5fc0kt34l43jswxrx64gmc4h2 0 23822 1372805 1338972 2026-05-05T19:26:46Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372805 wikitext text/x-wiki {{Refimprove|date=December 2009}} '''ಹೆಲ್ತ್ ಲೆವೆಲ್ ಸೆವೆನ್‌''' ('''ಎಚ್ಎಲ್7''' ), ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ, [[ಲಾಭ ರಹಿತವಾದ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯಾಗಿದ್ದು, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಆರೋಗ್ಯಸೇವೆ]]ಯ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="about">{{cite web|title=About Health Level Seven|publisher=Health Level Seven|url=http://www.hl7.org/about/index.cfm}}</ref> "ಎಚ್ಎಲ್7"ನ್ನು ಇದೇ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಉದಾ. ಎಚ್ಎಲ್7 ವಿ2.x., ವಿ3.0, ಎಚ್ಎಲ್7 [[ಆರ್ಐಎಂ]]).{{Citation needed|date=December 2009}} ಎಚ್ಎಲ್7 ಮತ್ತು ಅದರ ಸದಸ್ಯರು ಆರೋಗ್ಯ ಮಾಹಿತಿಯ ವಿನಿಮಯ, ಐಕ್ಯತೆ, ಹಂಚುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು ಒಂದು ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು (ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ) ನೀಡುತ್ತಾರೆ. v2.x ಪ್ರಕಾರದ ಪ್ರಮಾಣವು ಚಿಕಿತ್ಸಕ ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ, ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದು, ಜಾಗತೀಕವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=May 2007}} == ಸಂಘಟನೆ == ಎಚ್ಎಲ್7 ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯ ವಿಷಯದ ದಕ್ಷ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿದ್ಯುತ್ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ ಮಾಹಿತಿಯ ಅದಲು ಬದಲಾವಣೆ, ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಐಕ್ಯತೆಗಾಗಿ ಸಹಕಾರ ಹೊಂದಿದ ಒಂದು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವರ್ಗವಾಗಿದೆ.<ref>http://www.hl7.org</ref> ಕೆಲವು ಗುಣಮಟ್ಟವು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಒಳಗೆ ಹಾಗೂ ಹೊರಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ ಪಡೆಯುವವರಿಗೆ ಪರಿಣಾಮ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷತೆ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಎಚ್ಎಲ್7 ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=December 2009}} ಎಚ್ಎಲ್7 ವರ್ಗವು ಜಾಗತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. (ಹೆಲ್ತ್ ಲೆವೆಲ್ ಸೆವೆನ್, ಇಂಕ್.) ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೇಶವನ್ನು ದತ್ತು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಸಂಘಟನೆಗಳು: * ಹೆಲ್ತ್ ಲೆವೆಲ್ ಸೆವೆನ್‌, ಇಂಕ್. (ಎಚ್‌ಎಲ್‌7''', ಇಂಕ್. ''' )ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ [[ಮಿಚಿಗನ್‌ನ ಆನ್‌ಆರ್ಬರ್]] ನಲ್ಲಿದೆ.<ref name="contact">{{cite web|title=Contact Health Level Seven|publisher=Health Level Seven|url=http://www.hl7.org/about/contactus.cfm}}</ref> * ಎಚ್ಎಲ್7 ದತ್ತು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಸಂಘಟನೆಗಳು, [[ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಇರದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಹೊಂದಿದ ಸಂಘಟನೆ]]ಗಳಾಗಿದ್ದು, 40 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿವೆ. ಮೊದಲ ದತ್ತು ಸ್ವೀಕಾರ ಸಂಘಟನೆಯು 1993 ರಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.{{Citation needed|date=December 2009}} ಎಚ್ಎಲ್7 --- ಇದರ ಸಂಘಟನಾ ವಿಧಾನ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ:{{Citation needed|date=December 2009}} * ಸಂಘಟನೆಯು 10 ಚುನಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ಥಾನಗಳು ಹಾಗೂ 3 ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ಥಾನಗಳ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. * ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ (ಪ್ರಸ್ತುತ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಜಾಫ್ಫೆ, ಎಂಡಿ, ಪಿಎಚ್ ಡಿ) ಪದನಿಮಿತ್ತ ಸದಸ್ಯನಂತೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ ಹಾಗೂ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿಗೆ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಖ್ಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಧಿಕಾರಿ (ಪ್ರಸ್ತುತ ಜಾನ್ ಕ್ವಿನ್) ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿ (ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾರ್ಕ್ ಮಾಕ್ ಡೊಗಾಲ್) ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರಿಗೆ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕ ಮಂಡಳಿಯ ಮಾಜಿ ಪದನಿಮಿತ್ತ ಸದಸ್ಯನಂತೆಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ. * ಎಚ್ಎಲ್7 ನ ಸದಸ್ಯರು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಮುದಾಯಿಕವಾಗಿ “ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಗುಂಪಿನಂತೆ” ಅರ್ಥೈಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಕಾರ್ಯನಿರತ ಗುಂಪು ಎಚ್ಎಲ್7 ನ ಗುಣಲಕ್ಷಣದ ಮೂಲರೂಪವನ್ನು ಹೇಳಲು ಜವಾಬ್ದಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ವೃತ್ತಿನಿರತ ಆಡಳಿತ ಸಮಿತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯನಿರತ ಗುಂಪನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ** ''ವೃತ್ತಿನಿರತ ಆಡಳಿತ ಸಮಿತಿಗಳು'' ಸಂಘಟಿತ ಅಥವಾ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದಾಯಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಾದ ಶಿಕ್ಷಣ, ನಿರ್ವಹಣೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ದವಾಖಾನೆ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಮೀರಿ ಹೋದ ಸಮಿತಿ, ಪ್ರಕಾಶನ ಹಾಗೂ ಪದ್ಧತಿ ಸುಧಾರಣೆ ಹಾಗೂ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ** ''ಕಾರ್ಯನಿರತ ಗುಂಪು'' ನೇರವಾಗಿ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳು ಹೊಂದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿದ್ದು, ಇದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಗಳ ನೈಜ ಭಾಷೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. === ಹುಟ್ಟು === ಎಚ್ಎಲ್7 1987 ರಲ್ಲಿ [[ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಮಾಹಿತಿ ಪದ್ಧತಿ]]ಗೆ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಎಚ್‌ಎಲ್‌7 ಇಂಕ್., ಒಂದು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, 1994 ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣಸಂಸ್ಥೆ (ಎಎನ್ಎಸ್ಐ) ಯಿಂದ ನಿಯುಕ್ತಿಗೊಂಡಿತು. ಎಚ್ಎಲ್7 ಅನೇಕ ಅಮೇರಿಕಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ (ಎಎನ್ಎಸ್ಐ) ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಗುಣಮಟ್ಟ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆ (ಎಸ್ ಡಿಓ ಗಳು)ಗಳನ್ನು ನಿಯುಕ್ತಿಗೊಳಿಸಿದ್ದು, ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಸ್ ಡಿಓ ಗಳು (ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಗಳು ಅಥವಾ ಪ್ರೊಟೊಕಾಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದು) ಔಷಧ ಅಂಗಡಿ, ಔಷಧ ವಸ್ತುಗಳು, ಇಮೇಜಿಂಗ್ ಅಥವಾ ವಿಮೆ (ಹಕ್ಕು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ) ವ್ಯಾಪಾರದಂತಹ ನಿಗದಿತ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ. ಆರೋಗ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಏಳರ ಅಧಿಕಾರವ್ಯಾಪ್ತಿ ನಿರ್ಲಿಪ್ತವಾದ ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತ ದತ್ತಾಂಶವಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=December 2009}} ಇಂದು ಎಚ್ಎಲ್7 ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಎಸ್ ಡಿಓ ಗಳಿಂದ ಅಮೇರಿಕಾದ ಹೊರಗಡೆ ದತ್ತು ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಆ ಎಸ್ ಡಿಓ ಗಳು ಎಎನ್ಎಸ್ಐ ದಿಂದ ನಿಯುಕ್ತಿಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ಏನೇ ಆದರೂ ಎಚ್ಎಲ್7 ಈಗ ಐಎಸ್ಓ ದಿಂದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಮಾಣ ಬದ್ಧತೆಯಲ್ಲಿನ ಗುಂಪಿನ ಕೇಂದ್ರದಂತೆ ದತ್ತು ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪರಸ್ಪರ ಹಂಚುವಿಕೆಗೆ ಪಾಲುದಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ನಿಯುಕ್ತಿಗೊಂಡಿದೆ. ಮೊದಲ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಕಾಶನಗೊಂಡ ಗುಣಮಟ್ಟವೆಂದರೆ ಐಎಸ್ಓ/ ಎಚ್ಎಲ್7 21731: 2006 ಆರೋಗ್ಯ ಮಾಹಿತಿ- ಎಚ್ಎಲ್7 ವರದಿ 3- ಪರಾಮರ್ಶಿಕ ಮಾಹಿತಿ ಮಾದರಿ- ಬಿಡುಗಡೆ 1.{{Citation needed|date=December 2009}} ==== “ಆರೋಗ್ಯ ಮಟ್ಟ-7” ಹೆಸರು ==== “ಆರೋಗ್ಯ ಮಟ್ಟ-7” ಎಂಬ ಹೆಸರು [[ಐಎಸ್ಓ ಪರಾಮರ್ಶಿಕ ಮಾದರಿ]]ಯ ಏಳನೇಯ “ಅನುಲೇಪ” ಪದರ ದ ಪರಾಮರ್ಶೆಯಾಗಿದೆ. ಹೆಸರು ಹೇಳುವಂತೆ ಎಚ್ಎಲ್7 ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಅನುಲೇಪದ ಪದರದ ಮೂಲ ಪ್ರತಿಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ, ತಳಮಟ್ಟದ ಪದರವು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಎಚ್ಎಲ್7 ಎಲ್ಲ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಪದರಗಳನ್ನು ಬರಿಯ ಸಾಮಗ್ರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="about"/> === ಸಹಭಾಗಿತ್ವ === ಎಚ್ಎಲ್7 ಇತರ ಗುಣಮಟ್ಟ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಜೊತೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಗೀಕಾರ ಸಮಿತಿಗಳ ಜೊತೆ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ಉದಾ. ಎಎನ್ಎಸ್ಐ ಮತ್ತು [[ಐಎಸ್ಓ]]), ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ ಹಾಗೂ ಮಾಹಿತಿಯ ಮೂಲ ರೀತಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವು ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಸಾಮರಸ್ಯದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಎಚ್ಎಲ್7 ಗುಣಮಟ್ಟವು ಜಗತ್ತಿನ ನೈಜ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಲು ಆರೋಗ್ಯಸೇವೆ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಉಪಯೋಗಿಸುವವರೊಂದಿಗೆ ಎಚ್ಎಲ್7 ಸಹಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಅನ್ವರ್ಥಕವಾದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಅತ್ಯಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಎಚ್ಎಲ್7 ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.{{Citation needed|date=December 2009}} ಜಾಗತಿಕ ಸದಸ್ಯತ್ವದಲ್ಲಿ ಶೇ. 45 ರಷ್ಟು (ಎಚ್ಎಲ್7 --- ನಿಂದಾಗಿರಬಹುದು, ಅಥವಾ ಎಚ್ಎಲ್7 ಸ್ವೀಕಾರವಾಗಿರಬಹುದು) ಯುರೋಪ್ ನಲ್ಲಿ ಇದೆ, ಶೇ. 35 ರಷ್ಟು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿದೆ, ಶೇ. 15 ರಷ್ಟು ಏಷಿಯಾ-ಓಸೀನಿಯಾ ಮತ್ತು ಶೇ. 5 ರಷ್ಟು ಇತರೆಡೆ ಇವೆ.<ref>[http://lists.hl7.org/read/attachment/117742/1/membership_worldwide.xls ಎಚ್‌ಎಲ್7 ಮೆಂಬರ್‌ಶಿಪ್ ನಂಬರ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220330031728/http://lists.hl7.org/read/attachment/117742/1/membership_worldwide.xls |date=2022-03-30 }} 2007-11-08ರಂದು ಎಚ್‌ಎಲ್7 ನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಳುಹಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> == ಎಚ್‌ಎಲ್‌7 ಪ್ರಮಾಣಗಳು == ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ ನೀಡುವ ಸಂಘಟನೆಗಳು ರೋಗಿಗಳ ಜಾಡು ಹಿಡಿಯಲು ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಗಣಕಯಂತ್ರ ಪದ್ಧತಿಯ ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ಶುಲ್ಕ ದಾಖಲೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಗಣಕಯಂತ್ರಗಳು ಅವರು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಾಗ ಒಮ್ಮೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಸಂಪರ್ಕಹೊಂದಬೇಕು (ಅಥವಾ ಮುಖತಃ ಭೇಟಿಯಾಗಬೇಕು). ಎಚ್ಎಲ್7 ನಮ್ಯ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ವಿಶೇಷಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದ್ಧತಿಗಳು ವಿವಿಧ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳಿಂದ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕಗಳು ಹಾಗೂ ಅಂಕಿ ಅಂಶ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳು ನಿಮಯಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪಾಗಿದ್ದು, ಅವು ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಸಮಾನವಾಗಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲು ಹಾಗೂ ಸುಸಂಭದ್ಧ ರೀತಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಈ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯ ಸಂಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಆರಾಮವಾಗಿ ದವಾಖಾನೆಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ ಈ ಮಾಹಿತಿ ಹಂಚಿಕೆಯ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯವು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗುವ ಪೃವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=December 2009}} ಎಚ್ಎಲ್ 7 ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು (ಉದಾ. ಎಚ್ಎಲ್7 ಆರ್ಐಎಂ), ಕಾಗದಪತ್ರ ಗುಣಮಟ್ಟ (ಉದಾ. ಎಚ್ಎಲ್ಎ7 ಸಿಡಿಎ), ಅರ್ಜಿ ಗುಣಮಟ್ಟ (ಉದಾ. ಎಚ್ಎಲ್7 ಸಿಸಿಓಡಬ್ಲೂ) ಮತ್ತು ಸಂದೇಶದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು (ಉದಾ. ಎಚ್ಎಲ್7 v2.x ಮತ್ತು v3.0) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂದೇಶದ ಗುಣಮಟ್ಟವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಪಡೆದಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಸಂದೇಶ ಹೇಗೆ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹಾಗೂ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಹೇಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳು ಭಾಷೆಯನ್ನು, ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಐಕ್ಯತೆಯಿರುವಂತೆ ಕಂಡುಬರದ ಅಗತ್ಯ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.chcf.org/documents/CCDPProjectOverview.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-29 |archive-date=2011-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716104432/http://www.chcf.org/documents/CCDPProjectOverview.pdf |url-status=dead }}</ref> ಎಚ್ಎಲ್7 ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ದತ್ತು ಸ್ವೀಕಾರ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ, ಉಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಅನುಕರಣೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ವೈಶಿಷ್ಠ್ಯದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜೀವನ ಚಕ್ರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. {{Citation needed|date=August 2007}} ಎಚ್ಎಲ್7 ಗುಣಮಟ್ಟವು ಪ್ರವೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಎಚ್ಎಲ್7 ಇಂಕ್. ನಿಂದ ಹಣ ಪಾವತಿಸಿದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಅಥವಾ ಅದರ ಭಾಗವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತದೆ. === ಎಚ್‌ಎಲ್‌7 ಆವೃತ್ತಿ 2.x === ಎಚ್ಎಲ್7 ಆವೃತ್ತಿ 2 ಗುಣಮಟ್ಟವು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಕೆಲಸ ಕಾಯ೯ಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ 1987 ರಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.{{Citation needed|date=December 2009}} '''V2.x ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸುವಿಕೆ''' ಎಚ್ಎಲ್7 ಆವೃತ್ತಿ 2 ಆಡಳಿತ, ಲೊಜಿಸ್ಟಿಕ್, ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ ದವಾಖಾನೆಯಂತಹ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸಂದೇಶದ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. 1987 ರಿಂದ ಗುಣಮಟ್ಟವು ನಿಯಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಆಧುನಿಕಗೊಂಡಿದೆ. 2.1, 2.2, 2.3, 2.3.1, 2.4, 2.5, 2.5.1 ಮತ್ತು 2.6 ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂದಿದೆ. ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಈ ಆವೃತ್ತಿಗಳು 2.x. ಎಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ವಿ2.x. ಗುಣಮಟ್ಟಗಳು ಹಿಂದುಳಿದ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗಳು. ಅಂದರೆ, 2.3 ರ ಆವೃತ್ತಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಂದೇಶವು 2.6 ಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲಿಸಿದ ಅರ್ಜಿಯಿಂದ ಅರ್ಥೈಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಎಚ್ಎಲ್7 ವಿ2.x ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ಡೆಲಿಮೀಟರ್ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪಠ್ಯ, ನಾನ್-ಎಕ್ಸ್ಎಂಎಲ್ ವಾಕ್ಯಲಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಗುಟ್ಟುಬರೆಯುವುದನ್ನು. ಎಚ್‌ಎಲ್‌7 v2.x ಯು ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ರೋಗಿ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ(PAS), ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ವೃತ್ತಿ ನಿರ್ವಹಣೆ (EPM) ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು(LIS), ಡಯಟರಿ, ಫಾರ್ಮಸಿ, ಮತ್ತು ಬಿಲ್ಲಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ [[ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ವೈದ್ಯಕೀಯ ದಾಖಲೆ]] (EMR) ಅಥವಾ [[ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಆರೋಗ್ಯ ದಾಖಲೆ]] (EHR) ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ನಡುವೆ [[ಮಾಹಿತಿ ಹಂಚಿಕೆ]]ಯನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿ, ಎಚ್‌ಎಲ್‌7’s v2.x ಸಂದೇಶ ಕಳಿಸುವಿಕೆ ಪ್ರಮಾಣವು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಗ್ರಾಹಕರಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.[http://aspe.hhs.gov/sp/nhii/standards.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051113035952/http://aspe.hhs.gov/sp/nhii/standards.html |date=2005-11-13 }}. === ಎಚ್‌ಎಲ್‌7 ಆವೃತ್ತಿ 3 === ಎಚ್ಎಲ್7 3 ನೇ ಆವ್ರತ್ತಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟವು ಯಾವುದೇ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲ ಆರೋಗ್ಯಸೇವಾ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ. 3 ನೇ ಆವ್ರತ್ತಿಯ ತಯಾರಿಕೆಯು 1995 ರ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಇದರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪ್ರಕಾಶನವು 2005 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ವಿ3 ಗುಣಮಟ್ಟವು ಆವ್ರತ್ತಿ 2ಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪದ್ಧತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ವಸ್ತು ನೆರವಿನ ತತ್ವವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. '''ಆರ್‌ಐಎಮ್ - [[ಐಎಸ್‌ಒ]]/ಎಚ್‌ಎಲ್‌7 21731''' ಹೋಲಿಕೆಯ ಮಾಹಿತಿ ಮಾದರಿ (ಆರ್ಐಎಂ) ಇದು ಎಚ್ಎಲ್7 3 ನೇ ಆವ್ರತ್ತಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪದ್ಧತಿಯ ಮೂಲಾಧಾರವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಎಚ್ಎಲ್7 ವಿ3 ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪದ್ಧತಿಯ ಅತ್ಯವಶ್ಯಕ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ದವಾಖಾನೆ ಅಥವಾ ಆಡಳಿತ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಆರ್ಐಎಂ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಎಚ್ಚರಿಸುವ ಹಾಗೂ ಎಚ್ಎಲ್7 ಸಂದೇಶ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ತೆಗೆದ ಮಾಹಿತಿಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ [[ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ]] ಮತ್ತು ಒಂದು [[ಅಭಿವ್ಯಕ್ತ]] ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಸಂದಿಗ್ಧತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಹಾಗೂ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ವ್ಯಚ್ಛ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಆರ್ಐಎಂ ಅತ್ಯವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ. [http://www.hl7.org/Library/data-model/ ಮಾದರಿಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ.] '''ಎಚ್ಎಲ್7 ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಚೌಕಟ್ಟುಕೆಲಸ – [[ಐಎಸ್ಓ]]/ಎಚ್ಎಲ್7 27931''' ಎಚ್ಎಲ್7 ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಚೌಕಟ್ಟುಕೆಲಸ (ಎಚ್‌ಡಿಎಫ್) ಒಂದು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬರುವ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದೆ. ಅದು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಆಗುವ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಸುಲಭ ಮಾಡುವ ವೈಶಿಷ್ಠ್ಯತೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಅನ್ವೇಷಿಸುತ್ತದೆ. ಎಚ್‌ಎಲ್‌7 ಆರ್‌ಐಎಮ್‌, ಶಬ್ದಭಂಡಾರ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಗಳು, ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಮಾದರಿ-ನಿರ್ದೇಶಿತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸವು ಜೊತೆಯಾಗಿ ಎಚ್‌ಎಲ್‌7 ಆವೃತ್ತಿ 3 ಯನ್ನು ಆರೋಗ್ಯಸುರಕ್ಷೆ ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ [[ಮಾಹಿತಿ ವಿನಿಮಯ]]ಕ್ಕಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಗೆ-ಆಧಾರಿತ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಾಗಿ ಒಂದು ವಿಧಾನಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಎಚ್‌ಡಿಎಫ್ ಇದು ಎಚ್ಎಲ್7 ವಿ3 ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪದ್ಧತಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಈಚಿನ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಎಚ್‌ಡಿಎಫ್ ಕಾಗದಪತ್ರ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ, ಸಾಮಗ್ರಿ, ನಟನಾಕಾರರು, ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಂದೇಶವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಎಚ್ಎಲ್7 ಗುಣಮಟ್ಟ ವೈಶಿಷ್ಠ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮನುಷ್ಯನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಪ್ರಸ್ತುತತೆಯನ್ನು ಎಚ್‌ಡಿಎಫ್ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಲಕಳೆದಂತೆ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಆರೋಗ್ಯ ದಾಖಲೆಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯತೆಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ ಸಿಗುವ ಹೊಸ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಕೂಡ ಒಳಗೊಂಡ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಎಚ್ಎಲ್7 ಗುಣಮಟ್ಟ ವೈಶಿಷ್ಠ್ಯಗಳನ್ನು ಎಚ್‌ಡಿಎಫ್ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಎಚ್ಎಲ್7 ವೈಶಿಷ್ಠ್ಯತೆಗಳು ಗುಪ್ತ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಮೂಲಗಳ ಶಬ್ದಕೋಶಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಎಚ್ಎಲ್7 ವೈಶಿಷ್ಠ್ಯತೆಗಳು ಒಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಗುಪ್ತ ಮೂಲವನ್ನು ಅರಿಯುವ ಮತ್ತು ಗುಪ್ತ ಬೆಲೆಯು ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುವ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿ3 ಶಬ್ದಕೋಶ ಕೆಲಸವು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ. '''V3 ಸಂದೇಶ ಕಳಿಸುವಿಕೆ''' ಎಚ್ಎಲ್7 ಆವೃತ್ತಿ 3 ಸಂದೇಶ ನೀಡುವ ಗುಣಮಟ್ಟವು ಯಾವುದೇ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ ಕೆಲಸದ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಒಂದು ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸಂದೇಶಗಳ ಕ್ರಮಾಂಕಗಳನ್ನು (ವಹಿವಾಟು ಎಂದು ಕರೆಯುವ) ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ. ಎಚ್ಎಲ್7 ವಿ3 ಸಂದೇಶಗಳು ಒಂದು ಎಕ್ಸ್ಎಂಎಲ್ ಗುಪ್ತತೆಯನ್ನು ಬಿಡಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೇಲೆ ಆಧರಿಸಿರುತ್ತವೆ. '''ವಿ3 ದವಾಖಾನೆ ದಾಖಲೆಪತ್ರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ – [[ಐಎಸ್ಓ]] 10781''' ಎಚ್ಎಲ್7 3 ನೇ ಆವೃತ್ತಿ [[ದವಾಖಾನೆ ದಾಖಲೆಪತ್ರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]] (ಸಿಡಿಎ) ಒಂದು ಎಕ್ಸ್ಎಂಎಲ್ ಆಧರಿಸಿದ ಗುಪ್ತತೆಯನ್ನು ಬಿಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಇಚ್ಛಿಸಿದ ಮತ್ತು ದವಾಖಾನೆ ದಾಖಲೆಪತ್ರಗಳನ್ನು ವಹಿವಾಟಿಗಾಗಿ ಎಚ್ಚರಿಸುವ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗುಣಮಟ್ಟವಾಗಿದೆ. * [[ದವಾಖಾನೆಯ ದಾಖಲೆಪತ್ರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]]ವನ್ನು ವಿವರಣೆಗಾಗಿ ನೋಡಿ. == ಎಚ್ಎಲ್7 ನಿಂದ ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪದ್ಧತಿಗಳು == === ಚೌಕಟ್ಟುಕೆಲಸ ವಹಿವಾಟಿನ ಸೇವೆಗಳ ಜ್ಞಾನ === ಎಚ್ಎಲ್7 ಸರ್ವೀಸಸ್-ಅವೇರ್ ಎಂಟರ್ ಪ್ರೈಸ್ ಅರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ ಪ್ರೇಮ್ ವರ್ಕ್ (ಎಸ್ಎಐಎಫ್) ಇದು ಎಲ್ಲ ಎಚ್ಎಲ್7 ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಸುಸಂಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಎಂಟರ್ ಪ್ರೈಸ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ (ಇಎ) ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಗುಣಮಟ್ಟದತ್ತ ಸಮೀಪಿಸುವಂತೆ ಶಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಹಾಗೂ ಸುಸಂಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಪ್ರಮಾಣಗೊಳಿಸುವ ಒಂದು ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಎಸ್ಎಐಎಫ್ ಇದೊಂದು ಸ್ಫುಟವಾಗಿ ಆಡಳಿತ, ಸರಿಹೊಂದಿಸುವಿಕೆ, ಹೇಳಿದಂತೆ ಕೇಳುವುದು ಮತ್ತು ನಡೆತೆಯನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸುವುದನ್ನು ವಿವರಿಸುವಂತಹ ವೈಶಿಷ್ಠ್ಯತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಕುರಿತು ಯೋಜಿಸುವ ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಇವು ಲೆಕ್ಕಮಾಡಬಲ್ಲಂತಹ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ವಹಿವಾಟಿನ ಕುರಿತು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುವುದನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾಗಿವೆ. ಉದ್ದೇಶಿತ ಮಾಹಿತಿ ಪ್ರಸರಣ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯು ಸಂದೇಶ ನೀಡುವುದನ್ನು, ದಾಖಲೆಪತ್ರ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಅಥವಾ ಸೇವೆಯ ಸಾಮಿಪ್ಯವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಎಸ್ಎಐಎಫ್ ಇದು ಚೌಕಟ್ಟುಕೆಲಸವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಇತರ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳ ವಹಿವಾಟನ್ನು ವೈಚಾರಿಕತೆಯಿಂದ ವಿವರಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಎಸ್ಎಐಎಫ್ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಒಂದು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಇದು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಪರಿಹಾರಾತ್ಮಕ ಮಾದರಿಯಲ್ಲ. === ಆರ್ಡೆನ್ ಪದವಿನ್ಯಾಸ === ಆರ್ಡೆನ್ ಪದವಿನ್ಯಾಸವು ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲು ಒಂದು ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ಆರ್ಡೆನ್ ಪದವಿನ್ಯಾಸ 2.0 ದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಎಚ್ಎಲ್7 ದತ್ತು ಪಡೆದು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ [[ವೈದ್ಯಕೀಯ ತರ್ಕ ಶಕ್ತಿ]]([[ಎಂಎಲ್ಎಂ]])ಗಳು ಒಂದು ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಕಷ್ಟು ತಿಳಿವಳಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತಹ ದವಾಖಾನೆ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.{{Citation needed|date=August 2007}} ಅವು ಜಾಗರೂಕತೆಯನ್ನು, ರೋಗನಿಧಾನವನ್ನು ಮತ್ತು ಅರ್ಥವಿವರಣೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಭರವಸೆಯ ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು [[ಎಂಎಲ್ಎಂ]] ಒಂದು ಗಣಕಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬೇಕು, ಇದರಿಂದ ಅವು ಕನಿಷ್ಠ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಎಂಎಲ್ಎಂ ಎಂದು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲಿ ಇದು ಅಗತ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಲಹೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. === ಎಂಎಲ್ಎಲ್‌ಪಿ === ಎಚ್ಎಲ್7 ಸಂದೇಶ ನೀಡುವುದರ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವು ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ತಳಮಟ್ಟದ ಪದರದ ಮೂಲಾಂಶ (ಎಂಎಲ್ಎಲ್‌ಪಿ) ದಿಂದ ರವಾನಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. [http://msdn.microsoft.com/en-us/library/ee409260%28BTS.10%29.aspx ][http://download.oracle.com/docs/cd/B14099_19/integrate.1012/b19370/supp_protos.htm ] === ಸಿಸಿಓಡಬ್ಲ್ಯೂ === [[ಸಿಸಿಓಡಬ್ಲ್ಯೂ]] ಅಥವಾ ‘ದವಾಖಾನೆ ಸಂದರ್ಭದ ವಸ್ತುವಿನ ಕೆಲಸದಗುಂಪು’ ಒಂದು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮೂಲಾಂಶವಾಗಿದೆ, ವಿವಿಧ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಕಾರರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಗೂ ನಿಜವಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರೋಗಿಗಳ ಸಂದರ್ಭ ಹಾಗೂ ಬಳಕೆದಾರರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯುತಗೊಳಿಸುವಂತೆ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ. ಸಿಸಿಒಡಬ್ಲೂ ಅನ್ವಯಗಳು ಎರಡು ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳ ನಡುವಿನ ಬಳಕೆದಾರ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಒಂದು ಸಿಸಿಒಡಬ್ಲೂ ವಾಲ್ಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಗತ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. === ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಇಎಚ್ಆರ್ ಮತ್ತು ಪಿಎಚ್ಆರ್ ವಿವರಗಳು === ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ವಿವರಗಳು ಒಂದು [[ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಆರೋಗ್ಯ ದಾಖಲೆ]]ಗಾಗಿ ಇವೆ. == ದೇಶಗಳ ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ನೋಟಗಳು == === ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ === ಎಚ್ಎಲ್7 ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ 1998 ರಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ದೇಶವು ಎಚ್ಎಲ್7 ವಿ2.x ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಮೊದಲು ದತ್ತು ಪಡೆದ ದೇಶ. ಇಂದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಾಗೂ ಖಾಸಗಿ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವಾ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿವೆ. ಎಚ್ಎಲ್7 ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸ್ಥಳೀಯಕರಣವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸಮಿತಿಯಿಂದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಎಚ್ಎಲ್7 ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಇ-ಆರೋಗ್ಯ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರ ಪಾರುಪತ್ಯ (ಎನ್ಇಎಚ್‌ಟಿಎ) ದ ಜೊತೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪದಿಂದ ಸಹಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ. * [http://www.HL7.org.au ಎಚ್ಎಲ್7 ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100623050334/http://www.hl7.org.au/ |date=2010-06-23 }} * [http://www.e-Health.Standards.org.au ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್ಸ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ (ಐಟಿ-014 “ಹೆಲ್ತ್ ಇನ್ಫೋರ್ಮಾಟಿಕ್ಸ್”)] * [http://www.NEHTA.gov.au ಎನ್ಇಎಚ್‌ಟಿಎ] === ಫಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ === '''ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐಟಿ ಸೇವೆ''' ಫಿನ್ ಲ್ಯಾಂಡಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಮಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಇ‌ನಿರೂಪಣೆ ಮತ್ತು ರೋಗಿಯ ದಾಖಲೆಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದಫ್ತರಖಾನೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದು, ಎಚ್ಎಲ್7 ಸಿಡಿಎ ಆರ್2 ಮತ್ತು ವಿ3 ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಹಂತಾಧಾರಿತ ನಿಯೋಜನೆಯನ್ನು 2008-2011ಗಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಆವೃತ್ತಿ 2 ಸಂದೇಶ ಕಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಶುಶ್ರೂಶಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಸಿಡಿಎ ಆರ್‌1 ಅನ್ನು ರೋಗಿಗಳ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಳಸಲಾಯಿತು. * [http://www.hl7.fi ಎಚ್ಎಲ್7 ಫಿನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ] === ಜರ್ಮನಿ === ಎಚ್ಎಲ್7 ಇದರ ಜರ್ಮನ್ ಅಧ್ಯಾಯವು 1993 ರಲ್ಲಿ ಪಾಯ ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದೊಂದು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಾಗೂ ಎಚ್ಎಲ್7 ಇ.ವಿ. ಎಂದು ದಾಖಲಾತಿ ಹೊಂದಿದ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಜರ್ಮನಿಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಆಡಳಿತ ಕಾರ್ಯದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರುವ ಕಾರಣ ಗುಣಮಟ್ಟ ನೀಡುವ ಮಗ್ಗಲು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಹಿಂದೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಹೂಡಿಕೆಗಳ ಕಾರಣ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯ ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಫಲಶೃತಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಎಚ್‌ಎಲ್‌7 ಮಾಹಿತಿ ಗುಚ್ಚವಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಅದು ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಂಗವಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ<ref>{{Cite web |url=http://www.din.de/sixcms_upload/media/2616/NAMed_Jahresbericht_2007.pdf |title=ಡಿಐಎನ್ ನೇಮ್ಡ್ ಜಹ್ರೆಸ್‌ಬೆರಿಚ್ಟ್ 2007 |access-date=2010-06-29 |archive-date=2011-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726021735/http://www.din.de/sixcms_upload/media/2616/NAMed_Jahresbericht_2007.pdf |url-status=dead }}</ref>. ಎಚ್ಎಲ್7 ನಲ್ಲಿನ ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಸದಸ್ಯತ್ವವು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ದವಾಖಾನೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಕೆಲಸ ಹೊಂದಿದವರು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ದವಾಖಾನೆ ಸದಸ್ಯರ ಆಸಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸವಿಟ್ಟಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಆಡಳಿತವು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ನೀಡಿದೆ. ಉದಾ. ರೋಗಿಗಳ ಅಂಕಿ ಅಂಶ ದಾಖಲೆಯು (ಇಪಿಎ= ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಸ್ಚ್ ಪೇಷಂಟಿನಕ್ಟೆ) ಅಂಕಿ ಅಂಶ ಲಭ್ಯತೆ ವಿರುದ್ಧ ಅಂಕಿ ಅಂಶದ ಭದ್ರತೆಯ ಮೇಲೆ ಸರಿದೂಗಿಸುತ್ತಿದೆ. ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಅತ್ಪಾದನೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಫಲಶೃತಿಯಾಗಿ (ಕೆಐಎಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ = ಕ್ರಾಂಕೆನ್ಹಾಸ್-ಇನ್ಫೋರ್ಮೇಶನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಇನ್ ಜರ್ಮನ್) ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಎಚ್ಐಎಸ್ ನ ಮಾರ್ಪಾಡುವಿಕೆಯು ಎಚ್ಎಲ್7 ನಿಂದ ಸವಾಲು ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಎಚ್ಎಲ್7 ನ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ದತ್ತು ಸ್ವೀಕಾರಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾರ ಹಣ ನೀಡುವುದು ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇರಲಿ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿಯೇ ಇರಲಿ ಇನ್ನೂ ಬಂದಿಲ್ಲ. === ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ === '''ಏಓಆರ್ಟಿಎ- ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ ಐಸಿಟಿ ಮೂಲ ಪದ್ಧತಿ''' ಎಓಆರ್ ಟಿಎ ಇದು ಡಚ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೂಲಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ ನೀಡುವವರ ಮಧ್ಯೆ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ಕೈ ಬದಲಾವಣೆಗಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಎಓಆರ್ ಟಿಎ ಎಚ್ಎಲ್7 ಆವೃತ್ತಿ 3 ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಕೈ ಬದಲಾವಣೆಗಾಗಿ ಯಾಂತ್ರಿಕ ರಚನೆಯ ಗುಂಪಿನ ದಾಖಲೆಪತ್ರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಸ್ತಾವಿಕ ವಿವರವು 2003 ರಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಡಚ್ ನ ಆರೋಗ್ಯ ಸಚಿವಾಲಯವು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ ನೀಡುವವರಿಗೆ ರೋಗಿಗಳ ಅಂಕಿ ಅಂಶ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ರೋಗಿಗಳ ದಾಖಲೆಪತ್ರ (ಈಪಿಎ) ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ನಿಕ್ಚಿಜ್ ಜೊತೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಿಪ್ಯ ಹೊಂದಿದ ಸಹಕಾರಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಒದಗಿಸಿದೆ. ನಿಕ್ಟಿಜ್ ಇದು ನೆದರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ಎಚ್ಎಲ್7 ಸ್ವಯಂಸೇವಕರ ಜೊತೆಗೆ ಎಚ್ಎಲ್7 ಆವೃತ್ತಿ 3 ರ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರಮ ವಹಿಸುವತ್ತ ಲಕ್ಷ್ಯಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಎಲ್ಲ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಎಚ್ಎಲ್7 ಆವೃತ್ತಿ 2 ನ್ನು ಆಸ್ಪತ್ರೆ-ಆಂತರಿಕ ಕೆಲಸದಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತವೆ. ಇಡಿಐಫ್ಯಾಕ್ಟ್ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಚರಣೆಕಾರರ (ಜಿಪಿ ಗಳು/ಪಿಸಿಪಿ ಗಳು) ಕೆಲಸದ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ಇಡಿಐಫ್ಯಾಕ್ಟ್ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಎಚ್ಎಲ್7 ಆವೃತ್ತಿ 3 ರಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಡಲಿದೆ. * [http://www.hl7.nl ಎಚ್ಎಲ್7 ದಿ ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್] * [http://www.nictiz.nl ನಿಕ್ಟಿಜ್] * [http://www.ringholm.de/docs/00980_en.htm ಎಓಆರ್ಟಿಎ ಶ್ವೇತಪತ್ರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100618012404/http://www.ringholm.de/docs/00980_en.htm |date=2010-06-18 }} === ಯುಎಸ್‌ಎ === '''ಲೈಕಾ''' [[ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಶನ್ ಕಮಿಷನ್ ಫಾರ್ ಹೆಲ್ತ್ ಕೇರ್ ಇನ್ಫಾಫಾರ್ಮೇಶನ್ ತಾಂತ್ರಿಕತೆ (ಸಿಸಿಎಚ್ಐಟಿ)]] ಇದು ಒಂದು [[ಲೈಕಾ]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಬಹಿರಂಗ-ಮೂಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. ಸಿಸಿಎಚ್ಐಟಿ ವಹಿವಾಟು ಗುಣಮಟ್ಟವು ಹೇಳಿದಂತೆ ಕೇಳುವ ಇಎಚ್ಆರ್ ತಂತ್ರಾಂಶ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶ. '''ಎಚ್ಐಪಿಎಎ''' ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆ ಒಯ್ಯುವಂತಹ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವ ಕಾಯ್ದೆ (ಎಚ್ಐಪಿಎಎ) ಜೊತೆ ಎಚ್ಎಲ್7 ಪ್ರಾಸ್ತಾವಿಕ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಶಾಸನವು 1996 ರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ ಗುಂಪನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವುದರರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವಾ ವಿಮೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಇ-ವಾಣಿಜ್ಯ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಅವಶ್ಯಕವಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರಮಾಣಬದ್ಧಗೊಳಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಗುಂಪಿನ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಕೊಡುಗೆಯೆಂದರೆ, ಆರು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿತ ನಿಯಮ ರೂಪಿಸುವಿಕೆಯ (NPRM) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಸೂಚನೆಗಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಆರು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದ ಹಕ್ಕುಗಳ ಲಗತ್ತುಗಳ ಒಂದು ಗುಚ್ಚ. ಭವಿಷ್ಯದ ಮೆಚ್ಚಿನ ಯೋಚನೆ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ಮನೆ, ಆರೋಗ್ಯ, ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕೌಶಲ್ಯವುಳ್ಳ ಸೌಲಭ್ಯ, ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಧನ (ಡಿಎಂಇ), ಕೊನೆಯ ಹಂತದ ಕಿಡ್ನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾಯಿಲೆ (ಇಎಸ್ಆರ್ ಡಿ) ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ-ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಮಿತಿ ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಎಚ್‌ಐಪಿಎ‌ಎ‌‍ ಆದೇಶಗಳ ಆಡಳಿತ ಸರಳೀಕರಣ ಕರಾರುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವಲ್ಲಿ ಈ ಲಗತ್ತು ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ ಗುಂಪು ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ನಿರಂತರ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಎಚ್‌ಎಲ್‌7 ಅನ್ನು [http://aspe.hhs.gov/admnsimp/final/dsmo.htm ಎಚ್‌ಐಪಿಎ‌ಎ‌‍ ನಿಯಮಿತ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸಂಸ್ಥೆಯ(DSMO)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527162647/http://aspe.hhs.gov/admnsimp/final/dsmo.htm |date=2010-05-27 }} ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಉದ್ದೇಶ ಎಂದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಯ ಸಮಾನ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಎಚ್ಎಲ್7 ನ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುವುದು. ಈ ಎಸ್ಐಜಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗೆ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಗೂ ಎಚ್ಎಲ್7 ಸಂದೇಶಗಳಿಗೋಸ್ಕರ ನಡೆಸಿಕೊಂಡುಬರುವ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕಗಳಿಗಾಗಿ ಸಹಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಬಹುದು ಅಥವಾ ಎನ್ಎಸ್ಐ ಎಕ್ಸ್12 ವ್ಯವಹಾರದೊಳಗೆ ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. '''ಕಟ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತ''' ಕಟ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತದ ಪರಿಣಾಮಗಳಲ್ಲಿ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಎಚ್ಎಲ್7 ಗಂಪು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಆರೋಗ್ಯ ದಾಖಲೆ ಮಾರಾಟಗಾರರ ಸಂಘ (ಇಎಚ್ಆರ್ ವಿಎ) ವನ್ನು ಸೇರಿತು. ಎರಡೂ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಸದಸ್ಯರು ಅಲ್ಲಿನ ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸ್ಥಳೀಯ, ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ (ಸಿಡಿಎ)]] * [[ಸಿಡಿಐಎಸ್‌ಸಿ]] * [[ಡಿಐಸಿಒಎಮ್]] * [[ವಿದ್ಯುಜ್ಜನಿತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ದಾಖಲೆ]] * [[ಈ ಆರೋಗ್ಯ]] * [[ಇಎಚ್‌ಅರ್‌ಕಾಮ್]] * [[ಆರೋಗ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳಿಗೆ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್]] ([[ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]) * [[ಆರೋಗ್ಯ ಮಾಹಿತಿ]] * [[ಆರೋಗ್ಯ ಮಾಹಿತಿ ಸೇವೆ ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರ]] (ಎಚ್‌ಐಎಸ್‌ಎ) * [[ಹೆಲ್ತ್‌ಕೇರ್ ಸರ್ವೀಸಸ್ ಸ್ಪೆಸಿಫಿಕೇಶನ್ ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್]] (ಎಚ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಪಿ) * [[ಐಎಸ್‌ಒ ಟಿಸಿ 215]] * [[ಐಎಚ್‌ಇ]] * [[ಎಲ್‌ಒಐಎನ್‌ಸಿ]] * [[ಒಪನ್ ಎ‌ಎಚ್‌ಆರ್ ಫೌಂಡೇಶನ್]] * [[ಎಚ್‌ಎಲ್ 7 ಎಸ್‌ಎ‌ಐ‌ಎಫ್]] * [[ಸ್ನೋಮೆಡ್]], [[ಸ್ನೋಮೆಡ್ ಸಿಟಿ]] * [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮಾಹಿತಿ ಜಾಲಬಂಧ]] * [[ಗೆಲ್ಲೊ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಭಾಷೆ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.HL7.org/ ಎಚ್‌ಎಲ್‌7.org ತಾಣ] * [http://www.HL7.com.au/FAQ.htm ಎಚ್‌ಎಲ್7 ಗೆ ಪೀಠಿಕೆ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180904014452/http://www.hl7.com.au/FAQ.htm |date=2018-09-04 }} * [http://blog.interfaceware.com/hl7/how-does-hl7-work/ ಎಚ್‌ಎಲ್7 ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ? ][http://blog.interfaceware.com/hl7/how-does-hl7-work/ (ವಿಡಿಯೋ ಪೀಠಿಕೆ)] * [http://www.HL7.org/EHR ಎಚ್‌ಎಲ್7.org ಎ‌ಎಚ್‌ಆರ್ ಪೇಜ್] * [http://www.ehrmarket.com/blog/2009/10/what-does-hl7-enablement-means/ ವಾಟ್ ಡಸ್ ಎಚ್‌ಎಲ್7 ಎನೆಬಲ್‌ಮೆಂಟ್ ಮೀನ್ಸ್?] * ಎಚ್‌ಎಲ್7 [http://www.global-ehealth-standards.com/ ಜಾಯಿಂಟ್ ಇನಿಶಿಯೇಟಿವ್ ಆನ್ ಎಸ್‌ಡಿಒ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಹೆಲ್ತ್ ಇನ್‌ಫಾರ್ಮೆಟಿಕ್ಸ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡೈಸೇಶನ್ ]{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}ನ ಸದಸ್ಯ. * [http://www.HL7.com.au/HL7-Tools.htm ಎಚ್‌ಎಲ್7 ಟೂಲ್ ಪೇಜ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181002180547/http://www.hl7.com.au/HL7-Tools.htm |date=2018-10-02 }} * [http://www.ehws.net.au/ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಹೆಲ್ತ್‌ಕೇರ್ ಮೆಸೇಜಿಂಗ್ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿ (ಎ‌ಎಚ್‌ಎಮ್‌ಎಲ್) - ಆನ್‌ಲೈನ್ ಎಚ್‌ಎಲ್7 ಮೆಸೇಜ್ ಟೆಸ್ಟಿಂಗ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಶನ್] * [http://aurora.regenstrief.org/javasig ಜಾವಾದಲ್ಲಿ ಎಚ್‌ಎಲ್‌7 v3 ವಿವವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರುವುದು.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722053000/http://aurora.regenstrief.org/javasig |date=2011-07-22 }} * [http://www.saravanansubramanian.com/Saravanan/Articles_On_Software/Entries/2009/2/21_HL7_Programming_using_Java_A_Short_Tutorial.html ಎಚ್‌ಎಲ್7 ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಟ್ಯೂಟೋರಿಯಲ್ ಯೂಸಿಂಗ್ ಜಾವಾ] * [http://www.fortherecordmag.com/archives/ftr_01082007p22.shtml ಎಚ್‌ಎಲ್7 101: ೊಂದು ಆರಂಭಗಾರರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ] * [http://www.HL7Experts.com/ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಎಚ್‌ಎಲ್7 ನಿಪುಣರ ಒಕ್ಕೂಟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100308121452/http://www.hl7experts.com/ |date=2010-03-08 }} * [http://www.ehrguy.com/ ದ ಹೆಲ್ತ್‌ಕೇರ್ ಐಟಿ ಇಂಟರೋಪೆರೆಬಿಲಿಟಿ ಬ್ಲಾಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527145527/http://ehrguy.com/ |date=2013-05-27 }} * [http://www.cs.duke.edu/~jgm/files/nist.2006.ppt ಎನ್‌ಐ‌ಎಸ್‌ಟಿ ಎಚ್‌ಎಲ್7 ಕಾನ್ಫರ್ಮನ್ಸ್ ಟೆಸ್ಟಿಂಗ್ ಫ್ರೇಮ್‌ವರ್ಕ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110605024051/http://www.cs.duke.edu/~jgm/files/nist.2006.ppt |date=2011-06-05 }} * [http://globalsubmit.com/home/LearningCenter/HL7RegulatedProductSubmissions/tabid/252/Default.aspx ಐಸಿಎಚ್-ಎಚ್‌ಎಲ್7 ಮಿತಿಗೊಳಿಸಲಾದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100413213254/http://www.globalsubmit.com/home/LearningCenter/HL7RegulatedProductSubmissions/tabid/252/Default.aspx |date=2010-04-13 }} === ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಅವಲೋಕನಗಳು === * [http://ontology.buffalo.edu/hl7/doublestandards.pdf ಎಚ್‌ಎಲ್7 ರಿಮ್: ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಇನ್‌ಕೋಹೆರೆಂಟ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್‍] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612005842/http://ontology.buffalo.edu/HL7/doublestandards.pdf |date=2010-06-12 }} ಮತ್ತು [http://aurora.regenstrief.org/~schadow/Schadow-MIE06-r3.pdf ದ ಎಚ್‌ಎಲ್7 ರಿಮ್ ಅಂಡರ್ ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿ - ರಿಬುಟಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090914182222/http://aurora.regenstrief.org/~schadow/Schadow-MIE06-r3.pdf |date=2009-09-14 }} * [http://hl7-watch.blogspot.com/ ಎಚ್‌ಎಲ್7 ವಾಚ್ – ಬ್ಲಾಗ್; ಎಚ್‌ಎಲ್7ದ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಅವಲೋಕನ]. ಮುನ್ನಡೆದ ಕೆಲವು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಪ್ರೌಢ ಪ್ರಬಂಧಗಳ ಖಂಡನೆಗೆ ಬಂದ ಪೋಸ್ಟ್‌ ಆದ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿ. === ಮುಕ್ತವಾದ ಮೂಲ ಉಪಕರಣಗಳು === ಹಲವಾರು [[ಎಫ್‌ಒಎಸ್‌ಎಸ್]] ಆಧಾರಿತ ಉಪಕರಣಗಳು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಎಚ್‌ಎಲ್7 ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಸ್ ಅಳವಡಿಕೆಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಬಹುದು. * [http://www.openhealthtools.org/index.htm ಮುಕ್ತ ಆರೋಗ್ಯ ಉಪಕರಣಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ] * [http://aurora.regenstrief.org/javasig ದ ಎಚ್‌ಎಲ್7 ಜಾವಾ ಸ್ಪೇಷಲ್ ಇಂಟರೆಸ್ಟ್ ಗ್ರುಪ್ಸ್ ಇಂಪ್ಲಿಮೆಂಟೇಶನ್ ಆಫ್ ಎಚ್‌ಎಲ್7 v3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722053000/http://aurora.regenstrief.org/javasig |date=2011-07-22 }} * [http://www.eclipse.org/ohf ದ ಎಕ್ಲಿಪ್ಸ್ ಒಎಚ್‌ಎಫ್ ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ಸ್ - v2 ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ v3 ಇಂಪ್ಲಿಮೆಂಟೇಶನ್ಸ್ (ಐಡಿಇ ಟೈಪ್ ಟೂಲ್ಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ರನ್-ಟೈಮ್ ಲೈಬ್ರರೀಸ್)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100627145849/http://www.eclipse.org/ohf/ |date=2010-06-27 }} * [http://hl7api.sourceforge.net/ ಎಚ್‌ಎಪಿಐ,ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಒಪನ್ ‍-ಸೋರ್ಸ್,ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್-ಓರಿಯೆಂಟೆಡ್ ಎಚ್‌ಎಲ್7 2.x ಪಾರ್ಸರ್ ಫಾರ್ ಜಾವಾ] * [http://hl7toolkit.sourceforge.net/ ದ ಪರ್ಲ್ ಎಚ್‌ಎಲ್7 ಟೂಲ್‌ಕಿಟ್, ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಒಪನ್ ‍-ಸೋರ್ಸ್ ಎಚ್‌ಎಲ್7 ಪರ್ಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್] * [http://pear.php.net/package/Net_HL7 ಪಿಯರ್(ಪಿಎಚ್‌ಪಿ) ಎಚ್‌ಎಲ್7 ಮೆಸೇಜಿಂಗ್ ಎಪಿಐ ಮಾಡ್ಯೂಲ್] * [http://aurora.regenstrief.org/xhl7 ದ ಎಕ್ಸ್ೆಸಿವ್‌ಲಿ ಸಿಂಪಲ್ ಎಚ್‌ಏಲ್7 v2 ಪ್ರೊಸೆಸಿಂಗ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಯೂಸಿಂಗ್ ಎಕ್ಸ್‌ಎಮ್‌ಎಲ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಎಕ್ಸ್‌ಎಸ್‌ಎಲ್‌ಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722054008/http://aurora.regenstrief.org/xhl7/ |date=2011-07-22 }} * [http://rubyforge.org/projects/ruby-hl7 ದ ರೂಬಿ ಎಚ್‌ಎಲ್7 ಗ್ರಂಧಾಲಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110422071725/http://rubyforge.org/projects/ruby-hl7 |date=2011-04-22 }} * [http://xmlbeans.googlepages.com/ ಎಚ್‌ಎಲ್7 ಜಾವಾ ಬಂಧನಕಾರಕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090411144624/http://xmlbeans.googlepages.com/ |date=2009-04-11 }} * [http://nule.org/wp/?page_id=55 nule.org ಎಚ್‌ಎಲ್7 ಪ್ರಯೋಜನಗಳು]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://nhapi.sourceforge.net/home.php.ನೆಟ್‌ಗೆ ಎಚ್‌ಎಚ್‌ಪಿಐ ಮುಕ್ತ ಮೂಲ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://everest.marc-hi.ca/.ನೆಟ್‌ಗೆ ಎಚ್‌ಎಲ್7v3 ಮೆಸೇಜಿಂಗ್ ಫ್ರೇಮ್‌ವರ್ಕ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101003081529/http://everest.marc-hi.ca/ |date=2010-10-03 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಷಯ-ವಿಚಾರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಉತ್ತಮ ದರ್ಜೆಯ ಸಂಘಟನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದರ್ಜೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಲ್ಟಿ-ಏಜೆಂಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆರೋಗ್ಯ ಕಾಳಜಿ ವಿಷಯ-ವಿಚಾರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಎ‍ಎನ್‌ಎಸ್‌ಐ ದರ್ಜೆಗಳು]] fdpzlheg13adu3aui5grsfl3mcq25yn 0 23850 1372781 1337617 2026-05-05T14:44:49Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372781 wikitext text/x-wiki {{US state |Name = Indiana |ElectoralVotes = 11 |Fullname = State of Indiana |Flag = Flag of Indiana.svg |Flaglink = [[Flag of Indiana|Flag]] |Seal = Indiana-StateSeal.svg |Map = Map of USA IN.svg |Nickname = The [[Hoosier]] State |Former = Indiana Territory |Demonym = [[Hoosier]]<ref>{{cite news| title=What to Call Elsewherians and why| publisher= CNN.com|url=http://www.cnn.com/2007/LIVING/wayoflife/11/07/mf.nicknames/index.html|accessdate=2008-10-04 | date=2007-11-07}}</ref> |Motto = The Crossroads of America |Capital = [[Indianapolis, Indiana|Indianapolis]] |LargestCity = [[Indianapolis, Indiana|Indianapolis]] |LargestMetro = [[Indianapolis Metropolitan Area|Indianapolis]] |Governor = [[Mitch Daniels]] (R) |Lieutenant Governor = [[Becky Skillman]] (R) |Legislature = [[Indiana General Assembly|General Assembly]] |Upperhouse = [[Indiana Senate|Senate]] |Lowerhouse = [[Indiana House of Representatives|House of Representatives]] |Senators = [[Richard Lugar]] (R)<br />[[Evan Bayh]] (D) |Representative = 5 Democrats, <br /> 4 Republicans |PostalAbbreviation = IN |OfficialLang = [[ಆಂಗ್ಲ|English]] |Languages = [[Northern American English|Northern]], [[Inland Northern American English|Midwestern]] and <br /> [[Southern American English|Southern]] [[ಆಂಗ್ಲ|English]] [[Dialect]]s, <br /> [[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್]], [[French language|French]], [[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್]], <br /> [[Ilocano language|Ilocano]] Other Languages |AreaRank = 38th |TotalAreaUS = 36,418 |TotalArea = 94,321 |LandAreaUS = 35,868 |LandArea = 92,897 |WaterAreaUS = 550 |WaterArea = 1,424 |PCWater = 1.5 |PopRank = 16th |2000Pop = 6,423,113 (2009 est.)<ref name=09CenEst>{{cite web | title = Annual Estimates of the Resident Population for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 2000 to July 1, 2009 | publisher = United States Census Bureau | accessdate = 2010-01-04 | url = http://www.census.gov/popest/states/tables/NST-EST2009-01.csv}}</ref> |DensityRank = 17th |2000DensityUS = 169.5 |2000Density = 65.46 |Total GDP Rank = 16th |Total GDP = 248,915 (2006) |Per Capita GDP Rank = 33rd |Per capita GDP = 38,037 (2005) |AdmittanceOrder = 19th |AdmittanceDate = December 11, 1816 |TimeZone = [[Eastern Standard Time Zone|Eastern]] [[Coordinated Universal Time|UTC]]-5/[[Daylight Saving Time|-4]] |TZ1Where = [[Time in Indiana|80 counties]] |TimeZone2 = [[Central Standard Time Zone|Central]]: UTC-6/[[Daylight saving time|-5]] |TZ2Where = [[Time in Indiana|12 counties]] in <br /> [[Evansville]] and <br /> [[Gary]] Metro Areas <br /> <small>''For more information, <br /> see [[Time in Indiana]]''</small> |Latitude = 37° 46′ N to 41° 46′ N |Longitude = 84° 47′ W to 88° 6′ W |WidthUS = 140 |Width = 225 |LengthUS = 270 |Length = 435 |HighestPoint = [[Hoosier Hill]] <br /> ^{[[Franklin Township, Wayne County, Indiana|Franklin Township, <br /> Wayne County]]} <ref name=usgs>{{cite web| date=29 April 2005| url=http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| title=Elevations and Distances in the United States| publisher=U.S Geological Survey| accessdate=2006-11-06| archive-date=2008-06-01| archive-url=https://web.archive.org/web/20080601170143/http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| url-status=dead}}</ref> |HighestElevUS = 1,257 |HighestElev = 383 |MeanElevUS = 689 |MeanElev = 210 |LowestPoint = [[Ohio River]] and mouth <br /> of [[Wabash River]] <br /> ^{[[Point Township, Posey County, Indiana|Point Township, <br /> Posey County]]} <ref name=usgs/> |LowestElevUS = 320 |LowestElev = 98 |ISOCode = US-IN |Website = www.in.gov | }} {{Fix bunching|mid}} {{Infobox U.S. state symbols | Name = Indiana | Flag = Flag of Indiana.svg | Seal = Indiana-StateSeal.svg | Nickname = The Hoosier State | Motto = [[The Crossroads of America]]<ref name="motto"/> | Award = Sagamore of the Wabash | Capital = [[Indianapolis, Indiana|Indianapolis]] | Beverage = [[Water]] | Bird = [[Cardinal (bird)|Cardinal]] | Flower = [[Peony]] | Holidays = George Rogers Clark Day, February 25 (1779); Northwest Ordinance Day, July 13 (1787); [[Indiana Day]], December 11 (1816) | Language = [[English]] | Lincense Plate = 2008RegularIndiana.jpg | Name Origin = Land of the Indians | Pie = Hoosier Pie ([[Sugar cream pie]]) | Poem = "Indiana" | Stone = [[Limstone]] | Quarter = 2002 IN Proof.png | QuarterReleaseDate = 2002 | River = [[Wabash River]] | Tree = [[Liriodendron tulipifera|Tulip tree]] | Slogan = Restart your Engines | Song = "[[On the Banks of the Wabash, Far Away]]" | Soil = [[Miami (soil)|Miami]] | Route Marker = Indiana 67.svg }} '''ಇಂಡಿಯಾನಾ ರಾಜ್ಯ''' {{IPAc-en|en-us-Indiana.ogg|ɪ|n|d|i|ˈ|æ|n|ə}}ವು [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ]] ಒಂದು ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು, [[ಒಕ್ಕೂಟ|ಒಕ್ಕೂಟದ]] ೧೯ನೇ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿದೆ. [[ಬೃಹತ್ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶ|ಬೃಹತ್ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ]] ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಈ ರಾಜ್ಯವು, ಸುಮಾರು ೬.೩ ಮಿಲಿಯನ್ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, [[ಜನಸಂಖ್ಯೆ|ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ]] ೧೬ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು [[ಜನಸಾಂದ್ರತೆ|ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ]] ೧೭ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>[http://worldatlas.com/aatlas/populations/usadensityh.htm ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯಿಂದ ರಾಜ್ಯಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ]</ref> ಭೂ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ೩೮ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಇಂಡಿಯಾನಾವು, [[ಅಮೆರಿಕ ಖಂಡ|ಅಮೆರಿಕ ಖಂಡದ]] [[ಅಪ್ಪಲಾಚಿಯನ್ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿ|ಅಪ್ಪಲಾಚಿಯನ್ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ]] ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಅತಿಸಣ್ಣ ರಾಜ್ಯ. ಇದರ [[ರಾಜಧಾನಿ]] ಹಾಗೂ ಬೃಹತ್ [[ನಗರಿ|ನಗರಿಯೇ]] [[ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್]], [[ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ನದಿ|ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಯ]] ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ನಗರಗಳಲ್ಲೇ ಇದು ಬೃಹತ್ ನಗರ. ಇಂಡಿಯಾನಾವು ೧ ಲಕ್ಷ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಹಲವು ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್ ನಗರ ಹಾಗೂ ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನಗರ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಿವಿಧ ಕ್ರೀಡಾ ಚಟುವಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಿಗೆ ಇಂಡಿಯಾನಾವು ಮಹತ್ವದ ತಾಣವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ವಿವಿಧ ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಆಟಗಾರರು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಎನ್‌ಎಫ್‌ಎಲ್‌|ಎನ್‌ಎಫ್‌ಎಲ್‌ನ]] [[ಇಂಡಿಯಾನಾಪೋಲಿಸ್‌ ಕೋಲ್ಟ್ಸ್]], [[ಎನ್‌ಬಿಎ|ಎನ್‌ಬಿಎಯ]] [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ಪೇಸರ್ಸ್]], [[ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್ 500]] [[ಮೋಟಾರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್]] [[ಸ್ಪರ್ಧೆ]] (ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಿಶ್ವದ ಬೃಹತ್ ಕ್ರೀಡೆ ಇದಾಗಿದೆ) ಸೇರಿದಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಿವಿಧ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಜಗತ್ತಿನ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿವೆ. ಇಂಡಿಯಾನಾದ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು [[ಹೂಸಿಯರ್ಸ್]] (ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳು) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ, ಹೂಸಿಯರ್ಸ್ ಪದದ ಮೂಲಾರ್ಥ ಇನ್ನೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ಈ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ, [[ಜೇಮ್ಸ್ ವ್ಹಿಟ್ ಕಾಂಬ್ ರಿಲೆ]] ನೀಡಿರುವ ನವಿರಾದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಪ್ರಕಾರ, ಇಂಡಿಯಾನಾ ಪ್ರವರ್ತಕರು ಹೀಗೆ ಕೂಗುತ್ತಾರೆ, "Who's there?" in the wilderness or "Whose ear?" after a brawl. (ಈ ವಾಕ್ಯವು ಇಂಡಿಯನ್ನರು ವಾಸಿಸುವ ಭೂಮಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ) ಇಂಡಿಯಾನಾ ರಾಜ್ಯದ ಹೆಸರಿನ ಅರ್ಥ "[[ಇಂಡಿಯನ್ನರು]] ನೆಲೆಸಿರುವ ಭೂಪ್ರದೇಶ", ಅಥವಾ ಇನ್ನೂ ಸರಳವಾಗಿ "ಇಂಡಿಯನ್ನರ ಭೂಮಿ" ಎಂಬುದಾಗಿದೆ. ಇಂಡಿಯಾನಾ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕಾದರೆ, ೧೭೬೮ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದಿರುವ ಇತಿಹಾಸದ ಘಟನಾವಳಿಗಳ್ನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಮೆಲುಕು ಹಾಕಬೇಕು. [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ಭೂ ಪ್ರದೇಶ|ಇಂಡಿಯಾನಾ ಭೂ ಪ್ರದೇಶವು]] ೧೮೦೦ ರಲ್ಲಿ ಏಕೀಕರಣಗೊಂಡಾಗ, ಅಮೆರಿಕ ಶಾಸನಸಭೆಯು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಹೆಸರನ್ನು ಸೂಚಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನಾ ಇಂಡಿಯಾನಾವು [[ವಾಯವ್ಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯ|ವಾಯವ್ಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ]] ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite book |last= Stewart |first= George R. |authorlink= George R. Stewart |title= Names on the Land: A Historical Account of Place-Naming in the United States |origyear= 1945 |edition= Sentry edition (3rd) |year= 1967 |publisher= [[Houghton Mifflin]] |pages= 191}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.in.gov/history/2686.htm|title=The naming of Indiana|publisher=IN.gov|author=Indiana Historical Bureau|accessdate=2008-09-29}}</ref> ಇದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನಾ, ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ [[ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು]] ಮತ್ತು [[ಅಮೆರಿಕ ಇಂಡಿಯನ್ನರು]] ನೆಲೆಸಿದ್ದರು. [[ಅಮೆರಿಕ|ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿರುವ]] ಅಪರೂಪದ ಪ್ರಾಚೀನ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ [[ಏಂಜೆಲ್ ಮೌಂಡ್ಸ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಾಣ|ಏಂಜೆಲ್ ಮೌಂಡ್ಸ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಾಣವೂ]] ಒಂದು. ಇಲ್ಲಿ ಪುರಾತನ ಕಾಲದ ಅಪರೂಪದ [[ಕಲ್ಲು-ಮಣ್ಣಿನ ಕಲಾಕೃತಿ|ಕಲ್ಲು-ಮಣ್ಣಿನ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು]] ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು [[ನೈರುತ್ಯ ಇಂಡಿಯಾನಾ|ನೈರುತ್ಯ ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ]], [[ಇವಾನ್ಸ್ ವಿಲ್ಲೆ]] ಸಮೀಪದ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | title=Angel Mounds State Historic Site | publisher=Evansville Convention & Visitors Bureau | url=http://www.evansvillecvb.org/visitor-information/attractions-detail.tpl?ID=4 | accessdate=2006-11-14 | archive-date=2006-10-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20061006110118/http://www.evansvillecvb.org/visitor-information/attractions-detail.tpl?ID=4 | url-status=dead }}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಈಗ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ನೆಲೆಸಿದ್ದ ಜನರೆಂದರೆ [[ಪಾಲಿಯೊ ಇಂಡಿಯನ್ನರು]]. [[ಕ್ರಿ.ಶ.]]೮೦೦೦ ದ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ [[ಹಿಮಯುಗ|ಹಿಮಯುಗದ]] ಅಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಿಮನದಿ ಕರಗಿದ ತರುವಾಯ ಈ ಜನರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ ಸಣ್ನ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಹಂಚಿಹೋದ ಪಾಲಿಯೊ-ಇಂಡಿಯನ್ನರು [[ಅಲೆಮಾರಿ|ಅಲೆಮಾರಿಗಳಾಗಿ]], [[ಮಸ್ಟೊಡನ್]] ನಂತಹ (ಆನೆ ರೂಪದ ಸಸ್ತನಿ) ಬೃಹತ್ ಪ್ರಾಣಿಗಳ [[ಬೇಟೆ|ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತಿದ್ದರು]]. ಬೆಣಚು ಕಲ್ಲನ್ನು [[ಉಜ್ಜಿ]], [[ತೀಡಿ]], [[ಚೂಪು]] ಮಾಡಿ ಅವರು ಕಲ್ಲಿನ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ತಾವೇ ತಯಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="HIS">{{cite web| title =Prehistoric Indians of Indiana| publisher =State of Indiana| url =http://in.gov/dnr/historic/files/prehisindians.pdf| accessdate =2009-07-05| archive-date =2013-01-17| archive-url =https://web.archive.org/web/20130117084154/http://in.gov/dnr/historic/files/prehisindians.pdf| url-status =dead}}</ref> ತದನಂತರ, ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಪ್ರಾಚೀನತೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಕ್ರಿ.ಶ.೫೦೦೦ ಮತ್ತು ೪೦೦೦ ದ ಅವಧಿಯ ಈ ಕಾಲವನ್ನು [[ಪುರಾತನ ಯಗ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಅಂದಿನ ಜೀವನಶೈಲಿ ಪಾಲಿಯೊ-ಇಂಡಿಯನ್ನರಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು, ಆಹಾರ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ನೂತನ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಹೊಸ ಹೊಸ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಚಾಕು, ಚೂರಿ, ಭರ್ಜಿಯಂತಹ ಚೂಪಾದ ಆಯುಧಗಳು, ವಿವಿಧ ರೂಪದ [[ಕೊಂಡಿಗಳು]] ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು. ಕಲ್ಲುಗೊಡಲಿಗಳು, ಮರದ ಕೆಲಸದ ಸಲಕರಣಿಗಳು ಹಾಗೂ ಬೀಸುವ ಕಲ್ಲುಗಳಂತಹ ಭೂಮಿಯ ಕಲ್ಲು ಸಲಕರಣಿಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಅವರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಕಾಲದ ನಂತರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, [[ಗುಡ್ಡ|ಗುಡ್ಡಗಳನ್ನು]] ಹಾಗೂ [[ಕಸದ ರಾಶಿ|ಕಸದ ರಾಶಿಗಳನ್ನು]] ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗುತಿತ್ತು, ಇದು ಅವರ ನೆಲೆಸುಗಳು ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲವು ಸುಮಾರು ೧೫೦೦ BC ಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಾಯಿತು, ಅದಾಗ್ಯೂ ಕೆಲವು ಪ್ರಾಚೀನ ಜನರು ೭೦೦ BC ವರೆಗು ಜಗಿಸಿದ್ದರು.<ref name="HIS"/> ನಂತರ [[ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಕಾಲ]] ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು, ಇಲ್ಲಿ ಹಲವು ಹೊಸ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಕಾಣತೊಡಗಿದವು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಪಿಂಗಾಣಿ ಹಾಗೂ ಕುಂಬಾರಿಕೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು [[ತೋಟಗಾರಿಕೆ|ತೋಟಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ]] ಇವುಗಳ ಬಳಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಆರಂಭದ ಗುಡ್ಡಗಾಡಿನ ಕಾಲದ ಒಂದು ಗುಂಪಿನ ಹೆಸರು [[ಅಡೆನ ಜನರು]], ಇವರ ಶವಸಂಸ್ಕಾರದ ವಿಧಿವತ್ತಾದ ಅನುಷ್ಠಾನ ಬಹಳ ಸೊಗಸಾಗಿತ್ತು, ಗುಡ್ಡದ ನೆಲದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮರದ ತುಂಡಿನ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಇಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಗುಡ್ಡಗಾಡಿನ ಕಾಲದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, [[ಹೊಪ್‌ವೆಲ್ ಜನರು]] ಉದ್ದ-ಶ್ರೇಣಿಯ [[ಸರಕುಗಳ]] ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಕಾಲದ ಅಂತ್ಯ ಹತ್ತಿರವಾಗುತ್ತಿದಂತೆಯೆ, ವ್ಯಾಪಕ ಸಾಗುವಳಿ ಮತ್ತು [[ಧ್ಯಾನ]] ಹಾಗೂ [[ಸ್ಕ್ವಾಷ್]] ಅಂತಹ ಬೆಳೆ ಬೆಳೆಸಲು [[ಬೇಸಾಯ|ಬೇಸಾಯದ]] ಅಳವಡಿಸಿಕೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಗೊಂಡವು. ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಕಾಲ ೧೦೦೦ AD ಯಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು.<ref name="HIS"/> ನಂತರದ ಒಳಬರುವ ಕಾಲವು ಮಿಸಿಸಿಪಿಯನ್ ಕಾಲ ಎಂದು ಪ್ರಚಲಿತವಾಯಿತು, ಇದು ೧೦೦೦ ರಿಂದ ೧೬೫೦ AD ಯವರೆಗೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಆಂಜೆಲ್ ಗುಡ್ಡ|ಆಂಜೆಲ್ ಗುಡ್ಡಗಳಂತಹ]] ನಗರಕ್ಕೆ ಹೊಲುವ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವಾಸಸ್ಥಳಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾದವು. ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮಳಿಗೆಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳು ಹಾಗೂ ಜಗಲಿ ಗುಡ್ಡಗಳಂತಹ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಅವರು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಸ್ಥಳದ ಸಾಧನವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಅಥವಾ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="HIS"/> ೧೬೭೯ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಪರಿಶೋಧಕ [[ರೆನೆ-ರೊಬರ್ಟ್ ಕ್ಯಾವಲಿಯರ್, ಸಿಯರ್ ಡಿ ಲ ಸಲ್]] ಇವರು ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಸಂತ ಜೊಸೆಫ್ ನದಿ|ಸಂತ ಜೊಸೆಫ್ ನದಿಯಲ್ಲಿನ]]{{dn}} [[ದಕ್ಷಿಣ ಬೆಂಡ್]] ಅನ್ನು ತಲುಪಿದ ನಂತರ ಇಂಡಿಯಾನಾ ದಾಟಿದ ಮೊದಲ ಯುರೋಪಿನ್ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಲು ನಂತರದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವನು ಹಿಂದಿರುಗಿದನು. ಫ್ರೆಂಚಿನ [[ಫರ್ ವ್ಯಾಪಾರಿ|ಫರ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು]] ಕೂಡ ಬಂದು ಅವರ ಜೊತೆಗೆ ಹೊದಿಕೆಗಳು, ಆಭರಣಗಳು, ಸಲಕರಣೆಗಳು, ವಿಸ್ಕಿ ಹಾಗೂ ಆಯುದ್ಧಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕಾದವರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಸಲು ತಂದರು. ಸ್ಥಳಿಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ರ ವ್ಯಾಪಾರಿ ದಾರಿಗಳನ್ನು [[ಎರಿ ತಳ|ಎರಿ ತಳದಿಂದ]] [[ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ನದಿ|ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಯವೆರೆಗೆ]] ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ, ೧೭೩೨ ರಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಫ್ರೆಂಚ್‌ರು [[ವಾಬಾಷ್ ನದಿ|ವಾಬಾಷ್ ನದಿಯ]] ದಡದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಮೂರು ವ್ಯಾಪಾರಿ ತಾಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು. ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷರು ಆಗಮಿಸಿ ಫ್ರೆಂಚ್‌ರ ವಿರುದ್ಧ ಸಫಲವಾದ ಫರ್ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ರ ನಡುವೆ ೧೭೫೦ರ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ತಿರಸ್ಕಾರದ ವರ್ತನೆಯ ಕಾರಣ ಸ್ಥಳಿಯ ಅಮೆರಿಕಾದ ಪಂಗಡದವರು, [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಹಾಗೂ ಇಂಡಿಯನ್ ಯುದ್ಧ|ಫ್ರೆಂಚ್ ಹಾಗೂ ಇಂಡಿಯನ್ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ]] ಫ್ರೆಂಚ್‌‌ರ ಪರ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ೧೭೬೩ರ ಯುದ್ಧದ ಮುಕ್ತಾಯದ ನಂತರ, [[ವಾಸತಾಣಗಳ]] ಎಲ್ಲ ಪಶ್ಚಿಮ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಫ್ರೆಂಚ್ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಪೂರ್ತಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ರ ಕಿರೀಟಕ್ಕೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟಿತು. ಅದಾಗ್ಯೂ [[ಪೊಂಟಿಯಕ್ ವಿದ್ರೋಹ|ಪೊಂಟಿಯಕ್ ವಿದ್ರೋಹದ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ನೆರೆಯ ಪಂಗಡದವರು ಸೊಲನ್ನೊಪ್ಪದೆ [[ಒವಿಟನಾನ್ ಕೊಟೆ]] ಹಾಗೂ [[ಮಯಮಿ ಕೊಟೆ|ಮಯಮಿ ಕೊಟೆಯನ್ನು]] ನಾಶಗೊಳಿಸಿದರು. ೧೭೬೩ಯ royal ಘೋಷಣೆ ಅಪಲಾಚಿಯನ್ಸ್‌ನ ಪಶ್ಚಿಮದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಇಂಡಿಯನ್ ಬಳಕೆಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಹೀಗೆ ಅದರ ಹೆಸರು ಇಂಡಿಯನ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂದಾಯಿತು. ೧೭೭೫ರಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಿನ ವಾಸಿಗರು ತಮ್ಮನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು [[ಅಮೆರಿಕಾದ ಕ್ರಾಂತಿಕರ ಯುದ್ಧ]] ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಯುದ್ಧದ ಬಹುಪಾಲು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಾಯಿತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಕದನ ನಡೆಸಲು ಮಿಲಿಟರಿ ಅಧಿಕಾರಿ [[ಜೋರ್ಜ್ ರೊಜರ್ಸ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್]] ಸೇನೆಯನ್ನು ಕರೆಸಿದರು.<ref>ಬ್ರಿಲ್, ಪು. ೩೧-೩೨.</ref> ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೫, ೧೭೭೯ರಲ್ಲಿ [[ವಿನ್‌ಸೆನ್ನಿಸ್]] ಹಾಗೂ [[ಸ್ಯಾಕ್‌ವಿಲ್ ಕೊಟೆ|ಸ್ಯಾಕ್‌ವಿಲ್ ಕೊಟೆಯನ್ನು]] ಪಡೆಯಲು ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ನ ಸೇನೆ ಪ್ರಮುಖ ಯುದ್ಧಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು.<ref name="NO">{{cite web| title =Northwest Ordinance of 1787 | publisher =State of Indiana| url =http://www.in.gov/history/2695.htm#events| accessdate =2009-07-24 }}</ref> ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವಾಸಿಗರನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಧಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಸಫಲನಾದ. ಅವನ ವಿಜಯ ಹಲವು ಸಲ ಅಮೆರಿಕಾದ ವಿದ್ರೋಹದ ಯುದ್ಧದ ದಿಕ್ಕನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿದ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref>ಬ್ರಿಲ್, ಪು. ೩೩.</ref> ವಿದ್ರೋಹದ ಯುದ್ಧದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನ ಸಂದಾನದ ಜೊತೆಗೆ, ದೊಡ್ಡ ತಳಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟರಗಳಿಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಿರೀಟಧರು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟರು. ಅಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದ ಇಂಡಿಯನ್ ಪಂಗಡದವರ ಸಮ್ಮತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಅವರು ಇದನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಪಂಗಡದವರು ಈ ಸಂದಾನದ ಭಾಗಿದಾರರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಇಂಡಿಯನ್ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಿರೀಟದವರು US ಅವರಿಗೆ ಬಿಟ್ಟು ಕೊಟ್ಟರು ಎಂದು ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ೧೭೮೭ರಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಇಂಡಿಯಾನಾ [[ಉತ್ತರಪಶ್ಚಿಮ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಉತ್ತರಪಶ್ಚಿಮ ಕ್ಷೇತ್ರದ]] ಭಾಗವಾಯಿತು. ೧೮೦೦ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ [[ಒಹಾಯೊ]] ಅನ್ನು ಉತ್ತರಪಶ್ಚಿಮ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಸಿತು ಹಾಗೂ ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು.<ref name="GAC"/> ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ [[ಥೊಮಸ್ ಜೆಫರ್‌ಸನ್‌|ಥೊಮಸ್ ಜೆಫರ್‌ಸನ್‌ರು]] [[ವಿಲಿಯಂ ಹೆನ್ರಿ ಹ್ಯಾರಿಸನ್‌|ವಿಲಿಯಂ ಹೆನ್ರಿ ಹ್ಯಾರಿಸನ್‌ರನ್ನು]] ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ [[ವಿನ್‌ಸೆನ್ನಿಸ್]] ಅನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref>ಬ್ರಿಲ್, ಪು. ೩೫.</ref> [[ಮಿಷಿಗನ್]] ಅನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ [[ಇಲಿನೊಯಿಸ್ ಕ್ಷೇತ್ರ]] ಸೃಷ್ಟಿಯಾದಾಗ, ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಗಾತ್ರ ಈಗಿರುವಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು.<ref name="GAC">{{cite web| title =Government at Crossroads: An Indiana chronology| publisher =''[[The Herald Bulletin]]''| date =2008-01-05| url =http://www.theheraldbulletin.com/local/local_story_005185600.html| accessdate =2009-07-22}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ೧೮೧೦ರಲ್ಲಿ, [[ಶೊನಿಯ]] ನಾಯಕ [[ಟಿಕಂಸೆ]] ಹಾಗೂ ಅವನ ಸೋದರ [[ಟೆಂಸ್ಕ್‌‌ವಾಟ್ವ]] ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಾಸಿಗರನ್ನು ವಿರೋದ್ಧಿಸಲು ಇತರ ಪಂಗಡದವರಿಗೆ ಉತ್ತೇಜಿಸಿದರು. ಟಿಕಂಸೆ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಪ್ರೊಫೆಟ್ಸ್‌ಟೌನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಹ್ಯಾರಿಸನ್‌ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾರಿಸನ್ ಕೊಟೆ ಕಟ್ಟಿಸಿ ವಿರೋದ್ಧವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ. ಧಾಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರೊಫೆಟ್ಸ್‌ಟೌನ್ ಅವರು ಹಲವು ಬಾರಿ ಈ ಕೊಟೆಯನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಧಾಳಿಗಳನ್ನೇ ಕಾರಣವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಹ್ಯಾರಿಸನ್ ಪ್ರೊಫೆಟ್ಸ್‌ಟೌನ್ ಅನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕದವರನ್ನು [[ಟಿಪ್ಪಿಕನು ಯುದ್ಧ|ಟಿಪ್ಪಿಕನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ]] ನವೆಂಬರ್ ೭, ೧೮೧೧ರಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಈ ಧಾಳಿಯ ನಂತರ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೂರವಿದ್ದ ಟಿಕಂಸೆ ಹಲವು ಪಂಗಡದವರ ಬಳಿ ಹೋಗಿ, ಅವರಿಗೆ ಪ್ರತೀಕಾರ ಮಾಡಲು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದ. ಸುಮಾರು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೂ ಅವನ ಅನುಸರಿಸುವವರು ಅಲ್ಲಿನ ವಾಸಿಗರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಅಪಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಮನೆಗಳನ್ನು ಸುಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಟಿಕಂಸೆ ೧೮೧೩ರ [[ಥೆಂಸ್ ಯುದ್ಧ|ಥೆಂಸ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ]] ಸಾವಿಗೀಡಾದ. ಅವನ ಸಾವಿನ ನಂತರ, ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕದವರು ತಮ್ಮ ವಾಸಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು ಅಥವಾ ದೂರದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ನಿರ್ಬಂಧಿತರಿದ್ದರು.<ref>ಬ್ರಿಲ್, ಪುಪು. ೩೬-೩೭.</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೮೧೩ರಲ್ಲಿ, [[ಕೊರಿಡೊನ್]] ಅನ್ನು ಇಂಡಿಯಾನಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="GAC"/> ಎರಡು ವರ್ಷದ ನಂತರ, ಇಂಡಿಯಾನಾ ಸಂವಿಧಾನದಿಂದ ರಾಜ್ಯತ್ವದ ಮನವಿಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ, ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಬರೆಯಲು ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಒಂದು [[ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುವ ಕಾನೂನು]] ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಜೂನ್ ೧೦,೧೮೧೬ ರಂದು ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಬರೆಯಲು ಕೊರಿಡೊನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿದರು ಹಾಗೂ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿದರು. ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ [[ಜೆಂಮ್ಸ್ ಮ್ಯಾಡಿಸನ್]] [[ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು]] ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆ ರಾಜ್ಯವೆಂದು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೧, ೧೮೧೬ರಂದು ಅನುಮತಿಸಿದರು.<ref name="NO"/> ೧೮೨೫ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಕೊರಿಡೊನ್‌ಯಿಂದ [[ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್‌|ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್‌ಗೆ]] ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ೨೬ ವರ್ಷದ ನಂತರ ಒಂದು ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="GAC"/> ರಾಜ್ಯತ್ವವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರ ಇಂಡಿಯಾನಾವನ್ನು ಕಾಡು [[ಸರಹದ್ದ|ಸರಹದ್ದನಿಂದ]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾದ, ಸಮರ್ಪಕವಾದ-ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಹಾಗೂ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡುವ ಸಮೃದ್ಧ ರಾಜ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಬದಲಿಸಲು ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿತು. ದಾರಿಗಳ, [[ಕಾಲುವೆ|ಕಾಲುವೆಗಳ]], [[ರೈಲುದಾರಿ|ರೈಲುದಾರಿಗಳ]] ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯ-ಹಣ ಒದಗಿಸಿದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಗವಾಗುವ ಒಂದು ಕಾರ‍್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾಪಕರು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಯೋಜನೆಗಳು [[ರಾಜ್ಯವನ್ನು ದಿವಾಳಿಯಾಗಿಸುವ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದು]] ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ವಿಪತ್ತಾಗಿದ್ದವು, ಆದರೆ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನಾಲ್ಕುಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.<ref>{{cite web| last =Vanderstel| first =David G| title =The 1851 Indiana Constitution by David G. Vanderstel| publisher =State of Indiana| url =http://www.in.gov/history/2689.htm| accessdate =2009-07-24 }}</ref> [[ಅಮೆರಿಕಾದ ಪೌರರ ಯುದ್ಧದ]] ಸಮಯ, ಇಂಡಿಯಾನಾ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಆಯಿತು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಪಶ್ಚಿಮ ರಾಜ್ಯವಾದ ಕಾರಣ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಸೈನಿಕರು ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಘರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತರಿದ್ದರು. ಇಂಡಿಯಾನಾದ ವಾಸಿಗರು ಮೊದಲ ಹಾಗೂ ಕೊನೆಯ ಎರಡೂ ಯುದ್ಧದಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತರಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ೧೨೬ ಕಾಲುಪಡೆಯ ದಳಗಳನ್ನು, ತೋಪುಗಳ ೨೬ ಸಾಧನ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಅಶ್ವಸೈನ್ಯದ ೧೩ ದಳಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>ಫಂಕ್, ಪುಪು. ೨೩-೨೪,೧೬೩</ref> ೧೮೬೧ರಲ್ಲಿ, ೭,೫೦೦ ಪುರುಷರ ಭಾಗವನ್ನು ಒಕ್ಕೂಟದ ಸೈನ್ಯೆ ಸೇರಲು ಇಂಡಿಯಾನಾಗೆ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="167 ^ ಗ್ರೇ ೨೦೦೬, ಪುಟ ೪೧೮">[167] ^ ಗ್ರೇ ೨೦೦೬, ಪುಟ ೪೧೮.</ref> ಮೊದಲನೆಯ ಕರೆಯಲ್ಲೆ ಹಲವಾರು ಜನರು ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಬಂದ ಕಾರಣ ಸಾವಿರಾರು ಜನರನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಯುದ್ಧ ಕೊನೆಯಾಗುವ ಮುನ್ನ, ಇಂಡಿಯಾನಾ ಕದನವಾಡಲು ಹಾಗೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ೨೦೮,೩೬೭ ಪುರುಷರ ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿತು. ಇವರಲ್ಲಿ ೩೫%ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪುರುಷರು ಗಾಯಾಳುಗಳಾಗಿದ್ದರು: ೨೪,೪೧೬ ಜನರು ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು ಹಾಗೂ ೫೦,೦೦೦ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>ಫಂಕ್, ಪು. ೩-೪</ref> [[ಮೊರ್ಗನ್‌ನ ದಾಳಿ|ಮೊರ್ಗನ್‌ನ ದಾಳಿಯ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಾದ ಎಕೈಕ ಪೌರರ ಯುದ್ಧ [[ಕೊರಿಡೊನ್ ಯುದ್ಧ]]. ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ೧೫ ಸಾವು, ೪೦ ಗಾಯಾಳುಗಳು ಹಾಗೂ ೩೫೫ ಬಂಧಿಗಳಾದರು.<ref>{{cite book|title=The Civil War; a Narrative, Red River to Appomattox|author=Foote, Shelby|publisher=Random House|year=1974|pages =343–344}}</ref> ಅಮೆರಿಕನ್ ಪೌರರ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಉದ್ಯಮ ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ತ್ವರಿತ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮತಾಧಿಕಾರ ಚಳವಳಿಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ದಾರಿ ಆಯಿತು.<ref name="167 ^ ಗ್ರೇ ೨೦೦೬, ಪುಟ ೪೧೮"/> ೧೯ನೇಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ಅನಿಲದ ತೀವ್ರೋತ್ಕರ್ಷ]] ಕ್ಷಿಪ್ರ ಔದ್ಯೋಗಿಕರಣಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಗವಾಯಿತು.<ref name="167 ^ ಗ್ರೇ ೨೦೦೬, ಪುಟ ೪೧೮"/> ೨೦ನೇಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಇಂಡಿಯಾನಾ ಒಂದು ಬಲವಾದ [[ಉತ್ಪಾದನೆಯ ರಾಜ್ಯ|ಉತ್ಪಾದನೆಯ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web| title =The History of Indiana| publisher =[[History (TV channel)|History]]| url =http://www.history.com/states.do?action=detail&state=IN&contentType=State_Generic&contentId=54109| accessdate =2009-07-26 }}</ref> [[ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್ ಮೊಟಾರು ವೇಗ ಮಾರ್ಗ|ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್ ಮೊಟಾರು ವೇಗ ಮಾರ್ಗದ]] ನಿರ್ಮಾಣ ಹಾಗೂ ವಾಹನ ಉದ್ಯೋಗದ ಏರಿಕೆಯ ಜೊತೆಗೆ ರಾಜ್ಯವು ಹಲವಾರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಕಂಡಿತು.<ref>ಬ್ರಿಲ್, ಪು. ೪೭.</ref> ೧೯೩೦ಯ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಉಳಿದ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರದ ತರಹ [[ಭಾರಿ ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟ್ಟಿ|ಭಾರಿ ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟ್ಟಿನಿಂದ]] ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಪಕ-ಶ್ರೇಣಿಯ ಬಲವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿತು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನಗರೀಕರಣದ ಅವನತಿ. [[ಡಸ್ಟ್ ಬೌಲ್‌|ಡಸ್ಟ್ ಬೌಲ್‌ನ]] ಕಾರಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ತೀವ್ರಗೊಂಡಿ ಗ್ರಾಮೀಣ [[ಮಧ್ಯಪಶ್ಚಿಮ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಜ್ಯ|ಮಧ್ಯಪಶ್ಚಿಮ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ]] ವಲಸೆಗಾರರ ಒಳಹರಿವನ್ನು ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ರಾಜ್ಯಪಾಲ [[ಪೌಲ್ ವಿ. ಮ್ಯಾಕ್‌ನಟ್ಟ್‌|ಪೌಲ್ ವಿ. ಮ್ಯಾಕ್‌ನಟ್ಟ್‌ರ]] ಆಡಳಿತ ಸೋತುಹೋದ ಖಾಸಗಿ ಧನಸಹಾಯ ನೀಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ರಾಜ್ಯ-ಹಣ ಒದಗಿಸಿದ ಸಮಾಜಕಲ್ಯಾಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ತೀವ್ರಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಿತು. ಅವನ ಆಡಳಿತದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಆರ್ಥಿಕ ಅವನತಿಯ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರವಾಗಿ ಖರ್ಚು ಹಾಗೂ ಕಂದಾಯ ಎರಡನ್ನು ಕೂಡ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕಡಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಪುನಃರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಮ್ಯಾಕ್‌ನಟ್ಟ್ ಕೂಡ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ [[ಪ್ರತಿಬಂಧ|ಪ್ರತಿಬಂಧವನ್ನು]] ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿ ರಾಜ್ಯದ ಮೊದಲ ವರಮಾನ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಹಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಮುಷ್ಕರವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಸೈನಿಕಾಡಳಿತದ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.countyhistory.com/doc.gov/037.htm|title=Paul V. McNutt|publisher=County History Preservation Society|last=Branson|first=Ronald|accessdate=2009-07-26|archive-date=2008-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20081204172820/http://www.countyhistory.com/doc.gov/037.htm|url-status=dead}}</ref> ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದಂತಹ ಉಕ್ಕು, ಆಹಾರ ಹಾಗೂ ಇತರ ಸರಕುಗಳು ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಾದ ಕಾರಣ ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಲು [[II ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧ]] ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು.<ref name="TO">ಪೆಲ್, ಪು. ೩೧.</ref> ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಶೇಕಡಾ ೧೦% ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ಪಡೆಗೆ ಸೇರಿದರು ಮತ್ತು ನೂರಾರು ಉದ್ಯಮಗಳು ಯುದ್ಧ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಕರಾರುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಯುದ್ಧ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="167 ^ ಗ್ರೇ ೨೦೦೬, ಪುಟ ೪೧೮"/> ಯುದ್ಧದ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಭಾರಿ ಅವನತಿಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಆಯಿತು.<ref name="TO"/> II ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧದ ಆಂತ್ಯದ ನಂತರ, ಇಂಡಿಯಾನಾ ಭಾರಿ ಅವನತಿಯ ಮುಂಚೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಮರಳಿತು. ಉದ್ಯಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉದ್ಯೋಗದಾತ ಆಯಿತು, ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ೧೯೬೦ರ ದಶಕದಲ್ಲು ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ೧೯೫೦ ಹಾಗೂ ೧೯೬೦ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗರೀಕರಣವು ರಾಜ್ಯದ ನಗರ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಗಣನಾರ್ಹ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೆ ಮಾರ್ಗವಾಯಿತು. ವಾಹನಗಳ, ಉಕ್ಕು ಹಾಗೂ ಔಷಧೀಯ ಉದ್ಯಮಗಳು ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರಗಳಾಗಿ ಮೇಲೆರಿದವು. ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಯುದ್ಧದ ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲು ಮುಂದುವರೆಯಿತು ಹಾಗೂ ೧೯೭೦ಯ ಜನಗಣನೆಯಲ್ಲಿ ಐದು ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಏರಿತು.<ref>{{cite book|title=Economic Geography|author=Haynes, Kingsley E. & Machunda, Zachary B|year=1987|pages =319–333}}</ref> ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ [[ಮ್ಯಾಥ್ಯು ಇ. ವೆಲ್ಶ್]] ಅವರ ಆಡಳಿತವು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ತನ್ನ ಶೇಕಡಾ ಎರಡು ಮಾರಾಟ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="167 ^ ಗ್ರೇ ೨೦೦೬, ಪುಟ ೪೧೮"/> ವೆಲ್ಶ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸತ್ತೊಂದಿಗೆ ಕೂಡ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸಿ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಪೌರರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿಸಿದರು, ಹೀಗೆ ಅಲ್ಪ ಸಂಖ್ಯಾವರ್ಗದವರಿಗೂ ಉದ್ಯೋಗ ಹುಡುಕುವಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಅನುಮತಿಸಿತು.<ref>ಗ್ರೇ (೧೯೯೫), ಪುಪು. ೩೯೧-೩೯೨</ref> ೧೯೭೦ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡು, ರಾಜ್ಯದ ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅಳವಡಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ಮನವಿಗಳ ನ್ಯಾಯಲಯ|ಇಂಡಿಯಾನಾ ಮನವಿಗಳ ನ್ಯಾಯಲಯವನ್ನು]] ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯಲಯಗಳ ನ್ಯಾಯಧೀಶರನ್ನು ನೇಮಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.in.gov/judiciary/supreme/history.html|title=History and Origins|author=Indiana Historical Bureau|publisher=Indiana Historical Bureau|accessdate=2009-07-28|archive-date=2008-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20080512022858/http://www.in.gov/judiciary/supreme/history.html|url-status=dead}}</ref> [[1973ಯ ತೈಲ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು]] ವ್ಯಾಪಾರದ ಕುಸಿತ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು, ಇದು ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿನ ವಾಹನಗಳ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ಉಂಟು ಮಾಡಿತು. [[ಡೆಲ್ಕೊ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್]] ಹಾಗೂ [[ಡೆಲ್ಫಿ]] ಅಂತಹ ಕಂಪನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ [[ಆಂಡರ್‌ಸನ್]], [[ಮನಸಿ]] ಹಾಗೂ [[ಕೊಕೊಮೊ|ಕೊಕೊಮೊಗಳಲ್ಲಿನ]] ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ನಿರುದ್ಯೋಗದ ದರ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ವೈವಿಧ್ಯಗೊಳಲ್ಲು ಹಾಗೂ ಪುನಃ ಸ್ವಾಧೀನಪಡೆಯಲು ಆರಂಭವಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅನೌದ್ಯೋಗಿಕರಣದ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ೧೯೮೦ರ ವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.bls.gov/opub/mlr/1992/02/art2exc.htm|title=Auto industry jobs in the 1980s: a decade of transition|last=Singleton|first=Christopher J.|publisher=Unites State Bureau of Labor Statistics|accessdate=2009-07-28|archive-date=2009-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20090508054514/http://www.bls.gov/opub/mlr/1992/02/art2exc.htm|url-status=dead}}</ref> == ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ == [[ಚಿತ್ರ:Indy farmland.jpg|thumb|right|ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ಚೌಕಾಕಾರದ ಕೃಷಿಕ್ಷೇತ್ರ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಇಂಡಿಯಾನಾವನ್ನು ಕಾಲುಭಾಗ ಆವರಿಸಿದೆ.]] ಒಟ್ಟು {{convert|36418|sqmi|km2}} ವಿಸ್ತಾರದೊಂದಿಗೆ, ಇಂಡಿಯಾನಾ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ೩೮ನೇಯ ದೊಡ್ಡ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸ್ಥಳ ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite web| title =Profile of the People and Land of the United States| publisher =[[National Atlas of the United States]]| url =http://www-atlas.usgs.gov/articles/mapping/a_general.html| accessdate =2009-08-17| archive-date =2009-08-22| archive-url =https://web.archive.org/web/20090822023250/http://www-atlas.usgs.gov/articles/mapping/a_general.html| url-status =dead}}</ref> ಈ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ {{convert|250|mi|km}}ರ ಗರಿಷ್ಠ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ {{convert|145|mi|km}}ರ ಗರಿಷ್ಠ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಿದೆ.<ref>ಮೋರ್, ಪು. ೧೧</ref> ಈ ರಾಷ್ಟ್ರ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಮಿಶಿಗನ್]], ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಒಹಾಯೋ]] ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಇಲಿನೋಯಿಸ್‌|ಇಲಿನೋಯಿಸ್‌ಯಿಂದ]] ಎಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="FW"/> [[ಒಹಾಯೋ ನದಿ|ಒಹಾಯೋ ನದಿಯು]] ದಕ್ಷಿಣ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾನಾವನ್ನು [[ಕೆಂಟುಕಿ|ಕೆಂಟುಕಿಯಿಂದ]] ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news| last =Meredith| first =Robyn| title =Big-Shouldered River Swamps Indiana Town| publisher =''[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]''| date =1997-03-07| url =https://www.nytimes.com/1997/03/07/us/big-shouldered-river-swamps-indiana-town.html| accessdate =2009-08-19 }}</ref> [[ಭಾರಿ ತಳಗಳ ಪ್ರದೇಶ]] ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಎಂಟು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಒಂದು.<ref>{{cite web| title =NOAA's Great Lakes Region| publisher =[[National Oceanic and Atmospheric Administration]]| date =2007-04-25| url =http://www.ppi.noaa.gov/Regional_Collaboration/Regional_Overviews/GreatLakesRegionOverview_042507.pdf| accessdate =2009-09-29| archive-date =2010-05-27| archive-url =https://web.archive.org/web/20100527091943/http://www.ppi.noaa.gov/Regional_Collaboration/Regional_Overviews/GreatLakesRegionOverview_042507.pdf| url-status =dead}}</ref> ಈ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಎರಡು ನೈಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಮಧ್ಯ ಕೆಳನಾಡಿನ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ಒಳ ಎತ್ತರದ ಮೈದಾನದ ಕೆಳ ಪ್ರದೇಶ.<ref>ಲೋಗನ್, ಕಮಿಂಗ್ಸ್, ಮಾಲೋಟ್,ವಿಶರ್, ಟಕರ್ &amp; ರೀವ್ಸ್, ಪು. ೭೦</ref> ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಸರಾಸರಿಯ ಎತ್ತರ ಸುಮಾರು {{convert|760|ft|m}} ರಷ್ಟು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದ ಮೇಲಿದೆ.<ref>ಲೋಗನ್, ಕಮಿಂಗ್ಸ್, ಮಾಲೋಟ್,ವಿಶರ್, ಟಕರ್ &amp; ರೀವ್ಸ್, ಪು. ೮೨</ref> ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರ [[ಹೂಸಿಯರ್ ಬೆಟ್ಟ]], ಇದು {{convert|1257|ft|m}}ರಷ್ಟು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದ ಮೇಲಿದೆ.<ref>ಫೆಲ್,ಪು. ೫೬</ref> {{convert|1000|ft|m}}ಗಿಂತ ಎತ್ತರ ಬರಿ {{convert|2850|sqmi|km2}}ಗೆ ಇದೆ ಹಾಗೂ ಈ ಪ್ರದೇಶ ೧೪ ದೇಶಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಿದೆ. {{convert|500|ft|m}}ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಔನತ್ಯ ಸುಮಾರು {{convert|4700|sqmi|km2}}ಗೆ ಇದೆ.<ref>ಮೋರ್, ಪು. ೧೩</ref> ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು [[ಟಿಲ್ಲ್ ಬಯಲು]] ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಹಿಮನದಿಗಳಿಂದ ಉಳಿದ ಅಂಶಗಳ ಪರಿಣಾಮ ಇದರ ಬಹುಪಾಲ ನೋಟದ ಕಾರಣ. ಈ ಪ್ರದೇಶ ಕೆಲವು ಕೆಳ ಗುಡ್ಡಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿನ ಭೂಮಿ ಹಿಮಗಡ್ಡೆಯ ಮರಳು, ಜಲ್ಲಿಕಲ್ಲು ಹಾಗೂ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಇದು ಮಧ್ಯ ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಬೇಸಾಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="FW"/> ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹಿಮಗಡ್ಡೆ ಅಲ್ಲದ ಭಾಗ ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನ ಹಾಗೂ ಸಮತೋಲನವಿಲ್ಲದ ಮೇಲ್ಮೈ ಹೊಂದಿದೆ, ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅಗಾಧವಾದ ಕಂದರಗಳು ಹಾಗೂ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಹೊಳೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರದ ದಕ್ಷಿಣಪೂರ್ವದ ಕೆಲವು ಸೀಮಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಈ ತರಹದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಕಂದರಗಳ ಭೂಮಿ ಫಲವತ್ತಾಗಿದೆ, ಹೆಚ್ಚು ಗಮನೀಯವಾಗಿ ಬಿಳಿನೀರಿನ ಕಂದರ ತನ್ನ ಅದ್ಭುತ ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದೆ. ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಉತ್ತರಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಮರಳುಗುಡ್ಡಗಳು ಇದ್ದು, ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಮೊದಲು ಒಂದು ಸರೋವರವಿದ್ದುದು ಮತ್ತು ವಾಯುವಿನ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಅವುಗಳು ಉಂಟಾಗಿವೆ. [[ಕಂಕಕಿ ನದಿ|ಕಂಕಕಿ ನದಿಯ]] ಜಲಾನಯನ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ತಳಗಳಿಗೆ, ತಗ್ಗು ನೆಲ ಹಾಗೂ ವಿಶಾಲವಾದ ಹುಲ್ಲು ಗಾವಲಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಇದೆ. ಉತ್ತರಪೂರ್ವದ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರವಾದ [[ಮೊರೆನ್‌|ಮೊರೆನ್‌ಗಳಿವೆ]], ಅದರಲ್ಲೊಂದು ೨೦೦ರಿಂದ ೫೦೦ ಅಡಿ (೬೧ರಿಂದ ೧೫೦m) ಆಳ,{{convert|25|mi|km}} ಅಗಲ ಹಾಗೂ {{convert|100|mi|km}} ರಷ್ಟು ದೂರದ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಹರಡಿದೆ.<ref>ಮೋರ್, ಪುಪು. ೧೧-೧೩</ref> [[ವಾಬಾಷ್ ನದಿ]] ಮಿಸಿಸಿಪಿಯ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಮುಕ್ತವಾಗಿ-ಹರಿಯುವ ನದಿ, ಇದು ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಅಧಿಕೃತ ನದಿ.<ref>{{cite news |first=Brian M |last=Boyce |title=Terre Haute's Top 40: From a trickle in Ohio to the Valley’s signature waterway, the Wabash River is forever a part of Terre Haute |publisher=''Tribune-Star'' |date=2009-08-29 |accessdate=2009-09-24 |url=http://www.tribstar.com/local/local_story_241223116.html |archive-date=2009-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090831172225/http://www.tribstar.com/local/local_story_241223116.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web| last =Jerse| first =Dorothy| title =Looking Back: Gov. Bayh signs bill making Wabash the official state river in 1996| publisher =''[[Tribune-Star]]''| date =2006-03-04| url =http://www.tribstar.com/cnhi/tribstar/local/local_story_063223350.html| accessdate =2009-09-07}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ೪೭೫ ಮೈಲಿಗಳ (೭೬೪ km) ಉದ್ದದ ನಂತರ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇಂಡಿಯಾನಾ-ಇಲಿನೊಯಿಸ್ ಸಿಮೆಯ ಉದ್ದ, ಈ ನದಿಯು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ಮುನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತರಪೂರ್ವದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಪಶ್ಚಿಮದವರೆಗೆ ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ. ''[[ಔನ್ ದ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್ ಒಫ್ ವಾಬಾಷ್]]'', ''[[ದ ವಾಬಾಷ್ ಕೆನನ್‌ಬಾಲ್]]'' ಹಾಗೂ ''[[ಬ್ಯಾಕ್ ಹೊಂ ಅಗೇನ್, ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾನಾ]]'' ಅಂತಹ ಹಲವು ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಈ ನದಿಯು ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |first=Cynthia |last=Ozick |title=Miracle on Grub street; Stockholm | publisher=''The New York Times'' | date=1986-11-09| accessdate=2006-10-19 }}</ref><ref>{{cite news |first=Hans |last=Fantel |title=Sound; CD's make their mark on the Wabash Valley | publisher=''The New York Times'' | date=1984-10-14 | accessdate=2006-10-19 }}</ref> [[ಕಂಕಿ ನದಿ]] ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಉತ್ತರದಿಂದ ಹರಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪಶ್ಚಿಮ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಉಪನಗರ ಹಾಗೂ ಉಳಿದ ರಾಜ್ಯದ ಸೀಮೆಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |first=John C |last=Hudson |title=Chicago: Patterns of the metropolis | publisher=''Indiana Business Magazine'' | date=2001-05-01 | accessdate=2006-10-19 }}</ref> ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ೧,೦೦೦ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತಳಗಳಿವೆ.<ref>{{cite journal|title=''[[Field & Stream]]''|publisher=[[CBS]]|year=1971|page =86| volume =76 }}</ref> ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಟಿಪ್ಪಿಕನು ತಳ]] ಅತಿ ಆಳವಾದ ತಳ, ಇದರ ಆಳ ಸುಮಾರು {{convert|120|ft|m}}) ಹಾಗೆಯೆ ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ [[ವವಸಿ ತಳ]] ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನೈಜ್ಯ ತಳ.<ref>{{cite web| last =Leider| first =Polly| title =A Town With Backbone: Warsaw, Ind.| publisher =[[CBS News]]| date =2006-01-26| url =http://www.cbsnews.com/stories/2006/01/26/earlyshow/main1243126_page2.shtml| accessdate =2009-09-29| archive-date =2012-11-04| archive-url =https://web.archive.org/web/20121104124917/http://www.cbsnews.com/stories/2006/01/26/earlyshow/main1243126_page2.shtml| url-status =dead}}</ref> === ಹವಾಮಾನ === ಇಂಡಿಯಾನಾ [[ತೇವವಾದ ಭೂಖಂಡದ ಹವಾಮಾನ|ತೇವವಾದ ಭೂಖಂಡದ ಹವಾಮಾನವನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ, ಇಲ್ಲಿ ಚಿಳಿಗಾಲ ತಂಪಾಗಿದ್ದು ಬೇಸಿಗೆಗಳು ಬೆಚ್ಚಗೆ ಹಾಗೂ ತೇವಭರಿತವಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news| last =Bridges| first =David| title =Life in Indiana&nbsp;— Telegraph Mentor| publisher =''[[The Daily Telegraph]]''| date =2007-11-28| url =http://www.telegraph.co.uk/expat/mentorsforexpats/4211551/Life-in-Indiana---Telegraph-Mentor.html| accessdate =2009-07-04| location =London}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ರಾಷ್ಟ್ರದ ತುತ್ತತುದಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗ [[ತೇವದ ಉಪ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಹವಾಮಾನ|ತೇವದ ಉಪ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಹವಾಮಾನದೊಳಗಿನ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತಳದಲ್ಲಿ ತಂಗುವಿಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.<ref name="FW">{{cite encyclopedia| title =Indiana| encyclopedia =''Funk & Wagnalls New World Encyclopedia''| publisher =[[Funk & Wagnalls]]| accessdate =2009-07-04 }}</ref> ತಾಪಮಾನ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಚದರುತ್ತದೆ, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿನ ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ತಾಪಮಾನ ೪೯°[[F]]-೫೮&nbsp;°F (೯°[[C]]-೧೨&nbsp;°C) ಇದ್ದು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ೫೭&nbsp;°F(೧೪&nbsp;°C) ಇರುತ್ತದೆ. ತಾಪಮಾನಗಳು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ೦&nbsp;°F (-೧೮&nbsp;°C)ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಗೆ ಇಳಿಯಬಹುದು, ಜನವರಿಯಲ್ಲಿನ ಸರಾಸರಿ ೧೭&nbsp;°F (-೮&nbsp;°C)ಯಿಂದ ೩೫&nbsp;°F (೨°)ವರೆಗಿನ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮಧ್ಯ ಇರುತ್ತದೆ. ಜುಲೈಯಲ್ಲಿನ ತಾಪಮಾನ ಸರಿಸುಮಾರು ೬೩&nbsp;°F (೧೭&nbsp;°C)ರಿಂದ ೮೮&nbsp;°F (೩೧&nbsp;°C)ವರೆಗೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಗರಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನ ದಾಖಲೆ ೧೧೬&nbsp;°F (೪೭&nbsp;°C) ಜುಲೈ ೧೪, ೧೯೩೬ರಲ್ಲಿ [[ಕೊಲೆಜ್‌ವಿಲ್ಲ್]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು. ಜನವರಿ ೧೯, ೧೯೯೪ರಂದು ಕನಿಷ್ಠ ದಾಖಲೆ -೩೬&nbsp;°F (-೩೮&nbsp;°C) [[ನ್ಯೂ ವೈಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌|ನ್ಯೂ ವೈಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ]] ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು. ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ಕೃಷಿಯ ಅವಧಿ]] ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ೧೫೫ ದಿನಗಳು ಇದ್ದು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ೧೮೫ ದಿನಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬರಗಾಲ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಮಳೆ ವರ್ಷದಾದ್ಯಂತ ಸಮನಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಳೆ ಬೀಳುವಿಕೆಯು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಲೇಕ್ ಮಿಚಿಗನ್ ಹತ್ತಿರ {{convert|35|in|cm|}} ದಿಂದ ಓಹಾಯೋ ನದಿಯ ಹತ್ತಿರ {{convert|45|in|cm|}} ದವರೆಗೆ ಈ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಮತ್ತು ಈ ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿ {{convert|40|in|cm|}} ಇದೆ. ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಹಿಮಪಾತವು ಸರಾಸರಿ {{convert|22|in|cm|}}ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಗಾಳಿಯ ವೇಗ {{convert|8|mph|km/h|}} ಆಗಿದೆ.<ref>{{cite web| title =Indiana&nbsp;— Climate| publisher =City-Data.com| url =http://www.city-data.com/states/Indiana-Climate.html| accessdate =2009-07-04 }}</ref> ವೊರ್ಟೆಕ್, ಅಲ್ಬಾಮದ ಒಂದು ಕಂಪನಿಯ ಗಣನೆಯ ಅನುಸಾರ ಇಂಡಿಯಾನಾ ದೇಶದಲ್ಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಬಿರುಗಾಳಿಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಬಲ್ಲ ಒಂದು ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು ಗಣನಾ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಆರನೇಯ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. [[ಹೊಸ್ಟನ್]] ಹಾಗೂ [[ವಿಚಿಟ|ವಿಚಿಟಗಳಂತಹ]] ನಗರಗಿಂತ ಮುಂದಾಗಿ ಸೌತ್‌ಬೆಂಡ್ ನಗರ ದೇಶದಲ್ಲೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಿರುಗಾಳಿಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಬಲ್ಲ ನಗರ ಎಂದು ೧೪ನೇಯ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.<ref name="WSBT">{{cite web| last =Mecklenburg| first =Rick| title =Indiana: The new Tornado Alley?| publisher =[[WSBT-TV]]| date =2008-05-02| url =http://www.wsbt.com/news/local/18455324.html| accessdate =2009-07-04| archive-date =2009-09-17| archive-url =https://web.archive.org/web/20090917172638/http://www.wsbt.com/news/local/18455324.html| url-status =dead}}</ref> ಅದೆ ಕಂಪನಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಿರುಗಾಳಿಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಬಲ್ಲ ನಗರಗಳ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಸೌತ್‌ಬೆಂಡ್ ೧೬ನೇಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>{{cite web| last =Henderson| first =Mark| title =Top 20 Tornado Prone Cities and States Announced| publisher =[[WIFR]]| date =2008-05-02| url =http://www.wifr.com/weather/headlines/17036536.html| accessdate =2009-08-17| archive-date =2008-11-09| archive-url =https://web.archive.org/web/20081109034652/http://www.wifr.com/weather/headlines/17036536.html| url-status =dead}}</ref> ದೌರ್ಬಲ್ಯದ ಕಾರಣವಿದ್ದರೂ, ಇಂಡಿಯಾನಾ [[ಬಿರುಗಾಳಿ ಹಾದಿ|ಬಿರುಗಾಳಿ ಹಾದಿಯ]] ಭಾಗವಲ್ಲ.<ref name="WSBT"/> {| class="wikitable sortable " "text-align:center;font-size:90%;"| | colspan="13" style="text-align:center;font-size:120%;"|ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಳೆ ಸುರಿಯುವಿಕೆ<ref name="Indiana Climate Norms">{{cite web|url=http://www.agry.purdue.edu/climate/facts.aspgif|publisher=Indiana State Climate Office|title=Climate Facts|accessdate=2009-05-29|archive-date=2011-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110609122559/http://www.agry.purdue.edu/climate/facts.aspgif|url-status=dead}}</ref> |- ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | ಜನವರಿ ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | ಫೆಬ್ರುವರಿ ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | ಮಾರ್ಚ್ ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | ಏಪ್ರಿಲ್ ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | ಮೇ ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | ಜೂನ್ ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | ಜುಲೈ ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | ಆಗಸ್ಟ್ ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | ಅಕ್ಟೋಬರ್ ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | ನವೆಂಬರ್ ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | ಡಿಸೆಂಬರ್ ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | ವಾರ್ಷಿಕ |- | ೨.೪೮ | ೨.೨೭ | ೩.೩೬ | ೩.೮೯ | ೪.೪೬ | ೪.೧೯ | ೪.೨೨ | ೩.೯೧ | ೩.೧೨ | ೩.೦೨ | ೩.೪೪ | ೩.೧೩ |೪೧.೪೯ |} === ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ ಹಾಗೂ ಸಂಖ್ಯೆಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರದೇಶಗಳು === ಇಂಡಿಯಾನಾ ೯೨ [[ದೇಶಗಳ|ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ]] ವಿಭಜನೆಗೊಂಡಿದೆ. ಕೇವಲ [[ಮರಿಯನ್]] ಮಾತ್ರ ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಿಟಿ-ಕೌಂಟಿ ಆಗಿದ್ದು, ಜೊತೆಗೆ [[ವಾಂಡರ್‌ಬರ್ಗ್]] ಸಹಾ ಸೇರಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗೆ ಎಂಟು ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಿವೆ. <gallery class="center"> File:Downtown_indy_from_parking_garage_zoom.JPG|ಇಂಡಿಯನಾಪೊಲಿಸ್‌. File:Downtown Fort Wayne IN.JPG|ವೆಯ್ನೆ ಕೋಟೆ |ಇವಾನ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ File:Gary City Hall, ೨೦೦೯.jpg|ಗ್ಯಾರಿ File:Hammond indiana22AUG2005.jpg|ಹಮ್ಮಂಡ್ File:Downtown Bloomington from E.JPG|ಬ್ಲೂಮಿಂಗ್ಟನ್ File:Muncie-city-hall-೨೦೦೫.jpg|ಮುನ್ಸೈಯ್ </gallery> == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == === ಜನಸಂಖ್ಯೆ === [[ಚಿತ್ರ:Indiana population map.png|thumb|right|192px|ಇಂಡಿಯಾನಾ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ನಕ್ಷೆ]] [[ಚಿತ್ರ:USA Indiana age pyramid.svg|thumb|left|220px|ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಹಂಚಿಕೆ]] <!-- {{USCensusPop |1800 = 2632 |1810 = 24520 |1820 = 147178 |1830 = 343031 |1840 = 685866 |1850 = 988416 |1860 = 1350428 |1870 = 1680637 |1880 = 1978301 |1890 = 2192404 |1900 = 2516462 |1910 = 2700876 |1920 = 2930390 |1930 = 3238503 |1940 = 3427796 |1950 = 3934224 |1960 = 4662498 |1970 = 5193669 |1980 = 5490224 |1990 = 5544159 |2000 = 6080485 |estyear = 2009<ref name=09CenEst/> |estimate = 6423113 }} --> ೨೦೦೮ರ ಗಣನೆಯ ಅನುಸಾರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ೬,೩೭೬,೭೯೨ ಜನರು ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು. [[ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಿಭಿಡತೆ]] ಒಂದು ಚದರ ಮೈಲಿಗೆ ೧೬೯.೫ ಜನರಿದ್ದರು. ರಾಜ್ಯದ ಜನಾಂಗದ ರಚನೆ ಹೀಗಿದೆ: ೮೮.೦% [[ಬಿಳಿ ಜನರು]], ೯.೧% [[ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೇರಿಕನ್‌ರು]], ೧.೪% [[ಏಷಿಯಾದವರು]], ೧.೨% ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಜನಾಂಗದ ಹೆನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದವರು ಹಾಗೂ ೦.೩% [[ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ರು]]. ಯಾವುದೇ ಸಂತತಿಯ [[ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್]] (ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಮೊದಲ ಭಾಷೆಯ ಅಮೆರಿಕದವನು) ಅಥವಾ [[ಲ್ಯಾಟಿನೊ|ಲ್ಯಾಟಿನೊರವರು]] (ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕಾದ ಸ್ಥಳೀಯ) ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೫.೨% ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು.<ref name="CAT">{{cite web| title =Indiana QuickFacts from the US Census Bureau| publisher =United States Census Bureau| url =http://quickfacts.census.gov/qfd/states/18000.html| accessdate =2009-10-12| archive-date =2012-04-23| archive-url =https://web.archive.org/web/20120423094054/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/18000.html| url-status =dead}}</ref> ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸಂತತಿಯು ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ.<ref name="POP">{{cite web| last =Greninger| first =Howard| title =Vigo County’s population on the rise| publisher =''Tribune-Star''| date =2007-05-19| url =http://www.tribstar.com/local/local_story_139235811.html| accessdate =2009-10-10| archive-date =2012-12-08| archive-url =https://archive.is/20121208231449/http://www.tribstar.com/local/local_story_139235811.html| url-status =dead}}</ref> ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ, ೨೪.೯% ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧೮ ವರ್ಷಗಳೊಳಗಿದೆ, ೬.೯% ಐದು ವರ್ಷದೊಳಗಿದೆ ಹಾಗೂ ೧೨.೮% ರಷ್ಟು ೬೫ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="CAT"/> ನಡುವಣ ವಯಸ್ಸು ೩೬.೪ ವರ್ಷಗಳಾಗಿದೆ.<ref name="POP"/> ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ, ೭೭.೭% ರಷ್ಟು ಇಂಡಿಯಾನಾದ ವಾಸಿಗರು ಮಹಾನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು, ೧೬.೫% ರಷ್ಟು ಕಿರಿಯನಗರ ಜೆಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ೫.೯% ರಷ್ಟು ಮಧ್ಯಭಾಗವಲ್ಲದ ಜೆಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web| title =Metro and Nonmetro Counties in Indiana| publisher =Rural Policy Research Institute| url =http://www.rupri.org/Forms/Indiana.pdf| accessdate =2009-10-10| archive-date =2009-03-04| archive-url =https://web.archive.org/web/20090304144932/http://www.rupri.org/Forms/Indiana.pdf| url-status =dead}}</ref> ಜನಗಣನೆಯಲ್ಲಿ ೨೨.೭% ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ [[ಜರ್ಮನ್]] ಮನೆತನದು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿ, ಇದು ಇಂಡಿಯಾನಾದ ದೊಡ್ಡ ಮನೆತನ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ರು]] (೧೨.೦%), [[ಆಂಗ್ಲ]] ಮನೆತನ (೮.೯%), [[ಐರಿಷ್]] (೧೦.೮%) ಹಾಗೂ [[ಪೊಲಿಷ್]] (೩.೦%) ಜನರು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖ ನೀಡುವರು ಹಲವಾರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web| title =DP-2. Profile of Selected Social Characteristics: 2000| publisher =United States Census Bureau| url =http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-geo_id=04000US18&-qr_name=DEC_2000_SF3_U_DP2&-ds_name=DEC_2000_SF3_U&-redoLog=false| accessdate =2009-10-17| archive-date =2020-02-12| archive-url =https://archive.today/20200212042132/http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-geo_id=04000US18&-qr_name=DEC_2000_SF3_U_DP2&-ds_name=DEC_2000_SF3_U&-redoLog=false| url-status =dead}}</ref> [[ಶೆರಿಡನ್]] ನಗರದಲ್ಲಿನ [[ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ]] ಇಂಡಿಯಾನಾ [[ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೇಂದ್ರ|ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೇಂದ್ರವಿದೆ]].<ref>{{cite web | title=Population and Population Centers by State | publisher=United States Census Bureau | url=http://www.census.gov/geo/www/cenpop/statecenters.txt | accessdate=2006-11-21}}</ref> ೧೯೯೦ಯ ಸಮಯದಿಂದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್‌ನ ಸುತ್ತಲಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ದಟ್ಟವಾಗಿದೆ, ಐದು ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿವೆ: [[ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್]], [[ಹೆಂಡ್ರಿಕ್ಸ್]], [[ಜಾನ್‌ಸನ್]] ಹಾಗೂ [[ಹ್ಯಾನ್‌ಕೊಕ್]]. ಇನ್ನೊಂದು ಜಿಲ್ಲೆ [[ಡಿಯರ್‌ಬೊನ್ ಜಿಲ್ಲೆ]], ಇದು [[ಸಿನ್‌ಸಿನಾಟಿ|ಸಿನ್‌ಸಿನಾಟಿಯ]] ಬಳಿ ಇದೆ. ಇಂಡಿಯಾನಾ ಒಳಗೊಂಡ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಕೂಡ ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲೊಂದು ಮತ್ತು ಇದರ ಸುತ್ತಲಿನ ರಾಜ್ಯಗಳು ಇಲಿನೊಯಿಸ್, ಮಿಶಿಗನ್, ಒಹಾಯೊ ಹಾಗೂ ಕೆಂಟುಕಿ. ಇದು ದೇಶದಲ್ಲೆ ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ೨೭ನೇಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite web| last =Rainey| first =Joan P| title =Hamilton and Other Suburban Counties Lead the State in Population Growth| publisher =Indiana University| year =2000| url =http://www.ibrc.indiana.edu/ibr/2000/summer00/01.pdf| accessdate =2009-10-17 }}</ref> ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ವಾಸಿಗರ ನಡುವಣ ಕುಟುಂಬದ ಆದಾಯ $೪೩,೯೯೩ ಆಗಿತ್ತು. ಸುಮಾರು ೪೯೮,೭೦೦ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಕುಟುಂಬಗಳ ಆದಾಯ $೫೦,೦೦೦ರಿಂದ $೭೪,೯೯೯ವರೆಗಿನ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿತು, ಇದು ಎಲ್ಲ ಕುಟುಂಬಗಳ ಒಟ್ಟನ್ನು ೨೦% ಎಂದು ಲೆಕ್ಕ ತೊರಿತು. ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಡುವಣ ಕುಟುಂಬದ ಆದಾಯ ಸುಮಾರು $೩೫,೦೦೦, ಇದು ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು. $೭೮,೯೩೨ಗೆ, ೨೫೦,೦೦೦ ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಜನರಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಏಳನೇಯ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿನ ಮುಂದಿನ ನಡುವಣದ ಹೆಚ್ಚು ಆದಾಯಗಳು ಕೂಡ ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ; ಹೆಂಡ್ರಿಕ್ಸ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಡುವಣ $೫೭,೫೩೮ ಆಗಿದ್ದು ಜಾನ್‌ಸನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಡುವಣ $೫೬,೨೫೧.<ref>{{cite web| last =Justis| first =Rachel M| title =Household Income Varies by Region and Race| publisher =Indiana University| year =2006| url =http://www.ibrc.indiana.edu/ibr/2006/fall/article2.html| accessdate =2009-10-29 }}</ref> {{US Demographics}} === ಧರ್ಮ === [[ಚಿತ್ರ:St Meinrad ArchAbbey 295 Indiana.JPG|thumb|right|250 px|ಸೇಂಟ್ ಮೇನ್ರಾಡ್ ಆರ್ಚ್‌ಬ್ಬೆಯ್, ನಾರ್ತ್‌-ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ದೇಶದ ಸೇಂಟ್ ಮೇನ್ರಾಡ್ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿದೆ,ಇಂಡಿಯಾನಾ,ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಎರಡು ಆರ್ಚ್‌ಬ್ಬೆಯ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ 11ರಲ್ಲಿ ಒಂದು.]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ಏಕೈಕ ದೊಡ್ಡ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಂಥ [[ರೊಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್]] (೮೩೬,೦೦೯ ಸದಸ್ಯರು) ಆದರೂ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹಲವು ಸದಸ್ಯರು ಹಲವು [[ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್]] ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ ಅನುಯಾಯಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ೨೮೮,೩೦೮ ಜನರ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ವರ್ಗ [[ಸಂಯುಕ್ತ ಮೆಥೊಡಿಸ್ಟ್ ಕ್ರೈಸ್ಥಾಲಯ|ಸಂಯುಕ್ತ ಮೆಥೊಡಿಸ್ಟ್ ಕ್ರೈಸ್ಥಾಲಯದಾಗಿತ್ತು]].<ref>{{Cite web |url=http://www.thearda.com/mapsReports/reports/state/18_2000.asp |title=TheArda.com |access-date=2010-07-01 |archive-date=2008-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081008035841/http://www.thearda.com/mapsReports/reports/state/18_2000.asp |url-status=dead }}</ref> ಪದವೀಧರರ ಕೇಂದ್ರದ ಅಧ್ಯಯನದ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಅನುಸಾರ ೨೦% ರೊಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್, ೧೪% ವಿಭಿನ್ನ [[ಬ್ಯಾಪ್‌ಟಿಸ್ಟ್]] ಕ್ರೈಸ್ಥಾಲಯಗಳ, ೧೦% ಇತರ [[ಕ್ರೈಸ್ಥರು]], ೯% [[ಮೆಥೋಡಿಸ್ಟ್]] ಹಾಗೂ ೬% [[ಲುಥೆರಾನ್]] ಜನರಿದ್ದರು. ೧೬% [[ಜಾತ್ಯತೀತ|ಜಾತ್ಯತೀತರಿದ್ದಾರೆಂದು]] ಕೂಡ ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಶೋಧಿಸಿತು.<ref>{{cite web | title=American Religious Identification Survey | publisher=[[City University of New York]] | url=http://www.gc.cuny.edu/faculty/research_briefs/aris/key_findings.htm | accessdate=2006-12-25 | archive-date=2005-10-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20051024031359/http://www.gc.cuny.edu/faculty/research_briefs/aris/key_findings.htm | url-status=dead }}</ref> ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಎರಡು [[ಆರ್ಚ್‌ಆ‍ಯ್‌ಬೆ|ಆರ್ಚ್‌ಆ‍ಯ್‌ಬೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾದ [[ಸೇಂಟ್. ಮೀನ್‌ರಾಡ್ ಆರ್ಚ್‌ಆ‍ಯ್‌ಬೆ]] ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿದ್ದು, ಇದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಹನ್ನೊಂದರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಕ್ರೈಸ್ಥರ ಕ್ರೈಸ್ಥಾಲಯ|ಕ್ರೈಸ್ಥರ ಕ್ರೈಸ್ಥಾಲಯದ]] ತರಹ, ಎರಡು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ವರ್ಗಗಳು, [[ಮುಕ್ತ ಮೆಥೋಡಿಸ್ಟ್ ಕ್ರೈಸ್ಥಾಲಯ]] ಹಾಗೂ [[ವೆಸ್ಲೆಯನ್ ಕ್ರೈಸ್ಥಾಲಯ|ವೆಸ್ಲೆಯನ್ ಕ್ರೈಸ್ಥಾಲಯಗಳ]] ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳು ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್‌ನಲ್ಲಿವೆ.<ref>ಬೊಡೆನ್ಹಮರ್, ಬಾರೋವ್ಸ್ ಮತ್ತು ವಂಡೇರ್‌ಸ್ಟೇಲ್,ಪು. ೬೯೬</ref><ref>ಬೊಡೆನ್ಹಮರ್, ಬಾರೋವ್ಸ್ ಮತ್ತು ವಂಡೇರ್‌ಸ್ಟೇಲ್,ಪು. ೪೧೬</ref> [[ಗ್ರೆಸ್ ಬ್ರೆಥರೆನ್ ಕ್ರೈಸ್ಥಾಲಯಗಳ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ]] ಕಛೇರಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಪ್ರಕಾಶನದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು [[ವಿನೊನ ತಳ|ವಿನೊನ ತಳದತ್ತ]] ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=LC&p_theme=lc&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=10307DEBAC918D95&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|title=Forever Young: Lititz pastor retires after 33 years at Grace Brethren|date=2004-06-04|publisher=''[[Lancaster Newspapers, Inc|Lancaster New Era]]''|accessdate=2009-08-15}}{{Dead link|date=ಜನವರಿ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (ನೋಂದಣಿಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ)</ref> [[ಕ್ರಿಸ್ಟ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸಂಯುಕ್ತ ಬ್ರೆಥರೆನ್ ಕ್ರೈಸ್ಥಾಲಯ|ಕ್ರಿಸ್ಟ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸಂಯುಕ್ತ ಬ್ರೆಥರೆನ್ ಕ್ರೈಸ್ಥಾಲಯಗೆ]] [[ಹಂಟಿಂಗ್ಟನ್]] ಮನೆಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=FW&s_site=fortwayne&p_multi=FW&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=10547EC7A86111BF&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|title=Future of the faith, Area church weighs merger as a way to aid denomination|date=2004-09-22|publisher=''[[The News-Sentinel]]''|accessdate=2009-08-15}}{{Dead link|date=ಜನವರಿ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (ನೋಂದಣಿಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ)</ref> [[ದೇವರ ಕ್ರೈಸ್ಥಾಲಯ|ದೇವರ ಕ್ರೈಸ್ಥಾಲಯದ]] ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳಿಗೆ [[ಆಂಡರ್‌ಸನ್]] ಮನೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|last=Neff|first=David|url=http://www.christianitytoday.com/ct/2006/marchweb-only/113-12.0.html|title=Holiness Without the Legalism|date=2006-03-27|publisher=''[[Christianity Today]]''|accessdate=2009-08-15}}</ref> ವೆನ್ ಕೊಟೆಯಲ್ಲಿ [[ಕ್ರಿಸ್ತಧರ್ಮಪ್ರಚಾರಕ ಕ್ರೈಸ್ಥಾಲಯ|ಕ್ರಿಸ್ತಧರ್ಮಪ್ರಚಾರಕ ಕ್ರೈಸ್ಥಾಲಯದ]] ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯವಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=FW&s_site=fortwayne&p_multi=FW&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0FE07B25E8E7E2E5&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|title=Volunteers add to church, They construct buildings for the Missionary Church.|date=2003-10-06|publisher=''The News-Sentinel''|accessdate=2009-08-15}}{{Dead link|date=ಜನವರಿ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (ನೋಂದಣಿಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ)</ref> ಅಮೇರಿಕನ್ ಕಾಕೆರಿಸಮ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಶಾಖೆಯಾದ [[ರಿಲೀಜಿಯಸ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್]] ನ [[ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಮೀಟಿಂಗ್]] [[ರಿಚ್‌ಮಂಡ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದು]],<ref>{{cite web|url=http://www.earlham.edu/Q/brochure1/#did_you_know|title=Quakers of Richmond and Wayne County, Indiana|publisher=[[Earlham College]]|accessdate=2009-08-15|archive-date=2009-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403160459/http://www.earlham.edu/Q/brochure1/#did_you_know|url-status=dead}}</ref> ಇದು ಇಡೀ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾದ ಕಾಕೆರ್ ಸೆಮಿನರಿ the [[ಅರ್ಲ್‌ಹ್ಯಾಮ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ರಿಲಿಜನ್]] ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|last=Wilson|first=Amy Lyles|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=7780491|title=The Guts to Keep Going|publisher=[[National Public Radio]]|accessdate=2009-08-15}}</ref> ಸುಮಾರು ೨೫೦,೦೦೦ [[ಮುಸ್ಲಿಮ್‌|ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ರಿಗೆ]] ಇಂಡಿಯಾನಾ ಮನೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://pluralism.org/news/view/14503|title=Indiana Governor Breaks Ramadan Fast with Local Muslims at his Residence (Indiana)|publisher=Pluralism.org|accessdate=2009-08-15}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸಮಾಜ|ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸಮಾಜದ]] ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯ [[ಪ್ಲೈನ್‌ಫೀಲ್ಡ|ಪ್ಲೈನ್‌ಫೀಲ್ಡನಲ್ಲಿದೆ]].<ref>{{cite news|author=Associated Press|url=http://www.usatoday.com/news/religion/2009-02-02-muslims-obama_N.htm|title=Are American Muslims 'under more scrutiny' with Obama?|publisher=''[[USA Today]]''|date=2009-02-02|accessdate=2009-08-15}}</ref> === ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Downtown indy from parking garage zoom.JPG|thumb|ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರ]] ೭೯೫,೪೫೮ ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದ ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್ ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲೆ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಹಾಗೂ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೆ ೧೩ನೇಯ ದೊಡ್ಡ ನಗರ. ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿನ ಇನ್ನು ಮೂರು ಇತರ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧೦೦,೦೦೦ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ: ವಾಯಿನ್ ಕೊಟೆ (೨೫೧,೨೪೭), ಇವನ್ಸ್‌ವಿಲ್ (೧೧೬,೨೫೩) ಹಾಗೂ ಸೌತ್ ಬೆಂಡ್ (೧೦೪,೦೬೯). ೨೦೦೦ರ ಸಮಯದಿಂದ ಫಿಶರ್ಸ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ೨೦ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ೬೯.೧% ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡಿದೆ. ೬.೮% ಹಾಗೂ ೫.೯% ಕ್ರಮಾಂಕದ ಇಳಿತದಿಂದ ಹ್ಯಾಮಂಡ್ ಹಾಗೂ ಗೆರಿ ೨೦೦೦ರ ಸಮಯದಿಂದ ೨೦ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಇಳಿತವನ್ನು ಕಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web| last =Nevers| first =Kevin| title =Duneland population growth rate slows a bit in 2007 Census estimates| publisher =''Chesterton Tribune''| date =2008-07-11| url =http://chestertontribune.com/Duneland%20Community%20News/7112%20duneland_population_growth_rate.htm| accessdate =2009-08-05| archive-date =2009-08-16| archive-url =https://web.archive.org/web/20090816211454/http://www.chestertontribune.com/Duneland%20Community%20News/7112%20duneland_population_growth_rate.htm| url-status =dead}}</ref> ೨೦೦೦ರ ಸಮಯದಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಕಂಡ ಇತರ ನಗರಗಳು ನೊಬೆಲಾಸ್‌ವಿಯಲ್ (ಶೇಕಡಾ ೩೯.೪), ಗ್ರೀನ್‌ವುಡ್ (ಶೇಕಡಾ ೨೬.೩), ಕಾರ್ಮೆಲ್ (ಶೇಕಡಾ ೨೧.೪) ಹಾಗೂ ಲಾರೆನ್ಸ್ (ಶೇಕಡಾ ೯.೩). ಇದೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಇವಾನ್ಸ್‌ವಿಯಲ್ (ಶೇಕಡಾ -೪.೨), ಆಂಡರ್‌ಸನ್ (ಶೇಕಡಾ -೪) ಹಾಗೂ ಮನಸಿ (ಶೇಕಡಾ -೩.೯) ನಗರಗಳು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಿಪರೀತವಾದ ಇಳಿತವನ್ನು ಕಂಡವು.<ref>{{cite press release| title =Indiana sees big gains in population among certain cities and towns| publisher =Indiana University| date =2008-07-10| url =http://newsinfo.iu.edu/news/page/normal/8512.html| accessdate =2009-08-15| archive-date =2009-09-10| archive-url =https://web.archive.org/web/20090910083421/http://newsinfo.iu.edu/news/page/normal/8512.html| url-status =dead}}</ref> ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೆ ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್ [[ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶ|ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು]] ಹೊಂದಿದ್ದು ದೇಶದಲ್ಲಿ [[33ನೇಯ ದೊಡ್ಡ ಸ್ಥಾನ]] ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite web| title =Annual Estimates of the Population of Metropolitan and Micropolitan Statistical Areas| publisher =[[United States Census]]| url =http://www.census.gov/popest/metro/tables/2007/CBSA-EST2007-01.csv| accessdate =2009-08-14 }}</ref> ಅದರಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿನ ಮ್ಯರಿಯನ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಹಾಗೂ ಎಂಟು ಸುತ್ತಲಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{cite web| last =Besl| first =John| title =Indianapolis Population Growth Spreads Out| publisher =Indiana University| url =http://www.ibrc.indiana.edu/iib/08312001.htm| accessdate =2009-08-14| archive-date =2009-11-03| archive-url =https://web.archive.org/web/20091103143030/http://www.ibrc.indiana.edu/iib/08312001.htm| url-status =dead}}</ref> ಒಟ್ಟು ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ೧೩ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web| last =Dresang| first =Joel| title =Automaking down, unemployment up| publisher =''[[Milwaukee Journal Sentinel]]''| date =2008-07-30| url =http://www.jsonline.com/blogs/business/52021282.html| accessdate =2009-08-14 }}</ref> == ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ == [[ಚಿತ್ರ:Mitch Daniels during Indianapolis Navy Week Aug 2006.jpg|thumb|2006 ಅಗಸ್ಟ್‌ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್ ನೌಕಾ ವಾರದಲ್ಲಿ ಗವರ್ನರ್ ಮಿಟ್ಚ್ ಡೇನಿಯೆಲ್ಸ್.]] [[ಇಂಡಿಯಾನಾದ ರಾಜ್ಯಪಾಲ]] ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ ಹಾಗೂ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಅವನಿಗಿರುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪದದ ಚುನಾವನೆ ಹಾಗೂ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ (೧೯೯೬,೨೦೦೦,೨೦೦೪,೨೦೦೮,ಇತ್ಯಾದಿ), ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಹಾಗೂ [[ಕೆಳಗಿನ ಅಧಿಕಾರದ ರಾಜ್ಯಪಾಲ|ಕೆಳಗಿನ ಅಧಿಕಾರದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರನ್ನು]] ಒಟ್ಟಿಗೆ ನಾಲ್ಕು-ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಚುನಾಯುಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="ST"/> ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಎರಡು ಸತತ ಅವಧಿಗಳಿಗೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲಾರರು. ರಾಜ್ಯಪಾಲರು [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಘ]] ಹಾಗೂ [[ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ]] ಜೊತೆಗೆ ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಡೆಸಲು ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿಶೇಷ ಸಮಾವೇಶಗಳನ್ನು ಕರೆಯಲು ರಾಜ್ಯಪಾಲರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರವಿತ್ತು, ಅಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲ ಇಲಾಖೆಗಳಿಗೆ, ಮಂಡಳಿಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಆಯೋಗಗಳಿಗೆ ನಾಯಕರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಹಾಗೂ ತೆಗೆಯುವ ಅಧಕಾರ ಕೂಡ ಇತ್ತು. ಇತರ ಗಮನೀಯ ಅಧಿಕಾರಗಳೆಂದರೆ: ತುರ್ತು ಅಥವಾ ವಿಪತ್ತು ಪರೀಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ಗಾರ್ಡ್ ರಿಸರ್ವ್]] ಅಥವಾ [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗಾರ್ಡ್]] ಅನ್ನು ಕರೆಯುವುದು, ಕ್ಷಮಾಪಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು, ಅಥವಾ ದೇಶದ್ರೋಹ ಅಥವಾ ಗಂಭೀರ ಆಪಾದನೆ ಇಲ್ಲದ ಸಂಧರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಿಯ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅಧಿಕ ಮೊತ್ತದ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು.<ref name="ST">{{cite web|url=http://www.state.in.us/portal/files/WebPageFactsBooklet.pdf|title=Indiana Facts|publisher=State of Indiana|accessdate=2009-08-03|archive-date=2010-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20100318110223/http://www.state.in.us/portal/files/WebPageFactsBooklet.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>ಇಂಡಿಯಾನಾ ಸ್ಟೇಟ್ ಛೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್ (೨೦೦೭), ಪು. ೧೦</ref><ref>{{cite web| title =Indiana Constitution Article 5| date =1999-02-25| publisher =Indiana University| url =http://www.law.indiana.edu/uslawdocs/inconst/art-5.html| accessdate =2009-08-03| archive-date =2009-03-10| archive-url =https://web.archive.org/web/20090310200401/http://www.law.indiana.edu/uslawdocs/inconst/art-5.html| url-status =dead}}</ref> ಕೆಳಗಿನ ಅಧಿಕಾರದ ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಲಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಲಿಯ ನಿಯಮಗಳು ಅದರ ಘಟಕಗಳ ಅನುಸಾರ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ಖಚಿತ ಪಡೆಸಿಕೊಳ್ಳವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯು ಅವನದು. ಕೆಳಗಿನ ಅಧಿಕಾರದ ರಾಜ್ಯಪಲ ಬರಿ ಸಮತೆಯನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಮತ ನೀಡಬಲ್ಲ. ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧನವಾದರೆ, ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಅಸಮರ್ಥನಾದರೆ, ರಾಜಿನಾಮೆ ಕೊಟ್ಟರೆ ಅಥವಾ ಗಂಭೀರ ಆಪಾದನೆಗೊಳಗಾದರೆ, ಕೆಳಗಿನ ಅಧಿಕಾರದ ರಾಜ್ಯಪಾಲ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಬೇಕು. ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಹಾಗೂ ಕೆಳಗಿನ ಅಧಿಕಾರದ ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಇಬ್ಬರ ಸ್ಥಾನವು ಸ್ವಾಧೀನದಲಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗುತ್ತಾರೆ.<ref>ಇಂಡಿಯಾನಾ ಸ್ಟೇಟ್ ಛೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್ (೨೦೦೭), (೨೦೦೭), ಪು. ೧೩</ref> ಇಂಡಿಯಾನಾ ಸಾಮಜಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ ೫೦-ಸದಸ್ಯರ [[ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ|ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯವರು]] ಹಾಗೂ ೧೦೦-ಸದಸ್ಯರ [[ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಮನೆ|ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಮನೆಯವರಿಂದ]] ಕೂಡಿದೆ. ಆಡಳಿತ ಮಂಡಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸತ್ತಿನ [[ಮೇಲ್ಮನೆ]] ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಮನೆ [[ಕೆಳಮನೆ]] ಆಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="ST"/> ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಅಂತರ್ಗತ ಸರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಶಾಸನ ಅಧಿಕಾರ ಪಡೆದಿದೆ. ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಮನೆ ಎರಡು ಶಾಸನವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಶಾಸನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲು ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಗೆ ಅನುಮತಿ ಇಲ್ಲ. ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಸೂದೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಎರಡು ಮನೆಯಿಂದ ಮಂಜೂರಾತಿ ಪಡೆದ ನಂತರವೆ ಅದನ್ನು ರಾಜ್ಯಪಾಲರಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಸಬಹುದು.<ref name="For">{{cite web| title =Indiana Constitution Article 4| date =1999-02-25| publisher =Indiana University| url =http://www.law.indiana.edu/uslawdocs/inconst/art-4.html| accessdate =2009-08-03| archive-date =2018-08-01| archive-url =https://web.archive.org/web/20180801103208/http://www.law.indiana.edu/uslawdocs/inconst/art-4.html| url-status =dead}}</ref> ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಮನೆಯವರ ಎಲ್ಲ ಸದಸ್ಯರ ಬಹುಮತ ಜೊತೆಗೆ ಶಾಸನ ಸಭೆ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ನಿಷೇಧವನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡಬಹುದು.<ref name="ST"/> ಇಡಿ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ವಿನಾಯಿತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಪ್ರತಿ ನಿಯಮವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸತ್ತಿನ ಮೂಲಕ ಮಂಜೂರಾಗಬೇಕು. ಯಾವುದೆ ಒಂದು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಗುರಿ ಮಾಡುವಂಥಹ ಶಾಸನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಅಧಕಾರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಇಲ್ಲ.<ref name="For"/><ref>ಇಂಡಿಯಾನಾ ಸ್ಟೇಟ್ ಛೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್ (೨೦೦೭), (೨೦೦೫), ಪು. ೧೧</ref> ನ್ಯಾಯಲಯಗಳ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳಗೊಳ್ಳುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಸೀಮೆಯನ್ನು ಕ್ರಮಗೊಳಿಸು ರಾಜ್ಯದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು. ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ವಿಭಾಗದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಅದು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ರಾಜ್ಯದೊಳಗೆ ಜಿಲ್ಲಾ ಸರ್ಕಾರಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯಾನಾ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ತಿದ್ದುವ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಆರಂಭಗೊಳಿಸಲು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="For"/><ref>ಇಂಡಿಯಾನಾ ಸ್ಟೇಟ್ ಛೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್ (೨೦೦೭), (೨೦೦೫), ಪು. ೧೪</ref> [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಲಯ]] ಐದು ನ್ಯಾಯಧೀಶರು ಹಾಗೂ [[ಮನವಿಗಳ ನ್ಯಾಯಲಯ|ಮನವಿಗಳ ನ್ಯಾಯಲಯದಲ್ಲಿನ]] ೧೫ ನ್ಯಾಯಧೀಶರ ಜೊತೆಗೆ ಕೂಡಿದೆ. ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಆಯೋಗ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಗುಂಪಿನಿಂದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಸರ್ವೋಚ್ಛ ಹಾಗೂ ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಲಯಗಳಿಗೆ ನ್ಯಾಯಧೀಶರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, ನ್ಯಾಯಧೀಶರು ಇನ್ನು ೧೦-ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಮತದಾರರ ಸಮುದಾಯದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು.<ref name="ST"/> ಸುಮಾರು ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಲಯದ [[ಮೂಲತಹ ಆಡಳಿತ ವ್ಯಾಪ್ತಿ]] ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಅದು ಕೆಳ ನ್ಯಾಯಲಯಗಳ ಮನವಿಯ ಅನುಸರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕೇಳಬಲ್ಲದು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಚಾರ ನ್ಯಾಯಲಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಚಾರಣೆಯಾಗಿ ಆರಂಭಗೊಂಡು ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಸಮಿತಿ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾನೂನಿನ ವ್ಯವಹಾರ, ಶಿಸ್ತು ಅಥವಾ ಕೆಳ ನ್ಯಾಯಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನೇಮಿಸಲಾದ ನ್ಯಾಯಧೀಶರ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಇತರ ಕೆಳ ನ್ಯಾಯಲಯಗಳ ಆಡಳಿತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕಾರ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಗ ಇಡುವುದಂತಹ ಕಾರ್ಯಗಳೊಳಗೊಂಡ ಕೆಲವು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಲಯ ತನ್ನ ಮೂಲತಹ ಹಾಗೂ ಏಕೈಕ ಆಡಳಿತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Fur">{{cite web| title =Indiana Constitution Article 7| date =1999-02-25| publisher =Indiana University| url =http://www.law.indiana.edu/uslawdocs/inconst/art-7.html| accessdate =2009-08-03| archive-date =2009-08-02| archive-url =https://web.archive.org/web/20090802221214/http://www.law.indiana.edu/uslawdocs/inconst/art-7.html| url-status =dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.in.gov/judiciary/supreme/appellate.html|title=Appellate Process|publisher=State of Indiana|date=2009-02-04|accessdate=2009-08-03|archive-date=2009-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20090723101408/http://www.in.gov/judiciary/supreme/appellate.html|url-status=dead}}</ref> ರಾಜ್ಯವು ೯೨ [[ಜಿಲ್ಲೆಗಳ|ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ]] ವಿಭಾಗಗೊಂಡಿದೆ ಹಾಗೂ ಇವುಗಳು ಜಿಲ್ಲಾ ಆಯುಕ್ತರ ಸಮಿತಿಯಿಂದ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿನ ಹಲವು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸಂಚಾರ ನ್ಯಾಯಲಯಗಳಿವೆ ಹಾಗೂ ಇವುಗಳ ನ್ಯಾಯಧೀಶರನ್ನು ಆರು-ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲು ಭಾಗದವರು ಉನ್ನತ ನ್ಯಾಯಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ದಟ್ಟವಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಯುವ ನ್ಯಾಯಲಯಗಳು, ಅಪರಾಧಿ ನ್ಯಾಯಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಇಚ್ಛಾಪತ್ರದ ನ್ಯಾಯಲಯಗಳು ಇವೆ. ನಾಲ್ಕು-ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಜಿಲ್ಲಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಆಡಿಟರ್, ದಾಖಲೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವವನು, ಖಜಾಂಚಿ, ಷೆರಿಫ, ತನಿಖಾಧಿಕಾರಿ ಹಾಗೂ ಸಂಚಾರ ನ್ಯಾಯಲಯದ ಗುಮಾಸ್ತರು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಸಂಘಟಿತಗೊಂಡ ಎಲ್ಲ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಮೆಯರ್ ಹಾಗೂ ಮುನಿಸಿಪಲ್ ಸರ್ಕಾರದ ಮಂಡಳಿ ಇರುತ್ತದೆ. ನಗರಗಳ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಒಂದು ನಗರ ಮಂಡಳಿ ನಡೆಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಪನಗರಗಳನ್ನು ಉಪನಗರದ ಖಜಾಂಚಿ ಹಾಗೂ ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="ST"/> === ರಾಜಕೀಯ === {| align="right" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin:1em 1em 1em 0;border:1px #aaa solid;border-collapse:collapse;font-size:76%" |+ <td>'''Presidential elections results''' <ref>{{cite web|url=http://uselectionatlas.org/RESULTS/compare.php?year=2008&fips=18&f=1&off=0&elect=0&type=state|title=Presidential General Election Results Comparison - Indiana|publisher=US Election Atlas|accessdate=December 31, 2009|author=Leip, David}}</ref></td> |- bgcolor="lightgrey" ! ವರ್ಷ ! [[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ರು]] ! [[ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್]] |- | bgcolor="#f0f0ff"|[[2008]] | bgcolor="#fff3f3"| 48.83% ''1,345,648'' | bgcolor="#f0f0ff"|'''49.86%''' ''1,374,039'' |- | bgcolor="#fff3f3"|[[2004]] | bgcolor="#fff3f3"|'''59.94%''' ''1,479,438'' | bgcolor="#f0f0ff"| 39.26% ''969,011'' |- | bgcolor="#fff3f3"|[[2000]] | bgcolor="#fff3f3"|'''56.65%''' ''1,245,836'' | bgcolor="#f0f0ff"| 41.01% ''901,980'' |- | bgcolor="#fff3f3"|[[1996]] | bgcolor="#fff3f3"|'''47.13%''' ''1,006,693'' | bgcolor="#f0f0ff"| 41.55% ''887,424'' |- | bgcolor="#fff3f3"|[[1992]] | bgcolor="#fff3f3"|'''42.91%''' ''989,375'' | bgcolor="#f0f0ff"| 36.79% ''848,420'' |- | bgcolor="#fff3f3"|[[1988]] | bgcolor="#fff3f3"|'''59.84%''' ''1,297,763'' | bgcolor="#f0f0ff"| 39.69% ''860,643'' |- | bgcolor="#fff3f3"|[[1984]] | bgcolor="#fff3f3"|'''61.67%''' ''1,377,230'' | bgcolor="#f0f0ff"| 37.68% ''841,481'' |- | bgcolor="#fff3f3"|[[1980]] | bgcolor="#fff3f3"|'''56.01%''' ''1,255,656'' | bgcolor="#f0f0ff"| 37.65% ''844,197'' |- | bgcolor="#fff3f3"|[[1976]] | bgcolor="#fff3f3"|'''53.32%''' ''1,183,958'' | bgcolor="#f0f0ff"| 45.70% ''1,014,714'' |- | bgcolor="#fff3f3"|[[1972]] | bgcolor="#fff3f3"|'''66.11%''' ''1,405,154'' | bgcolor="#f0f0ff"| 33.34% ''708,568'' |- | bgcolor="#fff3f3"|[[1968]] | bgcolor="#fff3f3"|'''50.29%''' ''1,067,885'' | bgcolor="#f0f0ff"| 37.99% ''806,659'' |- | bgcolor="#f0f0ff"|[[1964]] | bgcolor="#fff3f3"| 43.56% ''911,118'' | bgcolor="#f0f0ff"|'''55.98%''' ''1,170,848'' |- | bgcolor="#fff3f3"|[[1960]] | bgcolor="#fff3f3"|'''55.03%''' ''1,175,120'' | bgcolor="#f0f0ff"| 44.60% ''952,358'' |} ೧೮೮೦ಯಿಂದ ೧೯೨೪ವರೆಗೆ, ಇಂಡಿಯಾನಾದ ನಿವಾಸಿಯೊಬ್ಬ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಚುನಾವಣೆಯೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಭಾಗವಹಿಸಬಲ್ಲ. ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ [[ವಿಲಿಯಂ ಹೆಡನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಉಪ-ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯ ಪದಕ್ಕೆ ನೇಮಕಗೊಂಡಿದ್ದರು ಹಾಗೂ [[1880ರ ಚುನಾವಣೆ|1880ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ]] ವಿನ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಸ್ಕೋಟ್ ಹ್ಯಾನ್‌ಕೊಕ್ ಜೊತೆಗೆ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸಿದರು.<ref name="167 ^ ಗ್ರೇ ೨೦೦೬, ಪುಟ ೪೧೮"/> ೧೮೮೪ರಲ್ಲಿ, ಮಾಜಿ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ರಾಜ್ಯಪಾಲ [[ಥೊಮಸ್ ಎ. ಹೆಂಡ್ರಿಕ್ಸ್]] ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಉಪ-ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಆದರು. ನವೆಂಬರ್ ೨೫, ೧೮೮೫ರಂದು ಅವರು ನಿಧನರಾದರು, ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ [[ಗ್ರೊವರ್ ಕ್ಲಿವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌|ಗ್ರೊವರ್ ಕ್ಲಿವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಯೊಂದಿಗೆ]] ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="167 ^ ಗ್ರೇ ೨೦೦೬, ಪುಟ ೪೧೮"/> ೧೮೮೮ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಆಡಳಿತ ಅಧಿಕಾರಿ [[ಬೆಂಜಮಿನ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್]] [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ|ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಾಗಿ]] ಆಯ್ಕೆ ಆಗಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಅವರು ಒಂದು ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಇಂಡಿಯಾನಾದಿಂದ U.S.ನ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಾದ ಏಕೈಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಇವರು ಉಳಿದ್ದಿದ್ದರು. ೧೯೦೪ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಆಡಳಿತ ಅಧಿಕಾರಿ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ W. ಫೇರಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್]] ಉಪ-ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಆಗಿದ್ದರು, ಇವರು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ [[ಥಿಯೋಡರ್ ರೋಸವೆಲ್ಟ್‌|ಥಿಯೋಡರ್ ರೋಸವೆಲ್ಟ್‌ರ]] ಕೆಳಗೆ ೧೯೧೩ವರೆಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="167 ^ ಗ್ರೇ ೨೦೦೬, ಪುಟ ೪೧೮"/> ೧೯೧೨ರಲ್ಲಿ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಇವಾನ್ಸ್ ಹ್ಯುಗ್ಸ್]] ಜೊತೆಗೆ ಫೆರ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್ ಉಪ-ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಹುದ್ದೆಗೆ ಏರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಅವರಿಬ್ಬರೂ [[ವುಡ್ರೊವ್ ವಿಲ್ಸನ್]] ಹಾಗೂ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ರಾಜ್ಯಪಾಲ [[ಥೋಮಸ್ R. ಮಾರ್ಶಲ್‌|ಥೋಮಸ್ R. ಮಾರ್ಶಲ್‌ರಿಗೆ]] ಸೋತು ಹೋದರು, ಥೋಮಸ್ ಉಪ-ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಾಗಿ ೧೯೧೩ರಿಂದ ೧೯೨೧ವರೆಗೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="167 ^ ಗ್ರೇ ೨೦೦೬, ಪುಟ ೪೧೮"/> ೧೯೮೮ವರೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಗವಹಿಸಿರಲಿಲ್ಲ, ಆನಂತರ ಆಡಳಿತ ಅಧಿಕಾರಿ [[ಡ್ಯನ್ ಕ್ವೆಲ್]] ಉಪ-ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಆಗಿ [[ಜೋರ್ಜ್ H. W. ಬುಷ್‌|ಜೋರ್ಜ್ H. W. ಬುಷ್‌ರೊಂದಿಗೆ]] ಒಂದು ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="FW"/> ಇಂಡಿಯಾನಾವು ಬಹಳ ಕಾಲದಿಂದ ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ [[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್]] ಪ್ರಾಬಲ್ಯದಲ್ಲಿದೆ,<ref>{{cite web | author=Associated Press | title=Indiana poll shows tight race with McCain, Obama | publisher=[[Fox News Channel]] | url=http://www.foxnews.com/wires/2008Oct01/0,4670,Poll2008Indiana,00.html | date=2008-10-01 | accessdate=2009-08-10}}</ref><ref>{{cite news | last=Purnick | first=Joyce | title=The 2006 Campaign: Struggle for the House; In a G.O.P. Stronghold, 3 Districts in Indiana Are Now Battlegrounds | publisher=''[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'' | url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CEFDA163FF932A15753C1A9609C8B63 | date=2006-10-21 | accessdate=2009-08-10}}</ref>, ಆದರೆ [[ಕುಕ್ ಪಾರ್ಟಿಸನ್ ವೋಟಿಂಗ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್]] (CPVI) ನ ಈಗಿನ ಅಂಕಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಕೇವಲ R+೫ ಇದ್ದು, ಅದು ೨೮ ರಲ್ಲಿ ೨೦ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವಿರುವ ಇತರ "ಕೆಂಪು" ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಒಂದು ಕಡಿಮೆ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. ೧೯೪೦ರಲ್ಲಿ ಗಣತಂತ್ರವಾದಿ[[ವೆಂಡೆಲ್ ವಿಲ್ಕಿ|ವೆಂಡೆಲ್ ವಿಲ್ಕಿಯನ್ನು]] ಬೆಂಬಲಿಸಿದ ಹತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇಂಡಿಯಾನಾ.<ref name="FW"/> ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಂಕದ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದ ಗಣತಂತ್ರವಾದಿಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿಯನ್ನು ೧೪ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಒಬ್ಬ ಗಣತಂತ್ರವಾದಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ೨೦%ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದ ಗೆದ್ದ ಆರು ಪ್ರಸಂಗಗಳೂ ಸೇರಿ.<ref name="Atlas"/> ೨೦೦೦ ಹಾಗೂ ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ, [[ಜೋರ್ಜ್ W. ಬುಷ್]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದ ಗೆದಿದ್ದರೂ ಸಹ ಚುನಾವಣೆ ಬಹಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಾಗಿತ್ತು. ೧೯೦೦ರ ಸಮಯದಿಂದ ಒಬ್ಬ [[ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿ|ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿಯನ್ನು]] ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯ ಹುದ್ದೆಗೆ ರಾಜ್ಯ ಬರಿ ಐದು ಬಾರಿ ಬೆಂಬಲಿಸಿದೆ. ೧೯೧೨ರಲ್ಲಿ, [[ವೂಡ್ರು ವಿಲ್ಸನ್]] ರಾಜ್ಯವನ್ನು ೪೩% ಮತಗಳಿಂದ ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿ ಆಗಿದ್ದರು. ೨೦ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, [[ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ D. ರೂಸೆವಾಲ್ಟ್]] ರಾಜ್ಯವನ್ನು ೫೫% ಮತಗಳಿಂದ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಗಣತಂತ್ರವಾದಿ [[ಹಬರ್ಟ್ ಹೂವರ್]] ವಿರುದ್ಧ ಗೆದ್ದರು. ಪುನಃ ೧೯೩೬ರಲ್ಲಿ ರೋಸೆವಾಲ್ಟ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ, ಗಣತಂತ್ರವಾದಿ [[ಬ್ಯಾರಿ ಗೋಲ್ಡ್‌ವಾಟರ್‌|ಬ್ಯಾರಿ ಗೋಲ್ಡ್‌ವಾಟರ್‌ನ]] ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿ [[ಲಿಂಡನ್ B. ಜಾನ್‌ಸನ್‌|ಲಿಂಡನ್ B. ಜಾನ್‌ಸನ್‌ರನ್ನು]] ೫೬% ಮತದಾರರು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ೪೪ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿ [[ಬ್ಯಾರೆಕ್ ಒಬಾಮ]] (೫೦%) ಅಲ್ಪ ಅಂತರದಲ್ಲಿ [[ಜಾನ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕೈನ್]] (೪೯%) ವಿರುದ್ಧ ಗೆದ್ದರು.<ref>{{cite web | last=McPhee | first=Laura | title=Indiana's historic vote for Obama | publisher=''[[NUVO (newspaper)|NUVO]]'' | url=http://www.nuvo.net/news/article/indianas-historic-vote-obama | date=2008-11-12 | accessdate=2009-08-10 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ೧೯೦೦ರ ಕಾಲದಿಂದ ಬರಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿಗಳು ಇಂಡಿಯಾನಾದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ೧೧ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿಗಳು [[ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದರು]]. ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ [[ಮಿಚ್ ಡೆನಿಯಲ್ಸ್]] ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗುವ ಮುಂಚೆ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿಗಳು ೧೬ ಸತತ ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದರು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಎರಡು ಆಡಳಿತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಒಂಬತ್ತು ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯವು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ೧೧ ಮತದಾರರ ಮತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Atlas"/> CPVI ವರ್ಗೀಕರಣದ ಅನುಸಾರ ಏಳು [[ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] ಗಣತಂತ್ರವಾದಿ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ಸಮ್ಮತ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಹೇಗಿದ್ದರೂ, ಇಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಗಣತಂತ್ರವಾದಿಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಐದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿಗಳು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ರಾಜ್ಯದ ಪೂರ್ವ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಗಣತಂತ್ರವಾದಿಗಳು ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿಗಳು ಉತ್ತರಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಲಶಾಲಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅಪರೂಪಕ್ಕೆ, ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಕೆಲವು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿಗಳಿಗೆ ಮತ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಮೆರಿಯೊನ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ ಜಿಲ್ಲೆ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿಗಳನ್ನು ೨೦೦೪ರ ಹಾಗೂ ೨೦೦೮ರ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಮುನ್ನ, ಗಣತಂತ್ರವಾದಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ೧೯೬೮ರಿಂದ ೨೦೦೦ರ ವರೆಗೆ ಬೆಂಬಲಿಸಿತು. ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಎರಡನೇಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಜಿಲ್ಲೆ, ಲೆಕ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ಇದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಪಕ್ಷದ ದೃಢ ಬೆಂಬಲಿಕವಾಗಿ ೧೯೭೨ರ ಸಮಯದಿಂದ ಗಣತಂತ್ರವಾದಿಗಳನ್ನು ಮತ ನೀಡಿಲ್ಲ.<ref name="Atlas">{{cite web | title=Presidential General Election Map Comparison | publisher=uselectionatlas.org | url=http://uselectionatlas.org/RESULTS/comparemaps.php?year=2008&fips=18&f=1&off=0&elect=0 | accessdate=2009-08-11}}</ref> ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ, ೨೦೦೪ ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಗತಿಪರ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಗರಗಳಲ್ಲಿನ ಮತದಾನದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಮತ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಇರುವ ದ ಬೇ ಏರಿಯಾ ಸೆಂಟರ್ ನೀಡಿದ ಶ್ರೇಣಿ ನೀಡಿತು. ಇದು ೨೩೭&nbsp;ನಗರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿನ ೧೦೦,೦೦೦ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಆಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಐದು ಇಂಡಿಯಾನಾದ ನಗರಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷದ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ, ಗ್ಯಾರಿ ಎರಡನೇಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದ್ದು ಸೌತ್ ಬೆಂಡ್ ೮೩ ರಲ್ಲಿ ಒಳಗೆ ಸೇರಿತು. ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ನಗರಗಳ ಸಂಬಂಧದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ವಾಯನೆ ಕೊಟೆ ೪೪, ಇವಾನ್ಸ್‌ವೈಲ್ ೬೦ ಹಾಗೂ ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್ ೮೨ನೇಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತು.<ref>{{cite web | last=Modie | first=Neil | title=Where have Seattle's lefties gone? | publisher=''[[Seattle Post-Intelligencer]]'' | url=http://www.seattlepi.com/local/236320_liberal12.html | date=2005-08-12 | accessdate=2009-08-11}}</ref> == ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[ಚಿತ್ರ:2002 IN Proof.png|thumb|left|150px|ಇಂಡಿಯಾನಾ ಸ್ಟೇಟ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್]] ೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಬಳಿ ೩,೦೮೪,೧೦೦ ರಷ್ಟು ಉದ್ಯೋಗ ಶಕ್ತಿ ಇತ್ತು.<ref>{{Cite web| title =Economic Base| publisher =City of Valparaiso| url =http://www.ci.valparaiso.in.us/planning/ComprehensivePlan/CompPlan/ChapterI.pdf| accessdate =2009-11-02| archive-date =2007-12-20| archive-url =https://web.archive.org/web/20071220060531/http://www.ci.valparaiso.in.us/planning/ComprehensivePlan/CompPlan/ChapterI.pdf| url-status =dead}}</ref> ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತದ ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ಪಾದನೆ ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ US$೨೧೪ ಬಿಲಿಯನ್ ೨೦೦೦ ಚೈನ್ಡ್ ಡಾಲರ್ಸ್ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://bea.gov/bea/regional/gsp/action.cfm?series=NAICS&component=900&state=15&industry=101&year=2005&printable=true&querybutton=Display%20HTML |title=ಆರ್ಥಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ವಿಭಾಗ: ಗ್ರಾಸ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಟ್ |access-date=2021-08-09 |archive-date=2016-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410192328/http://bea.gov/bea/regional/gsp/action.cfm?series=NAICS&component=900&state=15&industry=101&year=2005&printable=true&querybutton=Display%20HTML |url-status=dead }}</ref> ೨೦೦೫ರ ಗಣನೆಯ ಅನುಸಾರ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ತಲಾ ಆದಾಯ US$೩೧,೧೫೦ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://bea.gov/bea/regional/spi/action.cfm?satable=SA05N&sastate=18000&years=2005&printable=true&rformat=display |title=ಆರ್ಥಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ವಿಭಾಗ:ರಾಜ್ಯದ ವಯಕ್ತಿಕ ವಾರ್ಷಿಕ ಆದಾಯ |access-date=2021-08-09 |archive-date=2016-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410192342/http://bea.gov/bea/regional/spi/action.cfm?satable=SA05N&sastate=18000&years=2005&printable=true&rformat=display |url-status=dead }}</ref> ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಹೆಚ್ಚು ಶೇಕಡಾ ಆದಾಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | title=Indiana Economy at a Glance | publisher=U.S. Bureau of Labor Statistics | url=http://stats.bls.gov/eag/eag.in.htm | accessdate=2007-01-11}}</ref> [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ಉತ್ತರಪಶ್ಚಿಮ|ಇಂಡಿಯಾನಾ ಉತ್ತರಪಶ್ಚಿಮದ]] ಕ್ಯಾಲುಮೆಟ್ ಪ್ರದೇಶ U.S.ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ಉಕ್ಕು]] ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪ್ರದೇಶ. ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಇತರ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳಲ್ಲಿ ಔಷಧೀಯ ಹಾಗೂ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಧನಗಳು, ವಾಹನಗಳು, ವಿದ್ಯುತ್ ಸಲಕರಣೆ, ಸಾಗಣೆಯ ಸಲಕರಣೆ, ರಾಸಾಯನಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ರಬ್ಬರ್, [[ಖನಿಜತೈಲ]], [[ಇದ್ದಲು]] ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಉತ್ಪಾದನೇಯ ಮೇಲಿನ ಇದರ ಅವಲಂಬನೆ ಇದ್ದರೂ ಸಹ, ತನ್ನ ಇತರ ನೆರೆಯವರ ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ರಸ್ಟ್ ಬೆಲ್ಟ್]] ಉತ್ಪಾದಕರ ಅವನತಿಯ ನಂತರ ಇಂಡಿಯಾನಾಗೆ ಕಡಿಮೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ. ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ವಿವರಣೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ, ಉದ್ಯಮದ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಉಕ್ಕಿನಂತಹ ಭಾರಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ, ಉತ್ತಮ ಕೌಶಲ್ಯಯುತ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕಠಿಣವಾದ ತೆರಭೇತಿ ನೀಡಬಹುದಾದ ಕೌಶಲ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತವೆ. ಎರಡನೇಯದಾಗಿ, ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಹಾಗೂ ದುಬಾರಿ ಮಹಾನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲದೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಮಧ್ಯಮ-ಗಾತ್ರದ ಹಾಗೂ ಚಿಕ್ಕ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರಿಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೀಡಬೇಕಾದ ಸಂಬಳದಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಂಬಳವನ್ನು ಈ ಕೌಶಲ್ಯತೆಗೆ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಪಾರಿಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಂಬಳ ನೀಡಿ ಸಾಮಾನ್ಯಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕೌಶಲ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸದವಕಾಶವನ್ನು ನೋಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite paper |title=Manufacturers in Indiana | publisher=Purdue University Center for Rural Development | date=July 19, 1998}}</ref> ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್‌ನ ಔಷಧೀಯ ಕಂಪನಿ [[ಎಲಿ ಲಿಲ್ಲಿ|ಎಲಿ ಲಿಲ್ಲಿಯ]] ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಧಾನಿಗೆ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಮನೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರಪಾಲಿಕೆ ಅಲ್ಲದೆ ಇವಾನ್ಸ್‌ವೈಲ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಮಿಡ್ ಜಾನ್‌ಸನ್ ನ್ಯುಟ್ರಿಷನಲ್ಸ್‌ಗೆ ವಿಶ್ವ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದೆ.<ref>[http://wndu.com/news/112005/news_46007.php ಡಬ್ಲ್ಯೂಎನ್‌ಡಿಯು: ನ್ಯೂಸ್ ಸ್ಟೋರಿ: ಬೇಯರ್ ಈಸ್ ಲೀವಿಂಗ್ ಎಲ್ಕಹಾರ್ಟ್ ನವೆಂಬರ್ 16, 2005]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, U.S. ಒಳಗೆ ಔಷಧೀಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಒಟ್ಟು ಮಾರಾಟ ಹಾಗೂ ಸರಕು ಸಾಗಣೆಯಲ್ಲಿ ಇಮ್ಡಿಯಾನ ಐದನೇಯ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಔಷಧೀಯ ಸಂಬಂಧಿತ ಉದ್ಯೋಗಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇಯ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite web | title=Economy & Demographics | publisher=Terre Haute Economic Development Co. | url=http://www.terrehauteareaedc.com/econ_industry.htm | accessdate=2007-01-30 | archive-date=2006-07-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060716101025/http://www.terrehauteareaedc.com/econ_industry.htm | url-status=dead }}</ref> ಇಂಡಿಯಾನಾ ಯು.ಎಸ್.ನ [[ಕಾರ್ನ್ ಬೆಲ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ಗ್ರೇನ್ ಬೆಲ್ಟ್]] ಗಳ ನಡುವೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ರಾಜ್ಯವು ಹುಲ್ಲು-ಗಾವಲು ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ಹಂದಿಗಳು ಮತ್ತು ದನಗಳಿಗೆ ತಿನ್ನಿಸಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ. ಧಾನ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ, [[ಸೊಯಬೀನ]] ಕೂಡ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ನಗದು ಬೆಳೆ. [[ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್]] ಹಾಗೂ [[ಶಿಕಾಗೊ]] ಅಂತಹ ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಇದರ ಸಾಮೀಪ್ಯ, ಹೈನುಗಾರಿಕೆ, ಮೊಟ್ಟೆ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹಾಗೂ ವಿಶಿಷ್ಟ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಸಂಭವಿಸುವ ಭರವಸೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಇತರ ಬೆಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಂಗಡಿಗಳು, ಟೊಮೆಟೊಗಳು, ದ್ರಾಕ್ಷಿಗಳು, ಪುದೀನ, ಥಟ್ಟನೆ ಸಿಡಿಯುವ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ ಹಾಗೂ ತಂಬಾಕು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{cite web | title=USDA Crop Profiles | publisher=United States Department of Agriculture | url=http://cipm.ncsu.edu/cropprofiles/cplist.cfm?org=state | accessdate=2006-11-20 | archive-date=2007-02-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070223130933/http://cipm.ncsu.edu/cropprofiles/cplist.cfm?org=state | url-status=dead }}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೂಲ ಭೂಮಿ ವಿಶಾಲವಾದ ಹುಲ್ಲು ಗಾವಲಿರಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಉದುರೆಲೆ ಅರಣ್ಯದ ಮರಗಳನ್ನು ಕಡಿಬೇಕಾಗುತಿತ್ತು. ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮರದ ಭೂಮಿಯ ಹಲವು ಕಟ್ಟುಗಳು ಉಳಿದು ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳ-ತಯಾರಿಕೆಯ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತಿತ್ತು. ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಆರ್ಥಿಕತೆ U.S. ನಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವ್ಯಾಪಾರ-ಸ್ನೇಹಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಭಾಗಶಃ ಕಾರಣಗಳೆಂದರೆ ಅದರ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಹವಾಮಾನ, ಕಡಿಮೆ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕಂದಾಯಗಳು, ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಸಂಘಗಳ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಮಿಕ ಕಾನೂನುಗಳು. [[ಆಟ್-ವಿಲ್ಲ್]] ಉದ್ಯೋಗ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಚಾಲನೆಯಲ್ಲಿದೆ, ಇದರ ಅನುಸಾರ ಒಬ್ಬ ಉದ್ಯೋಗದಾತ ತನ್ನ ಉದ್ಯೋಗಿಯನ್ನು ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಕೆಲಸದಿಂದ ವಜಾ ಮಾಡಬಹುದು. ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ನೇರ ರಾಜ್ಯ [[ಆದಾಯದ ಕಂದಾಯ]] ೩.೪% ದರದಲ್ಲಿದೆ. ಹಲವು ಇಂಡಿಯಾನಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಕೂಡ ಕಂದಾಯವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ. ರಾಜ್ಯದ ಮಾರಾಟದ ಕಂದಾಯದ ದರ ೭% ಇದೆ. ಆಸ್ತಿ [[ಕಂದಾಯ]] ನೈಜ್ಯ ಹಾಗೂ ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಎರಡು ಆಸ್ತಗಳ ಮೇಲೆ ಲಗತ್ತಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಹಣಕಾಸು ವಿಭಾಗ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಿಯು ಕಂದಾಯಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತಿದ್ದು ಅನೇಕ ಕಂದಾಯ ಘಟಕಗಳು (ಶಾಲೆಗಳು, ಕೌಂಟಿಗಳು, ಟೌನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳು, ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು, ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು) ಆಸ್ತಿಯು ಇರುವ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಟ್ಟಾರೆ ಕಂದಾಯ ದರವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ, ಒಂದು "ಸರ್ಕ್ಯುಟ್ ಬ್ರೇಕರ್" ಕಾನೂನನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ ೧೯, ೨೦೦೮ ರಂದು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗಿದ್ದು, ಅದು [[ಆಸ್ತಿ ಕಂದಾಯವನ್ನು]] ಮನೆ ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಅವರ ಒಟ್ಟು ಆಸ್ತಿಯ ಒಂದು ಶೇಕಡಾದಷ್ಟು, ಬಾಡಿಗೆ ಆಸ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಜಮೀನಿಗೆ ಶೇಕಡಾ ಎರಡು ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ಶೇಕಡಾ ಮೂರರಷ್ಟು ಮಿತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ. === ರಾಜ್ಯದ ಬಜೆಟ್ === ರಾಜ್ಯ ಬಜೆಟ್‌ ಅನ್ನು ಕಾನೂನಿನ ಅಥವಾ ಅದರ ಸಂವಿಧಾನದ ಅನುಸಾರ ಸರಿದೂಗಿಸುವ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಅಗತ್ಯ ಇಂಡಿಯಾನಾಗೆ ಇಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ಸಾಲಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಸಂವಿಧಾನಿಕ ಪ್ರತಿಬಂಧಕಾಜ್ಞೆ ಇದೆ. ಇಂಡಿಯಾನಾ ರೈನಿ ಡೇ ಫಂಡ್ ಅನ್ನು ಮತ್ತು ಖರ್ಚಿಗಾಗಿ ಹೆಲ್ತಿ ರಿಸರ್ವ್ಸ್ ಪ್ರೊಪೋರ್ಶನಲ್ ಹೊಂದಿದೆ. ಲೈನ್ ಐಟಮ್ ವೀಟೋ ಅನ್ನು ಅನುಮತಿಸದ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಯು.ಎಸ್.ನ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಸಹಾ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ತತ್ವಗಳನ್ನು]] ಇಂಡಿಯಾನಾ ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ. === ಶಕ್ತಿ === ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಇದ್ದಿಲು ಅಂತಹ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯ ಇಂಧನಗಳ ಬಳಕೆಯು ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶ. ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ೨೪ ಇದ್ದಿಲು ಶಕ್ತಿ ಸ್ಥಾವರಗಳಿವೆ, ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದ [[ಗಿಬ್ಸನ್ ಗೆನರೇಟಿಂಗ್ ಸ್ಟೇಷನ್]] ಅದರಲ್ಲೊಂದು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಇದ್ದಿಲು ಶಕ್ತಿ ಸ್ಥಾವರ, [[ಇಲಿನೊಯಿಸ್‌ನ ಮೌಂಟ್ ಕಾರ್ಮೆಲ್]] ಬಳಿಯ ವಾಬಾಷ್ ನದಿಯತ್ತ ಇದು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ಗಾಳಿ, ಜಲವಿದ್ಯುತ್, ಜೀವರಾಶಿ ಅಥವಾ ಸೌರ ಶಕ್ತಿಯಂತಹ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಬಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಇಂಡಿಯಾನಾ ಮಾಡಿದೆ, ಅದಾಗ್ಯೂ ಪ್ರಗತಿ ಬಹಳ ನಿಧಾನವಾದ ಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದ ಇದ್ದಿಲಿನ ಹೇರಳತೆ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಿರಬಹುದು. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಹೊಸ [[ಇದ್ದಿಲು ಅನಿಲೀಕರಣ]] ಸ್ಥಾವರಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಮೂಲ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ. ಸೌರ ಶಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಗಾಳಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಒಳಗಿನ ತಾಪದ ಶಕ್ತಿಯು ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ವಾಯು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ೫೦ m ಟರ್ಬೈನ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ೩೦ MW ದಿಂದ ೭೦ m ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ೪೦,೦೦೦ MW ಗೆ ಹೊಸ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದು ಹೊಸ ಟರ್ಬೈನ್‌ಗಳ ಎತ್ತರವನ್ನು ೧೦೦ m ರಲ್ಲಿ ಎರಡರಷ್ಟು ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.indianacleanpower.org/renewableresources.html ಿಇಂಡಿಯಾನಾದ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಶಕ್ತಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140209233955/http://www.indianacleanpower.org/renewableresources.html |date=2014-02-09 }} ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦ ೨೦೦೮ರಂದು ಮರು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಜೂನ್ ೨೦೦೮ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಇಂಡಿಯಾನಾ ೧೩೦ MW ರಷ್ಟರ ವಿಂಡ್ ಟರ್ಬೈನ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದು ಇನ್ನೂ ೪೦೦ MW ರಷ್ಟು ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿವೆ.<ref>[http://www.awea.org/projects/projects.aspx?s=Indiana ಯು.ಎಸ್ ಪವನ ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆ - ಇಂಡಿಯಾನಾ] ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦ ೨೦೦೮ರಂದು ಮರು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ;ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲಗಳು (೨೦೦೯) ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸೌಕರ್ಯಗಳಿಗೆ ಕೆಳಗಿನ ನ್ಯಾವ್‌ಬಾಕ್ಸ್ ನೋಡಿ. {| class="wikitable sortable sortable" style="text-align:center" |- ! ಇಂಧನಗಳು ! ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ! ಒಟ್ಟು ಬಳಕೆಯ ಶೇಕಡಾ ! ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಶೇಕಡಾ ! ಸ್ಥಾವರಗಳ/ಘಟಕಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ |- | '''[[ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು]]''' | 22,190.5 MW | 63 % | 88.5 % | 28 ಸ್ಥಾವರಗಳು |- | '''[[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ]]''' | 2,100 MW | 29 % | 10.5 % | 15 ಸುಅಕರ್ಯಗಳು <br /> *[[ಪೀಕಿಂಗ್ ಸ್ಟೇಷನ್‌|ಪೀಕಿಂಗ್ ಸ್ಟೇಷನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. |- | '''[[ಗಾಳಿ]]''' <br /> (ಪ್ರಸ್ತುತ ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಶಕ್ತಿಯ ರೂಪ) | 530.5 MW <br /> 1,836.5 MW <br /> ಪ್ರಸ್ತುತ ಎಲ್ಲ ಗಾಳಿ ಫಾರ್ಮುಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಾಗ | ? | ? | 4 ಫಾರ್ಮಗಳು <br /> ಒಟ್ಟು ಅಂದಾಜು 1,000-1,100 ಸ್ತಂಭಗಳು |- | '''[[ಇದ್ದಲು ಅನಿಲೀಕರಣ]]''' | 600 MW | ? | ? | 1 ಸೌಕರ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ |- | '''[[ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ]]''' | 575 MW | 7.5 % | 1/5 | 10 ಘಟಕಗಳು |- | '''[[ಜಲವಿದ್ಯುತ್]]''' | 64 MW | 0.0450 % | 0.0100 % | 1 ಸ್ಥಾವರ |- | '''[[ಜೀವರಾಶಿ]]''' | 28 MW | 0.0150 % | 0.0020 % | 1 ಸೌಕರ್ಯ |- | '''[[ಮರ]] ಹಾಗೂ [[ತ್ಯಾಜ್ಯ]]''' | 18 MW | 0.0013 % | 0.0015 % | 3 ಘಟಕಗಳು |- | '''[[ಭೂಮಿಯೊಳಗಿನ ತಾಪದ ಶಕ್ತಿ]] ಹಾಗೂ/ಅಥವಾ [[ಸೌರ]]''' | 0 MW | 3.0 | 3.0 | ಈಗಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಲ್ಲ |- | '''[[ಪರಮಾಣುಶಕ್ತಿ]]''' | 0 MW | 3.0 | 3.0 | 12 ಸೌಕರ್ಯಗಳು ಈಗ ತಾನೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ |- | '''ಒಟ್ಟು''' | 22,797.5 MW <br /> * ಇದು ಉನ್ನತ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿಂಡ್ ಅನ್ನು ಮಾತ್ರ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ | 100% | 100% | 46 ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿರುವ ಸೌಕರ್ಯಗಳು |} {{Generating Stations in Indiana}} == ಸಾರಿಗೆ == === ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು === [[ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಒಂದು ಹೊಸ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿಸಿದೆ. ಹೊಸ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಒಂದು ಹೊಸ ಮಧ್ಯ ಮೈದಾನದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ, ಹೊರಾಂಗಣ, ವಾಯು ವಾಹನಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸ್ತಂಭ, ನಿಲುಗಡೆಯ ಗ್ಯಾರೇಜು ಮತ್ತು ವಾಯು ಮೈದಾನ ಹಾಗೂ ಯಂತ್ರದ ಮೇಲಿನ ಲೋಹದ ಮುಚ್ಚಳದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ.<ref>{{cite web | title=New Indianapolis Airport | publisher=Indianapolis Airport Authority | url=http://www.newindianapolisairport.com/ | accessdate=2007-01-06 | archive-date=2007-02-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070206041456/http://www.newindianapolisairport.com/ | url-status=dead }}</ref> ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ [[ಇವಾನ್ಸ್‌ವೈಲ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]], [[ವೈನ್ ಕೊಟೆಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] (ಇದು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಯು ಗಾರ್ಡ್‌|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಯು ಗಾರ್ಡ್‌ನ]] [[122d ಫೈಟರ್ ವಿಂಗ್‌|122d ಫೈಟರ್ ವಿಂಗ್‌ಗೆ]] ಮನೆಯಾಗಿದೆ) ಹಾಗೂ [[ಸೌತ್ ಬೆಂಡ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]. [[ಗ್ಯಾರಿ ಚಿಕಾಗೊ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]] ವನ್ನು ಚಿಕಾಗೊದ ಮೂರನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿಸುವ ಒಂದು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಪ್ರಸ್ತಾಪವು ೨೦೦೬ ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಚಾಲನೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮುಂದಿನ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಗಾಗಿ $೪೮ ಮಿಲಿಯನ್ ಹಣಕಾಸಿನ ಸಹಾಯದ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | title=Gary Airpport Gets Millions in Federal Funding | publisher=CBS Channel 2 | url=http://cbs2chicago.com/topstories/local_story_016180843.html | accessdate=2006-10-18 | archive-date=2006-02-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060218014515/http://cbs2chicago.com/topstories/local_story_016180843.html | url-status=dead }}</ref> [[ಟೆರ್ ಹೊಟ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಟೆರ್ ಹೊಟ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ]] ಯಾವುದೇ ವಿಮಾನ ಚಾಲನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸೌಕರ್ಯ ಇಲ್ಲ ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಖಾಸಗಿ ಉಡಾಯನಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ೧೯೫೪ಯಿಂದ, [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಯು ಗಾರ್ಡ್]] ಇಂದಿಯಾನದ [[181ನೇಯ ಫೈಟರ್ ವಿಂಗ್]] ಈ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದೆ. ಹೇಗಿದ್ದರೂ, ಈ ೨೦೦೫ ರ [[BRAC]] ಪ್ರಸ್ತಾಪವು, ೧೮೧ನೇಯದು ತನ್ನ ಫೈಟರ್ ಮಿಶನ್ ಮತ್ತು [[F-16]] ವಿಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಟೆರ್ರೆ ಹಾಟೆ ಸೌಲಭ್ಯವು ಸಾಮಾನ್ಯ-ವಿಮಾನಯಾನ ಸೌಲಭ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿಯಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಲೂಯಿಸ್‌ವಿಲ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಕೆಂಟುಕಿಯ ಲೂಯಿಸ್‌ವಿಲ್‌|ಕೆಂಟುಕಿಯ ಲೂಯಿಸ್‌ವಿಲ್‌ನ]] ಒಹಾಯೊ ನದಿಯ ಅಡ್ಡವಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಸಿನ್‌ಸಿನಟಿ/ಉತ್ತರ ಕೆಂಟುಕಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಕೂಡ [[ಕೆಂಟುಕಿಯ ಫ್ಲೋರೆನ್ಸ್‌|ಕೆಂಟುಕಿಯ ಫ್ಲೋರೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ]] ಒಹಾಯೊ ನದಿಯ ಅಡ್ಡವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ [[ಶಿಕಾಗೊ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶ|ಶಿಕಾಗೊ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ]] [[ಉತ್ತರಪಶ್ಚಿಮ ಇಂಡಿಯಾನಾ|ಉತ್ತರಪಶ್ಚಿಮ ಇಂಡಿಯಾನಾದ]] ಹಲವು ವಾಸಿಗರು ಶಿಕಾಗೊವಿನ ಎರಡು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ, [[ಒ’ಹೆರ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಹಾಗೂ [[ಶಿಕಾಗೊ ಮಿಡ್‌ವೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]. {{Airports in Indiana}} === ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:2008 Indiana Plate Selection.svg|thumb|150px|right|2008–2013 ಇಂಡಿಯಾನಾ ಲೈಸೆನ್ಸ್ ಪ್ಲೇಟ್.ಈ ಪ್ಲೇಟ್ ಮೇಲೆ ತೋರಿಸಿದ ನಾಲ್ಕು ರೂಪಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಹಂತ ಮೇಲಿರುವ ಈ ಭಿನ್ನ ವಿಷಯವು ಎರಡು ಹಂತ ಹಿಂದಿನ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕು ಕೇಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ದೇಶ, ಈ ಕೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್, ಪ್ಲೇಟ್‌ನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಟ್ಯಾಗ್ ಮೇಲೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು.]] ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ U.S. ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು [[I-64]], [[I-164]], [[I-65]], [[I-265]], [[I-465]], [[I-865]], [[I-69]], [[I-469]], [[I-70]], [[I-74]], [[I-80]], [[I-90]], [[I-94]] ಹಾಗೂ [[I-275]]. [[ಇಂಡಿಯಾನಾಪೋಲಿಸ್‌]] ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸಂಧಿಸುವ ಅನೇಕ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು, ಮತ್ತು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲ್ವೇ ರಸ್ತೆಗಳ ಕೇಂದ್ರ ಎಂಬ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಸರು, ಮತ್ತು ಒಮ್ಮೆ ಇಂಡಿಯಾನಾವನ್ನು ದಾಟಿದ ಕಾಲುವೆಗಳು, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ಈ ರಾಜ್ಯದ ಘೋಷವಾಕ್ಯ ಕ್ರಾಸ್‌ರೋಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಮೂಲವಾಗಿವೆ. ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿನ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಪ್ರತಿ ಚದರದ ಮೈಲಿಗಳು ಕೂಡ ಯಾವುದೇ ಇತರ ರಾಜ್ಯದಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. [[ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಸಾರಿಗೆ ವಿಭಾಗ]] ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಹಲವು [[ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು]] ಕೂಡ ಇವೆ. [[U.S. ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ]] ಸಂಪ್ರದಾಯದ ರೀತಿಯಲ್ಲೆ ಇವುಗಳಿಗೆ ಕೂಡ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಹಲವು ವಿಂಗಡನೆಗಳ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಿಗೆ ಏಕರೀತಿಯ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಇಂಡಿಯಾನಾ ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಜ್ಯದ ರಸ್ತೆ ೬೪ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯದ ರಸ್ತೆ ೬೪ ಎರಡು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ (ಎರಡು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಇರಬಹುದು), ಆದರೆ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದಿರುವ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ರಸ್ತೆಗಳು. === ಜಿಲ್ಲಾ ರಸ್ತೆಗಳು === ಜಿಲ್ಲಾ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಭೂಪಠಗಳ ಮೇಲೆ ಸಂಖ್ಯೆ ಹಾಕಿರುವ ಚೌಕಗಳ ಜಾಲ ಆಧಾರಿತ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ; ಈ ಪದ್ಧತಿ ಹಳೆಯ ರಸ್ತೆ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಹಾಗೂ ಹೆಸರುಗಳ ಕ್ರಮವಿಲ್ಲದ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಬದಲಿಸಿದೆ ಮತ್ತು (ಇತರ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ) [[9-1-1]] ಪದ್ಧತಿಗೆ ಇರಿಸಲಾದ ಕರೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸುಲಭವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ತರಹದ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಹಿಮಗಡ್ಡೆಯಿಂದ ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿದ ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಗತಮಾಡಲು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಮೂರನೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಪಠಗಳ ಮೇಲೆ ಸಂಖ್ಯೆ ಹಾಕಿರುವ ಚೌಕಗಳ ಜಾಲದ ಇರುವಿಕೆ ಅಪರೂಪವಾದ ಕಾರಣ ಅವು ಕ್ರಮವಿಲ್ಲದ ರಸ್ತೆ ಹೆಸರುಗಳ ಪದ್ಧತಿಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ (ಉದಾ., ಕ್ರೊಫೊರ್ಡ್, ಹ್ಯಾರಿಸನ್, ಪೆರಿ, ಸ್ಕೊಟ್ ಹಾಗೂ ವಾಷಿಂಗಟನ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು); ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೂ ಕೆಲವು ಜೆಲ್ಲೆಗಳು ಭೂಪಠಗಳ ಮೇಲೆ ಸಂಖ್ಯೆ ಹಾಕಿರುವ ಚೌಕಗಳ ಜಾಲದ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತ ಮಾಡಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಭಾಗಶಃ ಕಾರ್ಯಗತ ಮಾಡಿರಬಹುದು. ಕೆಲವು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ವಜ್ರದಂತಹ ಚೌಕಗಳ ಜಾಲದ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ (ಉದಾ., ಕ್ಲಾರ್ಕ್, ಫ್ಲೊಯಿಡ್, ಗಿಬ್ಸನ್ ಹಾಗೂ ನೋಕ್ಸ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು). ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಈ ಪದ್ಧತಿ ಬಹುಪಾಲು ವ್ಯರ್ಥ ಅನಿಸಬಹುದು. ನೋಕ್ಸ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಸಮೀಕ್ಷಾ ಚೌಕಗಳ ಜಾಲ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಕಾರಣ ಒಮ್ಮೆ ಈ ಜಿಲ್ಲಾ ರಸ್ತೆಗಳಿಗೆ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಚೌಕಗಳ ಜಾಲ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತ ಮಾಡಿತು, ಆದರೆ ಆವಾಗಲಿಂದ ರಸ್ತೆ ಸಂಖ್ಯೆ ಹಾಗೂ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಗಮನೀಯವಾಗಿ, ಸೌಥ್ ಬೆಂಡ್ ಪ್ರಮುಖ ನಗರವಾದ ಸಂತ. ಜೋಸೆಫ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಬಳಸುವ ಚೌಕಗಳ ಜಾಲದ ಪದ್ಧತಿ ಹೀಗಿದೆ: ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ರಸ್ತೆಗಳಿಗೆ ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ ಸಸ್ಯಗಳ (ಮರಗಳು) ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತದೆ (ಉದಾ., ಆಶ್, ಹಿಕರಿ, ಐರ್ನ್‌ವುಡ್, ಇತರೆ) ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮ ರಸ್ತೆಗಳಿಗೆ ಇತರ ಗಮನಾರ್ಹ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತದೆ (ಉದಾ., ಆದಮ್ಸ್, ಎಡಿಸನ್, ಲಿಂಕನ್ ವೆ, ಇತರೆ). ಈ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಸೌಥ್ ಬೆಂಡ್ ಹಾಗೂ ಮಿಶವಾಕಗಳಲ್ಲಿ ವಿನಾಯಿತಿ ಇದೆ. === ರೈಲ್ವೆ === ೪,೨೫೫ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು [[ರೈಲ್ವೆ ರಸ್ತೆ]] ದಾರಿಯ ಮೈಲಿಗಳು ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ೯೧% ರಷ್ಟು I ಶ್ರೇಣಿಯ ರೈಲ್ವೆ ರಸ್ತೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[CSX ಸಾರಿಗೆ]] ಹಾಗೂ [[ನೊರ್ಫೊಕ್ ದಕ್ಷಿಣ ರೈಲ್ವೆ]]. ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಇತರ [[I ಶ್ರೇಣಿಯ ರೈಲ್ವೆ ರಸ್ತೆ|I ಶ್ರೇಣಿಯ ರೈಲ್ವೆ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ]] [[ಕ್ಯಾನಡಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರೈಲ್ವೆ]] ಹಾಗೂ [[ಸೂ ಲೈನ್ ರೈಲ್ವೆ ರಸ್ತೆ]], ಒಂದು [[ಕ್ಯಾನಡಿಯನ್ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ರೈಲ್ವೆ]] ಉಪಾಂಗ ಸಂಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ [[ಆಂಟ್ರೆಕ್]] ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಉಳಿದ ಮೈಲಿಗಳು ೩೭ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ, ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ಬದಲಾಗುವ ಹಾಗೂ ಕೊನೆಯ ನಿಲ್ದಾಣದ ರೈಲ್ವೆ ರಸ್ತೆಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ದೇಶದ ಅತಿ ಗಮನೀಯ ನಿತ್ಯಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ರೈಲ್ವೆ [[ದಕ್ಷಿಣ ದಡದ ಲೈನ್]] [[ಶ್ಚಿಕಾಗೊ|ಶ್ಚಿಕಾಗೊಯಿಂದ]] [[ಸೌಥ್ ಬೆಂಡ್‌|ಸೌಥ್ ಬೆಂಡ್‌ವರೆಗೆ]] ವಿಸ್ತ್ರಿತವಾಗಿದೆ. ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ [[ಪಾರ್ಸನ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ|ಪಾರ್ಸನ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯವರಿಂದ]] ತಯಾರಿಸಲಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೈಲ್ವೆ ಯೋಜನೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web | title=Indiana Rail Plan | publisher=Indiana Department of Transportation | url=http://www.in.gov/indot/3065.htm | access-date=2010-07-01 | archive-date=2009-08-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090818033454/http://www.in.gov/indot/3065.htm | url-status=dead }}</ref> === ಬಂದರುಗಳು === ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಇಂಡಿಯಾನಾ ೭೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಹಡಗಿನ ಸರಕನ್ನು ಜಲದ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ, ಹೀಗಾಗಿ U.S. ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ೧೪ನೇಯ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಅರ್ಧಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗಡಿ ಜಲ ಪ್ರದೇಶ ಆಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ಸಾರಿಗೆಯ ದಾರಿಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ: ದ ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್/ಸಂತ ಲಾರೆನ್ಸ್ ಸೀವೆ (ಮಿಚಿಗನ ತಳದ ಮೂಲಕ) ಮತ್ತು ಇನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ವಾಟರ್‌ವೆ ಸಿಸ್‌ಟಂ (ಒಹಾಯೊ ನದಿಯ ಮೂಲಕ). ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರುಗಳನ್ನು [[ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಬಂದರು]] ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಅವು [[ಬರ್ನ್ಸ್ ಹಾರ್ಬರ್]], [[ಜೆಫರ್‌ಸನ್‌ವೈಲ್]] ಹಾಗೂ [[ಮೌಂಟ್ ವರ್ನಾನ್]].<ref>{{cite web | title=Ports of Indiana Website | url=http://www.portsofindiana.com | accessdate=2007-01-07}}</ref> == ಶಿಕ್ಷಣ == ಇಂಡಿಯಾನಾದ ೧೮೧೬ರ ಸಂವಿಧಾನ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯ-ಹಣ ನೀಡಿದ [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆ|ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಯ]] ಪದ್ಧತಿ ಆಗಿತ್ತು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉಪನಗರವನ್ನು ಕೂಡ ನಿಗದಿ ಪಡಿಸಿತು.<ref>{{cite web | title= Indiana History Part 3 | publisher= Northern Indiana Center for History | url= http://www.centerforhistory.org/indiana_history_main3.html | accessdate= 2009-08-26 | archive-date= 2008-05-11 | archive-url= https://web.archive.org/web/20080511131847/http://www.centerforhistory.org/indiana_history_main3.html | url-status= dead }}</ref> ಹೇಗಿದ್ದರೂ, ಈ ಯೋಜನೆ ಉಪಕ್ರಮಿಸುವ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಆದರ್ಶಾತ್ಮಕ ಅನಿಸಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಕಂದಾಯದ ಹಣ ಅದರ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ೧೮೪೦ರ ಸಮಯದ [[ಕ್ಯಾಲೆಬ್ ಮಿಲ್ಸ್]] ಕಂದಾಯ-ಬೆಂಬಲಿತ ಶಾಲೆಗಳ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೮೫೧ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಹೊಸ ರಾಜ್ಯ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದಾಗ್ಯೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲ ಪದ್ಧತಿಯ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಕ್ರಮಭಂಗತೆಗಳಿಗೆ ಸಿಲುಕಿ ತಡೆದಿತ್ತು, ೧೮೭೦ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು. ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಮಕ್ಕಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ೧೦% [[ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆ|ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ]] ಹಾಗೂ [[ಪ್ರಾಂತೀಯ ಶಾಲೆ|ಪ್ರಾಂತೀಯ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ]] ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿನ ಕಾಲೆಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಕಾಲು ಭಾಗದಷ್ಟವರು ರಾಜ್ಯ-ಬೆಂಬಲಿತ ನಾಲ್ಕು-ವರ್ಷಗಳ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು]] ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ೧೮೨೦ ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಸೆಮ್ಯುನರಿಯಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. [[ಪರ್ದ್ಯೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಪರ್ದ್ಯೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು]] ೧೮೬೫ ರಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಲ್ಯಾಂಡ್-ಗ್ರ್ಯಾಂಟ್]] ಕಾಲೇಜಾಗಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ನಾಲ್ಕು ಇತರ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], [[ವಿನ್‌ಸೆನ್ನಿಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], [[ಬೊಲ್ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]. ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿನ ಹಲವು ಖಾಸಗಿ ಕಾಲೆಜುಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುಂಪುಗಳ ಜೊತೆ ಸೇರಿವೆ. [[ನೊಟ್ರೆ ಡೆಮ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] [[ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಶಾಲೆ]] ಎಂದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್]] ವಿಭಾಗದವರ ಜೊತೆಗೂಡಿದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು [[ಡಿಪೊವ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], [[ಎರ್ಲಾಹಮ್ ಕಾಲೆಜು]], [[ವೆಲ್‌ಪ್ಯಾರಿಸೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]<ref name="ST"/> ಹಾಗೂ [[ಇವಾನ್ಸ್‌ವೈಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]].<ref>{{cite web | title= About UE | publisher= [[University of Evansville]] | url= http://www.evansville.edu/aboutue/ }}</ref> == ಕ್ರೀಡೆಗಳು == === ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ರೀಡೆಗಳು === [[ಆಟೊ ರೆಸಿಂಗ್]] ಜೊತೆ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಂಡಿಯಾನಾಪೋಲಿಸ್‌ [[ಇಂಡಿಯಾನಾಪೋಲಿಸ್‌ 500]] ಮೈಲು ರೇಸ್ ಅನ್ನು [[ಸ್ಮಾರಕ ದಿನಾಚರಣೆ|ಸ್ಮಾರಕ ದಿನಾಚರಣೆಯ]] ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಇಂಡಿಯಾನಾಪೋಲಿಸ್‌ ಮೋಟಾರ್ ಸ್ಪೀಡ್‌ವೇಯಲ್ಲಿ]] ಪ್ರತೀ ವರ್ಷ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಈ ರೇಸ್‌ನ ಹೆಸರನ್ನು "ಇಂಡಿ ೫೦೦" ಎಂದು ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ "ದ ಗ್ರೇಟೆಸ್ಟ್ ಸ್ಪೆಕ್ಟಾಕಲ್ ಇನ್ ರೇಸಿಂಗ್" ಎಂಬ ಅಡ್ಡ ಹೆಸರು ಕೂಡಾ ಇದೆ. ಈ ರೇಸ್ ಪ್ರತೀವರ್ಷ ಸುಮಾರು ೨೫೦,೦೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಒಂದು ದಿನದ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಪಥದಲ್ಲಿ [[ಆಲ್ ಸ್ಟೇಟ್ 400 ಅಟ್ ದ ಬ್ರಿಕ್‌ಯಾರ್ಡ್]] ([[NASCAR]]) ಮತ್ತು ದ [[ರೆಡ್ ಬುಲ್ ಇಂಡಿಯಾನಾಪೋಲಿಸ್‌ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್]] ([[MotoGP]]) ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನೂ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ೨೦೦೦ ರಿಂದ ೨೦೦೭ರವರೆಗೆ, ಇಲ್ಲಿ [[ಯುನಿಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಗ್ರಾಂಡ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್]] ([[ಫಾರ್ಮ್ಯುಲಾ ಒನ್]]) ಅನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇಂಡಿಯಾನಾವು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ [[ಅನ್‌ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಹೈಡ್ರೋಪ್ಲೇನ್ ರೇಸಿಂಗ್]] ಪವರ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಮುಖ [[H1 ಅನ್‌ಲಿಮಿಟೆಡ್]] ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು: [[ಥಂಡರ್ ಆನ್ ದ ಒಹಾಯೊ]] ([[ಇವ್ಯಾನ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ, ಇಂಡಿಯಾನಾ]]) ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ರೆಗಟ್ಟಾ]] ([[ಮ್ಯಾಡಿಸನ್, ಇಂಡಿಯಾನಾ]]). ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಶ್ರೀಮಂತ [[ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲು]] ಪರಂಪರೆ ಇದೆ, ಇದು ಕ್ರೀಡೆಗಳು ರೂಪಗೊಳ್ಳುವ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಇದೆ. ೧೮೯೧ರಲ್ಲಿ [[ಮ್ಯಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌ನ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌|ಮ್ಯಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌ನ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ]] [[ಜೆಮ್ಸ್ ನೆಸ್ಮಿಥ್]] ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್‌ ಅನ್ನು ವಿಕಸಿತಗೊಳಿಸಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲು ಹುಟ್ಟಿದು. ೧೯೨೫ರಲ್ಲಿ ನೆಸ್ಮಿಥ್ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ರಾಜ್ಯ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ವೀಕಿಷಸಲು ೧೫,೦೦೦ ಕಿರಿಚುವ ಅಭಿಮಾನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನಂತರ "ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್‍ನ ನಿಜವಾದ ಆರಂಭ ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ಆಗಿದ್ದು ಇದು ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಬರೆದರು. ೧೯೮೬ ನ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಹೂಸರ್ಸ್‌]]'' ಯಿನ ಕಥೆ ೧೯೫೪ರ ಇಂಡಿಯಾನಾ ರಾಜ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆ [[ಮಿಲನ್ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆ|ಮಿಲನ್ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಯಿಂದ]] ಪ್ರೇರಣೆ ಪಡೆದಿದೆ. {| class="wikitable sortable " !ಕ್ಲಬ್ !ಕ್ರೀಡೆ !ಲೀಗ್‌ |- | [[ಎಲ್ಕಹಾರ್ಟ್ ಎಕ್ಸಪ್ರೆಸ್]] | ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್‌ | [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಸಂಘ]] |- | [[ಇವ್ಯಾನ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ ಐಸ್‌ಮೆನ್‌]] | [[ಐಸ್‌ ಹಾಕಿ]] | [[ಆಲ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್‌]] |- | [[ಇವ್ಯಾನ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ ಓಟ್ಟರ್ಸ್‌]] | [[ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌]] | [[ಫ್ರಾಂಟಿಯರ್ ಲೀಗ್‌]] |- | [[ಎಫ್‌ಸಿ ಇಂಡಿಯಾನಾ]] | [[ಕಾಲ್ಚೆಂಡಾಟ]] | [[ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಸಾಕರ್‌ ಲೀಗ್‌]] |- | [[ಫೋರ್ಟ್‌ ವೇಯ್ನ್ ಫೀವರ್‌]] | ಕಾಲ್ಚೆಂಡಾಟ | [[ಯುಎಸ್‌ಎಲ್‌ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಲೀಗ್‌]] |- | [[ಫೋರ್ಟ್‌ ವೇಯ್ನ್ ಪ್ಲ್ಯಾಶ್‌]] | [[ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌]] | [[ಮಹಿಳೆಯರ ಫೂಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಅಲಯನ್ಸ್‌]] |- | [[ಫೋರ್ಟ್‌ ವೇಯ್ನ್ ಫೈರ್‌ಹಾಕ್ಸ್‌]] | [[ಅರೇನಾ ಫೂಟ್‌ಬಾಲ್‌]] | [[ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್‌‍ ಇಂಡೋರ್‌ ಫೂಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌]] |- | [[ಫೋರ್ಟ್‌ ವೇಯ್ನ್ ಕೊಮೆಟ್ಸ್‌]] | [[ಐಸ್‌ ಹಾಕಿ]] | [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್‌ (2007-)]] |- | [[ಫೋರ್ಟ್‌ ವೇಯ್ನ್ ಮ್ಯಾಡ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಟ್ಸ್]] | ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್‌ | [[ಎನ್‌ಬಿಎ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಲೀಗ್‌]] |- | [[ಫೋರ್ಟ್‌ ವೇಯ್ನ್ ಪಿಸ್ಟನ್ಸ್‌]] (ಈಗ [[ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್‌ ಪಿಸ್ಟನ್ಸ್‌]]) | ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್‌ | [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಬಾಸ್ಕೇಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌]] |- | [[ಫೋರ್ಟ್‌ ವೇಯ್ನ್ ಟಿನ್‌ಕ್ಯಾಪ್ಸ್‌]] | ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌ | [[ಮಿಡ್‌ವೆಸ್ಟ್‌‌ ಲೀಗ್‌]] |- | [[ಗ್ಯಾರಿ ಸೌತ್‌ಶೋರ್ ರೇಯ್ಲ್‌ಕ್ಯಾಟ್ಸ್‌]] | ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌ | [[ನಾರ್ಥರ್ನ್ ಲೀಗ್‌]] |- | [[ಗ್ಯಾರಿ ಸ್ಟೀಲ್‌ಹೆಡ್ಸ್‌]] | ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್‌ | [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌]] |- | [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ಫೀವರ್‌]] | ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್‌ | [[ಮಹಿಳೆಯರ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಬಾಸ್ಕೇಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌]] |- | [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ಐಸ್‌]] | ಐಸ್‌ ಹಾಕಿ | [[ಯುನಿಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್‌]] |- | [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ಪೇಸರ್ಸ್]] | ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್‌ | [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಬಾಸ್ಕೇಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌]], ಮೊದಲು [[ಅಮೇರಿಕನ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌]] |- | [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ಇನ್ವೇಡರ್ಸ್]] | ಕಾಲ್ಚೆಂಡಾಟ | [[ಯುಎಸ್‌ಎಲ್‌ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಲೀಗ್‌]] |- | [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ಸ್ಪೀಡ್]] | ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ | [[ವಿಮೆನ್ಸ್ ಪ್ರೊಫೆಶನಲ್ ಫೂಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌]] |- | [[ಇಂಡಿಯಾನಾಪೋಲಿಸ್‌ ಕೋಲ್ಟ್ಸ್]] | [[ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌]] | [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್]] |- | [[ಇಂಡಿಯಾನಾಪೋಲಿಸ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್]] | ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌ | [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲೀಗ್‌]] |- | [[ಸೌತ್ ಬೆಂಡ್ ಸಿಲ್ವರ್ ಹಾಕ್ಸ್]] | ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌ | [[ಮಿಡ್‌ವೆಸ್ಟ್‌‌ ಲೀಗ್‌]] |- | [[ಚಿ ಟೌನ್ ಶೂಟರ್ಸ್]] | ಹಾಕಿ | [[ಆಲ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್‌]] |} === ಕಾಲೆಜು ಕ್ರೀಡೆಗಳು === ಕಾಲೆಜು ಮಟ್ಟದ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಸಫಲತೆ ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಗಮನೀಯವಾಗಿ, [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಐದು NCAA ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಸ್ಪರ್ಧೆ, ಆರು ಈಜುವ ಹಾಗೂ ಧುಮುಕುವ NCAA ಸ್ಪರ್ಧೆ ಹಾಘೂ ಏಳು NCAA ಫುಟ್‌ಬಾಲು ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ ಮತ್ತು [[ನೊಟ್ರೆ ಡೆಮ್]] ೧೧ ಫುಟ್‌ಬಾಲು ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಶಾಲೆಗಳ [[NCAA ವಿಭಾಗ I]] ಕ್ರೀಡಾಸಕ್ತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನವು ಸೇರಿವೆ: {| | valign=top | * [[ಬಾಲ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಕಾರ್ಡಿನಲ್ಸ್]] * [[ಬಟ್ಲರ್ ಬುಲ್ಡಾಗ್ಸ್]] * [[ಇವ್ಯಾನ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ ಪರ್ಪಲ್ ಏಸಸ್]] * [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ಹೂಸಿಯರ್ಸ್]] * [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ಸ್ಟೇಟ್ ಸಿಕ್ಯಾಮೋರ್ಸ್]] | valign=top | valign=top | * [[ಐಪಿಎಫ್‌ಡಬ್ಲೂ ಮ್ಯಾಸ್ಟೊಡನ್ಸ್‌]] * [[ಐಯುಪಿಯುಐ ಜಾಗ್ವಾರ್ಸ್]] * [[ನಾಟ್ರೆ ಡೇಮ್ ಫೈಟಿಂಗ್ ಐರಿಷ್]] * [[ಪುರ್ದೂ ಬಾಯಿಲ್‌ಮೇಕರ್ಸ್]] * [[ವಾಲ್‌ಪಾರೈಸೊ ಕ್ರುಸೇಡರ್ಸ್]] | valign=top | |} === ಇತರ ಕ್ರೀಡೆಗಳು === [[ಹಿಲಿ ಹಂಡ್ರೆಡ್]] ೫,೦೦೦ ಸೈಕಲ್ಲು ಚಲಿಸುವ ಉತ್ಸುಕರನ್ನು ಸೆಳೆಯುವ ದ್ವಿಚಕ್ರದ ಸೈಕಲ್ಲಿನ ಒಂದು ವಾರ್ಷಿಕ ವಿಹಾರ. ಇದರ ಮಾರ್ಗ ಗ್ರೀನ್, ಮೊನ್‌ರೋ ಹಾಗೂ ಒವೆನ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಇದೆ. ದ ಬ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಐಎಸ್‌ಎಸ್‌ಎಮ್‌ಎ ಮಾರ್ಚಿಂಗ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಅಂತಿಮ ಹಂತದ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಏವನ್‌]] ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌‌ (ನಿರಂತರ ಏಳು ವರ್ಷ ಶ್ರೇಣಿ ಪಡೆದಿದೆ), ಲಾರೆನ್ಸ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌‌ (ಎರಡು ಬಾರಿ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾಂಪಿಯನ್), ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌‌, ಬೆನ್ ಡೇವಿಸ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌‌, ಕ್ಯಾಸಲ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌‌, ನಾಕ್ಸ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌‌ (ಬ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಕ್ಲಾಸ್ ಎ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಚಾಂಪಿಯನ್) ಮತ್ತು ಸೆಂಟ್ರರ್ ಗ್ರೂವ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌‌ ಸೇರಿವೆ. == ಇತರೆ == === ಸೈನಿಕ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುವಿಕೆ === ಇಂಡಿಯಾನಾ ಈ ಎರಡು ಸೇನಾ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಒಂದು ಪೆರು ಸಮೀಪದ [[ಗ್ರಿಶಮ್ ವಾಯುಸೇನಾ ನೆಲೆ]] (ಇದನ್ನು [[ಏರ್‌ಫೋರ್ಸ್ ರಿಸರ್ವ್]] ಆಗಿ ೧೯೯೪ ರಲ್ಲಿ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು). ಎರಡನೆಯದು ಇಂಡಿಯಾನಾಪೋಲಿಸ್‌ ಬಳಿ ಇರುವ [[ಫೋರ್ಟ್ ಬೆಂಜಮಿನ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್]]. ಇದನ್ನು ಈಗ ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆಯಾದರೂ [[ರಕ್ಷಣಾ ವಿಭಾಗವು]] ಇಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ([[ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಅಕೌಂಟಿಂಗ್ ಸರ್ವೀಸಸ್]]) ಇಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿರುವ ಸಕ್ರಿಯ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಫೋರ್ಟ್‌ ವೇಯ್ನ್]] ನಲ್ಲಿನ [[ಏರ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಗಾರ್ಡ್]] ಯುದ್ಧ ಘಟಕಗಳು, ಮತ್ತು [[ಟೆರ್ರೆ ಹೌಟೆ]] ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು (ಇವುಗಳನ್ನು ಫೋರ್ಟ್‌ ವೇಯ್ನ್‌ನಲ್ಲಿ [[2005 BRAC ಪ್ರಸ್ತಾಪದ]] ಪ್ರಕಾರ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಟೆರ್ರೆ ಹೌಟೆ ಸೌಲಭ್ಯವು ಹಾರಾಟವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ) ಸೇರಿವೆ. [[ಆರ್ಮಿ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಗಾರ್ಡ್]] [[ಎಡಿನ್‌ಬರೋ, ಇಂಡಿಯಾನಾ|ಎಡಿನ್‌ಬರೋ, ಇಂಡಿಯಾನಾದ]] [[ಕ್ಯಾಂಪ್ ಅಟೆನ್‌ಬರಿ|ಕ್ಯಾಂಪ್ ಅಟೆನ್‌ಬರಿಯಲ್ಲಿ]] ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ, ಹೆಲಿಕ್ಯಾಪ್ಟರ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು [[ಶೆಲ್‌ಬೈವಿಲ್ಲೆ]] ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಗರ ತರಬೇತಿಯನ್ನು [[ಮುಸ್ಕಟಾಟಕ್ ಅರ್ಬನ್ ಟ್ರೈನಿಂಗ್ ಸೆಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ]] ನಡೆಸುತ್ತದೆ. [[ನೇವಲ್ ಸರ್ಫೇಸ್ ವಾರ್‌ಫೇರ್ ಸೆಂಟರ್ ಕ್ರೇನ್ ವಿಭಾಗವು]] ರಾಜ್ಯದ ನೈರುತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಸೇನೆಯ [[ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್ ಕೆಮಿಕಲ್ ಡಿಪೋ]] ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕರವಾದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತಟಸ್ಥಗೊಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ, [[ನೇವಲ್ ಆಪರೇಶನಲ್ ಸಪೋರ್ಟ್ ಸೆಂಟರ್ ಇಂಡಿಯಾನಾಪೋಲಿಸ್‌]] ಇದು ಅನೇಕ [[ನೌಕಾ ಮೀಸಲು]] ಘಟಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎರಡು [[ಸಮುದ್ರ ಮೀಸಲು]] ಘಟಕಗಳು, ಮತ್ತು ಸಕ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣಕಾಲಿಕ ಬೆಂಬಲ ಮೀಸಲು ಪಡೆಯ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ದಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. === ಟೈಮ್ ಜೋನ್ಸ್ === [[ಚಿತ್ರ:National-atlas-timezones-2006.gif|thumb|right|250px| ಹೊಸ ಸಿಎಸ್‌ಟಿ ಮತ್ತು ಇಎಸ್‌ಟಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಯು.ಎಸ್ ಸಮಯ ವಲಯಗಳ ನಕ್ಷೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಪೂರ್ವ ವಲಯವನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.]] ಒಂದರಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ವಲಯಗಳಿಂದ ವಿಭಾಗಗೊಂಡಿರುವ ಹದಿಮೂರು U.S. ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲೊಂದು ಇಂಡಿಯಾನಾ. ಇಂಡಿಯಾನಾದ [[ಸಮಯ ವಲಯ]] ಹಿಂದಿನ ಶತಮಾನದಿಂದ ಏರುಪೇರಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ರಾಜ್ಯದ ಬಹುಭಾಗ [[ಪೂರ್ವದ ಸಮಯ|ಪೂರ್ವದ ಸಮಯವನ್ನು]] ಗಮನಿಸುತ್ತದೆ; ಶಿಕಾಗೊ ಬಳಿಯ ಆರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಇವಾನ್ಸ್‌ವೈಲ್ ಬಳಿಯ ಆರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು [[ಮಧ್ಯದ ಸಮಯ|ಮಧ್ಯದ ಸಮಯವನ್ನು]] ಗಮನಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಚರ್ಚೆ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ. ೨೦೦೬ರ ಮುಂಚೆ, ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಬಹುಪಾಲು [[ಡೆ ಲೈಟ್ ಸೇವಿಂಗ್ ಟೈಮ್]] (DST) ಅನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗಿನ ಕೆಲವು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ಲೂಯಿಸ್‌ವೈಲ್, ಕೆಂಟುಕಿ]] ಬಳಿಯ [[ಫ್ಲೋಯಿಡ್]], [[ಕ್ಲಾರ್ಕ್]] ಹಾಗೂ [[ಹ್ಯಾರಿಸನ್]] ಮತ್ತು [[ಸಿನ್‌ಸಿನಾಟಿ, ಒಹಾಯೊ]] ಬಳಿಯ [[ಒಹಾಯೊ]] ಹಾಗೂ [[ಡಿಯರ್‌ಬೊರ್ನ್]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಅನಧಿಕೃತವಾಗಿ DST ಅನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಮೂಲಕ ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೬ರ ಸಮಯದಿಂದ ಇಡಿ ರಾಜ್ಯ DST ಅನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತದೆ. DST ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದರೂ ಸಹ, ೨೦೦೬ರ ಮುಂಚೆಯ ಹಾಗೂ ನಂತರದ ಪಾವತಿಸಬೇಕಿರುವ ಹಣದ ಪಟ್ಟಿಯ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ೨೦೦೮ರ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನದ ಅನುಸಾರ ವಸತಿಗೃಹಗಳ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಕೆಯು ಮಧ್ಯಾನದ ತಂಪುಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ಕಾರಣ ೧%ರಿಂದ ೪%ವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು.<ref>ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ,ಜೆ.ಕೋಟ್ಚೆನ್;ಲೌರಾ ಇ. ಗ್ರಾಂಟ್ (೨೦೦೮-೦೨-೦೮). [http://www2.bren.ucsb.edu/~kotchen/links/DSTpaper.pdf "ಡಸ್ ಡೇ ಲೈಟ್ ಸೇವಿಂಗ್ ಟೈಮ್ ಸೇವ್ ಎನರ್ಜಿ? ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090324222616/http://www2.bren.ucsb.edu/~kotchen/links/DSTpaper.pdf |date=2009-03-24 }}[http://www2.bren.ucsb.edu/~kotchen/links/DSTpaper.pdf ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕತೆಯಿಂದ ಸಾಕ್ಷಿ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090324222616/http://www2.bren.ucsb.edu/~kotchen/links/DSTpaper.pdf |date=2009-03-24 }} (ಪಿಡಿಎಫ್) ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ. ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್, ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಛೇರಿ ೨೦೦೮-೦೫-೧೪ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> {{Clear}} == ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನೂ ನೋಡಬಹುದು == {{Portal box|North America|United States|Hoosier}} {{Main|Outline of Indiana|Index of Indiana-related articles}} {{Clear}} == ಆಕರಗಳು == {{Reflist|2}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == {{Refbegin}} * {{Cite book|title=Indiana|author=Brill, Marlene Targ|year=2005|publisher=[[Marshall Cavendish]]|isbn=0761420207}} * {{Cite book|author=Gray, Ralph D|title=Gentlemen from Indiana: National Party Candidates,1836-1940|year=1977|publisher=Indiana Historical Bureau|isbn=1885323298}} * {{Cite book|title=Indiana History: A Book of Readings|author=Gray, Ralph D|year=1995|publisher=Indiana University Press|isbn=025332629X}} * {{Cite book|title=Indiana|author=Pell, Ed|year=2003|publisher=Capstone Press|isbn=0736815821}} * {{Cite book|title=Hoosiers In The Civil War|author=Funk, Arville L|year=1967|isbn=0962329258|publisher=Adams Press}} * {{Cite book|title=Here is Your Indiana Government|year=2005|author=Indiana State Chamber of Commerce}} * {{Cite book|title=Here is Your Indiana Government|year=2007|author=Indiana State Chamber of Commerce}} * {{Cite book|title=The Encyclopedia of Indianapolis|author=Bodenhamer, David J.|coauthor=Robert Graham Barrows & David Gordon Vanderstel|year=1994|publisher=Indiana University Press|isbn=0253312221}} * {{Cite book|title=Handbook of Indiana Geology|author=Logan, William Newton|coauthor=Edgar Roscoe Cumings, Clyde Arnett Malott, Stephen Sargent Visher, William Motier Tucker & John Robert Reeves|year=1922|publisher=William B. Burford}} * {{Cite book|title=A Century of Indiana|author=Moore, Edward E|year=1910|publisher=American Book Company}} * ಇಂಡಿಯಾನಾ ಬರಹಗಾರರ ಯೋಜನೆ. ''ಇಂಡಿಯಾನಾ: ಎ ಗೈಡ್ ಟು ದ ಹೋಸಿಯರ್ ಸ್ಟೇಟ್: ಅಮೆರಿಕನ್ ಗೈಡ್ ಸಿರೀಸ್'' (೧೯೩೭), ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಡಬ್ಲ್ಯೂಪಿಎ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ; ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್ ಆನ್ ಹಿಸ್ಟರಿ, ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ; ಪುನರ್‌ಮುದ್ರಣವಾಯಿತು ೧೯೭೩ * ಕಾರ್ಮೊನಿ,ಡೋನಾಲ್ಡ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್. ''ಇಂಡಿಯಾನಾ, ೧೮೧೬ ಟು ೧೮೫೦: ದ ಪಯೋನಿಯರ್ ಎರಾ'' (೧೯೯೮) * ಜಾಕ್ಸನ್,ಮರಿಯಾನ್ ಟಿ.,ಸಂಪಾದಕ. ''ದ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹೇರಿಟೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾನಾ.'' © ೧೯೯೭,ಇಂಡಿಯಾನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ,ಬ್ಲೂಮಿಂಗ್ಟನ್,ಇಂಡಿಯಾನಾ. ISBN ೦-೮೦೨೭-೧೩೭೪-೨* ಜೇಮ್ಸ್ ಎಚ್. ಮ್ಯಾಡಿಸನ್. ''ದ ಇಂಡಿಯಾನಾ ವೇ: ಎ ಸ್ಟೇಟ್ ಹಿಸ್ಟರಿ '' (೧೯೯೦) * ಸ್ಕೆರ್ಟಿಕ್, ಮಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ವಾಟ್ಕಿನ್ಸ್, ಜಾನ್ ಜೆ. ''ಎ ನೇಟಿವ್ಸ್ ಗೈಡ್ ಟು ನಾರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾನಾ'' (೨೦೦೩) * ಟೇಯ್ಲರ್, ರಾಬರ್ಟ್ ಎಂ., ಎಡಿಶನ್. ''ದ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಹಿಸ್ಟರಿ ೨೦೦೦: ಪೇಪರ್ಸ್ ಪ್ರೆಸೆಂಟೇಡ್ ಎಟ್ ದ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ಸ್ ಸೊಸೈಟೀಸ್ ಗ್ರ್ಯಾಂದ್ ಒಪನಿಂಗ್ಸ್'' (೨೦೦೧) * ಟೇಯ್ಲರ್, ರಾಬರ್ಟ್ ಎಂ., ಎಡಿಶನ್. ''ಇಂಡಿಯಾನಾ: ಎ ನ್ಯೂ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ ಗೈಡ್ '' (೧೯೯೦), ನಗರಗಳ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿವರವಾದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ {{Refend}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Wikinewshas|related<br />[[wikinews:Portal:Indiana|Indiana news]]}} {{Sisterlinks|Indiana}} ; ವಿಷಯ ಕೈಪಿಡಿ * {{dmoz|Regional/North_America/United_States/Indiana}} ;ಸರ್ಕಾರ * [http://www.in.gov/ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಅಧೀಕೃತ ಜಾಲತಾಣ] * [http://www.in.gov/legislative/ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಾಸನ ಸಭೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120320230239/http://www.in.gov/legislative/ |date=2012-03-20 }} * [http://www.in.gov/judiciary/ ಇಂಡಿಯಾನಾ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆ] * [http://www.indianachamber.com/ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಛೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್] * [http://www.in.gov/legislative/ic/code/ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಸಂವಿಧಾನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010604084841/http://www.in.gov/legislative/ic/code/ |date=2001-06-04 }} * [http://www.in.gov/fssa/ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗಳ ಆಡಳಿತ] * [http://www.in.gov/indot/ ಇಂದಿಯಾನಾ ಸಾರಿಗೆ ವಿಭಾಗ] ;ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸ * [http://www.statelib.lib.in.us/www/ihb/emblems/index.html ಇಂಡಿಯಾನಾ ರಾಜ್ಯದ ಲಾಂಛನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051202005311/http://www.statelib.lib.in.us/www/ihb/emblems/index.html |date=2005-12-02 }} * [http://www.indianahistory.org ಇಂಡಿಯಾನಾ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಮಾಜ] * [http://indiamond6.ulib.iupui.edu/isc/ ಇಂಡಿಯಾನಾ ರಾಜ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ರಸ್ತೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060921122436/http://indiamond6.ulib.iupui.edu/isc/ |date=2006-09-21 }} * [http://www.indianaartscouncil.org/ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಕಲಾ ಪರಿಷತ್ತು] * [http://www.in.gov/history/6245.htm ಇಂಡಿಯಾನಾ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಛೇರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228063138/http://www.in.gov/history/6245.htm |date=2009-02-28 }} ;ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನೆ * [http://www.in.gov/visitindiana/ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಆಧೀಕೃತ ಪ್ರವಾಸ ಯೋಜನಾ ಮೂಲ] * [http://www.visitindiana.net/ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಪ್ರಯಾಣ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮಾಹಿತಿ] * [http://www.in.gov/tourism.htm ಇಂಡಿಯಾನಾ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆ] * [http://www.in.gov/dnr/5280.htm ಇಂಡಿಯಾನಾ ಮನರಂಜನಾ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100901174339/http://www.in.gov/dnr/5280.htm |date=2010-09-01 }} * [http://www.in.gov/dnr/2329.htm ಇಂಡಿಯಾನಾ ರಾಜ್ಯದ ಉದ್ಯಾನಗಳು]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ;ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭೂಗೋಳ * [http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=IN ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಯುಎಸ್‌ಜಿಎಸ್ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100716025234/http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=IN |date=2010-07-16 }} * [http://www.ers.usda.gov/StateFacts/IN.htm ಯುಎಸ್‌ಡಿಎ ಇಂದ ಇಂಡಿಯಾನಾ ರಾಜ್ಯದ ವಿಷಯಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120622102752/http://www.ers.usda.gov/StateFacts/IN.HTM |date=2012-06-22 }} * [http://indiamond6.ulib.iupui.edu/HistAtlas/ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಭೂಪಟಗಳ ಸಂಪುಟಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721211806/http://indiamond6.ulib.iupui.edu/HistAtlas/ |date=2011-07-21 }} * [http://indiamond6.ulib.iupui.edu/HIM/ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ನಕ್ಷೆಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721211823/http://indiamond6.ulib.iupui.edu/HIM/ |date=2011-07-21 }} * [http://indiamond6.ulib.iupui.edu/IndianaPlat/ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721211830/http://indiamond6.ulib.iupui.edu/IndianaPlat/ |date=2011-07-21 }} * [http://climate.agry.purdue.edu/climate/index.asp ಇಂಡಿಯಾನಾ ರಾಜ್ಯ ಹವಾಮಾನ ಕಛೇರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090613014738/http://climate.agry.purdue.edu/climate/index.asp |date=2009-06-13 }} * [http://www.geology.iupui.edu/Resources/Students/Geology_Resources/indiana_geology_facts.htm ಇಂದಿಯಾನಾ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭೂಗೋಳ ಮತ್ತು ಭೂವಿಜ್ಞಾನ ವಿಷಯಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120331094500/http://www.geology.iupui.edu/Resources/Students/Geology_Resources/indiana_geology_facts.htm |date=2012-03-31 }} ;ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು * [http://www.indianadec.com/Page1.html ಇಂಡಿಯಾನಾ ಜಿಲ್ಲಾ ರಫ್ತು ಕೌನ್ಸಿಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070516055250/http://www.indianadec.com/Page1.html |date=2007-05-16 }} * [http://in.gov/iedc/international/offices.html ಇಂಡಿಯಾನಾ ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಕಛೇರಿಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070923085622/http://www.in.gov/iedc/international/offices.html |date=2007-09-23 }} * [http://nationalitiescouncil.org/ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಗಳ ಕೌನ್ಸಿಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217232553/http://nationalitiescouncil.org/ |date=2014-12-17 }} * [http://www.portsofindiana.com/default.cfm ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಬಂದರುಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311150252/http://www.portsofindiana.com/default.cfm |date=2007-03-11 }} * [http://www.buyusa.gov/greatlakes/indiana.html ಯು.ಎಸ್.ರಫ್ತು ಸಹಾಯಕ ಕೇಂದ್ರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110102185921/http://www.buyusa.gov/greatlakes/indiana.html |date=2011-01-02 }} * [http://www.worldtradeclubofindiana.org/ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಜಾಗತಿಕ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಲಬ್] {{-}} {{Geographic Location |Centre = {{flag|Indiana}} |North = {{flag|Michigan}} |Northeast = |East = {{flag|Ohio}} |Southeast = |South = {{flag|Kentucky}} |Southwest = |West = {{flag|Illinois}} |Northwest = [[Lake Michigan]] }} {{Template group |title = <span style=';font-size:11pt;'>Articles related to Indiana</span> <br /> ''The Hoosier State'' |list = {{Indiana|expand}} {{Indiana government}} {{Indiana history}} {{Protected Areas of Indiana}} {{IN cities and mayors of 100,000 population}} }} {{United States}} {{United States topics}} {{succession | preceded = [[Louisiana]] | office = [[List of U.S. states by date of statehood]] | years = Admitted on December 11, 1816 (19th) | succeeded = [[Mississippi]] }} {{Coord|40|N|86|W|display=title|region:US-IN_type:adm1st_scale:3000000}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಇಂಡಿಯಾನಾ]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ರಾಜ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1867ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು]] g25ekgdhlvbi28mbyhp2o5slya1y16h 0 23855 1372804 1338883 2026-05-05T19:00:55Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372804 wikitext text/x-wiki '''ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌''' ಎಂಬುದೊಂದು [[ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್‌ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌]] ರಚನೆ ಅಥವಾ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್‌‍]] ಯಂತ್ರರಚನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು '''ವಿನಾಯಿತಿಗಳ''' ಸಂಭವಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ [[ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್]] ನಿರ್ವಹಣೆಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು [[ನಿರ್ವಹಣೆ]] ಮಾಡಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್‌ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌‌ಗಳು ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌‌ಗೆ ಅವುಗಳ ಬೆಂಬಲಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ (ತಪ್ಪುಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆಯಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಂತೆ, ಅದು ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಆಕಸ್ಮಿಕಗಳಾದ ಅಸಿಂಧುವಾದ ಸ್ಥಿತಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಅಥವಾ ಅಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಆವಾಹಿತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ತೊಡೆದುಹಾಕುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಕೇತವಾಗಿಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ನ ಸಾಗುವಿಕೆಯಾಗಿದೆ.) ಕೆಲವು ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್‌ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಿಂಧುವಾದ ಮೂಲ ಮಾಹಿತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗದಂತಹ ಕೆಲವು ಕಾರ್ಯಗಳಿವೆ... ಅಥವಾ ವಿನಾಯಿತಿಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗದಂತಹ ಕೆಲವು ಹಿಂದಿರುಗುವ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೆಲವು ಕಾರ್ಯಗಳಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಸಿ]] ಯಲ್ಲಿ, ''[[ಅಟೊಯ್]]'' ([[ಪೂರ್ಣಾಂಕ]]ದ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಬಳಸುವ [[ASCII]])ಫಂಕ್ಷನ್‌ ಒಂದು ಸಿಂಧುವಾದ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರವೇಶ್ಯಕ್ಕೆ ೦ ([[ಜೀರೋ]]) ವನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಬಹುದು. ಅಂತಹ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಿಧಿ ರಚಕನು ತಪ್ಪುಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆಯನ್ನು ನಡೆಸಬೇಕು (ಸಿ ಯ [[ಎರ್ನೋ]]ಗಳಂತಹ ಕೆಲವು ಸಹಾಯಕ ಜಾಗತಿಕ ಅಸ್ಥಿರದ ಮೂಲಕ) ಅಥವಾ ಪ್ರವೇಶ್ಯ ಊರ್ಜಿತಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು (ಬಹುಶಃ [[ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು) ಮಾಡಬೇಕು. ಅಂತಹ ಸ್ಪಷ್ಟ ಊರ್ಜಿತಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ತಪ್ಪುಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಯ ಮಟ್ಟವು ಯಾವುದೇ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್‌ ಪರಿಸರಗಳಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌ ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್‌ (ಯಂತ್ರಾಂಶ) ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌ ಇದು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ (ತಂತ್ರಾಂಶ)ದಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆ ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಸದೃಶವಾದ ವಿಷಯಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಭಾಷೆಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಒಂದು ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌ ಇದು ಒಂದು ಮೊದಲೇ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಒಂದು ''ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌ ನಿರ್ವಾಹಕ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ [[ಉಪದಿನಚರಿ]]ಯ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವಿಕೆಗೆ ಬದಲಾಯಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ''ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ'' (ಪರಿಹರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ). ಸಂದರ್ಭಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ನಿರ್ವಾಹಕನು ನಂತರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮೂಲ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮುಂದುವರೆಸಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು [[ಪುಟ ತಪ್ಪು]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ ಅನ್ನು ಪುನರಾರಂಭ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಶೂನ್ಯದಿಂದ ವಿಭಜನ ಮಾಡುವುದು]] ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿ ಪರಿಹರಿಸುವಂತದ್ದಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಪರಿಷ್ಕರಣಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ, ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್‌ [[ತಡೆ]]ಗಳು ಪುನರಾರಂಭ-ಸಮರ್ಥ ವಿನಾಯಿತಿಗಳಿಗೆ ಸದೃಶವಾಗಿವೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಅವುಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಬಳಕೆದಾರರ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ ಸಾಗುವಿಕೆಗೆ ಅಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಒಂದು [[ದಿನಚರಿ]]ಯ ಲೇಖಕನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ, ಒಂದು ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಒಂದು ದಿನಚರಿಯು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುವ ಒಂದು ಉಪಯೋಗಕರ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಯಾವಾಗ ಒಂದು ಪ್ರವೇಶ್ಯ ಹೇಳಿಕೆಯು ಅಸಿಂಧುವಾಗಿರುತ್ತದೆ (ಅಂದರೆ ವಿಂಗಡನೆಯಲ್ಲಿ ಛೇದವು ಒಂದು ಶೂನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ) ಅಥವಾ ಯಾವಾಗ ಇದು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಸಾಧನವು ದೊರಕಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ (ಅಂದರೆ ಒಂದು ಕಡತವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಅಥವಾ ಒಂದು ಹಾರ್ಡ್ ಡಿಸ್ಕ್‌ನ ತಪ್ಪು). ವಿನಾಯಿತಿಗಳಿಲ್ಲದ ತಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ದಿನಚರಿಗಳು ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ [[ತಪ್ಪುಗಳ ಸಂಕೇತ]]ಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದು ಕೆಲವು ವೇಳೆ [[ಅರೆಸ್ಥಿರೀಕೃತ ಸಮಸ್ಯೆ]]ಗಳ ಮೂಲಕ ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರವಾಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ದಿನನಿತ್ಯದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯ ಬಳಕೆದಾರರು ತಪ್ಪಾದವುಗಳಿಂದ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಹಿಂದಿರುಗುವ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಂಗಡನೆ ಮಾಡಲು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಬರೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ದಿನನಿತ್ಯದ ಎಂಜಿನ್ ವಾತಾವರಣಗಳಾದ [[ಜಾವಾ]] ಅಥವಾ [[.ನೆಟ್‌]]ಗಳಲ್ಲಿ, ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಎಂಜಿನ್‌ಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಬಾರಿಯೂ ಆಸಕ್ತಿಗಳು ಸಂಭವಿಸುವ ಒಂದು ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌‌ಗೆ ಸಾಧನಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳು ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌ ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಮೆಮೊರಿಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ದೋಷ ನಿದಾನದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತವೆ ([[ಕಾಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಕ್]] ಮತ್ತು [[ಹೀಪ್]] ಮೌಲ್ಯಗಳು). ಈ ಸಾಧನಗಳು [[ಸ್ವಯಂ ಚಾಲಿತ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ನಿರ್ವಹಣೆ]] ಅಥವಾ ತಪ್ಪುಗಳ ಪ್ರತಿಬಂಧ ಸಾಧನಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌ಗಳಿಗೆ ’ಮೂಲ-ಕಾರಣ’ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಸಮಕಾಲೀನ ಅನ್ವಯಿಸುವಿಕೆಗಳು ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ವಿನಾಯಿತಿ ತಂತ್ರಗಾರಿಕಗಳನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಹಲವು ವಿನ್ಯಾಸ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ನವೀನ ಉದ್ಯಮ ಮಟ್ಟದ ಅನ್ವಯಿಸುವಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ, ವಿನಾಯಿತಿಗಳು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಯಂತ್ರದ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ದಾಟಬೇಕು. ಯಾವಾಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಒಂದು ಹಂತಕ್ಕೆ ವೈಫಲ್ಯವಾಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ಇದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಭಾಗದಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಆಗ ಒಂದು ದೃಢವಾದ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ನಿರ್ವಹಣಾ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವ ಅಂಶವು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>ಆಲ್ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ಸ್ ಆರ್ ಹ್ಯಾಂಡಲ್ಡ್, ಜಿಮ್ ವಿಲ್ಕಾಕ್ಸ್, http://poliTechnosis.kataire.com/2008/02/all-exceptions-are-handled.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100709055321/http://politechnosis.kataire.com/2008/02/all-exceptions-are-handled.html |date=2010-07-09 }}</ref> ==ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌ ಸುರಕ್ಷತೆ== ಸಂಕೇತದ ಒಂದು ಭಾಗವು '''ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌ ಸುರಕ್ಷತೆ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಸಂಕೇತದ ಒಳಗಿನ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ-ಸಮಯದ ವೈಫಲ್ಯವು [[ಮೆಮೊರಿ ಸೋರುವಿಕೆ]], ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾಹಿತಿಗಳ ಗೊಂದಲಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಅಥವಾ ಅಸಿಂಧುವಾದ ಉತ್ಪತ್ತಿಗಳಂತಹ ಕೆಟ್ಟ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌-ಸುರಕ್ಷತೆ ಸಂಕೇತವು ವಿನಾಯಿತಿಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದರೂ ಕೂಡ [[ವಿಭಿನ್ನವಲ್ಲದವು]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಹಂತಗಳ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌ ಸುರಕ್ಷತೆಯು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ: #'''ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯ ವೈಫಲ್ಯ''', ಇದು '''ನೊ ಥ್ರೋ ಗ್ಯಾರಂಟಿ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ: ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ನೆರವೇರುವುದು ಖಾತ್ರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿನಾಯಿತಿಗಳ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಎಲ್ಲಾ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌ ಸಂಭವಿಸಿದರೆ, ಇದು ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌ ಅನ್ನು ಇನ್ನೂ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಕಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ. (ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಟ್ಟ) #'''ಕಮಿಟ್ ಅಥವಾ ರೋಲ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ಶಬ್ದಾರ್ಥ ವಿಜ್ಞಾನ''' ವು '''ಬಲವಾದ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌ ಸುರಕ್ಷತೆ''' ಅಥವಾ '''ಬದಲಾವಣೆ-ಇಲ್ಲದ ಭರವಸೆ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ: ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ವಿಫಲವಾಗಬಹುದು, ಆದರೆ ವಿಫಲವಾದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಖಾತ್ರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಮೂಲ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.<ref>http://www.open-std.org/jtc1/sc22/wg21/docs/papers/1997/N1077.asc</ref> #'''ಮೂಲಭೂತ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌ ಸುರಕ್ಷತೆ''' : ವಿಫಲವಾದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಭಾಗಶಃ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯು ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿನ ಅಸ್ಥಿರಗಳು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಯಾವುದೇ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಟ್ಟ ಮಾಹಿತಿಯು ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಸಿಂಧುವಾದ ಮೌಲ್ಯಗಲನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. #'''ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌ ಸುರಕ್ಷತೆ''' ಇದು '''ನೋ-ಲೀಕ್ ಗ್ಯಾರಂಟಿ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ: ವಿಫಲ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಭಾಗಶಃ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯು ಅಸಿಂಧುವಾದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಬಹುದು ಆದರೆ ಒಂದು ಅಘಾತವನ್ನು ಉಂಟುಮಾದುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಸೋರಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ (ಹೊರಹೋಗಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ). #'''ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌ ಸುರಕ್ಷತೆ ಇಲ್ಲದ''' : ಯಾವುದೇ ಭರವಸೆಗಳು ನೀಡಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. (ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ ಮಟ್ಟ (ಹಂತ)) ಉದಾಹರಣೆಗೆ, C++ ನ <code>std::vector</code> ಅಥವಾ ಜಾವಾದ <code>ಅರೇಲಿಸ್ಟ್</code> ಗಳಂತಹ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಸದಿಶ ವಿಧವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ. ಯಾವಾಗ ಒಂದು ಅಂಶ ''x'' ಇದು ಸದಿಶ ಪಥ ''v'' ಗೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆಯೋ, ಆಗ ಸದಿಶ ಪಥವು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಘಟಕಗಳ ಆಂತರಿಕ ಯಾದಿಗೆ ''x'' ಅನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಷ್ಟು ಅಂಶಗಳು ''v'' ನಲ್ಲಿ ಇವೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಲೆಕ್ಕದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನೂ ಕೂಡ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟಕ್ಕೇರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಮೆಮೊರಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಸಾಕಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾಗಿರದಿದ್ದರೆ ಇದು ಹೊಸ ಮೆಮೊರಿಯನ್ನೂ ಕೂಡ ನಿಗದಿಪಡಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೆಮೊರಿಯ ನಿಗದಿಪಡಿಸುವಿಕೆಯು ವಿಫಲವಾಗಬಹುದು ಮತ್ತು ಒಂದು ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌ ಅನ್ನು ಎಸೆಯಬಹುದು. ಇದರ ಕಾಣದಿಂದಾಗಿ, ವೈಫಲ್ಯದ ಪರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಒಂದು ಸದಿಶ ಪಥವು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಬರೆಯಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸದಿಶ ಪಥವು ಬಲವಾದ ಭರವಸೆಯನ್ನು ತೃಪ್ತಿಕರವಾಗಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ನೀಡಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಈ ದೃಷ್ಟಾಂತದಲ್ಲಿ, ''v'' ಗೆ ''x'' ನ ಸೇರಿಸುವಿಕೆಯು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ''v'' ಯು ಬದಲಾಗದೇ ಉಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸದಿಶ ಪಥವು ಒಂದು ಮೂಲಭೂತ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌ ಸುರಕ್ಷತಾ ಭರವಸೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರೆ, ಸೇರಿಸುವಿಕೆಯು ವಿಫಲವಾದರೆ, ''v'' ಯು ''x'' ಅನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಬಹುದು ಅಥವಾ ಒಳಗೊಳ್ಳದೇ ಇರಬಹುದು, ಆದರೆ ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ ಇದು ಒಂದು ಸ್ಥಿರವಾದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸದಿಶ ಪಥವು ಕೇವಲ ಅತಿಸಣ್ಣದಾದ ಭರವಸೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರೆ, ಸದಿಶ ಪಥವು ಅಸಿಂಧುವಾಗುವ ಸಂಭವವಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬಹುಶಃ ''v'' ಯ ಗಾತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ವೃದ್ಧಿಯಾಗಲ್ಪಡಬಹುದು ಆದರೆ ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ''x'' ಸೇರಿಸಲ್ಪಡದೇ ಇರಬಹುದು, ಇದು ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅಸಂಗತವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಸಹಜವಾಗಿ, ಯಾವುದೇ ಭರವಸೆಯಿಲ್ಲದೇ, ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು; ಬಹುಶಃ ಸದಿಶ ಪಥವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕಾಗಬಹುದು ಆದರೆ ಮೆಮೊರಿಯ ನಿಗದಿಪಡಿಸುವಿಕೆಯು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ನಿಗದಿಪಡಿಸುವಿಕೆಯು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರೆ ಒಂದು ಅಸಿಂಧುವಾದ ವಿಳಾಸದಲ್ಲಿ ಮೆಮೊರಿಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತ ಅಂಧವಾಗಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ ಮೂಲಭೂತ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌ ಸುರಕ್ಷತೆಯು ಅವಶ್ಯಕವಾಗುತ್ತದೆ ವೈಫಲ್ಯದ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಆಚರಣೆಗೆ ತರುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸುವಿಕೆಯ ಪೂರ್ತಿಯಾದ ಜ್ಞಾನವು ದೊರಕದ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ===ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌ನ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ=== ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌ ದಿನಚರಿಗಳ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಕೋಡ್ ಯಾವುದೇ ದೋಷದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬಲ್ಲುದೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌ ದಿನಚರಿಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಲು, ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ [[ಫಾಲ್ಟ್ ಇಂಜೆಕ್ಷನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯುಟೇಶನ್ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವಿಕೆ]] ([[ಫಝ್ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವಿಕೆ]] ಎಂದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ) ಗಳ ಮೂಲಕ ರಚಿಸಿದಂತಹ ವಿಶಾಲವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಅಮಾನ್ಯ ಅಥವಾ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಇನ್‌ಪುಟ್‌ಗಳಿರುವ ಕೋಡ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌ ದಿನಚರಿಗಳನ್ನು ಬರೆಯಬೇಕಾದ ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟದ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಅಂದರೆ ಪ್ರೊಟೊಕಾಲ್‌ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌, ಏಕೆಂದರೆ ಒಂದು ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ಪ್ರೊಟೊಕಾಲ್‌ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯು ಸಂಬಂಧಿತ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟತೆಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದ ಇನ್‌ಪುಟ್ ಅನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿರಲೇಬೇಕು. ಒಂದು [[ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಜೀವನಚಕ್ರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ನಿವರ್ತನ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಯಾವುದೇ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌ ಪರಿಶೀಲನೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಉನ್ನತವಾಗಿ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿರಬೇಕು, ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಪುನರಾವರ್ತನೀಯವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿರಬೇಕು. ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ದೊರೆಯುವ ಅನೇಕ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳು ಅಂತಹ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತವೆ. == ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಬೆಂಬಲ== {{See also|Exception handling syntax}} ಅನೇಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌ಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[Actionscript]], [[Ada]], [[BlitzMax]], [[C++]], [[D]], [[ECMAScript]], [[Eiffel]], [[Java]], [[ML]], [[Object Pascal]] (ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[Delphi]], [[Free Pascal]], ಮತ್ತು ಅಂತಹವುಗಳು), [[Objective-C]], [[Ocaml]], [[PHP]] (ಆವೃತ್ತಿ 5ವರೆಗೆ), [[PL/1]], [[Prolog]], [[Python]], [[REALbasic]], [[Ruby]], [[Visual Prolog]] ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ [[.NET]] ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌ಗಳು ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌ಗಾಗಿ ಅಂತರ್-ನಿರ್ಮಿತ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌ ಕ್ರಿಯೆಯು (ಇನ್ನೂ ನಿಖರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಒಂದು ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌) ಒಂದು ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌ ನಿರ್ವಾಹಕ ದೊರೆಯುವವರೆಗೆ, ಫಂಕ್ಷನ್ ಕಾಲ್‌ಗಳ [[ಸಂಗ್ರಹ]]ದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹುಡುಕುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌ಗಳು ಹುಡುಕಾಟ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು [[ಬಿಚ್ಚಲು]] ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆ. ಅಂದರೆ, ಒಂದು ವೇಳೆ ಫಂಕ್ಷನ್ ''f'' ನಿರ್ವಾಹಕವನ್ನಾಗಿ ''H'' ಅನ್ನು ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌ ''E'' ಗಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಅದು ಫಂಕ್ಷನ್ ''g'' ಅನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಫಂಕ್ಷನ್‌ ''h'' ಅನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ''h'' ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌ ''E'' ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಫಂಕ್ಷನ್‌ಗಳು ''h'' ಮತ್ತು ''g'' ಅನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ''f'' ನಲ್ಲಿನ ''H'' ''E'' ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅನ್ವಯವಾಗದ ಒಂದು ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌-ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌ ಅಂದರೆ [[ಕಂಡಿಶನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌]]ನೊಂದಿಗಿನ [[ಕಾಮನ್ ಲಿಸ್ಪ್]]. ಕಾಮನ್ ಲಿಸ್ಪ್‌ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲರ್‌ ಕರೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಬಿಚ್ಚುವುದಿಲ್ಲ. ದೋಷವುಂಟಾದ ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಂಪ್ಯೂಟೇಶನ್ ಅನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಲು ಅದು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೊದಲು ಕಳೆದಿದ್ದ ಕಡತ ಈಗ ದೊರಕಿದಾಗ). [[ಮೈತ್ರಿಲ್‌]]ನ ಸಂಗ್ರಹರಹಿತ ನೆರವೇರಿಕೆಯು ನಿರಂತರ-ಕಾಲದ ಯಾವುದೇ ಸಂಗ್ರಹ ತೆರೆಯದೇ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌ ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕೆಲವು ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌ ಶೈಲಿಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಒಂದು ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ, ವಿನಾಯಿತಿಯು ಒಂದು ವಿನಾಯಿತಿ ಅಂಶದ ಜೊತೆ (ಅಂದರೆ ಜಾವಾ ಅಥವಾ ಪಾಸ್ಕಲ್ ಜೊತೆ) ಅಥವಾ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದಾದ ಎಣಿಕೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ ವಿಧದ (ಅಂದರೆ ಎಡಿಎ ಯ ಜೊತೆ) ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಹೇಳಿಕೆಯಿಂದ (<code>ಎಸೆ</code> ಅಥವಾ <code>ಹೆಚ್ಚಿಸು</code>) ಉಪಕ್ರಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ವಿನಾಯಿತಿ ನಿರ್ವಾಹಕರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಒಂದು ಮರುಕಟ್ಟೆ ಷರತ್ತಿನ ಜೊತೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ (<code>ಟ್ರೈ</code> (ಪ್ರಯತ್ನಿಸು) ಅಥವಾ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌‌ನ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರಾರಂಭಕ <code>ಬಿಗಿನ್</code> (ಪ್ರಾರಂಭಿಸು) ಗಳಂತಹ) ಮತ್ತು ಮೊದಲಿನ ನಿರ್ವಾಹಕ ಷರತ್ತಿನ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಾಗುತ್ತದೆ (<code>ಕ್ಯಾಚ್</code> (ಹಿಡಿ), <code>ಎಕ್ಸೆಪ್ಟ್</code> (ಹೊರತುಪಡಿಸಿ), <code>ರೆಸ್ಕ್ಯೂ</code> (ಸಹಾಯ)). ಹಲವಾರು ನಿರ್ವಾಹಕ ಷರತ್ತುಗಳು ಅನುಸರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಷರತ್ತೂ ಕೂಡ ಯಾವ ವಿನಾಯಿತಿ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಇದು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿನಾಯಿತಿ ಅಂಶಕ್ಕೆ ಇದು ಯಾವ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಖಚಿತವಾಗಿ ನಮೂದಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌‌ಗಳೂ ಕೂಡ ಒಂದು ಷರತ್ತನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತವೆ (<code>else</code> (ಎಲ್ಸ್)) ಅದು ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌ ಸಂಭವಿಸದಿದ್ದ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಾಹಕನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಸಾಧಿಸಲ್ಪಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವುದು ಸಂಬಂಧಿತ ಷರತ್ತು (<code>ಫೈನಲಿ</code> (ಕೊನೆಯದಾಗಿ) ಅಥವಾ ಎನ್‌ಶ್ಯೂರ್ (<code>ensure</code>)) ಒಂದು ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌ ಸಂಭವಿಸಲಿ ಅಥವಾ ಸಂಭವಿಸದಿಲ್ಲದಿರಲಿ ಅದು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ವಿನಾಯಿತಿ-ನಿರ್ವಹಿಸುವ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಹೊಂದಲ್ಪಟ್ಟ ಪೂರೈಕೆ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, C++ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಈ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಬದಲಾಗಿ ಅಂತಹ ಮೂಲಸಾಧನಗಳನ್ನು ಅನಿರ್ಬಂಧಿತವಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ [[ಮೂಲಸಾಧನಗಳ-ಹೊಂದುವಿಕೆಯ-ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವಿಕೆ]] ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www2.research.att.com/~bs/bs_faq2.html#finally |title=Bjarne Stroustrup's FAQ |access-date=2010-07-01 |archive-date=2011-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501055236/http://www2.research.att.com/~bs/bs_faq2.html#finally |url-status=dead }}</ref> ಇದರ ಸಮಸ್ತತೆಯಲ್ಲಿ, ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌ ಸಂಕೇತವು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ([[ಜಾವಾ]]ದಲ್ಲಿ - [[ಸ್ಯೂಡೋಕೋಡ್‌]]ನಂತೆ; <code>ಎಂಪ್ಟೀಲೈನ್ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌</code> ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ವಿನಾಯಿತಿಯ ವಿಧವು ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ): <source lang="csharp"> try { line = console.readLine(); if (line.length() == 0) { ಹೊಸ ಎಂಪ್ಟೀಲೈನ್‌ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌ ಅನ್ನು ಎಸೆಯಿರಿ ("ಕನ್ಸೋಲ್‌ನಿಂದ ಓದಲ್ಪಟ್ಟ ಸಾಲು ಖಾಲಿಯಾಗಿತ್ತು!"); } console.printLine("Hello %s!" % line); console.printLine("ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗು ನಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು"); } catch (ಎಂಪ್ಟೀಲೈನ್ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌ e) { console.printLine("ಹಲೋ!"); } catch (ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌ e) { console.printLine("ತಪ್ಪು: " + ಇ.ಮೆಸೇಜ್()); } finally { console.printLine("ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ ಈಗ ಕೊನೆಯಾಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ"); } </source> ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿ, ಕೆಲವು ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌‌ಗಳು ಒಂದು ಏಕೈಕ ನಿರ್ವಾಹಕ ಷರತ್ತನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ, ಅದು ವಿನಾಯಿತಿಯ ವರ್ಗವನ್ನು ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ. C ಲಾಂಗ್ವೇಜ್ ಹಲವಾರು ವಿಧದ ತಪ್ಪು ಪರಿಶಿಲನೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌" ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಪರ್ಲ್ ಇದು ರಚಿತ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌‌ಗೆ ಐಚ್ಛಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. C++ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗಳು [[C++ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ]], ಇದು ಘಟಕದ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುವಂತೆ ಇದು ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌ ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.. ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌‌ಗೆ [[ಪೈಥೋನ್‌]]ನ ಬೆಂಬಲವು ಪರ್ವೇಸಿವ್ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. '''''ಟ್ರೈ'' ''' ಗೆ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ '''''ವಿನಾಯಿತಿ'' ''' ಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಇದರ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳದೇ ಒಂದು ರೋಬಸ್ಟ್ ಪೈಥೋನ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ ಅನ್ನು ಬರೆಯುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ==ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವಿಕೆ== ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಒಂದು ಸಂಕೇತ ತಯಾರಕ ಮತ್ತು ದಿನನಿತ್ಯದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಜೊತೆಗೂಡುವ ಒಂದು ಸಂಕಲಕ ಎರಡರಿಂದಲೂ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಮಟ್ಟದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. (ಇದು C++ ಗೆ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌‌ನ ಸೇರಿಕೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಅದು ಮೂಲ C++ ಸಂಕಲಕ, [[ಸಿಫ್ರೊಂಟ್‌]]ನ ಉಪಯೋಗಕರ ಜೀವಿತಾವಧಿಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. {{Citation needed|date=May 2010}})ಎರಡು ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಮೊದಲನೆಯದು, ''ಡೈನಮಿಕ್ ರಿಜಿಸ್ಟೇಷನ್'' (ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ದಾಖಲೆ ಮಾಡುವುದು), ಇದು ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌ ಬಗೆಗಿನ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಮೇಲ್ಮಟ್ಟಕ್ಕೇರಿಸುವ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>ಡಿ.ಕ್ಯಾಮರಾನ್ ಪಿ. ಫೌಸ್ಟ್, ಡಿ.ಲೆಂಕೊವ್,ಎಂ. ಮೆಹ್ತಾ, "ಎ ಪೊರ್ಟೇವಲ್ ಇಂಪ್ಲಿಮೆಂಟೇಶನ್ ಆಫ್ ಸಿ++ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌", ''ಪ್ರೊಸಿಡಿಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ದ ಸಿ++ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್'' (ಅಗಸ್ಟ್ 1992) [[ಯುಎಸ್‌ಇಎನ್‌ಐಎಕ್ಸ್]].</ref> ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಇದು ಒಂದು ಹೊಸ ಅಂಶವನ್ನು [[ಸ್ಟ್ಯಾಕ್ ಫೇಮ್ ಲೇಔಟ್‌]]ಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ, ಅದು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅಥವಾ ಆ ಫ್ರೇಮ್‌ನ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿತವಾದ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಯಾವ ನಿರ್ವಾಹಕಗಳು ದೊರಕುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದಿರುತ್ತದೆ; ಒಂದು ವಿನಾಯಿತಿಯು ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಲೇಔಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸೂಚಕವು ಸರಿಯಾದ ನಿರ್ವಹಕ ಸಂಕೇತಕ್ಕೆ ರನ್‌ಟೈಮ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಧಾನವು ಸ್ಥಳಾವಕಾಶದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಾಂದ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಫ್ರೇಮ್ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗಮನದ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಲವಾರು ಎಡಿಎ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರವಾದ ವಿಕಸನ ಮತ್ತು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಮಯದ ಬೆಂಬಲವು ಹಲವಾರು ಇತರ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಮುಂಚಿನಿಂದಲೇ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ದಾಖಲಿಸುವಿಕೆ, ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಬಹಲವಾಗಿ ನೇರವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಸರಿಯಾಗಿರುವಿಕೆಯ ದಾಖಲೆ]]ಯಾಗಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಗ್ರಹಾಮ್ ಹುಟನ್, ಯೋಯೆಲ್ ರೈಟ್, "[http://www.cs.nott.ac.uk/~gmh/exceptions.pdf ಕಂಪಿಲಿಂಗ್ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ಸ್ ಕರೆಕ್ಟ್ಲಿ]". ''ಪ್ರೊಸಿಡಿಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ದ ಸೆವೆಂತ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಶನಲ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಆನ್ ಎ ಮ್ಯಾಥಮ್ಯಾಟಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ ಕನ್‌ಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್,'', 2004.</ref> ಎರಡನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸ, ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನಾ-ಗುಣಮಟ್ಟ C++ ಸಂಯೋಜಕಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸವು ಒಂದು ''ಟೇಬಲ್-ಡ್ರಿವನ್'' ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಲ ಟೇಬಲ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌‌ಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌‌ನ ಸ್ಥಿತಿಗೆ [[ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ ಕೌಂಟರ್‌]]ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | title=Exception handling – Supporting the runtime mechanism | last=Lajoie | first= Josée | journal=C++ Report | volume=6 | issue=3 | date=March-April 1994}}</ref> ನಂತರ, ಒಂದು ವಿನಾಯಿತಿಯು ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಅವಧಿಯ ತಂತ್ರವು ಟೇಬಲ್‌ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಆದೇಶ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೋಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯಾವ ನಿರ್ವಾಹಕಗಳು ಪ್ಲೇನಲ್ಲಿವೆ ಮತ್ತು ಏನನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತವೆ. ಯಾವ ದೃಷ್ಟಾಂತದಲ್ಲಿ ವಿನಾಯಿತಿಯು ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿ ಈ ವಿಧಾನವು ನಿರ್ವಾಹಕ ಮೇಲುವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಾವಕಶಗಳ ಬದಲಿನಲ್ಲಿ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಮೇಲೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವು ರೀ-ಓನ್ಲಿಗೆ, ತುಂಬಲ್ಪಟ್ಟ ಅಥವಾ ವಿನಾಯಿತಿಯು ಬಳಸಲ್ಪಡದ ಹೊರತು ಪುನರ್‌ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಶಿಷ್ಟ-ಉದ್ದೇಶ ಮಾಹಿತಿ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. <ref name="cppeh">{{cite journal | title=Optimizing away C++ exception handling | last=Schilling | first=Jonathan L. | journal=[[SIGPLAN Notices]] | volume=33 | issue=8 | date=August 1998 | pages=40–47 | doi=10.1145/286385.286390}}</ref> [[ಥ್ರೆಡ್ ಸುರಕ್ಷತೆ]]ಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದರಲ್ಲೂ ಕೂಡ ಈ ಎರಡನೆಯ ವಿಧಾನವು ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಇತರ ಉಲ್ಲೇಖಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ವಿಧಾನಗಳು ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.<ref>"[http://intel.com/cd/ids/developer/asmo-na/eng/81438.htm ಹೌ ಟು ಇಂಪ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070213005740/http://www.intel.com/cd/ids/developer/asmo-na/eng/81438.htm |date=2007-02-13 }}", [[ಇಂಟೆಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್]].</ref> [[ಮೆಟಾಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್‌]] ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌‌ಗಳಿಗೆ, ಯಾವುದೇ ಮೇಲುವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧಾನಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref>ಎಂ. ಹಾಫ್, ಎಚ್. ಮೊಸ್ಸೆನ್‌ಬಾಕ್, ಪಿ. ಪಿರ್ಕೆಲ್‌ಬೌರ್, "[http://www.ssw.uni-linz.ac.at/Research/Papers/Hof97b.html ಜೊರೋ-ಒವರ್‌ಹೆಡ್ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌ ಯೂಸಿಂಗ್ ಮೆಟಾಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ]", ''ಪ್ರೊಸಿಡಿಂಗ್ಸ್ SOFSEM'97'', ನವೆಂಬರ್ 1997, ''ಲೆಕ್ಚರ್ ನೋಟ್ಸ್ ಇನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸೈನ್ಸ್ 1338'', ಪುಪು. 423-431.</ref> ==ಕರಾರಿನ ಮೂಲಕ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡ ವಿನಾಯಿತಿ ನಿರ್ವಹಣೆ == ಹಲವಾರು ವಿಭಿನ್ನ ವಿನಾಯಿತಿಗಳ ಅವಲೋಕನಗಳು [[ಕರಾರಿನ ಮೂಲಕ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡ]] ಮೂಲತತ್ವಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ಐಫೆಲ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌‌]]ನಿಂದ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇದರ ಯೋಜನೆಯೇನೆಂದರೆ, ಯಾವುದು "ಸಹಜ" ನಡುವಳಿಕೆ ಮತ್ತು "ಅಸಹಜ" ನಡುವಳಿಕೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌‌ನ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಠೋರ ಮೂಲಗಳನ್ನು ದೊರಕಿಸುವುದು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಈ ವಿಧಾನವು ಎರಡು ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ: * '''ವೈಫಲ್ಯ''' : ಅದರ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಒಂದು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಿರುವ ಅಸಮರ್ಥತೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ಸಂಕಲನವು ಒಂದು ಅಂಕಗಣಿತ ಸ್ಥಳಾಂತರವನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದು (ಇದು ಇದರ ಒಪ್ಪಂದವಾದ ಗಣಿತದ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಒಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಅಂದಾಜಿನ ಲೆಕ್ಕ ಮಾಡುವ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಪೂರ್ತಿಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ); ಅಥವಾ ಒಂದು ದಿನಚರಿಯು ಇದರ ನಂತರದ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ವಿಫಲವಾಗಬಹುದು. * '''ವಿನಾಯಿತಿ''' : ಒಂದು ದಿನಚರಿಯ (ಆ ದಿನಚರಿಯು ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌‌ನ ''ಸ್ವೀಕರ್ತ'' ವಾಗಿರುತ್ತದೆ) ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಅಸಹಜವಾದ ಘಟನೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಅಸಹಜ ಘಟನೆಯು ದಿನಚರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ''ವೈಫಲ್ಯ'' ದ ಕಾರಣದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆರ್ಟ್ರಾಂಡ್ ಮೇಯರ್‌ನಿಂದ [[ವಸ್ತು ನಿರ್ಣಯಿತ ತಂತ್ರಾಂಶ ನಿರ್ಮಾಣ]]ದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ "ಸುರಕ್ಷತೆ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌ ಮೂಲತತ್ವ"ವು ನಂತರ ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ವಿನಾಯಿತಿಯು ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ ಒಂದು ದಿನಚರಿಯು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲು ಕೇವಲ ಎರಡು ಅರ್ಥಗರ್ಭಿತ ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿತು: * ವೈಫಲ್ಯ, ಅಥವಾ "ಸಂಯೋಜಿತ ಆತಂಕ": ಇದರ ಕರೆಯುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿನಾಯಿತಿಯ ಪ್ರಚೋದನೆಯಿಂದ ದಿನಚರಿಯು ವಿಫಲವಾಗುತ್ತದೆ (ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಅಸಹಜ ಘಟನೆಯು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡಬಾರದು !), ನಂತರ ಅಸ್ಥಿರವನ್ನು ಪುನರ್‌ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಳಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಒಂದು ವಸ್ತುವಿನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುವುದು ("ಸಂಯೋಜಿತ" ಭಾಗ). * ರಿಟ್ರೈ (ಪುನರ್‌‍ಪ್ರಯತ್ನ):ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೆಲವು ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದ ನಂತರ ಗಣನ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ, ಆದ್ದರಿಂದ ನಂತರದ ಪ್ರಯತ್ನವು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲು ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಐಫೆಲ್ ಜೋಡಣೆಯ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ದಿನಚರಿ ''send_fast'' ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಸಂದೇಶವನ್ನು ಕಳಿಸಲು ಒಂದು ಉತ್ತಮವಾದ ಮಾರ್ಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಇದು ಊಹಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದು ಒಂದು ವಿನಾಯಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತ ವಿಫಲವಾಗಬಹುದು; ಹಾಗಾದರೆ, ಜೋಡಣೆ ನೆಕ್ಸ್ಟ್ ''send_slow'' ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ, ಅದು ಕಡಿಮೆ ಪುನರಾವರ್ತಿತವಾಗಿ ವಿಫಲವಾಗುತ್ತದೆ. ''send_slow'' ವಿಫಲವಾದರೆ, ದಿನಚರಿ send ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ವಿಫಲವಾಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಆಹ್ವಾನಿತನಿಗೆ ಒಂದು ವಿನಾಯಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. <source lang="eiffel"> send (m: MESSAGE) is—ವೇಗದ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ m ಅನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನಿಧಾನದ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ. local tried_fast, tried_slow: BOOLEAN do if tried_fast then tried_slow := True send_slow (m) else tried_fast := True send_fast (m) end rescue if not tried_slow then retry end end &amp;lt;/source&amp;gt; ಬೂಲಿಯನ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಸ್ಥಿರಗಳು ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಫಾಲ್ಸ್ (ತಪ್ಪು)ಗೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ''send_fast'' ವಿಫಲವಾದರೆ, ಪ್ರಧಾನ ಭಾಗವು ('''do''' ಷರತ್ತು) ''send_slow'' ದ ನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಈ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ''send_slow'' ವಿಫಲವಾದರೆ, '''rescue''' ಷರತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ '''retry''' ಜೊತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ (ಅಂತಿಮ '''if''' ನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ '''else''' ಇರುವುದಿಲ್ಲ), ಇದು ದಿನಚರಿಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ವಿಫಲವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಧಾನವು ಯಾವುದು "ಸಹಜ" ಮತ್ತು "ಅಸಹಜ" ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಒಂದು ವಿನಾಯಿತಿಗೆ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಡುಮಾಡುವ ಒಂದು ಅಸಹಜ ದೃಷ್ಟಾಂತದಲ್ಲಿ ದಿನಚರಿಯು ತನ್ನ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪಾತ್ರಗಳ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ವಿಂಗಡಣೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ: '''do''' ಷರತ್ತು (ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಧಾನ ಭಾಗ) ದಿನಚರಿಯ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅಥವಾ ಸಾಧಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿದೆ; '''rescue''' ಷರತ್ತು ಇದು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ವಿಷಯವನ್ನು ಪುನರ್‌ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡುವ ಜವಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪುನರಾರಂಭ ಮಾಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ವಾಸ್ತವಿಕ ಲೆಕ್ಕ ಮಾಡುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ==ಪರಿಶೀಲಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿನಾಯಿತಿಗಳು== ಜಾವಾ ವಿನ್ಯಾಸದ ರಚನಾಕಾರರು <ref>[http://archives.java.sun.com/cgi-bin/wa?A2=ind9901&amp;L=rmi-users&amp;F=P&amp;P=36083 ಎಲ್‌ಐಎಸ್‌ಟಿಎಸ್‌ಇ‌ಆರ್‌ವಿ 15.0 - ಆರ್‌ಎಮ್‌ಐ-ಯೂಸರ್ಸ್ ಆರ್ಚೀವ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://answers.google.com/answers/threadview?id=26101 ಗೂಗಲ್ ಆನ್ಸರ್ಸ್:ದ ಒರಿಜಿನ್ ಆಫ್ ಚೆಕ್ಡ್ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ಸ್]</ref> ವಿನಾಯಿತಿಗಳನ್ನು <ref>ಜಾವಾ ಭಾಷಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆ, ಅಧ್ಯಾಯ 11.2. http://java.sun.com/docs/books/jls/third_edition/html/exceptions.html#11.2</ref> ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರು, ಅವುಗಳು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಗುಂಪಿನ ವಿನಾಯಿತಿಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಪರಿಶಿಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿನಾಯಿತಿಗಳು ಒಂದು ವಿಧಾನವನ್ನು ವಿಧಾನದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ವಿಧಾನವು ಒಂದು <code>IOಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌</code> ಅನ್ನು ಬಳಸಿದರೆ, ಇದು ತನ್ನ ವಿಧಾನದ ಚಿಹ್ನೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಬೇಕು. ಇದನ್ನು ಮಾಡಲು ವಿಫಲವಾದಲ್ಲಿ ಇದು ಕಂಪೈಲ್-ಟೈಮ್ ದೋಷವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ [[OCaml]] ಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ವಿನಾಯಿತಿ ಪರಿಶೀಲಕರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿದೆ.<ref>[http://caml.inria.fr/pub/old_caml_site/ocamlexc/ocamlexc.htm ಒಕಾಮ್‌ಐಎಕ್ಸ್‌ಸಿ -- ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಅನ್‍ಕಾಟ್ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ಸ್ ಅನಲೈಸರ್ ಫಾರ್ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟಿವ್ ಕಾಮ್]</ref> OCaml ಗೆ ಬಾಹಿಕ ಸಾಧನವು ಪಾರದರ್ಷಕ (ಅಂದರೆ ಇದು ಯಾವುದೇ ಸಂಕೇತದ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ) ಮತ್ತು ಅನುಜ್ಞಾತ್ಮಕ (ಅಂದರೆ ಇದು ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಂಕೇತದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ವಿನಾಯಿತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದೇ ಒಂದು ಪ್ರೋಗ್ರಾಮನ್ನು ಸಂಕಲಿಸಲು ಮತ್ತು ನಡೆಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ) ಎರಡೂ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. [[CLU ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್‌ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌]] ಇದು ಜಾವಾ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದಂತಹ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗೆ ಹತ್ತಿರವಾದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಂದು ಫಂಕ್ಷನ್‌ ತನ್ನ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲ್ಪಟ ವಿನಾಯಿತಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬೆಳೆಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಫಂಕ್ಷನ್‌ಗಳ ಯಾವುದೇ ಸೋರಲ್ಪಡುವ ವಿನಾಯಿತಿಗಳು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಏಕೈಕ ರನ್-ಟೈಮ್ ವಿನಯಿತಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, <code>ವಿಫಲತೆ</code>, ಬದಲಾಗಿ ಕಂಪೈಲ್-ಟೈಮ್ ದೋಷವಾಗಿ ಬದಲಾಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ನಂತರದಲ್ಲಿ, [[Modula-3]] ಸದೃಶವಾದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www1.cs.columbia.edu/graphics/modula3/tutorial/www/m3_23.html#SEC23 |title=ಮಾಡ್ಯೂಲಾ-3 - ಪ್ರೊಸಿಜರ್ ಟೈಪ್ |access-date=2010-07-01 |archive-date=2008-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080509143753/http://www1.cs.columbia.edu/graphics/modula3/tutorial/www/m3_23.html#SEC23 |url-status=dead }}</ref> ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಪೈಲ್ ಟೈಮ್ ಪರಿಶೀಲನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಅದು ಪರಿಶೀಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿನಾಯಿತಿಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು (2006 ರ ವರೆಗೆ) ಜಾವಾ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌ ಅನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇತರ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್‌ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web |url=http://www.mindview.net/Etc/Discussions/CheckedExceptions |title=ಬ್ರೂಸ್ ಎಕೆಲ್ಸ್ ಮೈಂಡ್‌ವ್ಯೂ, Inc: ಡಸ್ ಜಾವಾ ನೀಡ್ ಚೆಕ್ಡ್ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ಸ್? |access-date=2010-07-01 |archive-date=2002-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020405175011/http://www.mindview.net/Etc/Discussions/CheckedExceptions |url-status=dead }}</ref> C++ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್‌ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌ ಪರಿಶಿಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿನಾಯಿತಿಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಐಚ್ಛಿಕ ಯಾಂತ್ರಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ, ಅದನ್ನು ''ವಿನಾಯಿತಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಯಾವುದೇ ಫಂಕ್ಷನ್‌ ಯಾವುದೇ ವಿನಾಯಿತಿಯನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಇದು ಫಂಕ್ಷನ್‌ ಚಿಹ್ನೆಗೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು <code>throw</code> ಷರತ್ತಿನಿಂದ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲ್ಪಡಬಹುದು, ಅದು ಯಾವ ವಿನಾಯಿತಿಗಳನ್ನು ಫಂಕ್ಷನ್‌ ಬಳಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌ ನಿಗದಿಪಡಿಸುವಿಕೆಗಳು ಕಂಪೈಲ್-ಟೈಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಮುರಿಯುವಿಕೆಯು <code>std::unexpected</code> ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಜಾಗತಿಕ ಫಂಕ್ಷನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref name="bjarne-exc">[[ಜಾರ್ನೆ ಸ್ಟೌಸ್ಟ್ರೂಪ್]], ''[[ದ ಸಿ++ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜ್ ]]'' ಮೂರನೇಯ ಆವೃತ್ತಿ [[ಎಡಿಸನ್ ವೆಸ್ಲೆ ]], 1997. ISBN 0-201-88954-4. ಪುಪು. 375-380.</ref> ಒಂದು ಖಾಲಿಯಾದ ವಿನಾಯಿತಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸುವಿಕೆಯು ನೀಡಲ್ಪಡಬಹುದು, ಅದು ಒಂದು ಫಂಕ್ಷನ್‌ ಯಾವುದೇ ವಿನಾಯಿತಿಯನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವಾಗ ವಿನಾಯಿತಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌‌ಗೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ಇದು ಡಿಫಾಲ್ಟ್ ಆಗಿರಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚಿನದಾದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಕೇತದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತದೆ, ಇತರ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಕೇತದ ಜೊತೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಅಡ್ಡಿಮಾಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚು ನಿರ್ವಾಹಕರನ್ನು ಬರೆಯಲು ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="bjarne-exc" /> ಖಾಲಿಯಾದ ವಿನಾಯಿತಿಯ ಬಹಿರಂಗ ನಿಗದಿಪಡಿಸುವಿಕೆಗಳ ಬಳಕೆಗಳು, ಅದಾಗ್ಯೂ, ಕಂಪೈಲರ್‌ಗಳನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಯಾವಾಗ ಒಂದು ಫಂಕ್ಷನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ವಿನಾಯಿತಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಲೇಔಟ್ ಗರಿಷ್ಠಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿಸಲು ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref name="cppeh" /> ಕೆಲವು ವಿಶ್ಲೇಷಕರು C++ ನಲ್ಲಿ ವಿನಾಯಿತಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸುವಿಕೆಯ ಸರಿಯಾದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಕಷ್ಟಕರವಾದುದು ಎಂಬಂತೆ ನೋಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite journal | title=Ten Guidelines for Exception Specifications | last=Reeves | first= J.W. | journal=C++ Report | volume=8 | issue=7 |date=July 1996}}</ref> ಮುಂದೆ ಬರಬಹುದಾದ C++ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌ ಮಾನದಂಡಗಳಲ್ಲಿ ([[C++0x]]), ವಿನಾಯಿತಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸುವಿಕೆಯ ಬಳಕೆಯು ಮಾನದಂಡ (C++03) ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ [[ಅಸಮ್ಮತಿ ತೋರಲ್ಪಡುತ್ತದೆ]]. ===ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿನ ಅವಲೋಕನಗಳು=== ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾದ ವಿನಾಯಿತಿಗಳು, [[ಸಂಕಲನದ ಸಮಯ]]ದಲ್ಲಿನ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅನ್ವಯಿಸುವಿಕೆಯು [[ರನ್‌ ಟೈಮ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ನಿಭಾಯಿಸದಿರುವ ವಿನಾಯಿತಿಗಳ ಮೇಲ್ಮೈನ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಪರಿಶೀಲಿಸದಿರುವ ವಿನಾಯಿತಿಗಳು (<code> ರನ್‌ ಟೈಮ್‌ ವಿನಾಯಿತಿಗಳು</code> ಮತ್ತು <code>ತಪ್ಪುಗಳು</code>) ನಿಭಾಯಿಸಲಾಗದಂತೆ ಉಳಿದುಬಿಡುತ್ತವೆ. {{Citation needed|date=August 2007}} ಹಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾದ ವಿನಾಯಿತಿಗಳು ವಿಸ್ತೃತವಾದ <code>throws</code> ಅನ್ವಯಿಸುವಿಕೆಯ ವಿವರಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಎನ್ಕ್ಯಾಪ್ಸುಲೇಶನ]]ನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಬಯಸುತ್ತವೆ ಇಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ ಕೊಡಿಂಗ್‌ನ್ನು ಪ್ರೊತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ <code>try/catch</code> ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಸರಿಯಾದ ವಿನಾಯಿತಿಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಸರಿಯಾದ ನಿರ್ವಾಹಕರುಗಳಿಂದ ಗಳಿಂದ ಬಚ್ಚಿಡಬಹುದು.{{Citation needed|date=February 2010}} ಸಮಯದ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಒಂದು [[ಸಂಕೇತ ಆಧಾರ]]ವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ. ಒಂದು ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್ X & Y ವಿನಾಯಿತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ಘೋಷಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಸಂಕೇತದ ನಂತರದ ಅವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ಒಬ್ಬನು Z ವಿನಾಯಿತಿಯನು ಬಳಸಲು ಬಯಸಿದರೆ, ಇದು ಮೊದಲಿನ ಬಳಕೆಗಳ ಜೊತೆ ಸಮನ್ವಯವಾಗಿರುವ ಹೊಸ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಮಾಡಿತು. ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, [[ಅಡಾಪ್ಟರ್ ವಿನ್ಯಾಸ]]ದ ಜೊತೆ, ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಧಾನ ಭಾಗದ ಸಂಕೇತ ಒಂದು ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ ಅದು ನಂತರ ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಪ್ರಧಾನ ಭಾಗ ಸಂಕೇತದಿಂದ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅದ್ದರಿಂದ ಆ ಸಂಕೇತವು ಒಳಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೊದಲಿನದರಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅಡಾಪ್ಟರ್‌ನ ಸಂಕೇತವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಒಂದು ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಗುಂಪಿನ ವಿನಾಯಿತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಇದು ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿನಾಯಿತಿ ವಿಧಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. {{By whom|date=February 2010}} ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿನಾಯಿತಿಗಳ ಒಂದು [[ಸುಪರ್‌ಕ್ಲಾಸ್]] ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿನಾಯಿತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಯಾವ ವಿನಾಯಿತಿ ವಿಧಗಳು ಸರಿಹೊಮ್ದುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿನಾಯಿತಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಬಹುದು,<ref>ಬ್ಲೋಚ್ 2001:178 {{cite book | last = Bloch | first = Joshua | year = 2001 | title = Effective Java Programming Language Guide | publisher = Addison-Wesley Professional | isbn = 0-201-31005-8 }}</ref> ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ತದ ವಿನಾಯಿತಿಗಳನ್ನು ಈ ವಿಧಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮೂಲ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ [[ವಿನಾಯಿತಿ ಸರಣಿ]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಅದಕ್ಕೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ, ಇದು ತುಂಬಾ ಸಂಭಾವ್ಯ, ಅದು ಮೇಲೆ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕರೆಯುವ ಸಂಕೇತವು ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು, ತರುವಾಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ವಿನಾಯಿತಿಗಳನ್ನು ಒಂದು ವಿಧಾನವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಸೂಚಿತವಾದ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ನ ವಿಧಾನದ ಭಾಗವನ್ನು ಹೇಗಾದರೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ <code>ಥ್ರೋಸ್ ವಿನಾಯಿತಿ</code> ಪ್ರಕಟನೆ ಅಥವಾ <code>catch (ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌ e)</code> ಇದು ಪರಿಶೀಲನೆಯನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಇದು ಕೆಲವು ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು, ಇದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿನಾಯಿತಿ ಯಾಂತ್ರಿಕತೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ, <code>ಥ್ರೋಸ್ ವಿನಾಯಿತಿ</code>ಯು ಎಲ್ಲಾ ಕರೆಯುವ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಅದೇ ರೀತಿಯಗಿ ಮಾಡಲು ಬಲವಂತ ಮಾಡುತ್ತದೆ. {{By whom|date=February 2010}} ಪರಿಶೀಲಿಸದ ವಿನಾಯಿತಿ ವಿಧಗಳು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಪರಿಗಣಿಸುವಿಕೆಯ ಜೊತೆ, ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಹೆಚ್ಚಿನದಾದ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡಬಾರದು ಇವುಗಳು ಅನೇಕವೇಳೆ ಪುನರ್‌ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡದ ಘಟನಾವಳಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ: <code>ರನ್‌ಟೈಮ್ ವಿನಾಯಿತಿಗಳು</code> ಪುನರಾವರ್ತಿತವಾಗಿ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್‌ ದೋಷಗಳನ್ನು <ref>ಬ್ಲೋಚ್ 2001:172</ref> ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು <code>ತಪ್ಪುಗಳು</code> ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದ ಜೆವಿ‌ಎಮ್ ವೈಫಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಅವಲೋಕನವೇನೆಂದರೆ, ಪರಿಶೀಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿನಾಯಿತಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಒಂದು ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಕೂಡ, ಅಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿನಯಿತಿಗಳ ಬಳಕೆಯು ಸರಿಯಾಗದಿರುವ ನಿದರ್ಶನಗಳಿವೆ. {{By whom|date=February 2010}} ==ವಿನಾಯಿತಿ‌ ಸಮನ್ವಯತೆ== ತಾಳೆ ನೋಡುವ ವಿನಾಯಿತಿಗಳ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಕೊಂಚ ಮಟ್ಟಿಗೆ ''ವಿನಾಯಿತಿ‌‌ ಸಮನ್ವಯತೆ'' ಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಏಕಕಾಲಿಕ ವಿನಾಯಿತಿಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಒಂದು ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ ಆ ಕಾರಣವಾಗಿ '''ಅಸಮಕಾಲಿಕ ವಿನಾಯಿತಿಗಳು''' ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳಬಹುದು.<ref>ಏಸಿಂಕ್ರೋನಸ್‌[http://citeseer.ist.psu.edu/415348.html ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ಸ್ ಇನ್ ಹಾಸ್ಕೆಲ್ - ಮಾರ್ಲೊವ್, ಜೋನ್ಸ್, ಮಾರನ್ (ರಿಸರ್ಚ್‌ಇಂಡೆಕ್ಸ್)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080602224500/http://citeseer.ist.psu.edu/415348.html |date=2008-06-02 }}</ref><ref>ಸೇಫ್ ಏಸಿಂಕ್ರೋನಸ್ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಪೈತಾನ್. http://www.cs.williams.edu/~freund/papers/02-lwl2.ps</ref> ಇದು ಕಂಪೈಲರ್‌ಗೆ ಬೇಕಾಗದ ಅಸಮಕಾಲಿಕ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌ನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ ಮಾಡುವದು ಕಷ್ಟಕರ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸಹಜವಾದ ಅಸಮಕಾಲಿಕ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಲು [[Ctrl-C]] ಒತ್ತುವಿಕೆ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ,ಮತ್ತು [[ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುವ ಇನ್ನೊಂದು ತಂತು]]ಗಳಿಂದ " ನಿಲ್ಲಿಸಿ" ಅಥವಾ "ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ತಡೆ ಹಿಡಿ" ಎಂಬಂತಹ [[ಸಂಕೇತ]] ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಮಿತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಅಸಮನ್ವಯತೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್‌ ಭಾಷೆಗಳ ಜೊತೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಜಾವಾ ತಂತು ತಡೆ ಮತ್ತು ಪುನರಾರಂಭ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ.<ref>[http://java.sun.com/j2se/1.5.0/docs/guide/misc/threadPrimitiveDeprecation.html ಜಾವಾ ಥ್ರೇಡ್ ಪ್ರಿಮಿತಿವ್ ಡೆಪ್ರಿಕೆಶನ್ ]</ref> ಬದಲಾಗಿ, ಅರೆ-ಅಸಮಕಾಲಿಕ ವಿನಾಯತಿಗಳು ಕೇವಲ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ ಅಥವಾ ಸಮನ್ವಯತೆ ಸರಿಹೊಂದುವಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ. ==ಕಂಡಿಷನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್== [[ಕಾಮನ್ ಲಿಸ್ಪ್‌]], [[ಡಿಲಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಮಾಲ್‌ಟಾಕ್]] [[ಕಂಡಿಷನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್]] ಹೊಂದಿವೆ<ref>{{Cite web |url=http://danweinreb.org/blog/what-conditions-exceptions-are-really-about |title=ವಾಟ್ ಕಂಡಿಶನ್ಸ್ (ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ಸ್) ಆರ್ ರಿಯಲಿ ಎಬೌಟ್ |access-date=2010-07-01 |archive-date=2013-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130201124021/http://danweinreb.org/blog/what-conditions-exceptions-are-really-about |url-status=dead }}</ref> ಇವುಗಳು ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ವಿನಾಯಿತಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಆ ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಸನ್ನಿವೇಷಗಳಿಗೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ( [[ಕೆಂಟ್ ಪಿಟ್ಮನ್]] ಪ್ರಕಾರ "ಎರರ್‌ನ್ನು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿಸುವುದು") ಫಕ್ಷನ್ ಕಾಲ್ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ,ಮತ್ತು ವಿನಾಯಿತಿ ನಿರ್ವಾಹಕದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ಯಾಕ್ ಬಿಚ್ಚುವ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ತೆಗೆದು ಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಷರತ್ತುಗಳು ವಿನಾಯಿತಿಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕರಣಗೊಳಿಸಿವೆ. ಕಂಡಿಷನ್ ಉದ್ಬವಿಸಿದಾಗ,ಸೂಕ್ತವಾದ ಷರತ್ತು ನಿರ್ವಾಹಕ ಷರತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸ್ಟ್ಯಾಕ್ ಆರ್ಡರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಡುಕುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆಯ್ಕೆಮಾಡುತ್ತದೆ. ಯಾವ ಷರತ್ತುಗಳು ದೋಷಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅವು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಣೆಗೊಳ್ಳದೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ;ಅದರ ಒಂದೇ ಉದ್ದೇಶವೆಂದರೆ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಸುಳಿವು ಅಥವಾ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದಾಗಿರಬಹುದು.<ref>{{Cite web |url=http://www.franz.com/support/documentation/6.2/ansicl/section/conditio.htm |title=ಕಂಡಿಶನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್ಸ್ |access-date=2010-07-01 |archive-date=2007-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070628213221/http://www.franz.com/support/documentation/6.2/ansicl/section/conditio.htm |url-status=dead }}</ref> ===ಮುಂದುವರೆಯುವ ವಿನಾಯಿತಿಗಳು=== ಇದು ''ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಮಾದರಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವಿನಾಯಿತಿಗಳು ''ಮುಂದುವರೆಯಬಹುದಾದ'' ವುಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ: ವಿನಾಯಿತಿ ಸೂಚಿಸಿದ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಶನ್ನಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ,ನಿರ್ವಾಹಕದಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಾದ ಕ್ರಿಯೆಯ ನಂತರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕಂಡಿಷನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕರಣಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ: ಗಂಭೀರವಲ್ಲದ ಷರತ್ತಿನ ನಿರ್ವಾಹಕದೊಳಗೆ (ಎ.ಕೆ.ಎ.''ಮುಂದುವರೆಯಬಹುದಾದ ವಿನಾಯಿತಿ'' ),ಸಂಕೇತ ನೀಡುವ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಶನ್ ಮತ್ತು ಷರತ್ತು ನಿರ್ವಾಹಕದ ನಡುವೆ ಇರುವ ಮೊದಲೇ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಪುನರಾರಂಭದ (ಎ.ಕೆ.ಎ.''ಪುನರಾರಂಭ'' ) ಅಂಶಕ್ಕೆ ಹಾರುವ ಅವಕಾಶ ಇರುತ್ತದೆ. ಪುನರಾರಂಭಗಳು ಕೆಲವು ಲೆಕ್ಸಿಕಲ್ ಸನ್ನಿವೇಶಗನ್ನಿಳಗೊಂಡ ಮುಚ್ಚಿದ ಫಂಕ್ಷನ್‌ಗಳಾಗಿವೆ,ಇವು ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್‌ಗೆ ಶರತ್ತು ನಿರ್ವಾಹಕದಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಮೊದಲು ಅಥವಾ ಸ್ಟ್ಯಾಕ್‌ನ್ನು ಭಾಗಶಃ ಬಿಚ್ಚುವುದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಈ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ===ಪುನರಾರಂಭಗಳು ಪಾಲಿಸಿಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಯಂತ್ರರಚನೆ === ಷರತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ [[ಪಾಲಿಸಿಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾ ಯಂತ್ರರಚನೆ]] ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಪುನರಾರಂಭಗಳು ದೋಷಗಳಿಂದ ಹೊರಬರಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ವಿವಿಧ ಯಂತ್ರರಚನೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇರುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಯಾವ ಯಂತ್ರರಚನೆ ಸರಿಯಾದುದು ಎಂದು ಹುಡುಕುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಷರತ್ತು ನಿರ್ವಾಹಕದ ಕೆಲಸವಾಗಿದೆ, ಇದು (ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಹೈಯರ್ ಲೆವೆಲ್ ಕೋಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ) ವಿಶಾಲ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಲೈಬ್ರರಿ ಫಂಕ್ಷನ್ [[ಸಿಸ್ಲಾಗ್]] ಫೈಲ್ ಎಂಟ್ರಿಯನ್ನು ಪರ್ಸ್ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಎಂಟ್ರಿಯು ತಪ್ಪಾಗಿದ್ದರೆ ಈ ಫಂಕ್ಷನ್ ಏನು ಮಾಡಬಹುದು? ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದೂ ಸರಿಯಾದ ಉತ್ತರವಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಕೆಲವು ಲೈಬ್ರರಿಗಳನ್ನು ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಪರಸ್ಪರ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸುವ ಲಾಗ್-ಫೈಲ್ ಬ್ರೌಸರ್,ಎಂಟ್ರಿಯನ್ನು ಪರ್ಸ್ ಮಾಡದೆ ತಿರುಗಿಸುವುದು ಸರಿಯಾದ ಕ್ರಮವಾಗಿದೆ,ಅದ್ದರಿಂದ ಬಳಕೆದಾರರು ಇದನ್ನು ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ-ಆದರೆ ಸ್ವಂಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿರುವ ಲಾಗ್-ಸಾರಾಂಶಗೊಳಿಸಿವ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ, ಓದಲಾಗದ ಫಿಲ್ಡ್ಸ್‌ಗಳಿಗೆ ಶೂನ್ಯವನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸುವುದು ಸರಿಯಾದುದಾಗಿದೆ,ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಂಟ್ರಿಗಳು ತಪ್ಪಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ನಿಂದ ಹೊರಬರುವುದಾಗಿದೆ. ಅದು ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ,ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಸಾಮಾನ್ಯ-ಉದ್ದೇಶದ ಲೈಬ್ರರಿ ಫಂಕ್ಷನ್‌ಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಯದ, ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ನ ವಿಶಾಲ ಉದ್ದೇಶದ ಮೂಲಕ ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಎರರ್ ಮೆಸೇಜ್‌ನಿಂದ ಹೊರಬರುವದು ಸರಿಯಾದ ಉತ್ತರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಸುಮ್ಮನೆ ಎರರ್‌ನಿಂದ ಹೊರಬರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಬದಲಾಗಿ, ಫಂಕ್ಷನ್‌ಗಳು ಲಾಗ್‌ ಎಂಟ್ರಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವದು, ಓದಲಾಗದ ಫೀಲ್ಡ್ಸ್‌ಗಳಿಗೆ ಪೂರ್ವನಿಯೋಜಿತ ಅಥವಾ ಶೂನ್ಯವನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸುವದು, ಬಳಕೆದಾರನಿಗೆ ತಪ್ಪಿರುವ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಕೇಳುವದು, ''ಅಥವಾ'' ಎರರ್‌ ಮೆಸೇಜ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸ್ಟ್ಯಾಕ್‌ನ್ನು ಬಿಚ್ಚುವದು ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಹೊರಬರುವಂತಹ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ ಮುಂದುವರಿಸುವ ದಾರಿಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ''ಪುನರಾರಂಭಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತವೆ'' ಒದಗಿಸಿದ ಪುನರಾರಂಭಗಳು ಎರರ್‌ಗಳಿಂದ ಹೊರಬರಲು ಬೇಕಾದಂತಹ ''ಯಂತ್ರರಚನೆ'' ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ; ಷರತ್ತು ನಿರ್ವಾಹಕಗಳಿಂದ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಪುನರಾರಂಭಗಳು ''[[ಪಾಲಿಸಿ]]'' ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ಅಬ್ರಹಾಮ್ಸ್ ಗ್ಯಾರಂಟೀಸ್]] * [[ಮರಳಿ ತೊಡಗುವ]] * [[setjmp/longjmp]] * [[ಟ್ರಿಪಲ್ ಫಾಲ್ಟ್]] * [[ಸದಿಶವಾದ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌]] (ವಿಇಎಚ್) == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist|2}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *ಲೇಖನ [[ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಹಿಲ್‌]] ರಿಂದ "[http://www.chrisjhill.co.uk/Articles/PHP_exception_handling ಪಿಎಚ್‌ಪಿ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080418123816/http://www.chrisjhill.co.uk/Articles/PHP_exception_handling |date=2008-04-18 }}" *ಲೇಖನ "[http://java.sun.com/docs/books/tutorial/essential/exceptions/runtime.html ಅನ್‌ಚೆಕ್ಡ್ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್‌ಸ್ - ದ ಕಾಂಟ್ರವರ್ಸಿ]" *ಲೇಖನ [[ಗಿಗಿ ಸೇಫಾನ್]] ರಿಂದ "[http://ddj.com/dept/debug/197003350 ಪ್ರಾಕ್ಟಿಕಲ್ ಸಿ++ ಎರರ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್ ಇನ್ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟ್]" *ಲೇಖನ [[ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫ್ ಡೆ ಡೈನೆಚಿನ್]] ರಿಂದ "[https://db.usenix.org/events/wiess2000/full_papers/dinechin/dinechin.pdf C++ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717205658/https://db.usenix.org/events/wiess2000/full_papers/dinechin/dinechin.pdf |date=2011-07-17 }}" *ಲೇಖನ [[ಬ್ರಿಯಾನ್ ಗೋಯೆಟ್ಜ್]] ರಿಂದ "[http://java.sun.com/developer/technicalArticles/Programming/exceptions2/index.html ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನಲ್ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟೀಸಸ್]" *ಲೇಖನ [[ಕೈಲೆ ಲೌಂಡನ್]] ರಿಂದ "[http://oreillynet.com/pub/a/network/2003/05/05/cpluspocketref.html ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ವಿತ್ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ಸ್ ಿನ್ ಸಿ++]" *ಲೇಖನ [[ಅರುಣ್ ಉದಯಶಂಕರ್]] ರಿಂದ "[http://perl.com/pub/a/2002/11/14/exception.html ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್ ಓರಿಯೆಂಟೆಡ್ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌ ಇನ್ ಪರ್ಲ್]" *ಲೇಖನ [[ಟಾಮ್ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಪೀಟರ್ ಪೀಟರ್ಸನ್]] ರಿಂದ "[http://www.on-time.com/ddj0011.htm ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌ ಇನ್ ಸಿ ವಿತ್‌ಔಟ್ ಸಿ++] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100221225714/http://www.on-time.com/ddj0011.htm |date=2010-02-21 }}" *ಲೇಖನ [[ವದಿಮ್ ಕೋಕಿಯೆಲೊವ್]] ರಿಂದ "[http://www.gamedev.net/reference/programming/features/sehbasics/ ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ಡ್ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌ ಬೇಸಿಕ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051125071334/http://www.gamedev.net/reference/programming/features/sehbasics/ |date=2005-11-25 }}" *ಲೇಖನ ಜೇಮ್ಸ್ "ಜಿಮ್" ವಿಲ್ಕಾಕ್ಸ್‌ರಿಂದ "[http://politechnosis.kataire.com/2008/02/all-exceptions-are-handled.html ಅಲ್ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ಸ್ ಆರ್ ಹ್ಯಾಂಡಲ್ಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100709055321/http://politechnosis.kataire.com/2008/02/all-exceptions-are-handled.html |date=2010-07-09 }}" *ಲೇಖನ ಜಾನ್ ಎಂ.ದ್ಲುಗೊಸ್ಜ್‌ರಿಂದ "[http://www.dlugosz.com/Magazine/WTJ/May96/ ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನಲ್ ಫಿಲಾಸಫಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110710142052/http://www.dlugosz.com/Magazine/WTJ/May96/ |date=2011-07-10 }}" *ಪೇಪರ್ [[ಗರ್ಟ್ ಫೌಸ್‌‍ಮನ್]] ಮತ್ತು [[ಡೈಟ್‌ಮರ್ ವಿಕರ್ಸ್ಕಿ]] ಇವರಿಂದ "[http://www.informatik.uni-hamburg.de/TGI/pnbib/f/faustmann_g1.html ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌ ಿನ್ ಪೆಟ್ರಿ-ನೆಟ್-ಬೇಸ್ಡ್ ವರ್ಕ್‌ಫ್ಲೋ ಮ್ಯಾನೆಜ್ಮೆಂಟ್]" *[http://c2.com/cgi/wiki?CategoryException ಪೋರ್ಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ಯಾಟರ್ನ್ ರೆಪೋಸಿಟರಿಯಿಂದ ನಿರೂಪಣೆ] *[[ಮ್ಯಾಟ್ ಪೀಟ್ರೆಕ್]] ರಿಂದ [http://www.microsoft.com/msj/0197/exception/exception.aspx ಎ ಕ್ರ್ಯಾಶ್ ಕೋರ್ಸ್ ಆನ್ ದ ಡೆಪ್ತ್ಸ್ ಆಫ್ ವಿನ್32 ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ಡ್ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌] -ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಜರ್ನಲ್ (1997) *[http://artima.com/intv/handcuffsP.html ದ ಟ್ರಬಲ್ ವಿತ್ ಚೆಕ್ಡ್ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ಸ್] - [[ಆ‍ಯ್‌೦ಡರ್ಸನ್ ಹೇಲ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್]] ಜೊತೆ ಮಾತುಕತೆ *[http://www.mindview.net/Etc/Discussions/CheckedExceptions ಡಸ್ ಜಾವಾ ನೀಡ್ ಚೆಕ್ಡ್ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶ‌ನ್ಸ್?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020405175011/http://www.mindview.net/Etc/Discussions/CheckedExceptions |date=2002-04-05 }} *[http://neil.fraser.name/writing/exception/ ಪ್ರಾಬ್ಲೆಮ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಬೆನೆಫಿಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌] *[http://codebetter.com/blogs/karlseguin/archive/2006/04/05/142355.aspx ಅಂಡಸ್ಟ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಯೂಸಿಂಗ್ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ಸ್ ಇನ್.ನೆಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101121115645/http://codebetter.com/blogs/karlseguin/archive/2006/04/05/142355.aspx |date=2010-11-21 }} *[http://tutorials.jenkov.com/java-exception-handling/index.html ಜಾವಾ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌] - ಜಾಕೊಬ್ ಜೆನ್ಕೊವ್ *[http://gethelp.devx.com/techtips/cpp_pro/10min/2002/June/10min0602.asp ಸಿ++ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090819050749/http://gethelp.devx.com/techtips/cpp_pro/10min/2002/June/10min0602.asp |date=2009-08-19 }} - ಡ್ಯಾನಿ ಕಲೆವ್ *ವಿಜಿವಲ್ ಪ್ರೊಲಾಗ್ [http://wiki.visual-prolog.com/index.php?title=Exception_Handling ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717224833/http://wiki.visual-prolog.com/index.php?title=Exception_Handling |date=2011-07-17 }} (ವಿಕಿ ಲೇಖನ) *[http://javapapers.com/core-java/java-exception/explain-type-of-exceptions-or-checked-vs-unchecked-exceptions-in-java/ ಜಾವಾ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ಸ್ ವಿಧಗಳು] *[http://robaustin.wikidot.com/rethrow-exceptions ಜಾವಾ : ಹೌ ಟು ರಿತ್ರೋ ಎಕ್ಸೆಪ್ಶನ್ಸ್ ವಿತ್‌ಔಟ್ ವ್ರ್ಯಾಪಿಂಗ್ ದೆಮ್.] - ರಾಬ್ ಆಸ್ಟೀನ್ *[http://www.amcgowan.ca/blog/computer-science/how-to-handle-class-constructors-that-fail/ ಹೌ ಟು ಹ್ಯಾಂಡ್ಲ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಕನ್‌ಸ್ಟ್ರಕ್ಟರ್ಸ್ ದ್ಯಾಟ್ ಫೇಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100418004122/http://www.amcgowan.ca/blog/computer-science/how-to-handle-class-constructors-that-fail/ |date=2010-04-18 }} {{DEFAULTSORT:Exception Handling}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಫ್ಲೋ]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಆ‍ಯ್‌ನಾಮೆಲೀಸ್]] eqljcs4bqxjlmsnfz0z2h46oyblnutk 0 23977 1372782 1337864 2026-05-05T15:40:08Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372782 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೯}} {{Infobox cricketer biography | playername = ಇರ್ಫ಼ಾನ್ ಪಠಾನ್ | image = Irfan Pathan.jpg | imagealt = Young brown skinned clean shaven man wearing a blue sleeveless T shirt with the word "SAHARA" in black is walking side on in front of a wire fence with a red bag slung over his right shoulder. | country = ಭಾರತ | fullname = ಇರ್ಫ಼ಾನ್ ಖಾನ್ ಪಠಾನ್ | nickname = | living = true | dayofbirth = 27 | monthofbirth = 10 | yearofbirth = 1984 | placeofbirth = [[ಬರೋಡಾ]], [[ಗುಜರಾತ್]] | countryofbirth = ಭಾರತ | dayofdeath = | monthofdeath = | yearofdeath = | placeofdeath = | countryofdeath = | heightft = | heightinch = | heightm = 1.85 | batting = Left-hand bat | bowling = Left arm [[Fast bowling|medium fast]] | role = [[ಆಲ್ ರೌಂಡರ್]] | family = [[Yusuf Pathan|YK Pathan]] (half-brother) <!-- Do not change this. Media are often lazy and don't bother to put in the "half part". Father remarried after YKP's mother died early --> | international = true | testdebutdate = ೧೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ | testdebutyear = 2003 | testdebutagainst = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ | testcap = 248 | lasttestdate = ೩ ಏಪ್ರಿಲ್ | lasttestyear = ೨೦೦೮ | lasttestagainst = ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ಼್ರಿಕ | odidebutdate = ೯ ಜನವರಿ | odidebutyear = ೨೦೦೪ | odidebutagainst = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ | odicap = 153 | lastodidate = ೮ ಫ಼ೆಬ್ರುವರಿ | lastodiyear = ೨೦೦೯ | lastodiagainst = ಶ್ರೀಲಂಕ | odishirt = | club1 = [[Baroda cricket team|Baroda]] | year1 = 2000–present | clubnumber1 = | club2 = [[Middlesex County Cricket Club|Middlesex]] | year2 = 2005 | clubnumber2 = | club3 = | year3 = | clubnumber3 = | club4 = | year4 = | clubnumber4 = | | columns = 4 | column1 = [[ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್|ಟೆಸ್ಟ್]] | matches1 = 29 | runs1 = 1,105 | bat avg1 = 31.57 | 100s/50s1 = 1/6 | top score1 = 102 | deliveries1 = 5,884 | wickets1 = 100 | bowl avg1 = 32.26 | fivefor1 = 7 | tenfor1 = 2 | best bowling1 = 7/59 | catches/stumpings1 = 8/– | column2 = [[One Day International|ODI]] | matches2 = 107 | runs2 = 1,368 | bat avg2 = 22.80 | 100s/50s2 = 0/5 | top score2 = 83 | deliveries2 = 5,194 | wickets2 = 152 | bowl avg2 = 29.90 | fivefor2 = 1 | tenfor2 = n/a | best bowling2 = 5/27 | catches/stumpings2 = 18/– | column3 = [[First-class cricket|FC]] | matches3 = 85 | runs3 = 2,878 | bat avg3 = 31.62 | 100s/50s3 = 2/18 | top score3 = 111* | deliveries3 = 16,023 | wickets3 = 292 | bowl avg3 = 29.06 | fivefor3 = 13 | tenfor3 = 3 | best bowling3 = 7/35 | catches/stumpings3 = 26/– | column4 = [[List A cricket|List A]] | matches4 = 152 | runs4 = 1,870 | bat avg4 = 22.53 | 100s/50s4 = 0/7 | top score4 = 83 | deliveries4 = 7,471 | wickets4 = 220 | bowl avg4 = 28.67 | fivefor4 = 1 | tenfor4 = n/a | best bowling4 = 5/27 | catches/stumpings4 = 27/– | date = ೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ | year = 2009 | source = http://www.cricketarchive.com/Archive/Players/11/11245/11245.html CricketArchive }} {{wikinews}} '''ಇರ್ಫಾನ್ ಪಠಾಣ್''' ([[ಹಿಂದಿ]]: '''इरफ़ान पठान''' ) ಜನ್ಮನಾಮ '''ಇರ್ಫಾನ್ ಖಾನ್‌''' (ಹಿಂದಿ: '''इरफ़ान ख़ान''' ಭಾರತದ [[ಗುಜಾರಾತ್‌]] ರಾಜ್ಯದ [[ಬರೋಡಾ|ಬರೋಡಾದಲ್ಲಿ]] ೧೯೮೪, ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೭ರಂದು ಜನನ) [[ಭಾರತೀಯ]] ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರಾದ ಇವರು ೨೦೦೩ರಿಂದ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ತಂಡದ]] ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಎಡಗೈ ಮಧ್ಯಮ ವೇಗದ [[ಸ್ವಿಂಗ್ ಬೌಲರ್]] ಆಗಿದ್ದು (ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಆಟಗಾರ [[ವಾಸೀಮ್ ಅಕ್ರಮ್]] ಗೆ ಹೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟು), ಪಠಾಣ್ ತಮ್ಮ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಂಡು ಬೌಲಿಂಗ್‌ ಆಲ್‌ರೌಂಡರ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಆರಂಭಿಕ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್‌ ಆಗಿ ಸಹ ಆಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಮರ್ಶಕರು ಇವರನ್ನು ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ಆಲ್‌ರೌಂಡ್ ಆಟಗಾರ [[ಕಪಿಲ್ ದೇವ್|ಕಪಿಲ್ ದೇವ್‌ರಿಗೆ]] ಹೋಲಿಸತೊಡಗಿದರು.<ref name="long">{{cite news|first= Rahul|last=Bhattacharya|title = Irfan Pathan's excellent adventure| url=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/story/141301.html|date = 2004-05-31|accessdate = 2006-12-22|publisher= [[Cricinfo]]}}</ref> ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ಆಯಿತಾದರೂ, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಬೌಲಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ವೇಗ ಹಾಗೂ ಫಾರ್ಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ೨೦೦೫ರ ಕೊನೆಯ ಹಾಗೂ ೨೦೦೬ರ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೌಲಿಂಗ್‌ ಹಾಗೂ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್‌ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಆರಂಭಿಕ ಆಟಗಾರರಾಗಿದ್ದ ಪಠಾಣ್ ಅವರನ್ನು ೨೦೦೬ರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ [[ಟೆಸ್ಟ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಏಕದಿನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]] ಪಂದ್ಯಗಳಿಂದ ಬಹುಕಾಲ ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ [[ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಟ್ವೆಂಟಿ20]] ಸರಣಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುವ ಮೂಲಕ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು, ಈ ಸರಣಿಯ ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿತು ಮತ್ತು ಆ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಕೆಟ್‌ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪಠಾಣ್ ಪಂದ್ಯಪುರುಷೋತ್ತಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. == ಆರಂಭದ ದಿನಗಳು == ಬಡ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದ ಪಠಾಣ್, ಅಣ್ಣ [[ಯೂಸೂಫ್‌|ಯೂಸೂಫ್‌ನ]] ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ [[ಬರೋಡಾ|ಬರೋಡಾದಲ್ಲಿರುವ]] ಒಂದು [[ಮಸೀದಿ|ಮಸೀದಿಯಲ್ಲಿ]] ಬೆಳೆದರು. ಅವರ ತಂದೆ [[ಮುಯಿಜ್ಜಿನ್‌]] ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ಪೋಷಕರು ಅವರನ್ನು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನಾಗಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಇರ್ಫಾನ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಅಣ್ಣ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಮಸೀದಿಯ ಹೊರ ಮತ್ತು ಒಳ ಆವರಣದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಆಟಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಸೀದಿಗೆ ಬೇಟಿನೀಡಿದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆರಾಧಕರಿಗೆ ತೊಂದರೆಯುಂಟಾಗುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಅವರ ತಪ್ಪಿಗಾಗಿ ಅವರ ತಂದೆ ಪದೇ ಪದೇ ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವರ ಎಸೆತಗಳು [[ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಿಚ್‌|ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಿಚ್‌ನ]] ಇನ್ನೊಂದು ತುದಿಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಆರು-ಗಂಟೆಗಳ ಕಠಿಣ ಅಭ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಶಿಸ್ತಿನ ಪರಿಪಾಲನೆಯಿಂದ ಅವರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ಪ್ರಗತಿಯು ಕಂಡಿತು. ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೇಟಿನ ಮಾಜಿ ನಾಯಕರಾದ [[ದತ್ತಾ ಗಾಯಕ್‌ವಾಡ್‌‌|ದತ್ತಾ ಗಾಯಕ್‌ವಾಡ್‌‌ರವರಿಂದ]] ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಪಡೆದ ಪಠಾಣ್, ೧೪ ವರ್ಷದ ಕೆಳಗಿನವರ [[ಬರೋಡಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಬರೋಡಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದಲ್ಲಿ]] ಆಯ್ಕೆಯಾಗುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದರು, ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವರು ೧೫ ವರ್ಷ ಒಳಗಿನ ತಂಡದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಬರೋಡಾವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ಆಯ್ಕೆಯಾದಾಗ, ಆ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಸಾಧನಗಳಿರುವ ಸೆಟ್‌ಅನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಯಿತು, ಇದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಸೀಮಿತ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಎರಡನೇ ದರ್ಜೆಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಳಸುವ ಮಿತಿಗೊಳಪಟ್ಟಿದ್ದರು.[5][7] ನಿಧಾನಗತಿಯ ಎಡಗೈ ಬೌಲರ್ [[ಜಹೀರ್ ಖಾನ್‌]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡ ನಂತರ, ಪಠಾಣ್ ಬರೋಡಾದ ತಂಡ [[ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫಿ|ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫಿಯನ್ನು]] ಗೆಲ್ಲಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಪ್ರಥಮ-ದರ್ಜೆಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ಗೆ ೨೦೦೦-೦೧ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬರೋಡಾ [[ಇರಾನಿ ಟ್ರೋಫಿ|ಇರಾನಿ ಟ್ರೋಫಿಗೆ]] ಆಯ್ಕೆಯಾಗುವಲ್ಲಿ ಸಫಲವಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಆ ಆಟದಲ್ಲಿನ ಪಠಾಣ್‌ರ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಜಹೀರ್ ಮತ್ತು [[ವಿ.ವಿ.ಎಸ್.ಲಕ್ಷ್ಮಣ್‌|ವಿ.ವಿ.ಎಸ್.ಲಕ್ಷ್ಮಣ್‌ರವರ]] ಆಟವನ್ನು ನೆನಪಿಗೆ ತರುವಂತಿತ್ತು. ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನ ಆಯ್ಕೆಗಾರರಾದ [[ಕಿರಣ್ ಮೋರೆ|ಕಿರಣ್ ಮೋರೆಯವರ]] ಶಿಫಾರಸ್ಸಿನ ಮೇರೆಗೆ ಪಠಾಣ್‌‍ ನಂತರದಲ್ಲಿ [[ಚೆನೈ|ಚೆನೈನ]] MRF ಪೇಸ್ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬೌಲಿಂಗ್ಅನ್ನು ಇನ್ನೂ ಉತ್ತಮಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref name="long"/> ೨೦೦೨ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೧೯ ವರ್ಷದೊಳಗಿನವರ ವರ್ಲ್ಡ್ ಕಪ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ಆರು ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web|title = ICC Under-19 World Cup, 2001/02 Averages|url = http://aus.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/2001-02/OTHERS+ICC/U19-WC2002/STATS/U19-WC2002_JAN-FEB2002_AVS_IND-U19.html|date = 2002|accessdate = 2006-12-20|publisher = [[Cricinfo]]|archive-date = 2004-09-30|archive-url = https://web.archive.org/web/20040930201511/http://aus.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/2001-02/OTHERS+ICC/U19-WC2002/STATS/U19-WC2002_JAN-FEB2002_AVS_IND-U19.html|url-status = dead}}</ref> ಅವರು ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿ ಅಲ್ಲಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾಲೆಂಜರ್ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಿದ ಭಾರತ A ತಂಡಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡರು.<ref name="bbc youth"/><ref>{{cite web|first = Anand|last= Vasu| title= Crunch time for India probables| url = http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/story/133546.html|date = 2003-09-11 |accessdate = 2006-12-20|publisher = [[Cricinfo]]}}</ref> ೨೦೦೩ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ|ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ಏಷ್ಯನ್ ODI (ಏಕ ದಿನದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯ) ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ಭಾರತೀಯ ೧೯ ವರ್ಷದೊಳಗಿನವರ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡು, ಅಲ್ಲಿ ೧೮ ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವದರೊಂದಿಗೆ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಈ ವಿಕೆಟ್ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಆ ಪಂದ್ಯದ ಎರಡನೆಯ ಉತ್ತಮ ಬೌಲರ್ ಪಡೆದ ಒಟ್ಟು ವಿಕೆಟ್ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಎರಡರಷ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಬೌಲಿಂಗ್ ಸರಾಸರಿ ೭.೩೮ಯು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಉತ್ತಮವೆನಿಸಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಅವರು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಟಗಾರ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|title = Asian Under-19s Tournament Bowling - Most Wickets|url = http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2003-04/OTHERS/ASIAN/STATS/ASIAN_2003_AVS_BOWL_MOST_WKTS.html|date = 2003|accessdate = 2006-12-20|publisher = [[Cricinfo]]|archive-date = 2005-04-18|archive-url = https://web.archive.org/web/20050418131104/http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2003-04/OTHERS/ASIAN/STATS/ASIAN_2003_AVS_BOWL_MOST_WKTS.html|url-status = dead}}</ref> ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ವಿರುದ್ಧ ೯/೧೬ ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ ಹಾಗೂ ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ವಿರುದ್ಧ ೩/೩೩ ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಭಾರತವು ಜಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಪಠಾಣ್‌ರ ಹೆಸರು ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮುಖಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿತ್ತು.<ref>{{cite web|first = Anand|last= Vasu| title= Victorious Indian Under-19 team return home to plaudits| url = http://content-aus.cricinfo.com/india/content/story/132447.html|date = 2003-11-07 |accessdate = 2006-12-20|publisher = [[Cricinfo]]}}</ref> ಇದರ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ೨೦೦೩-೦೪ರ [[ಬಾರ್ಡರ್-ಗವಾಸ್ಕರ್ ಟ್ರೋಫಿ]] ಸರಣಿಗೆ ಅವರನ್ನು ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="bbc youth"/> == ಆರಂಭದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಪಠಾಣ್ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ [[ಅಡಿಲೇಡ್‌ ಓವಲ್‌‌|ಅಡಿಲೇಡ್‌ ಓವಲ್‌‌ನಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ವಿರುದ್ಧದ ಎರಡನೆಯ ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೇಟ್‌ಗೆ ಪ್ರಥಮ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ತನ್ನ ೧೯ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪಠಾಣ್, ಹೆಚ್ಚು ಮೊತ್ತವನ್ನು ಗಳಿಸಬೇಕಾದ ಆ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರೋಡಾದ ಎಡಗೈ ಆಟಗಾರನಾದ [[ಜಹೀರ್ ಖಾನ್]] ಗಾಯಗೊಂಡ ಕಾರಣ, ತನ್ನ ಮೊದಲ ಬೌಲಿಂಗನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಒಂದೇ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ೧೫೦ ರನ್ನುಗಳನ್ನು ನೀಡಿ [[ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಹೇಡನ್‌‌‌|ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಹೇಡನ್‌‌‌ರ]] ವಿಕೇಟನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web|title= 2nd Test:Australia vs India at Adelaide 12-16 December 2003| url = http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2003-04/IND_IN_AUS/SCORECARDS/IND_AUS_T2_12-16DEC2003.html|date = 2003 |accessdate = 2006-12-20|publisher = [[Cricinfo]]}}</ref> ಜಹೀರ್ ಮರಳಿದ ನಂತರ ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಕೈ ಬಿಡಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಜಹೀರ್‌ನ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ವರಧಿಯ ಕಾರಣ [[ಸಿಡ್ನಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮೈದಾನ|ಸಿಡ್ನಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ]] ನಾಲ್ಕನೆಯ ಟೆಸ್ಟ್ ಆಡಲು ಪುನಃ ಅವರನ್ನು ಕರೆಸಲಾಯಿತು. ಇನ್ನೊಂದು ಸಮತಟ್ಟಾದ ಪಿಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಠಾಣ್, [[ಸ್ಟೀವ್ ವಾ]], [[ಆ‍ಯ್‌ಡಮ್ ಗಿಲ್‌ಕ್ರಿಸ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ರಿಕಿ ಪಾಂಟಿಗ್‌‌|ರಿಕಿ ಪಾಂಟಿಗ್‌‌ರ]] ವಿಕೆಟುಗಳನ್ನು ೩/೧೦೬ ರಂತೆ ಪಡೆದು ಕೊಂಡರು<ref name="statsgurutest">{{cite web|title = Statsguru - IK Pathan - Tests - Innings by innings list|url = http://statserver.cricket.org/guru?sdb=player;playerid=11399;class=testplayer;filter=basic;team=0;opposition=0;notopposition=0;season=0;homeaway=0;continent=0;country=0;notcountry=0;groundid=0;startdefault=2003-12-12;start=2003-12-12;enddefault=2006-06-14;end=2006-06-14;tourneyid=0;finals=0;daynight=0;toss=0;scheduledovers=0;scheduleddays=0;innings=0;result=0;followon=0;seriesresult=0;captain=0;keeper=0;dnp=0;recent=;viewtype=aro_list;runslow=;runshigh=;batposition=0;dismissal=0;bowposition=0;ballslow=;ballshigh=;bpof=0;overslow=;overshigh=;conclow=;conchigh=;wicketslow=;wicketshigh=;dismissalslow=;dismissalshigh=;caughtlow=;caughthigh=;caughttype=0;stumpedlow=;stumpedhigh=;csearch=;submit=1;.cgifields=viewtype|date = 2006-12-20|accessdate = 2006-12-20|publisher = [[Cricinfo]]}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಜಿಂಬಾವ್ವೆ ವಿರುದ್ಧದ ODI ಮೂರು-ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ, ಪಠಾಣ್ ೩೧ರ ಸರಾಸರಿಯಂತೆ ೧೬ ವಿಕೆಟುಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಕೆಟು ಗಳಿಕೆದಾರರಾದರು.<ref>{{cite web|title= VB Series, 2003-04 Bowling - Most Wickets| url = http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2003-04/OD_TOURNEYS/VBS/STATS/VBS_JAN-FEB2004_ODI_BOWL_MOST_WKTS.html|date = 2004 |accessdate = 2006-12-21|publisher = [[Cricinfo]]}}</ref> ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಎರಡು ಮೂರು-ವಿಕೆಟುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವದರ ಜೊತೆಗೆ, [[ಪರ್ತ್‌‍‌|ಪರ್ತ್‌‍‌ನ]] [[WACA ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ]] ಜಿಂಬಾವ್ವೆ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ೪/೨೪ ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು.<ref name="statsguruodi">{{cite web|title = Statsguru - IK Pathan - ODIs - Innings by innings list|url = http://statserver.cricket.org/guru?sdb=player;playerid=11399;class=odiplayer;filter=basic;team=0;opposition=0;notopposition=0;season=0;homeaway=0;continent=0;country=0;notcountry=0;groundid=0;startdefault=2003-12-12;start=2003-12-12;enddefault=2006-06-14;end=2006-06-14;tourneyid=0;finals=0;daynight=0;toss=0;scheduledovers=0;scheduleddays=0;innings=0;result=0;followon=0;seriesresult=0;captain=0;keeper=0;dnp=0;recent=;viewtype=aro_list;runslow=;runshigh=;batposition=0;dismissal=0;bowposition=0;ballslow=;ballshigh=;bpof=0;overslow=;overshigh=;conclow=;conchigh=;wicketslow=;wicketshigh=;dismissalslow=;dismissalshigh=;caughtlow=;caughthigh=;caughttype=0;stumpedlow=;stumpedhigh=;csearch=;submit=1;.cgifields=viewtype|date = 2006-12-20|accessdate = 2006-12-20|publisher = [[Cricinfo]]}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="statsguruodiaward">{{cite web|title = Statsguru - IK Pathan - ODIs - Match/series awards list|url = http://statserver.cricket.org/guru?sdb=player;playerid=11399;class=odiplayer;filter=basic;team=0;opposition=0;notopposition=0;season=0;homeaway=0;continent=0;country=0;notcountry=0;groundid=0;startdefault=2003-12-12;start=2003-12-12;enddefault=2006-06-14;end=2006-06-14;tourneyid=0;finals=0;daynight=0;toss=0;scheduledovers=0;scheduleddays=0;innings=0;result=0;followon=0;seriesresult=0;captain=0;keeper=0;dnp=0;recent=;viewtype=aro_awards;runslow=;runshigh=;batposition=0;dismissal=0;bowposition=0;ballslow=;ballshigh=;bpof=0;overslow=;overshigh=;conclow=;conchigh=;wicketslow=;wicketshigh=;dismissalslow=;dismissalshigh=;caughtlow=;caughthigh=;caughttype=0;stumpedlow=;stumpedhigh=;csearch=;submit=1;.cgifields=viewtype|date = 2006-12-20|accessdate = 2006-12-21|publisher = [[Cricinfo]]}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|first= Dileep|last=Premachandran|title = India stutter to victory| url=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/story/136412.html|date = 2004-02-03|accessdate = 2006-12-22|publisher= [[Cricinfo]]}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಬ್ಯಾಟ್ಸಮನ್ [[ಡ್ಯಾಮಿನ್ ಮಾರ್ಟಿನ್‌‌|ಡ್ಯಾಮಿನ್ ಮಾರ್ಟಿನ್‌‌ಔಟ್]]‌ ಆದ ನಂತರ ಆತನನ್ನು ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಿದ ಕಾರಣ ಅವರನ್ನು ಎರಡನೆಯ ಫೈನಲ್ ಆಟದಿಂದ ತೆಗೆದು ಹಾಕಿದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಈ ಪ್ರಯಾಣವು ಕೆಟ್ಟ ವರಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite news|title = Irfan Pathan reprimanded for breach| url=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/story/136556.html|date = 2004-02-09|accessdate = 2006-12-22|publisher= [[Cricinfo]]}}</ref> ಮುಂದಿನ ೨೦೦೪ರ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವಿರುದ್ಧ ಟೆಸ್ಟ್ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಪಠಾಣ್ ಅದರಲ್ಲಿ ೧೨ ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಮತ್ತು ಬೌಲಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಇತರ ಯಾವುದೇ ಬೌಲರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅನುಪಾತದ [[ಮೆಡನ್ ಓವರ್‌]]‌ ಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವಿರುದ್ಧ ಭಾರತವು ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಸರಣಿ ಜಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತೆ ಆರಂಭಿಕ ಆಕ್ರಮಣಕಾರೀ ಬೌಲರ್ ಆದರು.<ref name="long"/> [[ಲಾಹೋರ್‌‌|ಲಾಹೋರ್‌‌ನ]] ಎರಡನೆಯ ಟೆಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಆಟಗಾರರು ವಿಫಲಗೊಂಡ ನಂತರ ೪೯ ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲೂ ಅವರು ತನ್ನ ಪೌರುಷವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು.<ref name="statsgurutest"/> ಲಾಹೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಐದನೆಯ ಏಕದಿನ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯವೊಂದರಲ್ಲೇ ಅವರು ಮೊದಲ ಮೂರು ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ಮೂರು ಏಕದಿನ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ೧೭.೮ರ ಸರಾಸರಿಯಂತೆ ಎಂಟು ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು.<ref name="statsguruodi"/><ref name="statsguruodiseries">{{cite web|title = Statsguru - IK Pathan - ODIs - Series averages|url = http://statserver.cricket.org/guru?sdb=player;playerid=11399;class=odiplayer;filter=basic;team=0;opposition=0;notopposition=0;season=0;homeaway=0;continent=0;country=0;notcountry=0;groundid=0;startdefault=2003-12-12;start=2003-12-12;enddefault=2006-06-14;end=2006-06-14;tourneyid=0;finals=0;daynight=0;toss=0;scheduledovers=0;scheduleddays=0;innings=0;result=0;followon=0;seriesresult=0;captain=0;keeper=0;dnp=0;recent=;viewtype=aro_series;runslow=;runshigh=;batposition=0;dismissal=0;bowposition=0;ballslow=;ballshigh=;bpof=0;overslow=;overshigh=;conclow=;conchigh=;wicketslow=;wicketshigh=;dismissalslow=;dismissalshigh=;caughtlow=;caughthigh=;caughttype=0;stumpedlow=;stumpedhigh=;csearch=;submit=1;.cgifields=viewtype|date = 2006-12-20|accessdate = 2006-12-21|publisher = [[Cricinfo]]}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಎರಡೂ ಕಡೆಯೂ ಚೆಂಡನ್ನು ಸ್ವಿಂಗ್ ಮಾಡುವ ಅವರ ಜಾಣತನ ಮತ್ತು ಲಾಹೋರ್‌ನ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ ಆಟವು ಅವರು ಒಬ್ಬ ಆಲ್‌ರೌಂಡರ್ ಆಟಗಾರ ಆಗಬಹುದೆಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>{{cite news|first= Amit|last=Varma|title = Walking the talk| url=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/story/134494.html|date = 2004-04-17|accessdate = 2006-12-22|publisher= [[Cricinfo]]}}</ref> ಇವರು ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ICC(ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ಲಬ್)ಯ ವರ್ಷದ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಆಟಗಾರ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು.<ref>{{cite news|title = Rahul Dravid is the ICC's player of the year| url=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/story/143090.html|date = 2004-09-07|accessdate = 2006-12-22|publisher= [[Cricinfo]]}}</ref> ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ|ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ಏಷ್ಯಾ ಕಪ್ ODI ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪಠಾಣ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಉತ್ಪಾದಕ ಫಾರ್ಮ್‌ಅನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೂರು ಬಾರಿ ಮೂರು-ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರ ಮೂಲಕ ೧೬.೨೮ ರ ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿ ೧೪ ವಿಕೆಟ್‌ಗಳ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಇದು [[2004ರ ICC ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಟ್ರೋಫಿ|2004ರ ICC ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಟ್ರೋಫಿಯಲ್ಲಿ]] ಕೂಡಾ ಮುಂದುವರೆಯಿತು, ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಅವರು ೯ರ ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿ ೫ ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರು.<ref name="statsguruodiseries"/><ref>{{cite web|title= Asia Cup, 2004 Bowling - Most Wickets| url = http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2004/OD_TOURNEYS/ASIA/STATS/ASIA_JUL-AUG2004_ODI_BOWL_MOST_WKTS.html|date = 2004 |accessdate = 2006-12-21|publisher = [[Cricinfo]]}}</ref> ಪಠಾಣ್ ೨೦೦೪ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಬೆಂಗಳೂರಿ|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ಟೆಸ್ಟ್‌ವೊಂದರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ತಂಡದ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ೩೧ ಮತ್ತು ೫೫ ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದು ಅವರ ಟೆಸ್ಟ್ ಇತಿಹಾಸದ ಮೊದಲ ಅರ್ಧ-ಶತಕವಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಅವರು ಇದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭದ ಉತ್ತಮ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್‌ಗಳು ಆಡಲು ವಿಫಲರಾದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ, [[ಚೆನ್ನೈ]] ಟೆಸ್ಟ್‌ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಕ್ಕೆಯ ಸಹಿಸಲಾರದ ನೋವಿನ ಕಾರಣ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹಿನ್ನೆಡೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವರು [[ನಾಗಪುರ್]] ಮತ್ತು [[ಮುಂಬಯಿ]] ಟೆಸ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು.<ref>{{cite news|first= Siddhartha |last=Vaidyanathan |title = Australia win by 217 runs despite Indian resistance| url=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/story/142320.html|date = 2004-10-10|accessdate = 2006-12-22|publisher= [[Cricinfo]]}}</ref><ref>{{cite news|title = Pathan ruled out of Nagpur Test| url=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/story/142563.html|date = 2004-10-18|accessdate = 2006-12-22|publisher= [[Cricinfo]]}}</ref> ನಂತರ, ಆಯ್ಕೆಗಾರರು ಮೂವರು ಸ್ಪಿನ್ನರ್‌ಗಳನ್ನು ತಂಡದಲ್ಲಿರಿಸಲು ಇವರ ಹೆಸರನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು.<ref>{{cite news| first=Dileep|last= Premachandran| title = Short-sighted tradition| url=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/story/141834.html|date = 2004-11-20|accessdate = 2006-12-22|publisher= [[Cricinfo]]}}</ref> ನಂತರ ಎರಡನೇ ಟೆಸ್ಟ್ ಆಟದಲ್ಲಿ [[ಕೊಲ್ಕತ್ತಾ|ಕೊಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]] ತಂಡದ ವಿರುದ್ಧ ಪುನಃ ವಾಪಸ್ಸಾದರು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] ಪ್ರವಾಸದ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಸಹ ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡರು. ಈ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಪಠಾಣ್ [[ಢಾಕಾ|ಢಾಕಾದಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ಮೊದಲ ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ ಚೆಂಡನ್ನು ಎರಡೂ ಕಡೆಯಿಂದ ಸ್ವಿಂಗ್ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಹಲವು [[LBW ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು]] ಸೇರಿ, ೫/೪೫ ಹಾಗೂ ೬/೫೧ ಗಳ ಮೂಲಕ ಮೊದಲ ಹತ್ತು-ವಿಕೆಟ್‌ಗಳ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಆಟದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರಲ್ಲದೇ, ಭಾರತವು ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್ ವಿಜಯದ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite news| title = 'The ball swings more here' - Pathan| url=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/story/135852.html|date = 2004-12-12|accessdate = 2006-12-22|publisher= [[Cricinfo]]}}</ref> ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಚಿತ್ತಾಗಾಂಗ್]] ಪಂದ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ ೭/೧೧೮ ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆದು, ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ೧೧.೮೮ಕ್ಕೆ ೧೮ ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಸರಣಿಯ ಶ್ರೇಷ್ಠರೆನಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref name="statsgurutest"/><ref name="statsgurutestseries">{{cite web|title = Statsguru - IK Pathan - Tests - Series averages|url = http://statserver.cricket.org/guru?sdb=player;playerid=11399;class=testplayer;filter=basic;team=0;opposition=0;notopposition=0;season=0;homeaway=0;continent=0;country=0;notcountry=0;groundid=0;startdefault=2003-12-12;start=2003-12-12;enddefault=2006-06-14;end=2006-06-14;tourneyid=0;finals=0;daynight=0;toss=0;scheduledovers=0;scheduleddays=0;innings=0;result=0;followon=0;seriesresult=0;captain=0;keeper=0;dnp=0;recent=;viewtype=aro_series;runslow=;runshigh=;batposition=0;dismissal=0;bowposition=0;ballslow=;ballshigh=;bpof=0;overslow=;overshigh=;conclow=;conchigh=;wicketslow=;wicketshigh=;dismissalslow=;dismissalshigh=;caughtlow=;caughthigh=;caughttype=0;stumpedlow=;stumpedhigh=;csearch=;submit=1;.cgifields=viewtype|date = 2006-12-20|accessdate = 2006-12-21|publisher = [[Cricinfo]]}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="statsgurutestaward">{{cite web|title = Statsguru - IK Pathan - Tests - Match/series awards list|url = http://statserver.cricket.org/guru?sdb=player;playerid=11399;class=testplayer;filter=basic;team=0;opposition=0;notopposition=0;season=0;homeaway=0;continent=0;country=0;notcountry=0;groundid=0;startdefault=2003-12-12;start=2003-12-12;enddefault=2006-06-14;end=2006-06-14;tourneyid=0;finals=0;daynight=0;toss=0;scheduledovers=0;scheduleddays=0;innings=0;result=0;followon=0;seriesresult=0;captain=0;keeper=0;dnp=0;recent=;viewtype=aro_awards;runslow=;runshigh=;batposition=0;dismissal=0;bowposition=0;ballslow=;ballshigh=;bpof=0;overslow=;overshigh=;conclow=;conchigh=;wicketslow=;wicketshigh=;dismissalslow=;dismissalshigh=;caughtlow=;caughthigh=;caughttype=0;stumpedlow=;stumpedhigh=;csearch=;submit=1;.cgifields=viewtype|date = 2006-12-20|accessdate = 2006-12-21|publisher = [[Cricinfo]]}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ೨೦೦೪ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, [[ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿ‌|ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿ‌ಯವರು]] ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಟಗಾರರಿಗೆ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಪಠಾಣ್‌ರಿಗೆ B-ಗ್ರೇಡ್ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕೊಡಲು ಒಪ್ಪಂದವಾಯಿತು. ೨೦೦೫ರ ವರ್ಷವು ಪಠಾಣ್‌ರ ಪಾಲಿಗೆ ನಿರಾಶಾದಾಯಕವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಬೌಲಿಂಗ್‌ನ ದಿಕ್ಕಿನ ಗತಿ ಹಾಗೂ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟುತನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ತವರು ನೆಲದ ಟೆಸ್ಟ್ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವಿರುದ್ಧ ಕೇವಲ ೬೮.೩೩ ರ ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೬ ವಿಕೆಟ್‌ಗೆ ತೃಪ್ತಿಪಡಬೇಕಾಯಿತು.<ref>{{cite news| first=Dileep|last= Premachandran| title = A few good men| url=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/story/146534.html|date = 2005-03-29|accessdate = 2006-12-22|publisher= [[Cricinfo]]}}</ref> ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಏಕದಿನ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಣಿಯಿಂದ ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ಆಡಿದ ಒಂದೇ ಒಂದು ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ೮ ಓವರ್‌ಗಳಿಗೆ ೬೭ ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಯಾವುದೇ ವಿಕೆಟ್ ಅನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು ತನ್ನ ಮೊದಲ ODI ಅರ್ಧ-ಶತಕವನ್ನು, ೬೪ ರನ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾಡಿದರು.<ref name="statsguruodi"/> ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸರಣಿಯ ನಂತರ [[ಗ್ರೇಗ್ ಚಾಪೆಲ್‌]] ಭಾರತ ತಂಡದ ಕೋಚ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು ಹಾಗೂ ಪಠಾಣ್ ಅವರಲ್ಲಿನ ಆಲ್-ರೌಂಡ್ ಆಟದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅವರು ಗುರುತಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಪಠಾಣ್ ಅವರ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪಠಾಣ್ ೧೯.೬೪ ರ ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿ ೨೭೫ ಟೆಸ್ಟ್‌ ರನ್ನುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ತರುವಾಯ, ಪಠಾಣ್ [[ಮಿಡಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್ ಕಂಟ್ರಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ಲಬ್‌]] ಸದಸ್ಯನಾಗಿ ಸಹಿ ಮಾಡಿದರು, ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಆಟದ ಫಾರ್ಮ್‌ನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.<ref>{{cite news| title = Pathan signs for Middlesex| url=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/story/209320.html|date = 2005-05-14|accessdate = 2006-12-22|publisher= [[Cricinfo]]}}</ref> == ಚಾಪೆಲ್‌ ಯುಗ == [[ಚಿತ್ರ:Irfan Pathan bowling.jpg|thumb|left|Pathan bowling in the nets. | alt= ಯುವ ಕಂದು ಚರ್ಮದ, ಪೂರ್ತಿ ಶೇವ್ ಮಾಡಿದ, ನೀಲಿ ತೋಳಿಲ್ಲದ "SAHARA" ಎಂಬ ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣದ ಪದವಿರುವ ಟಿಶರ್ಟ್, ಗಾಢಬಣ್ಣದ ಶಾರ್ಟ್ಸ್ ಧರಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬ ಈಗ ಬಿಳಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಹಿಡಿದು ಎಸೆಯಲು ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ.ಚೆಂಡನ್ನು ಎಸೆಯುವ ಅವನ ಎಡ ಕೈ ಅವನ ತಲೆಯಮೇಲಿದೆ ಮತ್ತು ಆತ ಬಿಳಿಯ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಬೂಟುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ.ಅವನ ಮುಂದಿರುವ ಬಲಗಾಲು ನೇರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿರುವ ಎಡಗಾಲು ಬಾಗಿದೆ.ಆತ ಮೋರೆ ಸೊಟ್ಟ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಳಿಯ ಗೂಟದ ಬೇಲಿಯಿದೆ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಸಸ್ಯಸಮೂಹವಿದೆ.]] ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[2005 ಇಂಡಿಯನ್‌ ಆಯಿಲ್‌ ಕಪ್‌|2005 ಇಂಡಿಯನ್‌ ಆಯಿಲ್‌ ಕಪ್‌ಗಾಗಿ]] ಪಠಾಣ್‌‌ರವರನ್ನು ODI (ಏಕ ದಿನ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯ) ತಂಡಕ್ಕೆ ವಾಪಾಸು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಇದು ಚಾಪೆಲ್‌ರವರು ತರಬೇತುದಾರನ ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡ ಮೊದಲ ಸರಣಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಪಠಾಣ್‌ ಎಲ್ಲ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆಡಿದರು ಮತ್ತು ೬ ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಅವರು [[ಜಿಂಬಾಂಬ್ವೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ]] ವಿಡಿಯೋಕಾನ್‌ ತ್ರಿಕೋನ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕು ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ೧೬.೧ಕ್ಕೆ ೧೦ ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಮತ್ತು ಒಂದು ಅರ್ಧಶತಕ ಗಳಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಮತ್ತೆ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬರುವ ಸೂಚನೆ ನೀಡಿದರು. ಇದು ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ ವಿರುದ್ಧ [[ಹರಾರೆ|ಹರಾರೆಯಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ODI ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ ಸರ್ವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ೫/೨೭ ಪ್ರದರ್ಶನ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="statsguruodi"/><ref name="statsguruodiaward"/><ref name="statsguruodiseries"/> ಆನಂತರದಲ್ಲಿ, ಭಾರತ [[ಜಿಂಬಾವ್ವೆ]] ವಿರುದ್ಧದ ಟೆಸ್ಟ್‌ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ೨-೦ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ವಿಜಯಿಯಾದಾಗ ಅವರು ವಿಕೆಟ್-ಪಡೆಯುವ ಪ್ರಮುಖರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದರು. [[ಬೂಲಾವಾಯೊ|ಬೂಲಾವಾಯೊನಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ಮೊದಲ ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಪಂದ್ಯಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕೊಟ್ಟ ಪಠಾಣ್‌ರವರು ೫/೫೮ ಮತ್ತು ೪/೫೩ ಜೊತೆಗೆ ೫೨ ರನ್‌ಗಳನ್ನೂ ಗಳಿಸಿ ಭಾರತ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಇದಾದ ನಂತರ ಅವರು ಆಕರ್ಷಣೀಯ ೭/೫೯ ಗಳಿಸಿದರು, ಇದು ಇವರ ಟೆಸ್ಟ್‌ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗಳಿಕೆ, ಮತ್ತು [[ಹರಾರೆ|ಹರಾರೆಯಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ಅಂತಿಮ ಟೆಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ೫/೬೭ ಗಳಿಸಿದರು, ಇದು ಹತ್ತು-ವಿಕೆಟ್‌ ಜಯ ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಇವರ ಎರಡನೇ ಪಂದ್ಯ. ಆತ ಮತ್ತೆ ಪಂದ್ಯಶ್ರೇಷ್ಠನಾದರು, ಮತ್ತು ೧೧.೨೯ರನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ೨೧ ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಸರಣಿ ಶೇಷ್ಠರೂ ಆದರು. ಇದರಿಂದ, [[ಅನಿಲ್‌ ಕುಂಬ್ಳೆ]] ಮತ್ತು [[ಜಾನಿ ಬ್ರಿಗ್ಸ್‌]] ನಂತರ ಎರಡು-ಪಂದ್ಯದ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ೨೧ ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ಮೂರನೇ ಬೌಲರ್‌ ಆದರು.<ref name="statsgurutest"/><ref name="statsgurutestseries"/><ref name="statsgurutestaward"/><ref>{{cite news| title = Pathan: 'It has been a wonderful series for me'| url=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/story/219932.html|date = 2005-09-22|accessdate = 2006-12-22|publisher= [[Cricinfo]]}}</ref> ಇನ್ನು ಭಾರತದ ತಂಡವು ಹಿಂತಿರುಗಿದಾಗ, ೨೦೦೫ರ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ತಂಡದ]] ವಿರುದ್ಧ ನಿಯಮಿತ ಓವರ್‌ಗಳ ಚಾಲೆಂಜರ್‌ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಪಠಾಣ್‌ರನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭದ ಆಟಗಾರನಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ತರೆಬೇತುದಾರ ಚಾಪೆಲ್‌ ಮಾಡಿದರು. ಆನಂತರ, [[ನಾಗ್‌ಪೂರ್‌|ನಾಗ್‌ಪೂರ್‌ನಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ವಿರುದ್ಧದ ಮೊದಲನೇ ODI ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಠಾಣ್‌ರನ್ನು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್‌ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ೩ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಅವರು ೭೦ ಬಾಲ್‌ಗಳಿಂದ ೮೩ ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಭಾರತವು ೬/೩೫೦ ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಪೇರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು.<ref name="statsguruodi"/> [[ಮೊಹಾಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಬರೋಡಾದಲ್ಲಿ]] ಕ್ರಮವಾಗಿ ೪/೩೭ ಮತ್ತು ೩/೩೮ ವಿಕೇಟ್ ಗಳಿಸಿ ಎರಡು ಪಂದ್ಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ಆ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ೨೫.೬ಕ್ಕೆ ಹತ್ತು ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.<ref name="statsguruodiseries"/> [[ಬೆಂಗಳೂರ‍್|ಬೆಂಗಳೂರ‍್‌ನಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]] ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ೩/೨೩ ಮತ್ತು ೩೭ ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಪಂದ್ಯ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದರು, ತಮ್ಮ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ODI ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು.<ref name="statsguruodiaward"/> ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ವಿರುದ್ಧದ ಟೆಸ್ಟ್‌ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಡಕ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ನಂತರ, [[ವೀರೇಂದ್ರ ಸೆಹವಾಗ್]] ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದ [[ದೆಹಲಿ|ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ಎರಡನೇ ಟೆಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಠಾಣ್‌ರಿಗೆ ಆರಂಭಿಕ ಆಟಗಾರನಾಗಿ ಭಡ್ತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಗೆಲುವಿನ ಗುರಿ ತಲುಪಲು ಸಹಾಯವಾಗುವಂತೆ ಪಠಾಣ್‌ ೯೩ ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. [[ಅಹಮದಾಬಾದ್‌|ಅಹಮದಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ಮುಂದಿನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ೮೨ ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[ವಿ.ವಿ.ಎಸ್‌. ಲಕ್ಷ್ಮಣ್‌|ವಿ.ವಿ.ಎಸ್‌. ಲಕ್ಷ್ಮಣ್‌ರ]] ಜೊತೆ ಶತಕದ ಜೊತೆಯಾಟ ಆಡುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾರಂಭದ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್‌ ವೈಪಲ್ಯದಿಂದ ಭಾರತ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ೨೬ ರನ್‌ಗಳ ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿ ೭ ವಿಕೆಟ್‍ಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಭಾರತವು ೨–೦ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದಿತು.<ref name="statsgurutest"/><ref name="statsgurutestseries"/> ಪಠಾಣ್‌ರವರು ಟೆಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಶತಕ ಗಳಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಪಲವಾಗಿದ್ದಕ್ಕೆ ಬೇಸರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂತರ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite news| first=Anand|last= Vasu| title = 'I am a little disappointed not to get to a hundred' - Pathan| url=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/story/229377.html|date = 2005-12-12|accessdate = 2006-12-22|publisher= [[Cricinfo]]}}</ref> ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ ಪಠಾಣ್‌ರಿಗೆ [[ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿ]] A-ದರ್ಜೆ ಗುತ್ತಿಗೆಯ ಆಟಗಾರರಾಗಿ ಬಡ್ತಿ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite news| title = Pathan elevated to top bracket, Zaheer demoted | url=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/story/230654.html|date = 2005-12-24|accessdate = 2006-12-22|publisher= [[Cricinfo]]}}</ref> ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಟೆಸ್ಟ್‌ ಟೂರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪಠಾಣ್‌ರವರು ಕಠಿಣ ಹೊಸವರ್ಷವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. [[ಲಾಹೋರ್‌]] ಮತ್ತು [[ಫೈಸಲಾಬಾದ್‌|ಫೈಸಲಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ಮೊದಲ ಎರಡು ಟೆಸ್ಟ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಬ್ಯಾತ್ಸ್‌ಮನ್‌ಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಆಡಿದ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ, ಆ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ೩೧೯ ರನ್‍ಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಎರಡು ವಿಕೆಟ್‍ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, [[ಫೈಸಲಾಬಾದ್‌|ಫೈಸಲಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಅಲ್ಲಿನ ಉತ್ತಮ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್‌ಗೆ ಅನಕೂಲ ವಾತಾವರಣ ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ವಿಕೆಟ್‌ ಕೀಪರ್‌ [[ಮಹೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್‌ ಧೋನಿ|ಮಹೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್‌ ಧೋನಿಯೊಂದಿಗಿನ]] ಜೊತೆಯಾಟದ ದ್ವಿಶತಕದಲ್ಲಿ, ೯೦ ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. [[ಕರಾಚಿ|ಕರಾಚಿಯಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ಮೂರನೇ ಟೆಸ್ಟ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಠಾಣ್‌ರವರು ಬೌಲಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿದರು. ಟೆಸ್ಟ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಮೊದಲನೇ ಓವರ್‌ನಲ್ಲಿಯೆ [[ಹ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌]] ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಆಟಗಾರರಾದರು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಆಡಿದ ಟೆಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಆಟಗಾರರಾದರು.<ref name="Basevi">{{cite news| first=Trevor|last= Basevi| title = Hat-trick heroes| url=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/story/229377.html|date = 2006-02-01|accessdate = 2006-12-22|publisher= [[Cricinfo]]}}</ref> ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್‌ಗಳು ಔಟ್ ಆದ ಸರಾಸರಿಯನ್ನು ನೋಡಿದಾಗಲೂ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ (೧೩೦.೧೮: [[ಸಲ್ಮಾನ್ ಭಟ್]] ೩೪.೨೭, [[ಯೂನಿಸ್ ಖಾನ್]] ೪೬.೦೪, [[ಮಹಮ್ಮದ್ ಯೂಸುಫ್]] ೪೯.೮೬)<ref name="Basevi"/> ಆ ಆಟವನ್ನು ೫/೬೧ ರ ಆಕರ್ಷಕ ಬಾಲಿಂಗ್ ಪ್ರದರ್ಶನದೊಂದಿಗೆ ಮುಗಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಎರಡನೇ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ದುರ್ಬಲ ಬೌಲಿಂಗ್‌ ಮಾಡಿದರು, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಭಾರತ ತಲುಪಲಾರದ ಗುರಿಯನ್ನು ಪೇರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ೧ ವಿಕೆಟ್‌ ಗಳಿಸಿ ೧೦೬ ರನ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು.<ref name="statsgurutest"/> ಈ ಟೆಸ್ಟ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳ ಹಿನ್ನಡೆಯ ನಡುವೆಯೂ, ಪಠಾಣ್‌ ODIನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಬಲ ಆಟವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು, ಮುಂದಿನ ಮೂರು ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸತತ ಮೂರು ಬಾರಿ ಮೂರು ವಿಕೆ‌ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಮುನ್ನ [[ಪೆಶಾವರ್‌|ಪೆಶಾವರ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವಿರುದ್ಧದ ಮೊದಲ ODIನ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ೬೫ ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ಇದು [[ರಾವಲ್‍ಪಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ]] ೪೩ ರನ್‌ಗಳಿಗೆ ೩ ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಆಕರ್ಷಕ ಆಟವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಸರಣಿಗೆ ೧೮.೮೮ರಲ್ಲಿ ೯ ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.<ref name="statsguruodi"/><ref name="statsguruodiaward"/><ref name="statsguruodiseries"/> ಭಾರತಕ್ಕೆ ವಾಪಾಸಾದ ನಂತರ, ಪಠಾಣ್ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]] ವಿರುದ್ಧ ನಿರಾತಂಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. ೩೯.೩೭ ಸರಾಸರಿ ರನ್‌ಗಳಿಗೆ ೮ ವಿಕೆಟ್‍ಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಮೂರು ಟೆಸ್ಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ೨೪.೨ರನ್‌ಗಳಂತೆ ೧೨೧ ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.<ref name="statsgurutestseries"/> ಮತ್ತೆ ಆತನ ಏಕದಿನ ಆಟದ ಲಹರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಭಂಗವಿರಲಿಲ್ಲ. [[ಗೋವಾ|ಗೋವಾದಲ್ಲಿ]] ಪೇರಿಸಿದ ೪/೫೧ ಸೇರಿ ೧೫.೬೩ಕ್ಕೆ ೧೧ ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ೧೨೩ ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತ ೬–೧ ಸುಲಬ ಜಯವನ್ನು ಗಳಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು.<ref name="statsguruodi"/><ref name="statsguruodiseries"/> == ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ == ಪಠಾಣ್‌‍ ಅವರು ಮೇ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ, ವೆಸ್ಟ್‌ಇಂಡೀಸ್ ಟೂರ್‌‍ನಲ್ಲಿ ಫಾರ್ಮ್‌ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್‌ಲ್ಲಿ ಕೇವಲ್ ೬ ರನ್‌ಗಳ ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿ ೨೪ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಬೌಲಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ೨೯.೮೩ರನ್‌ಗಳ ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿ ೬ ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ODI ಕಣದಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು. ಮೊದಲ-ದರ್ಜೆ ಒಂದು ಪ್ರವಾಸಿ ಪಂದ್ಯದ ಕಳಪೆ ಪ್ರದರ್ಶನದ ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಟೆಸ್ಟ್ ಟೀಮಿನಿಂದ ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು ಹಾಗೆಯೆ [[ವಿ.ಆರ್.ವಿ.ಸಿಂಗ್]] ಅವರು ಥರ್ಡ್ ಫೇಸ್ ಬೌಲರ್ ಆದರು ಮತ್ತು ಆಗಿನ ನಾಯಕ [[ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್]] ಆಟದಲ್ಲಿ ೫ ಬೌಲರ್‌ಗಳನು ಬಳಸುವ ನೀತಿ ಕೈ ಬಿಟ್ಟರು. ಪಠಾಣ ಅವರು ಒಂದು ಸಾರಿ ಮಾತ್ರ ಎರಡನೆಯ ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಡಿದರು, [[ಶಾಂತಕುಮಾರನ್ ಶ್ರೀಶಾಂತ್]] ಗಾಯಗೊಂಡು ಪಂದ್ಯದಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದಾಗ. ಚಾಪಲ್ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪಠಾಣ ಅವರು ಮಿತಿಮೀರಿದ ಶ್ರಮದಿಂದ ಆಯಾಸಗೊಂಡಿದ್ದರು ಆದರೆ ಅವರಿಗೆ ಪಠಾಣ್ "ತಮ್ಮ ಕುಸಿತದಿಂದ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ" ಎಂಬ ಕುರಿತು ವಿಶ್ವಾಸವಿತ್ತು. ಏಕೆಂದರೆ ಪಠಾಣ ಅವರು ಸಾಧನೆ ಮಾಡುವ ಯುವಕ ಮತ್ತು ಕಲಿಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news| first=Anand|last= Vasu| title = 'Irfan is just 21 and still learning' - Chappell| url=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/story/255582.html|date = 2006-08-14|accessdate = 2006-12-22|publisher= [[Cricinfo]]}}</ref> ಭಾರತದ ಹಿಂದಿನ ವೇಗದ ಬೌಲರ್ [[ಜಾವಗಲ್ ಶ್ರೀನಾಥ್]] ಅವರು ಪಠಾಣ ಅವರ ಕುಗ್ಗುತ್ತಿರುವ ಬಾಲಿಂಗ್‌ ವೇಗದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಪಠಾಣ ಅವರು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಲು ಅವರ ಬಾಲಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ’ಸ್ವಿಂಗ್’ ಇರುವುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು.<ref>{{cite news| first= Kanishkaa| last= Balachandran| title = Srinath backs Pathan to come good| url=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/story/256234.html|date = 2006-08-11|accessdate = 2006-12-22|publisher= [[Cricinfo]]}}</ref> ಇವೆಲ್ಲ ಆತಂಕಗಳು ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ೨೦೦೬ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಮುಂದುವೆರೆದವು. [[2006 ರಲ್ಲಿ ಐಸಿಸಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಟ್ರೋಫಿ]] ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ODI ಪಂದ್ಯಗಳಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಬೌಲರ್ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಹಿಂಬಡ್ತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವರ ಆಟದ ಕುರಿತಂತೆ ಕಳವಳಗಳು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿದವು. ನಂತರ ಕೆಲವು ಪಂದ್ಯಗಳಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ODI ಪ್ರವಾಸದ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಹಾಜರಿ ವಿರಳವಾಯಿತು.<ref name="statsguruodi"/><ref name="statsguruodiseries"/> ಮೇ ೨೦೦೬ ರ ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಸ್ ಪ್ರವಾಸದ ವೆರೆಗೆ ಪಠಾಣ ಅವರು ಪಡೆವ ವಿಕೆಟ್ ಸರಾಸರಿ ೪೧.೩೩ ಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷ ಈ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಾಮಾಂಕಿತರಾಗಿದ್ದು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಐಸಿಸಿಯ ಟಾಂಪ್‌ ೧೦ ಬೌಲಿಂಗ್‌ ಶ್ರೇಣಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಟಾಪ್‌ ೫ಆಲ್‌ರೌಂಡರ‍್ ಶ್ರೇಣಿಯಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದರು. ಹಾಗಿದ್ದಾಗಿಯೂ, ಭಾರತ ತಂಡದ ನಾಯಕರಾದ [[ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್]] ಅವರು ಪಠಾಣ್ ಅವರ ಉಜ್ವಲ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಆಶಾವಾದದ ದೃಷ್ಟಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು, "ಇರ್ಫಾನ್ ಅವರು ಎಷ್ಟು ಪಂದ್ಯಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನುವುದು ಅವರು ಪಂದ್ಯ ವಿಜೇತರು ಎನ್ನುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗೆ ಇರುವ ಪುರಾವೆಯಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಬೇಗ ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಬ್ಯಾಟ್ ಮೂಲಕವೂ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಉತ್ತಮವಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news| first= Siddhartha| last= Vaidyanathan| title = Irfan is a proven matchwinner - Dravid| url=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/story/263028.html|date = 2006-10-15|accessdate = 2006-12-22|publisher= [[Cricinfo]]}}</ref> [[ಪೋಚೆಫ್‌ಸ್ಟ್ರೂಮ್‌|ಪೋಚೆಫ್‌ಸ್ಟ್ರೂಮ್‌ನಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ಮೊದಲನೆ-ದರ್ಜೆಯ ಅಭ್ಯಾಸ-ಪಂದ್ಯದ ಎರಡೂ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ಹಲವಾರು ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ವಿಶೇಷ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್‌ಗಳು ಅಲ್ಲಿನ ಪುಟಿದೇಳುವ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಡಲು ವಿಫಲಗೊಂಡಾಗ, ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ರನ್ ಗಳಿಸಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಅವರು [[ಜೊಹಾನ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌|ಜೊಹಾನ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ಮೊದಲ ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆದಾರರಿಂದ ಕಡೆಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಅವರು ಚಾಪೆಲ್ ಅವರ ತರಬೇತಿಯಲ್ಲಿ ೩೫ಕ್ಕೆ ೫೬೦ ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರೂ ಸಹ ಅವರ ಪ್ರಥಮ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾದ ಬೌಲಿಂಗ್ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಇಳಿಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಅವರು ಗುರುತಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite news| first= Dileep| last= Premachandran| title = More questions than answers| url=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/story/272074.html|date = 2006-12-10|accessdate = 2006-12-22|publisher= [[Cricinfo]]}}</ref><ref>{{cite news| first= Dileep| last= Premachandran| title = Akram to help out Pathan prior to First Test| url=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/story/272180.html|date = 2006-12-11|accessdate = 2006-12-22|publisher= [[Cricinfo]]}}</ref> ಆ ನಂತರದ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ೧೧ ಓವರ್ ಗೆ ೭೪ ರನ್ ನೀಡಿ ಒಂದು ಕಳಪೆ ಬೌಲಿಂಗ್ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ ನಂತರ, ಪಠಾಣ್ ಪ್ರವಾಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಸಿಐನಿಂದ ಮನೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊದಲ ಆಟಗಾರನಾದರು. ನಂತರದಲ್ಲಿ [[ಕಿರಣ್ ಮೊರೆ]] ಅವರಿಂದ ಭಹಿರಂಗಗೊಂಡಿದ್ದೆಂದರೆ, ಪಠಾಣ್ ಅವರು ಕೊನೆಯ ಟೆಸ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬದಿಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ನೋಡುವುದರ ಬದಲು ಬರೋಡಾಗಾಗಿ [[ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫಿ|ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫಿಯ]] ಕೊನೆಯ ಎರಡು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ತಾವು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಫಾರ್ಮ್‌ ಅನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮರಳಿಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಪರಸ್ಪರ ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news| first= Dileep| last= Premachandran| title = Pathan sent back home| url=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/story/273871.html|date = 2006-12-25|accessdate = 2007-01-10|publisher= [[Cricinfo]]}}</ref><ref name="Monga">{{cite news| first= Siddharth| last= Monga| title = Pathan looking forward to bowling' - More| url=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/story/274672.html|date = 2007-01-01|accessdate = 2007-01-10|publisher= [[Cricinfo]]}}</ref> ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವರು ೮೨ ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿ [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು]] ಸೋಲಿಸಿ ಬರೋಡಾವನ್ನು ಸೆಮಿ‌ಫೈನಲ್‌ಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು, ಆದರೆ ಅವರ ಬೌಲಿಂಗ್ ಮಾತ್ರ ಅಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯಿತು.<ref name="Monga"/> ಭಾರತದ ಮಾಜೀ ನಾಯಕ [[ಸುನಿಲ್ ಗವಾಸ್ಕರ್]] ಅವರು ಪಠಾಣ ಅವರ ಆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿನ ದೋಷವೇ ಕಾರಣ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ, ಅಲ್ಲದೇ ಅವರನ್ನು ಆಟದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಿದ್ದು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಒಂದು ಅನೈತಿಕ ಘಟನೆಯಿರಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news|title = Irfan Pathan has been 'messed about': Sunny|url = http://www.mid-day.com/news/2006/dec/149316.htm|date = 2006-12-30|accessdate = 2009-06-25|publisher = [[Mid Day]]|archive-date = 2010-02-27|archive-url = https://web.archive.org/web/20100227160823/http://www.mid-day.com/news/2006/dec/149316.htm|url-status = dead}}</ref> ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಅತಿಥೇಯ ಭಾರತ ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಆಡಿದ ODI ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಪಠಾಣ್ ಅವರನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತಾದರೂ, ಮುಂಬಯಿ ವಿರುದ್ಧದ [[ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫಿ ಸೆಮಿ ಫೈನಲ್‌|ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫಿ ಸೆಮಿ ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ]] ೭ ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆದಿದ್ದರಿಂದ ಅವರ ತವರೂರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ODI ಸರಣಿಯ ಫೈನಲ್‌ಗೆ ಇವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕರೆಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news| first = Sriram| last = Veera| title = Yuvraj returns for last two ODIs| url=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/story/277572.html|date = 2007-01-25|accessdate = 2007-02-22|publisher= [[Cricinfo]]}}</ref> ೭ ಓವರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ೧/೪೩ ಪಡೆದ ಅವರ ಆಟದ ಪ್ರದರ್ಶನವು ನೀರಸವಾಗಿತ್ತು.<ref name="statsguruodi"/><ref>{{cite news| first = Siddhartha |last = Vaidyanathan| title = Most questions answered| url=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/story/278439.html|date = 2007-02-01|accessdate = 2007-02-22|publisher= [[Cricinfo]]}}</ref> ಆದರೂ ಆಯ್ಕೆದಾರರು [[2007ರ ವರ್ಲ್ಡ್ ಕಪ್‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌|2007ರ ವರ್ಲ್ಡ್ ಕಪ್‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ಗೆ]] ಇವರ ಹೆಸರನ್ನು ಧೃಡಪಡಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಇವರಿಗಾದ ಗಾಯದಿಂದ ಇವರನ್ನು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ವಿರುದ್ಧದ ODI ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಆಡದಂತೆ ತಡೆಯಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಫಾರ್ಮ್‌ ಅನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯುವ ಅವರ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು.<ref name="statsguruodi"/><ref>{{cite news|first = Anand|last= Vasu|title = Sehwag and Pathan included in squad|url = http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/story/280087.html|date = 2007-02-12 |accessdate = 2007-02-22|publisher = [[Cricinfo]]}}</ref><ref>{{cite news|title = Tendulkar out and Pathan doubtful for final ODI|url = http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/story/280465.html|date = 2007-02-16 |accessdate = 2007-02-22|publisher = [[Cricinfo]]}}</ref> ಪಠಾಣ ಅವರು ವರ್ಲ್ಡ್ ಕಪ್‌<ref name="statsguruodi"/> ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಂದ್ಯವನ್ನೂ ಆಡಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಭಾರತವು ಪ್ರಥಮ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೊರನಡೆದ ನಂತರ ಕೈಬಿಡಲಾದ ಕೆಲವು ಆಟಗಾರರಲ್ಲಿ ಪಠಾಣ್ ಅವರೂ ಒಬ್ಬರು.<ref>{{cite web|title='We picked the best possible team' - Vengsarkar |publisher=[[Cricinfo]] |url=http://content-aus.cricinfo.com/wc೨೦೦೭/content/story/೨೮೭೫೬೩.html |date=೨೦೦೮-೦೩-೨೭ |accessdate=೨೦೦೮-೦೫-೨೬}}</ref> ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಪ್ರವಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ಯಾವುದೇ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite news|title=Pathan needs to sort out his action - Lillee |url=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/story/299903.html |date=2007-06-27 |accessdate=2008-07-18 |publisher=[[Cricinfo]]}}</ref><ref>{{cite web| title=Tendulkar and Ganguly rested for Bangladesh one-dayers| first=Anand |last=Vasu | url=http://content-uk.cricinfo.com/ci/content/story/291603.html| publisher=[[Cricinfo]]| accessdate=೨೦೦೮-೦೫-೨೮|date=೨೦೦೭-೦೪-೨೦}}</ref> ಬದಲಿಗೆ, ಆಫ್ರಿಕಾಕ್ಕೆ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡ ಭಾರತ A ತಂಡದದೊಂದಿಗೆ ಅವರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|title=Kaif to lead India A on African tour |url=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/story/301188.html |date=2007-07-07 |accessdate=2008-07-18 |publisher=[[Cricinfo]]}}</ref> == ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೇಟ್‌ಗೆ ಮರುಪ್ರಯಾಣ == ಆರಂಭಿಕ [[ವರ್ಲ್ಡ್ ಟ್ವೆಂಟಿ20]] ಪ್ರಕಾರದ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಹಿರಿಯ ಆಟಗಾರರ ಆಯ್ಕೆಯ ನಂತರದಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಅನೇಕ ಯುವ ಆಟಗಾರರಲ್ಲಿ ಪಠಾಣ್ ಕೂಡಾ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು<ref>{{cite web| title=Generation X| first=Dileep |last=Premachandran | url=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/story/309199.html| publisher=[[Cricinfo]]| accessdate=೨೦೦೮-೦೫-೨೮|date=೨೦೦೭-೦೯-೦೭}}</ref>. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಭಾರತವು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಕೊನೆಯ ಘಟ್ಟವನ್ನು ತಲುಪಿತ್ತು ಮತ್ತು ಬದ್ಧ ವೈರಿಯಾದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವನ್ನು ಎದುರಿಸಿತ್ತು. ಪಠಾಣ್ ತಮ್ಮ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾದ ಎಸೆತಗಳ ಮೂಲಕ ೩/೧೬ ವಿಕೇಟ್ ಪಡೆದುಕೊಂಡು, ಕೇವಲ ಮೂರು ಎಸೆತಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನಾಯಕ [[ಶೊಯಬ್ ಮಲ್ಲಿಕ್]] ಒಳಗೊಂಡಂತೆ,<ref name="Cricinfo">{{cite web |url=http://content-www.cricinfo.com/ci/engine/match/287879.html |title=ICC World Twenty20 - final India v Pakistan |accessdate=2008-07-22 |publisher=[[Cricinfo]] |archive-date=2008-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080724124622/http://content-www.cricinfo.com/ci/engine/match/287879.html |url-status=dead }}</ref> [[ಶಾಹಿದ್ ಅಫ್ರಿದಿಯ|ಶಾಹಿದ್ ಅಫ್ರಿದಿಯನ್ನೂ]] ಹೊರಕಳಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಪಂದ್ಯ ಪುರುಷೋತ್ತಮರಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.<ref name="Cricinfo"/> ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ಪಠಾಣರು ODI (ಒನ್‌ಡೇ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್) ಟೀಮ್‌ಗೆ ಪುನಃ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತವರು ನೆಲದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಹಾಗೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನಾಡಿದರು. ಆ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ೧೨ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಿದ್ದರು, ೧೮.೭೧ರ ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿ ೧೩೧ ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೪೬.೦೦ರ ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿ ೧೨ ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು, ಇದು ಅವರ ಒಟ್ಟಾರೇ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿದ ಸರಾಸರಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಿಗಿಂತ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿತ್ತು<ref name="statsguruodiseries"/>. ೨೦೦೭ ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ವಂತ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಟೆಸ್ಟ್‌ ಸರಣಿ ಆಡಲು ಭಾರತವು ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಎರಡು ವೇಗದ ಮತ್ತು ಎರಡು ಸ್ಪಿನ್ ಬೌಲರ್‌ಗಳನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಅವರ ಸಹ ಆಟಗಾರರೊಬ್ಬರಿಗೆ ಗಾಯವಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೂರನೇ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಇವರನ್ನು ಪುನಃ ಕರೆಯಲಾಯಿತು ಆದರೆ ಪಠಾಣ್ ಇದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಎರಡು ಪಂದ್ಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಠಾಣ್ ಔಟ್‌ ಆಗದೇ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಶತಕವನ್ನು [[ಸಿಕ್ಸ್]] ಹೊಡೆಯುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪೂರೈಸಿದರು, ಮತ್ತು ಅವರು ಈ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಅವರೊಡನೆ ತಂಡದ ಕೊನೆಯ ಆಟಗಾರರಾಗಿ [[ಇಶಾಂತ್ ಶರ್ಮ]] ಆಟವಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{cite web| title=Ganguly and Pathan pile on the agony for Pakistan| first=Dileep |last=Premachandran | url=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/story/324489.html| publisher=[[Cricinfo]]| accessdate=೨೦೦೮-೦೭-೨೧|date=೨೦೦೭-೧೨-೦೯}}</ref><ref>{{cite web| title=Pathan proves a point| first=George |last=Binoy | url=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/story/324586.html| publisher=[[Cricinfo]]| accessdate=೨೦೦೮-೦೭-೨೧|date=೨೦೦೭-೧೨-೦೯}}</ref><ref>{{cite web| title=Pathan, VRV and Ishant drafted in| url=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/story/323852.html| publisher=[[Cricinfo]]| accessdate=೨೦೦೮-೦೭-೨೧|date=೨೦೦೭-೧೨-೦೫}}</ref> ೨೦೦೭–೦೮ರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಪಠಾಣ್ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಮೊದಲ ಎರಡು ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಇಬ್ಬರು ವೇಗದ ಬೌಲರ್‌ಗಳನ್ನು ಆರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಇವರಿಗೆ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. [[ಪರ್ಥ್]]<ref>{{cite web |url=http://content-aus.cricinfo.com/ausvind/content/current/story/331100.html|title=India face uphill task in the Wild West|first= Siddhartha |last=Vaidyanathan| date=2008-01-15 |accessdate=2008-07-22 |publisher=[[Cricinfo]]}}</ref> ನ ಚೆಂಡು ಪುಟಿದೇಳುವ [[WACA ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ]] ಮೂರನೆಯ ಟೆಸ್ಟ್‌ ಸರಣಿಯು ನಡೆಸಲಾಗಿತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಸ್ಪಿನ್ನರ್ [[ಹರ್ಭಜನ್ ಸಿಂಗ್‌|ಹರ್ಭಜನ್ ಸಿಂಗ್‌ರ]] ಬದಲಿಗೆ ಪಠಾಣ್ ಆಟವಾಡಿದರು.<ref name="swing">{{cite web |url=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/story/331630.html |title=India turn the tables |first= Sambit |last=Bal| date=2008-01-17 |accessdate=2008-07-22 |publisher=[[Cricinfo]]}}</ref><ref>{{cite web |url=http://content-aus.cricinfo.com/ausvind/content/current/story/331633.html |title=India's young fast-bowling trio have a field day |first= Siddhartha |last=Vaidyanathan| date=2008-01-17 |accessdate=2008-07-22 |publisher=[[Cricinfo]]}}</ref> ಇವರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ೨೮ ಮತ್ತು ೪೬ ರನ್ ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಿದ್ದರು. ದಿನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ [[ಹೊಸ ಚೆಂಡಿ|ಹೊಸ ಚೆಂಡಿನಿಂದ]] ಇತರ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್‌ಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು [[ರಾತ್ರಿಕಾವಲುಗಾರ|ರಾತ್ರಿಕಾವಲುಗಾರನಾಗಿ]] ಆಡಬೇಕಾದುದು ಅವರ ಎರಡನೇ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನ ಸಾಧನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲೂ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಆಟಗಾರರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ೨/೬೩ ಮತ್ತು ೩/೫೪ರಂತೆ ವಿಕೆಟ್ ಗಳಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಪಠಾಣ್‌ ಚೆಂಡನ್ನು ಸ್ವಿಂಗ್‌ ಮಾಡುವ ತಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪುನಃ ಕಂಡುಕೊಂಡರು.<ref name="swing"/> ಈ ಆಟದಲ್ಲಿ ಅವರು ಪಂದ್ಯ ಶ್ರೇಷ್ಟ ಪುರುಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.<ref name="statsgurutest"/><ref name="statsgurutestseries"/><ref name="statsgurutestaward"/><ref>{{cite web |url=http://content-www.cricinfo.com/ci/engine/match/291353.html |title=Border-Gavaskar Trophy - 3rd Test Australia v India |accessdate=2007-07-22 |publisher=[[Cricinfo]] |archive-date=2008-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080117044506/http://content-www.cricinfo.com/ci/engine/match/291353.html |url-status=dead }}</ref> ಪರ್ಥ್‌ನಲ್ಲಿನ ಇವರ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಪ್ರದರ್ಶನದ ನಂತರ, ಅಡಿಲೇಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನಾಲ್ಕನೇ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಇವರಿಗೆ [[ವಸಿಮ್ ಜಾಫರ್]] ಬದಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಆಟಗಾರರಾಗಿ ಬಡ್ತಿ ಕೊಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಹರ್ಭಜನ್‌‌ರನ್ನು ಐದು ಬೌಲರ್‌ಗಳ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಮರಳಲು ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ರನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ಈ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಪಠಾಣ್ ೩/೧೧೨ ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆದರು, ಆದರೆ ಇವರು ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಆಟಗಾರನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಪ್ರಯಾಸಪಟ್ಟು ಒಮ್ಮೆ ಒಂಭತ್ತು ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಶೂನ್ಯ ಗಳಿಸಿದ್ದರು.<ref name="statsgurutest"/><ref name="statsgurutestseries"/> ಈ ಟೆಸ್ಟ್ ಸರಣಿಯಿಂದಾಗಿ, ಇವರು ODI ತಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಅಡಿಲೇಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ವಿರುದ್ಧ ೪/೪೧ ವಿಕೆಟ್ ಒಳಗೊಂಡು<ref name="statsguruodiseries"/>,ಕಾಮನ್ ವೆಲ್ತ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಟ್ರೋಫಿಯ ಎಲ್ಲ ೧೦ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ೧೯.೬೬ ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿ ೧೧೮ ರನ್ ಗಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೩೪.೨೭ ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿ ೧೧ ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆದರು.<ref name="statsguruodi"/> ೨೦೦೭ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಟೆಸ್ಟ್ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಫೋರ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಅಟ್ಯಾಕ್ ತಂತ್ರ ಬಳಸಿದ್ದರಿಂದ, ಪಠಾಣ್‌ ಕೇವಲ ಎರಡನೆಯ ಟೆಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಆಡಿದ್ದರು. ಭಾರತದ ೭೬ ರನ್ನಿನ ಮೊದಲ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಪಠಾಣ್ ಅಗ್ರ ೨೧* ರನ್ ಗಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪುನಃ ಎರಡನೆಯ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಔಟಾಗದೇ ೪೩ ರನ್ ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದರು. ಹಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವರು ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲರಾದರು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಟೆಸ್ಟ್‌ನಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟರು.<ref name="statsgurutest"/> ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಸರಣಿಯ ನಂತರ ಪಠಾಣ್, [[2008ರ ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌]] ನಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ೨೩.೩೩<ref>{{cite web |url=http://stats.cricinfo.com/ipl/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=3519;type=tournament |title=Most wickets Indian Premier League, 2007/08 |publisher=[[Cricinfo]] |accessdate=೨೦೦೮-೦೭-೨೨}}</ref> ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿ ೧೫ ವಿಕೆಟ್ ಗಳಿಸಿದರು. IPLನ ತರುವಾಯ ಪಠಾಣರು ಕಿಟ್ ಪ್ಲೈ ಕಪ್ ಮತ್ತು [[2008 ರ ಏಷ್ಯಾ ಕಪ್]] ನಂತಹ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಟದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆದರು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ೨೮.೬೬ ಸರಾಸರಿಯಂತೆ ಒಟ್ಟೂ ಮೊತ್ತವಾದ ೮೬ ರನ್ ಹಾಗೂ ೫೧.೪೨ ಸರಾಸರಿಯಂತೆ ಏಳು ವಿಕೆಟ್ ಗಳಿಸಿದರು. == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಜೂನ್ ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಪಠಾಣ್, ತಮ್ಮ ಕಳೆದ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಗೆಳತಿಯಾದ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತದ ರಾಯಭಾರಿಯ ಮಗಳಾದ ಶಿವಾಂಗಿ ದೇವ್ ಅವರನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದರು. ಶಿವಾಂಗಿಯವರು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ಅಕೌಂಟೆಂಟ್ ಆಗಿದ್ದು ನೃತ್ಯವನ್ನೂ ಕೂಡ ಕಲಿಸಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಪಠಾಣ್‌ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು.<ref name="Varghese Thomas">{{cite news| first=Varghese|last=Thomas|cite web |url=http://in.news.yahoo.com/48/20090701/934/tsp-pathan-to-wed-long-time-girlfriend.html |title= Pathan to wed long-time girlfriend |publisher=[[Yahoo News]] |accessdate=೨೦೦೯-೦೭-೦೧}}</ref> == #ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == {{commonscat|Irfan Pathan}} * ೨೦೦೪ - ICC ವರ್ಷದ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಆಟಗಾರ {{start box}} {{succession box|title=[[ICC Awards|Emerging Player of the Year]]|before=New award |after= [[Kevin Pietersen]]|years=೨೦೦೪ }} {{end box}} {{India Squad 2007 Cricket World Cup}} {{India Squad 2007 Cricket World Twenty20}} {{Kings XI Punjab Squad}} == ಆಕರಗಳು == {{reflist|2}} {{DEFAULTSORT:Pathan, Irfan}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಏಕ ದಿನ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಟ್ವೆಂಟಿ20 ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರು]] [[ವರ್ಗ:ಟೆಸ್ಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಗಳಿಸಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಬರೋಡಾ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರು]] [[ವರ್ಗ:ವಡೋದರಾದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಿಡಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರು]] [[ವರ್ಗ:ಗುಜರಾತ್‌ ರಾಜ್ಯದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಪುಷ್ಟುನ್‌ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೮೬ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಈಗಿರುವ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:2007ರ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವಕಪ್‌ ಆಡಿದ ಭಾರತದ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರು]] [[ವರ್ಗ:ಪಂಜಾಬ್‌ನ (ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್) ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರು]] re8wvjyt68n2b7v0rfp29bl9o4a0nl6 0 24077 1372807 1339133 2026-05-05T20:10:26Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372807 wikitext text/x-wiki {{About||the unfolding of an organism or the theory that plants and animals develop in this way|epigenesis (biology)|epigenetics in robotics|developmental robotics}} {{MolBioGeneExp}} [[ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ತಳಿಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ '''ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌''' ಎಂದರೆ [[ಪ್ರಕಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣ]] (ಗೋಚರಿಸುವಿಕೆ) ಅಥವಾ [[ವಂಶವಾಹಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ಆನುವಂಶಿಕ]] ಪರಿವರ್ತನೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದು [[DNA]] ಸರಣಿಯ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಇತರ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ''ಎಪಿ-'' (ಗ್ರೀಕ್: ''επί'' - ಮೇಲೆ, ಮೇಲುಗಡೆ) ''-[[ಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್]]'' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ಜೀವಕೋಶದ ಉಳಿದ ಜೀವಿತಾವಧಿಗೆ[[ಜೀವಕೋಶ]] [[ವಿಭಜನೆ]]ಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಹಲವಾರು ಪೀಳಿಗೆಗಳಿಗೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಆ ಜೀವಿಯ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ [[DNA]] ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳಾಗುವುದಿಲ್ಲ;<ref>{{cite journal| title=Perceptions of epigenetics| author=Adrian Bird| journal=Nature| volume=447| pages=396–398| year=2007| doi=10.1038/nature05913| pmid=17522671| issue=7143}} PMID 17522671</ref> ಬದಲಿಗೆ ಆನುವಂಶಿಕವಲ್ಲದ ಅಂಶಗಳು ಜೀವಿಯ ವಂಶವಾಹಿ‌ಗಳಿಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುವಂತೆ (ಅಥವಾ "ತಮ್ಮಷ್ಟಕ್ಕೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವಂತೆ") ಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.prospect-magazine.co.uk/article_details.php?id=10140 |title=ಸ್ಪೆಶಲ್ ರಿಪೋರ್ಟ್: 'ವಾಟ್ ಜೀನ್ಸ್ ರಿಮೆಂಬರ್' ಬೈ ಫಿಲಿಪ್ ಹಂಟರ್{{!}} ಪ್ರೋಸ್ಪೆಕ್ಟ್ ಮ್ಯಾಗಜಿನ್ ಮೇ 2008 ಇಶ್ಯೂ 146 |access-date=2010-07-27 |archive-date=2008-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080501094940/http://www.prospect-magazine.co.uk/article_details.php?id=10140 |url-status=dead }}</ref> [[ಯುಕ್ಯಾರಿಯೋಟಿಕ್(ಉತ್ತಮ ಅಥವಾ ಪೊರೆಯಿಂದ ಆವೃತವಾದ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು‌ ಹೊಂದಿರುವವು)]] ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ [[ಜೀವಕೋಶಗಳ ಭಿನ್ನತೆ]]. [[ಮಾರ್ಫೊಜೆನೆಸಿಸ್(ರೂಪೋತ್ಪತ್ತಿ)‌]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, [[ಟೋಟಿಪೊಟೆಂಟ್‌(ಭಿನ್ನ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವವು)]] [[ಕಾಂಡ ಜೀವಕೋಶಗಳು]] [[ಭ್ರೂಣ(ಎಂಬ್ರಿಯೊ)]]ದ ವಿವಿಧ [[ಪ್ಲೂರಿಪೊಟೆಂಟ್]] [[ಜೀವಕೋಶ ಪದರ]]ಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ನಂತರ ಅವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾದ ಜೀವಕೋಶಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಫಲೀಕರಣಗೊಂಡ ಒಂದು ಅಂಡಾಣು -[[ಜೈಗೋಟ್]]- [[ವಿಭಜನೆ]]ಮುಂದುವರಿಸಿದಂತೆ ನರಕೋಶಗಳು, ಸ್ನಾಯು ಜೀವಕೋಶಗಳು, ಎಪಿತೀಲಿಯಮ್, ರಕ್ತನಾಳಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ಜೀವಕೋಶ ಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೆಲವು ವಂಶವಾಹಿ‌ಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ ಮತ್ತೆ ಕೆಲವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ಈ ರೀತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal| last = Reik| first = Wolf| authorlink =| coauthors = | title = Stability and flexibility of epigenetic gene regulation in mammalian development| journal = Nature| volume = 447| issue = May (online)| pages = 425–432| publisher =| location = | date = 2007-05-23| url = http://www.nature.com/nature/journal/v447/n7143/full/nature05918.html| doi = 10.1038/nature05918| id = | accessdate = 2008-04-05 }}</ref> == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಅರ್ಥನಿರೂಪಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:Epigenetic mechanisms.png|thumb|right|300px|ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು]] ''ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌'' ("[[ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಸ್ಕೇಪ್‌]]"ನಲ್ಲಿರುವಂತೆ)ಅನ್ನು [[C. H. ವ್ಯಾಡಿಂಗ್ಟನ್‌]] 1942ರಲ್ಲಿ ''[[ತಳಿಶಾಸ್ತ್ರ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಎಪಿಜೆನೆಸಿಸ್(ಪರಿವಿಕಾಸದ)]]'' ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಗೆ [[ಮಿಶ್ರಪದ]]ವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ.<ref name="waddington">{{cite journal|author=C.H. Waddington (1942)| title=The epigenotype| journal=Endeavour| volume=1| pages=18–20|doi=10.1016/0160-9327(77)90005-9|year=1977}}</ref> ‌''ಎಪಿಜೆನೆಸಿಸ್'' ಒಂದು ಹಳೆಯ<ref name="OED1">[[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಡಿಕ್ಶನರಿ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ: ಅಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ನಿರೂಪಣೆಯ ಸ್ಥೂಲವಾದ-ಸೂಚನೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ{{quote | The word is used by W. Harvey, ''Exercitationes'' 1651, p. 148, and in the ''English Anatomical Exercitations'' 1653, p. 272. It is explained to mean ‘partium super-exorientium additamentum’, ‘the additament of parts budding one out of another’.}} (ಅಂದರೆ "ಹೊಸ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಒಂದು ಜೈವಿಕ ಜೀವಾಂಕುರದ ರಚನೆ"): {{quote | '''theory of epigenesis''': the theory that the germ is brought into existence (by successive accretions), and not merely developed, in the process of reproduction. [...] The opposite theory was formerly known as the ‘theory of evolution’; to avoid the ambiguity of this name, it is now spoken of chiefly as the ‘theory of preformation’, sometimes as that of ‘encasement’ or ‘emboîtement’.}} </ref> ಪದವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಭ್ರೂಣದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಆರಂಭಿಕ [[ಟೋಟಿಪೊಟೆಂಟ್‌]]‌ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ನಂತರದ ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಾಗಿ (''[[ಪ್ರಿಫಾರ್ಮೇಶನಿಸಮ್]]'' ಅನ್ನು ಗಮನಿಸಿ). ವ್ಯಾಡಿಂಗ್ಟನ್‌ ಈ ಪದವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದಾಗ, ವಂಶವಾಹಿ‌ಗಳ ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆನುವಂಶಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ; ಅವನು ಇದನ್ನು ವಂಶವಾಹಿ‌ಗಳು [[ಪ್ರಕಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣ]]ವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಲು ಅವುಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ಅಂತರ್ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದರ ಬಗೆಗಿನ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿದನು. [[ರಾಬಿನ್ ಹಾಲಿಡೆ]] ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌ಅನ್ನು "ಸಂಕೀರ್ಣ ಜೀವಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಂಶವಾಹಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಅಲ್ಪಕಾಲಿಕ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳವಿಸ್ತಾರದ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref>ಹಾಲಿಡೇ, R., 1990. ಮೆಕ್ಯಾನಿಸಮ್ಸ್ ಫಾರ್ ದಿ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಆಫ್ ಜೀನ್ ಆಕ್ಟಿವಿಟಿ ಡ್ಯೂರಿಂಗ್ ಡೆವೆಲಪ್ಮೆಂಟ್. ಬಯೋಲ್. ರಿವ್. ಕ್ಯಾಂಬ್ರ್. ಫಿಲೋಸ್. ಸಾಕ್. 65, 431-471</ref> ಆದ್ದರಿಂದ ''ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್'' ಅನ್ನು DNA ಸರಣಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಜೀವಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಇತರ ಯಾವುದೇ ಅಂಶಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಉಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಪದದ ಆಧುನಿಕ ಬಳಕೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕುಚಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಆಧಾರವಾಗಿರುವ DNA ಸರಣಿಯ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳದ ಆನುವಂಶಿಕ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು (ಜೀವಕೋಶ ವಿಭಜನೆಯ ಸುತ್ತು ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಜೀವಂತಾರದ) ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ರುಸ್ಸೊ, V.E.A., ಮಾರ್ಟಿನ್ಸೆನ್, R.A., ರಿಗ್ಸ್, A.D., 1996 ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಸಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಜೀನ್ ರೆಗ್ಯುಲೇಶನ್. ಕೋಲ್ಡ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಹಾರ್ಬರ್ ಲ್ಯಾಬೋರೇಟರಿ ಪ್ರೆಸ್, ಪ್ಲೇನ್‌ವ್ಯೂ, NY.</ref> ''ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌'' ‌ನಲ್ಲಿನ ಗ್ರೀಕ್ ಪೂರ್ವಪ್ರತ್ಯಯ ''ಎಪಿ-'' ತಳಿಶಾಸ್ತ್ರದ "ಮೇಲಿನ" ಅಥವಾ "ಹೆಚ್ಚುವರಿ" ಗುಣಲಕ್ಷಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ''ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್'' ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಆನುವಂಶಿಕ ಲಕ್ಷಣದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಣ್ವಿಕ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಪದವು "ಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್(ತಳಿಶಾಸ್ತ್ರ)" ಒಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಅನೇಕ ಸಮಾನಾಂತರ ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ. "ಎಪಿಜೀನೋಮ್" ಪದವು "[[ಜೀನೋಮ್]]" ಪದಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದು ಜೀವಕೋಶದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. "[[ಜೆನೆಟಿಕ್ ಕೋಡ್(ಆನುವಂಶಿಕ ಸಂಕೇತಭಾಷೆ)]]" ಪದಪುಂಜವನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸಲಾಗಿದೆ- "[[ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಕೋಡ್]]"ಅನ್ನು ವಿವಿಧ ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಅನೇಕ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. "ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಕೋಡ್" ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಣುವಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಜೀವಕೋಶದ ಒಟ್ಟು ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ; ಹೆಚ್ಚು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಈ ಪದವನ್ನು [[ಹಿಸ್ಟೋನ್ ಕೋಡ್]] ಅಥವಾ [[DNA ಮೆತಿಲೀಕರಣ]] ನಮೂನೆಗಳಂತಹ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಮಾಹಿತಿಯ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ, ಸಂಬಂಧಿತ ರೂಪಗಳನ್ನು ಅಳತೆ ಮಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್'' ಅನ್ನು ಮಾನಸಿಕ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ಎರಿಕ್ ಎರಿಕ್ಸನ್]] ಅವನ [[ಮನಸ್ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ]]ಯ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಸಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ಆ ಬಳಕೆಯು ಮೂಲತಃ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.bio-medicine.org/biology-definition/Epigenetics/ |title=ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌ |access-date=2010-07-27 |archive-date=2019-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191118085551/http://www.bio-medicine.org/biology-definition/Epigenetics/ |url-status=dead }}</ref> ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಕ್ರಿಯಾರೀತಿಗಳೆಂದರೆ DNA ಮೆತಿಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಬದಲಾವಣೆ. == ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌‌ನ ಆಣ್ವಿಕ ಆಧಾರ == ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌ನ ಆಣ್ವಿಕ ಆಧಾರವು ತುಂಬಾ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೆಲವು ವಂಶವಾಹಿ‌ಗಳ ಸಕ್ರಿಯತೆಯ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಆದರೆ [[DNA]]ಯ ಮೂಲ ರಚನೆಯನ್ನಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, DNA ಸಂಬಂಧಿತ [[ಕ್ರೊಮಾಟಿನ್]] ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದು ಬಹು-ಕೋಶೀಯ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿನ ಭಿನ್ನ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಏಕೆ ಅವುಗಳ ಸ್ವಂತ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಅವಶ್ಯಕವಾದ ವಂಶವಾಹಿ‌ಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ಜೀವಕೋಶಗಳು ವಿಭಜನೆಯಾಗುವಾಗ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ಒಂದು ಜೀವಿಯ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ DNAಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಪರಿವರ್ತನೆ ಕಂಡುಬಂದರೆ, ಕೆಲವು ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ಒಂದು ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal| title=Paramutation: From Maize to Mice| author=V.L. Chandler| journal=Cell| volume=128| pages=641–645| year=2007 | doi = 10.1016/j.cell.2007.02.007| pmid=17320501| issue=4}}</ref> ಇದರಿಂದ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ಒಂದು ಜೀವಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ DNAಯ ಮೂಲ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸುತ್ತವೆಯೇ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ (ಕೆಳಗಿನ ವಿಕಾಸವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ), ಇದು [[ಲಮಾರ್ಕ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ದ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ - [[ಪ್ಯಾರಾಮ್ಯುಟೇಶನ್]], [[ಬುಕ್‌ಮಾರ್ಕಿಂಗ್]], [[ಇಂಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್]], [[ವಂಶವಾಹಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯೆಗೊಳಿಸುವಿಕೆ]], [[X ಕ್ರೋಮೋಸೋಮ್‌ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಕರಣ]], [[ಸ್ಥಿತಿಯ ಪರಿಣಾಮ]], [[ರಿಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್]], [[ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ವೆಕ್ಷನ್]], [[ಮಾತೃತ್ವದ ಪರಿಣಾಮ]]ಗಳು, [[ಕಾರ್ಸಿನೊಜೆನೆಸಿಸ್]]‌ನ ಪ್ರಗತಿ, [[ಟೆರಟೊಜೆನ್(ವಿಕಾರಜನಕ)]]ಗಳ ಅನೇಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು, [[ಹಿಸ್ಟೋನ್‌]] ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳು ಮತ್ತು [[ಹೆಟಿರೊಕ್ರೊಮಾಟಿನ್]]‌ನ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹಾಗೂ [[ಪಾರ್ತೆನೊಜೆನೆಸಿಸ್]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಲೋನಿಂಗ್]]‌ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವಬೀರುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಿತಿಗಳು. ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿಯಲು ಹಲವಾರು ಆಣ್ವಿಕ-ಜೈವಿಕ-ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಈ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ವಿಷಯವು [[ಕ್ರೊಮಾಟಿನ್‌ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಾ-ಅವಕ್ಷೇಪನ(ಇಮ್ಯುನೊಪ್ರೆಸಿಪಿಟೇಶನ್)]] (ಅದರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ರೂಪಾಂತರಗಳಾದ [[ChIP-ಆನ್-ಚಿಪ್]] ಮತ್ತು ChIP-ಸೀಕ್ವ್ ಒಂದಿಗೆ), [[ಸಿತು ಹೈಬ್ರಿಡೈಸೇಶನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿದೀಪ್ತಿ]], ಮೆತಿಲೀಕರಣ-ಸೂಕ್ಷ್ಮಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ [[ನಿರೋಧ ಕಿಣ್ವಗಳು]], DNA ಅಡೆನಿನ್ ಮೀಥೈಲ್-ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರೇಸ್ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ([[DamID]]) ಮತ್ತು [[ಬೈಸಲ್ಫೈಟ್ ಸೀಕ್ವೆನ್ಸಿಂಗ್]] ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, [[ಜೈವಿಕ-ಮಾಹಿತಿಯ]] ವಿಧಾನಗಳ ಬಳಕೆಯು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ ([[ಕಂಪ್ಯೂಟೇಶನಲ್ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌]]). == ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು == ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಆನುವಂಶಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಜೀವಕೋಶ-ಜ್ಞಾಪನ ಕ್ರಿಯೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವುದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ:<ref name="jablonka92">{{cite journal | last = Jablonka | first = E | coauthors = Lamb MJ and Lachmann M | title = Evidence, mechanisms and models for the inheritance of acquired characteristics | journal = J. Theoret. Biol. | year = 1992 | month = September | volume = 158 | issue = 2 | pages = 245–268 | url = http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WMD-4KFTYG9-8&_user=10&_handle=C-WA-A-E-E-MsSAYWW-UUW-U-U-E-U-U-AAZEEUZCDZ-AAZDVYDBDZ-ADYZVZWEA-E-U&_fmt=summary&_coverDate=09%2F21%2F1992&_rdoc=8&_orig=browse&_srch=%23toc%236932%231992%23998419997%23628456!&_cdi=6932&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=56159ca247a23a908a55cdabe8dd69e7 | doi = 10.1016/S0022-5193(05)80722-2 | access-date = 2010-07-27 | archive-date = 2011-03-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110321093307/http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WMD-4KFTYG9-8&_user=10&_handle=C-WA-A-E-E-MsSAYWW-UUW-U-U-E-U-U-AAZEEUZCDZ-AAZDVYDBDZ-ADYZVZWEA-E-U&_fmt=summary&_coverDate=09%2F21%2F1992&_rdoc=8&_orig=browse&_srch=%23toc%236932%231992%23998419997%23628456!&_cdi=6932&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=56159ca247a23a908a55cdabe8dd69e7 | url-status = dead }}</ref> === DNA ಮೆತಿಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಕ್ರೊಮಾಟಿನ್‌ ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪಿಸುವುದು === [[ಚಿತ್ರ:Nucleosome 1KX5 2.png|thumb|ಕ್ರೊಮಾಟಿನ್‌ಅನ್ನು ರೂಪಿಸಲು DNA ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಜತೆಗೂಡುತ್ತದೆ.]] ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅಥವಾ ಜೀವಕೋಶದ [[ಪ್ರಕಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣ]]ವು ಅದರ ನಕಲುಗೊಳ್ಳುವ ವಂಶವಾಹಿ‌ಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗುವುದರಿಂದ, ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ [[ನಕಲುಗೊಳ್ಳುವ ಸ್ಥಿತಿಗಳು]] ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. [[ವಂಶವಾಹಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ]]ಯ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಧಾನಗಳಿವೆ. ವಂಶವಾಹಿ‌ಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಒಂದು ವಿಧಾನವೆಂದರೆ ಕ್ರೊಮಾಟಿನ್‌ ಪುನಃರೂಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಾಡುವ ನಿಯಂತ್ರಣ. ಕ್ರೊಮಾಟಿನ್‌ ಎಂಬುದು DNA ಮತ್ತು ಅದು ಜತೆಗೂಡಿದ [[ಹಿಸ್ಟೋನ್‌]] ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು DNA ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿರುವ ಸಣ್ಣ ಗೋಲಗಳಾಗಿವೆ. DNAಯ ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ಗಳ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುವ ರೀತಿಯು ಪರಿವರ್ತನೆಯಾದರೆ, ವಂಶವಾಹಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಸಹ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕ್ರೊಮಾಟಿನ್‌ಅನ್ನು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಪುನಃರೂಪಿಸಬಹುದು: # ಮೊದಲ ವಿಧಾನವೆಂದರೆ ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲಗಳ [[ಪೋಸ್ಟ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಲೇಷನಲ್ ಮಾರ್ಪಡಿಸುವಿಕೆ]]. ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲಗಳ ದೀರ್ಘ ಸರಪಣಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿವೆ. ಸರಪಣಿಯಲ್ಲಿನ ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲಗಳು ಪರಿವರ್ತನೆಯಾದರೆ, ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಗೋಲದ ಆಕಾರವು ಮಾರ್ಪಾಡಾಗುತ್ತದೆ. DNAಯು ನಕಲುಗೊಳ್ಳುವ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಿವರ್ತಿತ ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ಗಳು DNAಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೊಸ ಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಈ ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ಗಳು ಪಡಿಯಚ್ಚುಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು. ಇವು ಸುತ್ತಲಿನ ಹೊಸ ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ಗಳು ನವೀನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಕಾರ ಹೊಂದುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಸುತ್ತಲಿನ ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ಗಳ ಆಕಾರವನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಈ ಮಾರ್ಪಡಿತ ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ಗಳು ಒಂದು ಭಿನ್ನ ಜೀವಕೋಶವು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಂತೆ ಹಾಗೂ ಅದು ಮತ್ತೆ ಕಾಂಡ-ಜೀವಕೋಶವಾಗಿ ಮರುಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗದ ಹಾಗೆ ಖಾತರಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ. # ಎರಡನೇ ವಿಧಾನವೆಂದರೆ DNAಗೆ ಮೀಥೈಲ್ ಗುಂಪುಗಳ ಸೇರಿಕೆ. ಇವುಗಳನ್ನು [[ಸೈಟೋಸಿನ್]]ಅನ್ನು [[5-ಮೀಥೈಲ್‌ಸೈಟೋಸಿನ್]] ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[CpG ಭಾಗ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 5-ಮೀಥೈಲ್‌ಸೈಟೋಸಿನ್‌ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೈಟೊಸಿನ್‌ನಂತೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಒಂದು ಗ್ವಾನಿನ್ ಒಂದಿಗೆ ಜತೆಗೂಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಜೀನೋಮ್‌ನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಬೇರೆ ಭಾಗಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮೆತಿಲೀಕರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಮೆತಿಲೀಕರಣಗೊಂಡ ಭಾಗಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಯದ ಒಂದು ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ನಕಲುಗೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸೈಟೊಸಿನ್‌ಗಳ ಮೆತಿಲೀಕರಣವು ಪೋಷಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರ ಜೀವಾಂಕುರ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಜೈಗೋಟ್‌(ಯುಗ್ಮಜ)ವರೆಗೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಕ್ರೋಮೋಸೋಮ್‌ ಈ ಪೋಷಕರಿಂದ ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ([[ಜೆನೆಟಿಕ್ ಇಂಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್]]). DNA ಮೆತಿಲೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಉಳಿಯುವ ವಿಧಾನವು ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಆಕಾರದಲ್ಲಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮೂಲತಃ ಕೆಲವು ಕಿಣ್ವಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ [[DNMT1]]) ಮಿತಿಲೀಕರಣಗೊಂಡ ಸೈಟೊಸಿನ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಣ ಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಕಿಣ್ವವು DNAಯ "ಅರೆಮಿತಿಲೀಕರಣಗೊಂಡ" ಭಾಗವನ್ನು (ಇಲ್ಲಿ ಮೀಥೈಲ್‌ಸೈಟೋಸಿನ್‌ ಎರಡು DNA ಸ್ಟ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತದೆ) ತಲುಪಿದರೆ ಇತರ ಅರ್ಧವನ್ನು ಈ ಕಿಣ್ವವು ಮಿತಿಲೀಕರಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಸರಣಿಯಾದ್ಯಂತ ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದರೂ, ರೂಪುಗೊಳ್ಳದ ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ಗಳ N-ತುದಿಯು (ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಬಾಲಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ - [[ಆಸಿಟಲೀಕರಣ]], [[ಮೆತಿಲೀಕರಣ]], [[ಅಬಿಕ್ವಿಟೈಲೇಶನ್]], [[ಫಾಸ್ಫಾರಿಲೀಕರಣ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಯುಮೊಯ್ಲೇಶನ್]]. ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಿಟಲೀಕರಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಅಸಿಟೈಲ್‌ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರೇಸ್ ಕಿಣ್ವ (HAT)ಗಳಿಂದಾಗುವ ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ H3ರ ಟೈಲ್‌ನ K14 ಮತ್ತು K9 [[ಲೈಸಿನ್‌]]ಗಳ ಅಸಿಟಲೀಕರಣವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಕಲು ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುತ್ತದೆ. "ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ" ನಕಲುಗೊಳಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಈ ರೀತಿಯ ಅಸಿಟಲೀಕರಣ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಜೈವಿಕ-ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆನ್ನುವುದು ಒಂದು ವಿಧಾನದ ಚಿಂತನೆಯಾಗಿದೆ. ಲೈಸಿನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಧನಾತ್ಮಕ ಆವೇಶದ ಸಾರಜನಕವನ್ನು ಅದರ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಅದು DNA-ಆಧಾರದ ಋಣಾತ್ಮಕ ಆವೇಶದ ಫಾಸ್ಫೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅವು ಪರಸ್ಪರ ವಿಕರ್ಷಿಸದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಸಿಟಲೀಕರಣ ಕ್ರಿಯೆಯು ಬದಿಯ ಸರಪಣಿಯಲ್ಲಿನ ಧನಾತ್ಮಕ ಆವೇಶದ ಅಮೈನ್ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ತಟಸ್ಥ ಅಮೈಡ್ ಸಂಯೋಜನೆಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಧನಾತ್ಮಕ ಆವೇಶವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ DNA ಯನ್ನು ವಿಕರ್ಷಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ, [[SWI/SNF]] ಅಂತಹ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ನಕಲುಮಾಡುವ ಅಂಶಗಳು DNA ಒಂದಿಗೆ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಡಬಹುದು. ಆ ಮೂಲಕ ಅದು [[RNA ಪಾಲಿಮರೇಸ್]]‌ನಂತಹ ಕಿಣ್ವಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡು, ವಂಶವಾಹಿ‌ ನಕಲುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಒಂದು [[ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಸೋಮ್‌]]‌ನ ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ ಧನಾತ್ಮಕ ಆವೇಶದ ಟೈಲ್‌ಗಳು ನೆರೆಯ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಸೋಮ್‌ನ ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸಿ, ಅವು ಭದ್ರವಾಗಿ ಬಂಧಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಈ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಲೈಸಿನ್‌ ಅಸಿಟಲೀಕರಣವು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಕ್ರೊಮಾಟಿನ್‌ ರಚನೆಯು ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಲೈಸಿನ್‌ ಅಸಿಟಲೀಕರಣವು ಇತರ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಕ್ರೊಮಾಟಿನ್‌ ಮಾರ್ಪಡಿಸುವ ಕಿಣ್ವಗಳ ಸೇರ್ಪಡೆಗೆ (ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ನಕಲುಗೊಳಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನೂ)ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕವಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಬ್ರೋಮೊಡೊಮೈನ್ -ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಸಿಟಿಲ್-ಲೈಸಿನ್‌ಅನ್ನು ಬಂಧಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ಭಾಗ (ಡೊಮೈನ್)— ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಿಣ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಇದು [[SWI/SNF]] ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನೂ (ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ಪಾಲಿಬ್ರೋಮೊ‌ನ ಮೇಲೆ) ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ನಕಲು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಸಿಟಲೀಕರಣವು ಇದರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ನಕಲುಮಾಡುವುದನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ಸಂಬಂಧಿತ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಮಾಣಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆಂಬ ಯೋಚನೆಯು ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಮೆತಿಲೀಕರಣದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ. ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ H3ರ ಲೈಸಿನ್‌ 9ರ ಮೆತಿಲೀಕರಣವು ರಚನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನಕಲುಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾದ ಕ್ರೊಮಾಟಿನ್‌ (ರಚನಾತ್ಮಕ [[ಹೆಟಿರೊಕ್ರೊಮಾಟಿನ್‌]]) ಒಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುತ್ತದೆ. ನಕಲುಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುವ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ [[HP1]]ನಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಮೊಡೊಮೈನ್ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೀಥೈಲ್-ಲೈಸಿನ್‌ಅನ್ನು ಬಂಧಿಸುವ ಡೊಮೈನ್) K9 ಮಿತಿಲೀಕರಣಗೊಂಡ ಜಾಗಕ್ಕೆ HP1ಅನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತದೆಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. ಅಸಿಟಲೀಕರಣದ ಈ ಜೈವಿಕ-ಭೌತಿಕ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುವ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಲೈಸಿನ್‌ 4ರಲ್ಲಿನ ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ H3ರ ತ್ರೈ-ಮೆತಿಲೀಕರಣ. ಇದು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ನಕಲು ಜತೆ ಬಲವಾದ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ(ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಕಲುಮಾಡುವಿಕೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ). ಇದರಲ್ಲಿನ ತ್ರೈ-ಮೆತಿಲೀಕರಣವು ಟೈಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೃಢವಾದ ಧನಾತ್ಮಕ ಆವೇಶವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ವಿವಿಧ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಒಂದು ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿನ ಅಸಿಟಲೀಕರಣವು ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿನ ಅಸಿಟಲೀಕರಣಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ಕಂಡುಬರಬಹುದು ಹಾಗೂ ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಸೋಮ್‌ನ ಗುಣಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸಬಹುದು. ಅನೇಕ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ವಂಶವಾಹಿ ನಕಲುಮಾಡುವುದನ್ನು ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಮತ್ತು ಪುನರುತ್ಪಾದಕ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು [[ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಕೋಡ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. DNA ಮೆತಿಲೀಕರಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವ ಸರಣಿ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಇದು '[[ಸ್ಥಾನಬದಲಾಯಿಸುವ ಅಂಶಗಳ]]' ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಚಲನಶೀಲತೆಯನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ:<ref name="slotkin2007">{{cite web | last = Slotkin | first = R | coauthors = R. Martienssen | title = Transposable elements and the epigenetic regulation of the genome. | year = 2007 | url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=PubMed&dopt=Citation&list_uids=17363976 | accessdate=2009-10-04}}</ref> [[5-ಮೀಥೈಲ್‌ಸೈಟೋಸಿನ್‌]] ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ [[ತೈಮಿಡಿನ್]]‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, CpG ಭಾಗಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಜೀನೋಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿವಿರಳವಾಗುತ್ತವೆ, ಆದರೆ [[CpG ಐಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ]] ಮಾತ್ರ ಅವು ಮಿತಿಲೀಕರಣಗೊಳ್ಳದೆ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ರೀತಿಯ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ವಂಶವಾಹಿ‌ಯ ರೂಪಾಂತರಗಳುಂಟಾಗಲು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ. [[DNA ಮೆತಿಲೀಕರಣ]] ಮಾದರಿಗಳು DNMT1, DNMT3A ಮತ್ತು DNMT3B ಎಂಬ ಮೂರು ಸ್ವತಂತ್ರ [[DNA ಮೀಥೈಲ್‌ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರೇಸ್‌]]‌ಗಳ ಒಂದು ಸಂಕೀರ್ಣ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಪಡಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಮೀಥೈಲ್‌ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರೇಸ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೊಂದರ ಕೊರತೆಯು ಇಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="li92">{{cite journal | last = Li | first = E | coauthors = Bestor TH and Jaenisch R | title = Targeted mutation of the DNA methyltransferase gene results in embryonic lethality | journal = Cell | year = 1992 | month = June | volume = 69 | issue = 6 | pages = 915–926 | url = http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WSN-4D57093-1R&_coverDate=06%2F12%2F1992&_alid=515191593&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_qd=1&_cdi=7051&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=19d33f62482a44052266e684682a06da | doi = 10.1016/0092-8674(92)90611-F | access-date = 2010-07-27 | archive-date = 2008-12-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081223020844/http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WSN-4D57093-1R&_coverDate=06%2F12%2F1992&_alid=515191593&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_qd=1&_cdi=7051&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=19d33f62482a44052266e684682a06da | url-status = dead }}</ref> DNMT1, ನಕಲು ಮಾಡುವ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು<ref name="leonhardt92">{{cite journal | last = Leonhardt | first = H | coauthors = Page AW, Weier HU, Bestor TH | title = A targeting sequence directs DNA methyltransferase to sites of DNA replication in mammalian nuclei | journal = Cell | year = 1992 | month = November | volume = 71 | issue = 5 | pages = 865–873 | url = http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WSN-4D0YB27-19&_coverDate=11%2F27%2F1992&_alid=515194074&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_qd=1&_cdi=7051&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=9bdfefee567ff4ea6226007214ffbc34 | doi = 10.1016/0092-8674(92)90561-P | access-date = 2010-07-27 | archive-date = 2008-12-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081223022429/http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WSN-4D0YB27-19&_coverDate=11%2F27%2F1992&_alid=515194074&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_qd=1&_cdi=7051&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=9bdfefee567ff4ea6226007214ffbc34 | url-status = dead }}</ref> ಪರಿಮಿತಗೊಳಿಸುವ ದೇಹದ ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ<ref name="robertson99">{{cite journal | last = Robertson | first = KD | coauthors = Uzyolgi E, Lian G et al. | title = The human DNA methyltransferases (DNMTs) 1, 3a, 3b: Coordinate mRNA expression in normal tissues and overexpression in tumors | journal = Nucleic Acids Res | year = 1999 | month = June | volume = 27 | issue = 11 | pages = 2291–2298 | url = http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pubmed&pubmedid=10325416 | doi = 10.1093/nar/27.11.2291 | pmid = 10325416 | pmc = 148793 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಹೇರಳವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮೀಥೈಲ್‌ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರೇಸ್‌ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಅರೆ-ಮಿತಿಲೀಕರಣಗೊಂಡ DNAಗೆ 10–40-ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಸಂಖ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೆಲ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಪ್ರತಿಜನಕ (PCNA)ದೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ.<ref name="chuang97">{{cite journal | last = Chuang | first = LS | coauthors = Ian HI, Koh TW et al. | title = Human DNA-(cytosine-5) methyltransferase-PCNA complex as a target for p21WAF1 | journal = Science | year = 1997 | month = September | volume = 277 | issue = 5334 | pages = 1996–2000 | doi = 10.1126/science.277.5334.1996 | pmid = 9302295}}</ref> ಅರೆ-ಮಿತಿಲೀಕರಣಗೊಳಿಸಿದ DNAಅನ್ನು ಆದ್ಯತೆ ಕೊಟ್ಟು ಮಾರ್ಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ DNMT1, [[DNA ನಕಲುಮಾಡುವಿಕೆ]]ಯ ನಂತರ ಮೆತಿಲೀಕರಣದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ಸಂಶ್ಲೇಷಿಸಿದ ಸ್ಟ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ DNMT1ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 'ನಿರ್ವಹಣಾ' ಮೀಥೈಲ್‌ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರೇಸ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="robertson00">{{cite journal | last = Robertson | first = KD | coauthors = Wolffe AP | title =DNA methylation in health and disease | journal = Nat Rev Genet | year = 2000 | month = October | volume = 1 | issue = 1 | pages = 11–19 | url = http://www.nature.com/nrg/journal/v1/n1/abs/nrg1000_011a_fs.html | doi =10.1038/35049533}}</ref> DNMT1 ಸರಿಯಾದ ಭ್ರೂಣದ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಇಂಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು X-ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಕರಣಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="li92"/><ref name="li93">{{cite journal | last = Li | first = E | coauthors = Beard C and Jaenisch R | title =Role for DNA methylation in genomic imprinting | journal = Nature | year = 1993 | month = December | volume = 366 | issue = 6453 | pages = 362–365 | doi = 10.1038/366362a0}}</ref> ಕ್ರೋಮೊಸೋಮಲ್ ಭಾಗಗಳು ಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಆನುವಂಶಿಕ ಪರ್ಯಾಯ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇದು DNA ಸರಣಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳನ್ನುಂಟುಮಾಡದೆ ದ್ವಿಸ್ಥಿರತೆಯ ವಂಶವಾಹಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ಗಳ ಪರ್ಯಾಯ [[ಕೋವೇಲನ್ಸೀಯ ಮಾರ್ಪಾಡು]]ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುತ್ತದೆ<ref name="Rosenfeld_2009">{{cite journal | last1 = Rosenfeld | first1 = Jeffrey A | author1-link = Jeffrey A Rosenfeld | last2 = Wang | first2 = Zhibin | author2-link = Zhibin Wang | last3 = Schones | first3 = Dustin | author3-link = Dustin Schones | last4 = Zhao | first4=Keji | last5 = DeSalle | first5 = Rob | author4-link = Rob DeSalle | last6= Zhang | first6 = Michael Q | author5-link = Michael Q. Zhang | title = Determination of enriched histone modifications in non-genic portions of the human genome. | journal = BMC Genomics | volume = 10 | issue = 143 | date = 31 March 2009 | year = 2009 | pmid= 19335899 | doi = 10.1186/1471-2164-10-143 | url = | issn = | pages = 143 | pmc = 2667539}}</ref>. ದೊಡ್ಡ ವರ್ಣತಂತು ಭಾಗಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗಳ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಆನುವಂಶಿಕತೆಯು ಧನಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆಯೆಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಾರ್ಪಡಿತ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಸೋಮ್‌ಗಳು ಹತ್ತಿರದ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಸೋಮ್‌ಗಳನ್ನೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸುವ ಕಿಣ್ವಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌ಗೆ ಒಂದು ಸರಳ ಸಂಭವನೀಯ ಮಾದರಿಯು [http://cmol.nbi.dk/models/epigen/Epigen.html ಇಲ್ಲಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171026164905/http://cmol.nbi.dk/models/epigen/Epigen.html |date=2017-10-26 }} <ref> I.B. ಡಾಡ್, M.A. ಮೈಕೀಲ್ಸೆನ್, K. ಸ್ನೆಪ್ಪೆನ್ ಮತ್ತು G. ಥೋನ್ (2007). ಥಿಯರಿಟಿಕಲ್ ಅನಾಲಿಸಿಸ್ ಆಫ್ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಸೆಲ್ ಮೆಮರಿ ಬೈ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಸೋಮ್‌ ಮಾಡಿಫಿಕೇಶನ್ ''ಸೆಲ್'' '''129''' :813-822.</ref> ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. DNA ಮೆತಿಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಕ್ರೊಮಾಟಿನ್‌ ಹೊಸರೂಪವು ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಎಪಿಜೆನಿಕ್ ಆನುವಂಶಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುವುದರಿಂದ, "ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌" ಪದವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಈ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯ-ಪದವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದು ತಪ್ಪು ಗ್ರಹಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕ್ರೊಮಾಟಿನ್‌ ಹೊಸರೂಪವು ಯಾವಾಗಲೂ ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಸಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲಾ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಆನುವಂಶಿಕತೆಯು ಕ್ರೊಮಾಟಿನ್‌ ಹೊಸರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.<ref>ಮಾರ್ಕ್ ಪ್ಟ್ಯಾಶ್ನೆ, 2007. ಆನ್ ದಿ ಯೂಸ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಡ್ ‘ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್’. ''ಕರೆಂಟ್ ಬಯೋಲಜಿ'', '''17''' (7):R233-R236. {{doi|10.1016/j.cub.2007.02.030}}</ref> [[ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಕೋಡ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ RNAಗಳ ಪ್ರಭಾವವೂ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಹಿಸುತ್ತದೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಣ್ಣ (21- ರಿಂದ 26-nt), ಕೋಡ್-ಹೊಂದಿರದ RNAಗಳ ಇತ್ತೀಚಿನ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮತ್ತು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವು, ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ವಂಶವಾಹಿ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಬಹುಶಃ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಒಂದು RNA ಅಂಶವಿದೆಯೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. [[ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಸಣ್ಣ RNA]]ಗಳು ಉದ್ದೇಶಿತ [[ಪ್ರೇರಕ]]ಗಳ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಸರಿಹೊಂದಿಸುವಿಕೆ ಮೂಲಕ ನಕಲುಮಾಡುವ ವಂಶವಾಹಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸಬಹುದು.<ref name="Morris">{{cite book |chapterurl=http://www.horizonpress.com/rnareg|author= Morris KV|year=2008|chapter=Epigenetic Regulation of Gene Expression|title=RNA and the Regulation of Gene Expression: A Hidden Layer of Complexity|publisher=Caister Academic Press|id=[http://www.horizonpress.com/rnareg ISBN 978-1-904455-25-7]}}</ref> === RNA ನಕಲುಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಗುಪ್ತಭಾಷೆಯ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು === ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ವಂಶವಾಹಿ ಸಕ್ರಿಯಗೊಂಡ ನಂತರ ಈ ವಂಶವಾಹಿ‌ನ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ನಕಲುಮಾಡುತ್ತದೆ (ನೇರವಾಗಿ ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ). ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, [[Hnf4]] ಮತ್ತು [[MyoD]] ಅವುಗಳ ಸ್ವಂತ ವಂಶವಾಹಿ‌ಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಅನೇಕ ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗ- ಮತ್ತು ಸ್ನಾಯು-ವಿಶಿಷ್ಟ ವಂಶವಾಹಿ‌ಗಳ ನಕಲುಮಾಡುವಿಕೆಯನ್ನು ವರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಅವು ಗುಪ್ತಭಾಷೆಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ [[ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ]] [[ನಕಲು ಮಾಡುವ ಅಂಶ]]ದ ಸಕ್ರಿಯತೆಯ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ. RNA ಸಂಕೇತವು ಭಿನ್ನತೆ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಜೆನೆರಿಕ್ ಕ್ರೊಮಾಟಿನ್‌ ಮಾರ್ಪಡಿಸುವ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳ ಶ್ರೇಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮತ್ತು DNA ಮೀಥೈಲ್‌ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರೇಸ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಸೇರಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ<ref>ಮ್ಯಾಟಿಕ್ JS, ಅಮರಲ್ PP, ಡಿಂಗರ್ ME, ಮರ್ಸರ್ TR, ಮೆಹ್ಲರ್ MF. RNA ರೆಗ್ಯುಲೇಶನ್ ಆಫ್ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಪ್ರಾಸೆಸಸ್. ಬಯೋಎಸ್ಯೇಸ್. 2009 ಜನವರಿ ;31(1):51-9. ವಿಮರ್ಶೆಗಳು PMID 19154003</ref>. ಇತರ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು [[RNA]]ಯ ವಿವಿಧ [[ಕೂಡಿಕೆ ರೂಪಗಳ]] ಉತ್ಪತ್ತಿಯಿಂದ ಅಥವಾ ದ್ವಿ-ಸ್ಟ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಇರುವ RNA ([[RNAi]])ಯ ರಚನೆಯಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ವಂಶವಾಹಿ-ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರಚೋದಕವು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ವಂಶವಾಹಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಜೀವಕೋಶದ ಸಂತತಿಗಳು ಈ ಸಕ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ವಂಶವಾಹಿ‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಸಿಗ್ನಲ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಡಕ್ಷನ್]](ಸಂಕೇತ ಸಂಜ್ಞಾಪರಿವರ್ತನೆ)‌ಯಿಂದ ಸಕ್ರಿಯಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ [[ಸಿನ್ಸಿಟಿಯ]](ಸಿಟೋಪ್ಲಾಸಂ ತುಂಬಿದ ಜೀವಕೋಶದ ರೀತಿಯ ರಚನೆ) ಅಥವಾ [[ಗ್ಯಾಪ್ ಜಂಕ್ಷನ್]](ಅಂತರಕೋಶೀಯ ಸಂಬಂಧ) ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುವ ಕೆಲವು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ, RNAಯು [[ವಿಸರಣ]]ದ ಮೂಲಕ ಇತರ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‌ಗಳಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಹರಡಬಹುದು. [[ಜೈಗೋಟ್‍‌]]ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ RNA ಮತ್ತು ಪ್ರೋಟೀನ್‌, [[ಓಜೆನೆಸಿಸ್(ಅಂಡಜನನ)]]‌ನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಾಯಿಯ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ [[ನರ್ಸ್ ಜೀವಕೋಶ]]ಗಳ ಮೂಲಕ ಒದಗುತ್ತದೆ. ಇದು [[ತಾಯಿಯ ಪ್ರಭಾವದ]] ಪ್ರಕಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಸ್ಪರ್ಮ್ RNA ತಂದೆಯಿಂದ ಹರಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಸಂಕೇತವು ಸಂತಾನದ ವಿವಿಧ ಪೀಳಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಚರ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರವಿದೆ.<ref name="choi06">{{cite web | author=Choi CQ | title=The Scientist: RNA can be hereditary molecule | publisher=The Scientist | url=http://www.the-scientist.com/news/display/23494 | date=2006-05-25 | accessdate=2006 | archive-date=2010-10-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101011145532/http://www.the-scientist.com/news/display/23494/ | url-status=dead }}</ref> === ಪ್ರಿಯಾನ್‌ಗಳು === {{details|Prions}} [[ಪ್ರಿಯಾನ್‌]]ಗಳು [[ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ]] ಸೋಂಕನ್ನು ಹರಡಬಲ್ಲ ರೂಪಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೂಡಿಕೊಂಡು ವಿವಿಧ ಜೀವಕೋಶದ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ವಿಭಿನ್ನ ಘಟಕಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು ಸೋಂಕನ್ನು ಹರಡುವ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿಯೂ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಇದನ್ನು ಪ್ರಿಯಾನ್‌ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗ]]ದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದರೂ, ಪ್ರಿಯಾನ್‌ಗಳು ಅದೇ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ಥಿತಿಯ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಅವುಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಡಿಲವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವನ್ನು ಜೀನೋಮ್‌ ಮಾರ್ಪಡಿಸದೆ ಪ್ರಕಟಲಕ್ಷಣದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಅಂಶಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal| title=Epigenetic inheritance and prions| author=A. Yool and W.J. Edmunds| journal=Journal of Evolutionary Biology| year=1998| pages=241–242| volume=11 | doi = 10.1007/s000360050085}}</ref> [[ಶಿಲೀಂಧ್ರದ ಪ್ರಿಯಾನ್‌]]‌ಗಳನ್ನು ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರಿಯಾನ್‌ನಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಪ್ರಕಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣವು ಜೀನೋಮ್‌ನ ಮಾರ್ಪಾಡಿಲ್ಲದೆ ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ. 1965 ಮತ್ತು 1971ರಲ್ಲಿ [[ಯೀಸ್ಟ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಕರಿಸಲಾದ [[PSI+]] ಮತ್ತು URE3 ಎರಡು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ ಈ ರೀತಿಯ ಪ್ರಿಯಾನ್‌ ಆಗಿದೆ.<ref>{{cite journal|title=[PSI], a cytoplasmic suppressor of super-suppression in yeast| author=B.S. Cox| journal=Heredity| volume=20| pages=505–521| year=1965 | doi = 10.1038/hdy.1965.65}}</ref><ref>{{cite journal|title=Non-Mendelian mutation allowing ureidosuccinic acid uptake in yeast| author=F. Lacroute| journal=Journal of Bacteriology| volume=106| pages=519–522| year=1971|pmid=5573734|issue=2|pmc=285125}}</ref> ಪ್ರಿಯಾನ್‌ಗಳು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಕಟಲಕ್ಷಣದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಆ ಮೂಲಕ ಅವು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. PSI+ ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ Sup35 ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನ (ಇದು ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತದೆ) ನಷ್ಟವು ರೈಬೊಸೋಮ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾಪ್[[ಕೋಡಾನು]]ಗಳನ್ನು ಓದುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಪರಿಣಾಮವು ಇತರ ವಂಶವಾಹಿ‌ಗಳಲ್ಲಿ [[ಅಸಂಬದ್ಧ ಹೊಸ-ಪರಿವರ್ತನೆ]]ಗಳ ನಿರ್ಬಂಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|title=Extrachromosomal psi+ determinant suppresses nonsense mutations in yeast|author=S.W. Liebman and F. Sherman| journal=Journal of Bacteriology| year=1979| volume=139| issue=3| pages=1068–1071|pmid=225301|pmc=218059}} [http://jb.asm.org/cgi/content/abstract/139/3/1068 ಪ್ರೀ ಫುಲ್ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಅವೈಲೇಬಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110316090111/http://jb.asm.org/cgi/content/abstract/139/3/1068 |date=2011-03-16 }}</ref> ಪ್ರಿಯಾನ್‌ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ Sup35ರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ರಕ್ಷಿತ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿರಬಹುದು. ಇದು ಜೀವಕೋಶಗಳಿಗೆ PSI+ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುವ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಕಾಲಿಕ ಸ್ಟಾಪ್ ಕೋಡಾನ್ ಹೊಸ-ಪರಿವರ್ತನೆಗಳಿಂದ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಸುಪ್ತ ವಂಶವಾಹಿ‌-ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಹೊಂದಿಸಬಲ್ಲ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ<ref>{{cite journal| title=A yeast prion provides a mechanism for genetic variation and phenotypic diversity| author=H.L. True and S.L. Lindquist| journal=Nature| year=2000| volume=407| pages=477–483 | doi = 10.1038/35035005| pmid=11028992| issue=6803}}</ref><ref>{{cite journal| title=Prions as adaptive conduits of memory and inheritance| author=J. Shorter and S. Lindquist| journal=Nature Reviews Genetics| volume=6| issue=6| pages=435–450| year=2005 | doi = 10.1038/nrg1616| pmid=15931169}}</ref> === ರಚನಾತ್ಮಕ ಆನುವಂಶಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು === {{details|Structural inheritance}} ''[[ಟೆಟ್ರಾಹೈಮೆನ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಪ್ಯಾರಾಮೀಶಿಯಮ್]]'' ‌ನಂತಹ [[ಸಿಲಿಯೇಟ್‌]]ಗಳಲ್ಲಿ, ತಳೀಯವಾಗಿ ಹೋಲುವ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಆನುವಂಶಿಕ ಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ಅವುಗಳ ಜೀವಕೋಶದ ಮೇಲ್ಮೆಯಲ್ಲಿ ಲೋಮಾಂಗಗಳ ರಚನೆಗಳ ನಮೂನೆಯಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತ ರಚನೆಗಳು ಜನ್ಯ(ಡಾಟರ್) ಜೀವಕೋಶಗಳಿಗೆ ಸಾಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ರಚನೆಗಳು ಹೊಸ ರಚನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ ಆನುವಂಶಿಕತೆಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಬಹು-ಕೋಶೀಯ ಜೀವಿಗಳೂ ಸಹ ಹೊಸ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಜತೆಗೂಡಿಸಲು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಜೀವಕೋಶ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂದು ಊಹಿಸಲು ಕಾರಣಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{cite book |title=Cycles of Contingency: Developmental Systems and Evolution |last=Oyama |first=Susan |coauthors=Paul E. Griffiths, Russell D. Gray |year=2001 |publisher=MIT Press |isbn=0262650630 }}</ref> == ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಗಳು == === ಬೆಳವಣಿಗೆ === ವಿಶೇಷವಾಗಿ DNA ಮೆತಿಲೀಕರಣದ ಮತ್ತು ಕ್ರೊಮಾಟಿನ್‌ ರಿಮಾಡಲಿಂಗ್(ಹೊಸರೂಪ ನೀಡುವುದು) ಮೂಲಕದ ದೈಹಿಕ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಆನುವಂಶಿಕತೆಯು ಬಹು-ಕೋಶೀಯ ಯುಕ್ಯಾರಿಯೋಟಿಕ್‌ ಜೀವಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜೀನೋಮ್ ಸರಣಿಯು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ (ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಹೊರತುಪಡಿಸುವಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ). ಆದರೆ ಜೀವಕೋಶಗಳು ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅವು ವಿವಿಧ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಪರಿಸರದ ಮತ್ತು ಜೀವಕೋಶಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಕೇತಗಳಿಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವು ಬೆಳೆದಂತೆ, [[ಮಾರ್ಫೊಜೆನ್]]‌ಗಳು ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕೀಯವಾಗಿ ಆನುವಂಶಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಂಶವಾಹಿ‌ಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಆ ಮೂಲಕ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಗೆ "ಜ್ಞಾಪಕ ಶಕ್ತಿ"ಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಸಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಭಿನ್ನತೆಯ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ [[ಕಾಂಡ-ಜೀವಕೋಶಗಳು]] ಮಾತ್ರ ಹಲವಾರು ಜೀವಕೋಶ ಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿ ("ಟಾಟಿಪೊಟೆನ್ಸಿ" ಮತ್ತು "ಮಲ್ಟಿಪೊಟೆನ್ಸಿ") ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತೋರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. [[ಸಸ್ತನಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಾಂಡ-ಜೀವಕೋಶಗಳು ಅವುಗಳ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಾದ್ಯಂತ ಹೊಸ ಭಿನ್ನ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಸಸ್ತನಿಗಳು ಕೆಲವು ಅಂಗಾಂಶಗಳ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಅಂಗಗಳನ್ನು ಪುನಃಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಅಸಾಮಾರ್ಥ್ಯತೆ. ಈ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕೆಲವು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಸಸ್ಯಜೀವಕೋಶಗಳು ಭಿನ್ನತೆಯ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಮುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ಸಸ್ಯ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಹೊಸ ಸಸ್ಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಟೋಟಿಪೊಟೆಂಟ್‌ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಸಸ್ಯಗಳು ಕ್ರೊಮಾಟಿನ್‌ ಪುನಃರೂಪಿಸುವಿಕೆಯಂತಹ ಅನೇಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳಂತಹುದೇ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಆದರೂ ಸಸ್ಯ ಜೀವಕೋಶಗಳು "ಜ್ಞಾಪಕ ಶಕ್ತಿ"ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ, ಜೀವಕೋಶಗಳ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾನಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವಕೋಶದ ವಿಭಜನೆಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ವಂಶವಾಹಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ಸಿಲ್ವಿಯಾ ಕೋಸ್ಟ ಮತ್ತು ಪೀಟರ್ ಶಾ. 2006. 'ಓಪನ್ ಮೈಂಡೆಡ್' ಸೆಲ್ಸ್: ಹೌ ಸೆಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾನ್ ಚೇಂಜ್ ಫೇಟ್. ''ಟ್ರೆಂಡ್ಸ್ ಇನ್ ಸೆಲ್ ಬಯೋಲಜಿ'' '''17''' (3):101-106. {{doi|10.1016/j.tcb.2006.12.005}}</ref> === ಔಷಧಿ === ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌ ಅನೇಕ ಮತ್ತು ಭಿನ್ನವಾದ ಪ್ರಬಲ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಬರುವ ಆನುವಂಶಿಕ ರೋಗದ ಬಗ್ಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೂ ಸಹ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ [[ಆಂಜೆಲ್‌ಮ್ಯಾನ್ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರೇಡರ್-ವಿಲ್ಲಿ ರೋಗಲಕ್ಷಣ]]ಗಳಲ್ಲಿ. ಇವು ವಂಶವಾಹಿ‌ಗಳ ತೆಗೆದುಹಾಕುವಿಕೆ ಅಥವಾ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಕರಣದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆನುವಂಶಿಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಅವು ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಏಕೆಂದರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ [[ಜೀನೋಮಿಕ್ ಇಂಪ್ರಿಂಟ್‌]]ನಿಂದಾಗಿ [[ಹೆಮಿಜೈಗಸ್]]‌ಗಳಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರಲ್ಲಿ ರೋಗವನ್ನುಂಟುಮಾಡಲು ಒಂದು ವಂಶವಾಹಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯು ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ನಕಲುಗಳು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳ್ಳುವುದು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{OMIM|105830}}</ref> === ವಿಕಸನ === ಬಹು-ಕೋಶೀಯ ಜೀವಿಗಳು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವಾಗ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ನಮೂನೆಗಳು "ಮರುಹೊಂದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ", ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿನ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಿನ್ನತೆಯಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದರೂ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಟ್ರಾನ್ಸ್-‌ಜನರೇಷನಲ್ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಆನುವಂಶಿಕತೆಯೂ (ಉದಾ. [[ಗೋಧಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ [[ಪ್ಯಾರಾಮ್ಯುಟೇಶನ್]] ಸಂಗತಿ) ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಹು-ಸಂತತಿಯ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಹಲವಾರು ಪೀಳಿಗೆಗಳ ನಂತರ ಕ್ರಮೇಣ ಕಳೆದುಹೋದರೂ ಬಹು-ಸಂತತಿಯ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್, ವಿಕಾಸಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಪಾಡಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಶವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುತ್ತದೆ. [[ಆಧುನಿಕ ವಿಕಾಸಾತ್ಮಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ]]ಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಈ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಂಶಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book |first=Eva |last=Jablonka |authorlink=Eva Jablonka |coauthors=Marion J. Lamb |title=Evolution in Four Dimensions |publisher=MIT Press |year=2005 |isbn=0-262-10107-6}}</ref><ref>ಇದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ [[ಡೆನಿಸ್ ನೋಬೆಲ್]] ''ದಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಆಫ್ ಲೈಫ್'' ಪುಟ 93-8 ಮತ್ತು ಪುಟ 48, ಅಲ್ಲಿ ಜ್ಯಾಬ್ಲೊಂಕ ಆಂಡ್ ಲ್ಯಾಂಬ್‌ ಮತ್ತು [[ನಿಸರ್ಗ]]ದಲ್ಲಿ ಜ್ಯಾಬ್ಲೊಂಕ ಆಂಡ್ ಲ್ಯಾಂಬ್ ಬಗ್ಗೆ[[ಮ್ಯಾಸಿಮೊ ಪಿಗ್ಲಿಯುಸಿ]]ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾನೆ '''435''', 565-566 (2 ಜೂನ್ 2005)</ref> ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಜೀವಿಗಳ ಅಲ್ಪ-ಕಾಲದ ಮಾರ್ಪಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ, ಇವು ಪೂರ್ವಸ್ಥಿತಿಗೆ-ತರಬಲ್ಲ ಪ್ರಕಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ. DNAಯ ಒಂದು ಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳ ಮಾರ್ಪಾಡು, ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಬಹು-ಸಂತತಿಯ ಸಮಯಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಂಶವಾಹಿಯನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೊಳಿಸುವ ಮತ್ತು ನಿಗ್ರಹಿಸುವ ಪ್ರಕಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref name="rando_and_verstrepen">{{cite journal| author=O.J. Rando and K.J. Verstrepen| title=Timescales of Genetic and Epigenetic Inheritance| journal=Cell| volume=128| pages=655–668| year=2007 | doi = 10.1016/j.cell.2007.01.023| pmid=17320504| issue=4}}</ref> ಆ ಭಾಗದ DNA ಸರಣಿಯು ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗದಿದ್ದರೆ, ಈ ಮಾರ್ಪಾಡನ್ನು ಪೂರ್ವಸ್ಥಿತಿಗೆ-ತರಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜೀವಿಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಂಶವಾಹಿ‌ಗಳ ಪರಿವರ್ತನೆ ದರಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವಿಧ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ದರಗಳ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="rando_and_verstrepen"/> ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆಂದು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಯಾವುದೊ ಒಂದು ಆಹಾರದ ಪೂರೈಕೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ ಇಲಿಗಳು [[ಅಗೌಟಿ ವಂಶವಾಹಿ]] ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವಬೀರುವ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇದು ಅವುಗಳ ರೋಮಗಳ ಬಣ್ಣ, ತೂಕದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವಬೀರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal| author=Cooney, CA, Dave, AA, and Wolff, GL| title=Maternal Methyl Supplements in Mice Affect Epigenetic Variation and DNA Methylation of Offspring| year=2002| journal=Journal of Nutrition| volume=132| pages=2393S–2400S| pmid=12163699| issue=8 Suppl}}[http://jn.nutrition.org/cgi/content/full/132/8/2393S ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ]</ref><ref name="waterland">{{cite journal| author = Waterland RA and Jirtle RL| title = Transposable elements: Targets for early nutritional effects on epigenetic gene regulation| journal = Molecular and Cellular Biology| year = 2003| month = August| volume = 23| issue = 15| pages = 5293–5300| url = http://mcb.asm.org/cgi/content/full/23/15/5293| doi = 10.1128/MCB.23.15.5293-5300.2003| pmid = 12861015| pmc = 165709| access-date = 2010-07-27| archive-date = 2011-03-16| archive-url = https://web.archive.org/web/20110316090258/http://mcb.asm.org/cgi/content/full/23/15/5293| url-status = dead}}</ref> === ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಜನರೇಶನಲ್ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳು === ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಜನರೇಶನಲ್ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಆನುವಂಶಿಕತೆಯ ಸುಮಾರು 100 ಮಾದರಿಗಳ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ಸ್ಥೂಲ-ಸಮೀಕ್ಷೆಯು, ಈ ಆನುವಂಶಿಕತೆಯು ಪ್ರೊಕ್ಯಾರಿಯೋಟ್‌ಗಳು, ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆಂದು ವರದಿಮಾಡಿದೆ. <ref name="Jablonka09">{{cite journal | last = Jablonka | first = Eva | coauthors = Gal Raz | title = Transgenerational Epigenetic Inheritance: Prevalence, Mechanisms, and Implications for the Study of Heredity and Evolution | journal = The Quarterly Review of Biology | year = 2009 | month = June | volume = 84 | issue = 2 | pages = 131–176 | url = http://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.1086/598822 | doi = 10.1086/598822}}</ref> == ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಪರಿಣಾಮಗಳು == === ಜೀನೋಮಿಕ್ ಇಂಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾಯಿಲೆಗಳು === ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕೆಲವು ಕಾಯಿಲೆಗಳು [[ಜೀನೋಮಿಕ್ ಇಂಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್]] ಒಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಸಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲಿ ತಂದೆ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಅವರ ಜೀವಾಂಕುರದ ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜೀನೋಮಿಕ್ ಭಾಗಗಳಿಗಾಗಿ ವಿವಿಧ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ, ಈ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಜೀನೋಮಿಕ್ ಇಂಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal| title=Genomic imprinting in mammals: Emerging themes and established theories| author=A.J. Wood and A.J. Oakey| journal=PLOS Genetics| volume=2| issue=11| year=2006| pages=1677–1685 | doi = 10.1371/journal.pgen.0020147}} [http://genetics.plosjournals.org/perlserv/?request=get-document&amp;doi=10.1371%2Fjournal.pgen.0020147 ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ]</ref> ಮಾನವನ ರೋಗಗಳಲ್ಲಿನ ಇಂಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್‌ಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ [[ಆಂಜೆಲ್‌ಮ್ಯಾನ್ ರೋಗಲಕ್ಷಣ]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರೇಡರ್-ವಿಲ್ಲಿ ರೋಗಲಕ್ಷಣ]]. ಇವೆರಡೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ವಂಶವಾಹಿ‌-ಪರಿವರ್ತನೆಯಿಂದ, [[ಕ್ರೋಮೋಸೋಮ್‌ 15q ಆಂಶಿಕ ತೆಗೆದುಹಾಕುವಿಕೆ]]ಯಿಂದ, ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಯು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಮಗುವಿನ ತಾಯಿಯಿಂದಾಗಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ತಂದೆಯಿಂದ ಆಗಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಈ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal| title=Angelman and Prader-Willi syndromes share a common chromosome deletion but differ in parental origin of the deletion| author=J.H.M. Knoll, R.D. Nicholls, R.E. Magenis, J.M. Graham Jr, M. Lalande, S.A. Latt| journal=American Journal of Medical Genetics| volume=32| pages=285–290| year=1989 | doi = 10.1002/ajmg.1320320235| pmid=2564739| issue=2}}</ref> ಇದು ಜೀನೋಮಿಕ್ ಇಂಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್‌ನ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಕಾರಣದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. [[ಬೆಕ್ವಿತ್-ವೈಡ್‌ಮ್ಯಾನ್ ರೋಗಲಕ್ಷಣ]]ವೂ ಸಹ ಜೀನೋಮಿಕ್ ಇಂಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಒಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕ್ರೋಮೋಸೋಮ್‌ 11ರ ಭಾಗವೊಂದರ ತಾಯಿಯ ಜೀನೋಮಿಕ್ ಇಂಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿನ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. === ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಜನರೇಶನಲ್ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳು === ಮಾರ್ಕಸ್ ಪೆಂಬ್ರೆ ಮತ್ತು ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು [[ಓವರ್‌ಕ್ಯಾಲಿಕ್ಸ್ ಅಧ್ಯಯನ]]ದಲ್ಲಿ, 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ತಾರುಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಾಮದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಸ್ವೀಡಿಶ್‌ನ ಪಿತೃಮೂಲದ (ಮಾತೃಮೂಲವಲ್ಲ) ಗಂಡು-ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ಹೃದಯ-ರಕ್ತನಾಳದ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಸಾಯುವ ಪ್ರಮಾಣವು ಕಡಿಮೆಯಿತ್ತು; ಆಹಾರವು ಹೇರಳವಾಗಿದ್ದಾಗ ಆ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು [[ಮಧುಮೇಹ]]ದಿಂದ ಸಾಯುವ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಜನರೇಶನಲ್ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಆನುವಂಶಿಕತೆಯೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ಪೆಂಬ್ರೆ ME, ಬಿಗ್ರೆನ್ LO, ಕಾಟಿ G, ''ಮತ್ತು ಇತರರು''. ಸೆಕ್ಸ್-ಸ್ಪೆಸಿಫಿಕ್, ಮೇಲ್-ಲೈನ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಜನರೇಶನಲ್ ರೆಸ್ಪಾನ್ಸಸ್ ಇನ್ ಹ್ಯೂಮನ್ಸ್. ''ಯೂರ್ J ಹಮ್ ಗೆನೆಟ್'' 2006; 14: 159-66. PMID 16391557. [[ರಾಬರ್ಟ್ ವಿಂಸ್ಟನ್]] ಈ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು [http://www.dundee.ac.uk/externalrelations/events/lectures.html ಉಪನ್ಯಾಸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070523074254/http://www.dundee.ac.uk/externalrelations/events/lectures.html |date=2007-05-23 }} ದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ; [[ಲೀಡ್ಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಚರ್ಚೆಯನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ, [http://www.fbs.leeds.ac.uk/staff/pm/epigenetics.htm#exciting2 ಇಲ್ಲಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061003060251/http://www.fbs.leeds.ac.uk/staff/pm/epigenetics.htm#exciting2 |date=2006-10-03 }}</ref> ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಪರಿಣಾಮವು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಗರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ(ಅವರ ಅಂಡಾಣುಗಳು ರಚನೆಯಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ) ಕ್ಷಾಮವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಿತೃಮೂಲದ (ಮಾತೃಮೂಲವಲ್ಲದ) ಹೆಣ್ಣು-ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ಸರಾಸರಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಪ-ಕಾಲಾವಧಿ ಬದುಕಿದರು.<ref>http://www.pbs.org/wgbh/nova/transcripts/3413_genes.html</ref> === ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳು === ಕೆಲವು ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್-ಜನಕ]]ಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವು ಗೆಡ್ಡೆಗಳು ರಚನೆಯಾಗುವ ಸಂಭವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅವು [[ವಿಕೃತಿಕಾರಿ]] ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ (ಹೆಚ್ಚಿದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ಗೆಡ್ಡೆಗಳು ರಚನೆಯಾಗುವ ಸಂಭವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ವಿಷಕಾರಿ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಅಥವಾ ರೋಗಕಾರಕಗಳನ್ನೂ ಹೊರಗಿಡಬೇಕು). ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ - [[ಡೈಈಥೈಲ್‌ಸ್ಟಿಲ್ಬೆಸ್ಟ್ರಾಲ್]], [[ಆರ್ಸೆನೈಟ್]], [[ಹೆಕ್ಸಾಕ್ಲೋರೊಬೆಂವಂಶವಾಹಿ]] ಮತ್ತು [[ನಿಕೆಲ್]] ಸಂಯುಕ್ತಗಳು. ಅನೇಕ ಟೆರಾಟೊಜೆನ್‌ಗಳು ಭ್ರೂಣದ ಮೇಲೆ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಶೇಷ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರುತ್ತವೆ.<ref name="bishop97">{{cite journal | last = Bishop | first = JB | coauthors = Witt KL and Sloane RA | title = Genetic toxiticities of human teratogens | journal = Mutat Res | year = 1997 | month = December | volume = 396 | issue = 1-2 | pages = 9–43 | url = http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6T2C-3TGW0WR-19&_coverDate=12%2F12%2F1997&_alid=515200131&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_qd=1&_cdi=4915&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=991625903beeedc77a9455d6fa2382a9 | access-date = 2010-07-27 | archive-date = 2008-12-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081223023012/http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6T2C-3TGW0WR-19&_coverDate=12%2F12%2F1997&_alid=515200131&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_qd=1&_cdi=4915&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=991625903beeedc77a9455d6fa2382a9 | url-status = dead }}</ref><ref name="gurvich04">{{cite journal | last = Gurvich | first = N | coauthors = Berman MG, Wittner BS et al. | title = Association of valproate-induced teratogenesis with histone deacetylase inhibition in vivo | journal = FASEB J | year = 2004 | month = July | volume = 19 | issue = 9 | pages = 1166–1168 | url = http://www.fasebj.org/cgi/reprint/04-3425fjev1 | doi = 10.1096/fj.04-3425fje | pmid = 15901671}}</ref> ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಟೆರಾಟೊಜೆನ್‌ನ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬಹುದು, ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ [[ಡೈಈಥೈಲ್‌ಸ್ಟಿಲ್ಬೆಸ್ಟ್ರಾಲ್]]ಅನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿತ ಮಗುವಿನ ಜೀವನಪರ್ಯಂತ ಉಳಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ತಂದೆಯಿಂದ ಅಥವಾ ಸಂತಾನದ ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಜನನ-ನ್ಯೂನ್ಯತೆಗಳ ಸಂಭಾವ್ಯತೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಆಧಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಅಲ್ಲಗಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="smithells98">{{cite journal | last = Smithells | first = D |title = Does thalidomide cause second generation birth defects? | journal = Drug Saf | year = 1998 | month = November | volume = 19 | issue = 5 | pages = 339–341 |doi = 10.2165/00002018-199819050-00001 | pmid = 9825947}}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಗಂಡು-ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯ ನ್ಯೂನ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಇವು ಅಧಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name="friedler96">{{cite journal | last = Friedler | first = G | title = Paternal exposures: impact on reproductive and developmental outcome. An overview | journal = Pharmacol Biochem Behav | year = 1996 | month = December | volume = 55 | issue = 4 | pages = 691–700 | doi = 10.1016/S0091-3057(96)00286-9 | pmid = 8981601}}</ref> [[5-ಅಜಾಸೈಟಿಡಿನ್]]‌ನ (ಸೈಟಿಡಿನ್‌‌ನ ಮೆತಿಲೀಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಒಂದು ಸದೃಶ ವಸ್ತು, ಇದನ್ನು DNA ಒಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿದಾಗ ಹೈಪೊಮೆತಿಲೀಕರಣವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ) ಒಂದು ಸೂತ್ರೀಕರಣವಾದ ವಿಡಾಜ(tm)ದ [https://web.archive.org/web/20040529163200/http://www.fda.gov/cder/foi/label/2004/050794lbl.pdf FDA ಲೇಬಲ್ ಮಾಹಿತಿ] ಯು, "ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವ ಪುರುಷರು ಮಗುವೊಂದಕ್ಕೆ ತಂದೆಯಾಗಬಾರದೆಂದು" ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಗಂಡು ಇಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಫಲವಂತಿಕೆ,ಹೆಚ್ಚಿದ ಭ್ರೂಣದ ನಷ್ಟ ಹಾಗೂ ಅದು ನ್ಯೂನ್ಯತೆಯಿರುವ ಭ್ರೂಣದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಎಂದು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರವಾಗಿ ಉದಾಹರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಾರ್ಫಿನ್‌ ಸೇವನೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಗಂಡು ಇಲಿಯ ಮರಿಗಳಲ್ಲಿ ನೀರ್ನಾಳಗ್ರಂಥಿಯ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು.<ref name="cicero91">{{cite journal | last = Cicero | first = TJ | coauthors = Adams NL, Giodarno A et al. | title = Influence of morphine exposure during adolescence on the sexual maturation of male rats and the development of their offspring | journal = J Pharmacol Exp Ther. | year = 1991 | month = March | volume = 256 | issue = 3 | pages = 1086–1093 | pmid = 2005573}}</ref> ಇಲಿಗಳಲ್ಲಿ, ಡೈಈಥೈಲ್‌ಸ್ಟಿಲ್ಬೆಸ್ಟೆರಾಲ್‌ನ ಎರಡನೆ ಪೀಳಿಗೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳಿಂದ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="newbold06">{{cite journal | last = Newbold | first = RR | coauthors = Padilla-Banks E and Jefferson WN | title = Adverse effects of the model environmental estrogen diethylstilbestrol are transmitted to subsequent generations | journal = Endocrinology | year = 2006 | month = June | volume = 147 | issue = 6 Suppl | pages = S11–S17 | doi = 10.1210/en.2005-1164 | pmid = 16690809}}</ref> 2008ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್, ಮುಂದಿನ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ $190 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಮೊತ್ತವನ್ನು ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆಯೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಈ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಘೋಷಿಸುವಾಗ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌ ವಯಸ್ಸಾಗುವ ಕ್ರಿಯೆಗಳು, ಮಾನವನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹಾಗೂ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಮೂಲಗಳು, ಹೃದಯ ರೋಗ, ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಸಂಭಾವ್ಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಡ್ಯೂಕ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್‌ನ ರಾಂಡಿ ಜರ್ಟ್ಲ್, PhD, ಮೊದಲಾದ ಕೆಲವು ಶೋಧಕರು, ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತಳಿಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕಿಂತ ರೋಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾತ್ರವಹಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಎಂದು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite news |first=Laura |last=Beil |title=Medicine's New Epicenter? Epigenetics: New field of epigenetics may hold the secret to flipping cancer's "off" switch. |date=Winter, 2008 |publisher=CURE (Cancer Updates, Research and Education) |url=http://www.curetoday.com/index.cfm/fuseaction/article.show/id/2/article_id/949 |access-date=2010-07-27 |archive-date=2009-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090529011629/http://www.curetoday.com/index.cfm/fuseaction/article.show/id/2/article_id/949 |url-status=dead }}</ref> === ಜೋಡಿ ಅಧ್ಯಯನಗಳು === ಡಿಜೈಗೋಟಿಕ್ ಮತ್ತು ಮೋನೊಜೈಗೋಟಿಕ್ ಜೋಡಿಗಳೆರಡನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು, ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್‌ನ ಪ್ರಭಾವದ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸಿವೆ.<ref>{{cite news|title=The Claim: Identical Twins Have Identical DNA|publisher=New York Times|url=https://www.nytimes.com/2008/03/11/health/11real.html|year=2008 | first=Anahad | last=O'Connor | date=2008-03-11 | accessdate=2010-05-02}}</ref><ref>{{cite journal|title=DNA methylation profiles in monozygotic and dizygotic twins|year=2009 | doi=10.1038/ng.286|author=Kaminsky, Zachary A|journal=Nature Genetics|volume=41|pages=240|pmid=19151718|first2=T|first3=SC|first4=C|first5=GH|first6=AH|first7=LA|first8=C|first9=J|issue=2|last2=Tang|last3=Wang|last4=Ptak|last5=Oh|last6=Wong|last7=Feldcamp|last8=Virtanen|last9=Halfvarson}}</ref><ref>{{cite journal|title=Epigenetic differences arise during the lifetime of monozygotic twins|url=http://www.pnas.org/content/102/30/10604.full|year=2005|doi=10.1073/pnas.0500398102|author=Fraga, M. F.|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=102|pages=10604|access-date=2010-07-27|archive-date=2012-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20121205172616/http://www.pnas.org/content/102/30/10604.full|url-status=dead}}</ref> == ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌ == ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾವು DNA-ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ ನಂತರ-ನಕಲುಗೊಳ್ಳುವ(ಪೋಸ್ಟ್‌ರೆಪ್ಲಿಕೇಟಿವ್) DNA ಮೆತಿಲೀಕರಣವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾವು DNA [[ಅಡೆನಿನ್]] ಮೆತಿಲೀಕರಣವನ್ನು (DNA [[ಸೈಟೋಸಿನ್]] ಮೆತಿಲೀಕರಣದ ಬದಲಿಗೆ) ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತದೆ. DNA ಅಡೆನಿನ್ ಮೆತಿಲೀಕರಣವು ''[[ಎಸ್ಕೆರಿಚಿಯಾ ಕೋಲಿ]]'', ''[[ಸಾಲ್ಮೊನೆಲ್ಲ]], [[ವೈಬ್ರಿಯೊ]], [[ಯರ್ಸಿನಿಯಾ]], [[ಹೀಮೊಫಿಲಸ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ಬ್ರೂಸೆಲ್ಲಾ]]'' ಮೊದಲಾದ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ''[[ಆಲ್ಫಾಪ್ರೋಟಿಯೊಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ]]'' ದಲ್ಲಿ, ಅಡೆನಿನ್‌ನ ಮೆತಿಲೀಕರಣವು ಜೀವಕೋಶದ ಜೀವನಚಕ್ರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಂಶವಾಹಿ ನಕಲುಮಾಡುವುದನ್ನು DNA ನಕಲಿನೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ''[[ಗ್ಯಾಮಟೊಪ್ರೋಟಿಯೊಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ]]'' ದಲ್ಲಿ, ಅಡೆನಿನ್ ಮೆತಿಲೀಕರಣವು DNA ನಕಲುಮಾಡುವಿಕೆ, ಕ್ರೋಮೋಸೋಮ್‌ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವಿಕೆ, ವಿಷಮ ಹೊಂದಿಕೆಯನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸುವುದು, ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ-ಭಕ್ಷಕದ ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್, ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೊಸೇಸ್ ಚಟುವಟಿಕೆ ಮತ್ತು ವಂಶವಾಹಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಗೆ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Casadesus">{{cite journal| author= Casadesus J and Low D| title = Epigenetic Gene Regulation in the Bacterial World| journal = Microbiol Mol Biol Rev| year = 2006| month = September| volume = 70| issue = 3| pages = 830–856 | doi = 10.1128/MMBR.00016-06| pmid= 16959970| pmc= 1594586}}</ref><ref name="JorgTost"/> ತಂತುರೂಪದ ಶಿಲೀಂಧ್ರ ''ನ್ಯೂರೊಸ್ಪೊರ ಕ್ರಾಸ್ಸ'' ವು ಸೈಟೋಸಿನ್ ಮೆತಿಲೀಕರಣದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮಾದರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ DNA ಮೆತಿಲೀಕರಣವು RIP (ರಿಪೀಟ್ ಇಂಡ್ಯೂಸ್ಡ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಪರಿವರ್ತನೆ) ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಒಂದು ಜೀನೋಮ್ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅವಶೇಷಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ನಕಲಿನ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಂಶವಾಹಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ಜೀನೋಮ್ ರೆಸ್. 2009. 19: 427-437/doi: 10.1101/gr.086231.108</ref> [[ಯೀಸ್ಟ್]] [[ಪ್ರಿಯಾನ್‌]] PSI, ರೂಪಾಂತರ ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವ ಅಂಶದ ರಚನಾತ್ಮಕ ಪರಿವರ್ತನೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಅಂಶವು ನಂತರ ಜನ್ಯ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಂದ ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಏಕ-ಕೋಶೀಯ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಪರಿಸರದ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವಂತೆ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕಗೊಳಿಸುವ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಿಯಾನ್‌ಗಳನ್ನು, ಜೀನೋಮ್‌ಅನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸದೆ ಪ್ರಕಟಲಕ್ಷಣದ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಏಜೆಂಟ್‌ಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="JorgTost">{{cite book | author = Tost J (editor). | title = Epigenetics | publisher = Caister Academic Press | year = 2008 | url=http://www.horizonpress.com/epi | id = [http://www.horizonpress.com/epi ISBN 978-1-904455-23-3 ] | isbn = 1904455239}}</ref> == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * [[ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] * [[ಬಾಲ್ಡ್‌ವಿನಿಯನ್ ವಿಕಾಸ]] * [[ಸೆಂಟ್ರೊಮಿಯರ್]] * [[ಕಂಪ್ಯೂಟೇಶನಲ್ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌]] * [[1944ರ ಡಚ್ ಆಹಾರಾಭಾವ (ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಲೆಗೆಸಿ)]] * [[ವಿಕಾಸಾತ್ಮಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ]] * [[ಎಮರ್ಜೆನೆಸಿಸ್]] * [[ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಕೋಡ್]] * [[ಆಣ್ವಿಕ ಜೀವವಿಜ್ಞಾನ]] * [[ಪ್ರಿಫಾರ್ಮೇಶನಿಸಮ್]] * [[ಸೊಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಎಪಿಟೈಪ್]] * [[ಕೃತಕ ವಂಶವಾಹಿ ಗುಂಪು]] * [[ವೈಸ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ]] == ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ == * {{cite book |author=Oskar Hertwig 1849–1922 |authorlink=Oskar Hertwig |title=Biological problem of today: preformation or epigenesis? The basis of a theory of organic development |publisher=W. Heinemann |location=London |year=1896 |isbn= |pages= |url= }} * {{cite journal |author1=Jaenisch R |authorlink=Rudolf Jaenisch |author2=Bird A |title=Epigenetic regulation of gene expression: how the genome integrates intrinsic and environmental signals |journal=Nat. Genet. |volume=33 |issue=Suppl |pages=245–54 |year=2003 |month=March |pmid=12610534 |doi=10.1038/ng1089 }} * {{cite journal |author=Lederberg J |authorlink=Joshua Lederberg |title=The Meaning of Epigenetics |journal=The Scientist |volume=15 |issue=18 |pages=6 |date=September 17, 2001}} * {{cite journal |author=Sims RJ, Nishioka K, Reinberg D |title=Histone lysine methylation: a signature for chromatin function |journal=Trends Genet. |volume=19 |issue=11 |pages=629–39 |year=2003 |month=November |pmid=14585615 |url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0168952503002610 |doi=10.1016/j.tig.2003.09.007}} * {{cite journal |author=Strahl BD, Allis CD |title=The language of covalent histone modifications |journal=Nature |volume=403 |issue=6765 |pages=41–5 |year=2000 |month=January |pmid=10638745 |doi=10.1038/47412 }} * {{cite journal |author=Waddington CH |authorlink=C.H. Waddington |title=The epigenotype |journal=Endeavour |volume=1 |pages=18–20 |year=1942}} * {{cite journal |author=McClintock B |title=Mechanisms that Rapidly Reorganize the Genome |journal=Stadler Symposium |volume=10 |issue= |pages=25–48 |year=1978}} * {{cite book |author=Karl J. Aufderheide; Gary W. Grimes |title=Cellular aspects of pattern formation: the problem of assembly |publisher=Karger |location=Basel, New York |year=1991 |isbn=3-8055-5382-X |series=Monographs in Developmental Biology |volume=22}} * {{cite book |author1=Lamb, Marion J. |authorlink1=Marion J. Lamb |author2=Jablonka, Eva |authorlink2=Eva Jablonka |title=Evolution in four dimensions: genetic, epigenetic, behavioral, and symbolic variation in the history of life |publisher=MIT Press |location=Cambridge, Mass |year=2005 |pages= |isbn=0-262-10107-6 }} * [https://web.archive.org/web/20070927044242/http://www.uq.edu.au/biohumanities/webpdfs/moleculardevelop.pdf ಆಣ್ವಿಕ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆ ವಿಜ್ಞಾನದ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಗೆಗಿನ ಬರಹ] - ''ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ವೆಲ್ಸ್ ಗೈಡ್ ಟು ಫಿಲಾಸಫಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್'',. P.K. ಮ್ಯಾಕಾಮರ್ ಮತ್ತು M. ಸಿಲ್ಬರ್‌ಸ್ಟೈನ್ (ಸಂಪಾದಕರು). * '{{cite book |author=Reinberg, Danny; Allis, C. David; Jenuwein, Thomas |title=Epigenetics |publisher=Cold Spring Harbor Laboratory Press |location=Plainview, N.Y |year=2007 |isbn=0-87969-724-5 }} * {{cite book |author=Nipam H. Patel; Barton, Nicholas John; Derek E. G. Briggs; Eisen, Jonathan; Goldstein, David I. |title=Evolution |publisher=Cold Spring Harbor Laboratory Press |location=Plainview, N.Y |year=2007 |isbn=0-87969-684-2 }} * {{cite book |author=Turner, Bryan S. |title=Chromatin and gene regulation: mechanisms in epigenetics |publisher=Blackwell Science |location=Oxford |year=2001 |isbn=0-86542-743-7 }} * {{cite book |author=Jorg Tost |title=Epigenetics |publisher=Caister Academic Press |location=Norfolk, England |year=2008 |isbn=1-904455-23-9 |url=http://www.horizonpress.com/epi}} * {{cite book |author=Morris, Kevin L. |title=RNA and the Regulation of Gene Expression: A Hidden Layer of Complexity |publisher=Caister Academic Press |location=Norfolk, England |year=2008 |isbn=1-904455-25-5 |url=http://www.horizonpress.com/rnareg |access-date=2010-07-27 |archive-date=2012-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120102091412/http://www.horizonpress.com/rnareg |url-status=dead }} * {{cite journal |author=Peedicayil J |title=Epigenetic biomarkers in psychiatric disorders |journal=Br. J. Pharmacol. |volume=155 |issue=6 |pages=795–6 |year=2008 |month=November |pmid=18574461 |doi=10.1038/bjp.2008.254 |pmc=2597243 }} == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಕರಗಳು == {{Reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://discovermagazine.com/2006/nov/cover DNA ಈಸ್ ನಾಟ್ ಡೆಸ್ಟಿನಿ] - ಡಿಸ್ಕವರ್ ಮ್ಯಾಗಜಿನ್ ಕವರ್ ಸ್ಟೋರಿ * [http://www.bbc.co.uk/sn/tvradio/programmes/horizon/ghostgenes.shtml BBC - ಹಾರಿಜಾನ್ - 2005 - ದ ಘೋಸ್ಟ್ ಇನ್ ಯುವರ್ ಜೀನ್ಸ್] * [http://www.hopkinsmedicine.org/press/2002/november/epigenetics.htm ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌ ಆರ್ಟಿಕಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509124439/http://www.hopkinsmedicine.org/press/2002/November/epigenetics.htm |date=2008-05-09 }} - ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ {{genarch|state=expanded}} {{Molecular Biology|state=expanded}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌]] g8lf27nbc6wluva210zqn2aqo3rv5sp 0 24100 1372803 1370782 2026-05-05T18:58:29Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372803 wikitext text/x-wiki {{Otheruses}} {{Refimprove|date=May 2009}} {{Infobox company | name = AOL Inc. | logo = [[File:AOL logo.svg|200px]] | type = [[Public company|Public]] ({{nyse|AOL}}) | foundation = 2009 as AOL Inc.<br/>1983 as ''Quantum Computer Services'', [[Vienna, Virginia]]<ref>[https://www.wired.com/wired/archive/3.09/aol.html America, Online! ]</ref> | location_city = [[New York City, New York]] | location_country = United States | owner = <!-- Time Warner no longer owns Aol. --> | key_people = [[Tim Armstrong (executive)|Tim Armstrong]]<br>([[Chairman]] and [[Chief executive officer|CEO]]) | num_employees = {{increase}} 6,700 (12-31-2009)<ref>{{cite web |url=http://google.brand.edgar-online.com/DisplayFiling.aspx?TabIndex=2&FilingID=7092146&companyid=809149&ppu=%252fdefault.aspx%253fsym%253dAOL |title=AOL LLC 2009 10k filing |accessdate=2010-03-19 |archive-date=2011-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111018122240/http://google.brand.edgar-online.com/DisplayFiling.aspx?TabIndex=2&FilingID=7092146&companyid=809149&ppu=%252fdefault.aspx%253fsym%253dAOL |url-status=dead }}</ref> | industry = [[Internet]] & [[Telecommunication|Communications]] | products = [[Online advertising]] | homepage = [http://www.aol.com/ AOL.com portal] & [http://corp.aol.com/ AOL.com Corporate site] | owner = }} '''AOL (ಎಒಎಲ್) ಇಂಕ್.''' ({{nyse|AOL}}) [[ಅಮೆರಿಕಾದ]] ಜಾಗತಿಕ [[ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌]] ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮ [[ಕಂಪೆನಿ]]ಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಹಿಂದೆ '''ಅಮೆರಿಕ ಆನ್‌ಲೈನ್‌''' ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದು 'Aol.' ಎಂಬ ಲೋಗೊವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಕಂಪೆನಿಯು ಅದರ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ದಿನದಿಂದ 2007ರವರೆಗೆ [[ಉತ್ತರ ವರ್ಜಿನಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://corp.aol.com/press-releases/2009/10/aol-chief-technology-officer-ted-cahall-appointed-new-virginia-technology-boa AOL ಮುಖ್ಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಧಿಕಾರಿ ಟೆಡ್ ಕೆಹಾಲ್ ನ್ಯೂವರ್ಜಿನಿಯಾ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಬೋರ್ಡ್‌ಗೆ ನೇಮಕಗೊಂಡನು]</ref><ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/17/AR2007091700415.html AOL ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಗಳನ್ನು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುತ್ತದೆ]</ref> ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ 770 ಬ್ರಾಡ್‌ವೇಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>"[http://corp.aol.com/about-aol/company-overview ಕಂಪೆನಿ ಸ್ಥೂಲಸಮೀಕ್ಷೆ]." AOL. 2009ರ ಮೇ 7ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref><ref name="GoldfarbHQMove">ಗೋಲ್ಡ್‌ಫಾರ್ಬ್, ಜ್ಯಾಕರಿ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಮ್ ಡಯಾಜ್. "[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/17/AR2007091700415.html ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್ - AOL ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುತ್ತದೆ]." ''[[ದಿ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್]]''. ಮಂಗಳವಾರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 18, 2007. 2009ರ ಮೇ 7ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 1983ರಲ್ಲಿ ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸರ್ವಿಸಸ್‌ ಆಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಇದು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಂಪೆನಿಗಳಿಗೆ ಅದರ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಮಾರುವ ಅಥವಾ ಅದರ ಸೇವೆಗಳ [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]] [[ಆವೃತ್ತಿ]]ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ [[ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡಿತು]].<ref>{{Cite web |url=http://about.aol.com/international_services |title=ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್ - ಎಬೌಟ್ AOL (AOL.com) |access-date=2010-07-29 |archive-date=2008-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080215103426/http://about.aol.com/international_services |url-status=dead }}</ref> AOL (ಎಒಎಲ್) ಅದರ [[ಆನ್‌ಲೈನ್‌]] [[ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಸೂಟ್‌]]ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ''AOL'' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ "[[ವಾಲ್ಡ್ ಗಾರ್ಡನ್]]" [[ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಸಮುದಾಯ]]ವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌‌ನ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚಿನವರನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. [[ಏಳಿಗೆಯ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನ]]ದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ AOL (ಎಒಎಲ್)ನ ಸದಸ್ಯತ್ವವು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು 30 ದಶಲಕ್ಷ ಮಂದಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="lessbemore">{{cite news |url=http://www.businessweek.com/technology/content/jul2006/tc20060731_168094.htm |title=Will Less Be More for AOL? |first=Catherine |last=Holahan |publisher=[[BusinessWeek]] |date=2006-07-31 |accessdate=2006-08-01 }}</ref> ಅವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು AOL ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಸೂಟ್ ಮೂಲಕ ಪಡೆದಿದ್ದರು. 2009ರ ಮೇ 28ರಂದು ಟೈಮ್ ವಾರ್ನರ್, AOLನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಂಪೆನಿಯಾಗಿ [[ಸ್ಪಿನ್‌ಆಫ್]] ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ಎರಡು ಕಂಪೆನಿಗಳೊಂದಿಗಿನ 8 ವರ್ಷದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿ 2009ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 9ರಂದು<ref>"[https://www.nytimes.com/reuters/2009/11/16/technology/tech-us-aol.html ''ಟೈಮ್ ವಾರ್ನರ್‌ ಟು ಸ್ಪಿನ್ ಆಫ್ AOL ಆನ್ ಡಿಸೆಂಬರ್ 9'' ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}" 2009ರ ನವೆಂಬರ್ 16ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಂಪೆನಿಯಾಯಿತು.<ref>"[http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5iapXJiM-qXk-ufBXP5kmKcQ4l5BwD98FA6I80 ''ಟೈಮ್ ವಾರ್ನರ್‌ ಟು ಸ್ಪಿನ್ ಆಫ್ AOL, ಎಂಡಿಂಗ್ ಇಲ್-ಫೇಟೆಡ್ ಡೀಲ್'' ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}." 2009ರ ಮೇ 28ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> {{TOC limit|limit=2}} == ವಿವರಣೆ == [[File:America Online logo.svg|thumb|right|150px|ಅಮೆರಿಕ ಆನ್‌ಲೈನ್‌‌ನ ಆರಂಭಿಕ ಲೋಗೊ 1991–2006]] ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವುದರೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದಿನ ಅಮೆರಿಕಾದ "[[ದೈತ್ಯ]] [[ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಸೇವೆ ಪೂರೈಕೆ]]ದಾರರು"<ref name="lessbemore" /> ಅನೇಕ ಖಂಡಗಳಲ್ಲಿ 30 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಂದಾದಾರರನ್ನು<ref name="lessbemore" /> ಹೊಂದಿತ್ತು.. 2000ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ AOL ಮತ್ತು [[ಟೈಮ್ ವಾರ್ನರ್‌]] ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುವ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದವು. ಮಾತುಕತೆಯ ಒಪ್ಪಂದದ ಷರತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ,AOL ಷೇರುದಾರರಿಗೆ ಹೊಸ,ವಿಲೀನಗೊಂಡ ಕಂಪೆನಿಯ 55%ನಷ್ಟು ಸ್ವಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆ ಕರೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ಹೊಸ ಒಪ್ಪಂದ [[FTC]], [[FCC]] ಮತ್ತು [[ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್]] ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಕ ಅಂಗೀಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ 2001ರ ಜನವರಿ 11ರಂದು ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಈ ಕಂಪೆನಿಯನ್ನು ನಂತರ '''ಅಮೆರಿಕ ಆನ್‌ಲೈನ್‌, ಇಂಕ್''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು AOL, SBI ಮತ್ತು ಟೈಮ್ ವಾರ್ನರ್‌‌ನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರು ಮುಂದಾಳತ್ವವಹಿಸಿದರು. ಟೈಮ್ ವಾರ್ನರ್‌ನ [[CEO]] ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ [[ಗೆರಾಲ್ಡ್ ಲೆವಿನ್‌]] ಹೊಸ ಕಂಪೆನಿಯ CEO ಆದರು. [[ಸ್ಟೀವ್ ಕೇಸ್]] [[ಕಾಯಂ ಅಧ್ಯಕ್ಷ]]ರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು, [[J. ಮೈಕೆಲ್ ಕೆಲ್ಲಿ]]ಯು (AOL ನಿಂದ) [[ಮುಖ್ಯ ಹಣಕಾಸಿನ ಅಧಿಕಾರಿ]]ಯಾದರು, [[ರಾಬರ್ಟ್‌ W. ಪಿಟ್‌ಮ್ಯಾನ್]] (AOL ನಿಂದ) ಮತ್ತು [[ಡಿಕ್ ಪಾರ್ಸನ್ಸ್]] (ಟೈಮ್ ವಾರ್ನರ್‌ನಿಂದ‌) ಸಹ-[[ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿ]]ಗಳಾದರು. ನಂತರ AOL ಸ್ಟಾಕಿನ ಒಟ್ಟು ಮೌಲ್ಯವು $226 ಶತಕೋಟಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು $20 ಶತಕೋಟಿಗೆ ಇಳಿಯಿತು.<ref name="scrapcharge">{{cite news |url=https://news.yahoo.com/s/nm/20060727/wr_nm/media_timewarner_aol_dc_7 |title=AOL expected to scrap charges |first=Kenneth |last=Li |publisher=[[Yahoo!]] |date=2006-07-26 |accessdate=2006-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060818100420/http://news.yahoo.com/s/nm/20060727/wr_nm/media_timewarner_aol_dc_7 |archivedate=2006-08-18 |url-status=live }}</ref> ಅದೇ ರೀತಿ ಅದರ ಗ್ರಾಹಕರ ನೆಲೆಯು 2007ರ ನವೆಂಬರ್‌ನ ದಾಖಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ 10.1 ದಶಲಕ್ಷ ಚಂದಾದಾರರಿಗೆ ಕುಸಿಯಿತು<ref name="custBase">{{cite news |url=http://www.computerworld.com/action/article.do?command=viewArticleBasic&articleId=9046103&intsrc=news_ts_head |title=AOL revenue, subscribers plummet |first=Linda |last=Rosencrance |publisher=ComputerWorld |date=2007-11-08 |accessdate=2007-11-12 |archive-date=2007-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071117090816/http://www.computerworld.com/action/article.do?command=viewArticleBasic&articleId=9046103&intsrc=news_ts_head |url-status=dead }}</ref>, ಈ ಪ್ರಮಾಣವು [[ಕಾಮ್‌ಕಾಸ್ಟ್‌]] ಮತ್ತು [[AT&amp;T ಯಾಹೂ!]] ಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. AOL ಬದಲಾವಣೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಕಂಪೆನಿಯಾಗಿದೆ.AOLನ ಚಂದಾದಾರರ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಕುಸಿತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಖರೀದಿಗಳು ಮತ್ತು [[ಜಂಟಿ-ಉದ್ಯಮ]]ಗಳ ಮಾತುಕತೆಗಳ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.<ref name="lessbemore" />{{POV-statement|date=February 2008}} [[File:AOL old logo.svg|thumb|150px|left|2006–2009 ರಿಂದ ಬಳಸಿದ AOL ನ ಹೊಸ ಲೋಗೊ]] 2005ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧದ ವರದಿಗಳು, [[ಯಾಹೂ!]], [[ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ಗೂಗಲ್]] ಮೊದಲಾದ ಕಂಪೆನಿಗಳು AOL ಅನ್ನು ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಸದಸ್ಯರೆಂದು ಗುರುತಿಸಿದವು;<ref>{{cite news |url = http://www.businessweek.com/technology/content/nov2005/tc20051111_725373.htm |title = Has AOL Met Its Match? |first = Catherine |last = Yang |publisher = [[BusinessWeek]] |date= 2005-11-11 |accessdate = 2006-08-01 }}</ref> 2005ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 20ರಂದು ಗೂಗಲ್ AOLನ 5% ಷೇರನ್ನು $1 ಶತಕೋಟಿಗೆ ಖರೀದಿಮಾಡುವುದಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದಾಗ ಅಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. [[BBC ವಾಚ್‌ಡಾಗ್‌]]ನ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಪ್ರಕಾರ, AOL UKಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಪೂರೈಕೆದಾರವೆಂಬ ಸ್ಥಾನಗಳಿಸಿತು.<ref>{{cite news |url=http://www.bbc.co.uk/consumer/tv_and_radio/watchdog/reports/internet/internet_20070321.shtml |title=''Broadband survey results'' |publisher=[[BBC News]] |date=2007-03-21 |accessdate=2007-12-04 |archiveurl=https://archive.today/20120720000556/http://www.bbc.co.uk/watchdog/index.shtml |archivedate=2012-07-20 |url-status=live }}</ref> 1997ರ ಮಾರ್ಚ್ 31ರಂದು, ಅಲ್ಪ-ಕಾಲದ [[ಇವರ್ಲ್ಡ್]]ಅನ್ನು AOL ಖರೀದಿಸಿತು. AOL UKಯ [[ISP]] ಭಾಗವನ್ನು ಅದರ 100,000 [[LLU]] ಗ್ರಾಹಕರ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ [[ದಿ ಕಾರ್ಫೋನ್ ವೇರ್‌ಹೌಸ್]] 2006ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಖರೀದಿಸಿತು. ಇದರಿಂದ ದಿ ಕಾರ್ಫೋನ್ ವೇರ್‌ಹೌಸ್ UKಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ LLU ಪೂರೈಕೆದಾರ ಎನಿಸಿತು.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/6039740.stm | work=BBC News | title=Carphone Warehouse buying AOL UK | date=October 11, 2006 | accessdate=April 25, 2010}}</ref> 2009ರ ಮೇ 28ರಂದು<ref>{{Cite web |url=http://topupguru.com/2009/05/28/time-warner-to-spinoff-aol/ |title=Topupguru.com |access-date=2010-07-29 |archive-date=2009-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091023190343/http://topupguru.com/2009/05/28/time-warner-to-spinoff-aol/ |url-status=dead }}</ref> ಹಣಕಾಸಿನ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ [[ಗೂಗಲ್‌]]‌ನ ಷೇರುಗಳು ಕೊನೆಗೊಂಡಾಗ [[ಟೈಮ್ ವಾರ್ನರ್‌]] AOLಅನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಂಪೆನಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ಆನಂತರ AOLನ ಪುಟ ಮತ್ತು ಲೋಗೊ ಬದಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.msnbc.msn.com/id/30979493/ |title=MSN.com |access-date=2010-07-29 |archive-date=2011-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110623172305/http://www.msnbc.msn.com/id/30979493/ |url-status=dead }}</ref> AOL [[ಟೈಮ್ ವಾರ್ನರ್‌]] ಒಂದಿಗಿನ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು 2009ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 9ರಂದು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿತು. ಅದನ್ನು ಷೇರು ಚಿಹ್ನೆ NYSE:AOL ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 9ರಂದು [[IPO]]ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.betanews.com/joewilcox/article/AOLs-decision-to-rebrand-as-Aol-takes-a-bad-brand-and-makes-it-worse/1259015785 BetaNews.com]</ref> == ಇತಿಹಾಸ == {| class="wikitable sortable " width="350" style="float:right;margin:0.5em 0 1em 1em;font-size:90%" ! colspan="2"| AOL ಬಿಡುಗಡೆಯ ಸಮಯ |- | 1989 | ಮ್ಯಾಕಿಂಟೋಶ್‌ ಅಮೆರಿಕ ಆನ್‌ಲೈನ್‌, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಪಲ್ ಮ್ಯಾಕಿಂಟೋಶ್ BBS ಆಗಿ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು |- | ಫೆಬ್ರವರಿ 1991 | [[DOS]]ಗಾಗಿ AOL ಆರಂಭವಾಯಿತು |- | ಜನವರಿ 1993 | ಆಪಲ್ [[ಮ್ಯಾಕಿಂಟೋಶ್‌]]ಗಾಗಿ AOL 2.0 ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. <br>Microsoft [[Windows 3.x]]ಗಾಗಿ AOL 1.0 ಆರಂಭವಾಯಿತು |- | ಜೂನ್ 1994 | Microsoft [[Windows 3.x]]ಗಾಗಿ AOL 1.5 ಆರಂಭವಾಯಿತು |- | ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1994 | Microsoft [[Windows 3.x]]ಗಾಗಿ AOL 2.0 ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು |- | ಜೂನ್ 1995 | Microsoft [[Windows 3.x]]ಗಾಗಿ AOL 2.5 ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು |- | ಜೂನ್ 1995 | [[Windows 3.x]]/[[Windows 95]]/[[Windows NT]] ಗಾಗಿ AOL 3.0 (Win16) ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು |- | ಜೂನ್ 1996 | [[Windows 95]] ಗಾಗಿ AOL 3.0 ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು |- | ಜುಲೈ 1998 / ಜೂನ್ 1999 | AOL 4.0 (ಕ್ಯಾಸಬ್ಲಾಂಕ) ಮತ್ತು ರಿಫ್ರೆಶ್ 2 ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು |- | ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1999 | AOL 5.0 (ಕಿಲಿಮ್ಯಾಂಜಾರೊ) ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು |- | ಜೂನ್ 2000 | 9x/NT/2K (ನೈಯಗರ)ಗಾಗಿ AOL 5.0 ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು |- | ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2000 | AOL 6.0 (K2 – ಕ್ಯಾರಕೋರಮ್) ಮತ್ತು ರಿಫ್ರೆಶ್ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡವು |- | ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2001 | XP (Steppenwolf) ಗಾಗಿ AOL 6.0.2 ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು |- | ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2001, ಮೇ ಮತ್ತು ಜುಲೈ 2002 | AOL 7.0 (Taz) ಮತ್ತು ರಿಫ್ರೆಶ್ 1, ರಿಫ್ರೆಶ್ 2, ಮತ್ತು ರಿಫ್ರೆಶ್ 2 ಪ್ಲಸ್ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡವು |- | ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2002 | AOL 8.0 (ಸ್ಪೇಸ್ಲಿ) ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು |- | ಏಪ್ರಿಲ್ 2003 | AOL 8.0 ಪ್ಲಸ್ (ಎಲ್ರಾಯ್) ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು |- | ಆಗಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2003 | AOL 9.0 ಆಪ್ಟಿಮೈಸ್ಡ್ (ಬಂಕರ್ ಹಿಲ್ / ಬ್ಲೂ ಹವಾಯಿ) ಮತ್ತು ರಿಫ್ರೆಶ್ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡವು |- | ಮೇ 2004 | AOL 9.0 ಆಪ್ಟಿಮೈಸ್ಡ್ SE/LE (ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್/ ಟ್ಯಾಹಿಟಿ) ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು |- | ನವೆಂಬರ್ 2004, ಜುಲೈ 2005 | AOL 9.0 ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿ ಎಡಿಶನ್ SE/LE (ಸ್ಟ್ರಾಸ್) ಮತ್ತು ರಿಫ್ರೆಶ್ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡುವು |- | 2005ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಿಂದ 2006ರ ಮಾರ್ಚ್‌ವರೆಗೆ | AOL ಸ್ಟೂಟ್ ಬೀಟಾ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು (ರದ್ದುಗೊಂಡಿತು) |- | ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2006, ಮಾರ್ಚ್ 2007 | AOL ಓಪನ್‌ರೈಡ್ (ಸ್ಟ್ರೀಮ್‌ಲೈನರ್) ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು |- | ನವೆಂಬರ್ 2006, ಎಪ್ರಿಲ್ 2007 | AOL 9.0 VR ಮತ್ತು ರಿಫ್ರೆಶ್ (ರಾಗ) ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು (Microsoft Windows Vista ಗಾಗಿ AOL 9.0, ಆದರೂ Microsoft Windows 98, ME, 2000 ಮತ್ತು XP ಒಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ) |- | ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007 | ಮ್ಯಾಕ್ ಬೀಟಾಕ್ಕಾಗಿ AOL ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು |- | ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 31, 2007 | AOL 9.1 (ಟರಾನ) ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು |- | ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007 | AOL ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ (a.k.a.AOL 10.0 ) ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು |- | ಮೇ 2008 | ಮ್ಯಾಕ್ 1.0 ಗಾಗಿ AOL ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು |- | ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008 | AOL ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ 10.1 ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು |- | ಫೆಬ್ರವರಿ 2009 | AOL 9.5 ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು (ಕ್ಲಾಸಿಕ್) (2009ರಲ್ಲಿ ಬೀಟಾ ಚುರುಕುಗೊಂಡಿತು) |- | ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009 | AOL 9.5 ರಿಫ್ರೆಶ್ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು, XP, Vista ಮತ್ತು Windows 7 ಒಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ |} AOL [[ಬಿಲ್ ವನ್ ಮೈಸ್ಟರ್]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ '''ಕಂಟ್ರೋಲ್ ವೀಡಿಯೊ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್''' (ಅಥವಾ '''CVC''' ) ಎನ್ನುವ ಒಂದು ಅಲ್ಪ-ಕಾಲದ ಉದ್ಯಮವಾಗಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಅದರ ಏಕೈಕ ಉತ್ಪನ್ನವೆಂದರೆ [[ಅಟಾರಿ 2600]] [[ವೀಡಿಯೊ ಗೇಮ್ ಕನ್ಸೋಲ್]]‌ಗಾಗಿ [[ಗೇಮ್‌ಲೈನ್]] ಎನ್ನುವ ಒಂದು ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಸೇವೆಯಾಗಿತ್ತು. ಸಂಗೀತವನ್ನು ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ಖರೀದಿಸುವ ವಾನ್ ಮೈಸ್ಟರ್‌ನ ಯೋಚನೆಯನ್ನು [[ವಾರ್ನರ್ ಸಹೋದರರು]] ನಿರಾಕರಿಸಿದ ನಂತರ ಇದು ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು.<ref name="Klein2003">{{cite book |last=Klein |first=Alec |title=Stealing Time: Steve Case, Jerry Levin, and the Collapse of AOL Time Warner |origyear=2003 |publisher=Simon & Schuster |location=New York |isbn=0-7432-5984-X }}</ref> ಚಂದಾದಾರರು ಈ ಕಂಪೆನಿಯಿಂದ [[ಮೋಡೆಮ್]]ಅನ್ನು $49.95 ಬೆಲೆಗೆ ಖರೀದಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಒಂದೇ $15ನಷ್ಟು ಸ್ಥಾಪನೆ ಶುಲ್ಕವಾಗಿ ನೀಡಿದರು. ಗೇಮ್‌ಲೈನ್‌ ಚಂದಾದಾರರಿಗೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಗೇಮ್‌ಗಳನ್ನು ಡೌನ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು ಹಾಗೂ ಅಧಿಕ ಸ್ಕೋರುಗಳ ಜಾಡು ಹಿಡಿಯಲು ಪ್ರತಿ ಗೇಮ್‌ಗೆ $1ನಷ್ಟು ದರವನ್ನು ನಿಗದಿಮಾಡಿತ್ತು. ದೂರವಾಣಿಯ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿ, ಡೌನ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಿದ ಗೇಮ್ ಗೇಮ್‌ಲೈನ್‌ನ ಮಾಸ್ಟರ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಬಳಕೆದಾರ ಕನ್ಸೋಲ್ಅನ್ನು ಆಫ್ ಮಾಡುವವರೆಗೆ ಅಥವಾ ಮತ್ತೊಂದು ಗೇಮ್ಅನ್ನು ಡೌನ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡುವವರೆಗೆ ಆಡಬಹುದು. ಆರಂಭಿಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ತಂಡವು ಮಾರ್ಕ್ ಶೆರಿಫ್, ಟಾಮ್ ರಾಲ್‌ಸ್ಟನ್, ಕೆನ್ ಹಂಟ್ಸ್‌ಮ್ಯಾನ್, ಜ್ಯಾನೆಟ್ ಹಂಟರ್, ಡೇವ್ ಬ್ರೌವ್ನ್, ಸ್ಟೀವ್ ಟ್ರೂಸ್, ರೇ ಹೈನ್ರಿಚ್, ಕ್ರೈಗ್ ಡಿಕ್‌ಸ್ಟ್ರಾ ಮತ್ತು ಡೌಗ್ ಕೊವಾರ್ಡ್ ಮೊದಲಾದವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. 1983ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ [[ಸ್ಟೀವ್ ಕೇಸ್]] ಅವನ ಸಹೋದರ ಹೂಡಿಕೆದಾರ ಬ್ಯಾಂಕರ್ ಡ್ಯಾನ್ ಕೇಸ್‌ನ ಶಿಫಾರಸಿನ ಮೇರೆಗೆ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ವೀಡಿಯೊದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಲಹಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡನು. 1983ರ ಮೇನಲ್ಲಿ [[ಜಿಮ್ ಕಿಮ್ಸೆ]]ಯು ದಿವಾಳಿತನದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ವೀಡಿಯೋದ ತಯಾರಕಾ ಸಲಹಾರ್ಥಿಯಾದನು. ಕಿಮ್ಸೆಯು ಕಂಪೆನಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ವೆಸ್ಟ್ ಪಾಯಿಂಟ್‌ನ ಸ್ನೇಹಿತ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆದಾರ [[ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಕಾಫೀಲ್ಡ್‌]]ನಿಂದಾಗಿ‌ ಪಡೆದನು.<ref name="Klein2003" /> ವನ್ ಮೈಸ್ಟರ್ 1985ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮೌನವಾಗಿ ಕಂಪೆನಿಯನ್ನು ತೊರೆದನು. ಕಂಟ್ರೋಲ್ ವೀಡಿಯೊ ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸರ್ವಿಸಸ್‌, ಇಂಕ್. ಆಗಿ 1985ರ ಮೇ 24ರಂದು ಮರುಸಂಘಟನೆಯಾಯಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಕಿಮ್ಸೆ [[ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ]]ಯಾದರು ಮತ್ತು [[ಮಾರ್ಕ್ ಶೆರಿಫ್]] [[ಮುಖ್ಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಧಿಕಾರಿ]]ಯಾದರು. ಕಂಟ್ರೋಲ್ ವೀಡಿಯೊದ ಒಟ್ಟು 100 ನೌಕರರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 10 ಮಂದಿ ನೌಕರರು ಮಾತ್ರ ಹೊಸ ಕಂಪೆನಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದರು.<ref name="Klein2003" /> ಕೇಸ್ ಅತಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾ ಹೋದನು; ಕಿಮ್ಸೆಯು CEO ಆದ ಸ್ವಲ್ಪದರಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದನು. ಆನಂತರ ಮತ್ತೆ 1987ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಬಡ್ತಿ ನೀಡಿದನು. ಕಿಮ್ಸೆಯು ಕೇಸ್‌ನನ್ನು CEO ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ತಯಾರು ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಅವನು ಆ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಿಮ್ಸೆ 1991ರಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿದಾಗ ಪಡೆದನು. ಕಿಮ್ಸೆಯು ಕಂಪೆನಿಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದನು ಹಾಗೂ 1985ರಲ್ಲಿ [[ಕೊಮೊಡೊರ್ 64]] ಮತ್ತು [[128]] ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‍ಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಒಂದು ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಸೇವೆಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿದನು. ಅದನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಲಿಂಕ್]] (ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ "Q-ಲಿಂಕ್") ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಲಿಂಕ್‌ನ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ [[ಪ್ಲೇನೆಟ್, ಇಂಕ್]]‌ನಿಂದ ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿತ್ತು. 1988ರ ಮೇಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಂಟಮ್ ಮತ್ತು ಆಪಲ್, [[ಆಪಲ್ II]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಕಿಂಟೋಶ್‌]] ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ [[ಆಪಲ್‌ಲಿಂಕ್]] ಪರ್ಸನರ್ ಎಡಿಶನ್ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿತು. 1988ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ವಾಂಟಮ್, PC ಲಿಂಕ್ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿತು. ಇದು IBM-ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವ [[PC]]ಗಳಿಗಾಗಿರುವ ಒಂದು ಸೇವೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಟ್ಯಾಂಡಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌]] ಒಂದಿಗೆ ಜಂಟಿ-ಉದ್ಯಮವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು. ಕಂಪೆನಿಯು 1989ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಪಲ್‌‌ನಿಂದ ದೂರವಾದ ಬಳಿಕ, ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಸೇವೆಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಅಮೆರಿಕ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಆಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.thocp.net/timeline/1989.htm |title=History of Computing Industrial Era (1985–1990) |work=The History of Computing Project |accessdate=2005-09-24 |date=2006-03-20 |archive-date=2005-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051103111647/http://www.thocp.net/timeline/1989.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://apple2history.org/history/ah22.html |title=Apple II history chapter 22 |date=2002-12-31 |accessdate=2005-09-24 |archive-date=2005-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050828233812/http://apple2history.org/history/ah22.html |url-status=dead }}</ref> ಆರಂಭದಲ್ಲಿ AOL ಅದರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಗೇಮ್‌]]‌ಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತು; ಅನೇಕ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮತ್ತು ಕ್ರಮವಿಲ್ಲದ ಗೇಮ್‍‌ಗಳು ಮೂಲ ಪ್ಲೇನೆಟ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡವು. AOLನ ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಪೆನಿಯು ಅನೇಕ ನೂತನ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಪರಸ್ಪರ-ಸಂಪರ್ಕದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಗೇಮ್‌ಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು, ಅವುಗಳೆಂದರೆ: * ಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಚಾಟ್ ಎನ್ವೈರ್ಮೆಂಟ್ಸ್ [[ಹ್ಯಾಬಿಟ್ಯಾಟ್]] (1986–1988) ಮತ್ತು [[ಕ್ಲಬ್ ಕ್ಯಾರಿಬ್]] (1988) - [[ಲ್ಯೂಕಾಸ್‌ಆರ್ಟ್ಸ್]]. * ಮೊದಲ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಪರಸ್ಪರ-ಸಂಪರ್ಕದ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಸರಣಿ [[ಕ್ವಾಂಟಮ್‌ಲಿಂಕ್ ಸೀರಿಯಲ್]] - [[ಟ್ರ್ಯಾಸಿ ರೀಡ್]] (1988). * [[ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಸ್ಪೇಸ್]] - ಮೊದಲ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ-ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ [[ಇಮೇಲ್‌ನಿಂದ-ಆಡುವ]] ಗೇಮ್ (1989–1991). * [[ಸ್ಟಾರ್ಮ್‌ಫ್ರಂಟ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್]]‌ನ ಆರಂಭಿಕ [[ಡಂಗಿಯಾನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ಸ್]] ಶೀರ್ಷಿಕೆ ''[[ನೆವರ್‌ವಿಂಟರ್ ನೈಟ್ಸ್]]'' (1991–1997), ಪಠ್ಯದ ಬದಲಿಗೆ ಚಿತ್ರರೂಪಿ(ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್)ಮೂಲಕ ಸಾಹಸವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಪ್ರಥಮ ಮ್ಯಾಸಿವ್ಲಿ ಮಲ್ಟಿಪ್ಲೇಯರ್ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ರೋಲ್ ಪ್ಲೇಯಿಂಗ್ ಗೇಮ್ ([[MMORPG]]) (1991). * ಮೊದಲ ಚಾಟ್ ರೂಮ್-ಆಧಾರಿತ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ರೋಲ್-ಆಡುವ ಗೇಮ್ [[ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಬಯೊ]] (1996–2004), ಇದು [[ಹೆಕ್ಲರ್ಸ್ ಆನ್‌ಲೈನ್‌]] ಮತ್ತು [[ANTAGONIST, ಇಂಕ್.]]‌ನ ಭಯಾನಕ ಪಾತ್ರಾಭಿನಯದ ಗೇಮ್. 2008ರಲ್ಲಿ ನೆವರ್‌ವಿಂಟರ್ ನೈಟ್ಸ್‌ನ್ನು [[MMORPG]] ಗೇಮ್‌ಗಳ ಕಲಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದುದಕ್ಕಾಗಿ 59ನೇ ವಾರ್ಷಿಕ [[ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಎಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗಳ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಎವರ್‌ಕ್ವೆಸ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ವರ್ಲ್ಡ್ ಆಫ್ ವಾರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್]] ಒಂದಿಗೆ) ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು. 1991ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ [[DOS]]ಗಾಗಿ AOL, [[ಜಿಯೊವರ್ಕ್ಸ್]]ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು. ಅದಾದ ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ವಿಂಡೋಸ್‌‌ಗಾಗಿ AOL ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು. ಆನಂತರ [[ಪ್ರಾಡಿಗಿ]], [[ಕಂಪ್ಯೂಸರ್ವ್]] ಮತ್ತು [[ಜಿಎನೈ(GEnie)]] ಮೊದಲಾದ ಪಾವತಿಸುವ-ಆಧಾರದ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಸೇವೆಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಇದು ಹೊಂದಿಕೆಯಾಯಿತು. AOL 1994ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ Q-ಲಿಂಕ್ ಮತ್ತು PC ಲಿಂಕ್ ಒಂದಿಗಿನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿತು. == ಅಭಿವೃದ್ಧಿ == {{Article issues|section=November 2008|refimprove=May 2009| npov=November 2008}} [[ಸ್ಟೀವ್ ಕೇಸ್‌]] AOLಅನ್ನು [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌]]ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪರಿಚಯವಿರದ ಜನರಿಗೆ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಸೇವೆಯಾಗಿ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸುದೀರ್ಘ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ [[ಕಾಂಪ್ಯುಸರ್ವ್‌]]ಗೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಸ್ಥಾನ ಕಲ್ಪಿಸಿದರು. AOL ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದ ಪ್ಲೇನೆಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಪ್ರಮಾಣಿತ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂನ ಬದಲಿಗೆ [[ಪ್ರೊಪ್ರೈಟರಿ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌]]‌ನ ಬಳಕೆಯ ಅತ್ಯಗತ್ಯದ ಮೊದಲ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಸೇವೆಯಾಗಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಕಮಾಂಡ್ ಲೈನ್‌ಗಳ ಬದಲಿಗೆ [[ಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಯೂಸರ್ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್]] (GUI)ಅನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿ ಬಳಕೆದಾರರ ಮಧ್ಯೆ ಸಂವಹನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತುಕೊಡುವುದರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.{{Citation needed |date=May 2009}} [[CB]]-ಶೈಲಿಯ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳ ಹಿಂದಿನ ಮಾದರಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ಲೇನೆಟ್‌ನ [[ಚಾಟ್ ರೂಮ್]] ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಚಾಟ್ ರೂಮ್‌ಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಆಸಕ್ತಿಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರನ್ನು ನೈಜ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಲು ಮತ್ತು ಸಂಭಾಷಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು, ಅವುಗಳೆಂದರೆ: * ಪ್ರೈವೇಟ್ ರೂಮ್ಸ್ - ಯಾವುದೇ ಬಳಕೆದಾರನಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು 23 ಮಂದಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. * ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ರೂಮ್ಸ್ - AOLನ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ ರಚಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು 48 ಮಂದಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. * ಆಡಿಟೋರಿಯಮ್ – AOLನ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ ರಚಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಆಡಿಟೋರಿಯಮ್‌ನಲ್ಲಿ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಸಂಭವಿಸುವುದನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಸುಮಾರು 27 ಮಂದಿಯವರೆಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವುದನ್ನು ಆ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿರುವವರು ಮಾತ್ರ ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.{{Citation needed |date=May 2009}} 1993ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ AOL ಅದರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಿಗೆ [[USENET]] ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು.<ref>[http://www.catb.org/~esr/jargon/html/S/September-that-never-ended.html Catb.org]</ref> ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "[[ಎಟರ್ನಲ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್]]" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. AOL [[ಜಿಎನೈ]]ಗಿಂತ ಅತಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿತು. 1990ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಇದು [[ಪ್ರಾಡಿಗಿ]] (ಇದು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ AOL ಜಾಹೀರಾತಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತ್ತು) ಮತ್ತು [[ಕಂಪ್ಯೂಸರ್ವ್‌]]ಅನ್ನೂ ಮೀರಿಸಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ AOL ಅದರ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಗಂಟೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಶುಲ್ಕವಿಧಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ 1996ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು $19.19 ನಿವ್ವಳ ತಿಂಗಳ ದರಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಮೂರು ವರ್ಷಗಳೊಳಗಾಗಿ AOLನ ಬಳಕೆದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆಯು 10 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಏರಿತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ AOL ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಅಧಿಕ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದವು ಹಾಗೂ ಯಾವಾಗಲೂ[[ಹೆಚ್ಚು ದಟ್ಟಣೆಯ ಸಂಕೇತ]](ಬ್ಯುಸಿ)ಗಳಿಂದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಅವರ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದರು (ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ "AOL" "ಸದಾ ಆಫ್-ಲೈನ್"ನಲ್ಲಿರುತ್ತದೆಂದು ಪರಿಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು).{{Citation needed |date=May 2009}} 1995ರಲ್ಲಿ AOL, [[ವಿಯೆನ್ನಾ ನಗರ]]ದ ಹತ್ತಿರ [[ವರ್ಜಿನಿಯಾ]]ದ [[ಸಂಘಟಿತವಾಗಿರದ]] [[ಫೇರ್‍‌ಫಾಕ್ಸ್ ಕೌಂಟಿ]]‌ಯ<ref>"[http://www.encyclopedia.com/doc/1P2-832840.html Encyclopedia.com]" ''[[ದಿ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್]]''. ಎಪ್ರಿಲ್ 17, 2005. 2009ರರ ಮೇ 7ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref><ref>"[http://factfinder.census.gov/servlet/MapItDrawServlet?geo_id=16000US5179952&amp;_bucket_id=50&amp;tree_id=420&amp;context=saff&amp;_lang=en&amp;_sse=on ಟೈಸನ್ಸ್ ಕಾರ್ನರ್ CDP, ವರ್ಜಿನಿಯಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111110181002/http://factfinder.census.gov/servlet/MapItDrawServlet?geo_id=16000US5179952&_bucket_id=50&tree_id=420&context=saff&_lang=en&_sse=on |date=2011-11-10 }}." ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯೂರೊ. 2009ರ ಮೇ 7ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> [[ಟೈಸನ್ಸ್ ಕಾರ್ನರ್ CDP]]ಯ 8619 ವೆಸ್ಟ್‌ವುಡ್ ಸೆಂಟರ್ ಡ್ರೈವ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>ಸ್ಯುಗಾವರ, ಸಾಂದ್ರ. "[http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/72288466.xml?dids=72288466:72288466&amp;FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:FT&amp;type=current&amp;date=Oct+13%2C+1994&amp;author=Sandra+Sugawara&amp;pub=The+Washington+Post+(pre-1997+Fulltext)&amp;desc=America+Online+to+Reduce+Rates%3B+Firm+Faces+Subscriber+Boycott%2C+Pressure+From+Competitors&amp;pqatl=google ಅಮೆರಿಕ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಟು ರೆಡ್ಯೂಸ್ ರೇಟ್ಸ್; ಫರ್ಮ್ ಫೇಸಸ್ ಸಬ್‌ಸ್ಕ್ರೈಬರ್ ಬಾಯ್ಕಟ್ ಪ್ರೆಶರ್ ಫ್ರಮ್ ಕಾಂಪೀಟಿಟರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130729013454/http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/72288466.xml?dids=72288466:72288466&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Oct+13%2C+1994&author=Sandra+Sugawara&pub=The+Washington+Post+(pre-1997+Fulltext)&desc=America+Online+to+Reduce+Rates%3B+Firm+Faces+Subscriber+Boycott%2C+Pressure+From+Competitors&pqatl=google |date=2013-07-29 }}." ''[[ದಿ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್]]''. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 13, 1994. ಫೈನಾನ್ಶಿಯಲ್ B09. 2009ರರ ಮೇ 7ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> AOL 1996ರಲ್ಲಿ ಫೇರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ ಕೌಂಟಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅದರ ಜಾಲಕ್ಕಾಗಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶದ ಕೊರತೆ ಎದುರಿಸಿತು. 1996ರಲ್ಲಿ{{Citation needed |date=May 2009}} AOL, ವರ್ಜಿನಿಯಾದ ಸಂಘಟಿತವಾಗದ[[ಲೌಡೌನ್ ಕೌಂಟಿ]]ಯ [[ಡಲ್ಲೆಸ್‌]]ನ 22000 AOL ವೇಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು.<ref>"[https://web.archive.org/web/20080208121604/http://corp.aol.com/about-aol/company-overview ಕಂಪೆನಿ ಸ್ಥೂಲಸಮೀಕ್ಷೆ]." ''AOL''. ಫೆಬ್ರವರಿ 8, 2008. 2009ರ ಮೇ 7ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಡಲ್ಲೆಸ್‌ಗೆ ಅದರ ಸ್ಥಳಾಂತರವು 1996ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು ಹಾಗೂ ಇದು ಭವಿಷ್ಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಆಧಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಇಂದು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನ ಜೊತೆಗಿನ ಐದು ವರ್ಷದ ಮಹತ್ವದ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ವಿಂಡೋಸ್‌ ಜತೆಗೂಡಿದ AOL ಜಯಶಾಲಿಯಾಯಿತು.{{Citation needed |date=May 2009}} === ಗಮನ, ಕುಸಿತ ಮತ್ತು ಮರುಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ನೀಡುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳು === {{Refimprove|section|date=September 2008}} {{Prose|date=January 2010}} [[File:Aol subscribers Q201-Q407.png|thumb|right|350px|U.S. AOL ಚಂದಾರಾರರ 2Q 2001 – 2Q 2009]] 2001ರಲ್ಲಿ ಟೈಮ್ ವಾರ್ನರ್‌ (ಸೂಚಿತ ವಾರ್ನರ್ ಬ್ರದರ್ಸ್ ಮಾಲಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ) ಒಂದಿಗೆ ಜತೆಗೂಡಿದಾಗಿನಿಂದ AOLನ ಮೌಲ್ಯವು $240 ಶತಕೋಟಿಯ ಉನ್ನತಸ್ಥಾನದಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕೆಳಕ್ಕಿಳಿಯಿತು. ಅದರ ಚಂದಾದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆಯು 2002ರಿಂದ ಕಾಲುಭಾಗದಷ್ಟೂ ಸಹ ಬೆಳೆಯಲಿಲ್ಲ. ಆನಂತರ AOL ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಸೇವೆ ಪೂರೈಕೆದಾರ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ [[ಯಾಹೂ!]] ಮೊದಲಾದ ಕಂಪೆನಿಗಳಂತೆ ಕಂಟೆಂಟ್ ಪೂರೈಕೆದಾರನಾಗಿ ಸ್ಥಾನಬದಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. * 2004ರಲ್ಲಿ AOL 9.0 ಆಪ್ಟಿಮೈಸ್ಡ್‌ನ ಬಿಡುಗಡೆಯೊಂದಿಗೆ, AOL ವೈಯಕ್ತಿಕ ಶುಭಾಶಯಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನೂ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಮೂಲ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವಾಗ ಅಥವಾ ಲಾಗಿನ್ ಅಥವಾ ಲಾಗ್ಔಟ್ ಆಗುವಾಗ ಅವನ ಅಥವಾ ಅವಳ ಹೆಸರನ್ನು ಕೇಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. * AOL ಅಂತಿಮವಾಗಿ {{Citation needed |date=September 2008}} ಅದರ ಹೊಸ [[IN2TV]] ಸೇವೆಯ ಮೂಲಕ ಅಳವಡಿಸಲಾದ ಜಾಹೀರಾತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಚಂದಾದಾರಿಗೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ದರ್ಜೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ AOL, ''[[ವೆಲ್ಕಮ್ ಬ್ಯಾಕ್ ಕಾಟ್ಟರ್]]'' ಅದರ ಮಾರ್ಕ್ವೀ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ [[ವಾರ್ನರ್ ಬ್ರೋಸ್. ಟೆಲಿವಿಷನ್]]‌ನ ವ್ಯಾಪಕ ಲೈಬ್ರರಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.{{Citation needed |date=September 2008}} * 2005ರಲ್ಲಿ AOL [[ಲೈವ್ 8]]-ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು. ಆನಂತರದ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಸಾವಿರಾರು ಬಳಕೆದಾರರು ಈ ಸಂಗೀತ-ಕಛೇರಿಯ ದೃಶ್ಯ-ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಡೌನ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. * 2005ರಲ್ಲಿ AOL ([[ಟೆಲಿಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] ಒಂದಿಗೆ) [[TMZ.com]]ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿತು. ಇದು ವೆಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸುದ್ದಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಸಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. TMZ.com ಅತಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಿಶೇಷ ವೀಡಿಯೊ ಮತ್ತು ಫೋಟೊಗಳೂ ಸಹ ಜತೆಗೂಡುತ್ತಿದ್ದವು. * 2006ರಲ್ಲಿ AOL ಅದರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಅದರ [[ಡೈಯಲ್-ಅಪ್ ಪ್ರವೇಶ]]ವನ್ನು [[$]]25.90 ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ಏರಿಸುವುದಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿತು. ಈ ಏರಿಕೆಯು ಸೇವೆಯ ಉಳಿದ ಡೈಯಲ್-ಅಪ್ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಬ್ರಾಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು, ಏಕೆಂದರೆ ಏರಿಸಿದ ದರವು ಅವರ ತಿಂಗಳ [[DSL]] ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಪಾವತಿಸುವ ದರದಷ್ಟೇ ಇತ್ತು.<ref name="mills">{{cite web |url=http://news.com.com/AOL+hanging+up+on+dial-up+customers/2100-1025_3-6043910.html?tag=nl |title=AOL hanging up on dial-up customers? |last=Mills |first=Elinor |publisher=CNET |accessdate=August 3, 2006 |archiveurl=https://archive.today/20121208124620/http://news.cnet.com/AOL-hanging-up-on-dial-up-customers/2100-1025_3-6043910.html?tag=nl |archivedate=ಡಿಸೆಂಬರ್ 8, 2012 |url-status=live }}</ref> ಆದರೆ AOL ಅದರ ಸೇವೆಗಳ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಅನಿಯಮಿತ ಡೈಯಲ್-ಅಪ್ ಪ್ರವೇಶದ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಮಾಸಿಕ $9.95 ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ಒದಗಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿತು.<ref name="AOL">{{cite web |url=http://free.aol.com/thenewaol/plan_choice.adp |title=AOL price plans |accessdate=October 29, 2006}}</ref> * 2006ರ ಎಪ್ರಿಲ್ 3ರಂದು AOL ಅದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೆಸರು "ಅಮೆರಿಕ ಆನ್‌ಲೈನ್‌"ಅನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತದೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು; ಈಗಿರುವ ಸೇವೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು "AOL" ಹಾಗೂ ಟೈಮ್ ವಾರ್ನರ್‌ನ ಉಪವಿಭಾಗದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೆಸರು "AOL, [[LLC]]".<ref name="pr">{{cite news |url=http://www.timewarner.com/corp/newsroom/pr/0,20812,1179447,00.html |title=America Online Changes Its Name to AOL |date=2006-04-03 |accessdate=2006-07-24 |archive-date=2006-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060715034643/http://www.timewarner.com/corp/newsroom/pr/0%2C20812%2C1179447%2C00.html |url-status=dead }}</ref> * 2006ರ ಆಗಸ್ಟ್ 2ರಂದು AOL, ಈ ಹಿಂದೆ ಅದರ ಪಾವತಿಸುವ-ಗ್ರಾಹರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಇ-ಮೇಲ್ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಅನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತದೆಂದು ಸಾರಿತು. ಅದು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ನಾನ್-AOL-ಓನ್ಡ್ ಪ್ರವೇಶ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ AOL ಅಥವಾ AOL.comಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಒದಗಿಸಿತ್ತು.("ಥರ್ಡ್ ಪಾರ್ಟಿ ಟ್ರಾನ್ಸಿಟ್", "ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ತರುವುದು" ಅಥವಾ "BYOA") ಈ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು "ವಾಲ್ಡ್ ಗಾರ್ಡನ್" ವ್ಯವಹಾರ ಮಾದರಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಖರ್ಚುಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲು ಮಾಡಲಾಯಿತು. AOL- ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಪ್ರವೇಶದ ಬಿಂದುಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು-ವೇಗದ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಗ್ರಾಹಕ-ಆಧಾರಿತ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಅಧಿಕ ಲಾಭದಾಯಕ ಜಾಹೀರಾತು ಪೂರೈಕೆದಾರ AOL.com ಆಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಾಧಿಸಲಾಯಿತು.{{Citation needed |date=September 2008}} ಖಾತೆಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ, [[ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್]] [[ಹಾಟ್‌ಮೇಲ್]], [[ಯಾಹೂ!]] ಅಥವಾ ಇತರ ಇ-ಮೇಲ್ ಪೂರೈಕೆದಾರಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಮಾಡುವ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಶುಲ್ಕ ಪಾವತಿಯಿಂದ ಉಚಿತ ಸೇವೆಗೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. AOL CEO ರಾಂಡಿ ಫಾಲ್ಕೊ ಪ್ರಕಾರ, 2007ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾವತಿಸುವ ಪ್ರವೇಶದಿಂದ ಉಚಿತ ಪ್ರವೇಶವಾಗಿ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದ ದರವು 80%ನಷ್ಟಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.alleyinsider.com/2007/12/aol-twx-randy-falcos-yearend-love-note-to-aolers.html |title=AOL (TWX): Randy Falco's Year-End Love Note to AOLers |accessdate=December 18, 2007 |archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 18, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071218120637/http://www.alleyinsider.com/2007/12/aol-twx-randy-falcos-yearend-love-note-to-aolers.html |url-status=dead }}</ref> * 2006ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಖರ್ಚುಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲು AOL, U.S.-ಆಧಾರಿತ ಕಾಲ್ ಸೆಂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು [[ಗ್ರಾಹಕ-ಸೇವೆ]]ಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು.{{Citation needed |date=September 2008}} AOL ಕ್ರಮೇಣ U.S. ಸಹಯೋಗದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನೂ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿತು. 2007ರ ಜನವರಿ 28ರಂದು, ಕೊನೆಯ ಸ್ವದೇಶದ AOL ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕಾಲ್-ಸೆಂಟರ್ ([[ಓಕ್ಲಹೋಮ ನಗರ]]ದಲ್ಲಿದ್ದ)ಬಾಗಿಲು ಮುಚ್ಚಿತು.{{Citation needed |date=September 2008}} ಹಾಗೂ 2007ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಕೆನಡಾ]]ದಲ್ಲಿನ ಕೊನೆಯ ಕಾಲ್-ಸೆಂಟರ್‌ನ್ನು ಸಹ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು.{{Citation needed |date=September 2008}} ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರಾಹಕ ಸೇವಾ ಕರೆಗಳನ್ನು ಈಗ [[ರೊಮೇನಿಯಾ]], [[ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿನ ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.{{Citation needed |date=September 2008}} * 2007ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17ರಂದು, AOL ಅದರ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಪ್ರಧಾನ-ಕಛೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು [[ವರ್ಜಿನಿಯಾದ ಡಲ್ಲೆಸ್‌]]‌ನಿಂದ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]]<ref>{{cite news |url=http://online.wsj.com/article/SB119003377082529719.html?mod=googlenews_wsj |title=AOL Moves Headquarters To New York City |date=2007-09-17 |accessdate=2007-09-17}}</ref> ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವುದಾಗಿ ಹಾಗೂ ಅದರ ವಿವಿಧ ಜಾಹೀರಾತು ಘಟಕಗಳನ್ನು ಪ್ಲ್ಯಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ A ಎಂಬ ಒಂದು ಹೊಸ ಉಪಾಂಗವಾಗಿ ಒಂದುಗೂಡಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ಆ ಕಾರ್ಯವು ಅನೇಕ ಜಾಹೀರಾತು ಸ್ವಾಧೀನಗಳು, ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ [[Advertising.com]]ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಕಂಪೆನಿಯು ಜಾಹೀರಾತು-ಆಧಾರಿತ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾದರಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಗಮನಹರಿಸಿದ್ದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. AOL ನಿರ್ವಹಣೆಯು "ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ"ಗಳು ಡಲ್ಲೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತವೆಂದು ಒತ್ತಿಹೇಳಿತು, ಅವು ಕಂಪೆನಿಯ ಪ್ರವೇಶ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೋಡೆಮ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. * AOL 2008ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ [[ನಡವಳಿಕೆಯ ಗುರಿಗಳನ್ನು]] ವಿವರಿಸಲು ಆನಿಮೇಟೆಡ್ ಕಾರ್ಟೂನುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಇದು ಬಳಕೆದಾರರು ಇತರ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ ಹಿಂದಿನ ಭೇಟಿಗಳು ಹೇಗೆ ಅವರು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾದ ಜಾಹೀರಾತಿನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |author=Story, Louise |title=AOL Brings Out the Penguins to Explain Ad Targeting |url=http://bits.blogs.nytimes.com/2008/03/09/aol-brings-out-the-penguins-to-explain-ad-targeting-ok-saul-and-louise-post-with-article/ |date=10 March 2008 |work=The New York Times}} in {{cite news |author=Story, Louise |title=To Aim Ads, Web Is Keeping Closer Eye on You |url=https://www.nytimes.com/2008/03/10/technology/10privacy.html |work=The New York Times |publisher=The New York Times Company |date=10 March 2008 |accessdate=2008-03-09}}</ref> ಆ ವರ್ಷದ ನಂತರ AOL ಖಾಸಗಿ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಆನಿಮೇಟೆಡ್ ಕಾರ್ಟೂನುಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚಣೆಯನ್ನು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]]‌ಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.<ref>{{cite news |author=Bearne, Suzanne |title=AOL campaign explains behavioural targeting |url=http://www.nma.co.uk/Articles/39127/AOL+campaign+explains+behavioural+targeting.html |date=11 August 2008 |work=NMA |publisher=Centaur Media |accessdate=2008-08-15 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * AOL ಉತ್ತರ ವರ್ಜಿನಿಯಾದ ಅದರ ಮೂರು ಮಾಹಿತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ [[ರೆಸ್ಟಾನ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಸೆಂಟರ್]]ಅನ್ನು ಮುಚ್ಚಿತು ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು 2008ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ [[CRG ವೆಸ್ಟ್]]‌ಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite news |url=http://www.crgwest.com/PDFs/12100_Sunrise_Press_Release.pdf |format=PDF |title=CRG West accounces the acquisition of Data Center in Reston, Virginia |date=2008-01-03 |accessdate=2008-11-16 |archive-date=2008-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217094718/http://www.crgwest.com/PDFs/12100_Sunrise_Press_Release.pdf |url-status=dead }}</ref> ಈ ಮಾರಾಟವು AOL ಅದರ ಉತ್ತರ ವರ್ಜಿನಿಯಾದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮೂರು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ (ಡಲ್ಲೆಸ್, ಮ್ಯಾನಸ್ಸಾಸ್, ರೆಸ್ಟಾನ್) ಎರಡಾಗಿ ಬಲಪಡಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು. ಮೂರು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಎರಡಾಗಿ ಏಕೀಕರಿಸಿದ ನಂತರ AOL ಅದರ ಒಟ್ಟು ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಅದರ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಆಪರೇಶನ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್‌ನ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಈ ಬದಲಾವಣೆಯ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. {{Citation needed |date=November 2008}} *2007ರಲ್ಲಿ AOL ಅದರ ಇತರ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು [[ವರ್ಜಿನಿಯಾದ ಲೌಡೌನ್ ಕೌಂಟಿ]]ಯಿಂದ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]]ಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು; ಅದು ಅದರ ವರ್ಜಿನಿಯಾ ಕಛೇರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="GoldfarbHQMove" /> ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಸನ್ನಿಹಿತದ ಭಾಗವಾಗಿ ಮತ್ತು ರೆಸ್ಟಾನ್‌ನಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡ ನಂತರ ಡಲ್ಲೆಸ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಪುನರ್ರಚಿಸುವುದರ ಭಾಗವಾಗಿ, AOL CEO [[ರಾಂಡಿ ಫಾಲ್ಕೊ]] 2007ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 15ರಂದು, 2007ರ ಕೊನೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ 2000 ನೌಕರರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಯೋಜನೆಗಳು "ತಕ್ಷಣ"ದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದನು.<ref>{{cite news |url=http://bits.blogs.nytimes.com/2007/10/15/tuesday-is-layoff-day-at-aol/ |title=Tuesday is Layoff Day at AOL |date=2007-10-15 |accessdate=2007-10-17 |work=The New York Times |first=Saul |last=Hansell}}</ref> ಅದೇ ಸಂಜೆ ಡಲ್ಲೆಸ್‌ನ ಸುಮಾರು 750 ನೌಕರರು ಮರುದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗಿನ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಂತೆ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು;<ref name="AOL TWX: Live Layoff Coverage">{{cite news |url=http://www.alleyinsider.com/2007/10/aol-twx-how-to.html |title=AOL (TWX): Live Layoff Coverage |date=2007-10-15 |accessdate=2007-10-27 |archive-date=2009-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090204181657/http://www.alleyinsider.com/2007/10/aol-twx-how-to.html |url-status=dead }}</ref> 2007ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌17ರಂದು ನೌಕರರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರೂ[[ವರ್ಕರ್ ಅಡ್ಜಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಂಡ್ ರಿಟ್ರೈನಿಂಗ್ ನೋಟಿಫಿಕೇಶನ್ ಆಕ್ಟ್]]‌ನ ಪ್ರಕಾರ 2007ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 12ರವರೆಗೆ ಸಂಬಳದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಮರುರಚನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ತೆಗೆಯಲಾಗುವ ಇತರ ಗುಂಪಿನ ನೌಕರರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ನೆನೆಗುದಿಗೆ ಬಿದ್ದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು 2007ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 14ರವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಆನಂತರ ಅವರನ್ನು ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆಂದು 2007ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 16ರಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು. ನೌಕರರನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿದ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ, ಡಲ್ಲಸ್ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಮಾಲೋಚನಾ ಕೊಠಡಿಯನ್ನು ದಿನದ "ವಿಶೇಷ ಉದ್ದೇಶದ ಕೊಠಡಿ"ಯಾಗಿ ಮೀಸಲಾಗಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಹೊರಹೋಗುವ ನೌಕರರಿಗಾಗಿ ವಜಾಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಡಲ್ಲೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ನೌಕರರು ಸಾಮೂಹಿಕ ವಜಾಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು "ಬ್ಲಡಿ ಟ್ಯೂಸ್ಡೆ" ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಬ್ಲಾಗ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸುದ್ದಿ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.<ref name="AOL TWX: Live Layoff Coverage" /> [[ಓಹಿಯೊದ ಕೊಲಂಬಸ್]]‌ನ ಹಿಂದಿನ [[ಕಂಪ್ಯೂಸರ್ವ್‌]] ಕಂಪೆನಿಯ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂಖ್ಯೆಯ ನೌಕಕರನ್ನೂ ಸಹ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲಾ [[ಟಕ್ಸನ್]] ಕ್ವಾಲಿಟಿ ಅನಾಲಿಸಿಸ್ ಶಾಪ್, [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಮೌಂಟೇನ್ ವ್ಯೂ]]ನ ಹಿಂದಿನ ನೆಟ್‌ಸ್ಕೇಪ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ AOL ನೌಕರರು, ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ತಂಡಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯತಃ ಇಡೀ[[ಕೆನಡಾದ ನ್ಯೂ ಬ್ರೂನ್ಸ್‌ವಿಕ್‌ನ ಮಾಂಕ್ಟನ್]]‌ನ ಕಾಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಸೈಟ್ ಸದಸ್ಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂತಿಮ ಪರಿಣಾಮವೆಂದರೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಓಪರೇಶನಲ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ AOLನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸುಮಾರು 40%ನಷ್ಟು ಮಂದಿಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಹಿಂದಿನ ಭಾರಿ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ವಜಾಗಳನ್ನು SysOpsನೌಕರರು ಎದುರಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಬಾರಿ ಹಿಂದಿನ ವಜಾಗಳಿಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿತ್ತು. [[ನೋವ ಸ್ಕೋಟಿಯಾದ ಹ್ಯಾಲಿಫ್ಯಾಕ್ಸ್]]‌ನ AOL ವಾಯ್ಸ್ ಸರ್ವಿಸಸ್‌ನ ತಂಡ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಸಮೂಹಗಳಿಗೆ ಬಹುತೇಕ ಸೀಮಿತವಾದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸುತ್ತಿನ ವಜಾಗಳು 2007ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 11 ಮತ್ತು 12ರಂದು ಘಟಿಸಿತು.{{Citation needed |date=November 2008}} * 2008ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 6ರಂದು ಟೈಮ್ ವಾರ್ನರ್‌ CEO [[ಜೆಫ್ ಬೆವ್ಕೆಸ್]], ಟೈಮ್ ವಾರ್ನರ್‌ AOLನ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಜಾಹೀರಾತು ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಎರಡಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ನಂತರ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಪ್ರವೇಶ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಮಾರಾಟಮಾಡುವ ಸಂಭಾವ್ಯತೆ ಇದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದನು.<ref>[https://biz.yahoo.com/ap/080206/earns_time_warner.html ಟೈಮ್ ವಾರ್ನರ್‌ ವಿಲ್ ಸ್ಪ್ಲಿಟ್ AOL: ಫೈನಾನ್ಶಿಯಲ್ ನ್ಯೂಸ್ - ಯಾಹೂ! ಫೈನಾನ್ಸ್]</ref> * 2009ರ ನವೆಂಬರ್ 23ರಂದು AOL ಹೊಸ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಗುರುತಿನ ಬಗೆಗಿನ ಒಂದು ರಹಸ್ಯ ಮುನ್ನೋಟವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಅದು ಚಿತ್ರಗಳ (ಉದಾ. ಗೋಲ್ಡ್‌ಫಿಶ್, ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು, ಮರ, ಅಂಚೆಕಾರ್ಡ್) ಮೇಲೆ ಅಧ್ಯಾರೋಪಿಸಿದ ಹೊಸ ಲೋಗೊ ''Aol.'' ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೊಸ ಗುರುತನ್ನು ಟೈಮ್ ವಾರ್ನರ್ AOLನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ನಂತರ 2009ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 10ರಂದು AOLನ ಎಲ್ಲಾ ಸೇವೆಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. == ವಿವಾದಗಳು == {{Criticism section|date=September 2009}} {{Unbalanced|section|date=September 2009}} === ಸಮುದಾಯ ಮುಖಂಡರು === 2005ರ ಮಧ್ಯಾವಧಿಗಿಂತ ಮೊದಲು AOL ಚಾಟ್‌ರೂಮ್‌ಗಳು, ಸಂದೇಶ ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಲೈಬ್ರರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು [[ಸಮುದಾಯ ಮುಖಂಡರು(ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಲೀಡರ್)]] ಅಥವಾ CLಗಳೆಂಬ [[ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರನ್ನು]] ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. AOLನ [[ರಿಮೋಟ್ ಸ್ವಯಂ-ಸೇವಕರ]] ಬಳಕೆಯು 1985ರಲ್ಲಿ ಅದರ [[ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಲಿಂಕ್]] ಸೇವೆಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದಾಗ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಸಮುದಾಯ ಮುಖಂಡರನ್ನು ಪ್ರೊಪ್ರೈಟರಿ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು [[RAINMAN]] ಎನ್ನುವ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಪರಿವಿಡಿ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿವಿಡಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಪಾರ್ಟ್ನರ್ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ನೌಕರರು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. 1999ರಲ್ಲಿ CLಗಳ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ U.S.ನ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕಾನೂನನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿ AOLನ ವಿರುದ್ಧ [[ಕ್ಲಾಸ್ ಆಕ್ಷನ್ ಮೊಕದ್ದಮೆ]]ಯೊಂದನ್ನು ಹೂಡಲಾಯಿತು. [[ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಲೇಬರ್]] ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿತು. ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬರದೆ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು 2001ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿತು.<ref name="cisn">{{cite journal | last = Postigo | first = Hector | authorlink = | coauthors = | title = America Online volunteers | journal = ''International Journal of Cultural Studies'' | volume = 12 | issue = 5 | pages = 451–469 | publisher = [http://ics.sagepub.com/cgi/content/abstract/12/5/451 SAGE Publications] | location = | year = 2009 | url = | issn = | doi = | id = | accessdate = 12 June 2009 | pmid = | doi_brokendate = }}</ref> AOL 2000ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಸ್ವಯಂ-ಸೇವಕರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸವಲತ್ತುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ 2005ರ ಜೂನ್ 8ರಂದು ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಮುದಾಯ ಮುಖಂಡರಿಗೆ ಅವರ ಸೇವೆಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಅವರ ಖಾತೆಗಳಿಗೆ 12 ತಿಂಗಳ ಹಣವನ್ನು ಜಮಾ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 2010ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾಸ್ ಆಕ್ಷನ್ ಮೊಕದ್ದಮೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇತ್ಯರ್ಥಕ್ಕೆ ಬರಲಾಯಿತು. ಈ ಇತ್ಯರ್ಥದ ಪ್ರಕಾರ $15 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು USD ಹಣವನ್ನು ಹಿಂದಿನ 7,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಮುದಾಯ ಮುಖಂಡರಿಗೆ ಹಂಚುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು. === ಬಿಲ್ಲಿಂಗ್ ವಿವಾದಗಳು === ಖಾತೆಗಳು ಕಂಪೆನಿ ಅಥವಾ ಬಳಕೆದಾರರಿಂದ ರದ್ದುಗೊಂಡ ನಂತರವೂ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಬಿಲ್-ಕಳುಹಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ನಿಧಾನವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಸೂಚಿಸುವ ಅನೇಕ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳನ್ನು AOL ಎದುರಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, AOL ಕ್ಲಾಸ್ ಆಕ್ಷನ್ ಮೊಕದ್ದಮೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾದ ನಿಮಿಷಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಲೆಕ್ಕಮಾಡುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಹಿಂದೆ AOL ಬಳಕೆದಾರನೊಬ್ಬನು ಸೇವೆಗೆ ಸಂಪರ್ಕವಾದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಹದಿನೈದು ಸೆಕೆಂಡುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ, ಮುಂದಿನ ನಿಮಿಷಕ್ಕೆ ಪೂರ್ಣಾಂಕಗೊಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು (ಆದ್ದರಿಂದ 11 ನಿಮಿಷಗಳು ಮತ್ತು 46 ಸೆಕೆಂಡುಗಳಷ್ಟು ಕಾಲ ಸೇವೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ 13 ನಿಮಿಷಗಳ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು). AOL ಇದು ಸೈನ್ ಇನ್/ಸೈನ್ ಆಫ್ ಸಮಯವನ್ನೂ ಲೆಕ್ಕಮಾಡುತ್ತದೆಂದು ವಾದಿಸಿತು. ಆದರೆ ಈ ಅಭ್ಯಾಸವು ಅದರ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಫಿರ್ಯಾದಿಗಳು ಜಯಗಳಿಸಿದರು (ಕೆಲವರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮತ್ತೊಂದು ISP ನ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವಾಗ ಸೈನ್ ಇನ್ ಮತ್ತು ಸೈನ್ ಆಫ್ 15 ಸೆಕೆಂಡುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲವೆಂದೂ ಸೂಚಿಸಿದರು). AOL ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ-ಸಮಯ ಲೆಕ್ಕಮಾಡುವ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಅವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉಚಿತ ಸಮಯವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ AOL ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌, ಬಳಕೆದಾರರು ಎಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಎಷ್ಟು ನಿಮಿಷಗಳ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಪಡಿಸುತ್ತದೆ. AOL ಸರಿಯಾಗಿ ಬಿಲ್-ಕಳುಹಿಸುವ ರೂಢಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲವೆಂದು ಅದರ ವಿರುದ್ಧ 2003ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಓಹಿಯೊ ಅಟ್ಟರ್ನಿ ಜನರಲ್]]‌ ದಾವೆ-ಹೂಡಿದರು. ಆ ಮೊಕದ್ದಮೆಯು 2005ರ ಜೂನ್ 8ರಂದು ತೀರ್ಮಾನಗೊಂಡಿತು. AOL [[ಓಹಿಯೊ]] AG ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ದಾವೆ ಹೂಡಿದ ಯಾವುದೇ ಗ್ರಾಹಕ-[[ದೂರು]]ಗಳನ್ನು ಇತ್ಯರ್ಥ ಮಾಡಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು. 2006ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, [[ಫ್ಲೋರಿಡಾ]] ಗ್ರಾಹಕರ ವಿರುದ್ಧ [[ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಅಟರ್ನಿ ಜನರಲ್]] ಹೂಡಿದ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿ, ಅವರಿಗೆ [[ಪರಿಹಾರ]] ನೀಡಲು AOL ಒಪ್ಪಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.dc.bbb.org/report.html?national=Y&compid=2087 |title=AOL |accessdate=2008-01-22 |publisher=[[Better Business Bureau]] |archive-date=2010-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100718111258/http://www.dc.bbb.org/report.html?national=Y&compid=2087 |url-status=dead }}</ref> === ಖಾತೆ ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವಿಕೆ === ಸರಿಸುಮಾರು 300 ಗ್ರಾಹಕ-ದೂರುಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಅಟೆರ್ನಿ ಜನರಲ್]]‌ನ ವಿಚಾರಣಾ ಕಛೇರಿಯು AOLನ ಗ್ರಾಹಕ-ಸೇವಾ ನೀತಿಗಳ ತನಿಖೆ ನಡೆಸಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಕಂಪೆನಿಯು ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಸೇವೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಚಂದಾದಾರರನ್ನು [[ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ]]ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುವ ನೌಕರರಿಗೆ ಬಹುಮಾನ ನೀಡುವ ವ್ಯಾಪಕ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಆ ತನಿಖೆಯು ಬಹಿರಂಗ ಪಡಿಸಿತು. ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಅಂತಹ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಚಂದಾದಾರರ ಇಷ್ಟದ ವಿರುದ್ಧ ಅಥವಾ ಅವರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಲ್ಲದೆಯೇ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ, ಸೇವೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು ಕರೆ ಮಾಡಿದ ಗ್ರಾಹಕರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಮಂದಿಯನ್ನು ಉಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅವರ ಮನವೊಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಗ್ರಾಹಕ-ಸೇವಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಹತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಡಾಲರ್‍‌ಗಳಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯದ ಬೋನಸ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಗ್ರಾಹಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಶೇಖಡಾವಾರುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.ಇದನ್ನು ಗ್ರಾಹಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಪೂರೈಸಬೇಕೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಬೋನಸ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಉಳಿಸುವ ಕನಿಷ್ಠ ದರಗಳು ನೌಕರರು, ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಮಾನ್ಯ ಮಾಡದ ಹಾಗೆ ಅಥವಾ ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟಗೊಳಿಸುವ ಹಾಗೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದವು. ಸೇವೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ, ಬಿಲ್-ಕಳುಹಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು AOL ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಅನೇಕ ಗ್ರಾಹಕರು ದೂರಿದ್ದಾರೆ. 2005ರ ಆಗಸ್ಟ್ 24ರಂದು ಅಮೆರಿಕ ಆನ್‌ಲೈನ್‌, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರಕ್ಕೆ $1.25 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಪಾವತಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ಅದರ ಗ್ರಾಹಕ-ಸೇವಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪುನಃರೂಪಿಸಿತು. ಈ ಒಪ್ಪಂದದಡಿಯಲ್ಲಿ, ಗ್ರಾಹಕ-ಸೇವಾ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಬೋನಸ್‌ ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಕನಿಷ್ಠ ಕೋಟಾ ಪೂರೈಸುವುದು AOLಗೆ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web |url=http://www.dc.bbb.org/report.html?national=Y&compid=2087 |title=AOL |accessdate=2008-01-22 |publisher=Better Business Bureau |archive-date=2010-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100718111258/http://www.dc.bbb.org/report.html?national=Y&compid=2087 |url-status=dead }}</ref> 2006ರ ಜೂನ್ 13ರಂದು, ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಫೆರಾರಿ ಎಂಬುವವನು ಅವನ ಖಾತೆ ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಬಗೆಗಿನ ಫೋನ್ ಕರೆಯ ಬಗ್ಗೆ [http://insignificantthoughts.com/2006/06/13/cancelling-aol/ ಬ್ಲಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101231075933/http://www.insignificantthoughts.com/2006/06/13/cancelling-aol/ |date=2010-12-31 }}, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವನು ಹಿಂದೆ ಬ್ರಾಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್ ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಬದಲಾವಣೆಗೊಂಡಿದ್ದನೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ರೆಕಾರ್ಡ್ ಆದ ಫೋನ್ ಕರೆಯಲ್ಲಿ, 30-ವರ್ಷದ ಫೆರಾರಿಯು ಅದರಲ್ಲಿ AOL ಸಮಯವು ಯಾಕೆ ಇನ್ನೂ ದಾಖಲಾಗುತ್ತಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳುವವರೆಗೆ AOL ಪ್ರತಿನಿಧಿಯು ಖಾತೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದನು. AOL ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅದುವರೆಗೂ ಇನ್‌ಸ್ಟಾಲ್ ಸಹ ಆಗಿಲ್ಲವೆಂದು ಫೆರಾರಿ ಸೂಚಿಸಿದನು. ಫೆರಾರಿಯು ಯಾವುದನ್ನೂ ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಖಾತೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಕೋರಿಕೊಂಡಾಗ, AOL ಪ್ರತಿನಿಧಿಯು ಖಾತೆಯು-ಸರಿಹೊಂದುವ ಫೆರಾರಿಯ ತಂದೆಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮಾತನಾಡುವಂತೆ ಆತನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ಆ ಮಾತುಕತೆಯು CNBC ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. CNBC ವರದಿಗಾರರು AOLನ ಖಾತೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ, ಅವರ ಸಂಭಾಷಣೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಖಾತೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು 45 ನಿಮಿಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite news |url=http://www.msnbc.msn.com/id/13447232/ |title=How hard can it be to cancel an AOL account? |first=Jane |last=Wells |publisher=CNBC |date=2006-06-21 |accessdate=2006-07-24 |archive-date=2006-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060722035736/http://www.msnbc.msn.com/id/13447232/ |url-status=dead }}</ref> 2006ರ ಜುಲೈ 19ರಂದು, AOLನ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ [[ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದರ]] ಬಗೆಗಿನ ಕೈಪಿಡಿಯು ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.consumerist.com/consumer/exclusive/aol-retention-manual-uploaded-in-full-188310.php |title=ಅಮೆರಿಕ ಆನ್‌ಲೈನ್‌: AOL ರಿಟೆನ್ಶನ್ ಮ್ಯಾನ್ವಲ್ ಅಪ್‌ಲೋಡೆಡ್ ಇನ್ ಫುಲ್ |access-date=2010-07-29 |archive-date=2009-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090603021710/http://consumerist.com/consumer/exclusive/aol-retention-manual-uploaded-in-full-188310.php |url-status=dead }}</ref> (7MB PDF). 2006ರ ಆಗಸ್ಟ್ 3ರಂದು [[ಟೈಮ್ ವಾರ್ನರ್‌]] ಕಂಪೆನಿಯು AOL ನ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡುವುದೆಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಅದರ ಲಾಭಗಳು $1 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ವೆಚ್ಚಗಳ ಕಡಿತವನ್ನು ಆಧರಿಸಿತ್ತು. ಕಂಪೆನಿಯು ನಂತರದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಆರು ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಂದಾದಾರರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.consumerist.com/consumer/aol/timewarner-dissolves-aol-retention-centers-191878.php |title=AOL: ಟೈಮ್‌ವಾರ್ನರ್ ಡಿಸಾಲ್ವ್ಸ್ AOL ರಿಟೆನ್ಶನ್ ಸೆಂಟರ್ಸ್ |access-date=2010-07-29 |archive-date=2009-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091101054128/http://consumerist.com/consumer/aol/timewarner-dissolves-aol-retention-centers-191878.php |url-status=dead }}</ref> === ಡಿಸ್ಕ್‌ಗಳ ನೇರ ಮಾರಾಟ === 2006 ರಿಂದ ಹಿಂದೆ, AOL ಅದರ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[CD-ROM]]ಗಳ (ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ 3{{frac|1|2}}ರ [[ಫ್ಲಾಪಿ ಡಿಸ್ಕ್‌ಗಳು]]) ಬಗೆಗಿನ ಕೋರದ ಭಾರೀ [[ನೇರ ಮೇಲ್]]‌ಗಾಗಿ ಅತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಇಂತಹ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ತಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವೆಲ್ಲಾ ಹೆಚ್ಚು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬಳಕೆಯಾಗಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಅದು ಅಭಿಯಾನದ ಪರಿಸರ ವೆಚ್ಚದಿಂದಾಗಿ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=http://archives.cnn.com/2002/TECH/internet/10/17/aol.discs/ |title=Campaign: Send AOL CDs back |work=CNN.com |author=Rusty Dornin |date=2002-10-18 |access-date=2010-07-29 |archive-date=2013-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130519093132/http://archives.cnn.com/2002/TECH/internet/10/17/aol.discs/ |url-status=dead }}</ref> === ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ === {{Refimprovesect|date=March 2008}} * 2000ರಲ್ಲಿ AOL $8 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯದ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ AOL 5.0 ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಥರ್ಡ್-ಪಾರ್ಟಿ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಸೇವೆ ಪೂರೈಕೆದಾರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದೆಯೆಂಬ ಆಪಾದನೆಗೊಳಗಾಯಿತು. ಮೊಕದ್ದಮೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾದ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಅನ್ನು ಡೌನ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಿದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಬಳಕೆದಾರನಿಗೆ ಮೊಕದ್ದಮೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು $1000ದಷ್ಟು ಹಾನಿಪರಿಹಾರವನ್ನು ಕೋರಲಾಯಿತು. AOL ನಂತರ ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸದೇ $15 ದಶಲಕ್ಷದ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿತು.<ref>[http://www.gardencitygroup.com/cases/pdf/AOL/AOLNotice.pdf Gardencitygroup.com]</ref> ಈಗ AOL ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌, ಮ್ಯಾಕ್ OS X ಅಲ್ಲಿ AOL ಡೈಯಲರ್ ಅಥವಾ AOL ಕನೆಕ್ಟ್ ಎನ್ನುವ ಒಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್ ಅನ್ನು ಓಡಿಸದೇ ISP ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅವರು AOL ಬ್ರೌಸರ್‌ ಅನ್ನು ಬಳಸಲು ಇಷ್ಟಪಡದಿದ್ದರೆ, ಅವರು ಬಯಸುವ ಅನ್ವಯಿಕ ತಂತ್ರಾಂಶಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. * AOL 9.0 ಒಮ್ಮೆ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸದೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಅನ್ನು ಇನ್‌ಸ್ಟಾಲ್ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಗೂ ಬ್ರೌಸರ್ ಆದ್ಯತೆಗಳು, ಟೂಲ್‌ಬಾರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಐಕಾನ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ [[ಸ್ಪಾಪ್‌ಬ್ಯಾಡ್‌ವೇರ್‌]]ನಿಂದ ''ತನಿಖೆಯಡಿಯಲ್ಲಿರುವುದಾಗಿ'' <ref>{{Cite web |url=http://stopbadware.org/reports/reportdisplay?reportname=aol082706 |title=Stopbadware.org |access-date=2010-07-29 |archive-date=2007-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070220101412/http://stopbadware.org/reports/reportdisplay?reportname=aol082706 |url-status=dead }}</ref> ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆದರೂ AOL 9.0 VR (ವಿಸ್ತಾ ರೆಡಿ) 2007ರ ಜನವರಿ 26ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ, ಇದು AOL ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಬ್ಯಾಡ್‌ವೇರ್‌ನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web |url=http://stopbadware.org/reports/reportdisplay?reportname=aol90vr |title=StopBadware.org |access-date=2010-07-29 |archive-date=2012-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120729205843/http://stopbadware.org/reports/reportdisplay?reportname=aol90vr |url-status=dead }}</ref> === ಯೂಸ್‌ನೆಟ್ ಸುದ್ದಿಗುಂಪುಗಳು === AOL 1993ರಲ್ಲಿ [[ಯೂಸ್‌ನೆಟ್]]‌ಗೆ ಗ್ರಾಹಕ-ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನೀಡಿದಾಗ, ಅದು ಪ್ರಮಾಣಿತ ಪಟ್ಟಿ ವೀಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಸುದ್ದಿಗುಂಪನ್ನು ಮರೆಯಾಗಿರಿಸಿತು: ''alt.aol-sucks''. AOL ಸುದ್ದಿಗುಂಪನ್ನು ಪರ್ಯಾಯ ವಿವರಣಾ ವೀಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿತು. ಆದರೆ ವಿವರಣೆಯನ್ನು "ಅಮೆರಿಕ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಬಗೆಗಿನ ಟೀಕೆ ಮತ್ತು ದೂರು"ಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿತು. [[ಯೂಸ್‌ನೆಟ್]] ಸುದ್ದಿಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಕೊಂಡಿರುವ AOL ಗ್ರಾಹಕರೊಂದಿಗೆ, ಪ್ರಸ್ತುತವಿದ್ದ ಬಳಕೆದಾರರ ನೆಲೆಯು AOL ಮತ್ತು ಅದರ ಗ್ರಾಹಕರ ಬಗ್ಗೆ ಬಲವಾದ ಅನಾಸಕ್ತಿ ತೋರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಈ ಹೊಸ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು [[ಎಟರ್ನಲ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್]] ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು. ನಂತರ AOL 2005ರ ಜೂನ್ 25ರಂದು ಯೂಸ್‌ನೆಟ್‌ಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಒದಗಿಸುವುದನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು.<ref>[http://www.betanews.com/article/AOL_Pulls_Plug_on_Newsgroup_Service/1106664611 ಬೀಟಾನ್ಯೂಸ್ | AOL ಪುಲ್ಸ್ ಪ್ಲಗ್ ಆನ್ ನ್ಯೂಸ್‌ಗ್ರೂಪ್ ಸರ್ವಿಸ್]</ref> ಯೂಸ್‌ನೆಟ್ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ವಿವರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಬಳಕೆದಾರರರಿಗೆ ಯೂಸ್‌ನೆಟ್ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಥರ್ಡ್-ಪಾರ್ಟಿ [[ಗೂಗಲ್‌ ಗ್ರೂಪ್ಸ್]]‌ನಿಂದ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯುವಂತೆ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಒದಗಿಸಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ AOL ಯೂಸ್‌ನೆಟ್‌ನ ಬದಲಿಗೆ ಸಮುದಾಯ-ಆಧಾರಿತ [[ಮೆಸೇಜ್ ಬೋರ್ಡ್ಸ್]]ಅನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. === ಸೇವೆಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳು (ಟರ್ಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಸರ್ವಿಸ್) (TOS) === AOL ಬಳಕೆದಾರರಿಗಾಗಿ ಅವರ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿವರವಾದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವನ್ನು [[ಸೇವೆಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳು]] (TOS, UKಯಲ್ಲಿ ಕಂಡೀಷನ್ಸ್ ಆಫ್ ಸರ್ವಿಸ್ (ಸೇವೆಯ ನಿಮಯಗಳು) ಅಥವಾ COS ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮೂರು ವಿವಿಧ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ''ಸದಸ್ಯರ ಒಪ್ಪಂದ'', ''ಸಮುದಾಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಗಳು'' ಮತ್ತು ''ಗೋಪ್ಯತೆಯ ನಿಯಮಗಳು''.<ref>[http://help.channels.aol.com/kjump.adp?articleId=221224 AOL ಮೆಂಬರ್ ಅಗ್ರಿಮೆಂಟ್]</ref><ref>{{Cite web |url=http://help.aol.co.uk/conditions-of-service/article/20060802090809990001 |title=ಕಂಡೀಷನ್ಸ್ ಆಫ್ ಸರ್ವಿಸ್ - AOL ಹೆಲ್ಪ್ |access-date=2010-07-29 |archive-date=2010-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501135751/http://help.aol.co.uk/conditions-of-service/article/20060802090809990001 |url-status=dead }}</ref> ಈ ಎಲ್ಲಾ ಮೂರು ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಬಳಕೆದಾರರೊಂದಿಗೆ ನೋಂದಣಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅಂಕಿಯ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಅವರು AOL ಸೇವೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವಾಗ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. AOL ಬಳಕೆದಾರರ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ನಿಯಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ ದೂರುಗಳಿವೆ. ಕೆಲವು ಬಳಕೆದಾರರು TOS ಅನ್ನು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಗಳು ಅನುಸರಿಸಲು ತುಂಬಾ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿವೆ ಹಾಗೂ ಬಳಕೆದಾರರ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರದೆ TOS ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಬಹುದೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಕಾರಣವೆಂದರೆ AOLನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆದಾರರು-ರಚಿಸಿದ ಪರಿವಿಡಿಗೆ ವಿಧಿಸಿದ ಸೆನ್ಸರ್‌ಶಿಪ್ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.aolwatch.org/censory.htm Aolwatch.org]</ref><ref>[http://www.thetruthseeker.co.uk/article.asp?ID=3912 Thetruthseeker.co.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100913005509/http://www.thetruthseeker.co.uk/article.asp?ID=3912 |date=2010-09-13 }}, ದಿ ಟ್ರುತ್ ಸೀಕರ್ - ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಸೆನ್ಸರ್ಶಿಪ್</ref><ref>[http://www.fglaysher.com/bahaicensorship/AOLcensorship1.htm ಸೆನ್ಸರ್ಶಿಪ್ ಆನ್ AOL ಲೇಟ್ 1998–1999]</ref><ref>{{Cite web |url=http://w2.eff.org/Censorship/Online_services/?f=aol_secret_tos.manual.txt |title=EFF.org |access-date=2007-10-26 |archive-date=2007-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071026034440/http://w2.eff.org/Censorship/Online_services/?f=aol_secret_tos.manual.txt |url-status=dead }}</ref> === ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಈ-ಮೇಲ್ === 2005ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, AOL ಗುಡ್‌ಮೇಲ್ ಎನ್ನುವ ಒಂದು [[ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಇ-ಮೇಲ್]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿತು. ಇದು ಕಂಪೆನಿಗಳಿಗೆ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ವ್ಯವಹಾರ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಇಮೇಲ್ ಕಳುಹಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇಮೇಲ್ ನಂಬಿಕಸ್ಥ ಮೂಲದಿಂದ ಬರುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸೂಚನೆಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಇಮೇಲ್ ಸಂದೇಶಗಳು ತಡೆಯಾಗಬಹುದೆಂಬ ಅಥವಾ [[ಸ್ಪಾನ್ ಫಿಲ್ಟರ್]]‌ಗಳಿಂದ ಕಳೆದುಹೋಗಬಹುದೆಂಬ ಅಪಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಇಮೇಲ್ ಕಳುಹಿಸಲು ಇದು ಅನುವು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ನಿರ್ಧಾರವು [[ಮೂವ್ಆನ್]]‌ ಮತ್ತು [[EFF]]ನಿಂದ ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಯಿತು. ಮೂವ್ಆನ್ ಅದನ್ನು "ಇ-ಮೇಲ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್" ಎಂದು ಹಾಗೂ EFF ಇದನ್ನು ಲಾಭವಿಲ್ಲದ ಸುಲಿಗೆಯೆಂದು ನಿರೂಪಿಸಿದೆ.<ref>{{cite news |url=https://www.eff.org/deeplinks/archives/004398.php |title=AOL, Yahoo and Goodmail: Taxing Your Email for Fun and Profit |author=[[Cindy Cohn]] |publisher=[[EFF]] |date=2006-02-08 |access-date=2021-07-16 |archive-date=2006-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060213175705/https://www.eff.org/deeplinks/archives/004398.php |url-status=dead }}</ref> [https://web.archive.org/web/20070104175854/http://www.dearaol.com/ Dearaol.com] ಎಂಬ ಒಂದು ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಒಂದು ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಕೋರಿಕೆ ಮತ್ತು ಬ್ಲಾಗ್ ಒಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು. ಆ ಬ್ಲಾಗ್ AOL ನ ಗುಡ್‌ಮೇಲ್ ಬಳಕೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವ ಹಲವಾರು ಮಂದಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ನೂರಾರು ಸಹಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. [[ಎಸ್ತರ್ ಡೈಸನ್]] ಈ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'' ‌ನ ಸಂಪಾದಕ ಬರಹದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿದ್ದಾನೆ - "ಗುಡ್‌ಮೇಲ್ ಯಶಸ್ಸಾಗುತ್ತದೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅದು ಹಲವಾರು ಪೈಪೋಟಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದು ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮೇಲ್ ಸ್ವೀಕೃತರ ಆಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸೇವೆಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆಯೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಶುಲ್ಕಗಳು ಗುಡ್‌ಮೇಲ್ ಮತ್ತು EON ಗೆ ಹೋಗುವುದರ ಬದಲಿಗೆ, ಅವು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವೀಕೃತಗಾರರೊಂದಿಗೂ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ."<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2006/03/17/opinion/17dyson.html?ex=1300251600&en=04138dcf8237c907&ei=5090&partner=rssuserland&emc=rss |title=You've Got Goodmail |author=[[Esther Dyson|Dyson, Esther]] |publisher=[[New York Times]] |date=2006-03-17 |accessdate=2006-07-24 }}</ref> ಆಂಟಿಸ್ಪ್ಯಾಮ್ ಮತ್ತು ಬ್ಲಾಗಿಂಗ್ ಸಮುದಾಯದ ಇತರ ಸದಸ್ಯರು moveon.orgಮತ್ತು EFFಇದಕ್ಕೆ ಸುಲಿಗೆಯ ಲಕ್ಷಣ ನೀಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದರು. [http://www.techliberation.com/archives/038303.php ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಲಿಬರೇಶನ್ ಫ್ರಂಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080807164643/http://www.techliberation.com/archives/038303.php |date=2008-08-07 }}‌ನ ಟಿಮ್ ಲೀ ಒಂದು ಲೇಖನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು. ಅದು ಖಾಸಗಿ ಕಂಪೆನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವಾಗ EFFನ ಘರ್ಷಣೆಯ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿತು. ಲೀಯ ಬರಹವು [[ಡೆಕ್ಲಾನ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕುಲ್ಲಾಘ್]]‌ನ [[ಪಾಲಿಟೆಕ್‌ಬಾಟ್]] ಮೇಲ್-ಮಾಡುವ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ EFFಯ ಡ್ಯಾನಿ ಒಬ್ರೀನ್ ಮತ್ತು ಆಂಟಿಸ್ಪ್ಯಾಮರ್ ಸುರೇಶ್ ರಾಮಸುಬ್ರಮಣ್ಯನ್ ಮಧ್ಯೆ ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ [http://www.politechbot.com/2006/04/15/debate-over-dearaolcom/ ಚರ್ಚೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060425214743/http://www.politechbot.com/2006/04/15/debate-over-dearaolcom/ |date=2006-04-25 }} ಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಿಸಿತು. ರಾಮಸುಬ್ರಮಣ್ಯನ್ ಗುಡ್‌ಮೇಲ್ ಅನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವ EFF ನ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ರಾಜಕೀಯ ಚತುರ [[ಕಾರ್ಲ್ ರೋವ್]]‌ ಬಳಸಿದ ತಂತ್ರೋಪಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ [http://www.circleid.com/posts/eff_use_of_propaganda_karl_rove/ ಹೋಲಿಸಿದ್ದಾನೆ]. [[ಸ್ಪ್ಯಾಮೇಸ್ಸೇಸ್ಸಿನ್]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಕಾರ [[ಜಸ್ಟಿನ್ ಮ್ಯಾಸನ್]], ಈ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿರೋಧದಲ್ಲಿ EFF ನ ಮತ್ತು ಮೂವ್‌ಆನ್‌ ಮಿತಿಮೀರಿ ಹೋಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದ್ದಾರೆ. dearaol.com ಚಳವಳಿಯು ಆವೇಗ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಕಣ್ಮರೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಈಗಿಲ್ಲದ dearaol.com ಬ್ಲಾಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ 2006ರ ಮೇ 9ರಂದು ಕೊನೆಯ ಪೋಸ್ಟ್—"AOL ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಸ್ ದಿ ಶೇಕ್‌ಡೌನ್"ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. === ಶೋಧಕ ದತ್ತಾಂಶ === 2006ರ ಆಗಸ್ಟ್ 4ರಂದು AOL, ಸುಮಾರು 650,000 ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತು ದಶಲಕ್ಷ ಹುಡುಕಾಟದ [[ಮುಖ್ಯ-ಪದ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅದರ ಒಂದು ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ 2006ರ ಮಾರ್ಚ್ 1ರಿಂದ ಮೇ 31ರವರೆಗೆ ಸುಮಾರು 3-ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಸಂಕುಚಿತ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಫೈಲ್ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿತು. AOL ಆ ಫೈಲ್ ಅನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರವೇಶದಿಂದ ಆಗಸ್ಟ್ 7ರಂದು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಆದರೆ ಅಷ್ಟರೊಳಗೆ ಇತರರು ಅದನ್ನು ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಿದರು. [http://www.ir.iit.edu/~abdur/publications/pos-infoscale.pdf ''ಎ ಪಿಕ್ಚರ್ ಆಫ್ ಸರ್ಚ್'' ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060819050834/http://www.ir.iit.edu/~abdur/publications/pos-infoscale.pdf |date=2006-08-19 }} ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಉತ್ಪನ್ನ-ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಪಾಸ್, ಚೌಧರಿ ಮತ್ತು ಟಾರ್ಗೆಸನ್ ಲೇಖಕರು [http://www.cs.hku.hk/infoscale06/ ದಿ ಫರ್ಸ್ಟ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಆನ್ ಸ್ಕೇಲೇಬಲ್ ಇನ್ಫರ್ಮೇಶನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927144205/http://www.cs.hku.hk/infoscale06/ |date=2011-09-27 }} ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ದತ್ತಾಂಶವು [http://www.aolstalker.com AOLstalker] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061019192507/http://www.aolstalker.com/ |date=2006-10-19 }} ಮೊದಲಾದ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳಿಂದ ಮನರಂಜನಾ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ AOLstalker ನ ಬಳಕೆದಾರರು ಹುಡುಕಾಟದಿಂದ ಬಹಿರಂಗಗೊಂಡ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿವರಗಳ ಹಾಸ್ಯಮಯತೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ AOL ಗ್ರಾಹಕರ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಬಳಕೆದಾರರ ಪಟ್ಟಿ ಪ್ರಕಟಿಸುವಿಕೆ === AOL ನೌಕರ [[ಜ್ಯಾಸನ್ ಸ್ಮಾಥರ್ಸ್]] ಅಮೆರಿಕ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನ 92 ದಶಲಕ್ಷ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕದ್ದು, ಅದನ್ನು ಅಜ್ಞಾತ ಸ್ಪ್ಯಾಮರ್‌ಗಳಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥನೆನಿಸಿದ.<ref>[http://www.msnbc.msn.com/id/8985989/ Ex-AOL ವರ್ಕರ್ ಹು ಸ್ಟೋಲ್ ಇ-ಮೇಲ್ ಲಿಸ್ಟ್ ಸೆಂಟೆನ್ಸ್‌ಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100420084856/http://www.msnbc.msn.com/id/8985989/ |date=2010-04-20 }}. ''MSNBC.com''</ref><ref name="ಪೇರ್ ನೈಲ್ಡ್ ಇನ್ AOL ಸ್ಪ್ಯಾಮ್ ಸ್ಕೀಮ್">[http://www.thesmokinggun.com/archive/0623042aol1.html ಪೇರ್ ನೈಲ್ಡ್ ಇನ್ AOL ಸ್ಪ್ಯಾಮ್ ಸ್ಕೀಮ್]. ''[[TheSmokingGun.com]] ''. ಜೂನ್ 23, 2004.</ref> == ಕಂಪೆನಿ ಖರೀದಿಗಳು == {{Main|List of acquisitions by AOL}} == ಕಂಪೆನಿ ಮಾರಾಟಗಳು == AOL ([[ಟೈಮ್ ವಾರ್ನರ್‌]]) ಅದರ ಅನೇಕ ಉಪ-ಕಂಪೆನಿಗಳನ್ನು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿತು. [[AOL ಯುರೋಪ್]] ಆರು ದಶಲಕ್ಷ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಅದರ ಚಂದಾದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಒಂದೇ ಸಮನಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದೆ. 2005ರಲ್ಲಿ 287,000 ಯುರೋಪಿಯನ್ AOL ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಬಳಕೆದಾರರು ಇತರ ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರರ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಬಳಕೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರು.<ref>{{cite news | url= http://www.theregister.co.uk/2006/05/15/aol_for_sale/ | title= AOL Germany for sale? | publisher= The Register |date=2006-04-15 | accessdate=2006-11-08 }}</ref> 2006ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, AOL ಜರ್ಮನಿಯ ISP ವ್ಯವಹಾರವು(''AOL ಡ್ಯೂಟ್ಸ್‌ಸ್ಕ್ಲಾಂಡ್ [[GmbH]] &amp; Co. [[KG]]'' ) $863m (€675m) ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ [[ಟೆಲಿಕಾಮ್ ಇಟಾಲಿಯ]]ಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟವಾಯಿತು.<ref>{{cite news | url= http://www.theregister.co.uk/2006/09/18/telecom_italia_buys_aol | title= Telecom Italia buys AOL Germany |date=18 September 2006 | accessdate=2006-11-11 }}</ref> AOL ಯ ಜರ್ಮನ್ ವೆಬ್ ಪೋರ್ಟಲ್ ([http://www.aol.de AOL ಡ್ಯೂಟ್ಸ್‌ಸ್ಕ್ಲಾಂಡ್])ಅನ್ನು ಈಗ ಹೊಸದಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ''AOL ಡ್ಯೂಚೆಲ್ಯಾಂಡ್ ಮೀಡಿಯನ್ GmbH'' ಕಾರ್ಯನಡೆಸುತ್ತಿದೆ, ಇದು ಈಗಲೂ ಟೈಮ್ ವಾರ್ನರ್‌‌ನ ಉಪಾಂಗವಾಗಿದೆ. ಇಂದು, AOL ಡ್ಯೂಚೆಲ್ಯಾಂಡ್ ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ AOL.com (ಕೆಳಗೆ ಗಮನಿಸಿ)ನ ಎಲ್ಲಾ ಉಚಿತ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಜರ್ಮನ್ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಇದು AOL [[VISA]] ಕಾರ್ಡ್‌ನಂತಹ ಕೆಲವು ಅದರ ಸ್ವಂತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನೂ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>{{de icon}} [https://kreditkarte.aol.de/ AOL.de]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2006ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ [[AOL UK]]ಯ ISP ವ್ಯವಹಾರವು $688m (£370m)ನಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ [[ಕಾರ್ಫೋನ್ ವೇರ್‌ಹೌಸ್‌]]ಗೆ ಮಾರಾಟವಾಯಿತು.<ref name="CPW">{{cite news | url= http://www.cpwplc.com/cpw/media/press/2006/2006-10-11/ | title= Carphone Warehouse to acquire Time Warner's AOL Internet access business in the UK for £370 million | work= Carphone Warehouse Press Release | date= 2006-10-11 | accessdate= 2006-10-27 | archive-date= 2006-10-30 | archive-url= https://web.archive.org/web/20061030115441/http://www.cpwplc.com/cpw/media/press/2006/2006-10-11/ | url-status= dead }}</ref><ref>{{cite news | url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/6039740.stm | title= Carphone Warehouse buying AOL UK | work= BBC News |date=2006-10-11 |accessdate=2006-10-11 }}</ref> == AOL ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು == {{BLP sources|section|date=September 2009}} * [[ಮಾರ್ಕ್ ಆಂಡ್ರೆಸ್ಸೆನ್]] (ನೆಟ್‌ಸ್ಕೇಪ್ ಸಹ-ಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು AOL ಮುಖ್ಯ [[ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಧಿಕಾರಿ]].)<ref>http://elpub.pbworks.com/Marc-Andreessen</ref><ref>{{Cite web |url=http://ecorner.stanford.edu/authorMaterialInfo.html?mid=2457 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-29 |archive-date=2010-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621044031/http://ecorner.stanford.edu/authorMaterialInfo.html?mid=2457 |url-status=dead }}</ref> * [[ಜಿಮ್ ಬಾರ್ಕ್ಸ್‌ಡೇಲ್]] (ಮಾಜಿ ನಿರ್ದೇಶಕ)<ref>http://topics.nytimes.com/topics/reference/timestopics/people/b/james_l_barksdale/index.html</ref> * [[ಜಾನ್ ಬ್ಯಾರ್ನೆಸ್]] (ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯ ಸಂಶೋಧಕ) * [[ರಾಂಡಲ್ ಬೋಯ್]] (ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಜನರಲ್ ಕೌನ್ಸೆಲ್)<ref>http://www.techlawjournal.com/internet/80622aol.htm</ref> * [[ಜೇಸನ್ ಕ್ಯಾಲಕೇನಿಸ್]] (ವೆಬ್ಲಾಗ್ಸ್ ಇಂಕ್.ನ ಮಾಜಿ CEO ಮತ್ತು ನೆಟ್‌ಸ್ಕೇಪ್‌ನ GM)<ref>{{Cite web |url=http://www.webpronews.com/topnews/2006/11/16/jason-calacanis-departs-aol |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-29 |archive-date=2008-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080724021906/http://www.webpronews.com/topnews/2006/11/16/jason-calacanis-departs-aol |url-status=dead }}</ref> * [[ಸ್ಟೀವ್ ಕೇಸ್‌]] (ಮಾಜಿ CEO ಮತ್ತು ಬೋರ್ಡ್ ಚೇರ್‌ಮ್ಯಾನ್)<ref>http://archives.starbulletin.com/2006/08/01/business/story03.html</ref> * [[ಮೇರಿ ಚೆನಿ]] (ಕನ್ಸೂಮರ್ ಅಡ್ವೊಕೆಸಿಯ ಮಾಜಿ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ)<ref name="Perry">ಪೆರ್ರಿ, ಸೈಮನ್. (ಎಪ್ರಿಲ್ 5, 2007) [http://www.people.com/people/article/0,,20033753,00.html ಮೇರಿ ಚೆನಿ ಎಕ್ಸ್ಪೆಕ್ಟಿಂಗ್ ಎ ಬಾಯ್, ಹರ್ ಡ್ಯಾಡ್ ರಿವೀಲ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120628052554/http://www.people.com/people/article/0,,20033753,00.html |date=2012-06-28 }} People.com. 2007ರ ಮೇ 28ರಂದು ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> * [[ಎಲ್ವುಡ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ಸ್]] ("ಯು ಹ್ಯಾವ್ ಗಾಡ್ ಮೇಲ್"ನ ಧ್ವನಿ ನಟ)<ref>http://www.imdb.com/name/nm0249977/</ref> * [[ರಾಂಡಿ ಫಾಲ್ಕೊ]] (ಮಾಜಿ CEO ಮತ್ತು ಬೋರ್ಡ್ ಚೇರ್‌ಮ್ಯಾನ್)<ref>{{Cite web |url=http://www.timewarner.com/corp/newsroom/pr/0,20812,1559998,00.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-29 |archive-date=2008-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080807154242/http://www.timewarner.com/corp/newsroom/pr/0,20812,1559998,00.html |url-status=dead }}</ref> * [[ಜಸ್ಟಿನ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಕೆಲ್]] (ನಲ್‌ಸಾಫ್ಟ್ ಸ್ಥಾಪಕ)<ref>http://www.betanews.com/article/Justin-Frankel-Reveals-Life-After-Winamp/1104776162</ref> * [[ಮಾರೀನ್ ಗವರ್ನ್]] (ಮಾಜಿ CTO)<ref>{{Cite web |url=http://www.forbes.com/2006/08/22/aol-technology-govern-cx_po_0822autofacescan01.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2013-01-02 |archive-date=2013-01-02 |archive-url=https://archive.is/20130102191724/http://www.forbes.com/2006/08/22/aol-technology-govern-cx_po_0822autofacescan01.html |url-status=live }}</ref> * [[ರಾನ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಟ್]] (ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು COO)<ref>{{Cite web |url=http://www.timewarner.com/corp/newsroom/pr/0,20812,1562032,00.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-29 |archive-date=2008-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080828132001/http://www.timewarner.com/corp/newsroom/pr/0,20812,1562032,00.html |url-status=dead }}</ref> * [[ಎಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಹೈಗ್]] (ಮಾಜಿ ನಿರ್ದೇಶಕ)<ref>{{Cite web |url=http://www.acus.org/new_atlanticist/general-alexander-haig-former-saceur-and-atlantic-council-director-dead-85 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-29 |archive-date=2013-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130430142133/http://www.acus.org/new_atlanticist/general-alexander-haig-former-saceur-and-atlantic-council-director-dead-85 |url-status=dead }}</ref> * [[ಮೈಕೆಲ್ ಜೋನ್ಸ್]] (ಯೂಸರ್‌ಪ್ಲೇನ್‌ನ ಮಾಜಿ CEO) * [[ಜಿಮ್ ಕಿಮ್ಸೆ]] (ಮಾಜಿ CEO ಮತ್ತು ಬೋರ್ಡ್ ಚೇರ್‌ಮ್ಯಾನ್‌) * [[ಟೆಡ್ ಲಿಯೋನ್ಸಿಸ್]] (ವೈಸ್ ಚೇರ್‌ಮ್ಯಾನ್, ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ AOL ಆಡಿಯನ್ಸ್ ಗ್ರೂಪ್) * [[ಜೊನಾಥನ್ ಮಿಲ್ಲರ್]] (ಮಾಜಿ CEO ಮತ್ತು ಬೋರ್ಡ್ ಚೇರ್‌ಮ್ಯಾನ್‌) * [[ರಾಬರ್ಟ್‌ W. ಪಿಟ್‌ಮ್ಯಾನ್]] (ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ) * [[ಕೋಲಿನ್ ಪೋವೆಲ್]] (ಮಾಜಿ ನಿರ್ದೇಶಕ) * [[ಮೈಕೆಲ್ ಪೋವೆಲ್]] ([[ಟೈಮ್ ವಾರ್ನರ್‌]] ಒಂದಿಗಿನ ವಿಲೀನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ದನು) * [[ಬ್ಯಾರಿ ಸ್ಕ್ಯೂಲರ್]] (ಮಾಜಿ CEO) * [[ಮಾರ್ಕ್ ಸೆರಿಫ್]] (ಮಾಜಿ CTO) * [[ಸ್ಟೆಲಿಯೋಸ್ ರೋಡೊಕೇಲಿಯ]] (ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆದಾರ) * [[ಜೇಸನ್ ಸ್ಮಾಥರ್ಸ್]] (ಮಾಜಿ AOL ನೌಕರ, ಈತನು ಅಮೆರಿಕ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನ 92 ದಶಲಕ್ಷ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕದ್ದು, ಅದನ್ನು ಅಜ್ಞಾತ ಸ್ಪ್ಯಾಮರ್‌ಗಳಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ ಆಪಾದನೆಗೊಳಗಾದನು.)<ref name="ಪೇರ್ ನೈಲ್ಡ್ ಇನ್ AOL ಸ್ಪ್ಯಾಮ್ ಸ್ಕೀಮ್"/><ref>[http://www.msnbc.msn.com/id/8985989/ Ex-AOL ವರ್ಕರ್ ಹು ಸ್ಟೋಲ್ ಇ-ಮೇಲ್ ಲಿಸ್ಟ್ ಸೆಂಟೆನ್ಸ್ಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100420084856/http://www.msnbc.msn.com/id/8985989/ |date=2010-04-20 }}. ''MSNBC.com''</ref> * [[ಜಿಯಾನ್ ವಿಲ್ಲಾನ್ಯುಯೆವ]] (ಮಾಜಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಕಮ್ಯೂನಿಕೇಶನ್ಸ್‌ನ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ, ಆತನು 1998ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟೀವ್ ಕೇಸ್‌ನನ್ನು ವಿವಾಹವಾದನು) == ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆವೃತ್ತಿಗಳು == AOL ವಿವಿಧ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಅದರ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>[http://corp.aol.com/about-aol/international-sites/ AOL.com]</ref> == ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಭದ್ರತಾ ಸೇವೆಗಳು == AOL ನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ರೂಪಗಳು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಭದ್ರತಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ, ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಮ್ಯಾಕ್ಅಫೀ]]ಯ ವೈರಸ್‌ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ಫೈರ್‌ವಾಲ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. === ಕಾಲಾವಧಿ === * 2005ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, AOL ಸೇಫ್ಟಿ ಆಂಡ್ ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿ ಸೆಂಟರ್, ಅನೇಕ ಮ್ಯಾಕ್‌ಅಫೀ ಆಂಟಿ-ವೈರಸ್‌ಗಳು, [[CA]] ಆಂಟಿ-ಸ್ಪೈವೇರ್ ಹಾಗೂ ಪ್ರಪ್ರೈಟರಿ ಫೈರ್‌ವಾಲ್ ಮತ್ತು ಫಿಶಿಂಗ್ ರಕ್ಷಣಾ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌‌ನ್ನು AOLಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಅನ್ನು ಉಚಿತವಾಗಿ ಒದಗಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಕೇವಲ AOL ಇ-ಮೇಲ್ ವಿಳಾಸ ಅಥವಾ AOL ಮೈ ಇ-ಅಡ್ರೆಸ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ Microsoft Windows XP ಅಥವಾ 2000 ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ನೀಡಿತು. * 2006ರ ಆಗಸ್ಟ್ 7ರಂದು<ref>{{Cite web |url=http://press.aol.com/article_display.cfm?article_id=1025 |title=AOL ನ್ಯೂಸ್ ಆಂಡ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟ್ ಸೆಂಟರ್ |access-date=2010-07-29 |archive-date=2007-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070623105247/http://press.aol.com/article_display.cfm?article_id=1025 |url-status=dead }}</ref> AOL [[AOL ಆಕ್ಟಿವ್ ವೈರಸ್ ಶೀಲ್ಡ್]] ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿತು. ಈ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಅನ್ನು [[ಕ್ಯಾಸ್ಪರ್ಸ್ಕಿ ಲ್ಯಾಬ್]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು. ಆಕ್ಟಿವ್ ವೈರಸ್ ಶೀಲ್ಡ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಉಚಿತವಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ AOL ಖಾತೆಯಿರಬೇಕಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಇ-ಮೇಲ್ ವಿಳಾಸವು ಸಾಕಾಗಿತ್ತು. * 2006ರ ಜೂನ್ 8ರಂದು,<ref>{{Cite web |url=http://www.timewarner.com/corp/newsroom/pr/0,20812,1201969,00.html |title=AOL ಲಾಂಚಸ್ ಫ್ರೀ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಟು ಇಂಪ್ರೂ PC ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿ ಫಾರ್ ಆಲ್ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಯೂಸರ್ಸ್ |access-date=2010-07-29 |archive-date=2007-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929092635/http://www.timewarner.com/corp/newsroom/pr/0,20812,1201969,00.html |url-status=dead }}</ref> AOL ಒಂದು ಹೊಸ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ AOL ಆಕ್ಟಿವ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಮಾನಿಟರ್ಅನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ PCಯ ಭದ್ರತೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಒಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಾತ್ಮಕ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಇದು AOL ಅಥವಾ [[Download.com]]ನಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಭದ್ರತಾ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ಅನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಸ್ಥಿತಿಯ ವಿವಿಧ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಅಂದಾಜು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಆವೃತ್ತಿಯು ಕೇವಲ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಲ್‌ಪ್ಲೋರರ್ 5.0 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನೊಂದಿಗೆ ವಿಂಡೋಸ್ 2000/XP ಅನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. * 2007ರ ಜುಲೈ 18ರಂದು<ref>{{Cite web |url=http://press.aol.com/article_display.cfm?article_id=1269 |title=AOL ನ್ಯೂಸ್ ಆಂಡ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟ್ ಸೆಂಟರ್ |access-date=2010-07-29 |archive-date=2007-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070914113310/http://press.aol.com/article_display.cfm?article_id=1269 |url-status=dead }}</ref> AOL ಅದರ ಉಚಿತ ಸದಸ್ಯರಿಗಾಗಿ "[[ಮ್ಯಾಕ್ಅಫೀ ವೈರಸ್‌ಸ್ಕ್ಯಾನ್]] ಪ್ಲಸ್: AOL ನ ವಿಶೇಷ ಆವೃತ್ತಿ" (VSP)ಅನ್ನು ಹಾಗೂ ಅದರ ಪಾವತಿಸುವ ಚಂದಾದಾರರಿಗಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯದ ಆವೃತ್ತಿ "ಮ್ಯಾಕ್ಅಫೀ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಸ್ಯೂಟ್: AOL ನ ವಿಶೇಷ ಆವೃತ್ತಿ" (MIS) ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿತು. ಇದು "AOL ಸೇಫ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಸೆಂಟರ್" ಮತ್ತು ಈಗಿಲ್ಲದ "AOL ಆಕ್ಟಿವ್ ವೈರಸ್ ಶೀಲ್ಡ್" ಇವೆರಡನ್ನೂ ಸ್ಥಾನಾಂತರಿಸುತ್ತದೆ. MIS VSP ಪ್ಲಸ್‌ನ ಎಲ್ಲಾ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಬ್ಯಾಕಪ್‌ನಂತಹ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. == ಉಚಿತ ಸೇವೆಗಳು == 2006ರ ಆಗಸ್ಟ್ 2ರಂದು, ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಸಂಪರ್ಕವಿದ್ದು ಅಥವಾ ಇಲ್ಲದೆ ಅದರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಉಚಿತವಾಗಿ ಒದಗಿಸುವ ಯೋಜನೆಯೊಂದನ್ನು AOL ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.<ref>{{cite news | url= http://www.themoneytimes.com/articles/20061004/aol_uses_refurbished_software_to_woo_customers-id-101785.html | title= AOL Uses Refurbished Software to Woo Customers | publisher= The Money Times | date= 4 October 2006 | accessdate= 2006-11-11 | archive-date= 2006-11-10 | archive-url= https://web.archive.org/web/20061110231338/http://www.themoneytimes.com/articles/20061004/aol_uses_refurbished_software_to_woo_customers-id-101785.html | url-status= dead }}</ref> * ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು '''ಉಚಿತ ಇಮೇಲ್ ಸೇವೆಗಳು'''. * '''ಚಾಟ್ ರೂಮ್‌ಗಳನ್ನು''' ಉಚಿತ ಸೇವೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಬಳಕೆದಾರರು ಉಚಿತ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ ಖಾತೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. AOL ಒದಗಿಸಿದ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್‌ಗೆ $1ನಷ್ಟು ಶುಲ್ಕ ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ನಂತರ ತಕ್ಷಣವೇ ಆ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸುತ್ತದೆ. * '''[http://video.aol.com/ AOL ವೀಡಿಯೊ]''' ವೃತ್ತಿಪರ ವಿಷಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ವೀಡಿಯೊಗಳನ್ನು ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಲು ಅನುವು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆರಂಭಿಕ ಬಳಕೆದಾರ-ಆಧಾರಿತ ವೀಡಿಯೊ ಸೇವೆಯೆಂದರೆ ಅನ್‌ಕಟ್ ವೀಡಿಯೊ, ಆದರೆ ನಂತರ ಅದು ರದ್ದುಗೊಂಡಿತು. * '''AOL ಲೋಕಲ್''' ಅದರ [http://cityguide.aol.com/ ಸಿಟಿಗೈಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100112145711/http://cityguide.aol.com/ |date=2010-01-12 }}, [http://yellowpages.aol.com/ ಯೆಲ್ಲೊ ಪೇಜಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100728230850/http://yellowpages.aol.com/ |date=2010-07-28 }} ಮತ್ತು [http://local.aol.com/ ಲೋಕಲ್ ಸರ್ಚ್] {{Webarchive|url=https://swap.stanford.edu/20090612082910/http://local.aol.com/ |date=2009-06-12 }} ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟ್‌ಗಳಂತಹ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾಹಿತಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಪಟ್ಟಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. * AOL ಪ್ರಸ್ತುತ ಗ್ರಾಹಕ [[ಡೊಮೇನ್ ಹೆಸರಿನ]] ಉಚಿತ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಅದನ್ನು ಅದು '''AOL ಮೈ ಇಅಡ್ರೆಸ್''' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ 'example@whateveryouwant.com' ನಂತಹ ಇ-ಮೇಲ್ ವಿಳಾಸವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಹಾಗೂ ಸುಮಾರು 100 ಇತರ ವಿಳಾಸಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಈ ಇ-ಮೇಲ್ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಇತರ AOL ಮತ್ತು AIM ಇ-ಮೇಲ್ ಖಾತೆಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು. * '''[[Xdrive]]''' - AOL ಒದಗಿಸಿದ ಒಂದು ಸೇವೆ. ಇದು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಅವರ ಫೈಲ್‌ಗಳ ರಕ್ಷಿತ-ನಕಲನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.<ref name="Pogue">{{cite news | last =Pogue | first =David | coauthors = | title =Fewer excuses for not doing a PC backup | work = | pages = | language = | publisher =The New York Times | date =6 January 2007 | url =http://news.com.com/Fewer+excuses+for+not+doing+a+PC+backup/2100-1046_3-6147459.html?tag=nefd.lede | accessdate =2007-01-06 | archiveurl =https://archive.today/20130102110113/http://news.cnet.com/Fewer-excuses-for-not-doing-a-PC-backup/2100-1046_3-6147459.html?tag=nefd.lede | archivedate =2013-01-02 | url-status =live }} ಹೇಳಿಕೆ: "ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಉಳಿಯುವ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ರಕ್ಷಿತ-ನಕಲು-ಪ್ರತಿಗಳು ತಕ್ಷಣ ಸುಲಭ, ವಿಶಾಲ ಮತ್ತು ಉಚಿತವಾಗುತ್ತಿವೆ."</ref> ಇದು 2009ರ ಜನವರಿ 12ರಂದು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="Service closed">{{cite news | title = Xdrive storage site to close | work = [[Webuser]] | pages = | language = | publisher = [[IPC Media|IPC Media Limited]] | date = January 5, 2009 | accessdate = 2009-01-19 | url = http://www.webuser.co.uk/news/news.php?id=274634 }}{{Dead link|date=ಜನವರಿ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Games.com]] - ಬ್ರೌಸರ್-ಆಧಾರಿತ ಗೇಮ್‌ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಒಂದು ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಪುಟ. ಇದು ಮುಖ್ಯ AOL ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. === ಇತರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು === * 2006ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ AOL ಉಚಿತ ಮತ್ತು ಪಾವತಿಸುವ ಖಾತೆಗಳೆರಡಕ್ಕೂ ಉಚಿತ ಮತ್ತು ಅನಿಯಮಿತ ಡಿಜಿಟಲ್ ಚಿತ್ರ ಸಂಗ್ರಹ ಒದಗಿಸುವುದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಆರಂಭಿಕ ಪೃಥಕ್ಕರಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ [[ಆಕ್ಟಿವ್X]] ನಿಯಂತ್ರಣವು ವೆಬ್ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಡ್ರ್ಯಾಗ್-ಆಂಡ್-ಡ್ರಾಪ್ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್ಅನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ವೆಬ್ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಫೋಟೋಗಳನ್ನು ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಲು ಅವುಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಫೋಲ್ಡರ್ಅನ್ನು ಇಡಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. * 2006ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 4ರಂದು, AOL ಒಂದು ಉಚಿತ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಸೂಟ್ '''[[AOL ಓಪನ್‌ರೈಡ್]]''' ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿತು. ಅದು ಒಂದು ವೆಬ್ ಬ್ರೌಸರ್, ತ್ವರಿತ ಮೆಸೆಂಜರ್, ಇಮೇಲ್ ಗ್ರಾಹಕ ಮತ್ತು ಮೀಡಿಯ ಪ್ಲೇಯರ್ ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. * 2007ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 16ರಂದು, AOL '''[[OpenID]]''' ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು.{{Citation needed |date=June 2007}} * 2008ರ ಮಾರ್ಚ್ 13ರಂದು, AOL ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಸೈಟ್ [[ಬೆಬೊ]]ಅನ್ನು $850m (£417m) ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ಖರೀದಿಸಿತು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7294174.stm BBC NEWS | ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ] AOL ಅಕ್ವೈರ್ಸ್ ಬೆಬೊ ಸೋಷಿಯಲ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್</ref> * 2008ರ ಜುಲೈ 25ರಂದು AOL ಖರ್ಚುವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಜಾಹೀರಾತು ವ್ಯವಹಾರದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಹರಿಸಲು [[Xdrive]], [[AOL ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಬ್ಲೂಸ್ಟ್ರಿಂಗ್]] ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಕೈಬಿಡುವುದಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. [[Xdrive]]ಅನ್ನು ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಇಡಬಹುದು.<ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/07/25/AR2008072501978.html Washingtonpost.com]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, AOL ಶಟ್ಟಿಂಗ್ 3 ಸರ್ವಿಸಸ್ ಟು ಕಟ್ ಕಾಸ್ಟ್ಸ್, ಫೋಕಸ್ ಆನ್ ಆಡ್ಸ್</ref> AOL ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ 2008ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 31ರಂದು ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. * AOL ಹೋಮ್‍ಟೌನ್ (AOL ಗ್ರಾಹಕರ ವೆಬ್‌ಸೌಟ್‌ಗಳಿಗೆ ವೆಬ್ ಒದಗಿಸುವ ಸೇವೆ) ಮತ್ತು AOL ಜರ್ನಲ್ ಬ್ಲಾಗ್ ಹಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಸೇವೆಗಳು ಸದ್ಯದಲ್ಲೇ ರದ್ದುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆಂದು 2008ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 30ರಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ನಂತರ 2008ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 31ರಂದು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು<ref>AOL ನ [http://www.peopleconnectionblog.com/2008/09/30/were-closing-our-doors/ PeopleConnectionBlog.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081028165439/http://www.peopleconnectionblog.com/2008/09/30/were-closing-our-doors/ |date=2008-10-28 }}: ವಿ ಆರ್ ಕ್ಲೋಸಿಂಗ್ ಅವರ್ ಡೋರ್ಸ್</ref>.<ref>[http://www.peopleconnectionblog.com/2008/09/30/were-closing-our-doors/ ವಿ ಆರ್ ಕ್ಲೋಸಿಂಗ್ ಅವರ್ ಡೋರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081028165439/http://www.peopleconnectionblog.com/2008/09/30/were-closing-our-doors/ |date=2008-10-28 }} – ನೋಟಿಸ್ ದಾಟ್ ವಾಸ್ ಲಿಂಕ್ಡ್ ಫ್ರಮ್ ಬ್ಯಾನರ್ಸ್ ಆನ್ ಹೋಮ್‌ಟೌನ್ ಸೈಟ್ಸ್</ref> * 2009ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 25ರಂದು AOL, AIM ಪ್ರೊಫೈಲ್ಸ್ಅನ್ನು Bebo ಒಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿತು. * 2010ರ ಎಪ್ರಿಲ್ 6ರಂದು AOL, Beboಅನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು ಅಥವಾ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆಯೆಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/technology/social-media/7562278/AOL-prepares-to-shut-down-Bebo.html AOL ಪ್ರಿಪ್ಯಾರ್ಸ್ ಟು ಶಟ್ ಡೌನ್ ಬೆಬೊ] 2010ರ ಎಪ್ರಿಲ್ 6ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> * 2009ರ ಜನವರಿಯಿಂದ AOL ನ್ಯೂಸ್, ಬಳಕೆದಾರರಿಂದ ಅಶ್ಲೀಲ ಅಥವಾ ಆಕ್ರಮಣಶೀಲ ಪೋಸ್ಟಿಂಗ್‌ಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಡಲು ಕಾಮೆಂಟ್ಸ್ ಪುಟ(ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳ ಪುಟ)ದ ಪುನರ್ರಚನೆಗಾಗಿ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿತು. == ಚಲನಚಿತ್ರ ಸ್ಟುಡಿಯೊಗಳ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ == [[File:Aolbeverlyhillsoffice.jpg|thumb|AOL ನ ಬೆವೆರ್ಲಿ ಹಿಲ್ಸ್‌ ಶಾಖೆ]] [[File:Aolsiliconvalleyoffice.jpg|thumb|AOL ನ ಸಿಲಿಕಾನ್ ವ್ಯಾಲಿ ಶಾಖೆ]] 2006ರ ಆಗಸ್ಟ್ 25ರ ಶುಕ್ರವಾರದಂದು, AOL ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸ್ಟುಡಿಯೊಗಳೊಂದಿಗೆ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ವೀಡಿಯೊ ಸ್ಟೋರ್ ತೆರೆಯುವ ಒಂದು ವ್ಯವಹಾರ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿಹಾಕಿದೆಯೆಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಅದು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಸ್ವಂತಕ್ಕೆ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆ ವ್ಯವಹಾರ ಒಪ್ಪಂದದ ಬಗ್ಗೆ [[ನ್ಯೂಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್]]‌ನ [[20ಯತ್ ಸೆಂಚುರಿ ಫಾಕ್ಸ್]], [[ಸೋನಿ]] ಕಾರ್ಪ್‌.ನ [[ಸೋನಿ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಹೋಮ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್]], [[NBC ಯೂನಿವರ್ಸಲ್‌]]ನ [[ಯೂನಿವರ್ಸಲ್‌ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್]] ಹಾಗೂ ಹಿಂದಿನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಹೋದರ ಸಂಸ್ಥೆ [[ವಾರ್ನರ್ ಹೋಮ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಗ್ರೂಪ್]] ಮೊದಲಾದವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಿಹಾಕಿತು.<ref>{{cite news |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/08/24/AR2006082401544.html |title=AOL Goes Hollywood With Video Portal |date=2006-08-25 |publisher=The Washington Post | first=Anick |last=Jesdanun |accessdate=March 31, 2010}}</ref> == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * [[.art]] * [[AOL ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್]] * [[AOL ಮೇಲ್]] * [[AOL ರೇಡಿಯೊ]] * [[AOL UK]] * [[AOHell]] * [[ಡಾಟ್-ಕಾಮ್ ಬಬಲ್]] * [[ಎಟರ್ನಲ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್]] * [[ಇನ್ಸೈಡ್-AOL.com]] * [[ಲೈವ್365]] * [[ಕ್ವಾಂಟಮ್-ಲಿಂಕ್ ರಿಲೋಡೆಡ್]] * [[ಸೆಶನ್ಸ್@AOL]] * [[ಟ್ರೂವಿಯೊ]] * [[ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಫೆರಾರಿ]] * [[ವೆಬ್ ಹುಟುಕಾಟ ಎಂಜಿನ್]] == ಆಕರಗಳು == {{Reflist|2}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://about.aol.com/aolnetwork/trademarks AOL ಟ್ರೇಡ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಲಿಸ್ಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100726091852/http://about.aol.com/aolnetwork/trademarks |date=2010-07-26 }} – AOL ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳ ಪಟ್ಟಿ === ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪೋರ್ಟಲ್‌ಗಳು === {{div col|colwidth=15em}} *{{flagicon|Argentina}} [http://argentina.aol.com/ AOL ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100305133712/http://argentina.aol.com/ |date=2010-03-05 }} *{{flagicon|Australia}} [http://www.aol.com.au/ AOL ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100309052903/http://www.aol.com.au/ |date=2010-03-09 }} *{{flagicon|Austria}} [http://at.aol.de/ AOL ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100324190551/http://at.aol.de/ |date=2010-03-24 }} *{{flagicon|Belgium}} [http://www.aol.be/ AOL ಬೆಲ್ಜಿಯಮ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071222072216/http://www.aol.be/ |date=2007-12-22 }} *{{flagicon|Brazil}} [http://hp-consumer.my.aol.com.br/ AOL ಬ್ರೆಜಿಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100305181833/http://hp-consumer.my.aol.com.br/ |date=2010-03-05 }} *{{flagicon|Canada}} [http://www.aol.ca/ AOL ಕೆನಡಾ] *{{flagicon|Chile}} [http://chile.aol.com/ AOL ಚಿಲಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100331010124/http://chile.aol.com/ |date=2010-03-31 }} *{{flagicon|China}} [http://cn.aol.com/ AOL ಚೀನಾ] *{{flagicon|Czech Republic}} [http://hp-consumer.my.aol.cz/ AOL ಜೆಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100621034719/http://hp-consumer.my.aol.cz/ |date=2010-06-21 }} *{{flagicon|Colombia}} [http://colombia.aol.com/ AOL ಕೊಲಂಬಿಯಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100331071357/http://colombia.aol.com/ |date=2010-03-31 }} *{{flagicon|Denmark}} [http://hp-consumer.my.aol.dk/ AOL ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100623131134/http://hp-consumer.my.aol.dk/ |date=2010-06-23 }} *{{flagicon|Finland}} [http://hp-consumer.my.aol.fi/ AOL ಫಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100629055404/http://hp-consumer.my.aol.fi/ |date=2010-06-29 }} *{{flagicon|France}} [http://www.aol.fr/ AOL ಫ್ರಾನ್ಸ್] *{{flagicon|Germany}} [http://www.aol.de/ AOL ಜರ್ಮನಿ] *{{flagicon|Hong Kong}} [http://www.aol.hk/ AOL ಹಾಂಕ್ ಕಾಂಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100304170011/http://www.aol.hk/ |date=2010-03-04 }} *{{flagicon|India}} [http://www.aol.in/ AOL ಭಾರತ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100729000050/http://www.aol.in/ |date=2010-07-29 }} *{{flagicon|Ireland}} [http://hp-consumer.my.aol.ie/ AOL ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100621041019/http://hp-consumer.my.aol.ie/ |date=2010-06-21 }} *{{flagicon|Italy}} [http://www.aol.it/ AOL ಇಟಲಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100917070404/http://aol.it/ |date=2010-09-17 }} *{{flagicon|Japan}} [http://www.aol.jp/ AOL ಜಪಾನ್] *{{flagicon|Malaysia}} [http://hp-consumer.aol.my/ AOL ಮಲೇಷಿಯಾ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{flagicon|Mexico}} [http://www.aol.com.mx/ AOL ಮೆಕ್ಸಿಕೊ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528014834/http://aol.com.mx/ |date=2010-05-28 }} *{{flagicon|Netherlands}} [http://www.aol.nl/ AOL ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100606062511/http://www.aol.nl/ |date=2010-06-06 }} *{{flagicon|New Zealand}} [http://www.aol.co.nz/ AOL ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100306022037/http://www.aol.co.nz/ |date=2010-03-06 }} *{{flagicon|Norway}} [http://hp-consumer.my.aolnorge.no/ AOL ನಾರ್ವೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100630211746/http://hp-consumer.my.aolnorge.no/ |date=2010-06-30 }} *{{flagicon|Poland}} [http://www.aol.pl/ AOL ಪೊಲ್ಯಾಂಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100622042512/http://www.aol.pl/ |date=2010-06-22 }} *{{flagicon|Russia}} [http://hp-consumer.my.aol.ru/ AOL ರಷ್ಯಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100609020721/http://hp-consumer.my.aol.ru/ |date=2010-06-09 }} *{{flagicon|Singapore}} [http://hp-consumer.aol.sg/ AOL ಸಿಂಗಾಪೂರ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{flagicon|South Korea}} [http://hp-consumer.my.aol.kr/ AOL ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100218184627/http://hp-consumer.my.aol.kr/ |date=2010-02-18 }} *{{flagicon|Spain}} [http://www.aol.es/ AOL ಸ್ಪೇನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100507220653/http://www.aol.es/ |date=2010-05-07 }} *{{flagicon|Sweden}} [http://www.aol.se/ AOL ಸ್ವೀಡನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100619172513/http://www.aol.se/ |date=2010-06-19 }} *{{flagicon|Switzerland}} [http://www.aol.ch/ AOL ಸ್ವಿಟ್ಜರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100609011516/http://www.aol.ch/ |date=2010-06-09 }} *{{flagicon|Taiwan}} [http://www.aol.tw/ AOL ತೈವಾನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091217153457/http://www.aol.tw/ |date=2009-12-17 }} *{{flagicon|Thailand}} [http://hp-consumer.aol.in.th/ AOL ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{flagicon|Turkey}} [http://hp-consumer.my.aol.com.tr/ AOL ಟರ್ಕಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100724222045/http://hp-consumer.my.aol.com.tr/ |date=2010-07-24 }} *{{flagicon|United Kingdom}} [http://www.aol.co.uk/ AOL ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್] *{{flagicon|United States of America}} [http://www.aol.com/ AOL ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ] *{{flagicon|Venezuela}} [http://venezuela.aol.com/ AOL ವೆನೆಜ್ಯುಯೆಲಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091023110852/http://venezuela.aol.com/ |date=2009-10-23 }} {{div col end}} {{AOL Inc.}} {{DEFAULTSORT:Aol}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:AOL]] [[ವರ್ಗ:ವರ್ಜಿನಿಯಾದ ಡಲ್ಲೆಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕಂಪೆನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಕಂಪೆನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:2009ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕಂಪೆನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1983ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕಂಪೆನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರರು]] [[ವರ್ಗ:OpenID ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಸೇವೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಾಜಿ ಟೈಮ್ ವಾರ್ನರ್‌ ಉಪಾಂಗಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜಾಗತಿಕ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸಮುದಾಯ]] [[ವರ್ಗ:ವೆಬ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಪೂರೈಕೆದಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಆರ್ಫನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ-ಗುಚ್ಛಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದಿನ ವರ್ಲ್ಡ್ ವೈಡ್ ವೆಬ್ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಸೇವೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಗೂಗಲ್ ಸಂಪಾದನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಉದ್ಯಮ]] kj1yoefakus79zm4jir8vpblih0vhvg 0 24499 1372810 1370844 2026-05-05T22:43:45Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372810 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Éire |conventional_long_name = ಐರ್ಲಂಡ್ |common_name = ಐರ್ಲಂಡ್ |image_flag=Flag of Ireland.svg |image_coat=Coat of arms of Ireland.svg |image_map = EU-Ireland.svg |map_caption = {{map caption|location_color=green|region=[[Europe]]|region_color=grey|subregion=the [[European Union]]|subregion_color=light green|legend=EU-Ireland.svg|country=Ireland}} |national_anthem = {{lang|ga|''[[Amhrán na bhFiann]]''}}{{Spaces|2}}<br /><small>''The Soldier's Song''</small> |official_languages = Irish, [[Irish English|English]] |demonym = ಐರಿಶ್ |capital = [[ಡಬ್ಲಿನ್]] |latd=53 |latm=20.65 |latNS=N |longd=6 |longm=16.05 |longEW=W |largest_city = ರಾಜಧಾನಿ |government_type = [[Constitutional republic|Constitutional]] [[republic]], [[Parliamentary system|Parliamentary democracy]] |leader_title1 = [[President of Ireland|President]] |leader_name1 = [[ಮೇರಿ ಮೆಕಲೀಸ್]] |leader_title2 = [[Taoiseach]] |leader_name2 = [[Brian Cowen]] [[Teachta Dála|TD]] |legislature=[[Oireachtas]] |upper_house=[[Seanad Éireann]] |lower_house=[[Dáil Éireann]] |accessionEUdate = 1 January 1973 |area_km2 = 70,273 |area_sq_mi = 27,133 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 119th |area_magnitude = 1 E9 |percent_water = 2.00 |population_estimate = 4,456,000 <ref>{{cite web|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/3-27072010-AP/EN/3-27072010-AP-EN.PDF |title=Eurostat - January 2010 Population Estimates |format=PDF |date=July 2010 |accessdate=2010-07-27}}</ref> |population_estimate_year = 2010 |population_census = 4,239,848 |population_census_year = 2006 |population_census_rank = 121st |population_density_km2 = 60.3 |population_density_sq_mi = 147.6 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 139th |ethnic_groups = 87% [[Irish people|Irish]] 13% Other<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ei.html |title=CIA World Factbook: Ireland |publisher=[[CIA]] |date= |accessdate=2009-07-09 |archive-date=2019-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190506104239/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ei.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cso.ie/census/census2006results/volume_5/vol_5_2006_complete.pdf |title=CSO 2006 Census - Volume 5 - Ethnic or Cultural Background (including the Irish Traveller Community) |format=PDF |year=2006 |accessdate=2009-07-09}}</ref> |GDP_PPP_year = 2009 |GDP_PPP = $175.055 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=178&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=45&pr.y=10 |title=Ireland|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2010-04-21}}</ref> |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_per_capita = $39,468<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $227.781 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal_year = 2009 |GDP_nominal_per_capita = $51,356<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = |HDI_year = 2006 |HDI = {{increase}} 0.965<ref>[http://hdrstats.undp.org/2008/countries/country_fact_sheets/cty_fs_IRL.html HDI of Ireland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090219204217/http://hdrstats.undp.org/2008/countries/country_fact_sheets/cty_fs_IRL.html |date=2009-02-19 }} The United Nations. Retrieved 8 July 2009.</ref> |HDI_rank = 5th |HDI_category = <span style="color:#090">very high</span> |sovereignty_type = [[History of Ireland|Independence]] |sovereignty_note = from the [[United Kingdom of Great Britain and Ireland|United Kingdom]] |established_event1 = [[Proclamation of the Irish Republic|Declared]] |established_date1 = 24 April 1916 |established_event2 = [[Declaration of Independence (Ireland)|Ratified]] |established_date2 = 21 January 1919 |established_event3 = [[Anglo-Irish Treaty|Recognised]] |established_date3 = 6 December 1922 |established_event4 = [[Constitution of Ireland|Constitution]] |established_date4 = 29 December 1937 |established_event5 = [[Republic of Ireland Act 1948|Became a republic]] |established_date5 = 18 April 1949 |currency = [[Euro]] ([[Euro sign|€]])<ref>Prior to 1999, the Republic of Ireland used the [[Irish pound|punt]] (Irish pound) as its circulated currency. In 2002, the punt ceased to be legal tender.</ref> |currency_code = EUR |time_zone = [[Western European Time|WET]] |utc_offset = +0 |time_zone_DST = [[Irish Standard Time|IST]] ([[Western European Summer Time|WEST]]) |utc_offset_DST = +1 |drives_on = left |cctld = [[.ie]]{{Ref label|tld|b|}} |calling_code = [[Telephone numbers in the Republic of Ireland|353]] |footnotes = a. {{note|nomenclature}} [http://www.taoiseach.gov.ie/upload/static/256.htm Article 4] of the [[Constitution of Ireland]] and [http://www.irishstatutebook.ie/1948/en/act/pub/0022/sec0002.html#zza22y1948s2 Section 2] of the [[Republic of Ireland Act 1948]] – the constitutional name of the state is ''Ireland''; the supplementary legal description is the ''Republic of Ireland'', but is deprecated by the state.<br /> b. {{note|tld}} The [[.eu]] domain is also used, as it is shared with other [[European Union]] member states. }} '''ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ‌‌‌''' ({{lang-ga|Poblacht na hÉireann}}) ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾದ '''ಐರ್ಲೆಂಡ್‌''' <ref name="name">{{cite web|url=http://www.taoiseach.gov.ie/upload/static/256.htm|title=Article 4|work=Constitution of Ireland|author=Government of Ireland|publisher=Stationary Office|location=Dublin|year=1937|quote=The name of the State is ''[[Éire]]'', or, in the English language, ''Ireland''.}}</ref> ({{IPA-en|ˈaɪərlənd|pron|en-us-Ireland.ogg}}, {{IPA2|ˈaɾlənd|locally}}, {{lang-ga|Éire}}, {{IPA-ga|ˈeːɾʲə|pron|Eire.ogg}}),{{lang-ga|Poblacht na hÉireann}} <ref name="description">{{cite web|url=http://www.irishstatutebook.ie/1948/en/act/pub/0022/sec0002.html#zza22y1948s2|title=Article 2|work=Republic of Ireland Act, 1948|author=Government of Ireland|publisher=Government of Ireland|location=Dublin|year=1948|quote=It is hereby declared that the description of the State shall be the Republic of Ireland.}}</ref> ವಾಯುವ್ಯ [[ಯುರೋಪ್|ಯುರೋಪ್‌]]ನ ಒಂದು ದೇಶ. ಆಧುನಿಕ ಸಾರ್ವಭೌಮ ದೇಶವು [[ಐರ್ಲೆಂಡ್|ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ದ್ವೀಪ]]ದ ಸುಮಾರು ಆರನೆಯ ಐದು ಭಾಗದಷ್ಟಿದೆ. 1921ರಲ್ಲಿ ಈ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಎರಡು ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಇಬ್ಭಾಗ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>1921 (No. 533) ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಪ್ರಕಟಿಸಿದಂತಹ ಕಾನೂನು ಬದ್ಧ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಆದೇಶಗಳು; 1921 ರ ಮೇ 3 ರಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮೂಲ: ಅಲ್ವಿನ್ ಜಾಕ್ಸನ್ ''ಹೋಮ್ ರೂಲ್ - ಆನ್ ಐರಿಷ್‌ ಹಿಸ್ಟ್ರಿ'',ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, 2004, p198.</ref> ಈ ದೇಶವು ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌]]ನ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ|ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಗರ]], ಐರಿಷ್‌ ಸಮುದ್ರ, ಅಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್‌ ಜಾರ್ಜ್ಸ್ ಚಾನೆಲ್‌ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಸೆಲ್ಟಿಕ್‌ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಆವರಿಸಿದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ದೇಶವು ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಹಾಗೂ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಗಣರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇಶವನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಐರಿಷ್‌ ಮುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1922ರಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್]]‌ಗೆ ಸೇರಿದ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರ ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿಂಸ್ಟರ್‌ ಶಾಸನ ಹಾಗೂ 1936ರ ಪದತ್ಯಾಗ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಮೂಲಕ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.<ref>DW ಹಾಲೀಸ್, 2001, ''ದಿ ಹಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌'' ‎,ಗ್ರೀನ್ ವುಡ್: ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್<br />2000 ದ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಮೈಕೆಲ್ J. ಕೆನೆಡಿ ಬರೆದ ಡಿವಿಷನ್ ಅಂಡ್ ಕನ್ಸೆನ್‌ಸಸ್: ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ನಲ್ಲಿ ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ಸಂಬಂಧಗಳ ರಾಜಕೀಯ, 1925-1969, ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್: ಡಬ್ಲಿನ್‌<br />{{quote|"In April 1936 de Valera had announced that he was preparing to draft a new constitution to replace that of 1922. Drafting was in progress when the abdication of King Edward VIII in December 1936 gave de Valera the opportunity to make further constitutional changes and introduce the External Relations Bill. In London, the cabinet's Irish Situation Committee had been told by [Malcolm] MacDonald in November 1936 to expect such legislation in the near future, so its introduction was not a shock to the British. Even so, de Valera was concerned about the possible British reaction, and he was able to use the abdication crisis to implement a further revision of the Treaty, safe in the knowledge that British politicians had other matters on their minds."}}</ref> 1937ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ಬಿಲ್ ಕಿಸನೆ, 2007, ಎಮಾನ್ ಡೆ ವ್ಯಾಲೆರ ಮತ್ತು ದಿ ಸರ್ವೈವಲ್ ಆಫ್ ಡೆಮಾಕ್ರಸಿ ಇನ್ ಇಂಟರ್ ವಾರ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಇನ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಕಾಂಟೆಂಪರರಿ ಹಿಸ್ಟ್ರಿ, Vol. 42, No. 2, 213-226</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿ, ಸರಳವಾಗಿ 'ಐರ್ಲೆಂಡ್‌' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="1937rename">T ಗಾರ್ವಿನ್, ''1922: ದಿ ಬರ್ತ್ ಆಫ್ ಐರಿಷ್ ಡೆಮಾಕ್ರಸಿ'', ಗಿಲ್ ಅಂಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಮಿಲ್ಲನ್: ಡಬ್ಲಿನ್‌, 2005<br />{{cite book |title=The Irish Civil War 1922-23 |author=Peter Cottrell |page=85 |isbn=9781846032707 |publisher=Osprey Publishing |year=2008 |quote=Irish voters approved a new constitution, ''Bunreacht na hÉireann'', in 1937 renaming the country Éire or simply Ireland.}}<br />{{cite web |title=Guide to Irish Law |author=Dr. Darius Whelan |date=June 2005 |url=http://www.nyulawglobal.org/globalex/Ireland.htm |accessdate=11 September 2009 |quote=This Constitution, which remains in force today, renamed the State ''Ireland'' (Article 4) and established four main institutions - the President, the Oireachtas (Parliament), the Government and the Courts.}}<br />ಜಾನ್ T. ಕೋಚ್, ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ: ಐತಿಹಾಸಿಕ ಎನ್ ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯ, ABC-CLIO: ಸಾಂಟ ಬಾರ್ಬರ, 2006</ref> 1949ರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸ್ವತಃ ಗಣರಾಜ್ಯವೆಂಬ ಘೋಷಣೆಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ <ref>F ಇಲಿಯಟ್ et al, 1959, ರಾಜಕೀಯದ ಪದಕೋಶ, ಪೆಂಗ್ವಿನ್: ಲಂಡನ್‌<br />ಮ್ಯುನ್ರೊ et al, 1990, ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೊಳಗಾದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ, ಸೆಂಟ್. ಜೇಮ್ಸ್ ಮುದ್ರಣಾಲಯ: ಡೈಟ್ರಾಯ್ಟ್</ref> ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಕೊನೆಯ ಕೊಂಡಿ ಕಳಚಿಕೊಂಡಿತು. ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್‌ ಆಧಿಪತ್ಯದಿಂದ ಕಳಚಿಕೊಂಡಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, 1937ರಿಂದಲೂ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್‌ ಸಭೆಗಳಿಗೆ ಹಾಜರಾಗುವುದನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿದ್ದ<ref>{{cite|first1=Atsushi|last1=Kondo|first2=Atsushi|last2=Kondō|title=Citizenship in a Global World: Comparing Citizenship Rights for Aliens|publisher=Palgrave Publishers|location=Hampshire|year=2001|isbn=0-33-80265-9|page=120|quote=Ireland reluctantly remained a member of the Commonwealth s Irish citizens remained British Subjects. However, Irish representatives stopped attending Commonwealth meetings in 1937 and Ireland adopted a position of neutrality in World War II. Ireland became a Republic in 1949 and formally left the Commonwealth.}}</ref> ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್‌ನಿಂದ ಹೊರಬಂದಿತು.<ref>ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು 1948ರ [http://www.irishstatutebook.ie/1948/en/act/pub/0022/sec0002.html#zza22y1948s2 ಭಾಗ 2].</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆಳ್ವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಆರಂಭಕಾಲದಲ್ಲಿ, [[ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್|ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್‌]]ನ ಅತಿ ಬಡ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಹ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಐರಿಷ್‌ ಜನರು ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದರು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಇತರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಇದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಚೆನ್ನಾಗಿಯೇ ಇದ್ದು, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತು. [[ಆರ್ಥಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ನೀತಿ|ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ನೀತಿಯ ಆರ್ಥಿಕತೆ]]ಯು 1950ರ ದಶಕದ ಅಪರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ತೆರೆದುಕೊಂಡು, 1973ರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮುದಾಯದ ([[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ|ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ]])ಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಯಿತು. ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, 1980ರ ದಶಕದ ಅಪರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣಾ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಇತರೆ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೆರಿಗೆ ಹಾಗೂ ನಿಯಂತ್ರಣಾ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿತು.<ref name="workforall">"ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ:ಯುರೋಪ್‌ ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಭಿನ್ನತೆಗೆ ಕಾರಣ ", WAWFA ಥಿಂಕ್ ಟ್ಯಾಂಕ್</ref> 1990ರ ದಶಕದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಈ ಅಭೂತಪುರ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ವಿದ್ಯಮಾನಕ್ಕೆ 'ಸೆಲ್ಟಿಕ್‌ ಟೈಗರ್'‌ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |last=Nicoll |first=Ruaridh |url= https://www.theguardian.com/world/2009/may/10/ireland-financial-crisis-emigration |title=Ireland: As the Celtic Tiger roars its last |date=2009-05-16 |publisher=The Guardian |accessdate=2010-03-30 | location=London}}</ref> ಆದರೂ, 2007-2010 ಅವಧಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಐರಿಷ್‌ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆ|ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ನಿಧಿ (IMF)]]ಯ ಪ್ರಕಾರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ 38ನೆಯ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಬಲ ದೇಶವೆಂಬ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. 2006ರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಆರನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ತಲಾವಾರು ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನಹೊಂದಿದೆ. (ಖರೀದಿ ಶಕ್ತಿ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ತಲಾವಾರು).<ref>[[ತಲಾವಾರು ಒಟ್ಟಾರೆ ಆಂತರಿಕ ಉತ್ಪನ್ನದ ಪಟ್ಟಿ|GDP (PPP) ತಲಾ ವರಮಾನದ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2007/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=30&pr.y=11&sy=2004&ey=2008&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=193%2C158%2C122%2C542%2C124%2C137%2C156%2C138%2C423%2C196%2C128%2C142%2C172%2C182%2C132%2C576%2C134%2C961%2C174%2C184%2C532%2C144%2C176%2C146%2C178%2C528%2C436%2C112%2C136%2C111&s=NGDP_RPCH%2CNGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CPPPSH&grp=0&a= |title=Report for Selected Countries and Subjects |publisher=[[IMF]] |date=2006-09-14 |accessdate=2009-07-09}}</ref> ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಐದನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಜೀವನವುಳ್ಳ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದೇಶವೂ ಸಹ ಒಂದು. ಇಕಾನಾಮಿಸ್ಟ್‌ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್‌ ಯುನಿಟ್‌ನ ಜೀವನ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಜಾಗತಿಕ ಶಾಂತಿ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಆರನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಶಿಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿದೆ. ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಅತಿ ಸ್ಥಿರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌, ವಿಫಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಆರನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ|ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ]], OECD ಹಾಗೂ [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ. == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರ == ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಶಾಸನಬದ್ಧ ದಾಖಲೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ, ಎಲ್ಲಾ ಅಧಿಕೃತ ವಿಚಾರಗಳಿಗಾಗಿ, [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಹೆಸರು ''ಐರ್ಲೆಂಡ್'' ‌, ಹಾಗೂ, ಐರಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ''Éire'' ಎಂದಿದೆ. [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ|ಯುರೂಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ಸಹ ಇದೇ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ. ಐರಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯು 2007ರಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾದಾಗ, ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌-ಸಂಬಂಧಿತ ನಾಮಫಲಕಗಳಲ್ಲಿ ''Éire - Ireland‌'' ಎಂದು ನಮೂದಿಸಲಾಯಿತು. ಐರಿಷ್‌ ರಹದಾರಿ ಪತ್ರ (ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್‌)ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ದೇಶದ ಹೆಸರನ್ನು ಇದೇ ರೀತಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref group="note">ಐರಿಷ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ಭಾಷೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾಡಲಾದ ಒಪ್ಪಂದದಡಿಯಲ್ಲಿ 1973 ರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು (ನಂತರ EEC) ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. ಅಲ್ಲಿಂದ ನಂತರ EUನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿತು. ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಮುಂದೆ ಪರಿಗಣಿಸಲು ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ [http://publications.europa.eu/code/en/en-000100.htm ಇಂಟರ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟ್ಯುಷನಲ್ ಸ್ಟೈಲ್ ಗೈಡ್ ನ ಕ್ಲಾಸ್ 7.2.4 ವನ್ನು] ನೋಡಿ.</ref> ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು 1937ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ವಿಧಿ 4ರಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದಂತೆ, 'ಈ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹೆಸರು (ಐರಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ) ''Éire'' ಅಥವಾ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ''ಐರ್ಲೆಂಡ್‌''.' ಸಂವಿಧಾನ ಪರಾಮರ್ಶೆ ತಂಡವು 1996ರಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಈ ವಿಧಿಯ ವಾಕ್ಯರಚನೆಯನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದೆ. 'ಈ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಅನಗತ್ಯವಾಗಿ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದ್ದು,ಸರಳಗೊಳಿಸಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ' ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ. 'ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹೆಸರು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌' ಎಂಬ ತಿದ್ದುಪಡಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ಐರಿಷ್‌ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ತತ್ಸಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ನಮೂದಿಸುವಂತೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಸಂವಿಧಾನ ಪರಾಮರ್ಶೆ ತಂಡವು, ದೇಶದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ 'ಗಣರಾಜ್ಯ' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ವಿಧಿಯನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಬಹುದೇ ಎಂದು ಪರಿಶೀಲಿಸಿತು. ರಾಜ್ಯವನ್ನು 'ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ' ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದ ಶಾಸನದ ನಿಬಂಧನೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಈ ತಂಡವು ತೃಪ್ತಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತು.<ref>{{cite|title=Report of the Constitution Review Group|author=The Constitution Review Group|publisher=Stationery Office|location=Dublin|year=1996|url=http://www.constitution.ie/reports/crg.pdf|access-date=2010-08-30|archive-date=2011-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721123405/http://www.constitution.ie/reports/crg.pdf|url-status=dead}}</ref> ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ ಕಾಯಿದೆ 1948 ಪ್ರಕಾರ, ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ (''Poblacht na hÉireann'' ) ಎಂದು ವಿವರಿಸತಕ್ಕದ್ದು.<ref name="description"/> ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆಯೊಂದಿಗಿದ್ದ ಕೊನೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಚುನಾಯಿತ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ, ಈ ಕಾಯಿದೆಯು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ್ನು ಒಂದು ಗಣರಾಜ್ಯವನ್ನಾಗಿಸಿತ್ತು. ಈ ಕಾಯಿದೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹೆಸರು ಬದಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ''ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ'' ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸಿದ ಗಡೀಪಾರು(ಅಪರಾಧಿ ಹಸ್ತಾಂತರ) ವಾರಂಟೊಂದನ್ನು ಐರಿಷ್‌ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು 1989ರಲ್ಲಿ ನಿರಾಕರಿಸಿತು. 'ಈ ದೇಶದ ಸಹಕಾರ ಕೋರುತ್ತಿರುವ ಇತರೆ ದೇಶಗಳ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು, ಈ ದೇಶದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹಾಗೂ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದ ಹೆಸರನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ದೋಷವನ್ನು ತಿದ್ದುವ ತನಕ ಈ ವಾರಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಆ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಮರಳಿಸಬೇಕು' ಎಂದು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ವಾಲ್ಷ್‌ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದರು.<ref>ಕೇಸೆ, ಜೇಮ್ಸ್, ''ಕಾನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನಲ್ ಲಾ ಇನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌'', ISBN 978-1-899738-63-2, p. 31, ಇನ್ ರೆಫರೆನ್ಸ್ ಟು ದಿ ''ಎಲೀಸ್ ವಿ ಓ ಡಿಯ'' ಎಕ್ಸ್ ಟ್ರಡಿಕ್ಷನ್ ಕೇಸ್.</ref> ಬಂಡುಕೋರರು [[೧೯೧೬|1916]]ರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಗಣರಾಜ್ಯ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿ, ಈ ದ್ವೀಪವನ್ನು ''ಐರಿಷ್‌‌ ಗಣರಾಜ್ಯ'' (''Poblacht na hÉireann'' ) ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು. ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳು 1918ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನಂತರ, ಈ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಐರಿಷ್‌ ಸಂಸತ್‌ ಸದಸ್ಯರು ಅನುಮೋದಿಸಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸರ್ಕಾರವು 1921 ಹಾಗೂ 1922ರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನ ಸ್ವಯಮಾಧಿಕಾರ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಶಾಸನ ಹೊರಡಿಸಿ, ''ದಕ್ಷಿಣ ಐರ್ಲೆಂಡ್'' ‌ (ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌) ರಚಿಸಿತು. ಆಂಗ್ಲೊ-ಐರಿಷ್‌ ಒಪ್ಪಂದದ ಫಲವಾಗಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್]]‌ಗೆ ಸೇರಿದ [[ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರ]] ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿ ''[[ಐರಿಷ್‌ ಮುಕ್ತ ರಾಜ್ಯ]]'' (''Saorstát Éireann'' ) ಎನ್ನಲಾಯಿತು. ಇವೆಲ್ಲ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅನಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ನಿವಾಸಿಗಳ ನಡುವೆ, '''The twenty-six ಕೌಂಟಿಗಳು (ಇಪ್ಪತ್ತಾರು ಕೌಂಟಿಗಳು)'' ' ಹಾಗೂ '''the South (ದಕ್ಷಿಣ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌)'' ' ಎಂಬ ಇತರೆ ಆಡುಮಾತಿನ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವರು. ಇದೇ ರೀತಿ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ್ನು '''the six ಕೌಂಟಿಗಳು (ಆರು ಕೌಂಟಿಗಳು)'' ' ಅಥವಾ '''the North (ಉತ್ತರ (ಐರ್ಲೆಂಡ್‌)'' ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ == [[ಚಿತ್ರ:Emigrants Leave Ireland by Henry Doyle 1868.jpg|thumb|upright|ಮಹಾ ಕ್ಷಾಮದ ಫಲವಾಗಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ವಲಸೆ ಉಂಟಾಯಿತು.]] === ಸ್ವರಾಜ್ಯ ಚಳುವಳಿ === 1801ರ ಜನವರಿ 1ರಂದು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾದ ಒಕ್ಕೂಟ ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡು, 1922ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 6ರ ತನಕ, [[ಐರ್ಲೆಂಡ್|ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]]ನ ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶವು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ ಆಫ್‌ ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಅಂಗವಾಗಿತ್ತು. 1845ರಿಂದ 1849ರ ತನಕ ಸಂಭವಿಸಿದ ಮಹಾ ಕ್ಷಾಮದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಎಂಟು ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದ ದ್ವೀಪದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 30%ರಷ್ಟು ಕುಸಿಯಿತು. ಹಸಿವಿನಿಂದಾಗಿ ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷ ಐರಿಷ್‌ ಜನರು ಸತ್ತು, ಇನ್ನೂ 1.5 ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು ಬೇರಡೆ ವಲಸೆ ಹೋದರು.<ref>{{cite journal|last=Mokyr|first = Joel|authorlink = Joel Mokyr|title = New Developments in Irish Population History 1700-1850|journal = Irish Economic and Social History|volume = xi|pages = 101–121|year= 1984}}</ref> ಇದು ಮುಂಬರುವ ಶತಮಾನದ ವಲಸೆಗೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿ, ಅದರ ಫಲವಾಗಿ 1960ರ ದಶಕದ ಕಾಲಾವಧಿಯ ತನಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸತತವಾಗಿ ಕುಸಿಯಿತು. 1874ರ ಇಸವಿಯಿಂದ, ಆದರೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ, 1880ರಿಂದ, ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಸ್ಟೀವರ್ಟ್‌ ಪಾರ್ನೆಲ್‌ ನೇತೃತ್ವದ ಐರಿಷ್‌ ಸಂಸದೀಯ ಪಕ್ಷವು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದ ಕೃಷಿ ಚಳವಳಿ(ಐರಿಷ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಲೀಗ್ ಮೂಲಕ)ಮೂಲಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯಿತು. ಐರಿಷ್‌ ಭೂಸುಧಾರಣೆ ಕಾಯಿದೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಗೇಣಿದಾರರ ಭೂ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಜಯ ಲಭಿಸಿತು. ಹಾಗೂ, ಎರಡು ವಿಫಲ ಮಸೂದೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸ್ವರಾಜ್ಯ [[ಗಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದವು.ಇದರಿಂದ UKಯಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ಸೀಮಿತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಸಿಗಬಹುದಾಗಿತ್ತು. [[ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ (ಐರ್ಲೆಂಡ್‌) ಕಾಯಿದೆ 1898]] ಅಡಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ 'ತಳಮಟ್ಟದ ನಿಯಂತ್ರಣ' ಹೊಂದಲು ಅದಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಇದು ಮುಂಚೆ [[ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್‌ ಆಧಿಪತ್ಯ|ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್‌ ಆಧಿಪತ್ಯದಲ್ಲಿ]] ಭೂಒಡೆಯರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ [[ಮಹಾನ್‌ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿ]]]]ಯ ಕೈಯಲ್ಲಿತ್ತು. 1911ರ ಸಂಸತ್‌ ಕಾಯಿದೆಯು ಹೌಸ್‌ ಆಫ್‌ ಲಾರ್ಡ್ಸ್‌ನ ವಿಟೊವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ, ಜಾನ್‌ ರೆಡ್ಮಂಡ್‌ ಮೂರನೆಯ ಸ್ವರಾಜ್ಯ ಕಾಯಿದೆ 1914ರ ಬಗ್ಗೆ ಖಾತರಿ ನೀಡಿದಾಗ, ಸ್ವರಾಜ್ಯವು ಖಚಿತವೆಂದು ಗೋಚರಿಸಿತು. ಆದರೂ, ಮೊದಲ ಸ್ವರಾಜ್ಯ ಮಸೂದೆ ಮಂಡನೆಯ ನಂತರ, 1886ರಿಂದಲೂ ಐರಿಷ್‌ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್‌ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಒಕ್ಕೂಟ ಚಳವಳಿಯು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಐರಿಷ್‌ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಸಮುದಾಯದವರು ನೈಜ ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿ ಸಾಧಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರೆ ತಾವು ತಾರತಮ್ಯ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸವಲತ್ತುಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್‌ ಸಮುದಾಯದವರಿಗೆ ಭಯವಾಗಿತ್ತು. ಐರಿಷ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಡೀ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನುದ್ದಕ್ಕೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಆದರೂ, ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಪರಾರ್ಧ ಹಾಗೂ ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಸ್ಟರ್‌ನ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ‌ ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪ್ರಬಲವಾಗಿತ್ತು. ದ್ವೀಪದ ಉಳಿದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಗುವಳಿಗೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣವು ಅಲ್ಲಿ ಅತೀ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಸುಂಕದ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತೀವ್ರ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು ಎಂದು ಭೀತಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ, ನಾಲ್ಕು ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಕ್ಕೂಟವಾದಿಗಳು ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಅಲ್ಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿತ್ತು. ಐರಿಷ್‌ ಒಕ್ಕೂಟವಾದಿ ಪಕ್ಷದ ಮುಖಂಡ ಡಬ್ಲಿನ್-ಸಂಜಾತ ಸರ್‌ ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಕಾರ್ಸನ್‌ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಮೂಲದ, ಅಲ್ಸ್ಟರ್‌ ಒಕ್ಕೂಟವಾದಿ ಪಕ್ಷ ಮುಖಂಡ ಸರ್‌ ಜೇಮ್ಸ್‌ ಕ್ರೇಗ್‌ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಒಕ್ಕೂಟವಾದಿಗಳು ಕಠಿಣ ತೀವ್ರವಾದದ ನಿಲವು ತಾಳಿದರು. ''ಅಲ್ಸ್ಟರ್‌‌ನ ಬಲಪ್ರಯೋಗ'' ವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಈ ಮಾರ್ಗ ಹಿಡಿದರು. ಅಲ್ಸ್ಟರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಬಂಡಾಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು 1914ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವರಾಜ್ಯ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಹೆಚ್‌. ಹೆಚ್‌. ಅಸ್ಕ್ವಿತ್‌ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮಸೂದೆ ಮಂಡಿಸಿದರು. ಐರಿಷ್‌ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕತ್ವವು ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅವಧಿಯ ಮೇರೆಗೆ ಅಲ್ಸ್ಟರ್‌ನ್ನು ಮಸೂದೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಹೊರಗಿಡುವಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಹಾಗೂ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಹೊರಗಿಡುವ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಕಾಯಿದೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ನಿರ್ಧರಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. === ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಅವಧಿ === [[ಚಿತ್ರ:Anglo-Irish Treaty signatures.gif|thumb|ಆಂಗ್ಲೋ-ಐರಿಷ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿಹಾಕಲಾದ ಪುಟ.]] 1914ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮನೆತನದ ಮಂಜೂರು ಪಡೆದು, ಶಾಸನ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾದರೂ ಸಹ, [[ಮೊದಲನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಮಹಾ ಸಮರ]]ದ ಅಂತ್ಯದ ತನಕ ಮೂರನೆಯ ಸ್ವರಾಜ್ಯ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಯುದ್ಧ ಮುಗಿದ ಕೂಡಲೇ ಕಾಯಿದೆ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ ಖಾತರಿಯ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ, ರೆಡ್ಮಂಡ್‌ ಮತ್ತು ಅವರ ಐರಿಷ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ಮೈತ್ರಿಪಡೆಯ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. 175,000 ಜನರು 10th (ಐರಿಷ್‌), 16th (ಐರಿಷ್‌)ನ ಐರಿಷ್‌ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದರು. ಒಕ್ಕೂಟವಾದಿಗಳು ನ್ಯೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆರ್ಮಿಯ 36ನೆಯ (ಅಲ್ಸ್ಟರ್‌) ಸೈನ್ಯ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು.<ref>[http://www.taoiseach.gov.ie/eng/index.asp?docID=2517 ಡಿಪಾರ್ಟ್ ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಟಾಯಿಸೀಚ್] - ಮೊದಲನೆಯ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಐರಿಷ್ ಸೈನಿಕರು</ref> 1918ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ತಿಂಗಳ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳ ನಂತರ, 1919ರ ಜನವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಚುನಾಯಿತರಾದ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ 106 ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ 73 ಜನರು ಸಿನ್‌ ಫೇನ್‌ ಪಕ್ಷದವರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಹೌಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಸೀನರಾಗಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಇದರ ಬದಲಿಗೆ, ಅವರು Dáil Éireann ಎಂಬ ಐರಿಷ್‌ ಸಂಸತ್ತನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಈ Dáil 1919ರ ಜನವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ, ಐರಿಷ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಈ ಘೋಷಣೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 1916ರ ಘೋಷಣೆಯ ಪುನರೋಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ, 'ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಇನ್ನೆಂದಿಗೂ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]]‌ನ ಅಂಗವಾಗಿರದು' ಎಂಬ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನಿಬಂಧನೆಯನ್ನೂ ಸಹ ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಹೊಸ ಐರಿಷ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ರಷ್ಯನ್ ಸೋವಿಯತ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ ಮಾತ್ರ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಿತ್ತು.<ref>{{cite book | first=Desmond | last=Fennell | title=Heresy: the Battle of Ideas in Modern Ireland | publisher=Blackstaff Press | location= Belfast | year=1993 | isbn=0856405132 | page=33 | quote=Both the new Irish Republic and the labour movement were sympathetic to the new soviet regime in Russia. The government of the Soviet Union recognised the Republic, and the Dáil authorised the establishment of diplomatic relations. }}</ref> 1919ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ ಶಾಂತಿ ಮಹಾಸಭೆಗೆ ಈ ಗಣರಾಜ್ಯದ Aireacht (ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲ) ಸಿಯನ್‌ ಕಾಮ್ಹೆರ್ಲೆ ಷಾನ್‌ ಟಿ. ಒ'ಕೆಲ್ಲಿ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿನ ನಿಯೋಗವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈ ತಂಡಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಮರ ಹಾಗೂ 1921ರ ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿನ ಕದನ ವಿರಾಮದ ನಂತರ, ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಹಾಗೂ ಆರ್ಥರ್‌ ಗ್ರಿಫಿಥ್‌, ರಾಬರ್ಟ್‌ ಬಾರ್ಟನ್‌ ಮುತ್ತು ಮೈಕಲ್‌ ಕಾಲಿನ್ಸ್‌ ನೇತೃತ್ವದ ಐರಿಷ್‌ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು 1921ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 11ರಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 6ರ ತನಕ [[ಲಂಡನ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ಲೊ-ಐರಿಷ್‌ ಒಪ್ಪಂದದ ಬಗ್ಗೆ ಸಮಾಲೋಚನೆ ನಡೆಸಿದರು. ಐರಿಷ್‌ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ನೈಟ್ಸ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹ್ಯಾನ್ಸ್‌ ಪ್ಲೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿ, Dáil Éireannಗೆ ಈ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲು ಡಿಸೆಂಬರ್ 5ರಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಎರಡನೆಯ Dáil Éireann [[ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು]]. ಈ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ, 1922ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 6ರಂದು, ಇಡೀ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ದ್ವೀಪವು 'ಐರಿಷ್‌ ಮುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ (''Saorstát Éireann'' )' ಎಂಬ ಸ್ವಯಮಾಡಳಿತದ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್‌ಗೆ ಸೇರಿದ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಯಿತು. ಐರಿಷ್‌ ಮುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಕಾರ, ಸರಿಯಾಗಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ನಂತರ, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸಂಸತ್‌ ಐರಿಷ್‌ ಮುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ಗೆ ಮರಳುವ ಅವಕಾಶವಿತ್ತು. ಈ ಮಧ್ಯದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಐರಿಷ್‌ ಮುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಂಸತ್‌ ಹಾಗೂ ಐರಿಷ್‌ ಮುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮಂಡಳಿ‌ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಒಪ್ಪಂದದ ಅಡಿ,ತನ್ನ ಹಕ್ಕನ್ನು 1922ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 8ರಂದು ಚಲಾಯಿಸಿದ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ನೂತನ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್‌ಗೆ ಸೇರಿದ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ ''ಹೊರಬಂದು'' ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ಗೆ ಮರಳಿತು. 'ಐರಿಷ್‌ ಮುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಂಸತ್‌ ಹಾಗೂ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಎಂದಿಗೂ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ತನಕ ವಿಸ್ತರಿಸುವುದಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಅರಸರಿಗೆ ಒಂದು ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅದು ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಯಿತು.<ref name="ahds1922">{{cite web |url=http://stormontpapers.ahds.ac.uk/stormontpapers/pageview.html?volumeno=2&pageno=1145#bak-2-1149 |title=Northern Ireland Parliamentary Report, 7 December 1922 |publisher=Stormontpapers.ahds.ac.uk |date=1922-12-07 |accessdate=2009-07-09 |archive-date=2016-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160415143605/http://stormontpapers.ahds.ac.uk/stormontpapers/pageview.html?volumeno=2&pageno=1145#bak-2-1149 |url-status=dead }}</ref> ಉಭಯತ್ರರಿಗೆಈ ಒಪ್ಪಂದವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮಾಧಾನ ತರಲಿಲ್ಲ. ಐರಿಷ್‌ ಮುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಅರಸರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್, ಉಭಯಸದನದ ಸಂಸತ್‌, ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮಂಡಳಿ‌ ಎಂಬ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮಂಡಳಿ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ ಎನ್ನಲಾದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಹುದ್ದೆಯೂ ಇತ್ತು. === ಐರಿಷ್‌ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ === [[ಚಿತ್ರ:Eamon de Valera c 1922-30.jpg|thumb|upright|left|ಎಮಾನ್ ಡೆ ವ್ಯಾಲೆರ]] ಐರಿಷ್‌ ಮುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಚನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಐರಿಷ್‌ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು. ಏಮೊನ್‌ ಡಿ ವ್ಯಾಲೆರಾ ಮುಂದಾಳತ್ವದ ಒಪ್ಪಂದ ವಿರೋಧಿ ಪಡೆಗಳು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಮ್ಮತಿ ನೀಡುವುದರಿಂದ, ತಾವು ನಿಷ್ಠರಾಗಿದ್ದ 1919ರ ಸ್ಥಿತಿಯ ಐರಿಷ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯವನ್ನು ''ರದ್ದು'' ಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿದರು. ಈ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಬೆಂಬಲವಿದ್ದರೂ, ಸಹ, ಜನರು ಯಾವುದೇ ತಪ್ಪು ಮಾಡಲು ಹಕ್ಕು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದವು. ಈ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್‌ನ ಅಂಗವಾಗಿರುವುದು, ಹಾಗೂ ಮುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸತ್‌ ಸದಸ್ಯರು ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅವರು ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜನಿಗೆ ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಎಂಬ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಂದ-ವಿರೋಧಿ ಪಡೆಗಳು ಭಾವಿಸಿದವು. ಎಲ್ಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುವ,ವಿಕಸಿಸುವ ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಂದವು ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮೈಕಲ್‌ ಕಾಲಿನ್ಸ್‌ ಮುಂದಾಳುತ್ವದ ಒಪ್ಪಂದ-ಪರ ಪಡೆಗಳು ವಾದಿಸಿದವು. ಯುದ್ಧದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಐರಿಷ್‌ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ ಆರ್ಮಿ (ಐರಿಷ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ ಭೂಸೇನೆ) (IRA) ಎರಡು ವಿರೋಧಿ ಬಣಗಳಾಗಿ ಇಬ್ಭಾಗವಾದವು. ಒಂದು ಬಣವು ಒಪ್ಪಂದದ ಪರ IRA ಇನ್ನೊಂದು ಬಣವು ಒಪ್ಪಂದದ ವಿರುದ್ಧIRA. ಒಪ್ಪಂದದ ಪರ IRA ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ನೂತನ ಐರಿಷ್‌ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. ಆದರೂ, ಒಪ್ಪಂದ-ವಿರೋಧಿ IRAನಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಆಧಿಪತ್ಯ ರಚನೆಯ ಕೊರತೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ ಯುದ್ಧದುದ್ದಕ್ಕೂ ಸ್ವರಕ್ಷಣಾ ತಂತ್ರಗಳ ಬಳಕೆಯ ಮೂಲಕ ಕಾಲಿನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಅವನ ಒಪ್ಪಂದ-ಪರ ಪಡೆಗಳು ಬೃಹತ್‌ ಸೇನೆಯನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಲು ಶಕ್ತವಾಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಹತ್ತಾರು ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ 1922ರಲ್ಲಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಭೂಸೇನೆಯ ಐರಿಷ್‌ ದಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಥಮ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದ(WWI )ಯೋಧರಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಒಪ್ಪಂದದ-ಪರ ಪಡೆಗಳು ಒಪ್ಪಂದ-ವಿರೋಧಿ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸೋಲಿಸಿದವು. ಬ್ರಿ‌ಟನ್‌ನಿಂದ ಫಿರಂಗಿ, ವಿಮಾನಗಳು, ಯಾಂತ್ರಿಕ ಬಂದೂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಮದ್ದುಗುಂಡುಗಳಪೂರೈಕೆಯಿಂದ ಒಪ್ಪಂದ-ಪರ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಉತ್ತೇಜನ ದೊರಕಿತು. ಮುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆಯ ಪಡೆಗಳು ಮರಳುವುದೆಂಬ ಬೆದರಿಕೆಯು ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ ಅಗತ್ಯದ ಕುರಿತು ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿತು. ಒಪ್ಪಂದ-ವಿರೋಧಿ ಪಡೆಗಳಿಗೆ (''ಅನಿಯಮಿತ(ಅಕ್ರಮ) ಸೈನಿಕರು'' ಎಂದು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಯಾವುದೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೆಂಬಲ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಅನಿಯಮಿತ ಸೈನಿಕರ ಪಡೆಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಬೇಕೆಂಬ ದೃಢಸಂಕಲ್ಪದಿಂದಾಗಿ ಒಪ್ಪಂದ-ವಿರೋಧಿ ಪಡೆಗಳ ಸೋಲಿಗೆ ಹಾರಣವಾಯಿತು. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ, ಐರಿಷ್‌ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಶಾಂತಿಯುತ ಪುನರ್‌ಏಕೀಕರಣದತ್ತ ಒಲವು ತೋರಿದವು. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ದಿ ಟ್ರಬಲ್ಸ್‌ ಎನ್ನಲಾದ, ಅರೆಸೈನಿಕ ಪಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಭೂಸೇನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಘರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಹಕರಿಸಿತು. ಬೆಲ್ಫಾಸ್ಟ್‌ ಒಪ್ಪಂದ ಎಂಬ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು 1998ರಲ್ಲಿ ಗಡಿಯ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿನ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಮತದ ಮೂಲಕ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದದ ಅಂಗವಾಗಿ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಹಕ್ಕು ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಶಾಂತಿ ಇತ್ಯರ್ಥವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತರಲಾಗುತ್ತಿದೆ. === 1937 ಸಂವಿಧಾನ === 1937ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 29ರಂದು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಂವಿಧಾನ (''Bunreacht na hÉireann'' ) ಎಂಬ ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಐರಿಷ್ ಮುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂವಿಧಾನದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಈ ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ''ಐರ್ಲೆಂಡ್'' ‌ ಅಥವಾ ಐರಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ''Éire'' ಎಂದು ಕರೆಯಿತು.<ref name="1937rename"/> ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನವು ಜಾರಿಗೆ ಬರುವ ಮುನ್ನ, ಹಿಂದಿನ ಐರಿಷ್‌ ಮುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>ಹಾಗು 1937 ರಲ್ಲಿ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್‌ರವರ ಕಚೇರಿಯನ್ನು 1936 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟಿವ್ ಅಧಿಕಾರಗಳ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ (ಅನುಗತ ನಿಬಂಧನೆಗಳು)ರದ್ದುಮಾಡಲಾಯಿತು.</ref> ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸಂವಿಧಾನವು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷರ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರೂ, 1937 ರಿಂದ 1949ರ ತನಕ ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಇನ್ನೂ ಗಣರಾಜ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಐರ್ಲೆಂಡನ್ನು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವು ''ಶಾಸನಬದ್ಧ'' ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಐರಿಷ್‌ ಸರ್ಕಾರದ ಭಾಗವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ರಾಜನೊಂದಿಗೆ ಉಳಿದಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಐರಿಷ್‌ ಮುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಜನ ಬಿರುದು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಉಳಿದೆಡೆಯಿದ್ದಂತೆಯೇ ಇತ್ತು. * 1922-1927 – ''ದೇವರ ಕೃಪೆಯಿಂದ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಆಫ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಡೊಮಿನಿಯನ್ಸ್‌ಗೆ ಸಾಗರೋತ್ತರ ರಾಜ, ನಂಬಿಕೆಯ ರಕ್ಷಕ, ಭಾರತದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ''. * 1927–1937 – ''ದೇವರ ಕೃಪೆಯಿಂದ, ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಡೊಮಿನಿಯನ್ಸ್‌ಗೆ ಸಾಗರೋತ್ತರ ರಾಜ, ನಂಬಿಕೆಯ ರಕ್ಷಕ, ಭಾರತದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ''. [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ವಿಶ್ವಸಮರ]]ದ ಸಮಯ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ತಟಸ್ಥವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತು. ಈ ಸಮಯವನ್ನು ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿತು. 1948ರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ ಕಾಯಿದೆ ಮಂಜೂರಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ, ರಾಜನ ಹುದ್ದೆಯು ರದ್ದಾಯಿತು. ಈ ಕಾಯಿದೆಯು 1949ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 18ರಂದು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದು, ರಾಜನ ಹುದ್ದೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಗಣರಾಜ್ಯವೆನ್ನಬಹುದು ಎಂದು ಈ ಕಾಯಿದೆಯಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ, 1962ರಲ್ಲಿ ಶಾಸನ ಕಾನೂನು ಪರಿಷ್ಕರಣ (ಒಕ್ಕೂಟ-ಮುಂಚಿನ ಐರಿಷ್‌ ಶಾಸನಗಳು) ಕಾಯಿದೆಯ ಮೂಲಕ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರವೂ,1949ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 18ರಂದು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ್ನು ಗಣರಾಜ್ಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸುವ ತನಕ ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್‌ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಕಾಲದ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್‌ ನಿಯಮಗಳಡಿ, ಯಾವುದೇ ಗಣರಾಜ್ಯವು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಘೋಷಿಸಿದಲ್ಲಿ, ಆ ರಾಷ್ಟ್ರವು ತಾನೇತಾನಾಗಿ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್‌ ಸದಸ್ಯತ್ವ ತ್ಯಜಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ತಾನು ಸ್ವತಃ ಗಣರಾಜ್ಯ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡ ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ನಂತರ 1949ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 28ರಂದು ಲಂಡನ್‌ ಘೋಷಣೆ ಯಲ್ಲಿ ಈ ನಿಯಮವನ್ನು ಬದಲಿಸಲಾಯಿತು. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಕೂಡಲೆ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್‌ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು.ನಂತರ, ಗಣರಾಜ್ಯಗಳು ಸೇರಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್‌ ತನ್ನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸಿದರೂ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಮರುಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಿಲ್ಲ. == ಆಡಳಿತ == === ರಾಜಕೀಯ === [[ಚಿತ್ರ:Mary McAleese.jpg|right|thumb|upright|ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷೆ ಮೇರಿ ಮ್ಯಾಕಲೀಸ್]] ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸರ್ಕಾರ ಹೊಂದಿರುವ ಗಣರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹುದ್ದೆಯ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ಏಳು ವರ್ಷ. ಕೇವಲ ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಮರುಚುನಾಯಿತರಾಗಲು ಸಾಧ್ಯ.. ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ ನಾಮ ಮಾತ್ರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಷ್ಟೆ, ಆದರೆ ಅವರಿಗೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ವಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವರಿಗೆ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಎಂಬ ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿಯ ಸಹಾಯವಿರುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷರು {{lang|ga|[[Taoiseach]]}} ಸಂಸತ್ತಿನ ಕೆಳಮನೆಗೆ ಚುನಾಯಿತರಾಗಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸುವರು. ಬಹಳಷ್ಟು ''{{lang|ga|Taoisigh}}'' ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ಮುಖಂಡರೇ ಆಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಕೂಟಗಳು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. 1989ರಿಂದಲೂ ಒಮ್ಮೆಯೂ ಏಕ-ಪಕ್ಷೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದೇ ಇಲ್ಲ. [[ಚಿತ್ರ:Government Buildings, Dublin.jpg|thumb|left|ಸರ್ಕಾರದ ಕಟ್ಟಡಗಳು]] {{lang|ga|[[Oireachtas]]}} (ಉಭಯಸದನದ ಸಂಸತ್‌)ನಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ, {{lang|ga|''[[Seanad Éireann]]''}} ಮೇಲ್ಮನೆ (ಸೆನೇಟ್‌) ಹಾಗೂ {{lang|ga|''[[Dáil Éireann]]''}} ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಮನೆ (ಕೆಳಮನೆ) ('ಹೌಸ್‌ ಆಫ್‌ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೆಟಿವ್ಸ್'‌)ಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ <ref>ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 15.2.</ref> {{lang|ga|Seanad}} ಲ್ಲಿ 60 ಸದಸ್ಯರಿರುತ್ತಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದು ಜನರು {{lang|ga|Taoiseach}} ಇಂದ ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತರು, ಆರು ಸದಸ್ಯರು ಎರಡು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿಂದ ಚುನಾಯಿತರು ಹಾಗೂ 43 ಜನ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ವೃತ್ತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಚಿತವಾದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಸಮಿತಿಯಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಚುನಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. {{lang|ga|Dáil}} ರಲ್ಲಿ 166 ಸದಸ್ಯರಿದ್ದಾರೆ ({{lang|ga|''[[Teachta Dála|Teachtaí Dála]]''}}) ಏಕೈಕ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮತದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಮಾಣಾಗುಣ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿ ಇವರು ಬಹು ಸ್ಥಾನದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ಚುನಾಯಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಸಂವಿಧಾನದಡಿ, ಸಂಸದೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಏಳು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನಡೆಸತಕ್ಕದ್ದು. ಆದರೂ ಶಾಸನ ವಿಧಿಸಿದ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಏಳು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಚುನಾವಣೆ ನಡೆಸಬಹುದು. ಸದ್ಯದ ಶಾಸನದಡಿ ಗರಿಷ್ಠ ಅವಧಿ ಐದು ವರ್ಷಗಳು. [[ಚಿತ್ರ:Leinsterhouseirl.jpg|thumb|left|ಲಿನ್ ಸ್ಟರ್ ಹೌಸ್ ([59]ರ ಸ್ಥಾನ)]] ಸರ್ಕಾರವು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕವಾಗಿ ಹದಿನೈದು ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಇಬ್ಬರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸದಸ್ಯರು{{lang|ga|Seanad}}ಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುವಂತಿಲ್ಲ.{{lang|ga|Taoiseach}} {{lang|ga|[[Tánaiste]]}} (ಉಪ-ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ) ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಮಂತ್ರಿಗಳು {{lang|ga|Dáil}} ರ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರಬೇಕು. ಸದ್ಯದ ಸರ್ಕಾರವು ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಸರ್ಕಾರವಾಗಿದೆ: {{lang|ga|Taoiseach}} ಬ್ರಯಾನ್‌ ಕೊವೆನ್‌ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ {{lang|ga|[[Fianna Fáil]]}} ಹಾಗೂ ಜಾನ್‌ ಗೊರ್ಮ್‌ಲೆ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ ಗ್ರೀನ್ ಪಾರ್ಟಿ ಜತೆಗೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಪಕ್ಷೇತರರು. Dáil ಗಾಗಿ ಕೊನೆಯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯು 2007ರ ಮೇ 24ರಂದು ನಡೆಯಿತು. ಇದಾದ ನಂತರ ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳ 29ರಂದು ಟಾವೊಸೀಚ್‌ ಚುನಾವಣೆಯಾಗಿತ್ತು. ಎಂಡಾ ಕೆನ್ನಿ ನಾಯಕತ್ವದ ಫೈನ್‌ ಗೇಲ್‌, ಏಮನ್‌ ಗಿಲ್ಮೊರ್‌ ನಾಯಕತ್ವದ ಲೇಬರ್‌ ಪಾರ್ಟಿ, ಕೆವೊಯಿಂಗಿನ್‌ ಒ ಕವೊಲೇನ್‌ ನಾಯಕತ್ವದ ಸಿನ್‌ ಫೇನ್‌ ಸದ್ಯದ {{lang|ga|Dáil}} ರಲ್ಲಿ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು. ಹಲವು ಪಕ್ಷೇತರ ಡೆಪ್ಯೂಟಿಗಳು ಸಹ Dáil Éireann ನಲ್ಲಿ ಕೂರುವರು. ಆದರೆ ಅವರು 2007 ಚುನಾವಣೆಗಿಂತ ಮುಂಚೆ ಇರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. 1973ರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]]‌ ಹಾಗೂ [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌|ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್]]‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ|ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ]] ಸೇರಿತು, ಹಾಗೂ, ಸ್ಕೆಂಜೆನ್ ಪ್ರದೇಶ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಹೊರಗಿರಲು ಇಚ್ಛಿಸಿತು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಯಾಣ ಪ್ರದೇಶ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನ ನಾಗರಿಕರು ರಹದಾರಿ ಪತ್ರದ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಯಾಣ ಪ್ರದೇಶ ಎಂಬುದು ರಹದಾರಿ ಮುಕ್ತ ವಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಹಾಗೂ ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ದ್ವೀಪಗಳು‌, ಐಲ್‌ ಆಫ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌ ಹಾಗೂ ಚಾನೆಲ್‌ ದ್ವೀಪಗಳು ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೊಳಪಡುತ್ತವೆ. ಆದರೂ, ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. === ಆಡಳಿತ === ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತಾರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೌಂಟಿಗಳಿವೆ. ಇವು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ವಿಚಾರಗಳು ಹಾಗೂ ಅಂಚೆ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಆದರೂ, ಆಡಳಿತ-ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಹಲವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೌಂಟಿಗಳನ್ನು ಹೊಸ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ಮರುವಿಂಗಡನೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಟಿಪೆರರಿ ಕೌಂಟಿಯನ್ನು 1890ರ ದಶಕದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇಬ್ಭಾಗಿಸಲಾಯಿತು. 1990ರ ದಶಕದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲಿನ್ ಕೌಂಟಿಯನ್ನು ಮೂರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕೌಂಟಿಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇಂದು ಒಟ್ಟು ಐದು ನಗರಗಳು ಹಾಗೂ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂಬತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕೌಂಟಿಗಳಿವೆ. ಐದು ನಗರಗಳು (ಡಬ್ಲಿನ್‌, ಕಾರ್ಕ್‌, ಲಿಮರಿಕ್‌, ಗ್ಯಾಲ್ವೆ, ವಾಟರ್ಫೊರ್ಡ್‌) ಆಡಳಿತಗಳನ್ನು ಆಯಾ ಕೌಂಟಿಗಳ ಉಳಿದ ಭಾಗದಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಐದು ಬರೊಗಳು(ಸ್ವಯಮಾಧಿಕಾರದ ಪಟ್ಟಣ) (ಕ್ಲೊನ್ಮೆಲ್‌, ಡ್ರೊಗೆಡಾ, ಕಿಲ್ಕೆನಿ, ಸ್ಲಿಗೊ, ವೆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌) ಕೌಂಟಿಯೊಳಗೇ ಸ್ವಯಮಾಧಿಕಾರದ ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{cite book|last=Callanan|first=Mark |coauthors=Justin F. Keogan|title=Local government in Ireland: inside out |editor=Mark Callanan, Justin F. Keogan|publisher=Institute of Public Administration|year=2003|page=49|isbn=9781902448930|url=https://books.google.com/?id=P6OdT7MIflgC&pg=PA49&dq=%22at+the+time+of+writing+there+are+five+borough+councils%22#v=onepage&q=%22at%20the%20time%20of%20writing%20there%20are%20five%20borough%20councils%22|accessdate=2009-09-21}}</ref> ಕಿಲ್ಕೆನಿ ಬರೋ ಆಗಿದ್ದು, ಅದು ನಗರವೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿತವಾಗಲು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹಕ್ಕನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>''ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ 2001'' ರ ವಿಭಾಗ 10(7) ನ್ನು ನೋಡಿ</ref> ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ, Dáil ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಕೌಂಟಿ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅನುಸರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಹು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿವೆ, ಕೆಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೌಂಟಿಗಳಿವೆ. ಆದರೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಾಸ್ತವ ಕೌಂಟಿ ಗಡಿಗಳನ್ನು ದಾಟಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ, ಈ ಕೌಂಟಿಗಳನ್ನು ಎಂಟು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪರಿಸರ, ಪರಂಪರೆ ಸಚಿವ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಸೇವೆಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತವನ್ನು''ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯಿದೆ'' ಗಳಡಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತೀ ಇತ್ತೀಚಿನ ಕಾಯಿದೆಯು( ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯಿದೆ (2001)) ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಎರಡು ಹಂತದ ರಚನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಇಂದಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯಿದೆ 1898 ಆಧಾರ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ. 1999ರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮನ್ನಣೆ ಒದಗಿಸಿತು. ಯೋಜನೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ರಸ್ತೆಗಳು, ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಆಡಳಿತ ರಚನೆಯ ಮೇಲಿನ ಸ್ತರದಲ್ಲಿ 29 ಕೌಂಟಿ ಪರಿಷತ್ತುಗಳು ಹಾಗೂ ಐದು ನಗರ ಸಭೆ‌ಗಳಿವೆ. 1898ರಿಂದಲೂ 26 ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೌಂಟಿಗಳ ಪೈಕಿ 24ರಲ್ಲಿ ಕೌಂಟಿ ಪರಿಷತ್ತುಗಳಿವೆ. ಟಿಪೆರರಿ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಟಿಪೆರರಿ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಟಿಪೆರರಿ ಎಂಬ ಎರಡು ಪರಿಷತ್ತುಗಳಿವೆ. 1994ರಿಂದಲೂ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಡಬ್ಲಿನ್‌ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು (ಡನ್‌ ಲಾವೊಹೇರ್‌-ರಾತ್‌ಡೌನ್‌, ಫಿನ್ಗಾಲ್‌ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಡಬ್ಲಿನ್‌) ಪರಿಷತ್ತುಗಳಿವೆ. ಐದು ನಗರಗಳಾದ ಡಬ್ಲಿನ್‌, ಕಾರ್ಕ್‌, ಲಿಮೆರಿಕ್‌, ವಾಟರ್ಫರ್ಡ್‌ ಹಾಗೂ ಗ್ಯಾಲ್ವೇ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ನಗರ ಸಭೆಗಳಿವೆ.ಇವು ಕೌಂಟಿ ಪರಿಷತ್ತುಗಳ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಹೊಂದಿವೆ. ಎರಡನೆಯ ಸ್ತರದಲ್ಲಿ ನಗರಪಾಲಿಕೆ ಸಭೆ‌ಗಳಿವೆ. ಕಿಲ್ಕೆನಿ ನಗರ ಹಾಗೂ 2001ರ ಮುಂಚೆ ಬರೊ` ಪಾಲಿಕೆ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಪಡೆದ ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟಣಗಳು (ಸ್ಲಿಗೊ, ಡ್ರೊಗೆಡಾ, ಕ್ಲೊನ್ಮೆಲ್‌ ಮತ್ತು ವೆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌) 'ಸಗರಪಾಲಿಗೆ ಸಭೆ'‌ ಬದಲಿಗೆ 'ಬರೊ ಪರಿಷತ್ತು‌' ಎನ್ನುವ ಹೆಸರು ಬಳಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅವುಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಐದು ಬರೋ ಪರಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲದೇ ಇನ್ನೂ 75 ನಗರಪಾಲಿಕೆ ಸಭೆಗಳಿವೆ. ಈ ಪಟ್ಟಣಗಳಾಚೆ, ಕೌಂಟಿ ಪರಿಷತ್ತುಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸೇವೆಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೊಣೆ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. === ನ್ಯಾಯ === [[ಚಿತ್ರ:CriminalCourtofJusticeDublin.jpg|thumb|right|ಡಬ್ಲಿನ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಜಸ್ಟೀಸ್]] ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನು ನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದೆ. ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿರುವ ಲಿಖಿತ ಸಂವಿಧಾನ ಹೊಂದಿದೆ. ನ್ಯಾಯಾಲಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಅಪರಾಧ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಸಂಚಾರಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹಾಗೂ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿವೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಹ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ. ಗಂಭೀರರೂಪೀ ಅಪರಾಧಗಳ ವಿಚಾರಣೆಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯದರ್ಶಿ ಮಂಡಲಿಯ ಮುಂದೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪರಾಮರ್ಶೆಯ ಮೂಲಕ, ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಕಾನೂನೊಂದಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕಾನೂನುಗಳು ಮತ್ತು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹೇಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ. ಬಹಳ ಗಂಭೀರವಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ನಡೆಯಬೇಕು. ಅಪರಾಧ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಜಸ್ಟೀಸ್ ಪ್ರಧಾನ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ.<ref name="it-first-case-new-courts">[http://www.irishtimes.com/newspaper/ireland/2009/1124/1224259339011.html ಫಸ್ಟ್ ಕೇಸ್ ಸೆಟ್ ಫಾರ್ ನ್ಯೂ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಕೋರ್ಟ್ಸ್ ], ಕರೊಲ್ ಕಾಲ್ಟರ್, ದಿ ಐರಿಷ್‌ ಟೈಮ್ಸ್, 2009 ರ ನವೆಂಬರ್ 24</ref><ref name="independent-pantheon">[http://www.independent.ie/national-news/new-order-in-court-as-8364140m-legal-pantheon-opens-doors-1951951.html ನ್ಯೂ ಆರ್ಡರ್ ಇನ್ ಕೋರ್ಟ್ ಆಸ್ ಅ €140m ಲೀಗಲ್ 'ಪ್ಯಾಂತಿಯನ್' ಓಪನ್ಸ್ ಡೋರ್ಸ್], ಡಿಯರ್ ಬೇಲ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಡೋನಾಲ್ಡ್, ಐರಿಷ್‌ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್, 2009 ರ ನವೆಂಬರ್ 24</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ದ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಡಬ್ಲಿನ್‌ ಸಂಚಾರಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರೀಯ ಅಪರಾಧ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="it-first-case-new-courts"/> ರಾಷ್ಟ್ರದ ನಾಗರಿಕ ಪೊಲಿಸ್‌ ಪಡೆಯು Garda Síochána na hÉireann (''ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಶಾಂತಿಪಾಲನಾ ದಳ‌'' ) ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಲಭ್ಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ನಾಗರಿಕ ಪೊಲಿಸ್‌ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಐರಿಷ್‌ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನೇಮಿಸಲಾದ ಗಾರ್ಡಾ ಆಯುಕ್ತರು ಈ ಸೇವಾ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವು ಡಬ್ಲಿನ್‌ನ ಫೀನಿಕ್ಸ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, An Garda Síochánaದ ಸಮವಸ್ತ್ರಧಾರಿ ಪೊಲೀಸರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಂದೂಕುಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಹಾಗೂ ನಗರವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಮವಸ್ತ್ರಧಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕೇವಲ ಲಾಠಿ ಹಿಡಿದು, ಸಾಮಾನ್ಯರೀತಿಯ ಪೊಲೀಸ್‌ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸುವುದು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದೆ. Póilíní Airm (''ಸೇನಾ ಪೊಲೀಸ್‌'' ) ಐರಿಷ್‌ ಸೇನೆಯ ಒಂದು ದಳ. ಪೊಲೀಸ್ ಸೇವೆಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಏರ್ಪಾಡಿಗೆ ಹೊಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಪಡೆಗಳ ಅಭ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ನಿಯೋಜನೆ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಮಿಲಿಟರಿ ಪೊಲೀಸ್ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯ, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸಬೇಕಾದ ಸ್ಥಳಗಳತ್ತ ಮಿಲಿಟರಿ ರಚನೆಗಳನ್ನು ತ್ವರಿತಗತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಚಾರ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಏರ್ಪಾಡು ಸಹ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಯುದ್ಧ ಸಮಯದ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಕೈದಿಗಳು ಮತ್ತು ನಿರಾಶ್ರಿತರ ನಿಯಂತ್ರಣವೂ ಸಹ ಸೇರಿದೆ.<ref>http://www.rdf.ie/corps/military-police.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090606053238/http://www.rdf.ie/corps/military-police.html |date=2009-06-06 }} ದಿ ಢಿಫೆನ್ಸ್ ಫೋರ್ಸಸ್</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ An Garda Síochánaದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾದ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. === ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:American Ambassador's Residence Dublin.jpg|thumb|left|ಡಬ್ಲಿನ್‌ ನಲ್ಲಿರುವ U.S. ರಾಯಭಾರಿಯ ನಿವಾಸ.]] ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ|ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿರುವುದು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ದೇಶದ ವಿದೇಶಿ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಭಾವ ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೂ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] ಹಾಗೂ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]]‌ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗಿನ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು ಸಹ ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ. ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸದಸ್ಯರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಬಹಳಷ್ಟು ಯುರೋಪಿಯನ್-ಪರ ನಿಲುವು ಹೊಂದಿದೆ. 2006ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ ಯುರೋಬ್ಯಾರೊಮೀಟರ್‌ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ EUಸದಸ್ಯತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ದೇಶದ ಜನತೆಯಲ್ಲಿ 77%ರಷ್ಟು ಸಮ್ಮತಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/eb/eb65/eb65_en.htm ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಯೂರೋಬ್ಯಾರೊಮೀಟರ್ 65] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061116214828/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/eb/eb65/eb65_en.htm |date=2006-11-16 }} ''"ಕ್ವಶ್ಚನ್ ಕ್ವಾಲ: ಜನ್ರಲಿ ಸ್ಪೀಕಿಂಗ್, ಡು ಯು ಫೀಲ್ ದೆಟ್(OUR COUNTRY'S ) ಮೆಂಬರ್ ಷಿಪ್ ಆಫ್ ದಿ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಯೂನಿಯನ್ ಈಸ್...? '' ''ಆನ್ಸರ್: ಎ ಗುಡ್ ಥಿಂಗ್."'' 2006 ರ ಮೇ ಯಿಂದ ಜುಲೈ ವರೆಗೆ ಮಾಡಲಾದ ಸರ್ವೇ 2006 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು.</ref> 2004ದ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಹತ್ತು ಹೊಸ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನೌಕರರಿಗೆ ತನ್ನ ಗಡಿಗಳನ್ನು ತೆರೆದ(ಪ್ರವೇಶಾನುಮತಿ) ಕೇವಲ ಮೂರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಹ ಒಂದು. ಈ ದೇಶವು ಆರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮಂಡಳಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದು, ಪುನಃ 2013ರಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಲಿದೆ.<ref>[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2007:001:0011:0012:EN:PDF ಅಫಿಷಿಯಲ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಯುರೋಪಿಯ ಯೂನಿಯನ್]</ref> ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಯಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು [[ನ್ಯಾಟೋ|NATO (ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಒಪ್ಪಂದ ಸಂಘಟನೆ]] ಸದಸ್ಯರಾಷ್ಟವಲ್ಲ; ಜೊತೆಗೆ, ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಸೇನಾ ತಟಸ್ಥತೆಯ ನೀತಿ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ನೀತಿಯಿಂದಾಗಿ ಐರಿಷ್‌ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆಗಳು 1960ರಿಂದಲೂ ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಶಾಂತಿ ಪಾಲನಾ ಪಡೆಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ (ಕಾಂಗೊ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು) ನಂತರ ಸೈಪ್ರಸ್‌, ಲೆಬನಾನ್‌ ಹಾಗೂ [[ಬೊಸ್ನಿಯ ಮತ್ತು ಹೆರ್ಜೆಗೊವಿನ|ಬೊಸ್ನಿಯಾ ಹರ್ಝಗೊವಿನಾ]])ಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ <ref>{{cite web|url=http://www.military.ie/overseas/index.htm|title=Ireland and the United Nations|accessdate=2010-07-15|archive-date=2010-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100414031723/http://www.military.ie/overseas/index.htm|url-status=dead}}</ref> ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ವೈಮಾನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು U.S ಮಿಲಿಟರಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದೆ. 2003ರಲ್ಲಿ ಇರಾಕ್ ಮೇಲಿನ ಆಕ್ರಮಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಶಾನನ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದ ಮೂಲಕ ಸಾಗಣೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ, 2001ರಲ್ಲಿನ ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ಆಕ್ರಮಣ ಹಾಗೂ ಪ್ರಥಮ ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಗಳಿಗೆ ಈ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಸೇನಾ ಸಾರಿಗೆಗಾಗಿ ಷ್ಯಾನನ್‌ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಬಳಕೆಯ ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು ಭಾಗವಷ್ಟೇ. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ತಟಸ್ಥ ಎನ್ನಲಾದ ಸೇನಾ ನೀತಿಯಿದ್ದರೂ, [[ಶೀತಲ ಸಮರ|ಶೀತಲ ಯುದ್ಧ]]ದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ NATO ಪರ ಪಕ್ಷಪಾತ ವಹಿಸಿತು. ‌<ref>{{cite web | last = Kennedy | first = Michael | authorlink = | coauthors = | title = Ireland's Role in Post-War Transatlantic Aviation and Its Implications for the Defence of the North Atlantic Area | publisher = Royal Irish Academy | date = 204-10-08 | url = http://www.histech.nl/Shot2004/programma/txt/kennedy.asp?file=kennedy | doi = | accessdate = 2007-10-10 | archive-date = 2007-11-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071117075026/http://www.histech.nl/Shot2004/programma/txt/kennedy.asp?file=kennedy | url-status = dead }}</ref> ಕ್ಯೂಬನ್‌ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಷ್ಯಾನನ್‌ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋದ ಕ್ಯೂಬಾ ಮತ್ತು ಚೆಕೊಸ್ಲೊವಾಕ್‌ ವಿಮಾನಗಳ ತಪಾಸಣೆ ನಡೆಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದಷಾನ್‌ ಲೆಮಾಸ್‌ ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು CIAಗೆ ರವಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>[http://www.irishtimes.com/newspaper/frontpage/2007/1228/1198509920335.html ಐರಿಷ್‌ ಟೈಮ್ಸ್, 2007 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 28 p. 1].</ref> ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ತಟಸ್ಥ ಎನ್ನಲಾದ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌, ಮೈತ್ರಿಪಡೆಗಳಿಗೆ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ, ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು.('''ಐರಿಷ್ ನ್ಯೂಟ್ರಾಲಿಟಿ ಡ್ಯುರಿಂಗ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್ II'' ' ನೋಡಿ) 1999ರಿಂದಲೂ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ NATO ಶಾಂತಿಪಾಲನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |url=http://www.irishtimes.com/newspaper/ireland/1999/1129/99112900010.html |title=State joins Partnership for Peace on Budget day |author=Patrick Smyth |date=29 November 1999 |work=The Irish Times |accessdate=2008-05-06 |archive-date=2010-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101231005317/http://www.irishtimes.com/newspaper/ireland/1999/1129/99112900010.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.nato.int/pfp/sig-cntr.htm |title=Signatures of Partnership for Peace Framework Document |work=NATO website |date=21 April 2008 |accessdate=2008-05-06}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Oglaigh na heireann.png|thumb|right|upright|ಐರಿಷ್‌ ರಕ್ಷಣಾ ಸೈನ್ಯಗಳ ಲಾಂಛನ.]] === ಮಿಲಿಟರಿ (ಸೇನೆ) === ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸೇನೆಯು ಐರಿಷ್‌ ರಕ್ಷಣಾ ಸೇನೆ ಎಂದು ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿದೆ ({{lang|ga|''[[Óglaigh na hÉireann]]''}}). ಈ ವಲಯದ ಇತರೆ ದೇಶಗಳ ಭೂಸೇನೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಭೂಸೇನೆ ಬಹಳ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದರೂ, ಸುಸಜ್ಜಿತವಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು 8,500 ಪೂರ್ಣಕಾಲಿಕ ಸೇನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಹಾಗೂ ಮೀಸಲು ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ 9,292 ಜನರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.military.ie/index.htm |title=ದಿ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಫೋರ್ಸ್ |access-date=2010-08-30 |archive-date=2010-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100414014629/http://www.military.ie/index.htm |url-status=dead }}</ref> ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ತಟಸ್ಥ ನೀತಿಯೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.<ref>{{harvnb|Gilland|2001|p=143}}.</ref> ಯಾವುದೇ ಘರ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ಮೂರು ಸ್ತರಗಳ ನಿಯಮಗಳಿವೆ. ಇದರಂತೆ, ಯಾವುದೇ ಸಂಘರ್ಷದ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸೇನೆಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವ ಮುಂಚೆ UN(ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆ), ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು Dáilನ ಅನುಮೋದನೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.<ref>{{cite web | title =Minister for Defence, Mr. Willie O’Dea TD secures formal Cabinet approval today for Ireland’s participation in an EU Battlegroup | work = | publisher =Department of Defense | date = | url =http://www.defence.ie/WebSite.nsf/Release+ID/6D9B93944C2A59FE802572270057FB57?OpenDocument | doi = | accessdate = 2008-08-26 }}</ref> [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಶಾಂತಿಪಾಲನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸರಹದ್ದಿನಲ್ಲಿರುವ ಜಲಪ್ರದೇಶ (ಐರಿಷ್‌ ನೌಕಾ ಸೇವೆ) ರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿನ ಸಿವಿಲ್ ಪವರ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ನೆರವು ಮುಂತಾದವು ಐರಿಷ್ ಸೈನಿಕರ ನಿಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸುಮಾರು 40,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಐರಿಷ್‌ ಸೇನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶಾಂತಿಪಾಲನಾ ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಐರಿಷ್‌ ವಾಯುಸೇನಾ ದಳವು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಕೇವಲ ಏಳು ಹಗುರ ದಾಳಿ ವಿಮಾನಗಳು, ಎಂಟು ದಾಳಿ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಇತರೆ ಸಹಾಯಕ, ಗಸ್ತು ಹಾಗೂ ಸಾರಿಗೆ ವಿಮಾನಗಳಿವೆ. ಐರಿಷ್‌ ನೌಕಾ ಸೇವೆಯು ಸೇನೆಯ ಕಡಲ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳೂ ಸಹ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ನೌಕಾಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಜಲಪ್ರದೇಶ ಗಸ್ತು ಹಡಗುಗಳು, ಹಲವು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಣ್ಣಗಾತ್ರದ ಗಾಳಿ-ತುಂಬಬಹುದಾದ ದೋಣಿಗಳು ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ದೋಣಿಗಳು, ಹಾಗೂ ಬಹಳಷ್ಟು ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಹಾಗು ಸಶಸ್ತ್ರ ದಾಳಿ ಪಡೆಗಳಿವೆ. ಈ ದಾಳಿ ಪಡೆಗಳು ಹಡಗಿಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಬಲ್ಲವು. ಅಲ್ಲದೆ ಈಜುಗಾರರ ವಿಶೇಷ ಘಟಕವೂ ಇದೆ. ನೌಕಾ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಭಾರೀ ಯುದ್ಧ ನೌಕೆಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಎಲ್ಲಾ ಐರಿಷ್‌ ನೌಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಗುಂಡುಹಾರಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿಲ್ಲದ ಸೇನಾಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಮೀಸಲು ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆಗಳು (ಐರಿಷ್‌ ಭೂಸೇನಾ ಮೀಸಲುಪಡೆ ಹಾಗೂ ನೌಕಾ ಮೀಸಲುಪಡೆ) ಇವೆ. ಭೂಸೇನೆಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಐರಿಷ್ ಭೂಸೇನಾ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ದಳವು ವಿಶೇಷ ಪಡೆಗಳ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. === ಪೌರತ್ವ === ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪೌರತ್ವ ನಿಯಮಗಳು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿವೆ (ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಎಲ್ಲ ದ್ವೀಪಗಳು ಹಾಗೂ ಸಮುದ್ರಗಳು). ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]]‌ನ ಅಂಗವಾದ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ತನಕ ಹಬ್ಬಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಐರಿಷ್‌ ಪೌರತ್ವ ಹೊಂದಲು ಅಗತ್ಯ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಐರಿಷ್‌ ಅಥವಾ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ದಂಪತಿಗೆ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಅಥವಾ ಗಣರಾಜ್ಯದ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿಲ್ಲದೆ ವಾಸಿಸಲು ಅರ್ಹರಾದ ದಂಪತಿಗೆ ಜನಿಸಿದ್ದಲ್ಲಿ<ref>http://www.citizensinformation.ie/categories/moving-country/irish-citizenship/irish_citizenship_through_birth_or_descent {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100529043056/http://www.citizensinformation.ie/categories/moving-country/irish-citizenship/irish_citizenship_through_birth_or_descent |date=2010-05-29 }} Irish citizenship through birth or descent</ref> ಐರಿಷ್ ರಹದಾರಿ ಪತ್ರ ಸೇರಿದಂತೆ ಐರಿಷ್‌‌ ಪೌರತ್ವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>*[http://www.inis.gov.ie/en/INIS/ConsolidationINCA.pdf/Files/ConsolidationINCA.pdf Irish Nationality &amp; Citizenship Acts 1956-2004 (unofficial consolidated version) - pdf format] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303175716/http://www.inis.gov.ie/en/INIS/ConsolidationINCA.pdf/Files/ConsolidationINCA.pdf |date=2016-03-03 }}</ref> == ಭೌಗೋಳಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರ == === ಭೂದೃಶ್ಯ === [[ಚಿತ್ರ:Cliffs of Moher, Clare.jpg|thumb|right|ಪಶ್ಚಿಮ ಕಡಲ ತೀರದಲ್ಲಿರುವ ಮೊಹೆರ್ ಕಡಿಬಂಡೆಗಳು.]] [[ಚಿತ್ರ:lough-lene1.jpg|thumb|ವೆಸ್ಟ್ ಮೀತ್ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಲಾಕ್ ಲೇನ್ ಸರೋವರ]] ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ದ್ವೀಪವು ಸುಮಾರು {{convert|84421|km2|mi2|lk=on|0|abbr=on}} ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 83%ರಷ್ಟು ಐರಿಷ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ({{convert|70280|km2|mi2|0|abbr=on|disp=s}}) ಸೇರಿದೆ. ಉಳಿದವು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ|ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಗರ]], ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕಾಲುವೆ (North Channel) ಗಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಐರಿಷ್‌ ಸಮುದ್ರವಿದೆ. ಇದು ನೈಋತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್‌ ಜಾರ್ಜ್ಸ್ ಚಾನೆಲ್‌ ಮತ್ತು ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರದ ಮೂಲಕ ಸಾಗರದೊಂದಿಗೆ ಮರುಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪಶ್ಚಿಮ ತೀರದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಕಡಿಬಂಡೆಗಳು, ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ತಗ್ಗು ಪರ್ವತಗಳಿವೆ. {{convert|1038|m|ft|0|abbr=on|disp=or}}ಕ್ಯಾರೌಂಟೂಹಿಲ್‌ ಶಿಖರವು ಅತಿ ಎತ್ತರವಿದೆ. ದೇಶದ ಒಳನಾಡು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮಟ್ಟಸವಾದ ನೆಲ ಹೊಂದಿದೆ. ಷಾನನ್‌ ನದಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ನದಿಗಳು ಹಾಗೂ ಹಲವು ದೊಡ್ಡ ಕೆರೆಗಳು ಅಥವಾ ''ಸರೋವರಗಳು'' ಇವೆ. ದೇಶದ ಮಧ್ಯಭಾಗವು ಷ್ಯಾನನ್‌ ನದಿಯ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೊಳೆಸೊಪ್ಪು(ಸಸ್ಯದಿದ್ದಿಲು) ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾದ ವಿಶಾಲ ಜೌಗುಪ್ರದೇಶವಿದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಹ ಕಡಲತೀರದಾಚೆಯ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://maps.google.com/maps?f=q&hl=en&geocode=&q=oil+and+gas+fields+in+ireland&ie=UTF8&ll=53.592505,-9.030762&spn=6.274516,19.775391&z=6 |title=oil and gas fields in ireland - Google Maps |publisher=Google |date= |accessdate=2009-07-09}}</ref> ಪೂರ್ವ ತೀರದಲ್ಲಿರುವ ಡಬ್ಲಿನ್‌ ನಗರ (1,045,769), ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಕ್‌ (190,384), ಪಶ್ಚಿಮ-ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಿಮರಿಕ್‌ (90,757), ಪಶ್ಚಿಮ ತೀರದಲ್ಲಿ ಗಾಲ್ವೇ (72,729) ಹಾಗೂ ಅಗ್ನೇಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ವಾಟರ್‌‌ಫೋರ್ಡ್‌ (49,213) ಮುಖ್ಯ ನಗರಕೂಟಗಳಾಗಿವೆ. (ನೋಡಿ: ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ನಗರಗಳು) === ಕೃಷಿಯ ಪ್ರಭಾವ === ಆಧುನಿಕ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನಗಳ (ಕೀಟನಾಶಕ ಮತ್ತು ರಸಗೊಬ್ಬರ ಬಳಕೆ) ಬಳಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಿದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಮೀನು ಬಳಕೆಯ ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶವು ಕೃಷಿಯಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸೀಮಿತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗೂ ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಸೀಮಿತ ಭೂಮಿ),<ref name="land_cover">{{cite web | title = Land cover and land use | publisher = Environmental Protection Agency | year = 2000 | url = http://www.epa.ie/whatwedo/assessment/land/ | accessdate = 2007-07-30 | archive-date = 2008-09-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080916125736/http://www.epa.ie/whatwedo/assessment/land/ | url-status = dead }}</ref> ಇದರಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೆಲದ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತ ಜಾಗವನ್ನು ಉಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪರಭಕ್ಷಕ ಜೀವಿಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ನರಿಗಳಂತಹ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳಿಂದ ಬೇಟೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗದು. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ವಾರ್ಷಿಕ ಕಲ್ಲಿಂಗ್(ವಧೆ)ಮೂಲಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.(ಉದಾ.ಅರೆ ವನ್ಯ ಜೀವಿ ಜಿಂಕೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ) ಹಸಿರು ತುಂಬಿದ ತಾಣಗಳನ್ನುಬೆಳೆ ಬೆಳೆಯಲು ಮತ್ತು ಪಶು ಸಾಕಾಣಿಕೆಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ವಾಸಸ್ಥಾನ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಜಾಗದ ಲಭ್ಯತೆ ಅವಕಾಶ ಸೀಮಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಭೂಗಡಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ ಪೊದೆ-ಕಂಟಿಗ ಬಳಕೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ವನ್ಯಸಸ್ಯಸಂಪತ್ತಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅವರ ಪರಿಸರ ಪದ್ದತಿಯು ಹಳ್ಳಿಗಾಡುಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದು, ಇದರಿಂದ ಒಂದೊಮ್ಮೆ ದ್ವೀಪವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಜಾಲವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯವು ಪರಿಸರೀಯ ಹಾನಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಕಲುಷಿತ ವಸ್ತುಗಳು ತೊರೆಗಳು, ನದಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕೆರೆಗಳೊಳಗೆ ಹರಿಯುವುದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆಟ್ಟ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ.<ref name="water_contamination">{{cite web | title = World Factbook - Ireland | publisher = CIA | year = 2007 | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ei.html | accessdate = 2007-08-07 | archive-date = 2019-05-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190506104239/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ei.html | url-status = dead }}</ref> ಇಂತಹ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಥನೆ ನೀಡಿದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೃಷಿ ನೀತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಜಮೀನು ಬಳಕೆಯ ವಿರೂಪಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಅನುದಾನಗಳು ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತಿವೆ.<ref name="cap_reforms">{{cite web | title = CAP reform - a long-term perspective for sustainable agriculture | publisher = European Commission | url=http://ec.europa.eu/agriculture/capreform/index_en.htm | accessdate = 2007-07-30}} </ref> ಹಾನಿ ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳಿಗೆ CAP ಇನ್ನೂ ಅನುದಾನ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ, ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಉತ್ಪಾದನಾ ಮಟ್ಟಗಳಿಂದ ಅನುದಾನವನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಳಿಸಿ, ಪರಿಸರೀಯ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದೆ.<ref name="cap_reforms"/> ಕಾಡು ಪ್ರದೇಶವು ದೇಶದ 10%ರಷ್ಟು ಆವರಿಸಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ವಾಣಿಜ್ಯ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ನಿಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ.<ref name="land_cover"/> ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲದ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಏಕಫಸಲಿನ ನೆಡುತೋಪುಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ನೆಲೆಗಳು ಅಕಶೇರುಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಭೇದಗಳ ವಿಸ್ತಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಸೂಕ್ತವಾಗದಿರಬಹುದು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅರಣ್ಯದ ಅವಶೇಷಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಿಲ್ಲರ್ನಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಹರಡಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಕೃಷಿಯೇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜಿಂಕೆ ಮತ್ತು ಕುರಿಗಳು ವಿಪರೀತ ಮೇಯುವುದನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಬೇಲಿ ಹಾಕುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಇದು ದೇಶದ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಅರಣ್ಯದ ಪುನರ್‌ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [115] === ಹವಾಗುಣ === ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಸಾಗರಪರಿಣಾಮಿ ಹವಾಗುಣವಿದೆ. ಅರ್ಥಾತ್‌ ಮೃದುವಾದ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣಾಂಶವು {{convert|-3|°C|°F}} ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರದು ಹಾಗೂ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ {{convert|22|°C|°F}} ಹೆಚ್ಚಾಗದು.<ref name="irishclimate">{{cite web|url=http://www.travelinireland.com/general-information/climate/the-ireland-climate-and-what-to-wear.html|publisher=TravelInIreland.com|title=The Ireland Climate and What to Wear|accessdate=2009-10-22|archive-date=2009-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20090919170239/http://www.travelinireland.com/general-information/climate/the-ireland-climate-and-what-to-wear.html|url-status=dead}}</ref> [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ|ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಗರ]]ವು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಹವಾಗುಣವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವ ಪ್ರಬಲ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಕೊಲ್ಲಿ ಝರಿಯಿಂದಾಗಿ ಬೆಚ್ಚನೆಯ ಹವೆಯ ಪ್ರಭಾವವಿದೆ.<ref name="climate">{{cite web |url=http://www.met.ie/climate/climate-of-ireland.asp|publisher=Met.ie|title=Climate in Ireland |accessdate=2009-10-22}}</ref> ಹವಾಗುಣವು ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಬಲ್ಲದು. ಇತರೆ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣಾಂಶಗಳು ವರ್ಷವಿಡೀ ತೀವ್ರತೆಯತ್ತ ಸಾಗಬಹುದು. ಅಗ್ನೇಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಹೊಳಪು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="climate"/> ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಳೆಯಾಗುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಹಾಗೂ ಬೇಸಿಗೆಯ ಆರಂಭದ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಅತೀ ಕಡಿಮೆ.<ref name="climate"/> ನೈಋತ್ಯ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಗಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ, ದೇಶದ ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ವಾಯವ್ಯ, ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಡಬ್ಲಿನ್‌ ದೇಶದ ಅತಿ ಒಣ ಪ್ರದೇಶ.<ref name="climate"/> ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗಗಳು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಾಳಿ ಬೀಸುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಗಾಳಿಯಿಂದ ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡಲು ಇದು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="winds">{{cite web |url=http://www.met.ie/climate/wind.asp|publisher=Met.ie|title=Wind over Ireland |accessdate=2009-10-22}}</ref> 1887ರ ಜೂನ್‌ 26ರಂದು, ಕಿಲ್ಕೆನಿಯ ಕಿಲ್ಕೆನಿ ಕ್ಯಾಸಲ್‌ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ {{convert|33.3|°C|°F}} ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣಾಂಶವಾಗಿತ್ತು. 1881ರ ಜನವರಿ 16ರಂದು, ಸ್ಲಿಗೊದ ಮಾರ್ಕ್ರೀ ಕ್ಯಾಸಲ್‌‌ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ {{convert|-19.1|°C|°F}} ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣಾಂಶವಾಗಿತ್ತು.<ref name="metie"/> {{Infobox Weather |metric_first= Yes |single_line= Yes |location =Ireland |Jan_Hi_°C =8.2 |Feb_Hi_°C =8.5 |Mar_Hi_°C =10.5 |Apr_Hi_°C =12.7 |May_Hi_°C =15.3 |Jun_Hi_°C =17.9 |Jul_Hi_°C =19.4 |Aug_Hi_°C =19.2 |Sep_Hi_°C =17.2 |Oct_Hi_°C =14.2 |Nov_Hi_°C =10.4 |Dec_Hi_°C =8.9 |Year_Hi_°C =13.5 |Jan_Lo_°C =2.6 |Feb_Lo_°C =2.7 |Mar_Lo_°C =3.6 |Apr_Lo_°C =4.8 |May_Lo_°C =7.3 |Jun_Lo_°C =10.1 |Jul_Lo_°C =12 |Aug_Lo_°C =11.7 |Sep_Lo_°C =10.1 |Oct_Lo_°C =8.0 |Nov_Lo_°C =4.5 |Dec_Lo_°C =3.6 |Year_Lo_°C =6.75 |Jan_Precip_mm =108 |Feb_Precip_mm =65 |Mar_Precip_mm =104 |Apr_Precip_mm =52 |May_Precip_mm =91 |Jun_Precip_mm =76 |Jul_Precip_mm =58 |Aug_Precip_mm =115 |Sep_Precip_mm =114 |Oct_Precip_mm =132 |Nov_Precip_mm =107 |Dec_Precip_mm =124 |Year_Precip_mm =1146 |source =Ireland Logue <small>(examples used are Shannon and Galway)</small><ref name="weather">{{cite web |url=http://www.irelandlogue.com/weather|publisher=IrelandLogue.com|title=Ireland Weather|accessdate=2009-10-22}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.worldweather.org/067/c00948.htm|publisher=WorldWeather.org|title=Weather Information for Galway|accessdate=2009-10-22}}</ref> |accessdate = 22 October 2009 }} == ಆರ್ಥಿಕತೆ == {{Main|Economy of the Republic of Ireland}} === ಇತಿಹಾಸ === [[ಚಿತ್ರ:International Financial Services Centre.jpg|thumb|right|ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಸೆಂಟರ್ (ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸಿನ ಸೇವಾಕೇಂದ್ರ)]] 1920ರ ದಶಕದ ಕಾಲಾವಧಿಯಿಂದಲೂ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ 1930ರ ದಶಕದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸುಂಕಗಳು ಮುಂತಾದ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ತಡೆಗಳಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ಆಮದು ಪರ್ಯಾಯ ನೀತಿಯಿತ್ತು. 1950ರ ದಶಕದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಿಂದ 400,000 ಜನರು ವಲಸೆ ಹೋದರು.<ref name="tiger"/> ಆರ್ಥಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ತಾಳಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದು ಎಂಬುದು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗತೊಡಗಿತು. ಇತರೆ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತ್ವರಿತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಕುಂಠಿತಗೊಂಡಿತು.<ref name="tiger"/> 1958ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾದ '''ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ'' ' ಎಂಬ ಅಧಿಕೃತ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನೀತಿ ಮಾರ್ಪಾಟುಗಳನ್ನು ಒಂದಾಗಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಆರ್ಥಿಕ ನಿರ್ಬಂಧವು ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿ ಆಗುವ ಬದಲಿಗೆ, ಮುಕ್ತ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಹಿವಾಟು, ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆ, ಉತ್ಪಾದನಾಶೀಲ ಹೂಡಿಕೆ ಹಾಗೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಪರವಾಗಿ ವಾದಿಸಿತು.<ref name="tiger"/> 1970ರ ದಶಕದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 15%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆದಾಯವು 4%ರಷ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ದರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಉದ್ಯೋಗದ ಪ್ರಮಾಣ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ 1%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು, ಆದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಲು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯಮವಲಯಗಳಲ್ಲಿತ್ತು. 1980ರರಲ್ಲಿ, ಒಟ್ಟು ಕಾರ್ಮಿಕಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉದ್ಯೋಗಗಳು ಮೂರರಲ್ಲಿ ಒಂದರಷ್ಟು ಪಾಲಿತ್ತು. ಮುಂಗಡ ಪತ್ರಗಳ ಕೊರತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಋಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗತೊಡಗಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ 1980ರ ದಶಕದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ಆಸ್ಪದ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. <ref name="tiger" /> 1980ರ ದಶಕದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸುಪ್ತವಾಗಿದ್ದ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಗೋಚರಿಸಿಕೊಂಡವು. ಮಧ್ಯಮ ಆದಾಯದ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಅವರ ಕನಿಷ್ಠ ಆದಾಯದ 60%ರಷ್ಟು ಮೊತ್ತವನ್ನು ತೆರಿಗೆಯಾಗಿ ಪಾವತಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ನಿರುದ್ಯೋಗದ ದರವು 20%ರಷ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿತ್ತು, ವಾರ್ಷಿಕ ವಿದೇಶ ವಲಸೆಯು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 1%ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೀರಿತ್ತು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೊರತೆಗಳು ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನ(GDP )15%ರಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಲುಪಿತು. ಫಿಯನಾ ಫೆಯಿಲ್ ಇಸವಿ 1987ರಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತರಾಗಿ, ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಸರ್ಕಾರದತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಡುವ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲಾಯಿತು.ತೆರಿಗೆ ದರವನ್ನೂ ಕಡಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಗೆ ಉತ್ತೇಜಿಸಲಾಯಿತು. ರಯಾನ್‌ಏರ್‌ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ವಿಮಾನಯಾನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ಐರೋಪ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಕರಿಗೆ ಸಾರಿಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ಕಾಣಲು ನೆರವು ನೀಡಿತು. 1989ರಲ್ಲಿ ಇಂಟೆಲ್‌ ಹೂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿತು. ಇದಾದ ನಂತರ, ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್‌, [[ಗೂಗಲ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಉತ್ತಮ ದೇಶ ಎಂದು ಮನಗಂಡವು. ಅದೇ ರೀತಿ ನಿರಂತರ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕುರಿತು ಎಲ್ಲಾ ಸರ್ಕಾರಿ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ನಡುವೆ ಒಮ್ಮತಾಭಿಪ್ರಾಯ ಮೂಡಿದೆ.<ref name="tiger">[http://www.heritage.org/Research/WorldwideFreedom/bg1945.cfm "ಹೌ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಬಿಕಮ್ ದಿ ಸೆಲಿಕ್ಟಿಕ್ ಟೈಗರ್ "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100303165903/http://www.heritage.org/Research/WorldwideFreedom/bg1945.cfm |date=2010-03-03 }}, IDA ಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಸೀನ್ ಡಾರ್ಗ್ಯನ್. 2006 ಜೂನ್ 23</ref> ಒಂದು ದಶಕಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಏಳಿಗೆಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ತಲಾವಾರು GDPಯು 1993ರಲ್ಲಿ 21ನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದದ್ದು, 2002ರಲ್ಲಿ 4ನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೇರಿತು.<ref>{{cite web|last=De Vlieghere |first=Martin |url=http://www.brusselsjournal.com/node/510 |title=The Myth of the Scandinavian Model &#124; The Brussels Journal |publisher=The Brussels Journal<! |date=2005-11-25 |accessdate=2009-07-09}}</ref> 1985ರಿಂದ 2002ರ ತನಕ, ಖಾಸಗಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳು 59%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿತು.<ref name="workforall"/> ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಉನ್ನತ-ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಉದ್ದಿಮೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಕೃಷಿಯಿಂದ ಜ್ಞಾನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯತ್ತ ಸಾಗಿತು. 1995ರಿಂದ 2000ರವರೆಗೆ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಸರಾಸರಿ 10%ರಷ್ಟಿತ್ತು, ಹಾಗೂ 2001ರಿಂದ 2004ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 7%ರಷ್ಟಿತ್ತು. GDPಯ 46%ರಷ್ಟು ಪಾಲು ಹಾಗೂ ರಫ್ತುಗಳಲ್ಲಿ 80%ರಷ್ಟು ಪಾಲು ಹೊಂದಿರುವ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರವು, ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬದಲಿಗೆ, ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಹೊಮ್ಮಿತು. === ರಫ್ತುಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:DublinPort.jpg|thumb|left|ಡಬ್ಲಿನ್‌ ಬಂದರು]] ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ರಫ್ತುಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಕಳೆದ 40 ವರ್ಷಗಳಿಂದಲೂ, ಕ್ಷುದ್ರಲೋಹ(ಬೇಸ್ ಮೆಟಲ್) (ತವರ, ಸೀಸ, ಸತು ಮುಂತಾದವು) ನಿಕ್ಷೇಪಗಳ ಗಮನಾರ್ಹ ಪರಿಶೋಧನೆಗಳ ಸರಣಿಯೇ ನಡೆದಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ತಾರಾ ಗಣಿ‌ಯಲ್ಲಿನ ಬೃಹತ್ ಅದಿರು ನಿಕ್ಷೇಪದ ಪತ್ತೆಯೂ ಸಹ ಸೇರಿದೆ. ಲಿಷೀನ್‌ ಮತ್ತು ಗಲ್ಮಾಯ್‌ನಲ್ಲಿನ ಭೂಗರ್ಭದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸತು-ಸೀಸೆ ಅದಿರುಗಳ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಪ್ರಸಕ್ತ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಇಂದು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಏಳನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸತು ಲೋಹ ಸಾಂದ್ರಣಗಳ ಉತ್ಪಾದನಾ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಸೀಸೆ ಸಾಂದ್ರಣಗಳ ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಗಣಿಗಳಿಂದಲೂ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟು ಸೇರಿಸಿದರೆ, ಸತು ಲೋಹ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕ ಹಾಗೂ ಸೀಸೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://irishresources.wordpress.com/2008/07/15/irish-mines-now-operating-tara-galmoy-and-lisheen/ |title=Operational Irish Mines: Tara, Galmoy and Lisheen « Irish Natural Resources |publisher=Irish Natural Resources |date=2008-07-15 |accessdate=2009-07-09}}</ref> ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ತೆರಿಗೆ ದರಗಳು ಕಡಿಮೆಯಿರುವುದರಿಂದ, [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] ಮೂಲದ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ದಿಮೆಗಳ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಹೊಂದಿವೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ನೋಟ್ಸ್‌ <ref>{{cite web |url=http://www.finfacts.ie/irelandeconomy/usmultinationalprofitsireland.htm |title=Ireland top location for US Multinational Profits |publisher=Finfacts.ie |date= |accessdate=2009-07-09 |archive-date=2012-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120227011705/http://www.finfacts.ie/irelandeconomy/usmultinationalprofitsireland.htm |url-status=dead }}</ref> ಎಂಬ ತೆರಿಗೆ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ,USಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಲಾಭದಾಯಕ ದೇಶವಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಔಷಧೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹಾಗೂ ತಂತ್ರಾಂಶ-ಸಂಬಂಧಿತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರಫ್ತುದಾರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಹ ಒಂದು.<ref>{{cite web|first=Kevin |last=Hoffmann |url=http://www.spiegel.de/international/spiegel/0,1518,348682,00.html |title=Ireland: How the Celtic Tiger Became the World's Software Export Champ |publisher=[[Der Spiegel]] |date=2005-03-26 |accessdate=2009-07-09}}</ref> ಅನಿಲ ಕಾಯಿದೆಯಡಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಬೊರ್ಡ್‌ ಗ್ಯಾಸ್‌ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲದ ಪೂರೈಕೆ, ರವಾನೆ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆಯ ಹೊಣೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅನಿಲವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 1976ರಲ್ಲಿ ಕಿನ್ಸೆಲ್‌ ಹೆಡ್‌ ಗ್ಯಾಸ್‌ ಫೀಲ್ಡ್‌ನಿಂದ ತರಲಾಯಿತು. 2010ರ ನಂತರ ಅನಿಲ ಪೂರೈಸುವ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೊಸ ಮೂಲಗಳು ಬರಲಿರುವುದಾಗಿ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರಿಬ್‌ ಅನಿಲ ಕ್ಷೇತ್ರ ಹಾಗೂ ಷ್ಯಾನನ್‌ ದ್ರವೀಕೃತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ (ಎಲ್‌ಎನ್‌ಜಿ) ಅನಿಲಾಗಾರ ಸಹ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.bordgais.ie/ |title=Bord Gáis Homepage |publisher=[[Bord Gáis]] |date= |accessdate=2009-07-09}}</ref> ಇಂಧನದ ರಫ್ತುಗಳು ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಐರಿಷ್‌ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಪರಿವರ್ತನೆ ತರಬಹುದು.<ref>{{cite web|author=Car care |url=http://www.independent.ie/national-news/ireland-on-the-verge-of-an-oil-and-gas-bonanza-679889.html |title=Ireland on the verge of an oil and gas bonanza |publisher=[[Irish Independent]] |date=2007-05-20 |accessdate=2009-07-09}}</ref> === ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಟೈಗರ್‌ (ಸೆಲ್ಟಿಕ್‌ ಹುಲಿ) === ಬಳಕೆದಾರರ ವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚಳ, ಕಟ್ಟಡನಿರ್ಮಾಣ ಹಾಗೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ಹೂಡಿಕೆಗಳಿಂದ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು. 1987ರಿಂದಲೂ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯು ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸರ್ಕಾರ, ಉದ್ಯಮಗಳ ಮಾಲೀಕರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ವೇತನ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ನವ-ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಗುಂಪು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗಾಗಿ ಒಪ್ಪಲಾದ ವೇತನದ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಇವು ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತವೆ. 1995ರಿಂದ 2000ದ ವರೆಗೆ ಭಾರೀ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದಾಗಿ ಹಲವರು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ದೇಶವನ್ನು ಸೆಲ್ಟಿಕ್‌ ಟೈಗರ್‌ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>ಚಾಲ್ಸ್ ಸ್ಮಿತ್, ಲೇಖನ: 'ಐರ್ಲೆಂಡ್‌', ಇನ್ ವ್ಯಾಂಕೆಲ್, C. (ed.) ''ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲಪೀಡಿಯ ಆಫ್ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಟುಡೆ'ಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್'', ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ, USA, 2009.</ref> 2001 ಹಾಗೂ 2002ರಲ್ಲಿ GDP ಅಭಿವೃದ್ಧಿ 6% ದರದಲ್ಲಿ, ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ದೃಢವಾಗಿ ಸಾಗಿತು. 2004 ಹಾಗೂ 2005ರಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಕ್ರಮವಾಗಿ 4% ಹಾಗೂ 4.7%ರಷ್ಟಿತ್ತು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ, ಹಣದುಬ್ಬರವೂ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಡಬ್ಲಿನ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಲೆಗಳು ವಿಶ್ವದ ಇತರೆಡೆಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದವು.<ref>{{PDFlink|[http://www.finfacts.com/Private/bestprice/irishconsumerprices.pdf Consumer Prices Bi-annual Average Price Analysis Dublin and Outside Dublin: 1 May 2006]|170&nbsp;KB}} – CSO</ref> ಆದರೂ, ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಕುಸಿದ ನಂತರ ಈಗ ಆಸ್ತಿ ಬೆಲೆಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ. 2008ರ ಜುಲೈ ತಿಂಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, [[ಗ್ರಾಹಕ ಬೆಲೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ|CPI)]] ಮಾಪನದ ಪ್ರಕಾರ, ಹಣದುಬ್ಬರದ ವಾರ್ಷಿಕ ದರವು 4.4%ರಷ್ಟಿತ್ತು, ಹಾಗೂ ಹೆಚ್‌ಐಸಿಪಿ <ref name="IrishInd7Aug08">{{cite news | last = Guider | first = Ian | coauthors = | title = Inflation falls to 4.4pc | work = [[Irish Independent]] | pages = | language = | publisher = | date = 7 August 2008 | url = http://www.independent.ie/business/irish/inflation-falls-to-44pc-1448874.html | accessdate = 2008-08-08}}</ref><ref name="CSO7Aug2008">{{PDFlink|[http://www.cso.ie/releasespublications/documents/prices/current/cpi.pdf Consumer Price Index July 2008 (Dublin & Cork, 7 August 2008]|142&nbsp;KB}} – ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯ(ಐರ್ಲೆಂಡ್‌). 2008-08-08ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಪ್ರಕಾರ 3.6%ರಷ್ಟಿದ್ದು, ಹಿಂದಿನ ತಿಂಗಳಿಗಿಂತ ಹಣದುಬ್ಬರವು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಕುಸಿಯಿತು. ತಲಾವಾರು GDP ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ, OECD ಹಾಗೂ EU-27ರಲ್ಲಿ ಯಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಅತಿ ಶ್ರೀಮಂತ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಒಇಸಿಡಿ-28ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆದಾಯದ ಇನ್ನೂ ಉತ್ತಮ ಮಾನದಂಡವಾದ ತಲಾವಾರು GNP ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ, ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾದರೂ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ OECD ಸರಾಸರಿಗಿಂತಲೂ ಕೆಳಗಿನ ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿದ್ದು, OECD-28 ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳಲ್ಲಿ 10ನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಕಾರಣ, GDP (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉತ್ಪನ್ನ)GNP (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆದಾಯ)ಗಿಂತಲೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದೆ.<ref name="2009forfasACR">{{cite web | title = Annual Competitiveness Report 2008, Volume One: Benchmarking Ireland’s Performance | publisher = NCC | year = 2009 | url = http://www.forfas.ie/media/ncc090108_acr_2008.pdf | accessdate = 2009-07-01 | archive-date = 2011-05-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110511175910/http://www.forfas.ie/media/ncc090108_acr_2008.pdf | url-status = dead }}</ref> ''ದಿ ಇಕನಾಮಿಸ್ಟ್'' ‌ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಇಡೀ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಜೀವನ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{PDFlink|[http://www.economist.com/media/pdf/QUALITY_OF_LIFE.pdf The Economist Intelligence Unit’s quality-of-life index]|67.1&nbsp;KB}} – ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ</ref> ಆದಾಯದ ಮಾನದಂಡಕ್ಕಾಗಿ, ಈ ಅಧ್ಯಯನವು ತಲಾವಾರು GNI ಬದಲಿಗೆ ತಲಾವಾರು GDPಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿತು. ಈ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವರದಿಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಥಿಕ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳು ಹಲವು ಅಸಮತೋಲನಗಳನ್ನು ಮರೆಮಾಚಿದ್ದವು. ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿ ಆವರ್ತ ಸ್ವರೂಪದಂತಿರುವ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ GDPಯ ಗಮನಾರ್ಹ ಪಾಲು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಿವಾಸದ ಆಸ್ತಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಕುಸಿತದ ಭಾವನೆಯು ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಐರಿಷ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ಒಡ್ಡಿದ್ದರತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ. ಇದು ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಒಂದು ಬೆದರಿಕೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ.<ref name="oecd_survey">{{cite web | title = Economic Survey of Ireland 2006: Keeping public finances on track | publisher = OECD | year = 2006 | url=http://www.oecd.org/document/50/0,3343,en_33873108_33873500_36173106_1_1_1_1,00.html | accessdate = 2007-07-30}} </ref><ref name="rte_article_slowdown">{{cite web | title = House slowdown sharper than expected | publisher = RTÉ | date= 2007-08-03 | url=http://www.rte.ie/business/2007/0803/economy1.html | accessdate = 2007-08-06}} </ref><ref name="ptsb_index">{{cite web | title = Latest Report: Latest edition of permanent tsb / ESRI House price index - May 2007 | publisher = Permanent TSB, ESRI | url = http://www.permanenttsb.ie/house-price-index/ | accessdate = 2007-08-10 | archive-date = 2007-08-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070828130818/http://www.permanenttsb.ie/house-price-index/ | url-status = dead }}</ref> 2000ದಿಂದ ಸತತ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಂದ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು EU-15 ಸರಾಸರಿಗಿಂತಲೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಡತನದ ಅಪಾಯ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="2009forfasACR"/> ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 6.8%ರಷ್ಟು ಜನರು 'ಸತತ ಬಡತನ'ದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{PDFlink|[http://www.cso.ie/releasespublications/documents/labour_market/current/eusilc.pdf EU Survey on Income and Living Conditions (EU-SILC)]|161&nbsp;KB}} CSO, 2004.</ref> === ಕರೆನ್ಸಿ === 2002ರ ಜನವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಯುರೋ ನೋಟಗಳು ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಮುಂಚೆ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಐರಿಷ್‌ ಪೌಂಡ್‌ ಅಥವಾ ''ಪಂಟ್'' ‌ ಎಂಬ ನಗ-ನಾಣ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. 1999ರ ಜನವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ನ ಯೂರೋ ಏಕೈಕ ಕರೆನ್ಸಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ ಹನ್ನೊಂದು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಹ ಒಂದು. ‌ ಯುರೊ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ನೋಟುಗಳನ್ನು €5, €10, €20, €50, €100, €200 ಹಾಗೂ €500ರ ಮುಖಬೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿತರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಇಡೀ ಯುರೋಪ್‌ನಾದ್ಯಂತ ಒಂದೇ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ,ಯುರೋಝೋನ್‌ನ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಯುರೋ ನಾಣ್ಯಗಳ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.myguideireland.com/euro-coins |title=Design for Irish coin denominations |publisher=Myguideireland.com |accessdate=2009-07-09}}</ref> ಎಲ್ಲಾ ಐರಿಷ್‌ ನಾಣ್ಯ ವರ್ಗರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿನ್ಯಾಸ ನಮೂದಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ ನಿರ್ಣಯಿಸಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಿಹ್ನೆಯಾದ ಸೆಲ್ಟಿಕ್‌ ಹಾರ್ಪ್‌ನ್ನು ನಾಣ್ಯ ಬಿಡುಗಡೆಯ ದಿನದೊಂದಿಗೆ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ''Éire'' ಎಂಬ ಪದವನ್ನೂ ಅಚ್ಚು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Euro banknotes.png|thumb|right|ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ EUನ ಇತರ 11 ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಐರೋಪ್ಯ ಕರೆನ್ಸಿಯನ್ನು 1999ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆತಂದಿತು.]] === ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು === ವಾಲ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಜರ್ನಲ್‌ ಮತ್ತು ಹೆರಿಟೇಜ್‌ ಫೌಂಡೇಷನ್‌ ರಚಿಸಿದ ಇಂಡೆಕ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಎಕನಾಮಿಕ್‌ ಫ್ರೀಡಮ್‌ನ ಸೂಚಿ ಪ್ರಕಾರ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಮೂರನೆಯ ಮುಕ್ತ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸ್ಟಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್‌ ಆಫೀಸ್‌ ಘೋಷಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂಜರಿಕೆಗೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಒಳಪಡುವಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮೊದಲ ದೇಶವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.cso.ie |title=CSO - Central Statistics Office Ireland |publisher=Central Statistics Office Ireland |date=2004-11-09 |accessdate=2009-07-09}}</ref> ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸರ್ಕಾರ ಭಾರಿ ಋಣದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್‌ & ಪೂರ್ಸ್‌ ರೇಟಿಂಗ್ಸ್‌ ಏಜೆನ್ಸಿಯು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದ AAA ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ತೆಗೆದು AA+ಗೆ ಇಳಿಸಿತು.<ref>[http://business.timesonline.co.uk/tol/business/economics/article6005518.ece ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515015934/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/economics/article6005518.ece |date=2011-05-15 }} ದಿ ಟೈಮ್ಸ್, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ನ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತ AAA ನ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಬಯಸಿತು.</ref> ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಈಗ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬದ(ಮನೆಯ) ಸಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. (ಕುಟುಂಬದ ಆದಾಯದ 190%ರಷ್ಟು) <ref>{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/2008/03/11/cnirish111.xml |title=Irish banks may need life-support as property prices crash |author=Ambrose Evans-Pritchard |work=The [[Daily Telegraph]] |date=13 March 2008 |accessdate=2008-03-13 |archive-date=2008-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080315082854/http://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=%2Fmoney%2F2008%2F03%2F11%2Fcnirish111.xml |url-status=dead }}</ref> ಹಿಂದಿನ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉತ್ಕರ್ಷದ ಬಳಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಧಾನಗೊಂಡಿತು. ನಿರ್ಮಾಣ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಕುಸಿತ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಹಿಂಜರಿಕೆಯು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ಆದರೂ, ಐರಿಷ್‌ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಸ್ಥಿರತೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಮನೆಗಳ ಬೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಇಳಿತವಾಗಿದ್ದು, ಜೀವನದ ವೆಚ್ಚವು ಸ್ಥಿರಗೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದೆ. ಆರ್ಥಿಕ ಉತ್ಕರ್ಷದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಯುರೋಪ್‌ನ ಅತಿ ದುಬಾರಿ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. 2007ರಲ್ಲಿ 4.7%ರಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ನಂತರ, 2008ರಲ್ಲಿ ಐರಿಷ್‌ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು -1.7%ರಷ್ಟು ಹಾಗೂ 2009ರಲ್ಲಿ -7.1%ರಷ್ಟು ಸಂಕುಚಿತಗೊಂಡಿತು. 2009ರ ಮೊದಲ Q1 (ಮೊದಲ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ) ನಲ್ಲಿ 2.7% ಹಾಗೂ Q4 (ನಾಲ್ಕನೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ)ದಲ್ಲಿ 0.3%ರಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸಾಧಿಸಿದ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌, 2010ರ ಮೊದಲ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ, ಐರಿಷ್‌ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂಜರಿಕೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದಿತು.<ref>{{cite news |url=http://www.independent.co.uk/news/business/news/ireland-out-of-recession-as-exports-jump-2015128.html |title=Ireland out of recession as exports jump |work=[[The Independent]] |date=1 July 2010 |accessdate=2010-08-04}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.businessday.co.za/articles/Content.aspx?id=113356 |title=Ireland out of recession but needs faster growth |work=BusinessDay |date=1 July 2010 |accessdate=2010-08-04 |archive-date=2012-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120306040711/http://www.businessday.co.za/articles/Content.aspx?id=113356 |url-status=dead }}</ref> ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಕಮಿಷನ್‌ ಪ್ರಕಾರ, ಐರಿಷ್‌ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು 2011ರಲ್ಲಿ 3%ರಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್‌ ಯಾವುದೇ EU (ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ)ದ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಮುಂಗಾಣುತ್ತಿರುವ ಅತಿ ವೇಗದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರವಾಗಿದೆ.<ref>http://www.businessandfinance.ie/files/irelandeconomicgrowth.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110227041650/http://www.businessandfinance.ie/files/irelandeconomicgrowth.pdf |date=2011-02-27 }} EU Commission analysis</ref> == ಸಾರಿಗೆ == [[ಚಿತ್ರ:September Lua.jpg|thumb|right|ಡಬ್ಲಿನ್‌ ನ ಲುವಾಸ್ ಹಗುರ ರೈಲ್ವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಆಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ (ಡಬ್ಲಿನ್‌, ಷ್ಯಾನನ್‌, ಕಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಮತ್ತು ಅಂತರ-ಖಂಡೀಯ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ನಿಗದಿತ ಹಾಗೂ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೇರೆಗೆ ಗುತ್ತಿಗೆ ವಿಮಾನ ಯಾನ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಏರ್‌ ಲಿಂಗಸ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನಯಾನ ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆ, ಆದರೂ, ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚಕ್ಕೆ ವಿಮಾನಯಾನ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುವ ರಯಾನ್‌ಏರ್‌ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಮಾನಯಾನ ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. [[ಲಂಡನ್|ಲಂಡನ್‌]] ಮತ್ತು ಡಬ್ಲಿನ್‌ ನಡುವಿನ ಮಾರ್ಗವು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲೇ ಅತಿ ದಟ್ಟಣೆಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. 2006ರಲ್ಲಿ ಇವೆರಡೂ ನಗರಗಳ ನಡುವೆ 4.5 ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ್ದರು.<ref>ಸೀನ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಕಾರ್ಥೈ, [http://archives.tcm.ie/irishexaminer/2003/03/31/story437213650.asp ಡಬ್ಲಿನ್–ಲಂಡನ್ ಬ್ಯುಜಿಎಸ್ಟ್ ಏರ್ ಟ್ರ್ಯಾಫಿಕ್ ರೂಟ್ ವಿತ್ ಇನ್ EU, ], ''ಐರಿಷ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಮೈನರ್'', 2003ರ ಮಾರ್ಚ್ 31</ref><ref>{{cite news | title = Heathrow dominates top 20 | author = Mark Frary | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/travel/business/article1538856.ece | publisher = The Times | date = 2007-03-19 | accessdate = 2007-07-04 | archive-date = 2010-05-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100525084454/http://www.timesonline.co.uk/tol/travel/business/article1538856.ece | url-status = dead }}</ref> Iarnród Éireann ರೈಲು ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಡಬ್ಲಿನ್‌ ಈ ರೈಲು ಸೇವಾ ಜಾಲದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಾದ (ಹ್ಯೂಸ್ಟನ್‌ ಮತ್ತು ಕಾನೊಲಿ) ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ನಗರಗಳಿಗೆ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ರೇಲ್ವೆ ಒಂದಿಗೆ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಓಡುವ ಎಂಟರ್ಪ್ರೈಸ್‌ ರೈಲು ಸೇವೆಯು ಡಬ್ಲಿನ್‌ನನ್ನು ಬೆಲ್ಫಾಸ್ಟ್‌ ನಗರದ ಜತೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಡಬ್ಲಿನ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯ ಜಾಲವು ದಿನೇ ದಿನೇ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. DART, ಲುವಾಸ್‌, ಬಸ್‌ ಸೇವೆ ಹಾಗೂ ವಿಸ್ತರಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ರೈಲು ಜಾಲವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:M8 M7 interchange May.JPG|thumb|left|M8 ನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ M7 ನನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾದ M7/M8 ಮೋಟಾರು ಮಾರ್ಗಗಳ ಈ ವಿಭಾಗವನ್ನು 2010 ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ತೆರವುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.]] ರಸ್ತೆಯ ಜಾಲವು ಡಬ್ಲಿನ್‌ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ 21 ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಮೋಟಾರು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಕ್ತ ಇತರೆ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳ ತನಕ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಮೂಲಕ, 2010ರ ಅಂತ್ಯದೊಳಗೆ ವಿಶ್ವ-ದರ್ಜೆಯ ಮೋಟಾರು ಮಾರ್ಗದ ಜಾಲವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಷ್ಟರೊಳಗೆ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಾದ ಕಾರ್ಕ್‌, ಲಿಮರಿಕ್‌, ಗ್ಯಾಲ್ವೇ, ವಾರ್ಟ್‌ಫರ್ಡ್‌, ಬೆಲ್ಫಾಸ್ಟ್‌ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಮೋಟಾರುಮಾರ್ಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಮೋಟಾರುಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದ ಗುಣಮಟ್ಟದ ರಸ್ತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಡಬ್ಲಿನ್ ಜತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸಲಾಗುವುದು. ಈಸ್ಟ್‌-ಲಿಂಕ್‌ ಹಾಗೂ ವೆಸ್ಟ್‌-ಲಿಂಕ್‌ ಸುಂಕ ಸೇತುವೆಗಳು, ಹಾಗೂ ಡಬ್ಲಿನ್‌ ಪೋರ್ಟ್‌ ಟನೆಲ್‌ನಂತಹ ಇನ್ನೂ ಇತರೆ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಡಬ್ಲಿನ್‌ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ. ಇತರೆ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಮಾರ್ಗಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕಾರ್ಯ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ. 2009ರಲ್ಲಿ ಇವುಗಳು ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಕಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೀ ನದಿಯ ಕೆಳಗಿರುವ ಜ್ಯಾಕ್‌ ಲಿಂಚ್ ಸುರಂಗವು ಡಬ್ಲಿನ್‌ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಲಿಮರಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಷ್ಯಾನನ್‌ ನದಿಯ ಕೆಳಗಿರುವ ಲಿಮರಿಕ್‌ ಸುರಂಗ ಎನ್ನಲಾದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸುರಂಗದ ನಿರ್ಮಾಣಕಾರ್ಯವು 2006ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಸ್ತೆ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು ಮೋಟಾರ್‌ ಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರ್ಗಗಳ (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದ್ವಿತೀಯ ರಸ್ತೆಗಳು) ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಉಳಿದ ರಸ್ತೆಗಳ (ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ರಸ್ತೆಗಳು) ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಕಾಲುವೆಗಳ ಜಾಲವಿದೆ. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸರಕು ಸಾಗಣೆಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಿಲಾಸಿ ದೋಣಿ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ದೋಣಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಹಡಗು ಸೇವೆಗಳು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಹಾಗೂ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಬ್ರಿಟನ್]]‌, ಐಲ್‌ ಆಫ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌ ಮತ್ತು [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರಾನ್ಸ್‌]] ನಡುವೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. == ಶಿಕ್ಷಣ == [[ಚಿತ್ರ:Uccquadrangle.jpg|right|thumb|ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಕಾರ್ಕ್‌ ಕಾಲೇಜ್]] {{Main|Education in the Republic of Ireland}} ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ, ಪ್ರೌಢ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣಗಳು ಎಂಬ ಮೂರು ಹಂತಗಳಿವೆ. ಈ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಮೂಲಕ ಸರ್ಕಾರದ ಆದೇಶಗಳ ಮೇರೆಗೆ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು, ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದಿರುವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಗಳು ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಆರರಿಂದ ಹದಿನೈದು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಎಲ್ಲಾ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಡ್ಡಾಯ. ಹದಿನೆಂಟು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ತನಕ ಎಲ್ಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೂ ಸಹ, ಜ್ಯೂನಿಯರ್‌ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್‌ ಪರೀಕ್ಷೆ ಸೇರಿದಂತೆ, ಪ್ರೌಢ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೊದಲ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಬೇಕು.<ref>ಶಿಕ್ಷಣ (ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ) ಕಾಯ್ದೆ, 2000 [http://193.178.1.79/ZZA22Y2000S17.html (ಸೆಕ್ಷನ್17)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930015328/http://193.178.1.79/ZZA22Y2000S17.html |date=2007-09-30 }}</ref> ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ವ್ಯಾಸಂಗದ ನಂತರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾದ ಲೀವಿಂಗ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಂತಿಮ ಪರೀಕ್ಷೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಂದುವರೆಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುವವರು ಈ ಪರೀಕ್ಷೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವರು. ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಆರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಉನ್ನತ (ಮೂರನೆಯ ಹಂತ) ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಾನುಮತಿ ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.educationireland.ie/irish-education/secondary-education/leaving-certificate.html |title=ಎಜುಕೇಷನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ - ಲೀವಿಂಗ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ |access-date=2010-08-30 |archive-date=2010-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101029070824/http://educationireland.ie/irish-education/secondary-education/leaving-certificate.html |url-status=dead }}</ref> ಮೂರನೆಯ ಹಂತದ ಶಿಕ್ಷಣ ಅವಾರ್ಡ್‌(ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅಥವಾ ಗೌರವ)ಗಳನ್ನು ಸುಮಾರು 38ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲಿನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಕಾಲೇಜ್‌ (UCD), ಡಬ್ಲಿನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ (ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್‌), ಡಬ್ಲಿನ್‌ ನಗರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಡಬ್ಲಿನ್‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ, ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪರಿಷತ್‌, ಐರ್ಲೆಂಡ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಕಾರ್ಕ್‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ, ವಾಟರ್‌ಫರ್ಡ್‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ, ಲಿಮರಿಕ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಹಾಗೂ ಮೇರಿ ಇಮ್ಯಾಕುಲೇಟ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌, ಲಿಮೆರಿಕ್‌ ಸೇರಿವೆ. ಐರಿಷ್‌ ಸರ್ಕಾರವು ಅಂಗೀಕರಿಸಿರುವ ಸ್ನಾತಕ ಪದವಿ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುವ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲಾ ಎಲ್ಲ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲೂ ಅವಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. OECDಸಂಘಟಿಸಿರುವ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಪ್ರಕಾರ, ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ದೇಶಗಳ ಪೈಕಿ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಶಿಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು 20ನೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಅಂಕಿಅಂಶದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ OECD ಸರಾಸರಿಗಿಂತಲೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.oecd.org/dataoecd/42/8/39700724.pdf |title=Range of rank on the PISA 2006 science scale |publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development |accessdate=2010-06-21}}</ref> 2006ರಲ್ಲಿ, ಹದಿನೈದು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಐರಿಷ್‌ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು,ಓದುವ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲೇ ಎರಡನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತ್ತು.<ref>[http://www.cso.ie/newsevents/pressrelease_measuringirelandsprogress2008.htm CSO - ಮೆಷರಿಂಗ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌' ಸ್ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್]</ref> ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ, ಪ್ರೌಢ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ (ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ/ಕಾಲೇಜ್‌) ಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣಗಳುEU(ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ)ನ ಎಲ್ಲಾ ನಾಗರಿಕರಿಗೂ ಉಚಿತವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Third-level student fees|url=http://www.citizensinformation.ie/categories/education/third-level-education/fees-and-supports-for-third-level-education/fees|work=Free fees|publisher=Citizens Information Board|accessdate=25 July 2010|archive-date=28 ಮೇ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528145936/http://www.citizensinformation.ie/categories/education/third-level-education/fees-and-supports-for-third-level-education/fees|url-status=dead}}</ref> ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಭರಿಸಲು ಶುಲ್ಕ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಆರೋಗ್ಯರಕ್ಷಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:Beamont Hospital 1.jpg|thumb|right|ಬಿಮಾಂಟ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಹಾಗು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನನಿಬಿಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಾಗಿದೆ.]] ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂತ್ರಿಯು ಇಡೀ ಆರೋಗ್ಯ ನೀತಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಿವಾಸಿಯೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮೂಲಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಹರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವಾ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು,ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ತೆರಿಗೆ ವರಮಾನದಿಂದ ಹಣ ಪೂರೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಾಗಿ ರಿಯಾಯಿತಿಯ ಶುಲ್ಕ ನೀಡುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಇದು ಆದಾಯ, ವಯಸ್ಸು, ಕಾಯಿಲೆ ಮತ್ತು ಅಂಗವೈಕಲ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಪ್ರಸೂತಿ ಸೇವೆಗಳು ಉಚಿತವಾಗಿ ದೊರೆಯಲಿದೆ. ಮಕ್ಕಳು ಆರು ತಿಂಗಳ ವಯಸ್ಸಾಗುವ ತನಕ ಇದು ಉಚಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಪಘಾತ ಮತ್ತು ತುರ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರೆ, €100 ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ತುರ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆ ಕಾರ್ಡ್‌ ಹೊಂದಿರುವ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವಾ ಶಾಖೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಶುಶ್ರೂಷಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಚಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಅರ್ಹರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಹೊರರೋಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸೇವೆಗಳು ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಭ್ಯ. ಆದರೆ, ಮಧ್ಯಮ ಮಟ್ಟದ ವೇತನ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ರೋಗಿಗಳು ರಿಯಾಯಿತಿ ದರದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಖಾಸಗಿ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆ ಸೌಲಭ್ಯ ಪಡೆಯಲಿಚ್ಛಿಸುವ ಜನರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಸರ್ಕಾರ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿರುವ Vhi ಹೆಲ್ತ್‌ಕೇರ್‌, ಕ್ವಿನ್‌ ಹೆಲ್ತ್‌ಕೇರ್‌ ಹಾಗೂ ಅವಿವಾ ಇತರೆ ಸೇವೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆ ಸಹ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. == ಜನಸಂಖ್ಯೆ == [[ಚಿತ್ರ:IrelandPopulationChange.png|thumb|left|230px|1936 ರಿಂದ 2006 ರ ವರೆಗಿನ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ.]] ಬಹಳಷ್ಟು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹಿಮಯುಗಅಂತ್ಯಗೊಂಡ ನಂತರ ಐಬೀರಿಯಾ ದೇಶದಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದವರು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದವರು ಎಂದು ಹಲವು ತಳೀಯ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ.<ref>[http://www.prospect-magazine.co.uk/article_details.php?id=7817 ಮಿತ್ಸ್ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಏನ್‌ಸಿಸ್ಟ್ರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060926181227/http://www.prospect-magazine.co.uk/article_details.php?id=7817 |date=2006-09-26 }} – ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟ್ ಮ್ಯಾಗಸೀನ್</ref> ಮಧ್ಯ ಶಿಲಾಯುಗ, ನವಶಿಲಾಯುಗ ಹಾಗೂ ಕಂಚು ಯುಗಗಳ ನಂತರ, ಹಲವು ವಲಸಿಗರು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೆಲ್ಟಿಕ್‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ನವ ಶಿಲಾಯುಗದಿಂದ ಕಂಚು ಯುಗದ ವರೆಗೆ ಆನಂತರದ ವಲಸಿಗರು ಬಹುತೇಕ ಐರಿಷ್‌ ಜನರ ತಳೀಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>("ಒರಿಜಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌", ಸ್ಟೀಫನ್ ಓಪೆನ್ ಹೆಮ್ಮರ್, 2006)</ref><ref>[http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pubmed&amp;pubmedid=15309688 ದಿ ಲಾಂಗೇ ಡ್ಯುರೇ ಆಫ್ ಜೆನಿಟಿಕ್ ಆನ್ಸಿಸ್ಟರಿ : ಮಲ್ಟಿಪಲ್ ಜೆನಿಟಿಕ್ ಮಾರ್ಕರ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕೆಲಿಕ್ಟಿಕ್ ಒರಿಗಿನ್ಸ್ ಆನ್ ದಿ ಅಟ್ಲ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಫಾಸಡ್ ಆಫ್]{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – PUBMED</ref> ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಈ ದ್ವೀಪವುದ್ದಕ್ಕೂ ಹರಡಿತು. ಗೇಲಿಕ್‌ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪ್ರಬಲ ಸ್ವರೂಪವಾಯಿತು. ಇಂದು, ಐರಿಷ್‌ ಜನರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗೇಲಿಕ್‌ ಪೂರ್ವಜರ ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ನಾರ್ಸ್‌, ಆಂಗ್ಲೊ-ನಾರ್ಮನ್‌, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌, ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌, ಪ್ರೆಂಚ್‌ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಷ್‌ ಪೂರ್ವಜರ ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಗೇಲಿಕ್‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ರೂಪಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಐರಿಷ್‌ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಗುಂಪು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ (ಜನಾಂಗೀಯವಾಗಿ ಅಲ್ಲ)ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ರೊಮಾ ಮತ್ತು ಜಿಪ್ಸಿ ಗುಂಪುಗಳ ಜತೆ ನಂಟು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web | title =Gypsies and Irish Travellers: The facts |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070502020917/http://www.cre.gov.uk/gdpract/g_and_t_facts.html | archivedate=2008-12-21 | work=Gypsies and Irish Travellers | publisher =Commission for Racial Equality | date = | url =http://www.cre.gov.uk/gdpract/g_and_t_facts.html | accessdate = }}</ref> ಆದರೂ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಒಂದು 'ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪು' ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |author=Irish Traveller Movement – Unless otherwise noted |url=http://www.itmtrav.com/Legal-ResourcePack2.html |title=Traveller Legal Resource Pack 2 - Traveller Culture |publisher=Irish Travellers Movement |date= |accessdate=2009-07-09 |archive-date=2008-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080528195727/http://www.itmtrav.com/Legal-ResourcePack2.html |url-status=dead }}</ref> [[ಯುರೋಪ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಹ ಒಂದು. 2004ರಿಂದ 2006ರ ತನಕ, ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರವು 2%ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು. ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಾವಿನ ಪ್ರಮಾಣಗಳು, ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಜನನದ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟಗಳ ವಲಸೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.<ref>{{cite web |url=http://www.breakingnews.ie/ireland/mheykfauqlmh/ |title=Ireland's population still fastest-growing in EU |publisher=Thomas Crosbie Media |date=2007-12-18 |accessdate=2009-07-09 |archive-date=2008-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081211090803/http://www.breakingnews.ie/ireland/mheykfauqlmh/ |url-status=dead }}</ref> ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಯುವ ವಯಸ್ಕ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. ಕೇವಲ 11.2%ರಷ್ಟು ಜನರು 65 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. 2035ರ ತನಕ ಈ ದೇಶದಲ್ಲಿ 65+ ವಯೋಮಾನದ ಗುಂಪಿನ ಜನರ ಕನಿಷ್ಠ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆಂದು ಮುಂಗಾಣಲಾಗಿದೆ.<ref name="europa.eu">{{cite web|url=http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=STAT/08/119 |title=EUROPA - Press Releases - Population projections 2008-2060, From 2015, deaths projected to outnumber births in the EU27, Almost three times as many people aged 80 or more in 2060 |publisher=Europa.eu |date= |accessdate=2010-06-16}}</ref> ಮುಂಗಾಣಲಾದ ಐರಿಷ್‌ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚಳವು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲೇ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು. 2060ರೊಳಗೆ 53%, 2035ರೊಳಗೆ 6,057,000ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಲಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="europa.eu" /> ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಸವಾಲುಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚಿದ ವಲಸೆಯುಂಟಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಈ ಮುನ್ನಂದಾಜುಗಳನ್ನು ಪುನರ್ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಒಳಿತು ಎಂದು ಉಪಾಖ್ಯಾನ ರೂಪೀ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. {| class="toccolours" align="right" style="float:auto;text-align:center;background:#f5f5f5" |- style="text-align:center;background:lavender;font-weight:bold" ! colspan="2"| ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಐರಿಷೇತರ ಜನರು |- style="text-align:center;background:lavender;font-weight:bold" ! ಮೂಲ ದೇಶ ! ಜನಸಂಖ್ಯೆ <ref>[http://www.cso.ie/census/..%5Ccensus%5Cdocuments%5CPROFILES%20OF%20NATIONALITIES%201-5.pdf 2006 ರ ಜನಗಣತಿ- ಐರಿಷ್ ಅಲ್ಲದ - ರಾಷ್ಟ್ರೀಯರು 1-5]</ref><ref>[http://www.cso.ie/census/..%5Ccensus%5Cdocuments%5CPROFILES%20OF%20NATIONALITIES%206-10.pdf 2006 ರ ಜನಗಣತಿ - ಐರಿಷ್ ಅಲ್ಲದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯರು 6-10]</ref> |- style="text-align:center;background:lavender;font-weight:bold" ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">[116] ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | 112,548 |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">[47] ಪೋಲೆಂಡ್‌</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | 63,276 |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">[41] ಲಿಥುಯೆನಿಯಾ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | 24,628 |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">{{Flagicon|Nigeria}} [[ನೈಜೀರಿಯ|ನೈಜೀರಿಯಾ]]</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | 16,300 |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">{{Flagicon|Latvia}} ಲ್ಯಾಟ್ವಿಯಾ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | 13,319 |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">[40] ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | 12,475 |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">[45] ಚೀನಾ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | 11,161 |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">[106] ಜರ್ಮನಿ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | 10,289 |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">{{flagicon|Philippines}} [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್‌‌]]</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | 9,548 |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">[88] ಫ್ರಾನ್ಸ್‌</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | 9,046 |} === ಜನಸಂಖ್ಯೆ === ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನಂಶವು ವಲಸಿಗರ ಆಗಮನ, ಹಾಗೂ, ನಿರುದ್ಯೋಗವು ಅತಿಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಐರಿಷ್ ಜನರು ವಲಸೆ ಹೋಗಿ, ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ವಾಪಸಾಗಿರುವುದು ಸಹ ಕಾರಣ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನನ ದರವು ಸಾವಿನ ದರದ ಎರಡರಷ್ಟಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಅಸಾಮಾನ್ಯ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|first=Aideen |last=Sheehan |url=http://www.independent.ie/national-news/boom-in-births-as-new-arrivals-double-on-death-rates-1048773.html |title=Boom in births as new arrivals double on death rates |publisher=[[Irish Independent]] |date=2007-08-01 |accessdate=2009-07-09}}</ref> ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 10%ರಷ್ಟು ವಿದೇಶಿ ನಾಗರಿಕರಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. * ಸೆನ್ಸಸ್‌ ಡೇ(ಜನಗಣತಿ ದಿನ) ಎಂದರೆ 2006ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 23ರಂದು ಎಣಿಕೆಮಾಡಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 4,234,925 ಆಗಿತ್ತು. 2002ರಿಂದಲೂ ಇದು 317,722ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಳ, ಅಥವಾ 8.1%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳ. * ಜನನಗಳು (245,000) ಹಾಗೂ ಮೃತ್ಯುಗಳನ್ನು(114,000) ಲೆಕ್ಕಹಾಕಿದಾಗ, 2002ರಿಂದ 2006ರ ತನಕ ಹೊಂದಿದ ಒಟ್ಟು ವಲಸೆಯ ಸಂಖ್ಯೆಯು 186,000 ಆಗಿತ್ತು. * ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ 419,733 ವಿದೇಶಿ ಮೂಲದ ನಿವಾಸಿಗಳಿದ್ದಾರೆ. * ಇದು ಯಾವುದೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೂಲ ಹೊಂದದ 1318 ಜನರನ್ನು ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಘೋಷಿಸಿಲ್ಲದ 44,279 ಜನರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿಲ್ಲ. * ವಲಸಿಗರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]]‌ ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ನಂತರ, ಪೊಲೆಂಡ್‌, ಲಿಥುಯೆನಿಯಾ ಮತ್ತು [[ನೈಜೀರಿಯ|ನೈಜೀರಿಯಾ]]ದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. * ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 94.8%ರಷ್ಟು ಶ್ವೇತವರ್ಣೀಯ, ಜನಾಂಗೀಯ ಅಥವಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯುಳ್ಳವರು ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. 1.1%ರಷ್ಟು ಜನರು ಕರಿಯ ಅಥವಾ ಕರಿಯ ಐರಿಷ್‌ ಹಿನ್ನೆಲೆಯುಳ್ಳವರಾಗಿದ್ದರು; 1.3%ರಷ್ಟು ಜನರು ಏಷ್ಯನ್‌ ಐರಿಷ್‌ ಹಿನ್ನಲೆಯುಳ್ಳವರು ಹಾಗೂ 1.7%ರಷ್ಟು ಜನರ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. * ಈ ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಹೆಚ್ಚಳದ ದರವಾದ 2%,ದಾಖಲಿಸಲಾದ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ದರವಾಗಿದೆ (1996ರಿಂದ 2002ರವರೆಗೆ 1.3% ಹಾಗೂ 1971ರಿಂದ 1979ರ ತನಕ 1.5%) * 2006ರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕಡೆಯದಾಗಿ ಮೀರಿಸಿದ್ದು 1861ರ ಜನಗಣತಿಯಾಗಿದ್ದು,ಆಗ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 4.4ದಶಲಕ್ಷವಾಗಿತ್ತು. * ಲೇನ್ಸ್ಟರ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 8.9%ರಷ್ಟು, ಮುನ್ಸ್ಟರ್‌ನದು 6.5% ಬೆಳೆಯಿತು, ಹಾಗೂ ಕನಾಕ್ಟ್‌-ಉಲ್ಸ್ಟರ್<ref>ಕೇವಲ ಡೋನೆಗಲ್, ಕ್ಯಾವನ್, ಮೊನಾಗ್ಯಾನ್ ಮಾತ್ರ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ನಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಅಲ್ಸ್‌ಟರ್‌ನ ಕೌಂಟಿಗಳು</ref>‌ ವಲಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕುಸಿತವು ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿತು. * 1979ರಿಂದ 2006ರ ತನಕ, ಈ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ನಡುವೆ ಅನುಪಾತವು ಕುಸಿಯಿತು. ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಪುರುಷರಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದು ಲೇನ್‌ಸ್ಟರ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ. ಕ್ಯಾವಾನ್‌, ಲೇಟ್ರಿಮ್‌ ಹಾಗೂ ರಾಸ್ಕಾಮನ್‌ನಂತಹ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ವಿಸ್ತೃತ ಕುಸಿತವು ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ಲಭ್ಯ: {{PDFlink|[http://www.cso.ie/census/documents/Final%20Principal%20Demographic%20Results%202006.pdf Census 2006 Principal Demographic Results]|894&nbsp;KB}} ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಐರಿಷ್‌ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ನೋಡಿ. === ಭಾಷೆ === {{Main|Languages of Ireland|Irish language|Hiberno-English|Mid Ulster English}} [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌]]‌ ಮತ್ತು ಐರಿಷ್‌ ಅದಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಾಗಿವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದಿರುವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಷೆಗಳು ಕಡ್ಡಾಯ. ಇವೆರಡರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಾಯ ವ್ಯಾಸಂಗ ಪಡೆಯಲು ಕೆಲವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇಡೀ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಪ್ರಬಲ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ಐರಿಷ್‌-ಭಾಷಿಕ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವಿರುವ Gaeltacht ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು, ಪಶ್ಚಿಮ ಕಡಲತೀರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಜನರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಗಾಯಿಲ್‌ಟೆಕ್ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ರಸ್ತೆ ಸೂಚಕಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದ್ವಿಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ನಮೂದಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.irishstatutebook.ie/1970/en/si/0164.html |title=S.I. No. 164/1970: ROAD TRAFFIC (SIGNS) (AMENDMENT) REGULATIONS, 1970. |publisher=Irish Statute Book |date=1970-07-16 |accessdate=2009-07-09}}</ref> ಸ್ಥಳದ ಹೆಸರುಗಳ ಕಾನೂನಿನ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯು ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು. 2005ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳ ಕಾಯಿದೆಯನ್ವಯ ಹೊರಡಿಸಲಾದ ಆದೇಶದಂತೆ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಿಂದ ಐರಿಷ್‌ ಭಾಷೆಗೆ ಪುನಃ ಬದಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸ್ಥಳೀಯ ವಿರೋಧ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯವಿದ್ದರೂ, ಡಿಂಗಲ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ''ಆನ್ ಡೇನ್ಜಿಯನ್'' ಎಂದು ಬದಲಿಸಲಾಯಿತು. ''ಡಿಂಗಲ್‌ ಡೇನ್ಜಿಯನ್‌ ಯು ಚುಯಿಸ್'' ‌ ಎಂಬ ದ್ವಿಭಾಷೆಯ ರೂಪಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಿ ಎಂದು ಅವರು ಮನವಿ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಬಹಳಷ್ಟು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೂಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಮುದ್ರಿತ ಮಾಧ್ಯಮಗಳನ್ನು[[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ಎರಡೂ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯ. ನಾಗರಿಕರು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಆಡಳಿತದೊಂದಿಗೆ ಐರಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹರಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಐರಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಿರುತೆರೆ (ದೂರದರ್ಶನ) (ಟಿಜಿ4), ರೇಡಿಯೊ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಆರ್‌ಟಿಇ Raidió na Gaeltachta ಹಾಗೂ ಮುದ್ರಣ ಮಾಧ್ಯಮ (ಉದಾಹರಣೆ: Foinse) ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೂಲಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. 2006 ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ 1,656,790 ಜನರು (39%) ತಮ್ಮನ್ನು ಐರಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಿಮೆ ಹೊಂದಿದವರು ಎದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಈ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷಿಕರ ಕುರಿತು ಯಾವುದೇ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ 100% ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ನಂತರ, ಪೊಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆ ಅತಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. 2006 ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, 63,276 ಜನ ಪೋಲೆಂಡ್ ಮೂಲದವರು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪೊಲಿಷ್‌ನಂತಹ ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಭಾಷೆಗಳು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನುದ್ದಕ್ಕೂ ದಿನನಿತ್ಯ ಮಾತನಾಡುವುದನ್ನು ಕೇಳಬಹುದು. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲಾಗುವ ಇತರೆ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ, ಷೆಲ್ಟಾ ಸೇರಿದೆ. ಐರಿಷ್‌ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಕಾಟ್‌ಗಳ ಆಡುಭಾಷೆಯನ್ನು ಉಲ್ಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್‌ ನೆಲಸಿಗರ ಕೆಲವು ವಂಶಜರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. {{Unicode|}} ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ವಿದೇಶಿ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಜ್ಯೂನಿಯರ್‌ ಪ್ರಮಾಣ ಪತ್ರ ಹಾಗೂ ಲೀವಿಂಗ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್‌ಗೆ ಲಭ್ಯ ಭಾಷೆಗಳ ಪೈಕಿ [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ|ಫ್ರೆಂಚ್‌]], [[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್‌]], [[ಇಟಲಿಯ ಭಾಷೆ|ಇಟ್ಯಾಲಿಯನ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌]] ಸೇರಿವೆ; ಲೀವಿಂಗ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು [[ಅರಬ್ಬೀ ಭಾಷೆ|ಅರಾಬಿಕ್]]‌, [[ಜಪಾನಿ ಭಾಷೆ|ಜಪಾನೀಸ್‌]] ಹಾಗೂ [[ರಷ್ಯಾದ ಭಾಷೆ|ರಷ್ಯನ್‌]] ಭಾಷೆಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಕಲಿಯಬಹುದು. ಕೆಲವು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಪುರಾತನ ಗ್ರೀಕ್, [[ಇವ್ರಿತ್|ಹೆಬ್ರ್ಯೂ ಅಧ್ಯಯನ]] ಮತ್ತು [[ಲ್ಯಾಟಿನ್|ಲ್ಯಾಟೀನ್‌]] ಭಾಷೆ ಕಲಿಸಿಕೊಡುತ್ತವೆ. {{bar box |title=Religion in Ireland |titlebar=#ddd |left1=Religion |right1=Percent |float=right |bars= {{bar percent|[[Roman Catholic]]|yellow|86.8}} {{bar percent|[[Protestant]]|orange|5}} {{bar percent|[[Irreligion|Non-religion]]|red|4.4}} {{bar percent|[[Other]]|grey|1.4}} {{bar percent|[[Islam]]|green|0.8}} {{bar percent|[[Christian]] (unspecified)|purple|0.7}} {{bar percent|[[Orthodox]]|brown|0.5}} {{bar percent|[[Jewish]]|blue|0.5}} }} === ಧರ್ಮ === {{Main|Religion in the Republic of Ireland|Christianity in Ireland|Saints of Ireland}} ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮವು ಪ್ರಬಲ ಧರ್ಮವಾಗಿದೆ. ಐರಿಷ್‌ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮೆರೆದಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರವು ಯಾವುದೇ ವಿಶಿಷ್ಟ ಧರ್ಮವನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಂವಿಧಾನವು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕೂಡ ಖಾತರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. 2006ರಲ್ಲಿ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 86.8%ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ತಮ್ಮನ್ನು ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್‌ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ಮುಂಚೆ ಇದ್ದವರಿಗಿಂತ 1.4%ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಪಂಗಡದವರ ಸಂಖ್ಯೆಯು 218,800ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.<ref>{{PDFlink|[http://www.cso.ie/census/documents/Final%20Principal%20Demographic%20Results%202006.pdf Final Principal Demographic Results 2006]|894&nbsp;KB}}</ref> ಜಾರ್ಜ್‌ಟೌನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ನಿಯಮಿತ (ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಅಥವಾ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು) ಹಾಗೂ ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಸಮೂಹ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಪ್ರಪಂಚದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಹ ಒಂದು.<ref>[http://cara.georgetown.edu/bulletin/international.htm ವೀಕ್ಲಿ ಮಾಸ್ ಅಟೆಂಡೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ಸ್ ಇನ್ ನೇಷನ್ಸ್ ವಿತ್ ಲಾರ್ಜ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಪಾಪ್ಯುಲೇಷನ್ಸ್ 1980-2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100609035739/http://cara.georgetown.edu/bulletin/international.htm |date=2010-06-09 }} – ವರ್ಲ್ಡ್ ವ್ಯಾಲೂಸ್ ಸರ್ವೇ (WVS)</ref> ಸಾಮೂಹಿಕ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸೇವೆಗೆ ಹಾಜರಾತಿಯು 63.4%ರಷ್ಟಿದ್ದು, 50%ರಷ್ಟು ಜನರು ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಚರ್ಚ್‌ಗೆ ಹೋಗುವರು. ಆದರೂ, ಮೂಲದ ಪ್ರಕಾರ, ಕಳೆದ 30 ವರ್ಷಗಳಿಂದೀಚೆಗೆ ಈ ಹಾಜರಾತಿಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ಬರುತ್ತಿದೆ. 1970ರ ದಶಕದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು 91%ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.studiesirishreview.ie/j/page594 |title=Studies: An Irish Quarterly Review |publisher=Studiesirishreview.ie}}</ref> ಮೇನಾತ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸೇಂಟ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಹಾಗೂ ಬೆಲ್ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ಸೇಂಟ್‌ ಮಾಲಾಚೀಸ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಸೆಮಿನರಿಗಳನ್ನು(ಧಾರ್ಮಿಕ ಶಾಲೆ) ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಮತಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಾಲೇಜುಗಳು ದೀಕ್ಷೆಹೊಂದಿದ ಪಾದ್ರಿ ಹಾಗೂ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದಿಲ್ಲದ ಜನರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಶಿಕ್ಷಣನೀಡುವ ಕಾರ್ಯ ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:StPatCathedralDublin.jpg|thumb|left|ಡಬ್ಲಿನ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಸೆಂಟ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ನ ಮುಖ್ಯ ಚರ್ಚ್ ‌.]] ಇತರೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್‌ ಪಂಗಡದವರ ಇಗರ್ಜಿಗಳ ಪೈಕಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್‌ ಇಗರ್ಜಿ ಹಾಗೂ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಮೆಥಡಿಸ್ಟ್‌ ಇಗರ್ಜಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿವೆ. ಚರ್ಚ್‌ ಆಫ್‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ (ಆಂಗ್ಲಿಕನ್‌) ಎಂಬ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಪಂಗಡದ ಸದಸ್ಯತ್ವವು ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಬಹುಭಾಗ ಕುಂಠಿತಗೊಂಡಿತು. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪುನಃ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಇದೇ ರೀತಿ ಇತರೆ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಪಂಗಡಗಳೂ ಸಹ ತಮ್ಮ ಸದಸ್ಯತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ವಲಸೆಯ ಕಾರಣ, ದೇಶದ ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ ಧರ್ಮದವರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಗಮನಾರ್ಹ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದ [[ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮ|ಯೆಹೂದಿ]] ಧರ್ಮದವರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಸಹ ಕನಿಷ್ಠ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. (ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಯೆಹೂದ್ಯರ ಇತಿಹಾಸ ನೋಡಿ. ಶೇಕಡಾವಾರು ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕತೆ ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಮ್‌ ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ (ಕ್ರಮವಾಗಿ 100% ಹಾಗೂ 70% ಬೆಳೆದಿದೆ) ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಧರ್ಮಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite book|title=Final Principal Demographic Results 2006|url=http://www.cso.ie/census/documents/Final%20Principal%20Demographic%20Results%202006.pdf|accessdate=2010-06-20|year=2007|publisher=Central Statistics Office |isbn=0-7557-7169-9|pages=31 (Table Q)}}</ref> ಸೇಂಟ್‌ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌, ಸೇಂಟ್‌ ಬ್ರಿಜೆಟ್‌ ಹಾಗೂ ಸೇಂಟ್‌ ಕೊಲಂಬಾ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಕ್ಷಕ ಸಂತರು. ಈ ಮೂವರಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್‌ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌‌ಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಕ್ಷಕ ಸಂತ ಎಂದು ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಾರ್ಚ್‌ 17ರಂದು ಸೇಂಟ್‌ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌ರ ದಿನವನ್ನು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಐರಿಷ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನ ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಆಚರಣೆಗಳು ಇದರ ಅಂಗವಾಗಿರುತ್ತವೆ. 2006 ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ 186,318 ಜನರು (ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 4.4%ರಷ್ಟು) ತಾವು ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿಲ್ಲ ಎಂದಿರುವುದನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿ 1,515 ಜನರು ತಮ್ಮನ್ನು ಆಜ್ಞೇಯತಾವಾದಿ ಹಾಗೂ 929 ಜನರು ನಾಸ್ತಿಕ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನೂ 70,322 (1.7%) ಜನರು ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ನೀಡಲು ಇಚ್ಛಿಸಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=http://www.cso.ie/census/documents/Final%20Principal%20Demographic%20Results%202006.pdf |title=Final Principal Demographic Results 2006 |format=PDF |year=2006 |accessdate=2009-07-09}}</ref> ಮೂಲತಃ, 1937ರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಂವಿಧಾನವು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್‌ಗೆ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರ ಚರ್ಚ್‌ ಎಂದು ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಿತಾದರೂ, ಇತರೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಪಂಗಡಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಯೆಹೂದ್ಯಧರ್ಮಕ್ಕೂ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಿತು. ಇತರೆ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಂತೆ, ಐರಿಷ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರವೂ ಸಹ ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಪರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಜಾತ್ಯತೀತತೆಯ ಅವಧಿಗೆ ಮುಟ್ಟಿತು. 1972ರಲ್ಲಿ,ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿದ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿಯನ್ನು ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹದ ಮೂಲಕ, ಸಂವಿಧಾನದ ಐದನೆಯ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ತೆಗೆಯಲಾಯಿತು. 44ನೇ ವಿಧಿ ಇಂದಿಗೂ ಸಹ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿದೆ: ''ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಗೌರವಾರ್ಪಣೆಗೆ ಸರ್ವಶಕ್ತ ದೇವರು ಕಾರಣ ಎಂದು ರಾಷ್ಟ್ರವು ಸಮ್ಮತಿಸಿದೆ. '' ''ಇದು ಅವನ ಹೆಸರನ್ನು ಭಯಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮರ್ಯಾದೆ ಮತ್ತು ಗೌರವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.'' [[ಚಿತ್ರ:Carlow Cathedral St Patrick Preaching to the Kings 2009 09 03.jpg|thumb|right|ಸೆಂಟ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್, ಇಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾದ ರಾಜನಿಗೆ ಬೋಧಿಸುತ್ತಿರುವವನ ಚಿತ್ರ ರೋಮನ್ ಬ್ರಿಟನ್ ನ ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರಕನದಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಇವನನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಸಂತ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.]] ಈ ವಿಧಿಯು ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ (ನಂಬಿಕೆ, ಅಭ್ಯಾಸ, ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವಿಲ್ಲದೆ ಸಂಘಟನೆಗೆ). ಈ ವಿಧಿಯು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ದತ್ತಿಕೊಡುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಕ್ಷಪಾತದಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ.ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕೇತರ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕಾಣುವಂತೆ ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿವೆಯಾದರೂ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಜಾತ್ಯತೀತತೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಐರಿಷ್‌ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>ಅನೇಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ:<br />ಜಾನ್ ಡ್ಯಾನಿಸೇವ್ಸ್ಕಿ, 2005 ಏಪ್ರಿಲ್ 17, [http://www.latimes.com/news/nationworld/world/la-fg-ireland17apr17,0,5254747.story ಕ್ಯಾಥೋಲಿಸಂ ಲಾಸಿಂಗ್ ಗ್ರೌಂಡ್ ಇನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ‌], LA ಟೈಮ್ಸ್<br />[http://www.secularism.org.uk/irishpollshowsparentsnolongerwan.html ಐರಿಷ್‌ ಪಾಲ್ ಶೋಸ್ ಪೇರೆಂಟ್ಸ್ ನೋ ಲಾಂಗರ್ ವಾಂಟ್ ಟು ಫೋರ್ಸ್ ರಿಲಿಜನ್ ಆನ್ ಟು ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927164507/http://www.secularism.org.uk/irishpollshowsparentsnolongerwan.html |date=2011-09-27 }} secularism.org.uk ಯಿಂದ<br />ಫಿಲ್ ಲಾಲೆರ್, 2007 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17, [http://www.cwnews.com/news/viewstory.cfm?recnum=53564 ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಥ್ರೆಟೆಂಡ್ ಬೈ ಸೆಕ್ಯೂಲರಿಸಮ್, ಪೋಪ್ ಟೆಲ್ಸ್ ನ್ಯೂ ಎನ್ವಾಯ್], ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ವಲ್ಡ್ ನ್ಯೂಸ್</ref> ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್‌ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಿರೀಕರಣ ಸಂಸ್ಕಾರದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕರ್ಮಗಳಿಗಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವ ಎರಡನೆಯ ಮತ್ತು ಆರನೆಯ ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಠಿಣಅಧ್ಯಯನ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಜಾತ್ಯತೀತ ಗುಂಪುಗಳು ಯತ್ನಿಸಿವೆ. ತಾವು ಇಚ್ಛಿಸಿದಲ್ಲಿ, ಹೆತ್ತವರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ತರಗತಿಗಳಿಂದ ಹೊರತರಲು ಅನುಮತಿ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 2001ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರ-ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಜ್ಯೂನಿಯರ್‌ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ವಿಷಯವಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಕಡ್ಡಾಯವಲ್ಲ, ಜೊತೆಗೆ ಒಂದೇ ಧರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸದೇ, ವಿವಿಧ ಧರ್ಮಗಳ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಧನಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ, ಧರ್ಮದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಅದರ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪಕ್ಷಪಾತ ಧೋರಣೆ ತಾಳಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ಆದ್ಯತೆಗೆ ಅನುಮೋದಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಶಾಲೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಕೋಟಾ ಈಗಾಗಲೇ ತಲುಪಿದ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಠ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. == ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಚಾರಗಳು == 1937ರ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ವಿಚ್ಛೇದನೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 1995ರಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಹದಿನೈದನೆಯ ತಿದ್ಡುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ಈ ವಿಚ್ಛೇದನ ನಿಷೇಧವನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡಲಾಯಿತು. 1983ರಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಎಂಟನೆಯ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ, ಜನಿಸಿಲ್ಲದ ಶಿಶುವಿಗೆ ಜೀವಿಸುವ ಹಕ್ಕಿಗೆ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ತಾಯಿಯ "ಜೀವಿಸುವ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕಿಗೆ" ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅರ್ಹತೆಗಳಿಗೆ ಇದು ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. ''ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್ v. X'' ಪ್ರಕರಣದ ತರುವಾಯ ಹದಿಮೂರನೆಯ ಮತ್ತು ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳ ಅಂಗೀಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಗರ್ಭಪಾತವನ್ನು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಖಾತರಿ ಮಾಡಿತು. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಕ್ರಮವೆನಿಸಿದ ಆದರೆ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾದ "ಸೇವೆಗಳ" ಬಗ್ಗೆ ಅರಿಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನೂ ಖಾತರಿಮಾಡಿತು. 1979ರ ತನಕ ಗರ್ಭನಿರೋಧಕಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="familyplanning">{{cite web | title = Health (Family Planning) Act, 1979 | date = 1979-07-23 | publisher = Office of the Attorney General | url = http://193.178.1.79:80/1979/en/act/pub/0020/index.html | accessdate = 2007-06-07 | archive-date = 2007-09-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070930015551/http://193.178.1.79/1979/en/act/pub/0020/index.html | url-status = dead }}</ref> 1993ರಲ್ಲಿ ಸಲಿಂಗಕಾಮ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಕಾನೂನು-ಬಾಹಿರಗೊಳಿಸಿದ ಶಾಸನವನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೂ, ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಕರ ಜತೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕುರಿತಾಗಿತ್ತು <ref name="norris">{{cite web | title = NORRIS v. IRELAND - 10581/83 [1988] ECHR 22 | date = 2007-10-26 | publisher = European Court of Human Rights | url = http://www.worldlii.org/eu/cases/ECHR/1988/22.html | accessdate = 2007-06-07 | archive-date = 2015-10-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151015234525/http://www.worldlii.org/eu/cases/ECHR/1988/22.html | url-status = dead }}</ref><ref name="acts_commentary">1988 ರಲ್ಲಿ ಡೇವಿಡ್ ನಾರಿಸ್ ಎಂಬ ಸೆನೆಟರ್ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು.ಆದರೆ ಐರಿಷ್‌ ಸರ್ಕಾರವು ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು 1993 ರ ವರೆಗೆ ವಿಳಂಬಮಾಡಿತು.</ref> ವಯಸ್ಸು, ಲಿಂಗ, ಲೈಂಗಿಕ ಆಸಕ್ತಿಗಳು, ಲೈಂಗಿಕ ಸ್ವಭಾವ, ವೈವಾಹಿಕ ಅಥವಾ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಧರ್ಮ, ಜನಾಂಗ ಅಥವಾ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯತ್ವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪಕ್ಷಪಾತ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಗ್ರಹ ತೋರುವುದು ಕಾನೂನು ಸಮ್ಮತವಲ್ಲ. ಸಲಿಂಗೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸಹಯೋಗ(ಒಟ್ಟಿಗೆ ಜೀವಿಸುವುದು)ಗಳ ಶಾಸನವನ್ನು 2008ರ ಜೂನ್‌ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. 2010ರ ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ Dáil ಹಾಗೂ ಸೀನಾಡ್‌, ಸಲಿಂಗ ದಂಪತಿ ನಡುವಿನ ನಾಗರಿಕ ಸಹಯೋಗಕ್ಕೆ(ಒಟ್ಟಿಗೆ ಜೀವಿಸುವುದು) ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಿ ''ನಾಗರಿಕ ಸಹಯೋಗ ಮಸೂದೆ'' ಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/10484404.stm |title=Civil partnership bill backed by Irish politicians |publisher=BBC News |date=2010-07-01 |accessdate=2010-07-11}}</ref> ಈ ಶಾಸನವು ಸಲಿಂಗ ದಂಪತಿ ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಒಬ್ಬ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>http://www.irishtimes.com/newspaper/breaking/2010/0702/breaking4.html?via=mr {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121021093432/http://www.irishtimes.com/newspaper/breaking/2010/0702/breaking4.html?via=mr |date=2012-10-21 }} Civil Partnership Bill - Irish Times 2/7/10</ref> 2008ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಐರಿಷ್‌ ಜನತೆಯಲ್ಲಿ 84%ರಷ್ಟು ಜನರು,ಪುರುಷ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಸಲಿಂಗಕಾಮಿಗಳ ನಡುವೆ ನಾಗರಿಕ ವಿವಾಹ ಅಥವಾ ನಾಗರಿಕ ಸಹಯೋಗಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥಿಸಿದ್ದನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ. 58%ರಷ್ಟು ಜನರು ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ವೈವಾಹಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು..<ref>{{cite news | url = http://www.breakingnews.ie/ireland/mhojojeyauid/ | publisher = BreakingNews.ie | title = Increased support for gay marriage - Survey | date = 31 March 2008 | access-date = 30 ಆಗಸ್ಟ್ 2010 | archive-date = 18 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141018211155/http://www.breakingnews.ie/ireland/mhojojeyauid/ | url-status = dead }}</ref> ನಂತರ ನಡೆಸಲಾದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಲಿಂಗೀಯ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ 63%ರಷ್ಟು ಸಮರ್ಥನೆಯಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://scripts.ireland.com/polls/breaking/index.cfm?fuseaction=yesnopoll&pollid=8376&subsiteid=356 |title=Do you think that same-sex marriage should be allowed in Ireland? - News poll |publisher=[[The Irish Times]] |date= |accessdate=2009-07-09 |archive-date=2009-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111183325/http://scripts.ireland.com/polls/breaking/index.cfm?fuseaction=yesnopoll&pollid=8376&subsiteid=356 |url-status=dead }}</ref> 2002ರಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿಕ್ ಶಾಪಿಂಗ್ ಚೀಲಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಸರೀಯ ಸುಂಕ ವಿಧಿಸಲು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಮೊದಲ ದೇಶವಾಯಿತು. 2004ರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಎಲ್ಲಾ ದುಡಿಯುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಧೂಮಪಾನ ನಿಷೇಧವಿಧಿಸಿದ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ದೇಶವಾಯಿತು. 2008ರಲ್ಲಿ ತಾಪಜ್ವಲನ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಬಲ್ಬ್‌ಗಳಿಗೆ ನಿಷೇಧವಿಧಿಸಿದ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ಮೊದಲ ದೇಶವಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.rte.ie/news/2008/1010/energy.html |title=Traditional light bulbs to be scrapped |publisher=[[RTÉ]] |date=2008-10-10 |accessdate=2009-07-09}}</ref> ಸಾಂವಿಧಾನಿಕವಾಗಿ [[ಮರಣದಂಡನೆ|ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು]] ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. 2008ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಬಾಂಬ್ ನಿಷೇಧ ಕುರಿತ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಡಬ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂಗಡಿ-ಮಳಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ತಂಬಾಕು ಜಾಹೀರಾತು ಹಾಗೂ ತಂಬಾಕು ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಮೊದಲ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ದೇಶ ಹಾಗೂ ([[ಕೆನಡಾ]] ಮತ್ತು [[ಐಸ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್|ಐಸ್‌ಲೆಂಡ್‌]] ನಂತರ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಮೂರನೆಯ ದೇಶ).<ref>{{cite web|url=http://www.rte.ie/news/2009/0630/tobacco.html |title=Ban on in-store tobacco advertising |publisher=[[RTÉ]] |date=2009-06-30 |accessdate=2009-07-09}}</ref> ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಎಂಟನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.rte.ie/news/2009/1027/equality.html |title=RTÉ News - '&#39;Ireland ranked 8th for gender equality'&#39; |publisher=Rte.ie |date=2009-10-27 |accessdate=2010-06-16}}</ref> == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == {{Main|Culture of Ireland}} [[ಚಿತ್ರ:William Butler Yeat by George Charles Beresford.jpg|thumb|upright|right|ವಿಲಿಯಮ್ ಬಟ್ಲರ್ ಯೀಟ್ಸ್]] === ಸಾಹಿತ್ಯ === {{Main|Irish literature|Irish theatre}} ಜೇಮ್ಸ್‌ ಜಾಯ್ಸ್‌ ತಮ್ಮ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯ ಕೃತಿ ''ಯುಲಿಸಿಸ್‌'' ನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಇದು 1922ರಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಣೆಯಲಾದ ಒಡಿಸ್ಸಿಯ ಅರ್ಥವಿವರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಎಡಿತ್‌ ಸೊಮರ್ವಿಲ್‌ ತಮ್ಮ ಪಾಲುದಾರರಾದಮಾರ್ಟಿನ್‌ ರಾಸ್‌ 1915ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದ ನಂತರ, ಗ್ರಂಥರಚನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. 1920ರ ಹಾಗೂ 1930ರ ದಶಕಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಣಯ-ಪ್ರಧಾನ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಗಳ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಹಲವು ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲಿನ್‌ ಮೂಲದ ಆನೀ ಎಂ. ಪಿ. ಸ್ಮಿತ್ಸನ್‌ ಸಹ ಒಬ್ಬರು. ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದವರ ಪೈಕಿ ಬ್ರಯಾನ್‌ ಒ'ನೊಲಾನ್‌ ಸಹ ಒಬ್ಬರು. ಇವರು ಫ್ಲ್ಯಾನ್‌ ಒ'ಬ್ರಿಯನ್‌, ಎಲಿಜಬೆತ್‌ ಬೊವೆನ್‌, ಕೇಟ್‌ ಒ'ಬ್ರಿಯನ್‌ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಕೆಲವು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಎಡ್ನಾ ಒ'ಬ್ರಿಯನ್‌, ಜಾನ್‌ ಮೆಕ್‌ಗಹರ್ನ್‌, ಮೇವ್‌ ಬಿಂಚಿ, ಜೋಸೆಪ್‌ ಒ'ಕಾನರ್‌, ರಾಡ್ಡಿ ಡಾಯ್ಲ್‌, ಕಾಲ್ಮ್‌ ಟೊಯಿಬಿನ್‌ ಹಾಗೂ ಜಾನ್‌ ಬ್ಯಾನ್ವಿಲ್‌ ಪ್ರಮುಖ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರಾಗಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದರು. ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಷಿಯಾ ಲಿಂಚ್ (1898–1972) ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ಗ್ರಂಥಕರ್ತರಾಗಿದ್ದರು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಇಯಾಯಿನ್‌‌ ಕಾಲ್ಫರ್‌ ಸಹ ಈ ಪ್ರಕಾರದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಐರಿಷ್‌ ಬರಹಗಾರರು ಒಲವು ತೋರುವ ಕಿರುಕಥೆಗಳ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ, ಸೀನ್‌ ಫಾವೋಲೇನ್‌, ಫ್ರಾಂಕ್‌ ಒ'ಕಾನರ್‌ ಮತ್ತು ವಿಲಿಯಮ್‌ ಟ್ರೆವರ್‌ ಪ್ರಮುಖರು. ಕವಿಗಳ ಪೈಕಿ ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಬಿ ಯೀಟ್ಸ್ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ) ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಕವಾನಾಗ್, ಸೀಮಸ್ ಹೀನಿ(ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ) ಥಾಮಸ್‌ ಮೆಕಾರ್ಥಿ ಮತ್ತು ಡರ್ಮಟ್‌ ಬೊಲ್ಗರ್‌ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಐರಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಬರಹಗಾರರ ಪೈಕಿ ಪೆಡ್ರಾಯಿಕ್‌ ಒ'ಕೊನೇರ್‌, ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಒ ಕ್ಯಾಡಹೇನ್‌, ಸೀಮಸ್‌ ಒ ಗ್ರಿಯನಾ ಹಾಗೂ ನುವಾಲಾ ನಿ ಧೊಮ್ಹ್‌ನೇಲ್‌ ಪ್ರಮುಖರು. ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಷಾ ಅವರ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ, ವೈಲ್ಡ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಮುಯಲ್‌ ಬೆಕೆಟ್‌ (ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ), ನಾಟಕಾರರಾದ ಸೀನ್‌ ಒ'ಕೇಸೀ, ಬ್ರಯಾನ್‌ ಫ್ರಯಲ್‌, ಸೆಬಸ್ಟೀನ್‌ ಬ್ಯಾರಿ, ಬ್ರೆಂಡನ್‌ ಬೆಹಾನ್‌, ಕಾನರ್‌ ಮೆಕ್‌ಫರ್ಸನ್‌ ಹಾಗೂ ಬಿಲ್ಲಿ ರೊಚ್‌ ಜನಪ್ರಿಯ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite book | last =Houston | first =Eugenie | title =Working and Living in Ireland | publisher =Working and Living Publications | year =2001|isbn=0-95368-968-9}}</ref> === ರಂಗಭೂಮಿ === ಐರಿಷ್‌ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಇತಿಹಾಸವು,ಸಾಮಾನ್ಯ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಪ್ರಕಾರ, 17ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಆಡಳಿತದ ಆರಂಭದೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ನಂತರದ 400 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]]‌ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ. ಇದರ ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ, [[ಐರ್ಲೆಂಡ್]]‌ನಲ್ಲಿನ ರಂಗಭೂಮಿಯ ನಿರ್ಮಾಣಗಳೆಲ್ಲವೂ ಆಡಳಿತದ ರಾಜಕೀಯ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ರಂಗಮಂದಿರಗಳು ಆರಂಭವಾಗಿ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ, ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ಮನರಂಜನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಹಲವು ಡಬ್ಲಿನ್‌ ಮೂಲದ ರಂಗಮಂದಿರಗಳು ತನಗೆ ಸಮಾನವಾದ [[ಲಂಡನ್]]‌ ರಂಗಮಂದಿರಗಳ ನಡುವೆ ನಂಟು ಬೆಳೆಸಿದವು. ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ರಾಜಧಾನಿಯಿಂದ ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಐರಿಷ್‌ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಿಲಿಯಮ್‌ ಕಾಂಗ್ರೀವ್‌ರಿಂದ ಹಿಡಿದು [[ಜಾರ್ಜ್ ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಷಾ|ಜಾರ್ಜ್‌ ಬರ್ನಾರ್ಡ್‌ ಷಾ]] ತನಕ ಬಹಳಷ್ಟು ಐರಿಷ್‌ ನಾಟಕಕಾರರು ತಮ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ನೆಲೆಹೊಂದಲು ವಿದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವುದು ಅಗತ್ಯ ಎಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. 20ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಐರಿಷ್‌ ನಾಟಕಗಳಿಗೆ ಮುಡಿಪಾದ ರಂಗಭೂಮಿ ಕಂಪನಿಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದವು. ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಬರಹಗಾರರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾದರು ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕರು ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರು ಹೊರಹೊಮ್ಮಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಹಲವು ಖ್ಯಾತ ಐರಿಷ್‌ ನಾಟಕಕಾರರು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಲಿಯಲು ಹಾಗೂ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|UK]]‌ ಅಥವಾ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|USA]] ಬದಲಿಗೆ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ತಮ್ಮ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಪಡಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Nobel Peace Prize Concert 2009 Westlife2.jpg|thumb|right|ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯರ ಜೀವನ]] === ಸಂಗೀತ === ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ತನ್ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಜಾಗತೀಕರಣದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಲೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತವು ಸ್ಪಂದನಶೀಲವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಐರಿಷ್‌ ಸಂಗೀತವು ತನ್ನ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಹಾಗೂ USAನಲ್ಲಿ ನಾಡಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಸಂಗೀತ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ಇದು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ರಾಕ್‌ ಶೈಲಿಯ ಸಂಗೀತದ ಮೇಲೂ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೋಲ್‌, ಪಂಕ್‌ ರಾಕ್‌ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಪ್ರಕಾರದ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿದೆ. ಚಿರಪರಿಚಿತ ಆಧುನಿಕ ಸಂಗೀತ ಪ್ರದರ್ಶನಕಾರರಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯತಂಡಗಳಾದ ದಿ ಡಬ್ಲಿನರ್ಸ್‌, ದಿ ಚೀಫ್ಟನ್ಸ್‌, ಕ್ಲಾನಡ್‌, ದಿ ಸಾ ಡಾಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಹಾಗೂ ಆಲ್ಟಾನ್‌; ಹಾಗೂ ಗಾಯಕರಾದ ಕ್ರಿಸ್ಟಿ ಮೂರ್‌ ಮತ್ತು ಮೇರಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌, ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಂಗೀತ ತಂಡಗಳಾದ ಅನುನಾ ಮತ್ತು ಸೆಲ್ಟಿಕ್‌ ವುಮನ್‌ ಹಾಗೂ ಇತರೆಡೆಯಿಂದ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಗಾಯಕರಾದ ಎನ್ಯಾ ಹಾಗೂ ಸಿನೀಡ್‌ ಒ'ಕಾನರ್‌ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಸಂಗೀತದ ಇತರೆ ಪ್ರಕಾರಗಳಾದ ರಾಕ್‌, ಪಾಪ್‌, ಜ್ಯಾಝ್‌ ಮತ್ತು ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತಲ್ಲಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖ್ಯಾತಿಯ ಐರಿಷ್‌ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದೆ - ದಿ ಪೋಗ್ಸ್‌, ಯು2, [[ಬಾಯ್ ಜೋನ್|ಬಾಯ್‌ಝೋನ್‌]], ವೆಸ್ಟ್‌ಲೈಫ್‌, ಕ್ರಿಸ್‌ ಡಿ ಬರ್ಘ್‌, ರೊನಾನ್‌ ಕೀಟಿಂಗ್‌, ಥಿನ್‌ ಲಿಝಿ, ದಿ ಕಾರ್ಸ್‌, ದಿ ಕ್ರಾನ್ಬೆರೀಸ್‌, ಡೇಮಿಯನ್‌ ರೈಸ್‌, ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿಯ ಗಿಟಾರ್‌ ವಾದಕ ರೊರಿ ಗ್ಗ್ಯಾಲಾಘರ್‌ ಮತ್ತು [[ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ವಿಜೇತ, ದಿ ಫ್ರೇಮ್ಸ್‌ನ ಗ್ಲೆನ್‌ ಹ್ಯಾನ್ಸಾರ್ಡ್‌ಮುಂತಾದವರು. ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲಾವಿದರ ಪೈಕಿ ದಿ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್, ದಿ ಕೊರೊನಾಸ್‌, ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಆಫ್ ಲೂಸ್‌, ಬೆಲ್ ಎಕ್ಸ್‌1, ಮಿಕ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾನರಿ, ಲಿಸಾ ಹ್ಯಾನಿಗನ್‌, ಜೇಪ್‌ ಮತ್ತು ದಿ ಬ್ಲಿಝರ್ಡ್ಸ್‌ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. RTÉಪರ್ಫಾರ್ಮಿಂಗ್‌ ಗ್ರೂಪ್ಸ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ, ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹಲವು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಗುಂಪುಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.cmc.ie/links/index.html |title=Contemporary Music Ireland |publisher=Contemporary Music Centre - Links |date= |accessdate=2009-07-09 |archive-date=2016-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160214011815/http://cmc.ie/links/index.html |url-status=dead }}</ref> ಗೀತನಾಟಕ(ಒಪೆರಾ)ಗಳನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ, ಮೂರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಒಪೆರಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮನರಂಜನೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಒಪೆರಾ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಡಬ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಗೀತ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಒಪೆರಾ ಥಿಯೆಟರ್‌ ಕಂಪೆನಿ ಸಹ ಡಬ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಹೊಂದಿದ್ದು, ಇಡೀ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯವಲ್ಲದೆ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಚೇಂಬರ್ ಶೈಲಿಯ ಒಪೆರಾಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವಾಸ ತೆರಳುತ್ತದೆ. ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ವೆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ನಗರದ ವಾರ್ಷಿಕ ವೆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ಒಪೆರಾ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್‌ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇನೂ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿಲ್ಲದ ಗೀತನಾಟಕಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. === ನೃತ್ಯ === ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐರಿಷ್‌ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ನೃತ್ಯ ಹಾಗೂ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೃತ್ಯಗಳು ಎಂದು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಐರಿಷ್‌ ಸಾಮಾಜಿಕ ನೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ''ಸೇಯ್ಲಿ'' ಹಾಗೂ '''ಸೆಟ್''' ನೃತ್ಯ ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಐರಿಷ್‌ ಸಾಮೂಹಿಕ ನೃತ್ಯಗಳು ನಾಲ್ವರ ನೃತ್ಯ - ಇದು ಚೌಕದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ದಂಪತಿ ನರ್ತಿಸುವರು. ಸೇಯ್ಲಿ ನೃತ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ರಚನೆಗಳಲ್ಲಿ (ಸೇಯ್ಲಿ) ಒಂದರಿಂದ ಎಂಟು ದಂಪತಿ (2ರಿಂದ 16 ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು) ನರ್ತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ರಚನೆಯ ಜೊತೆಗೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ನೃತ್ಯದ ಇವರಡೂ ಸ್ವರೂಪಗಳ ನಡುವೆ ಹಲವು ಗಮನಾರ್ಹ ಶೈಲಿಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ. ಐರಿಷ್‌ ಸಾಮಾಜಿಕ ನೃತ್ಯವು ಜೀವಂತ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನತೆಗಳು ಐರಿಷ್‌ ನೃತ್ಯ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯಗಳ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡುಗೊಳಿಸಿ, ಹೊಸ ನೃತ್ಯಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಐರಿಷ್‌ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹೆಜ್ಜೆ ನೃತ್ಯ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ ರಿವರ್‌ಡ್ಯಾನ್ಸ್‌ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ಐರಿಷ್‌ ಹೆಜ್ಜೆನೃತ್ಯವನ್ನು 1994ರಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ನೃತ್ಯವು ಕಾಲುಗಳ ತ್ವರಿತ ಚಲನೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದು, ಶರೀರ ಮತ್ತು ಕೈಗಳು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ತಟಸ್ಥ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಹಲವು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಹೆಜ್ಜೆನೃತ್ಯಗಳು ಸೋಲೊ(ಏಕಾಂಗಿ) ನೃತ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. ಆದರೂ ಹಲವು ಹೆಜ್ಜೆನರ್ತಕರು ಸಹ ಸೇಯ್ಲಿ ನೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುವರು ಅಥವಾ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವರು. ಒಬ್ಬರೇ ನರ್ತಿಸುವ ಹೆಜ್ಜೆನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುವ, ಬಾಗದಿರುವ ಶರೀರದ ಮೇಲ್ಭಾಗ, ನೇರವಾದ ಕೈಗಳು ಪಾದಗಳ ತ್ವರಿತ, ನಿಖರ ಚಲನೆಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. 'ಮೃದು ಬೂದು' ಅಥವಾ 'ಗಟ್ಟಿ ಬೂಟು' ಧರಿಸಿ ಸೋಲೊ ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. === ಮಾಧ್ಯಮ === [[ಚಿತ್ರ:RTÉ News Studio 2009.jpg|thumb|right|220px|ಆರ್‌ಟಿಇ ನ್ಯೂಸ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋ]] ಹಲವು ಜನರು ಇಂದಿಗೂ ಸಹ ಆಫ್ ದಿ ಏರ್(ರೇಡಿಯೊ ತರಂಗಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಾರ) ಜಾಲದ ಮೂಲಕ ದೂರದರ್ಶನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರಾದರೂ, ಇನ್ನೂ ಹಲವರು ಬಹು-ವಾಹಿನಿ ಪ್ರಸಾರ ಜಾಲಗಳಿಗೆ ಚಂದಾದಾರರಾಗಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ಕೈ ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಅತಿ ಜನಪ್ರಿಯ.<ref>[http://www.comreg.ie/publications/irish_communications_market__quarterly_key_data_-_march_2008.539.103113.p.html%7Ctitle=Market ಇನ್ಫರ್ಮೇಷನ್ - ಕಾಮ್ ರೆಗ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಇದರಿಂದಾಗಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ದೂರದರ್ಶನ ವಾಹಿನಿಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗಿವೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಟಿಇ ಟೂ, ಟಿವಿ3 ಹಾಗೂ ಟಿಜಿ4 ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟೆರೆಸ್ಟ್ರಿಯಲ್(ರೇಡಿಯೊ ತರಂಗ ಬಳಸಿ ಪ್ರಸಾರ) ಪ್ರಸಾರ ವಾಹಿನಿಗಳಿವೆ: ಆರ್‌‌ಟಿಇ ಒನ್‌. RTÉ ದೇಶದ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವಾ ಪ್ರಸಾರ ವಾಹಿನಿ. RTÉ ಒನ್ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ‌ ಹಲವು ವಿಭಿನ್ನ ದೇಶೀಯ ಹಾಗೂ ಆಮದು ಮಾಡಲಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರಮಾಡುತ್ತದೆ. RTÉ ನ್ಯೂಸ್‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಅತಿ ಜನಪ್ರಿಯ ವಾರ್ತಾಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ 77%ರಷ್ಟು ಜನರು ಐರಿಷ್‌ ಹಾಗೂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾರ್ತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="RTÉ News and Current Affairs">[http://www.rte.ie/about/literature/news.pdf ಆರ್‌ಟಿಇ ನ್ಯೂಸ್ ಅಂಡ್ ಕರೆಂಟ್ ಅಫೇರ್ಸ್]</ref> ಈ ವಾಹಿನಿಯುವಿಭಿನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ಪ್ರಚಲಿತ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರೈಮ್‌ ಟೈಮ್‌, ದಿ ಫ್ರಂಟ್‌ಲೈನ್‌ ಹಾಗೂ ಒಯಿರೀಚ್‌ಟಾಸ್‌ ರಿಪೋರ್ಟ್‌ ಇವೇ ಮುಂತಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು. ದಿ ಲೇಟ್‌ ಲೇಟ್‌ ಷೋ RTÉ ವಾಹಿನಿಯ ಬಹು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ದೀರ್ಘ ಕಾಲದಿಂದ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ಚಾಟ್ ಶೊ(ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳ ಚರ್ಚೆ) ಆಗಿದೆ.<ref>{{cite book|last=Lalor|first=Brian|title=The Encyclopedia of Ireland|year=2003|publisher=[[Yale University Press]]|isbn=9780300094428|pages=1218|page=147}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಿಂದ ಮೇವರೆಗೆ ಪ್ರತಿ ಶುಕ್ರವಾರ ರಾತ್ರಿಗಳಂದು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು RTÉಒನ್ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ, ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರೆದುರು ನೇರ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗಾಗಿ RTÉ ಟು ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಮದಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮಕ್ಕಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ದಿ ಡೆನ್‌ ವಾರದ ದಿನಗಳಂದು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ವೇಳೆ, ನಂತರ ಯುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗಾಗಿ ಟೂ ಟ್ಯೂಬ್‌ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಟಿವಿ3 ಗ್ರೂಪ್‌ ಟಿವಿ3 ವಾಹಿನಿ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. 3ಇ ವಾಹಿನಿಯೂ ಸಹ ಇದರ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ಟಿವಿ3ರಲ್ಲಿ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಾಧೀನಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ನಿರ್ಮಾಣಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಹಗುರ ಪ್ರಮಾಣದ ಮನರಂಜನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ AM ಹಾಗೂ ಎಕ್ಸ್‌ಪೊಸ್ ಸಹ ಸೇರಿವೆ. ವಾಹಿನಿಯು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|UK]] ಹಾಗೂ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|UK]]‌ನಿಂದ ಹಲವು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಮುದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕಾರೊನೆಷನ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಮತ್ತು ಎಮರ್ಡೇಲ್‌ ಮುಂತಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೋಪ್ ಒಪೆರಾಗಳು TV3ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತವೆ. ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಿಂದ ಆಮದು ಮಾಡಲಾದ ಇತರೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಪೈಕಿ ದಿ ಎಕ್ಸ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟನ್ಸ್ ಗಾಟ್‌ ಟ್ಯಾಲೆಂಟ್‌, ಜೊತೆಗೆ USಪ್ರದರ್ಶನಗಳಾದ ಒಪ್ರಾ ವಿನ್‌ಫ್ರೆ ಷೋ ಮತ್ತು ದಿ ಎಲೆನ್‌ ಡಿಜೆನೆರೆಸ್‌ ಷೋ ಸೇರಿವೆ. ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸೀರೀಸ್‌ ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸೀರೀಸ್‌ಗಳ ಮಾದರಿಯ ದಿ ಅಪ್ರೆಂಟೀಸ್‌ನ ಐರಿಷ್‌ ಆವೃತ್ತಿ ಸಹ TV3 ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.independent.ie/entertainment/tv-radio/irish-apprentice--will-be-confused-at-barnbracking-1410538.html ಐರಿಷ್‌ ಅಪೆರೆನ್ಟೀಸ್ ವಿಲ್ ಬಿ ಕನ್ ಫ್ಯೂಸ್ಡ್ ಅಟ್ ಬಾರ್ನ್ ಬ್ಯಾಕಿಂಗ್]</ref> 3ಇ ವಾಹಿನಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಟಿವಿ3 ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಹಾಗೂ US ಸರಣಿಗಳ ಮರುಪ್ರಸಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. TG4 ಐರಿಷ್ ಭಾಷಿಕರ ವಾಹಿನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಏಳು ತಾಸುಗಳ ಕಾಲ ಐರಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತದೆ. TG4 ವಾಹಿನಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ನಿಪ್‌/ಟಕ್‌, ಗಾಸಿಪ್‌ ಗರ್ಲ್‌, ಕೋಲ್ಡ್‌ ಕೇಸ್‌ ಹಾಗೂ ಟ್ರೂ ಬ್ಲಡ್‌ <ref name="ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಡ್ರಾಮಾಸ್">{{Cite web |url=http://www.tg4.ie/bearla/clar/us/index.asp |title=ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಡ್ರಾಮಾಸ್ |access-date=2010-08-30 |archive-date=2010-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100927234449/http://www.tg4.ie/bearla/clar/us/index.asp |url-status=dead }}</ref> ಸೇರಿದಂತೆ USನ ಹಲವು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಈ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಡ್ರಾಮಾಸ್"/> ಐರಿಷ್‌ ಭಾಷಿಕ ವೀಕ್ಷಕರಿಗಾಗಿ Ardán and Paisean Faisean ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಮನರಂಜನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಟಿಜಿ4 ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಮಟ್ಟದ ಗೇಲಿಕ್‌ ಪುಟ್ಬಾಲ್‌ ಹಾಗೂ ಹರ್ಲಿ ಹಾಕಿ(ಹಾಕಿಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಆಟ) ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಕ್ಲಬ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳು ಮುಂತಾದ ಐರಿಷ್‌ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ಈ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಲಾ 4 ಎಂಬುದು ಈ ವಾಹಿನಿಯ ಮಕ್ಕಳ ವಿಭಾಗ. ಇದರಲ್ಲಿ ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿವೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಐರಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಡಬ್ ಮಾಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಉಪಶೀರ್ಷಿಕೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ರಾಸ್‌ ನಾ ರನ್‌ ಟಿಜಿ4 ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ದಿರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿರುವ ಸೋಪ್ ಒಪೆರಾ. ಹದಿವಯಸ್ಸಿನ ವೀಕ್ಷಕರಿಗಾಗಿ ಐಫ್ರಿಕ್‌ ಎಂಬುದು ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಾಗಿದೆ. RTÉ ರೇಡಿಯೊದಲ್ಲಿ RTÉ ರೇಡಿಯೊ 1 '', RTÉ 2ಎಫ್‌ಎಂ'', RTÉ ಲಿರಿಕ್‌ ಎಫ್‌ಎಂ'' ಹಾಗೂ RTÉರೇಡಿಯೊ ನಾ ಗೇಲ್ಟಾಚ್ಟಾ'' ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ರೇಡಿಯೊ ವಾಹಿನಿಗಳು ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತವೆ. ಟುಡೆ FM ಮತ್ತು ನ್ಯೂಸ್‌ಟಾಕ್‌ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರೇಡಿಯೊ ವಾಹಿನಿಗಳಾಗಿವೆ. ಕಿರಿಯ ವಯಸ್ಕ ಶ್ರೋತೃಗಳಿಗಾಗಿ ಬೀಟ್‌ 102-103, ಸ್ಪಿನ್‌ ಸೌತ್‌-ವೆಸ್ಟ್‌, ಐ102-104 FM ಹಾಗೂ ಐ105-107FM ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಸ್ವತಂತ್ರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕಕ ವಾಹಿನಿಗಳಿವೆ. ಜೊತೆಗೆ 25 ಸ್ಥಳೀಯ ರೇಡಿಯೊ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. ಕೆಲವು ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಕೇಂದ್ರವು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಡಬ್ಲಿನ್‌ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಹಲವು ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. ವಾಣಿಜ್ಯೇತರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಹಲವು ಪರವಾನಗಿಯುಳ್ಳ ಸಮುದಾಯ ರೇಡಿಯೊ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ''ಐರಿಷ್‌ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್‌'', ''ದಿ ಐರಿಷ್‌ ಎಕ್ಸಾಮೈನರ್‌'', ''ದಿ ಐರಿಷ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ''ಐರಿಷ್‌ ಡೈಲಿ ಸ್ಟಾರ್‌'' ಹಾಗೂ ''ಈವಿನಿಂಗ್‌ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌'' ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳಿವೆ. ಟ್ಯಾಬ್ಲಾಯ್ಡ್‌ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಡ್‌ಷೀಟ್‌ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತವಾಗುವ ''ಐರಿಷ್‌ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್‌'' ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸಾರದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ''ಸಂಡೇ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್'' ‌ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇತರೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ''ದಿ ಸಂಡೆ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್‌'', ''ದಿ ಸಂಡೆ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್‌ ಪೋಸ್ಟ್‌'', ''ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಆನ್‌ ಸಂಡೆ'' ಹಾಗೂ ಸಂಡೇ ವರ್ಲ್‌ ಸೇರಿವೆ. ಕೌಂಟಿಗಳು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಗಳಿವೆ. === ಚಲನಚಿತ್ರ === ಸರ್ಕಾರಿ ಬೆಂಬಲದ ಪ್ರವರ್ಧಿಸುತ್ತಿರುವ ಐರಿಷ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಂಡಳಿ Bord Scannán na hÉireann ನೀಲ್ ಜೋರ್ಡಾನ್ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ ಶೆರಿಡಾನ್ ವೃತ್ತಿಜೀವನಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಗಿವೆ. ಜಾನ್‌ ಕ್ರೋಲಿರವರ ''ಇಂಟರ್ಮಿಷನ್‌'', ನೀಲ್‌ ಜೊರ್ಡಾನ್‌ರ ''ಬ್ರೇಕ್ಫಾಸ್ಟ್‌ ಆನ್ ಪ್ಲುಟೊ'' ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಐರಿಷ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲಿಸಿವೆ. ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಧನಗಳ ನೀತಿಯಿಂದಾಗಿ, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವನ್ನು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನತ್ತ ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್|ಮೆಲ್‌ ಗಿಬ್ಸನ್]]‌ರ ''ಬ್ರೇವ್‌ಹಾರ್ಟ್'' ‌ ಹಾಗೂ [[ಸ್ಟೀವನ್ ಸ್ಪೀಲ್ಬರ್ಗ್|ಸ್ಟೀವೆನ್‌ ಸ್ಪೀಲ್ಬರ್ಗ್]]‌ರ ''ಸೇವಿಂಗ್‌ ಪ್ರೈವೇಟ್‌ ರಯಾನ್'' ‌ನಂತಹ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು. ಮೌರೀನ್‌ ಒ'ಸಲಿವನ್‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಾರೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.imdb.com/name/nm0001577/bio ಮೌರಿನ್ ಒ'ಸುಲಿವ್ಯಾನ್ ಬಯೋಗ್ರಫಿ ]. 2009ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್6 ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದ ಹಾಲಿವುಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೆರೆದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರಲ್ಲಿ ಮೌರೀನ್‌ ಒ'ಹಾರಾ, ಬ್ಯಾರಿ ಫಿಟ್ಜ್‌ಗೆರಾಲ್ಡ್‌, ರಿಚರ್ಡ್‌ ಹ್ಯಾರಿಸ್‌, ಎವಾನಾ ಲಿಂಚ್‌, ಪಿಟರ್‌ ಒ'ಟೂಲ್‌, ಲಿಯಾಮ್‌ ನೀಸನ್‌, [[ಪಿಯರ್ಸ್ ಬ್ರಾನ್ಸನ್|ಪಿಯರ್ಸ್‌ ಬ್ರಾಸ್ನನ್‌]], ಗೇಬ್ರಿಯಲ್‌ ಬೈರ್ನ್‌, ಬ್ರೆಂಡನ್‌ ಗ್ಲೀಸನ್‌, ಡೇನಿಯಲ್‌ ಡೇ ಲೂಯಿಸ್‌ (ಪೌರತ್ವದ ಮೂಲಕ), ಕೊಲ್ಮ್‌ ಮೀನಿ, ಕೊಲಿನ್‌ ಫ್ಯಾರೆಲ್‌, ಬ್ರೆಂಡಾ ಫ್ರಿಕರ್‌, ಜೊನಾಥನ್‌ ರೀಸ್‌-ಮಯರ್ಸ್‌, ಸವೊಯಿರ್ಸ್‌ ರೊನಾನ್‌, ಸ್ಟುವರ್ಟ್‌ ಟೌನ್ಸೆಂಡ್‌, ಮೈಕಲ್‌ ಗ್ಯಾಂಬನ್‌ ಹಾಗೂ ಕಿಲಿಯನ್‌ ಮರ್ಫಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. === ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ === [[ಚಿತ್ರ:Paulnabrone.jpg|thumb|right|ನವಶಿಲಾಯುಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕೌಂಟಿ ಕ್ಲೇರ್‌ನ ಪೌಲ್ ನ್ಯಾಬ್ರೋನ್ ಡಾಲ್ ಮೆನ್ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ]] {{Main|Architecture of Ireland}} ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಕೆಲವು ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಕಲ್ಲುಗಳು ಮತ್ತು ಗೋರಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. [[ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ]] ಎನ್ನಲಾದ ''ಬ್ರೂ ನಾ ಬೊಯಿನ್‌'' (ಬೊಯಿನ್‌ ಅರಮನೆ) ಹಾಗೂ ಪೌಲ್ನಾಬ್ರೊನ್‌ ಡೊಲ್ಮೆನ್‌, ಕ್ಯಾಸಲ್ ಸ್ಟ್ರೇಂಜ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌, ಟುರೊ ಸ್ಟೋನ್‌ ಮತ್ತು ಡ್ರಾಂಬೆಗ್‌ ಸರ್ಕಲ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಗಳು.<ref>{{cite web|url=http://goireland.about.com/od/historyculture/qt/prehistoric.htm|publisher=About.com|title=The Prehistoric Monuments of Ireland|accessdate=2009-10-19|archive-date=2009-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090625143144/http://goireland.about.com/od/historyculture/qt/prehistoric.htm|url-status=dead}}</ref> ರೋಮನ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ದ್ವೀಪವನ್ನು ಜಯಿಸದೇ ಇದ್ದ ಕಾರಣ, ಗ್ರೀಕೋ-ರೋಮನ್‌ ಪ್ರಾಚೀನ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ವಿರಳ, ಆದರೂ,ಡ್ರುಮನಾಘ್‌ಸಂಭವನೀಯ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಬದಲಿಗೆ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿತ, ಆದರೆ ಇನ್ನೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಉಕ್ಕಿನ ಯುಗದ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.worldtimelines.org.uk/world/british_isles/ireland/AD43-410|publisher=WorldTimelines.org.uk|title=AD 43-410 Roman Iron Age|accessdate=2009-10-19|archive-date=2010-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20101013012557/http://www.worldtimelines.org.uk/world/british_isles/ireland/AD43-410|url-status=dead}}</ref> ಗಂಟೆಗೋಪುರದಂತಿದ್ದ ಐರಿಷ್‌ ದುಂಡುಗೋಪುರಕಟ್ಟಡ ಶೈಲಿಯು ಪೂರ್ವ ಮಧ್ಯಯುಗದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದವು. ಹ್ಯಾಂಡ್ಬಾಲ್‌ ಆವರಣ ಹಾಗೂ ಇಂದು ಅಜ್ಞಾತವೆನ್ನಲಾದ ಸಂಯೋಜಿತ ಬಾರ್‌ ಮತ್ತು ಅಂಗಡಿ ಮಳಿಗೆಯು, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗೇ ವಿಶಿಷ್ಠ ಎನ್ನಲಾದ ಇತರೆ ಕಟ್ಟಡದ ಶೈಲಿಗಳಾಗಿದೆ. ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದ ಪರಿಚಯದೊಂದಿಗೆ, ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಸರಳ ಕ್ರೈಸ್ತ ಸನ್ಯಾಸಿ ಗೃಹಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾದವು. ಕ್ಲೊನ್‌ಮ್ಯಾಕ್ನಾಯಿಸ್‌, ಸ್ಕೆಲಿಗ್‌ ಮೈಕಲ್‌ ಹಾಗೂ ಸ್ಕ್ಯಾಟರಿ ಐಲೆಂಡ್‌ ಇವುಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳು. ಆರಂಭಕಾಲದ ಕ್ರೈಸ್ತ ಸನ್ಯಾಸಿ ಜೋಡಿಗೃಹ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು [[ಈಜಿಪ್ಟ್]]‌ನ ಕಾಪ್ಟ್‌(ಸ್ಥಳೀಯ ಈಜಿಪಟ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್)ಗಳ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಡುವಿನ ಸಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಕೆಲವು ಪರಿಣತರು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{harvnb|Meinardus|2002|p=130}}.</ref> ಗೇಲಿಕ್‌ ಅರಸರು ಮತ್ತು ಕುಲೀನ ವರ್ಗದವರು ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೇಲಿನ ವರ್ತುಲಾಕಾರದ ಕೋಟೆಗಳು ಅಥವಾ ಪುರಾತನ ''ಸರೋವರ ವಸತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="vikperiod">{{cite web|url=http://www.worldtimelines.org.uk/world/british_isles/ireland/AD410-1066|publisher=WorldTimelines.org.uk|title=AD 410-1066 Early medieval|accessdate=2009-10-19|archive-date=2010-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20101012042003/http://www.worldtimelines.org.uk/world/british_isles/ireland/AD410-1066|url-status=dead}}</ref>'' ವೈಕಿಂಗ್‌ ಕುಲದವರು ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸಿದ ನಂತರ, ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="vikperiod"/> ಡಬ್ಲಿನ್‌, ಕಾರ್ಕ್‌, ವಾಟರ್ಫೊರ್ಡ್‌, ವೆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ಮತ್ತು ಲಿಮರಿಕ್‌ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವೈಕಿಂಗ್‌ ಲಾಂಗ್ಫೋರ್ಟ್‌ಗಳು ಕಡಲತೀರದಲ್ಲಿವೆ. ಸಿಸ್ಟರ್ಸಿಯನ್ಸ್‌ ಮೂಲಕ 12ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಚರ್ಚ್ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಖಂಡೀಯ ಪ್ರಭಾವಗಳಿಗೆ ಉತ್ತೇಜಿಸಿತು.ಅಬ್ಬೆಗಳು ಮೆಲಿಫಾಂಟ್‌, ಬಾಯ್ಲ್‌ ಮತ್ತು ಟಿಂಟರ್ನ್‌ಗಳನ್ನು ರೋಮನ್‌ ಶೈಲಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{harvnb|Moody|2005|p=735}}.</ref> ದ್ವೀಪದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಾರ್ಮನ್‌ರು ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಡಬ್ಲಿನ್‌ ಕ್ಯಾಸಲ್‌, ಕಿಲ್ಕೆನಿ ಕ್ಯಾಸಲ್‌ ಮತ್ತು ಆಷ್ಫರ್ಡ್‌ ಕ್ಯಾಸಲ್‌ನಂತಹ ಕೋಟೆ-ಕೊತ್ತಲಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.castles.me.uk/irish-castles.htm|publisher=Castles.me.uk|title=Irish Castles|accessdate=2009-10-19}}</ref> ಇನ್ನೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಭೂಮಾಲೀಕನ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಯೋಜಿತ, ಗೋಡೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಪಟ್ಟಣದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ನಾರ್ಮನ್‌ರು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು (ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿನ ನೆಲೆಗಳು ಕೇವಲ ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಂನ್ಯಾಸಿ ಮಾದರಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಹಾಗೂ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಹೈಬರ್ನೊ-ನಾರ್ಸ್‌ ಬಂದರುಗಳಾಗಿದ್ದವು) ಇವುಗಳ ಜೊತೆ ಆನಂತರ ಬಂದ ಪ್ಲಾಂಟೇಷನ್(ತೋಟ) ಪಟ್ಟಣಗಳು ಸೇರಿ, ಇಂದಿನ ಬಹುತೇಕ ಐರಿಷ್‌ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಇಂದಿಗೂ ಇರುವ ನಾರ್ಮನ್‌-ಸ್ಥಾಪಿತ-ಯೋಜಿತ ಪಟ್ಟಣಗಳ ಪೈಕಿ ಡ್ರೊಗೆಡಾ, ಆರ್ಕ್ಲೊ ಮತ್ತು ಯುಘಾಲ್‌ ಸೇರಿವೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲಾವೊಯಿಸ್‌ ತೋಟ-ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಸಮಕಾಲೀನ ಹೊಸ ಪಟ್ಟಣಗಳ ಪೈಕಿ ಆಡಮ್ಸ್‌ಟೌನ್ (ಜನಸಂಖ್ಯೆ 25000 ಎಂದು ಮುಂಗಾಣಲಾಗಿದೆ) ಇದಕ್ಕೆ ಯೋಜನಾ ಶಾಸನದ ಅನ್ವಯ SDZ (ವ್ಯೂಹಾತ್ಮಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವಲಯ) ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿರುವುದು ಅನುಕೂಲವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.adamstown.ie/|title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು|access-date=2010-08-30|archive-date=2013-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130715192244/http://www.adamstown.ie/|url-status=dead}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Custom House, Dublin, Ireland.jpg|thumb|left|ಡಬ್ಲಿನ್‌ ನ ಕಸ್ಟಮ್ ಹೌಸ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ನ ನವ ಕ್ಲ್ಯಾಸಿಕಲ್ ಯುಗದ ವಾಸ್ತು ಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.]] ಗೋತಿಕ್‌ ಶೈಲಿಯ, ಅತಿಯೆತ್ತರದ ಕಮಾನುಗಳು ಮತ್ತು ಗುಂಪು-ಗುಂಪಾದ ಸ್ತಂಭಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಪ್ರಧಾನ ಇಗರ್ಜಿಗಳನ್ನು ನಾರ್ಮನ್ನರು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಸೇಂಟ್‌ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌ರ ಪ್ರಧಾನ ಇಗರ್ಜಿ ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆ.<ref>{{harvnb|Greenwood|2003|p=813}}.</ref> ಮಧ್ಯಯುಗಗಳ ಅಪರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕನ್‌ರು ಅಬ್ಬೆಗಳಿಗೆ ಸೂಚನೆ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮೆರೆದವರಾಗಿದ್ದರು. ಭವ್ಯವಾದ ಗೋಪುರಗಳುಳ್ಳ ಮನೆಗಳನ್ನು ಗೇಲಿಕ್‌ ಮತ್ತು ನಾರ್ಮನ್‌ ಕುಲೀನ ವರ್ಗದವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬನ್ರಟಿ ಕ್ಯಾಸಲ್‌ಬಹುಶಃ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.askaboutireland.ie/reading-room/history-heritage/architecture/Architecture/historical-periods-1/the-later-middle-ages/|publisher=AskAboutIreland.ie|title=The Later Middle Ages: 1350 to 1540|accessdate=2009-10-19}}</ref> ಟುಡೊರ್‌ ಆಕ್ರಮಣದ ನಂತರಕ್ರೈಸ್ತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗೃಹಗಳ ವಿಸರ್ಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಲವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಪಾಳುಬಿದ್ದುಹೋದವು.<ref>{{cite web |url=http://www.askaboutireland.ie/reading-room/history-heritage/architecture/Architecture/historical-periods-1/the-later-middle-ages/|publisher=AskAboutIreland.ie|title=Early Tudor Ireland: 1485 to 1547|accessdate=2009-10-19}}</ref> ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರ, ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಲೊವೆಟ್‌ ಪಿಯರ್ಸ್‌ರ ಪ್ರೇರಣೆಯ ಮೇರೆಗೆ, ಪಲಾಡಿಯೊನ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ ಮತ್ತು ರಕೊಕೊ ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಶೈಲಿಯ ನಿವಾಸಗಳು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನುದ್ದಕ್ಕೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದವು. ಐರಿಷ್‌ ಸಂಸತ್ ಭವನವು ಇದರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಗಮನಾರ್ಹ.<ref name="greenwood">{{harvnb|Greenwood|2003|p=815}}.</ref> ಕಸ್ಟಮ್‌ ಹೌಸ್‌, ಫೋರ್‌ ಕೋರ್ಟ್ಸ್‌, ಪ್ರಧಾನ ಅಂಚೆ ಕಾರ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಕಿಂಗ್ಸ್‌ ಇನ್ಸ್‌ನಂತಹ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದೊಂದಿಗೆ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರಾಜಧಾನಿ ಡಬ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ನವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜಿಯನ್‌ ಶೈಲಿಗಳು ಪ್ರವರ್ಧಿಸಿದವು.<ref name="greenwood"/> ಲಂಡನ್‌ ಪೂರ್ವವರ್ತಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಸಂಕೀರ್ಣ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜಾರ್ಜಿಯನ್‌ ಪಟ್ಟಣಗೃಹಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಅದ್ವಿತೀಯ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಬೀದಿಗಳ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾದವು. ಇವು ಡಬ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಲ್ಲದೆ ಲಿಮರಿಕ್‌ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಕ್‌ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಆ ನಗರಗಳ ಕೇಂದ್ರಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಬೀದಿಗಳ ನೋಟ, ನಗರದ ಲಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಲು ಸೂಕ್ತ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿವೆ. ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ವಿಮೋಚನೆಯ ನಂತರ, ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಗೋತಿಕ್‌ ಪುನಶ್ಚೇತನದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿ, ಪ್ರಧಾನ ಇಗರ್ಜಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸೇಂಟ್‌ ಕೊಲ್ಮನ್‌ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್‌ ಫಿನ್ಬಾರ್‌ಸ್ ಚರ್ಚ್‌ಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾದವು.<ref name="greenwood"/> ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದಲೂ ಹುಲ್ಲುಛಾವಣಿಯುಳ್ಳ ಕುಟೀರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದುಂಟು, ಆದರೆ ಇಂದು ಅವುಗಳನ್ನು ವಿಲಕ್ಷಣವೆನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.ballybegvillage.com/thatching.html|publisher=BallyBegVillage.com|title=Thatching in Ireland|accessdate=2009-10-19|archive-date=2017-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011005154/http://www.ballybegvillage.com/thatching.html|url-status=dead}}</ref> ಹಲವು ಐರಿಷ್‌ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ, ವರ್ಣರಂಜಿತವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾದ ಅಂಗಡಿಯ ಮುಂಭಾಗವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ, 1927ರಲ್ಲಿ ಟರ್ನರ್ಸ್‌ ಕ್ರಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ವಿನ್ಯಾಸದ ಆರ್ಟ್ ಡೆಕೊ ಶೈಲಿಯ ಚರ್ಚ್‍‌ನಿಂದ <ref>{{cite web | title = Exterior of Church of Christ the King, Turner's Cross | work = | publisher = Parish of Turner's Cross | url = http://www.turnerscross.com/church/exterior.php | accessdate = 2008-11-09 | archive-date = 2009-01-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090117001501/http://turnerscross.com/church/exterior.php | url-status = dead }}</ref> ಆರಂಭಗೊಂಡು, ವಿವಿಧ ಆಧುನಿಕ ಶೈಲಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿವೆ. ಬುಸರಾಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಪೈರ್‌ ಆಫ್‌ ಡಬ್ಲಿನ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ವಾಗತದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-7975293_ITM|publisher=AcessMyLibrary.com|title=Delayed Dublin spire sees light of day|accessdate=2009-10-20|archiveurl=https://archive.today/20130628092157/http://www.accessmylibrary.com/search/?q=Delayed%20Dublin%20spire%20sees%20light%20of%20day.(Spire%20of%20Dublin%20unveiled)(Brief%20Article)|archivedate=2013-06-28|url-status=live}}</ref>{3 1958ರಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾಲ್ವೇ ಪ್ರಧಾನ ಇಗರ್ಜಿ ಸೇರಿದಂತೆ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.galway1.ie/sights/cathedrl.html|publisher=Galway1.ie|title=Galway Cathedral|accessdate=2009-10-22}}</ref> ನಗರವಿನ್ಯಾಸದ ಆಧುನಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲಿಮುನ್‌ನ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಮತ್ತು ಆಡಮ್ಸ್‌ಟೌನ್‌ನ 25 ಸಾವಿರ ಜನರಿಗಾಗಿ ಹೊಸ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲಿನ್ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಾಡುವುದು ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ. === ಕ್ರೀಡೆ === [[ಚಿತ್ರ:Croke park 2.jpg|thumb|right|ಕ್ರೋಕ್ ಪಾರ್ಕ್ ಗ್ಯಾಲಿಕ್ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ನ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಇದು ಯುರೋಪ್ ನ ಮೂರನೆ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿದೆ.]] ಗೇಲಿಕ್‌ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ <ref>{{cite web|url=http://www.rte.ie/about/pressreleases/2008/0219/gaachampionship2010.html|title=RTÉ Secures Comprehensive GAA Championship Coverage Until 2010|date=2008-02-19|publisher=[[RTÉ]]|accessdate=2009-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100702063837/http://www.rte.ie/about/pressreleases/2008/0219/gaachampionship2010.html|archivedate=2010-07-02}}</ref> ಹಾಗೂ ಹರ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡೆಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1608/is_10_22/ai_n27064297/|publisher=Men's Fitness|title=Hurling: in Ireland's oldest, roughest, fastest sport, the stars of the game give it their all-and then go back to their day jobs|accessdate=2009-10-23|archive-date=2011-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514141628/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1608/is_10_22/ai_n27064297/|url-status=dead}}</ref> ಇವುಗಳನ್ನು ಅಖಿಲ-ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹರ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಮತ್ತು ಗೇಲಿಕ್‌ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಗೇಲಿಕ್‌ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್‌ ಅಸೊಷಿಯೇಷನ್ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಹಾಜರಾತಿಯ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಗೇಲಿಕ್‌ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಮತ್ತು ಹರ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಗಳಾಗಿವೆ. ಒಟ್ಟು ಹಾಜರಿಯಲ್ಲಿ 34%ರಷ್ಟು ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಹಾಗೂ 24%ರಷ್ಟು ಜನರು ಹರ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಪಂದ್ಯ ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಹಾಜರಾಗುವರು.<ref>{{cite web|url=http://www.esri.ie/pdf/BKMNINT180_Main%20Text_Social%20and%20Economic%20Value%20of%20Sport.pdf|format=PDF|title=The Social Significance of Sport|publisher=[[Economic and Social Research Institute]]|page=42 accessdate=2006-11-27|access-date=2010-08-30|archive-date=2008-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20081028204341/http://www.esri.ie/pdf/BKMNINT180_Main%20Text_Social%20and%20Economic%20Value%20of%20Sport.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gaa.ie/files/04arstat.pdf|format=PDF|title=GAA attendance figures|accessdate=2008-02-22|archive-date=2006-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20060526131206/http://www.gaa.ie/files/04arstat.pdf|url-status=dead}}</ref> ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ತಲಾ 17%ರಷ್ಟು ಜನರು ಗಾಲ್ಫ್‌ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಚೆಂಡಾಟ ಆಡುವರು.<ref>{{cite web|url=http://www.esri.ie/pdf/BKMNINT180_Main%20Text_Social%20and%20Economic%20Value%20of%20Sport.pdf|format=PDF|title=Social and Economic Value of Sport in Ireland|accessdate=2009-02-05|archive-date=2008-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20081028204341/http://www.esri.ie/pdf/BKMNINT180_Main%20Text_Social%20and%20Economic%20Value%20of%20Sport.pdf|url-status=dead}}</ref> ಖ್ಯಾತ ಗೇಲಿಕ್‌ ಆಟಗಾರರಲ್ಲಿ ಇಂದು ನಿವೃತ್ತ ಜೋಡಿಯಾದ ಡಿಜೆ ಕ್ಯಾರಿ ಮತ್ತು ಸೀಮಸ್‌ ಮೊಯ್ನಿಹಾನ್‌ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಮಾಜಿ ಟಾವೊಸೀಚ್‌ ಪಟು ಜ್ಯಾಕ್‌ ಲಿಂಚ್‌ ರಾಜಕೀಯ ರಂಗಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮುನ್ನ ಖ್ಯಾತ ಹರ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಆಟಗಾರ ಹಾಗೂ ಆಲ್‌-ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಪಂದ್ಯ ವಿಜೇತರಾಗಿದ್ದರು. ಹಾಲಿ ಆಟಗಾರರಲ್ಲಿ ಹೆನ್ರಿ ಷೆಫ್ಲಿನ್, ಸೀನ್‌ ಕವನಾಘ್‌ ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಮ್‌ ಕೂಪರ್‌ ಖ್ಯಾತರು. [[ಚಿತ್ರ:Ireland vs Georgia, Rugby World Cup 2007 What's the Plan Boss.jpg|thumb|left| 2007 ರಗ್ಬಿ ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ನ ರಗ್ಬಿ ಒಕ್ಕೂಟ ತಂಡದ ಆಟಗಾರರು.]] ರಗ್ಬಿ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡವು ಬ್ರ್ಯಾನ್‌ ಒ'ಡ್ರಿಸ್ಕಾಲ್‌, ರೊನಾನ್‌ ಒ'ಗಾರಾ, ಪಾಲ್‌ ಒ'ಕಾನೆಲ್‌ ಮತ್ತು ಕೀತ್‌ ವುಡ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿಶ್ವದರ್ಜೆಯ ಆಟಗಾರರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಯಶಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ RBS ಸಿಕ್ಸ್‌ ನೇಷನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಸ್ಲಾಮ್‌ 2009ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯವೂ ಸೇರಿವೆ. ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್‌ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸೊನಿಯಾ ಒ'ಸಲ್ಲಿವನ್‌, ಏಮನ್‌ ಕಾಗ್ಲಾನ್‌, ಕ್ಯಾಥೆರಿನಾ ಮೆಕಿಯರ್ನನ್‌, ರಾನಿ ಡೆಲಾನೆ, ಜಾನ್‌ ಟ್ರೀಸಿ, ಡೇವಿಡ್‌ ಗಿಲಿಕ್‌ ಹಾಗೂ ಡರ್ವಾಲ್‌ ಒ'ರೂರ್ಕ್‌ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಪದಕ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ತಂಡವು ಇಡೀ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ದೇಶವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ತಂಡವು [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮಂಡಳಿ|ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮಂಡಳಿ]]‌ಯ ಸಹಸದಸ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಏಕದಿನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡುವ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಹೊಂದಿದೆ.. ಕೆನ್‌ ಡೊಹರ್ಟಿ ಮಾಜಿ ಸ್ನೂಕರ್‌ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ (1997) ಆಟಗಾರ. ಲೀಗ್‌ ಆಫ್‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಎಂಬುದು‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌ ಆಗಿದೆ. ಆದರೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಖ್ಯಾತ ಆಟಗಾರರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌ ಹಾಗೂ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಾರೆ. ಖ್ಯಾತ ಐರಿಷ್‌ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಟಗಾರರ ಪೈಕಿ ಮಾಜಿ ಆಟಗಾರರಾದ ರಾಯ್‌ ಕೀನ್‌, ಜಾನಿ ಜೈಲ್ಸ್‌, ಲಿಯಾಮ್‌ ಬ್ರ್ಯಾಡಿ, ಡೆನ್ನಿಸ್‌ ಇರ್ವಿನ್, ಪ್ಯಾಕಿ ಬಾನರ್‌, ನಿಯಾಲ್‌ ಕ್ವಿನ್‌ ಹಾಗೂ ಪಾಲ್‌ ಮೆಗ್ರಾತ್‌ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಲಿ ಆಟಗಾರರಲ್ಲಿ ಸ್ಟೀವ್‌ ಫಿನ್‌, ಷೇ ಗಿವೆನ್‌, ಡೇಮಿಯನ್‌ ಡಫ್‌, ಜಾನ್‌ ಒ'ಷೀ, ಏಯ್ಡೆನ್‌ ಮೆಕ್ಗೀಡಿ ಹಾಗೂ ರಾಬಿ ಕೀನ್‌ ಖ್ಯಾತನಾಮರು. 1858ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಐರಿಷ್‌ ಸಂಜಾತ ದಂಪತಿಗೆ ಜನಿಸಿದ ಜಾನ್‌ ಎಲ್‌ ಸಲಿವನ್‌, ಮೊದಲ ಆಧುನಿಕ ವಿಶ್ವ ಹೆವಿವೇಟ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಆಗಿದ್ದರು. ಬ್ಯಾರಿ ಮೆಗ್ವಿಗನ್‌ ಹಾಗೂ ಸ್ಟೀವ್‌ ಕಾಲಿನ್ಸ್‌ ಸಹ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಬರ್ನಾರ್ಡ್‌ ಡನ್‌ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಸುಪರ್‌ ಬಾಂಟಮ್‌ವೇಟ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಆಗಿ, ಸದ್ಯದ ಡಬ್ಲ್ಯುಬಿಎ ಸುಪರ್‌ ಬಾಂಟಮ್‌ವೇಟ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಮೈಕಲ್‌ ಕ್ಯಾರುತ್‌ ಸಹ ಒಬ್ಬ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಚಿನ್ನ ಪದಕ ವಿಜೇತರು. 1992ರಲ್ಲಿ ಬಾರ್ಸಿಲೊನಾ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಅವರು ವೆಲ್ಟರ್ವೇಟ್‌ ವಿಭಾಗ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಪಂದ್ಯ ಗೆದ್ದು ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ಗಳಿಸಿದರು.‌ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಮಧ್ಯಮ ತೂಕದ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಜೇಯರಾದ ಜಾನ್‌ ಡಡ್ಡಿ ಹಾಗೂ ಕೇವಲ ಒಂದು ಬಾರಿ ಸೋತ ಆಂಡಿ ಲೀ ಇದ್ದಾರೆ. ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 2008ರಲ್ಲಿ [[ಚೀನಾ|ಚೀನಾದ]] ರಾಜಧಾನಿ [[ಬೀಜಿಂಗ್|ಬೇಜಿಂಗ್]]‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ, ಐರಿಷ್‌ ತಂಡಕ್ಕೆ ಮೂರು ಪದಕಗಳು ದಕ್ಕಿದವು. ಕೆನೆತ್‌ ಈಗನ್‌ ರಜತ ಹಾಗೂ ಡ್ಯಾರೆನ್‌ ಸದರ್ಲೆಂಡ್‌ ಹಾಗೂ ಪ್ಯಾಡಿ ಬಾರ್ನ್ಸ್‌ ಕಂಚಿನ ಪದಕ ಗೆದ್ದರು. ಮೋಟಾರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ, 1990ರ ದಶಕದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಹಲವು [[ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್|ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್‌]] ಮೋಟಾರ್ ರೇಸ್‌ಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವುದರಲ್ಲಿ ಜೋರ್ಡಾನ್‌ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಪ್ರಿ ಏಕೈಕ ಸ್ವತಂತ್ರ ತಂಡವಾಯಿತು. ರ‌್ಯಾಲಿಯಿಂಗ್ಕೂಡ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿದೆ. 2007ರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾದ ರ‌್ಯಾಲಿ ಆಫ್‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಎಫ್‌ಐಎ ವಿಶ್ವ ರ‌್ಯಾಲಿ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಅರ್ಹತಾ ಸುತ್ತು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂದಾಜು 200,000 ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಈ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು.<ref>ಜೆರಿ ವಿಲಿಯಂಸ್, [http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/sport/motorsport.html?in_article_id=494126&amp;in_page_id=1954 ಫ್ಯಾನ್ಸ್ ಯುನೈಟ್ ಅಸ್ ಟಾಪ್ ಡ್ರೆವರ್ಸ್ ಬ್ಯಾಟಲ್ ಇಟ್ ಔಟ್ ], ಡೇಲಿ ಮೇಲ್, 2007 ನವೆಂಬರ್ 14</ref> ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ, 1987ರಲ್ಲಿ ಟೂರ್‌ ಡಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆದ್ದ ಸ್ಟೀಫನ್ ರೋಚ್‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಏಕೈಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಜೊತೆಗೆ ಸೀನ್ ಕೆಲ್ಲಿ ಸಹ ಖ್ಯಾತ ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್‌ ಪಟುವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಡೆರೆಕ್ ಬರ್ನೆಟ್, ಡೇವಿಡ್ ಮೆಲೋನ್ ಮತ್ತು ಫಿಲಿಫ್ ಮುರ್ಫಿ ಎಂಬುವವರು ಮಣ್ಣಿನ ಪಾರಿವಾಳಕ್ಕೆ ಗುಂಡು ಹೊಡೆಯುವ ಆಟದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ISSF ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪದಕಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗು ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ನಲ್ಲಿ ಮೆಲೋನ್ಸ್ ಒಂದು ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಮೆಲೋನ್ ಮತ್ತು ಬರ್ನೆಟ್ ಬೇಸಿಗೆಯ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ನಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮೆಲೋನ್ 2000 ರಲ್ಲಿ ಸಿಡ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು ಹಾಗು ಬರ್ನೆಟ್ 2000 ದಿಂದ 2008 ರ ವರೆಗೆ ಸಿಡ್ನಿ,ಅಥೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬೀಜಿಂಗ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು. ಗಾಲ್ಫ್ ನಲ್ಲಿ, ಪ್ಯಾಡ್ರೈಗ್ ಹ್ಯಾರಿಂಗ್ ಟನ್ ಎಂಬ ಐರಿಷ್‌ ಪೌರ 2008 ರ USPGA ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆಗುವ ಮೂಲಕ ಮೂರನೇ ಬಾರಿಗೆ ವಿಜೇತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಡರ್ಮಾಟ್ ಲೆನನ್ 2002 ರಲ್ಲಿಶೋ ಜಂಪಿಂಗ್ ವಲ್ಡ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌(ಕುದುರೆಗಳ ನೆಗೆತದ ಪ್ರದರ್ಶನ) ನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ ಮೊದಲನೆಯ ಐರಿಷ್‌ ಸವಾರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. == ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳು == {| {| class="toccolours" style="float:auto; text-align:center; background:#f5f5f5;" |- style="text-align:center; background:lavender; font-weight:bold;" ! colspan="3"|Economy |- style="text-align:center; background:lavender; font-weight:bold;" ! Indicator ! Ranking Measure ! |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" ! | <div style="text-align:left;">[[List of countries by GDP (PPP) per capita|Gross Domestic Product (PPP)]] ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" ! | <div style="text-align:left;">9<sup>th<sup> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" ! | <div style="text-align:left;">[[International dollar|$]]39,468<sup>†<sup> |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" ! | <div style="text-align:left;">[[Gross National Product]] ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" ! | <div style="text-align:left;">7<sup>th<sup> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" ! | <div style="text-align:left;">[[International dollar|$]]41,140 |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" ! | <div style="text-align:left;">[[List of countries by unemployment rate|Unemployment]] ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" ! | <div style="text-align:left;">58<sup>th<sup> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" ! | <div style="text-align:left;">13.3% |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" ! | <div style="text-align:left;">[[List of countries by carbon dioxide emissions per capita|CO<sub>2</sub> emissions]] ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" ! | <div style="text-align:left;">30<sup>th<sup> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" ! | <div style="text-align:left;">10.3 [[Tonne|t]]<sup>†</sup> |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" ! | <div style="text-align:left;">[[Index of Economic Freedom|Economic freedom]] ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" ! | <div style="text-align:left;">3<sup>rd<sup> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" ! | <div style="text-align:left;">1.58 |} <sup>↓ Ranked in reverse order</sup> ತಲಾವಾರು †† ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ ‡ ಪ್ರತಿ 1000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ‡‡ ಪ್ರತಿ 1000 ಜನನಗಳಿಗೆ †‡ ಪ್ರತಿ 100,000 ಲಕ್ಷ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ {| class="toccolours" style="float:auto;text-align:center;background:#f5f5f5" |- style="text-align:center;background:lavender;font-weight:bold" ! colspan="3"|ರಾಜಕೀಯ |- style="text-align:center;background:lavender;font-weight:bold" ! ಸೂಚಕ ! ಶ್ರೇಯಾಂಕ ! ಮಾಪನ |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">[[ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ]]</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">5ನೆಯ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">0.965</div> |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">1st</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">1</div> |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">1st</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">0/0</div> |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ವೇದ್ಯ ಸೂಚ್ಯಂಕ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">14th ↓</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">8.0</div> |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">ಜಾಗತಿಕ ಶಾಂತಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">6th</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">1.337</div> |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಸೂಚ್ಯಂಕ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">12ನೆಯ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">9.01</div> |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">ವಿಫಲವಾದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸೂಚ್ಯಂಕ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">5th ↓</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">22.4</div> |} {| class="toccolours" style="float:auto;text-align:center;background:#f5f5f5" |- style="text-align:center;background:lavender;font-weight:bold" ! colspan="3"|ಆರೋಗ್ಯ |- style="text-align:center;background:lavender;font-weight:bold" ! ಸೂಚಕ ! ಶ್ರೇಯಾಂಕ ! ಮಾಪನ |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಜೀವಿತಾವಧಿ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">29th</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">[http://hdr.undp.org/en/media/hdr_20072008_en_complete.pdf 78.4]</div> |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">ಜನನ ಪ್ರಮಾಣ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">129th</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">[http://www.cso.ie/statistics/bthsdthsmarriages.htm 15.2]<sup>‡</sup></div> |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">ಫಲವಂತಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣ </div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">133rd</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">1.96<sup>††</sup></div> |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">ಶಿಶುವಿನ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">172th</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">4.9<sup>‡‡</sup></div> |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">HIV/AIDS ಪ್ರಮಾಣ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">123rd</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">0.10%</div> |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">126th</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">[http://www.cso.ie/statistics/bthsdthsmarriages.htm 6.5]<sup>‡</sup></div> |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">ಆತ್ಮ ಹತ್ಯೆ ಪ್ರಮಾಣ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">51st</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">16.3<sup>†‡</sup> ♂ 3.2<sup>†‡</sup> ♀</div> |} |} == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ದ್ವೀಪಗಳು * ಐರ್ಲೆಂಡಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ {{Clear}} == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == <references group="note"></references> == ಆಕರಗಳು == {{Reflist|colwidth=30em}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == {{Refbegin|2}} * {{cite book |title=Ireland: Neutrality and the International Use of Force |last=Gilland|first=Karin|year=2001|publisher=Routledge|isbn=0415218047|ref=harv}} * {{cite book |title=Rough guide to Ireland|last=Greenwood|first=Margaret|year=2003|publisher=Rough Guides|isbn=1843530597|ref=harv}} * {{cite book |title=James Clarence Mangan - His Selected Poems|last=Mangan|first=James Clarence|year=2007|publisher=Read Books|isbn=1408627000|ref=harv}} * {{cite book |title=Two thousand years of Coptic Christianity|last=Meinardus|first=Otto Friedrich August|year=2002|publisher=American Univ in Cairo Press|isbn=9774247574|ref=harv}} * {{cite book |title=A New History of Ireland: Prehistoric and early Ireland|last=Moody|first=Theodore William|year=2005|publisher=Oxford University Press|isbn=0198217374|ref=harv}} == ಮುಂದಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == {{Refbegin}} * {{lang|ga|''Bunreacht na hÉireann''}} (1937 ರ ಸಂವಿಧಾನ) ({{PDFlink|[http://www.taoiseach.gov.ie/upload/static/256.pdf PDF version]}}) * ''ಐರಿಷ್ ಸ್ವಂತತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಂವಿಧಾನ ಕಾಯ್ದೆ,1922'' * J. ಅಂಟೋನಿ ಫೋಲೆ ಮತ್ತು ಸ್ಟೀಫನ್ ಲಾಲೊರ್ (ed), ''ಗಿಲ್ ಅಂಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಮಿಲನ್ ಅನೋಟೇಟೆಡ್ ಕಾನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್ ಆಫ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌'' (ಗಿಲ್ ಅಂಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಮಿಲನ್, 1995) (ISBN 0-7171-2276-X) * FSL ಲೈನ್ಸ್, ''ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಿನ್ಸ್ ದಿ ಫ್ಯಾಮಿನ್'' * ಅಲ್ಯಾನ್ J. ವಾರ್ಡ್, ''ದಿ ಐರಿಷ್‌ ಕಾನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನಲ್ ಟ್ರೆಡಿಷನ್: ರೆಸ್ಪಾನ್ಸಿಬಲ್ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ 1782–1992'' (ಐರಿಷ್‌ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮುದ್ರಣಾಲಯ 1994 )(ISBN ೦-೭೧೬೫-2528-3) {{Refend}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Sister project links|Ireland}} ; ಸರ್ಕಾರ * [http://www.irlgov.ie/ ಐರಿಷ್‌ ಸ್ಟೇಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081108001743/http://www.irlgov.ie/ |date=2008-11-08 }} – ''ಅಫೀಷಲ್ ಗವರ್ನಮೆಂಟಲ್ ಪೋರ್ಟಲ್ '' * http://www.gov.ie/aras {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050403211720/http://www.gov.ie/aras/ |date=2005-04-03 }} – ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಅಧಿಕೃತ ಸೈಟ್ * [http://taoiseach.gov.ie/ ಟಾಯ್‌ಸೀಚ್] – ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಅಧಿಕೃತ ಸೈಟ್ * [http://www.gov.ie/oireachtas/frame.htm ಟೈದ್ ಆನ್ ಒರೆಚಟೈಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080611071209/http://www.gov.ie/oireachtas/frame.htm |date=2008-06-11 }} – ಹೌಸಸ್ ಆಫ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್, ಸಂಸತ್ತಿನ ಅಧಿಕೃತ ಸೈಟ್ * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-s/switzerland.html ಚೀಫ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಎಂಡ್ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಮೆಂಬರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090114085557/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-s/switzerland.html |date=2009-01-14 }} ; ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾಹಿತಿ * {{CIA World Factbook_link|ei|Ireland}} * ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ವಿದೇಶಾಂಗ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ [http://www.state.gov/p/eur/ci/ei/ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌] ನ ಮಾಹಿತಿ * ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಿಂದ [http://www.loc.gov/rr/international/main/ireland/ireland.html ಪೋರ್ಟಲ್ಸ್ ಟು ದಿ ವಲ್ಡ್] * ''UCB ಲೈಬ್ರರೀಸ್ ಗೋವ್ ಪುಬ್ಸ್'' ನಲ್ಲಿ [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/ireland.htm ಐರ್ಲೆಂಡ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132627/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/ireland.htm |date=2008-08-21 }} * {{dmoz|Regional/Europe/Ireland|Ireland}} * {{Wikiatlas|Ireland}} * {{wikivoyage|Ireland}} {{Template group |title=Articles related to the Republic of Ireland |list1= {{Ireland topics}} {{Template group |title = Geographic locale |list = '''Lat. <small>and</small> Long. {{Coord|53|20|39|N|6|16|3|W|display=inline}} <span style="color:darkblue;">(Dublin)</span>''' {{Countries of Europe}} {{British Isles}} }} {{Template group |title = International membership |list = {{EU members}} {{Council of Europe members}} {{Organisation for Economic Co-operation and Development}} {{WTO}} }} {{Celtic nations}} {{Irish states since 1171}} {{English official language clickable map}} }} {{DEFAULTSORT:Ireland, Republic Of}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಮೆಂಬರ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಸೆಲಿಕ್ಟಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು.]] [[ವರ್ಗ:ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಾಗರದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ಯುರೋಪ್]] [[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಯೂರೋಪ್‌]] [[ವರ್ಗ:ದ್ವೀಪ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಗಣರಾಜ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಗತಿಪರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಭಾಗಿಸಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲೀಷ್-ಮಾತನಾಡುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1821ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1922 ರ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಪಂಚದ ಶ್ರೀಮಂತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] o2auoj6olvf6bukqh3ss8yrnu7yx7te 0 26018 1372774 1337282 2026-05-05T13:33:18Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372774 wikitext text/x-wiki {{Infobox Province or territory of Canada | Name = Alberta | AlternateName = | Fullname = Province of Alberta | EntityAdjective = Provincial | Flag = Flag of Alberta.svg | CoatOfArms = Alberta coat of arms.svg | Map = Alberta, Canada.svg | Label_map = no | Motto = {{lang-la|Fortis et liber}}<br /><small>("Strong and free")</small> | OfficialLang = [[ಆಂಗ್ಲ|English]] (see below) | Demonym = Albertan | Flower = [[File:Wild Rose.svg|24px]]{{spaces|2}}[[Rosa acicularis|Wild rose]] | Tree = [[Lodgepole Pine]] | Bird = [[Great Horned Owl]] | Fish = [[Bulltrout]] | Mammal = [[Bighorn Sheep]] | Mineral = [[Petrified wood]] | Capital = [[Edmonton]] | LargestCity = [[Calgary]] | LargestMetro = [[Calgary Region]] | Premier = [[Ed Stelmach]] | PremierParty = [[Progressive Conservative Association of Alberta|PC]] | Viceroy = [[Donald Ethell|Don Ethell]] | ViceroyType = Lieutenant-Governor | PostalAbbreviation = AB | PostalCodePrefix = [[List of T postal codes of Canada|T]] | AreaRank = 6th | TotalArea_km2 = 661848 | LandArea_km2 = 642317 | WaterArea_km2 = 19531 | PercentWater = 2.95 | PopulationRank = 4th | Population = 3,724,832 (est.)<ref>{{Cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/100628/t100628a2-eng.htm|title=Canada's population estimates: Table 2 Quarterly demographic estimates |publisher=Statistics Canada |date=2010-06-28 |accessdate=2010-06-30}}</ref> | PopulationYear = 2009 | DensityRank = 6th | Density_km2 = 5.38 | GDP_year = 2008 | GDP_total = C$291.256&nbsp; billion<ref name="Alberta GDP">{{Cite web|url=http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/econ15-eng.htm|title=Gross domestic product, expenditure-based, by province and territory|year=2001|publisher=Statistics Canada|accessdate=2009-08-06|archive-date=2011-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110115061422/http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/econ15-eng.htm|url-status=dead}}</ref> | GDP_rank = 3rd | GDP_per_capita = C$81,000 | GDP_per_capita_rank = 2nd | AdmittanceOrder = 9th [[Province]] | AdmittanceDate = September 1, 1905 (split from [[Northwest Territories]]) | TimeZone = [[Coordinated Universal Time|UTC]]-7 | HouseSeats = 28 | SenateSeats = 6 | ISOCode = CA-AB | Website = www.alberta.ca }} '''ಅಲ್ಬರ್ಟಾ''' ವು {{IPAc-en|æ|l|ˈ|b|ɜr|t|ə}} [[ಕೆನಡಾ]] ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇರುವ ಮೂರು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿರುವ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. 2009ರಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ 3.7 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇತ್ತು.<ref>{{Cite web | last = Ministry of Finance and Enterprise | first = | title = Quarterly Demographic Statistics (Alberta Population Reports) | work = Demographics | publisher = Government of Alberta | year = 2009 | url = http://www.finance.alberta.ca/aboutalberta/demographic_quarterlies.html | accessdate = 2009-11-19 | archive-date = 2009-09-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090901210402/http://www.finance.alberta.ca/aboutalberta/demographic_quarterlies.html | url-status = dead }}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1, 1905ರಲ್ಲಿ ಇದು ಈ ಭಾಗದ ಪ್ರಧಾನ ಆಡಳಿತ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದೇ ದಿನ ಕೆನಡಾದ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸಾಸ್ಕಾಚೆವನ್ ಸಹಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="Alberta becomes a Province">{{Cite web|url=http://www.abheritage.ca/abpolitics/events/becoming_province.html|title=Alberta becomes a Province|publisher=Alberta Online Encyclopedia|accessdate=2009-08-06|archive-date=2010-12-08|archive-url=https://wayback.archive-it.org/2217/20101208163121/http://www.abheritage.ca/abpolitics/events/becoming_province.html|url-status=dead}}</ref> ಅಲ್ಪರ್ಟಾವು ಕೆನಡಾದ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಸ್ಕಾಚೆವನ್ ನಿಂದ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿಗೆ, ವಾಯವ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಮತ್ತು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜ್ಯಗಳು|ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಚ್ರ]]ದ ಮಂಟಾನಾದಿಂದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಗಡಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. ಅಲ್ಬರ್ಟಾವು ಕೆನಡಾದ ಮೂರು ಪ್ರಧಾನ ಆಡಳಿತ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಅಧೀನ ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಯು ಕೇವಲ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಅಮೆರಿಕಾವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. (ಉಳಿದವು ನ್ಯೂ ಬರ್ನ್ಸ್‌ವಿಕ್ ಮತ್ತು ಯುಕೋನ್ ನಲ್ಲಿದೆ). ಇದು ಅಲ್ಲದೇ ಕೆನಡಾದ ಎರಡು ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಾದ ಭೂ ಆವೃತಗೊಂಡಿವೆ (ಇನ್ನೊಂದು ಸಾಸ್ಕಾಚೆವನ್ ಆಗಿದೆ). ಎಡ್ಮಂಟನ್ ಅಲ್ಬರ್ಟಾದ [[ರಾಜಧಾನಿ]]ಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಕಾಲ್ಗರಿ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ {{convert|300|km|sigfig=2}} ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಬರ್ಟಾದ ವಿಶಾಲ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ವಿತರಣಾ ಮತ್ತು ರಫ್ತಿನ ವಿಶ್ವಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಕೆನಡಾದ ಪ್ರಧಾನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಎಡ್ಮಂಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿತರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದ ಮರಳೆಣ್ಣೆ (ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಉತ್ಪನ್ನ)ಗಳ ಸೇವಾ ವಿಶ್ವಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಉತ್ತರಭಾಗದ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈಗಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಅಂದಾಜನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ, ಈ ಎರಡು ಮಹಾನಗರಗಳ ಪ್ರದೇಶಗಳು ತುಂಬಾ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದು, ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Statistics Canada—CMA population estimates">{{Cite web|url=http://www40.statcan.ca/cgi-bin/getcans/sorth.cgi?lan=eng&dtype=fina&filename=demo05a.htm&sortact=2&sortf=6|title=Statistics Canada—CMA population estimates|publisher=Statistics Canada|accessdate=2009-08-06|archive-date=2012-12-16|archive-url=https://www.webcitation.org/6CwaAIiVX?url=http://www40.statcan.ca/cbin/ze/w40re.cgi/cgi-bin/getcans/sorth.cgi?lan=eng|url-status=dead}}</ref> ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಉಳಿದ ಪೌರಸಂಸ್ಥೆಗಳು ರೆಡ್ ಡೀರ್, ಲೇಥ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್, ಮೆಡಿಸಿನ್ ಹ್ಯಾಟ್, ಫೋರ್ಟ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಮರ್ರಿ, ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರೈರಿ, ಕ್ಯಾಮ್ ರೋಸ್), ಲೋಯ್ ಮಿನಿಸ್ಟರ್, ಬ್ರೂಕ್ಸ್, ವೆಟಾಸ್ಕಿವಿನ್, ಬಾನ್ಫ್, ಕೋಲ್ಡ್ ಲೇಕ್ ಮತ್ತು ಜಾಸ್ಪರ್‌ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿವೆ. ರಾಜಕುಮಾರಿ ಲೌಸಿ ಕಾರೋಲೈನ್ ಅಲ್ಬರ್ಟಾ (1848-1939) (Princess Louise Caroline Alberta ) ಸಾವಿನ ನಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಅಲ್ಬರ್ಟಾ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಈಕೆ ರಾಣಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಮತ್ತು ರಾಜ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಎಂಬುವರ ನಾಲ್ಕನೇ ಮಗಳು.<ref>{{Cite web|url=http://alberta.ca/home/182.cfm|title=History|publisher=Government of Alberta|accessdate=2010-07-26|archive-date=2010-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20100917065055/http://alberta.ca/home/182.cfm|url-status=dead}}</ref> ರಾಜಕುಮಾರಿ ಲೌಸಿಯು ಲೋರ್ನ್‌ನ ಮಾರ್ಕ್ವೆಸ್ ಎಂಬುವನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ಈತ 1878ರಿಂದ 1883ರವರೆಗೆ ಕೆನಡಾದ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿದ್ದನು. ಕಾರೋಲಿನ್ ಗ್ರಾಮದ ಲೇಕ್ ಲೌಸಿ ಮತ್ತು ಮೌಂಟ್ ಅಲ್ಬರ್ಟಾ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ರಾಜಕುಮಾರಿ ಲೌಸಿಯ ಗೌರವ ಸೂಚಕವಾಗಿ ಇಡಲಾಯಿತು. 2006 ಡಿಸೆಂಬರ್ 14ರ ನಂತರದಿಂದ, ಆಡಳಿತ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಎಡ್ವರ್ಡ್‌‍ ಸ್ಟೆಲ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಅಧಿಕಾರ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದು, ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ರಕ್ಷಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ==ಭೌಗೋಳಿಕ ಲಕ್ಷಣ== {{Main|Geography of Alberta}} [[File:AB-Relief.jpg|thumb|250px|right|ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ಸ್ಥಳ ವರ್ಣನೆಯ ನಕ್ಷೆ]] ಅಲ್ಬರ್ಟಾವು ಉಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ{{convert|661848|km2|-2}} ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌‍ಗಿಂತ ಶೇಕಡಾ 5 ರಷ್ಟು ಸಣ್ಣದಾಗಿದೆ. ಅಥವಾ ಮಹಾನಗರ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌ಗಿಂತ ಶೇಕಡಾ 20ರಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾಗಿ (ದೊಡ್ಡದಾಗಿ) ಇದೆ.<ref name="area">{{Cite web | url= http://www40.statcan.ca/l01/cst01/phys01.htm | title= Land and freshwater area, by province and territory | author= Statistics Canada | authorlink= Statistics Canada | year= 2005 | month= February | accessdate= 2007-03-07 | archive-date= 2007-02-10 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070210220013/http://www40.statcan.ca/l01/cst01/phys01.htm | url-status= dead }}</ref> ಇದು ಕ್ಯೂಬೆಕ್, ಒಂಟಾರಿಯೋ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾಗಳ ನಂತರ ನಾಲ್ಕನೇ ದೊಡ್ಡ ಆಡಳಿತ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆ ಆಡಳಿತ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಗಡಿಯು 49ನೇ ಉತ್ತರ ಸಮಾನಾಂತರ ರೇಖೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮಂಟಾನಾದಿಂದ ಭೇರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಭಾಗವು ವಾಯವ್ಯ ಅಧೀನ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ 60ನೇ ಸಮಾನಾಂತರ ರೇಖೆಯು ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿಗೆ 110 ಡಿಗ್ರಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ರೇಖೆಯು ಆಡಳಿತ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾದ ಸಾಸ್ಕಾಚೆವನ್‌‍ನ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕನ್ನು ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕು ತನ್ನ ಗಡಿಯನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಜತೆ ಸೇರಿಸಿದಾಗ 120 ಡಿಗ್ರಿ ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ರೇಖೆಯು ವಾಯವ್ಯ ಅಧೀನ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು 60 ಡಿಗ್ರಿ ಎನ್‌‍ನಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಯುರೋಪಿನ ಭೂಖಂಡದ ವಿಭಜಕವು ಶಿಲಾ ಗುಡ್ಡದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸಂಧಿಸುವವರೆಗೂ ಈ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಈ ಬಿಂದುವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೊರಟಾಗ ಶಿಖರದ ರೇಖೆಯು ಯುರೋಪಿನ ಭೂಖಂಡದ ವಿಭಜಕದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹೊರಟಾಗ 49 ಡಿಗ್ರಿ ಎನ್ ನಲ್ಲಿ ಮೌಂಟನಾ ಗಡಿ ಸಿಗುವವರೆಗೂ ಸಾಗಬೇಕು. ಆಡಳಿತ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು {{convert|1223|km}}ಉತ್ತರಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ{{convert|660|km}} ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಗರಿಷ್ಠವಾಗಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. {{convert|3747|m|ft|0}}ಇದರ ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಮೌಂಟ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಶಿಲಾ ಪರ್ವತಗಳ ಶಿಖರವು ನೈರುತ್ಯ ಗಡಿಯವರೆಗೂ ಚಾಚಿದೆ. ಇದರ ಕಡಿಮೆ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಿನ{{convert|152|m|ft|0}} ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗದ ಸ್ಲೇವ್ ನದಿಯಲ್ಲಿರುವ ವುಡ್ ಬಫೆಲೋ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಅನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="aboutab">{{Cite web | title = Climate and Geography | work = About Alberta | publisher = Government of Alberta | year = 2008 | url = http://www.alberta.ca/home/90.cfm | accessdate = 2008-10-01 | archive-date = 2011-08-27 | archive-url = https://www.webcitation.org/61GAuFh7W?url=http://alberta.ca/home/90.cfm | url-status = dead }}</ref> ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದ ಅರೆಬಂಜರು ಸಮತಟ್ಟಾದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಆಡಳಿತ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು ಬೇಕಾದಷ್ಟು ನೀರಿನ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಲ್ಬರ್ಟಾ ಅನೇಕ ನದಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಕೆರೆಗಳು ಈಜಲು ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದವು, ನೀರಿನ ಜಾರು ಆಟ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರಿನ ಆಟಗಳಿಗೆ ಇವು ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ದೊಡ್ಡ ಕೆರೆಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕೆರೆಗಳು{{convert|260|km2}} ಬಹು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ಇವುಗಳಿಗೆ ಸಮನಾಗಿಲ್ಲ. ಅಥಾಬಾಸ್ಕಾ ಕೆರೆಯನ್ನು{{convert|7898|km2}} ಸಾಸ್ಕಾಚೆವನ್ ನ ಆಡಳಿತ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಚಾಚಿರುವ ಪ್ರದೇಶದವರೆಗೂ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಕ್ಲೈರಿ ಕೆರೆಯಿಂದ{{convert|1436|km2}} ಹಾದು ನೋಡಿದರೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ವುಡ್ ಬಫೆಲೋ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅಥಾಬಾಸ್ಕಾ ಕೆರೆಯವೆರೆಗೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಎಡ್ಮಂಟನ್‌‍ನ ವಾಯವ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಲೆಸ್ಸರ್ ಸ್ಲೇವ್ ಕೆರೆ {{convert|1168|km2}}ಇದೆ. ಅಥಾಬಾಸ್ಕಾವು{{convert|1538|km}} ಅಲ್ಬರ್ಟಾ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಅತಿ ಉದ್ದ ನದಿಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ನೋಡಬೇಕಾದರೆ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ಐಸ್ ಫೀಲ್ಡ್‌‍ನಿಂದ ರಾಕಿ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿ ದಾಟಿ ಅಥಾಬಾಸ್ಕಾ ಕೆರೆ ವರೆಗೂ ಪ್ರಯಾಣಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web | title = Athabasca River | publisher = The Canadian Heritage Rivers System | year = 2008 | url = http://www.chrs.ca/Rivers/Athabasca/Athabasca-F_e.htm | accessdate = 2008-10-01 | archive-date = 2001-02-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20010211190342/http://www.chrs.ca/Rivers/Athabasca/Athabasca-F_e.htm | url-status = dead }}</ref> ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನದಿಯಾಗಿರುವ ಪೀಸ್ ನದಿಯು (Peace River- ಶಾಂತ ನದಿ) 2161 m3/s. ನಷ್ಟು ಸರಾಸರಿ ನೀರಿನ ಹರಿವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಪೀಸ್ ನದಿಯು ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ರಾಕಿ ಪರ್ವತದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿತು. ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ಅಲ್ಬರ್ಟಾದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಹರಿವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಸ್ಲೇವ್ ನದಿಯು ಮೆಕೆನ್ ಜೈ ನದಿಯ ಉಪನದಿಯಾಗಿದೆ. [[File:Moraine Lake 17092005.jpg|thumb|250px|right|ಬ್ಯಾನ್ಫ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಮೋರೆನ್ ಸರೋವರ.]] ಅಲ್ಬರ್ಟಾದ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಎಡ್ಮಂಟನ್ ವು ಆಡಳಿತ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ನೋಡಗರಿಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಸಮೀಪವೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಕೆನಡಾದ ಎಣ್ಣೆ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಕೇಂದ್ರ ಇದೆ. ಕೆನಡಾದ ದೊಡ್ಡ ಎಣ್ಣೆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಎಡ್ಮಂಟನ್ ಕೆನಡಾದ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮುಖ್ಯ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಕೆನಡಾದ ಸಾಗಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ವಿಶ್ವಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿದೆ. ಅಲ್ಬರ್ಟಾದ ಉಳಿದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಾದ ಕಾಲ್ಗರಿಯು ದಕ್ಷಿಣ ಎಡ್ಮಂಟನ್{{convert|240|km}} ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ{{convert|280|km}}. ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಮಂಟಾನಾವು ದೇಶದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ವಲಯದ ಸುತ್ತಳತೆಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶೇಕಡಾ 75ರಷ್ಟು ಜನರು ಆಡಳಿತ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾದ ಕ್ಯಾಲ್ಗರಿ-ಎಡ್ಮಂಟನ್ ಕಾರಿಡಾರ್‌‍ನಲ್ಲಿದ್ದು, ಈ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳ ನಡುವೆ ವಾಸವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆಡಳಿತ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉತ್ತಾರಾರ್ಧ ಭಾಗವು ಉತ್ತರ ದ್ರುವದ ಕಾಡನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಶಿಲಾ ಪರ್ವತದ ವರೆಗಿನ ನೈಋತ್ಯ ಗಡಿಯು ವಿಶಾಲವಾದ ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಬರ್ಟಾ ಪರ್ವತ ಕಾಡು ಮತ್ತು ಅಲ್ಬರ್ಟಾ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಡನ್ನು ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ). ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರು ಆಡಳಿತ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕಾಲುಭಾಗವು ಹಲ್ಲುಗಾವಲಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಚಿಕ್ಕ ಹುಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರಿತ ಹುಲ್ಲುಗಳು ಕಮಾನಿನಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಆಸ್ಪ್ ಮರಗಳನ್ನು ಈ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ವಿಶಾಲವಾದ ಕಮಾನನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತೆ ಆಡಳಿತ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಆ ಭಾಗದ ಕಾಡುಗಳು, ಕ್ಯಾಲ್ಗರಿಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಿಂದ ಎಡ್ಮಂಟನ್ ವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ಲೋಯ್ಡ್ ಮಿನ್‌‍ಸ್ಟರ್‌‍ಗಳ ನಡುವೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಬರ್ಟಾದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಅರಣ್ಯೇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಧವಸ-ಧಾನ್ಯ ಅಥವಾ ಹೈನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿನ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರ ಬೇಸಾಯ ಕೃಷಿಯು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿ ಕೃಷಿಯು ದಕ್ಷಿಣಭಾಗ ಪ್ರಬಲವಾದ ಕಾಯಕವಾಗಿತ್ತು.<ref> {{Cite web | title = Alberta | work = The Canadian Encyclopedia | publisher = Historica Foundation of Canada | year = 2008 | url = http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=A1SEC902060#SEC902074 | accessdate = 2008-10-01}} </ref> ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶದ ಅಲ್ಬರ್ಟಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬರಡುಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ರೆಡ್ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿದ ನಂತರ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಒಕ್ಕಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಮತ್ತು ಅತಿ ಆಳವಾದ ಕಂದಕದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣು ಸೆಳೆಯುವ ಕೃಷಿಭೂಮಿಯು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಬ್ರೂಕ್ಸ್ ಸಮೀಪವಿರುವ ಡೈನೋಸಾರ್ ಪ್ರೊವೆನ್ಷಿಯಲ್ ಪಾರ್ಕ್, ಅಲ್ಬರ್ಟಾಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಜರು ಭೂಮಿಯ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದ್ದು, [[ಮರುಭೂಮಿ|ಮರಳುಗಾಡಿನ]] ಸಸ್ಯಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಈ ಹಿಂದೆ ಅಲ್ಬರ್ಟಾದಲ್ಲಿ ಡೈನೋಸಾರ್‌‌ಗಳು ಸಂಪದ್ಭರಿತವಾಗಿದ್ದ ವಿಶಾಲ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಈಗ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ===ಹವಾಗುಣ=== [[File:DinosaurProvincialParkHoodoo.jpg|thumb|220px|right|ಡೈನೊಸಾರ್ ಪ್ರೊವೆನ್ಶಿಯಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಶಿಲ್ಪ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು]] ಅಲ್ಬರ್ಟಾವು ಒಣಗಿದ ಭೂಖಂಡ ಹವಾಮಾನದ ವಾತಾವರಣವಿದ್ದು, ಉಷ್ಣ ಬೇಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಶೀತ ಚಳಿಗಾಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆಡಳಿತ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶೀತವಾದ ಕೊರೆಯುವ ಚಳಿಯ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಶೀತ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ತಂಪಾಗಿರುವ ವಾಯುರಾಶಿಯು ಮುನ್ನುಗ್ಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಅದರ ಚೂಣಿಯು ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಲ್ಬರ್ಟಾದ ಸುತ್ತಲೂ ಹರಡಿ, ತಾಪಮಾನವನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಅತ್ಯಂತ ಶೀತವಾದ ಗಾಳಿಯು ಅತಿಯಾದ ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು {{convert|-54|C|sigfig=2}}ಉತ್ತರ ಅಲ್ಬರ್ಟಾದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಅಲ್ಬರ್ಟಾವರೆಗೆ{{convert|-46|C|sigfig=2}} ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಭೂಖಂಡದ ವಾಯು ಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನವನ್ನು{{convert|32|C}} ದಕ್ಷಿಣ ಅಲ್ಬರ್ಟಾದ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ{{convert|40|C}} ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref name="climatlas">{{Cite web | title = Climate of Alberta | work = Agroclimatic Atlas of Alberta | publisher = Government of Alberta | year = 2003 | url = http://www1.agric.gov.ab.ca/$department/deptdocs.nsf/all/sag6299 | accessdate = 2008-10-01 | archive-date = 2011-08-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110828144440/http://www1.agric.gov.ab.ca/$department/deptdocs.nsf/all/sag6299 | url-status = dead }}</ref> ಏಕೆಂದರೆ ಅಲ್ಬರ್ಟಾ ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದ ತುದಿವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯವು ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.{{convert|1200|km}} ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಿಂದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ವರೆಗೆ ಜನವರಿ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ{{convert|-8|C|sigfig=2}} ಸರಾಸರಿ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಜುಲೈ {{convert|24|C}}ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗ{{convert|-24|C|sigfig=2}} ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಾತಾವರಣ{{convert|16|C}} ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಹಮಾಮಾನವು ನೈರುತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ರಾಕಿ ಪರ್ವತದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದ್ದು ಅಥವಾ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಬೀಸುವ ಮಾರುತದ ವೇಗವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಆಡಳಿತ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಮುಟ್ಟುವುದರೊಳಗೆ ಗಾಳಿಯು ದುರ್ಬಲವಾಗಿ ಸಾಲು ಪರ್ವತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿ ತೇವಾಂಶದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಮಳೆಯ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಅಥವಾ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೆಳೆಯು ಅಲ್ಬರ್ಟಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಲ್ಬರ್ಟಾದ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದ ಹವಾಮಾನ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ, ಒಣ ಹವಾಮಾನವು ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಮಹಾಸಾಗರದಿಂದ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆ ಪ್ರಮಾಣವು{{convert|300|mm}} ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಿಂದ{{convert|450|mm}} ಉತ್ತರ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಶಿಲಾ ಪರ್ವತದ{{convert|600|mm}} ಬುಡದಲ್ಲಿರುವ ಗುಡ್ಡಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆಯು<ref name="aboutab" /> ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ರಾಕಿ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿ{{convert|21|C}} ಕಂದಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಮೀಪವಿರುವ{{convert|30|C}} ಒಣ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶಲ್ಲೂ ಈ ತಾಪಮಾನವಿರುತ್ತದೆ. ಆಡಳಿತ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯ ತಂಪು ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀರು ಆವಿಯಾಗಿ ಹೋಗುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ರೀತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅನಾವೃಷ್ಟಿ ವಾತಾವರಣವು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಮಳೆ ಸುರಿಯುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಬರ್ಟಾವು ಬಿಸಿಲಿನ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿದೆ. ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಒಟ್ಟು ಸೂರ್ಯ ಉದಯಿಸುವ ಕಾಲ 1900 ಗಂಟೆಯಿಂದ 2,500 ಗಂಟೆಗಳೊಳಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಅಲ್ಬರ್ಟಾದಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನಕ್ಕೆ 18 ಗಂಟೆ ಕಾಲ ಬಿಸಿಲಿನ ವಾತಾವರಣ ಇರುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ದಿನಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="climatlas" /> [[File:Banff Trail 2.jpg|right|thumb|220px|ಚಳಿಗಾಲದ ವಾತಾವರಣ (ಕಾಲ್ಗರಿ)]] ನೈರುತ್ಯ ಆಲ್ಬರ್ಟಾದಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲವು ಬೆಚ್ಚನೆಯ ಹವಾಮಾನದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅಡಚಣೆಗೊಳಪಡುತ್ತದೆ. ರಾಕಿ ಪರ್ವತದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಿಂದ ಉತ್ತರ ಭಾಗಕ್ಕೆ ತೇವದ ಬಿಸಿಗಾಳಿಯು ಬೀಸುತ್ತದೆ. ಒತ್ತಡದ ತಾಪಮಾನವು ಮೇಲ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಬೀಸುವುದರಿಂದ ಅತಿಶೀತ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಅತಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಮರಗಟ್ಟುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಈ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಬಿಸಿಗಾಳಿಯು ಪಿಂಚರ್ ಕ್ರೀಕ್‌‍ನಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿ, ತಾಪಮಾನವು{{convert|-18.9|C|sigfig=2}} ಒಂದು{{convert|3.3|C|sigfig=2}}ಗಂಟೆಯಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.<ref name="aboutab" /> ಲೇಥಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಪ್ರದೇಶವು ಹೆಚ್ಚಿನ ತೇವದ ಬಿಸಿಗಾಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 30ರಿಂದ 35 ತೇವದ ಬಿಸಿಗಾಳಿ ದಿನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾಲ್ಗರಿಯ ವೈಟ್ ಕ್ರಿಸ್‌‍ಮಸ್ (white Christmas) ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಶೇಕಡಾ 59 ಬಾರಿ ಈ ಬಿಸಿಗಾಳಿಯ ಪರಿಣಾಮ ವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಆಲ್ಬರ್ಟಾವು ಉತ್ತರ ದ್ರುವದ ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆವೃತ್ತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಬರ್ಟಾದ ಉತ್ತರ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ಬರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ದ್ರುವದ ಸಮೀಪದ ವಾತಾವರಣ ಇರುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಉತ್ತರ ಅಲ್ಬರ್ಟಾದ ಕೃಷಿಭೂಮಿಯು ಅರೆ ಬಂಜರು ಹವಾಗುಣ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿನ ನೀರನ್ನು ಇಂಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಗಿಡಗಳಿಗೆ ಬಳಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಬರ್ಟಾದ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದ ಮೂಲೆ ಪ್ರದೇಶ, ಪಲ್ಲಿಸರ್ ಟ್ರೈಯಾಂಗಲ್‌‍ನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಿಸಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಬೀಳುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮತ್ತು ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬೆಳೆ ಕಟಾವಿನ ಸಮಸ್ಯೆ ಮತ್ತು ಕೆಲ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜಲಕ್ಷಾಮವು ತಲೆದೋರುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಅಲ್ಬರ್ಟಾದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲದ ಬಿಸಿ ಹವೆಯು ಹಿತಕರ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಮತ್ತು ಅಲ್ಬರ್ಟಾದ ವಾಯವ್ಯ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪೀಸ್ ನದಿಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಪನ್ ಮರಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇಲ್ಲಿ ಪೈರಿ ವೃಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಸೂಚಿಪರ್ಣ ಕಾಡುಗಳು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಉತ್ತರಭಾಗದ ಒಂಟಾರಿಯೋ ನಂತರ ಮಧ್ಯ ಆಲ್ಬರ್ಟಾವು ಕೆನಡಾದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಇಷ್ಟಪಡುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಸುಂಟರಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು ಬಿಟ್ಟು ಕೆಲ ಸಮಯ ಗುಡುಗು, ಸಿಡಿಲು ಸಮೇತ ಭಾರೀ ಮಳೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಲ್ಬರ್ಟಾದ ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾಲ್ಗರಿ-ಎಡ್ಮಂಟನ್ ಕಾರಿಡಾರ್‌‍ನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುಂತ ಭರ್ಜರಿ ಮಳೆಗಳು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ ಸುರಿಯುತ್ತವೆ. ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಶಿಲಾಪರ್ವತದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿ ಮಳೆಗಳು ಸುರಿಯುತ್ತವೆ. ಇದು ಮಳೆ ಪ್ರಮಾಣದ ರಚನೆಯ ಚಕ್ರವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. {| class="wikitable sortable sortable" style="width:50%;font-size:95%" |+<td>'''ಅಲ್ಬರ್ಟಾದ ಕೆಲವು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ದಿನನಿತ್ಯ ಕಂಡುಬರುವ ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಉಷ್ಣಾಂಶ ''' <ref name="Canadian Climate Normals or Averages 1971-2000">{{Cite web|url=http://www.climate.weatheroffice.ec.gc.ca/Welcome_e.html|title=National Climate Data and Information Archive|publisher=Environment Canada|accessdate=2009-08-06|archive-date=2009-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090221200943/http://www.climate.weatheroffice.ec.gc.ca/Welcome_e.html|url-status=dead}}</ref> </td> |- !ನಗರ ! ಜುಲೈ (°C) ! ಜುಲೈ (°F) !ಜನವರಿ(°C) !ಜನವರಿ(°F) |- | ಮೆಡಿಸಿನ್‌ ಹಟ್ | 27/12 | 81/54 | −5/−16 | 23/3 |- | ಬ್ರೂಕ್ಸ್‌ | 26/11 | 79/52 | −6/−17 | 21/1 |- | ಏರ್‌ಡ್ರಿ | 26/11 | 79/52 | −3/−15 | 27/5 |- | ಲೆತ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ | 26/10 | 79/50 | −3/−15 | 27/5 |- | '''ಎಡ್ಮಂಟನ್‌''' | 23/12 | 73/54 | −9/−17 | 16/1 |- | ಫೋರ್ಟ್‌‍ ಸಸ್ಕಾಚೆವನ್ | 23/11 | 73/52 | −8/−19 | 18/−2 |- | ಲಾಯ್ಡ್‌ ಮಿನ್ಸ್ಟರ್ | 23/11 | 73/52 | −10/−19 | 14/−2 |- | ಕೋಲ್ಡ್‌ ಲೇಕ್ | 23/11 | 73/52 | −11/−22 | 12/−8 |- | ಫೋರ್ಟ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಮುರ್ರೆ | 23/10 | 73/50 | −14/−24 | 7/−11 |- | ರೆಡ್ ಡೀರ್ | 23/10 | 73/50 | −6/−17 | 21/1 |- | '''ಕ್ಯಾಲ್ಗರಿ''' | 23/9 | 73/48 | −3/−14 | 27/7 |- | ಕ್ಯಾಮ್‌ರೋಸ್ | 22/11 | 72/52 | −8/−19 | 18/−2 |- | ಸ್ರ್ಪೂಸ್ ಗ್ರೂವ್‌ | 22/11 | 72/52 | −7/−16 | 19/3 |- | ಸೈಂಟ್ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ | 22/10 | 72/50 | −8/−17 | 18/1 |- | ಲೆಡ್ಯೂಕ್ | 22/10 | 72/50 | −8/−19 | 18/−2 |- | ಲ್ಯಾಕೊಂಬೆ | 22/9 | 72/48 | −7/−18 | 19/−0 |- | ಗ್ರಾಂಡೆ ಪ್ರೈರಿ | 22/9 | 72/48 | −10/−21 | 14/−6 |- | ವೆಟಾಸ್ಕಿವಿನ್ | 21/9 | 70/48 | −5/−16 | 23/3 |} ===ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ=== ====ಸಸ್ಯಸಂಪತ್ತು==== ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಅಲ್ಬರ್ಟದಲ್ಲಿ ವಸಂತ ಋತುವಿನ ಆಗಮನದಿಂದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು, ಕ್ರೋಕಸ್ (ಕುಂಕುಮ ಕೇಸರಿಗಿಡವನ್ನೊಳಗೊಂಡ ನೆಲದೊಳಗೆ ಗೆಡ್ಡೆಯಂತಹ ಕಾಂಡಭಾಗವಿದ್ದು ಹಳದಿ ಯಾ ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ ಉಜ್ವಲ ಹೂವುಗಳು), ಆನಿಮೊನ್ ಹೂ, ಮೂರು ಹೂಗಳುಳ್ಳ ಅವನ್ಸ್, ಹೊಂಬಣ್ಣದ ಅವರೆಕಾಯಿ, ಕಾಡುಗುಲಾಬಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಬಿಡುವ ಹೂಗಳು ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. ಬೇಸಗೆಯು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಹಲವು ಸಸ್ಯಗಳು ಹೂಬಿಟ್ಟು ಆಗಸ್ಟ್ ತಿಂಗಳ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಬಯಲುಪ್ರದೇಶವೆಲ್ಲವೂ ಪೂರ್ತಿ ಹಳದಿ ಮತ್ತು ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದಿಂದ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಿ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಕೆಂಡದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಬರ್ಟದ ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪೂರ್ವದ ಭಾಗಗಳು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಹೊಂದಿರುವ ಕುರುಚಲು ಹುಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿ ಬೇಸಿಗೆಯು ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಇವು ಒಣಗಲಾರಂಭಿಸಿ ಇದರ ಬದಲಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕೋನ್ ಹೂಗಳು, ಕೀಟಾಹಾರಿ ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕರ್ಪೂರದ ಗಿಡಗಳಂತಹ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಗಿಡಗಳು ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸುತ್ತವೆ. ಎರಡೂ, ಹಳದಿ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಸಿಹಿ ಮೂರೆಲೆಗಿಡಗಳು (ತ್ರಿದಳಪರ್ಣಿ) ತನ್ನ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಸುವಾಸನೆಯನ್ನು ತೊರೆಯ ತುಂಬಾ ಹರಡುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಉದ್ಯಾನಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಮರಗಳು ಪರ್ವತ ಪಾರ್ಶ್ವಗಳಲ್ಲಿ ದಟ್ಟವಾದ ಪಟ್ಟಿಗಳಂತೆ, ಗುಂಪು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು [[ಪರ್ಣಪಾತಿ|ಪತನಶೀಲ]] ವೃಕ್ಷಗಳು ಅದರಲ್ಲೂ ಅಸ್ಪೆನ್, ಪೋಪ್ಲರ್ ಮತ್ತು ವಿಲೋಗಳು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ವಿಲೋದ ಹಲವು ವರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಕುರುಚಲು ಗಿಡಗಳು ಯಾವುದೇ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರ ಸಾಸ್ಕ್ಯಾಚವನ್‌ನದಿಯ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣದ ಕಾಡುಗಳು ಸುಮಾರು ನೂರು ಸಾವಿರ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಆಸ್ಪನ್ ಪೋಪ್ಲರ್, ಬಾಲ್ಸಮ್ ಪೋಪ್ಲರ್ (ಅಥವಾ ಕಾಟನ್‌ವುಡ್) ಮತ್ತು ಪೇಪರ್ ಬರ್ಚ್ ಮರ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಪತನಶೀಲ ವರ್ಗದ ಮರಗಳು. ಕೋನಿಫರ್‌‌ಗಳು ಜಾಕ್ ಪೈನ್, ಶಿಲಾ ಪರ್ವತಗಳ ಪೈನ್, ಲಾಡ್ಜ್‌ಪೋಲ್ ಪೈನ್, ಬಿಳಿ, ಮತ್ತು ಕಪ್ಪಗಿನ ದಟ್ಟವಾದ ಗರಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಪತನಶೀಲ ಕೋನಿಫರ್ ಟ್ಯಾಮಾರ್ರ್ಯಾಕ್‌ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿವೆ. ====ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಕುಲ==== [[File:Ovis canadensis 2.jpg|thumb|right|200px|ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ಪ್ರಾಂತದ ಪ್ರಾಣಿ ದೊಡ್ಡ ಕೊಂಬಿನ ಕುರಿ]] ಹವಾಮಾನಕ್ಕನುಗುಣವಾದ ಅಲ್ಬಾರ್ಟದ ನಾಲ್ಕುಪ್ರದೇಶಗಳು (ಆಲ್ಪೈನ್, ಉತ್ತರಧ್ರುವದ ಕಾಡುಗಳು, ಉದ್ಯಾನಪ್ರದೇಶ, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು) ಹಲವು ವೈವಿಧ್ಯ ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿವರ್ಗಗಳಿಗೆ ನೆಲೆವೀಡಾಗಿದೆ. ಪ್ರೈರಿ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಭಾಗಗಳು ಕಾಡುಕೋಣಗಳು ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರದೇಶ. ಇದರಲ್ಲಿನ ಹಸಿರುಹುಲ್ಲು ಕಾಡೆಮ್ಮೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೇವನ್ನು ಒದಗಿಸಿ ಮರಿಹಾಕುವ ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ಬಯಲುಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಕಾಡೆಮ್ಮೆಗಳ ವಂಶವು ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ನಿರ್ನಾಮವಾಗಿದ್ದರೂ ಆ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾಡೆಮ್ಮೆಗಳ ವಂಶ ಅಭಿವೃಧ್ಧಿಗೊಂಡು ಅಲ್ಬರ್ಟದ ಎಲ್ಲಾ ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಆಲ್ಬರ್ಟ ಹಲವು ದೊಡ್ಡ ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವಾಸಸ್ಥಾನವೂ ಆಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಡು ಮತ್ತು ಪರ್ವತಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಬೂದುಕರಡಿ ಹಾಗೂ ಕಪ್ಪು ಕರಡಿಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ಕೇನೈನ್ (ನಾಯಿಯ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ) ಮತ್ತು ಫೆಲೈನ್ (ಬೆಕ್ಕಿನ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ) ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚಿಕ್ಕ ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾದ ಕಯೋಟ್ (ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ತೋಳ), ತೋಳ, ನರಿ, ಹೆಬ್ಬೆಕ್ಕು(ಬೆಕ್ಕಿನ ಜಾತಿಯ ತೀಕ್ಷ್ಣ ದೃಷ್ಟಿಯ ಮೃಗ), ಮತ್ತು ಕಾಡುಬೆಕ್ಕುಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಎಲ್ಲಾಕಡೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಹೆಗ್ಗಡವೆ, ಹೇಸರಗತ್ತೆ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಬಾಲವುಳ್ಳ ಜಿಂಕೆಗಳು ಈ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದು ಪ್ರೋಂಗ್‌ಹಾರ್ನ್‌ಗಳು (ಮುಂಚಾಚಿದ ಕವಲುಕೊಂಬುಗಳುಳ್ಳ ಜಿಂಕೆಯಂತಹ ಪ್ರಾಣಿಗಳು) ದಕ್ಷಿಣ ಆಲ್ಬರ್ಟದ ಪ್ರೈರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ದೊಡ್ಡ ಕೊಂಬಿನ ಕುರಿಗಳು(ದೊಡ್ಡಕೊಂಬಿನ ಕುರಿಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿ) ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟದ ಆಡುಗಳು ಬಂಡೆ ತುಂಬಿದ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಮೊಲಗಳು, ಮುಳ್ಳುಹಂದಿಗಳು, ಸ್ಕಂಕ್‌ಗಳು(ಬೆಕ್ಕಿನ ಗಾತ್ರದ, ದುರ್ವಾಸನಾದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಸುರಿಸುವ ಪ್ರಾಣಿ), ಅಳಿಲುಗಳು, ಮತ್ತು ದಂಶಕವರ್ಗದ ಹಲವು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸರೀಸೃಪವರ್ಗದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮೂಲೆಮೂಲೆಗಳಲ್ಲೂ ವಾಸಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಒಂದು ವಿಧದ ಘೋರ ವಿಷಸರ್ಪ "ಪ್ರೈರಿ ರಾಟಲ್‌ಸ್ನೇಕ್" (ಬಳೆಗಡಕ ಹಾವು)ಗೆ ಮಾತ್ರ ಆಲ್ಬರ್ಟ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. [[File:Mill woods edmonton waterfowl.JPG|thumb|right|200px|ಎಡ್ಮಂಟನ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ನೀರು ಹಕ್ಕಿಗಳು]]ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಆಲ್ಬರ್ಟ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗಗಳು ಹಲವು ವಲಸೆಗಾರ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಗೂಡುಗಟ್ಟುವ ಮೈದಾನವಾಗಿದೆ. ಬೃಹತ್ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಾತುಕೋಳಿಗಳು, ಹೆಬ್ಬಾತುಗಳು, ಹಂಸಗಳು ಮತ್ತು ನೀರುಕೋಳಿಗಳು ಪ್ರತೀ ವಸಂತಕ್ಕೆ ಆಲ್ಬರ್ಟ ತಲುಪಿ ಉತ್ತರ ಆಲ್ಬರ್ಟವನ್ನು ಚುಕ್ಕೆಗಳಿಂದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ನೂರಾರು ಪುಟ್ಟ ಸರೋವರಗಳಲ್ಲೊಂದರಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಗೂಡುಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹದ್ದುಗಳು, ಗಿಡುಗಗಳು, ಗೂಬೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಗೆಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ಹಲವಾರು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಬೀಜ ಮತ್ತು ಕೀಟಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವ ಪುಟ್ಟಪಕ್ಷಿಗಳೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಇತರ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಂತೆ ಆಲ್ಬರ್ಟ ಕೂಡಾ ಸೊಳ್ಳೆಗಳಿಗೆ, ಕೀಟಗಳಿಗೆ, ಕಣಜಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಜೇನ್ನೊಣಗಳಿಗೂ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ನದಿ ಮತ್ತು ಸರೋವರಗಳು ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪೈಕ್ ಮೀನುಗಳು, ವಾಲ್ಲೀಗಳು, ಬಿಳಿಮೀನುಗಳು, ಬಹುವರ್ಣದ ಮೀನುಗಳು, ಮಚ್ಚೆ, ಪಟ್ಟೆ, ಚುಕ್ಕಿಗಳುಳ್ಳ ಮೀನುಗಳು, ಕಂದುಬಣ್ಣದ ಟ್ರೌಟ್ ಮೀನುಗಳು ಅಲ್ಲದೇ ಸ್ಟರ್ಜನ್ ಮೀನುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿವೆ. ಕಡಲಾಮೆಗಳು ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದ ನೀರಾವರಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಕಪ್ಪೆಗಳು, ಸ್ಯಾಲಮಾಂಡರ್‌ಗಳು ಆಲ್ಬರ್ಟದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿರುವ ಕೆಲವು ಉಭಯವಾಸಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು. ಆಲ್ಬರ್ಟವು ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಇಲಿ(ಕಂದುಬಣ್ನದ ಇಲಿ)ಗಳಿಲ್ಲದ ಕೆನಡಾದ ಏಕೈಕ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಈ ಇಲಿಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದ ಪ್ರಪಂಚದ ಕೆಲವೇ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು.<ref>{{Cite web| url=http://www1.agric.gov.ab.ca/$department/deptdocs.nsf/all/agdex3441?opendocument| title=The History of Rat Control in Alberta| author=Alberta Department of Agriculture| accessdate=2007-01-11| archive-date=2011-08-28| archive-url=https://web.archive.org/web/20110828164627/http://www1.agric.gov.ab.ca/$department/deptdocs.nsf/all/agdex3441?opendocument| url-status=dead}}</ref> 1950ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಬರ್ಟ ಸರಕಾರವು ಇಲಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಚಾಲನೆಗೊಳಿಸಿದ್ದು ಇದು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತೆಂದರೆ, ಕಾಡು ಇಲಿಗಳು ವಾಸವಾಗಿರುವ ಅದರಲ್ಲೂ ಟ್ರಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ರೈಲುಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದಿಳಿಯುವ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳು ವರದಿಯಾದ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ದೊರೆತವು. 2006ರಲ್ಲಿ ಆಲ್ಬರ್ಟದ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಕಾಡುಇಲಿಗಳ ಪತ್ತೆಯ ಶೂನ್ಯ ವರದಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿರೋಧವಾಗಿ ಸಾಕುಇಲಿಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಪಾಲಕರಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಯಾವುದೇ ವರ್ಗದ, ಯಾವುದೇ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳುಳ್ಳ ನಾರ್ವೆಗೈನ್ ಇಲಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಅಥವಾ ಸಾಕುವುದು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಎಂದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಆಲ್ಬರ್ಟಿಯನ್‌ಗೆ ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು.ಆದರೆ, ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು, ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ಯಾವುದೇ ವಿದ್ಯಾಲಯ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, 2009ರಲ್ಲಿ ಪೊಟರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಹಲವಾರು ಇಲಿಗಳನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಗಿ ಇದರಿಂದ "ಇಲಿರಹಿತ" ಎಂಬ ಆಲ್ಬರ್ಟದ ಹಿರಿಮೆಗೆ ಗಂಡಾಂತರವೊದಗಿ ಬಂತು.<ref name="Rodents defying Alberta's rat-free claim">{{Cite news|url=http://www.calgaryherald.com/Rodents+defying+Alberta+free+claim/1949949/story.html|title=Rodents defying Alberta's rat-free claim|last=Markusoff|first=Jason|date=2009-09-01|publisher=Calgary Herald|accessdate=2009-09-01|archive-date=2009-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090903093346/http://www.calgaryherald.com/Rodents+defying+Alberta+free+claim/1949949/story.html|url-status=dead}}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== [[File:Alexander Rutherford.jpg|right|thumb|200px|ಆಲ್ಬರ್ಟಾದ ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ, ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸಿ ರುದರ್‌ಫೋರ್ಡ್]] {{Main|History of Alberta}} ಸುಮಾರು 53° ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶದಷ್ಟು ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ ಆಲ್ಬರ್ಟದ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶವು ಹಡ್ಸನ್ ಬೇ ಕಂಪನಿ(1670)ಯ ಏಕೀಕರಣದ ಸಮಯದಿಂದ ರೂಪರ್ಟ್‌ನ ಭೂಮಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. 1731ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಜನರು ಪ್ರೈರಿಯ ಪಶ್ಚಿಮದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಲಾಕ್ ಲ ಬಿಚೆ ಮತ್ತು ಬೊನ್ನಿವಿಲ್ಲೆ ಎಂಬ ಸಂಘಟನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇಂದು ಕಾಲ್ಗರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶದ ಸಮೀಪ 1752ರಲ್ಲಿ ಫೋರ್ಟ್ ಲ ಜಾಂಕ್ಯುರಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡಿತ್ತು. ಹಡ್ಸನ್ ಬೇಯಿಂದ ಹುಡ್ಸನ್ ಬೇ ಕಂಪನಿಯು ಆಗಮಿಸಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಮಾಂಟ್‌ರಿಯಲ್‌ನ ನಾರ್ತ್-ವೆಸ್ಟ್ ಕಂಪನಿಯು ಆಲ್ಬರ್ಟದ ಉತ್ತರ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ವ್ಯಾಪಿಸಿತ್ತು. ಮಾಂಟ್‌ರಿಯಲ್‌ನ ನಾರ್ತ್-ವೆಸ್ಟ್ ಕಂಪನಿಯ ಪರವಾಗಿ 1778ರಲ್ಲಿ ಲಾಕ್ ಲ ಬಿಚೆಯಲ್ಲಿ ಅಥಬಾಸ್ಕ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪೀಟರ್ ಪೋಂಡ್ ಅಥಬಾಸ್ಕ ಭೂಭಾಗದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಪರಿಶೋಧಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, 1788ರಲ್ಲಿ ರೋಡ್ರಿಕ್ ಮ್ಯಾಕೆನ್‌ಝಿಯು ಅಥಬಾಸ್ಕ ಸರೋವರದ ಮೇಲೆ ಚಿಪೆವ್ಯಾನ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಈತನ ಸೋದರ, ಸರ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮ್ಯಾಕೆನ್‌ಝಿಯು ಉತ್ತರ ಸಾಸ್ಕಾಚೆವನ್ ನದಿಯನ್ನು ಅದರ ಉತ್ತರದ ತುದಿಯ ಎಡ್‌ಮಾಂಟನ್‌ವರೆಗೆ ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಮತ್ತೆ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಸದಿಂದ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆದು ಅಥಬಾಸ್ಕ ನದಿಯನ್ನು ತಲುಪಿ, ಮತ್ತೆ ಅಥಬಾಸ್ಕ ಸರೋವರವನ್ನು ಬಳಸಿ ಮುಂದುವರೆದನು. ಇಲ್ಲೇ ಆತನು ಒಂದು ಬೃಹತ್ ನೀರಿನ ಬುಗ್ಗೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದು ಅದು ಈಗ ಆತನ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ, ಮ್ಯಾಕೆನ್‌ಝಿ ನದಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಈತನು ಈ ನದಿಯ ಹೊರಹರಿವನ್ನು ಬಳಸಿ [[ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ|ಆರ್ಕ್‌ಟಿಕ್ ಸಾಗರ]]ವನ್ನು ತಲುಪಿದನು. ಅಥಬಾಸ್ಕ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗುವಾಗ ಪೀಸ್ ನದಿಯ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಅಭಿಮುಖವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದು [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ|ಫೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಗರ]]ವನ್ನು ತಲುಪಿದನು. ಹೀಗೆ ಈತನು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ ಖಂಡದ ಉತ್ತರ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ಗಡಿ ದಾಟಿದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಬಿಳಿಯ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.<ref>{{Cite web|url=http://www.biographi.ca/009004-119.01-e.php?&id_nbr=2521|title=Alexander Mackenzie Biography|author=Dictionary of Canadian Biography|accessdate=2006-01-05}}</ref> ರೂಪರ್ಟ್‌ನ ಭೂಪ್ರದೇಶಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ಆಲ್ಬರ್ಟದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭೂಭಾಗವೆಲ್ಲಾ 1870ರಲ್ಲಿ ಕೆನಡಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆಲ್ಬರ್ಟದ ದಕ್ಷಿಣದ ಅಂಚಿನ ಭೂಭಾಗವು ಲೂಸಿಯಾನದ ಫ್ರೆಂಚ್ (ಮತ್ತು ಸ್ಪಾನಿಶ್)ನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು 1803ರಲ್ಲಿ ಅದು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮಾರಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 1818ರಲ್ಲಿ ಲೂಸಿಯಾನದ ನಲುವತ್ತೊಂಭತ್ತು ರೇಖಾಂಶದ ಭೂಭಾಗವನ್ನು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ವಶಕ್ಕೊಪ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. 1870ರವರೆಗೆ ಉತ್ತರ ಆಲ್ಬರ್ಟವು ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲೇ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಅದು ಮತ್ತು ರೂಪರ್ಟ್‌ನ ಭೂಭಾಗಗಳು ಕೆನಡದ ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ಭೂಪ್ರದೇಶವಾಯಿತು. 1882ರಲ್ಲಿ ಆಲ್ಬರ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯು ವಾಯುವ್ಯ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ವಸಾಹತು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಶಾಸನ ಸಭೆಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಸ್ವರಾಜ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಚಳುವಳಿ/ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ 1905ರಲ್ಲಿ ಆಲ್ಬರ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯು ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಕೇಮರಾನ್ ರುದರ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸ್ಥಾನ, ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== {{Main|Demographics of Alberta}} [[File:Alberta population.svg|thumb|190px|right|ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಆಲ್ಬರ್ಟಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಏರುತ್ತಿದೆ]] ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಬರ್ಟವು ತೀವ್ರಗತಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕಾಣತೊಡಗಿತು. 2003 ಮತ್ತು 2004ರ ನಡುವೆ ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು ತೀವ್ರಗತಿಯ ಜನನಪ್ರಮಾಣ (ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯದ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಜೊತೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ), ವಲಸೆ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ತೀವ್ರ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಂತರ್‌ಪ್ರಾಂತೀಯ ವಲಸೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು 81% ಜನರು ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೇ ವಾಸವಾಗಿದ್ದು ಕೇವಲ 19% ಜನರು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಾಲ್ಗರಿ-ಎಡ್ಮಾಂಟನ್ ಕಾರಿಡಾರ್ ಎಂಬುದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಗರೀಕರಣಗೊಂಡ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು ಇದು ಕೆನಡದ ಜನನಿಬಿಡ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ.<ref name="muntypes">{{Cite web|url=http://www.municipalaffairs.gov.ab.ca/ms_TypesMunicipalitiesAlberta.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061214100557/http://www.municipalaffairs.gov.ab.ca/ms_TypesMunicipalitiesAlberta.htm|archivedate=2006-12-14|author=Alberta Municipal Affairs|title=Types of Municipalities in Alberta|date=2006-05-16|accessdate=December 18, 2006|authorlink =Alberta Municipal Affairs}}</ref> ಆಲ್ಬರ್ಟದ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಗರ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು ಇತ್ತೀಚಿನ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಕಂಡಿವೆ. ಕಳೆದ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಬರ್ಟದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 1901ರಲ್ಲಿ 73,022 ರಿಂದ ಬೆಳೆದು 2001ರಲ್ಲಿ<ref name="Population urban and rural Alberta">{{Cite web|url=http://www40.statcan.ca/l01/cst01/demo62j.htm|title=Population urban and rural, by province and territory|publisher=Statistics Canada|accessdate=2009-08-07|archive-date=2008-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20081104232541/http://www40.statcan.ca/l01/cst01/demo62j.htm|url-status=dead}}</ref> ಅದು 2,974,807 ಆಗಿತ್ತು ಮತ್ತು 2006ರ ಜನಗಣತಿಯಂತೆ, ಇದು 3,290,350 ಆಗಿದೆ.<ref name="Population and dwelling counts, for Alberta">{{Cite web|url=http://www12.statcan.ca/english/census06/data/popdwell/Table.cfm?T=101|title=Population and dwelling counts, for Canada, provinces and territories, 2006 and 2001 censuses – 100% data|publisher=Statistics Canada|accessdate=2009-08-07|archive-date=2008-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080213160312/http://www12.statcan.ca/english/census06/data/popdwell/Table.cfm?T=101|url-status=dead}}</ref> [[File:Alberta Population by Mother Tongue.PNG|thumb|160px|ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ಜನರ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.<ref>[74]</ref>]] 2006ರ ಜನಗಣತಿಯು ಸೂಚಿಸಿದಂತೆ, ಆಲ್ಬರ್ಟದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 2,576,670 ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆ]]ಯೇ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು ಇದು ಒಟ್ಟು ಆಲ್ಬರ್ಟ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 79.99% ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ವಿವಿಧ ಚೈನಾದ ಭಾಷೆಗಳು ನಂತರದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾತೃಭಾಷೆಗಳಾಗಿದ್ದು 97,275 ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಈ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. (3.02%). 84,505 ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಬಳಸುವ [[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ]]ಯು ಇದರ ನಂತರದ ಮಾತೃಭಾಷಾ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದು, 61,225 (1.90%) ಜನರು ಬಳಸುವ [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ|ಫ್ರೆಂಚ್]] ಭಾಷೆಯು ಕೊನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="Detailed Mother Tongue Alberta">{{Cite web|url=http://www12.statcan.ca/english/census06/data/topics/RetrieveProductTable.cfm?ALEVEL=3&APATH=3&CATNO=&DETAIL=0&DIM=&DS=99&FL=0&FREE=0&GAL=0&GC=99&GK=NA&GRP=1&IPS=&METH=0&ORDER=1&PID=89201&PTYPE=88971&RL=0&S=1&ShowAll=No&StartRow=1&SUB=701&Temporal=2006&Theme=70&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=&GID=838045|title=Detailed Mother Tongue (186), Knowledge of Official Languages (5), Age Groups (17A) and Sex (3) for the Population of Canada, Provinces, Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agglomerations, 2001 and 2006 Censuses – 20% Sample Data|publisher=Statistics Canada|accessdate=2009-08-07|archive-date=2008-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20081206055642/http://www12.statcan.ca/english/census06/data/topics/RetrieveProductTable.cfm?ALEVEL=3&APATH=3&CATNO=&DETAIL=0&DIM=&DS=99&FL=0&FREE=0&GAL=0&GC=99&GK=NA&GRP=1&IPS=&METH=0&ORDER=1&PID=89201&PTYPE=88971&RL=0&S=1&ShowAll=No&StartRow=1&SUB=701&Temporal=2006&Theme=70&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=&GID=838045|url-status=dead}}</ref> 36,320 ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಮಾತನಾಡುವ [[ಪಂಜಾಬಿ]] (1.13%); 29,740 (0.92%) ಜನರು ಮಾತನಾಡುವ ಟಗಾಲಾಗ್, 29,455 (0.91%) ಜನರು ಮಾತನಾಡುವ ಯುಕ್ರೈನಿಯನ್, 29,125 (0.90%)ಜನರು ಮಾತನಾಡುವ [[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಸ್ಪಾನಿಶ್]], 21,990 (0.68%) ಜನರು ಮಾತನಾಡುವ ಪೋಲಿಶ್, 20,495 (0.64%) ಜನರು ಮಾತನಾಡುವ ಅರೇಬಿಕ್, 19,980 (0.62%) ಜನರು ಮಾತನಾಡುವ ಡಚ್, ಮತ್ತು 19,350 (0.60%) ಜನರು ಮಾತನಾಡುವ [[ವಿಯೆಟ್ನಾಮಿನ ಭಾಷೆ|ಮಿಯಟ್ನಮೀಸ್]] ಇತರ ಮಾತೃಭಾಷೆಗಳು(ಇಳಿಮುಖ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ). ಅತೀ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಮೂಲನಿವಾಸೀ ಭಾಷೆಯು 17,215 (0.53%) ಜನರು ಮಾತನಾಡುವ "ಕ್ರೀ". 13,095 (0.41%) ಜನ ಮಾತನಾಡುವ [[ಇಟಲಿಯ ಭಾಷೆ|ಇಟಾಲಿಯನ್]], 11,275 (0.35%) ಜನ ಮಾತನಾಡುವ[[ಉರ್ದೂ|ಉರ್ದು]], 10,845 (0.33%) ಜನರು ಮಾತನಾಡುವ [[ಕೊರಿಯಾದ ಭಾಷೆ|ಕೊರಿಯನ್]], 8,985 (0.28%) ಜನರು ಮಾತನಾಡುವ ಹಿಂದಿ, 7,700 (0.24%) ಜನರು ಮಾತನಾಡುವ ಪರ್ಷಿಯನ್, 7,205 (0.22%) ಜನರು ಮಾತನಾಡುವ [[ಪೋರ್ಚುಗೀಯ ಭಾಷೆ|ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್,]] 6,770 (0.21%) ಜನರು ಮಾತನಾಡುವ ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಇವು ಇನ್ನಿತರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾತೃಭಾಷೆಗಳು.<br><small>''(ಮೇಲಿನ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಒಂದೇ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ಮತ್ತು ಒಂದೇ ಭಾಷೆಯ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ)'' <ref name="Detailed Mother Tongue Alberta"/></small> [[File:Alberta Population by Ethnic Origin.PNG|thumb|right|250px|ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳಿಂದ ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ಪ್ರಾಂತಕ್ಕೆ ಜನರು ಆಗಮಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಯೂರೋಪಿನಿಂದ ಬಂದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>[79]</ref>]] ಆಲ್ಬರ್ಟ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಜನಾಂಗೀಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೆನಡದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ವಲಸೆಗಾರರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌, ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್, ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ಮೂಲದವರು. ಆದರೆ [[ಯುರೋಪ್|ಯುರೋಪಿ]]ನ ಇತರ ಭಾಗಗಳಾದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜರ್ಮನ್ಸ್, ಫ್ರೆಂಚ್, ಯುಕ್ರೇನಿಯನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಂಡಿನೇವಿಯನ್ಸ್‌ಗಳಿಂದ ಬಂದವರೇ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರು. ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಪಶ್ಚಿಮ ಕೆನಡದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಬರ್ಟವು ಅತೀ ದೊಡ್ಡಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ (ಶೇಕಡಾ ಎರಡು) ಫ್ರಾಂಕೋಫೋನ್‌ಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ (ಮನಿಟೋಬದ ನಂತರದ) ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಅಪಚಾರವೆಂಬಂತೆ, ಕೆಲವು ಆಲ್ಬರ್ಟನ್‌ಗಳು ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆಯೇ ತಮ್ಮ ಮಾತೃಭಾಷೆಯೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಫ್ರೆಂಚ್ ಮಾತನಾಡುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಲ್ಬರ್ಟ್‌ವಾಸಿಗಳು ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. 2001ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾದಂತೆ, ಅಲ್ಬರ್ಟದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು ಶೇಕಡಾ ನಾಲ್ಕರಷ್ಟು ಜನರು ಚೀನೀಯರೇ ಆಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಶೇಕಡಾ ಎರಡಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯನ್‌ರು. ಎಡ್‌ಮಾಂಟನ್ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಗರಿ ಎರಡೂ ಸಹ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚೀನಾಟೌನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಕಾಲ್ಗರಿಯು ಕೆನಡದ ಮೂರನೇ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 1880ರಲ್ಲಿ ಕೆನಡಿಯನ್ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ರೈಲ್ವೆ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲಸಗಾರರ ನೇಮಕಾತಿಯ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಚೀನೀಯರ ಪ್ರವೇಶವು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಅಲ್ಬರ್ಟನ್‌ಗಳು ಸುಮಾರು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇಕಡಾ ಮೂರರಷ್ಟು. 2006ರ ಕೆನಡದ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾದಂತೆ, ಆಲ್ಬರ್ಟ್‌ವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ 885,825 ಇಂಗ್ಲಿಷ್ (27.2%); 679,705 ಜರ್ಮನ್ (20.9%); 667,405 ಕೆನಡಿಯನ್ (20.5%); 661,265 ಸ್ಕಾಟಿಷ್ (20.3%); 539,160 ಐರಿಷ್ (16.6%); 388,210 ಫ್ರೆಂಚ್ (11.9%); 332,180 ಯುಕ್ರೇನಿಯನ್ (10.2%); 172,910 ಡಚ್ (5.3%); 170,935 ಪೋಲಿಷ್ (5.2%); 169,355 ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ ಭಾರತೀಯರು(5.2%); 144,585 ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ (4.4%); ಮತ್ತು 137,600 ಚೀನಿಯರು (4.2%) ಅತೀ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಜನಾಂಗಗಳು. (ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ತನಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು).''<ref name="Ethnic origins, 2006 counts, for Alberta">{{Cite web|url=http://www12.statcan.gc.ca/english/census06/data/highlights/ethnic/pages/Page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=48&Data=Count&Table=2&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5000|title=Ethnic origins, 2006 counts, for Canada, provinces and territories – 20% sample data|publisher=Statistics Canada|accessdate=2009-08-07}}{{Dead link|date=January 2010}}</ref>'' ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮೂಲದ ಜನಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್‌ಗಳು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಮೂಲ ಹೊಂದಿರುವ ಕಾಲ್‌ಗ್ರಿ, ಆರ್‌ಡ್ರೀ, ಕೇನ್ಮೊರೆ ಮತ್ತು ಬೇನ್ಫ್ ಮುಂತಾದ ಹಲವು ನಗರಗಳ ಹೆಸರುಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸ್ಥಳ-ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳ ಬಲವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. [[File:Alberta VisMin Abo 2006.jpeg|thumb|right|290px|2006ರ ಜನಗಣತಿಯಂತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರವಾಗುವ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತತೆ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ]] ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇಕಡಾ 13.9ರಷ್ಟು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯ ಮತ್ತು ಒಂಟಾರಿಯೋಗಳ ನಂತರ, ಪ್ರಾಂತೀಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಇತರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಲ್ಬರ್ಟವು ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="Visible minority groups Alberta">{{Cite web|url=http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/ethnic/pages/Page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Table=1&Data=Dist&StartRec=1&Sort=5&Display=Page&CSDFilter=500|title=Visible minority groups, percentage distribution (2006), for Canada, provinces and territories – 20% sample data|publisher=Statistics Canada|accessdate=2009-08-09}}{{Dead link|date=January 2010}}</ref> ಎಡ್‌ಮಾಂಟನ್ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಗರಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕನೇ ಒಂದು ಭಾಗದ ಜನರು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Visible minority groups, percentage distribution Alberta">{{Cite web|url=http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/ethnic/pages/Page.cfm?Lang=E&Geo=CSD&Code=01&Table=1&Data=Dist&StartRec=1&Sort=5&Display=Page&CSDFilter=5000|title=Visible minority groups, percentage distribution (2006), for Canada and census subdivisions (municipalities) with 5,000-plus population – 20% sample data|publisher=Statistics Canada|accessdate=2009-08-09}}{{Dead link|date=January 2010}}</ref> ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 5.8% ಜನರು ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳು, ಇವರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಜನರು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ ಭಾರತೀಯರು ಮತ್ತು ಉಳಿದರ್ಧ ಜನರು ಮೆಟಿಸ್(ಮಿಶ್ರ ಜನಾಂಗದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು). ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ ಎಸ್ಕಿಮೋಗಳೂ ಆಲ್ಬರ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಾರೆ.<ref name="Aboriginal identity population by age groups Alberta">{{Cite web|url=http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/Aboriginal/pages/Page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Table=1&Data=Count&Sex=1&Age=1&StartRec=1&Sort=5&Display=Page|title=Aboriginal identity population by age groups, median age and sex, 2006 counts, for Canada, provinces and territories – 20% sample data|publisher=Statistics Canada|accessdate=2009-08-09}}{{Dead link|date=January 2010}}</ref> ಮೂಲನಿವಾಸೀ ಗುರುತುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಆಲ್ಬರ್ಟದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಮಾಣದ ವೇಗಕ್ಕಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ.<ref name="Aboriginal identity population by age groups Alberta" /> 2001ರ ಕೆನಡದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ದೊಡ್ಡ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯವು ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್. ಇದು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇಕಡಾ 25.7ರಷ್ಟು ಜನರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎರಡನೇ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೆನಡಾದ ಅಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯ (ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯದ ನಂತರ) ನ್ನೂ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಹೊಂದಿದ್ದು ಇದು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 23.1% ದಷ್ಟು. ಉಳಿದವರಲ್ಲಿ, 13.5% ಜನರು ತಮ್ಮಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾವೇ ಕೆನಡದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಚರ್ಚ್‌ಗೆ ಸೇರಿದವರೆಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಇವರಲ್ಲಿ 5.9% ಜನರು ಆಂಗ್ಲೀಯರು. ಲ್ಯೂಥರನ್‌ಗಳು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 4.8% ರ ಪ್ರಮಾಣ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ಸ್‌ರು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 2.5%.ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ. [[File:Alberta Population by Religion.PNG|thumb|left|200px|ಆಲ್ಬರ್ಟಾವು ಹಲವಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿಭಿನ್ನ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಆದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್‌ಗೆ ಸೇರಿದವರು]] ಉಳಿದವರು ವಿಸ್ತೃತವಾದ ವೈಧ್ಯತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಧಾರ್ಮಿಕಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಇವರಲ್ಲಿ ಯಾವೊಂದು ಸಮುದಾಯವೂ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 2% ರಷ್ಟನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಭರ್ಟದ ಮಾರ್ಮನ್‌ರು ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣದ ತುತ್ತತುದಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದು ಇವರು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 1.7% ರಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಬರ್ಟದಲ್ಲಿ ಮೆಮೊನೈಟ್ಸ್‌ನಂತಹ ಅನಬಾಪಿಸ್ಟ್ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಹ ಹುಟ್ಟರೈಟ್‌ಗಳ ಜನಾಂಗವೂ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದೆ (ಹುಟ್ಟರೈಟ್‌ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಮಾಣವು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇಕಡಾ 0.4ರಷ್ಟು, ಮೆನ್ನೋಟಿಸ್ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಮಾಣವು 0.8%) ಮತ್ತು "ಏಳನೇ ದಿನದ ಪುನರಾಗಮನವಾದಿ" ಗಳು 0.3%.ರಷ್ಟು. ಪೂರ್ವ ಯೂರೋಪಿನ ವಲಸೆಗಾರಿಕೆಯ ವೇಳೆ ನಡೆದ ಉಯಿಲಿನಂತೆ, ಎಡ್ಮಾಂಟನ್‌ನ ಯೂಕ್ರೈನಿಯನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಇಪಾರ್ಚಿ ಮತ್ತು ಎಡ್ಮಾಂಟನ್ ನೆಲೆಯುಳ್ಳ ಕೆನಡದ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಯೂಕ್ರೈನಿಯನ್ ಒರ್ಥೋಡೋಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್‌ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಹಲವು ಬೈಸ್ಯಾಂಟಿನ್ ಶೈಲಿಯ ಚರ್ಚ್‌ಗಳು ಆಲ್ಬರ್ಟದಲ್ಲಿವೆ. <ref name="Selected Religions, for Alberta">{{Cite web|url=http://www12.statcan.ca/english/census01/products/highlight/Religion/Page.cfm?Lang=E&Geo=PR&View=1a&Code=48&Table=1&StartRec=1&Sort=2&B1=48&B2=All|title=Selected Religions, for Canada, Provinces and Territories – 20% Sample Data|publisher=Statistics Canada|accessdate=2009-08-07|archive-date=2008-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20081206055618/http://www12.statcan.ca/english/census01/products/highlight/Religion/Page.cfm?Lang=E&Geo=PR&View=1a&Code=48&Table=1&StartRec=1&Sort=2&B1=48&B2=All|url-status=dead}}</ref> ಮುಸಲ್ಮಾನರು, ಸಿಕ್ಕರು ಮತ್ತು [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ]]ಗಳು ಅಲ್ವರ್ಟದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 1.7% ಜನ ಮುಸಲ್ಮಾನರು, 0.8% ಜನ ಸಿಕ್ಕರು, ಮತ್ತು 0.5%. ಜನರು ಹಿಂದೂಗಳು. ಇವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ವಲಸೆಬಂದವರು, ಆದರೆ ಉಳಿದವರು ಪ್ರೈರಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ವಸಾಹತುಗಾರರ ಮನೆತನದವರು.<ref name="Selected Religions, for Alberta" /> ಕೆನಡದ ಪುರಾತನ ಮಸೀದಿ "ಆಲ್ ರಶೀದ್ ಮಾಸ್ಕ್ಯೂ" ಎಡ್‌ಮಾಂಟನ್‌ನಲ್ಲಿದೆ<ref name="Al-Rashid Mosque">{{Cite web|url=http://muslim-canada.org/alrashidmosque.html|title=Al-Rashid Mosque|publisher=Canadian Islamic Congress|accessdate=2009-08-07|archive-date=2009-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20090305234233/http://muslim-canada.org/alrashidmosque.html|url-status=dead}}</ref>. ಆದರೆ, ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಮಸೀದಿ, "ದಿ ಬೈಟನ್ ನೂರ್ ಮಾಸ್ಕ್ಯು" ಕಾಲ್ಗರಿಯಲ್ಲಿದೆ.<ref name="Baitun Nur">{{Cite web|url=http://www.canada.com/topics/news/story.html?id=c1ce5c3b-de23-4093-85b8-36162ac636a6|title=Politicians and faithful open Canada’s largest mosque|accessdate=2 September 2010|date=5 July 2008|archive-date=12 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081012150130/http://www.canada.com/topics/news/story.html?id=c1ce5c3b-de23-4093-85b8-36162ac636a6|url-status=dead}}</ref> ಜ್ಯೂಗಳು ಆಲ್ಬರ್ಟದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 0.4% ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಬರ್ಟದ ಹೆಚ್ಚಿನ 13,000 ಜ್ಯೂಗಳು ಕಾಲ್ಗರಿ (7,500) ಮತ್ತು ಎಡ್‌ಮಾಂಟನ್‌‌ನಲ್ಲಿ (5,000)ವಾಸವಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.amyisrael.co.il/na/canada/ AM Yisrael] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080521172717/http://www.amyisrael.co.il/na/canada/ |date=2008-05-21 }}—ದಿ ಜ್ಯೂಯಿಶ್‌ ಕಮ್ಯೂನಿಟೀಸ್ ಆಫ್ ಕೆನಡಾ</ref> ===ಪೌರಸಂಸ್ಥೆಗಳು=== {{Main|List of communities in Alberta}} <div style="margin-right:40px"> {{Cities in Alberta}}</div> ;ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪುರಸಭೆ ಮತ್ತು ಮೆಟ್ರೋ ಪ್ರದೇಶಗಳು {| class="wikitable sortable " |- ! ''' ಮೆಟ್ರೋ ಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಜನಗಣತಿ:''' !2006 !2001 !1996 |- | ಕಾಲ್ಗರಿ CMA | 1,079,310 | 951,395 | 821,628 |- | ಎಡ್ಮಂಟನ್‌ CMA | 1,034,945 | 937,845 | 862,597 |- | '''ನಗರಗಳು (10 ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶಗಳು):''' | | | |- | ಕ್ಯಾಲ್ಗರಿ | 988,193 | 878,866 | 768,082 |- | ಎಡ್ಮಂಟನ್‌ | 730,372 | 666,104 | 616,306 |- | ರೆಡ್ ಡೀರ್ | 82,772 | 67,707 | 60,080 |- | ಲೆತ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ | 78,713 | 68,712 | 64,938 |- | ಸೈಂಟ್ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ <small>(ಎಡ್ಮಂಟನ್‌ CMAಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ)</small> | 57,719 | 53,081 | 46,888 |- | ಮೆಡಿಸಿನ್‌ ಹಟ್ | 56,997 | 51,249 | 46,783 |- | ಗ್ರಾಂಡೆ ಪ್ರೈರಿ | 47,076 | 36,983 | 31,353 |- | ಏರ್‌ಡ್ರೈ <small>(ಕಾಲ್ಗರಿ CMAಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ)</small> | 28,927 | 20,382 | 15,946 |- | ಸ್ಪ್ರೂಸ್ ಗ್ರೋವ್ <small>(ಎಡ್ಮಂಟನ್‌ CMAಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ)</small> | 19,496 | 15,983 | 14,271 |- | ಲೆಡ್ಯೂಕ್ <small>(ಎಡ್ಮಂಟನ್‌ CMAಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ)</small> | 16,967 | 15,032 | 14,346 |- | '''ಜಿಲ್ಲೆಗಳು (3 ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶಗಳು):''' | | | |- | ಸ್ಟ್ರಾತ್‌ಕೊನಾ ಕೌಂಟಿ <small>(ಎಡ್ಮಂಟನ್‌ CMAಗೆ ಸೇರಿದ್ದು)</small> | 82,511 | 71,986 | 64,176 |- | ವುಡ್‌ಬಫೆಲೋದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪುರಸಭೆ | 51,496 | 42,581 | 35,213 |- | ಶಿಲಾ ಪ್ರದೇಶದ ಕೌಂಟಿ <small>(ಕಾಲ್ಗರಿ CMAಗೆ ಸೇರಿದ್ದು)</small> | 34,171 | 29,925 | 23,326 |} [[File:Edmonton Skyline Panorama.jpg|thumb|380px|left|ಎಡ್ಮಂಟನ್‌]] [[File:Calgary4-Szmurlo.jpg|thumb|360px|right|ಕಾಲ್ಗರಿ]] {{-}} ==ಆರ್ಥಿಕತೆ== {{Main|Economy of Alberta}} ಅಲ್ಬರ್ಟಾ ಅವರ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಕೆನಡಾದ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಯುತ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಈಗಷ್ಟೇ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತಿರುವ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಹಾಗೂ [[ಕೃಷಿ]] ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯಿಂದ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. 2007 ರಲ್ಲಿನ ಜಿಡಿಪಿ ತಲಾ ಆದಾಯ 74,825 ಕೆನಡಾ ಡಾಲರ್ (C$) ಆಗಿದ್ದು, ಕೆನಡಾದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಕೆನಡಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವರಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಶೇ. 61 ರಷ್ಟು ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು 46,441 ಕೆನಡಾ ಡಾಲರ್‌‍ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌‍ನ ಕೆಲವು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಎರಡುಪಟ್ಟಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. 2006 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂದಾಜಿನಿಂದ ದಿಕ್ ಪಲ್ಲಟವು ಕೆನಡಾದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web| url= http://www.statcan.ca/english/ads/11-010-XPB/pdf/sep06.pdf|format=PDF |author= Statistics Canada | authorlink= Statistics Canada | title= The Alberta economic Juggernaut:The boom on the rose| month= September |year= 2006| accessdate=2007-02-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061102051818/http://www.statcan.ca/english/ads/11-010-XPB/pdf/sep06.pdf|archivedate=2006-11-02}}</ref> 2006 ರ ಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ<ref name="Median earnings for economic families with earnings Alberta">{{Cite web|url=http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/income/pages/Page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Table=5&Data1=1&Data2=1&StartRec=1&Sort=2&Display=Page|title=Median earnings for economic families with earnings, both senior and non-senior families, for Canada, provinces and territories – 20% sample data|publisher=Statistics Canada|accessdate=2009-08-09|archive-date=2008-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080506115228/http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/income/pages/Page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Table=5&Data1=1&Data2=1&StartRec=1&Sort=2&Display=Page|url-status=dead}}</ref> ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವರಮಾನವು ತೆರಿಗೆಯ ನಂತರ ಅಲ್ಬರ್ಟಾದಲ್ಲಿ 70,986 ಡಾಲರ್ ಇತ್ತು (ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ 60,270 ಡಾಲರ್). ಕಲ್ಗರಿ-ಎಡ್ಮಂಟನ್ ಕೊರಿಡಾರ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಅತ್ಯಂತ ನಗರೀಕರಣಗೊಂಡ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದ ಅತ್ಯಂತ ಜನನಿಭಿಡ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ 400 ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ದೂರ ಹೊಂದಿದೆ. 2001 ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಗರಿ-ಎಡ್ಮಂಟನ್ ಕೊರಿಡಾರ್ ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 2.15 ಮಿಲಿಯನ್ ಗಳಷ್ಟಾಗಿತ್ತು (ಇದರಲ್ಲಿ ಶೇ. 72 ರಷ್ಟು ಅಲ್ಬರ್ಟಾನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿತ್ತು).<ref name="CECorridor">{{Cite web|url=http://geodepot.statcan.ca/Diss/Highlights/Page9/Page9d_e.cfm|title=Calgary-Edmonton corridor|work=[[Statistics Canada]], 2001 Census of Population|date=2003-01-20|accessdate=2007-03-22|archive-date=2007-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20070223191204/http://geodepot.statcan.ca/Diss/Highlights/Page9/Page9d_e.cfm|url-status=dead}}</ref> ಅಲ್ಲದೆ, ಇದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 2003 ರಲ್ಲಿ ಟಿಡಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಗ್ರೂಪ್‌ ನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಕೇವಲ ಕೊರಿಡಾರ್ ಮಾತ್ರ ಅಮೇರಿಕಾಕ್ಕೆ ಸರಿಸಮನಾದ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಕೆನಡಾ ಜೀವನ ಪದ್ಧತಿ ಹೊಂದಿದ ಕೆನಡಾದ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ವಿಶ್ವ ದರ್ಜೆಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಬಲ್ಲದಾಗಿದೆ. ಈ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವರಮಾನದ ಪ್ರಕಾರ ಕಾರೆಡಾರ್‌ನ ತಲಾ ಆದಾಯವು ಅಮೇರಿಕಾದ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗಿಂತ ಶೇ. 10 ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಹಾಗೂ ಕೆನಡಾದ ಇತರ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಶೇ. 40 ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಫ್ರೇಸರ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅಲ್ಬರ್ಟಾ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ‍. ಇದು ಕೆನಡಾದ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ವತಂತ್ರ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಾಗಿದೆ<ref>{{Cite web | url= http://oldfraser.lexi.net/media/media_releases/2001/20010626.html | title= Alberta Rated as Best Investment Climate | author= The Fraser Institute | authorlink= Fraser Institute | year= 2006 | month= November | accessdate= 2007-03-02 | archive-date= 2012-02-05 | archive-url= https://www.webcitation.org/65DKJFcoL?url=http://oldfraser.lexi.net/media/media_releases/2001/20010626.html | url-status= dead }}</ref> ಹಾಗೂ ಇದು ಅಮೇರಿ ಹಾಗೂ ಕೆನಡಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೇ 2 ನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವತಂತ್ರ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web | url= http://www.freetheworld.com/efna.html | title= Economic Freedom of North America 2008 Annual Report | author= The Fraser Institute | authorlink= Fraser Institute | year= 2008 | accessdate= 2008-08-01 | ISBN= 0-88975-213-3 | archive-date= 2008-06-21 | archive-url= https://web.archive.org/web/20080621175010/http://www.freetheworld.com/efna.html | url-status= dead }}</ref> ===ಉದ್ಯಮ=== [[File:Syncrude mildred lake plant.jpg|thumb|right|250px|ಮಿಡ್ರೆಲ್ ಸರೋವರದ ಗಣಿಯ ನೋಟ ಮತ್ತು ಅ‍ಯ್‌ಥಬ್ಯಾಸ್ಕ ಎಣ್ಣೆ ಮರಳು ಸ್ಥಾವರ.]] ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ ಮೂಲರೂಪದ ಎಣ್ಣೆ, ರಾಸಾಯನಿಕ ಎಣ್ಣೆ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಅನಿಲ ಉತ್ಪಾದಕಗಳನ್ನು ಅಲ್ಬರ್ಟಾ ದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಬರ್ಟಾ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೇ 2 ನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ರಫ್ತುದಾರ ಹಾಗೂ 4 ನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾಕನಾಗಿದೆ.<ref name="Alaska and Alberta - An Overview">{{Cite web|url=http://www.gov.state.ak.us/trade/2003/tad/canada/canadaalberta.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061215031033/http://www.gov.state.ak.us/trade/2003/tad/canada/canadaalberta.htm|archivedate=2006-12-15|title=Alaska and Alberta – An Overview|publisher=Government of Alaska|accessdate=2009-08-09}}</ref> [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ|ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ]]ದ ಎರಡು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪೆಟ್ರೋಕೆಮಿಕಲ್ಸ್ ಉತ್ಪಾದಕರು ಕೇಂದ್ರ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಕೇಂದ್ರ ಅಲ್ಬರ್ಟಾದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರೆಡಿ ಡಿಯರ್ ಹಾಗೂ ಎಡ್ಮಂಟನ್ ಎರಡೂ ಜಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ ಪೊಲಿಥಿನ್ ಹಾಗೂ ವಿನಿ1 ಉತ್ಪಾದಕರಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾನೆಯಾದ ವಸ್ತುಗಳು ಜಗತ್ತಿನೆಲ್ಲೆಡೆಗೆ ಹಡಗಿನ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಎಡ್ಮಂಟನ್ ಅವರ ಎಣ್ಣೆ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯು ಎಡ್ಮಂಟನ್‌‍ನ ಮೂಡಲ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಪೆಟ್ರೋಕೆಮಿಕಲ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಗೆ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅಥಾಬೇಸ್ಕಾ ಆಯಿಲ್ ಸಾಂಡ್ಸ್ ಇದು ಅಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಎಣ್ಣೆ ಶೇಖರಣೆಯನ್ನು ಉಳಿದ ಜಗತ್ತಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಎಣ್ಣೆ ಶೇಖರಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಸಮನಾಗಿ ಹೋಲಿಸಿ ಬೆಲೆ ಕಟ್ಟಿದ್ದು, 1.6 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಬ್ಯಾರೆಲ್ ಗಳು (254 ಕಿ.ಮೀ. ³) ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿದೆ. ಹೊಸ ಸೆಳೆಯುವಿಕೆ ಪದ್ಧತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಅಲ್ಬರ್ಟಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾದಂತಹ ಹಬೆಯಿಂದ ಆಗುವ ಸಾಂಧ್ರತೆಯ ಜಲ ನಿರ್ಗಮನ, ಗಟ್ಟಿ ಡಾಂಬರು ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಮೂಲರೂಪದ ಎಣ್ಣೆಯು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಎಣ್ಣೆ ತಯಾರಿಕೆಯ ವೆಚ್ಚದ ಸಮೀಪದ ಹಣದಲ್ಲಿಯೇ ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬರಿದುಗೊಳಿಸಿದ ಗಣಿ ಪದ್ಧತಿ ಹಾಗೂ ಅಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅನೇಕ ಕಂಪನಿಗಳ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಸಿತು ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆ ಮರಳಿನಿಂದ ಗಟ್ಟಿ ಡಾಂಬರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಸಕ್ತ ತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಸಕ್ತ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ 315 ಬಿಲಿಯನ್ ಬ್ಯಾರೆಲ್ (50 ಕಿ.ಮೀ. ³) ನಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿ ಡಾಂಬರುಗಳು ಮತ್ತೆ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಂತಹದ್ದಾಗಿವೆ. ಕೆನಡಾದ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಫೋರ್ಟ್ ಮಾಕ್ ಮುರ್ರೇ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಗಾಧ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ದೊಡ್ಡ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಎಣ್ಣೆ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ 2006 ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 100 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಎಣ್ಣೆ ಮರಳಿನ ಕೆಲಸಗಳು ಉತ್ತರ ಮೂಡಣ ಅಲ್ಬರ್ಟಾದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ ಅಥವಾ ಯೋಜನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="Canada's Oil and Gas Industry">{{Cite web|url=http://www.buyusa.gov/montana/canadaoilsands.html|title=Canada Oilsands Opportunities|publisher=U.S. Commercial Service|accessdate=2009-08-09|archive-date=2008-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20081206021755/http://www.buyusa.gov/montana/canadaoilsands.html|url-status=dead}}</ref> ಎಣ್ಣೆ ಮರಳಿನಿಂದ ಎಣ್ಣೆ ಶೇಖರಣೆಗೆ ಬೆಲೆಬರುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಮತ್ತೊಂದು ಘಟಕವೆಂದರೆ ಎಣ್ಣೆಯ ಬೆಲೆ. 2003ರಿಂದ ಎಣ್ಣೆಯ ಬೆಲೆಯು ಏರುತ್ತಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಶೇಖರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಈ ಹಿಂದೆ ಈ ಎಣ್ಣೆ ಶೇಖರಣೆಯ ಕಾರ್ಯವು ಕಡಿಮೆ ಲಾಭ ಹೊಂದಿರುವುದು ಅಥವಾ ನಷ್ಟ ಉಂಟು ಮಾಡುವುದು ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದ ಪ್ರಯತ್ನ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಅತ್ಯುನ್ನತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಅಲ್ಬರ್ಟಾದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟು ಕಂಡವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ಒಡೆತನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪೆಟೆಂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ [[ಲಿಕ್ವಿಡ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಡಿಸ್‌ಪ್ಲೆ (ಎಲ್‌ಸಿಡಿ)|ಲಿಕ್ವಿಡ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಡಿಸ್ಪ್ಲೆ]]ಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.patentstorm.us/patents/5448263.html ಪರಸ್ಪರ ಸಂವಹನ ನಡೆಸಬಹುದಾದ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130809034342/http://www.patentstorm.us/patents/5448263.html |date=2013-08-09 }}—ಯುಎಸ್‌ ಪೇಟೆಂಟ್ ಯು.ಎಸ್. ಪೆಟೆಂಟ್ ನಂ. 5,448,263; [http://www2.smarttech.com/st/en-US/About+Us/News+Room/Media+Releases/2002+Media+Releases.htm?guid=%7BB3BD6857-5D25-4EC7-A741-C0232368F5FE%7D ಯು.ಎಸ್. ಪೇಟೆಂಟ್ ಫಾರ್ ಟಚ್ ಸೆನ್ಸಿಟಿವ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090215131340/http://www2.smarttech.com/st/en-US/About+Us/News+Room/Media+Releases/2002+Media+Releases.htm?guid=%7BB3BD6857-5D25-4EC7-A741-C0232368F5FE%7D |date=2009-02-15 }}—ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್</ref> ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಬರ್ಟಾ ಅನೇಕ ಹಣಕಾಸಿನ ಶಿಕ್ಷಣಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕೂಡಿಕೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಹಣದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ. ===ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ=== [[File:Warner Elevator Row.jpg|thumb|250px|right|ಆಲ್ಬರ್ಟಾದಲ್ಲಿನ ವಾರ್ನರ್ ಸಾಗಾಣಿಕಾ ದಾರಿ (ವಾರ್ನರ್ ಎಲೆವೇಟರ್ ರಾ)ಇದು ಕೊನೆಯ ಸಾಗಾಣಿಕಾ ದಾರಿಯಾಗಿದೆ]] [[ಕೃಷಿ|ಕೃಷಿಯು]] ಪ್ರಾಂತೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುತರವಾದ ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಾಂತ್ಯವು ಮೂರು ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗೋವುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಹಾಗೂ ಅಲ್ಬರ್ಟಾ ಬೀಫ್‌ಗೆ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಇದೆ.<ref>[http://www1.agric.gov.ab.ca/$department/deptdocs.nsf/all/rsb11006 ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ಲೈವ್‌ಸ್ಟಾಕ್ ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಷನ್ಸ್ -ಅಗಸ್ಟ್ 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110815131438/http://www1.agric.gov.ab.ca/$department/deptdocs.nsf/all/rsb11006 |date=2011-08-15 }}—ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ಸರ್ಕಾರ,ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆ</ref> ಹತ್ತಿರ ಅರ್ಧ ಕೆನಡಿಯನ್ನರಿಗೆ ಬೀಫ್ ಅರ್ಬರ್ಟಾದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಲ್ಬರ್ಟಾ ಭೋಗ್ಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಕಾಡೆಮ್ಮೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದೆ. ಉಣ್ಣೆ ಹಾಗೂ ಮಾಂಸಕ್ಕಾಗಿ ಕುರಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಕೂಡ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ. ಗೋಧಿ ಮತ್ತು ಕೆನೋಲಾಗಳು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬೇಸಾಯಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಬರ್ಟಾ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಗೋಧಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ನೇತೃತ್ವ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇತರ ಕಾಳು ಕಡಿಗಳು ಕೂಡ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೇಸಾಯ ಒಣಭೂಮಿ ಬೇಸಾಯವಾಗಿವೆ, ಪಾಳು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಉಳುಮೆ ಮೂಲಕ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಡೆಬಿಡದೆ ಮಾಡುವ ಕೊಯ್ಲು (ಪಾಳುಭೂಮಿಯಿಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ) ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯ ಉತ್ಪಾದಕ ರೀತಿಯಾಗಿ ಬರುತ್ತಿದೆ, ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಹೆಚ್ಚಾದ ಲಾಭ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣು ಸವೆತದಲ್ಲಿನ ಸಂಕೋಚನಗಳು. ಪ್ರಾಂಥದೆಲ್ಲೆಡೆ ಕಾಳುಕಡಿಗಳ ಮೇಲೆತ್ತುವ ಸಾಧನ ನಿಧಾನವಾಗಿ ರೇಲ್ವೆ ಹಳಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ರೈತರು ಕಾಳುಕಡಿಗಳನ್ನು ಟ್ರಕ್ ಮೂಲಕ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಬರ್ಟಾ, ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿಯೇ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ಜೇನು ಸಾಕಾಣಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಅಲ್ಬರ್ಟಾದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಜೇನು ಸಾಕಣೆಗಾರರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಜೇನು ಸಾಕಾಣಿಕಾ ಮನೆಗಳನ್ನು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡು ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಜೇನು ಹುಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಕಾಲ ಜೇನು ಸಾಕಣೆಗೆ ಉತ್ತಮ ಕಾಲವಿರುವ ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಪನ್ನ ಕೊಡುವ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿಯ ಪೀಸ್ ನದಿ ದಡಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲೊವರ್ ಮತ್ತು ಫೈರ್‌ವೀಡ್ ಹೂವುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಕಾನೋಲಾ ಹೂವು ಜೇನಿನಿಂದ ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಷಗೊಳ್ಳುವ ಹೂವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಜೇನು ಸಾಕಣೆಗಾರರು ಈ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಾರೆ. ಬೃಹತ್ತಾದ ಉತ್ತರ [[ಕಾಡು|ಅರಣ್ಯ]]ವು ರಕ್ಷಿತವಾದ ಮೆದುದಾರು ಅಲ್ಬರ್ಟಾಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮರದ ದಿಮ್ಮಿ, ಓರಿಯಂಟೆಡ್ ಸ್ಟ್ರಾಂಡ್ ಬೋರ್ಡ್ (ಓಎಸ್ ಬಿ) ಮತ್ತು ಪ್ಲೈವುಡ್ ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಉತ್ತರ ಅಲ್ಬರ್ಟಾದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ ಹಾಗೂ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ರಿಮ್ ದೇಶಗಳು ಬಿಳಿದಾಗಿಸಿದ ಮರದ ತಿರುಳು ಮತ್ತು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ಕಾಗದಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ. ===ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ=== {{Main|Tourism in Alberta}} [[File:Stephen Avenue.jpg|thumb|250px|right|ಸ್ಟಿಫನ್ ಅವೆನ್ಯೂ, ಕಾಲ್ಗರಿ.]] ಇಪ್ಪತ್ತನೇಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ದಿನದಿಂದ ಅಲ್ಬರ್ಟಾ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಮುಖ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬರುವವರಿಗೆ ಸ್ಕಿಯಿಂಗ್, ಹೈಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಂಪಿಂಗ್ ಅಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಖರೀದಿ ಮಳಿಗೆಗಳಾದ ವೆಸ್ಟ್‌ ಎಡ್ಮಂಟನ್ ಮಾಲ್, ಕಾಲ್ಗರಿ ಸ್ಟ್ಯಾಂಪೇಡ್, ಔಟ್‌ಡೋರ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ಸ್, ವೃತ್ತಿಪರ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಸಮಾರಂಭಗಳು, ಒಳರಾಷ್ಟೀಯ ಕ್ರೀಡಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಾದ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಗೇಮ್ಸ್ ಮತ್ತು [[ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|ಒಲಂಪಿಕ್ ಗೇಮ್ಸ್]] ಅಲ್ಲದೆ ಕೆಲವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳೂ ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಕ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ, ವುಡ್ ಬಫೆಲೊ ರಾಷ್ತೀಯ ಉದ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಐಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ನಂತಹ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿವೆ. ಅಲ್ಬರ್ಟಾ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಕಾಲ್ಗರ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಎಡ್ಮಂಟನ್ ಎರಡೂ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ನಾಲ್ಕು ಮಿಲಿಯನ್ ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಬಾನಫ್, ಜಾಸ್ಪರ್ ಮತ್ತು ರೊಕ್ಕಿ ಗುಡ್ಡಗಳು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಮೂರು ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರಿಂದ ಭೇಟಿ ನೀಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref name="Geography & Climate:Encourage Canadian Immigration">{{Cite web|url=http://www.akcanada.com/lic_alberta.cfm|title=Living in Canada : Alberta|publisher=AKCanada|accessdate=2009-11-08|archive-date=2009-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20090126123053/http://akcanada.com/lic_alberta.cfm|url-status=dead}}</ref> ಅಲ್ಬರ್ಟಾ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ದಕ್ಷಿಣ ಒಂಟಾರಿಯೋ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಂದ ತುಂಬಿಹೋಗುತ್ತದೆ, [[ಕೆನಡಾ]]ದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಂದ, [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೇರಿಕಾ]]ದಿಂದ ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದೇಶಗಳಿಂದ ಜನರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಬರ್ಟಾದ ಶಿಲಾ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಾದ ಬ್ಯಾಫ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ ಹಾಗೂ ಜಾಸ್ಪರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಎರಡು ಗುಡ್ಡದ ಉದ್ಯಾನಗಳು ಪ್ರದರ್ಶಾತ್ಮಕವಾದ ಐಸ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಬ್ಯಾಫ್ ಇದು ಕಲ್ಗರಿಯ{{convert|128|km|0|abbr=on}} ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನ ಹೈವೇ1ರಲ್ಲಿದೆ ಜಾಫರ್ ಇದು ಎಡ್ಮಂಟನ್‌ನ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿಯ ಎಲ್ಲೊಹೆಡ್ ಹೈವೆಯಲ್ಲಿದೆ.{{convert|366|km|0|abbr=on}} ಕೆನಡಾದ [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಯೋಗ|ಯುನೆಸ್ಕೋ]] ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಐದು ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗಿವೆ. ಅವೆಂದರೆ ಕೆನಡಿಯನ್ ರೊಕಿ ಮೌಂಟೇನ್ ಪಾರ್ಕ್, ವಾಟರ್ ಟನ್-ಗ್ಲೇಸಿಯರ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಂತಿ ಉದ್ಯಾನ, ವುಡ್ ಬಫೆಲೋ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ, ಡೈನೋಸಾರ್ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಉದ್ಯಾನ ಹಾಗೂ ಹೆಡ್-ಸ್ಮಾಷ್ಡ್-ಇನ್ ಬಫೆಲೋ ಜಂಪ್. [[File:Lake Louise 17092005.jpg|thumb|250px|right|ಕೆನಡಾದ ರಾಕೀಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಲೇಕ್ ಲೂಯೀಸ್.]] 1.2 ಮಿಲಿಯನ್‌‍ಗಳಷ್ಟು ಜನರು ಕಲ್ಗರಿ ಸ್ಟಾಂಪೆಡ್‌ಗೆ<ref name="Landmark Stampede Dates">{{Cite web|url=http://www.stampede.coolattractions.com/history.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071116223219/http://www.stampede.coolattractions.com/history.html|archivedate=2007-11-16|title=History of the Stampede|publisher=Calgary Stampede|accessdate=2009-08-09}}</ref> ಕೆನಡಾದ ವೈಲ್ಡ್ ವೆಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ದನಗಳನ್ನು ಸಾಕುವ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶದ ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಸುಮಾರು 700,000 ಜನರು ಎಡ್ಮಂಟನ್ ನ ರಾಜಧಾನಿ ಎಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಆನಂದಿಸುತ್ತಾರೆ (ಕ್ಲೊಂಡಿಕ್ ದಿನಗಳಿಗಿಂತ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ).<ref>{{Cite web|url=http://www.capitalex.ca/about|title=About|publisher=Northlands|accessdate=2010-03-29}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಎಡ್ಮಂಟನ್ ಇದು ಯುಕಾನ್ ಚಿನ್ನದ ಭೂಮಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಕೆನಡಿಯನ್ನರಿಗೆ ಇರುವ ಒಂದೇ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದೊಂದೇ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಚಿನ್ನದ ಅನ್ವೇಷಕರಿಗೆ ಉಗಿಬಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾದ ಚಿಲ್ ಕೂಟ್ ಪಾಸ್‌‍ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಬೇಕಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ 650,000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವೆಂದರೆ ಕಾಲ್ಗರಿಯ ಉತ್ತರಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಡ್ರಮ್ ಹೆಲ್ಲರ ವ್ಯಾಲ್ಲಿ. ಡ್ರಮ್ ಹೆಲ್ಲರ್, “ಡೈನೋಸಾರ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಆಫ್ ವರ್ಡ್”, ಇಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ಟೈರ್ರೆಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಪಾಲಿಯೋಂಟೋಲೋಜಿ ಇದೆ. ಡ್ರಮ್ ಹೆಲ್ಲರ್ ಕೂಡ ಶ್ರೀಮಂತ ಗಣಿ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಕೆನಡಾದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿತ್ತು. ಕೆನಡಿಯನ್ ಬ್ಯಾಡ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಆಕರ್ಷಣೆಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ದಾರಿಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಸಮಾರಂಭಗಳು, ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಪೂರ್ವ-ಕೇಂದ್ರೀಯ ಅಲ್ಬರ್ಟಾದ ಅಲ್ಬರ್ಟಾ ಪ್ರೇರೀ ರೇಲ್ವೆ ಎಕ್ಸಕರ್ಷನ್ಸ್, ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸ್ಟೆಟ್ಲರ್‌‍ನಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಸಬಲ್ಲ ಕೆಲವೇ ಉಗಿಬಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕುರಿತು ಹೆಮ್ಮೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಪ್ರೇರಿ ಚಿತ್ರಣ ಹೊಂದಿದ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಪ್ರವಾಸಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಬರ್ಟಾ ಪ್ರೇರಿ ರೈಲ್ವೆ ಎಕ್ಸಕರ್ಷನ್ಸ್ ಪ್ರತಿವರ್ಷದ ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರವಾಸಿಗರಲ್ಲಿ ಹತ್ತರಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಆಹಾರ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಬರ್ಟಾ ಹೈಕಿಂಗ್‌ ಹಾಗೂ ಸ್ಕೀ ಪ್ರಿಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಬರ್ಟಾ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ ಅನೇಕ ಸ್ಕೀ ರೆಸಾರ್ಟ್ ತಾಣಗಳಾದ ಸನ್ ಶೈನ್ ವಿಲ್ಲೇಜ್, ಲೇಕ್ ಲೋಯಿಸ್, ಮಾರ್ಮೊಟ್ ಬೇಸಿನ್, ನಾರ್ಕ್ವೇ ಹಾಗೂ ನಾಕಿಸ್ಕಾಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜಗತ್ತಿನೆಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಬೇಟೆಗಾರರು ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರರು ಗಣನೀಯ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಟಾಲ್‌ ಟೇಲ್‌ಗಳನ್ನು ಅನುಭವದೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಬರ್ಟಾದ ಕಾಡುಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಮನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ===ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸುವಿಕೆ=== ಇಲ್ಲಿ ಆದಾಯವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಲಾಗದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪತ್ತಿಗೆ (ಶೇ. 30.4) ವಿದ್ಜಿಸುವ ರಾಯಲ್ಟಿ ಮೂಲಕ ಬರುತ್ತದೆ. ವೈಯಕ್ತಿಕ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ (ಶೇ. 22.3), ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ ಮತ್ತು ಇತರ ತೆರಿಗೆಗಳಿಂದ (ಶೇ. 19.6) ಹಾಗೂ ಸಂಯುಕ್ತ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಮೂಲಭೂತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಾಗಿ ಅನುದಾನ(ಶೇ. 9.8)ವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ.<ref name="Budget 2009, Building On Our Strength">{{Cite web|url=http://alberta.ca/budget2008/#|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080503001735/http://alberta.ca/budget2008/#|archivedate=2008-05-03|title=Budget 2009, Building On Our Strength|publisher=Government of Alberta|accessdate=2009-08-09}}</ref> ಆಲ್ಬರ್ಟ ಜನರು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ತೆರಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಜನರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಬರ್ಟಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಮಾತ್ರ ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮಾರಾಟ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ (ಆದಾಗ್ಯೂ ವಾಸ್ತವ್ಯ ಮನೆಗಳು ಈಗಲೂ ಸಂಯುಕ್ತ ಮಾರಾಟ ತೆರಿಗೆ, ವಸ್ತು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಶೇ. 5 ರಷ್ಟು ಹೊಂದಿದೆ). ಅಲ್ಲದೆ ಕೆನಡಾದ ಇದೊಂದೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು ಒಂದೇ ದರದ ತೆರಿಗೆ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಯ ವರಮಾನ ತೆರಿಗೆಗೆ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಶೇ. 10 ರಷ್ಟು ತೆರಿಗೆಯ ವರಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="What are the income tax rates in Canada for 2009?">{{Cite web|url=http://www.cra-arc.gc.ca/tx/ndvdls/fq/txrts-eng.html|title=What are the income tax rates in Canada for 2009?|publisher=Canada Revenue Agency|accessdate=2009-08-09}}</ref> ಅಲ್ಬರ್ಟಾ ತೆರಿಗೆ ಪದ್ಧತಿಯು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪರ ಗುಣವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಾಂತೀಯ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಪ್ರಜೆಯಾಗುವ ಮೊದಲು ಮನೆಗಳಿಗೆ 16,161 ಡಾಲರ್ ಸಂಪಾದಿಸುವ ಅರ್ಹತೆ ಹೊಂದಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ದೈಹಿಕ ನ್ಯೂನತೆ ಇರುವ ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಸಾದವರಿಗೆ ತೆರಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಿನಾಯತಿ ಇದೆ.<ref name="Alberta Tax and Credits">{{Cite web|url=http://www.cra-arc.gc.ca/E/pbg/tf/5009-c/5009-c-08e.pdf|title=Alberta Tax and Credits|publisher=Government of Alberta|accessdate=2009-08-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090225013222/http://www.cra-arc.gc.ca/E/pbg/tf/5009-c/5009-c-08e.pdf|archivedate=2009-02-25}}{{Dead link|date=January 2010}}</ref> ಅಲ್ಬರ್ಟಾ ನಗರಸಭೆ ಮತ್ತು ಶಾಲಾ ನ್ಯಾಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸರ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಕಾರದಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಬರ್ಟಾ ಖಾಸಗೀಕರಣಗೊಂಡ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಪೂರೈಕೆದಾರನೂ ಹೌದು. ಖಾಸಗೀಕರಣದ ನಂತರ ಅಗತ್ಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು 304 ರಿಂದ 1,726 ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಉದ್ಯೋಗವು 1,300 ದಿಂದ 4,000 ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಗಳು 3,325 ರಿಂದ 16,495 ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.taxpayer.com/atlantic/right-way-sell-booze-new-brunswick|publisher=[[Canadian Taxpayers Federation]]|accessdate=2010-10-24|title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು|archive-date=2011-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110118090232/http://taxpayer.com/atlantic/right-way-sell-booze-new-brunswick|url-status=dead}}</ref> ತೆರಿಗೆ ಆದಾಯವು ಕೂಡ 400 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ನಿಂದ 700 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ==ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ== {{See also|List of Alberta provincial highways}} {{See also|List of airports in Alberta}} [[File:DavidThompsonHighway.JPG|right|thumb|220px|ಬ್ಯಾನ್ಫ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನದ ಹೊರಗಿರುವ ಡೇವಿಡ್ ಥಾಂಪ್ಸನ್‌ ಹೆದ್ದಾರಿ.]] ಅಲ್ಬರ್ಟಾದಲ್ಲಿ {{convert|180000|km|0|abbr=on}} ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆಗಳಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ {{convert|50000|km|0|abbr=on}} ಕಲ್ಲುಹಾಸಿನದಾಗಿವೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹೆದ್ದಾರಿ 2ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ [[wikt:corridor|ಕಾರಿಡಾರ್]] ಆಗಿದ್ದು, ದಕ್ಷಿಣದ ಕಾರ್ವೆ ಗಡಿ ದಾಟುವಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ಸ್ಟನ್‌ ಕನೆಕ್ಸ್ ಕಾರಿಡಾರ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಹೆದ್ದಾರಿ 4 ಅಂತರ್‌ರಾಜ್ಯ 15ರಿಂದ ಆಲ್ಬರ್ಟಾದವರೆಗೂ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್‌ನ ಜನದಟ್ಟಣೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಗೇಟ್‌‍ವೇಯಿಂದ ಪ್ರಾಂತ್ಯದವರೆಗೂ, ಕೌಟ್ಸ್ ಗಡಿದಾಟುವಿಕೆಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಲೆತ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ನವರೆಗೂ ಹರಡಿದೆ. ಹೆದ್ದಾರಿ 3 ಲೆತ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ನಿಂದ ಫೊರ್ಟ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಲಿಯೊಡ್‌ನವರೆಗೂ ಹರಡಿದೆ ಮತ್ತು ಹೆದ್ದಾರಿ 4ಕ್ಕೆ ಹೆದ್ದಾರಿ 2ನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆದ್ದಾರಿ 2 ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಫೊರ್ಟ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಲಿಯೊಡ್, ಕಾಲ್ಗರಿ, ರೆಡ್‌ಡೀರ್, ಮತ್ತು ಎಡ್ಮಂಟನ್‌ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ‍ಎಡ್ಮಂಟನ್‌‍ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಹೆದ್ದಾರಿಯು ಅ‍ಯ್‌ಥಬ್ಯಾಸ್ಕದವರೆಗೂ ಇದ್ದು ನಂತರ ವಾಯವ್ಯದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಕಿನಾರೆಯಾದ ಲೆಸ್ಸರ್ ಸ್ಲೇವ್ ಸರೋವರದ ಮೂಲಕ ಹೈ ಪ್ರೈರಿಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಪೀಸ್ ನದಿಯವರೆಗೂ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಫೈರ್‌ವ್ಯೂವ್‌ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಂಡೆ ಪ್ರೈರಿಯವರೆಗೂ ಸಾಗುವ ಇದು ಹೆದ್ದಾರಿ 43ಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕಾಲ್ಗರಿ ಮತ್ತು ಎಡ್ಮಂಟನ್‌ನ‌ ನಡುವಿನ ಹೆದ್ದಾರಿ 2ರ ಭಾಗವನ್ನು ಕ್ವೀನ್ ಎಲಿಜಬೆತ್‌ II ಹೆದ್ದಾರಿಎಂದು ರಾಣಿ 2005ರಲ್ಲಿ ಬೇಟಿನೀಡಿದ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಹೆದ್ದಾರಿ 2ಯು ಎರಡಕ್ಕೊ ಹೆಚ್ಚು ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿದ್ದು ಅದಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ: ಅವೆಂದರೆ "ಕೌಬಾಯ್‌ ಟ್ರಯಲ್‌," ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಹೆದ್ದಾರಿ 2ರ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ ಹೆದ್ದಾರಿ 22 ಮತ್ತು ಹೆದ್ದಾರಿ 2ರ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಹೆದ್ದಾರಿ 21. ಹೆದ್ದಾರಿ 43 ವಾಯವ್ಯದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಂಡೆ ಪ್ರೈರಿ ಮತ್ತು ಪೀಸ್ ರಿವರ್ ಕಂಟ್ರಿ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತದೆ; ಹೆದ್ದಾರಿ 63 ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿ ಅ‍ಯ್‌ಥಬ್ಯಾಸ್ಕ ಎಣ್ಣೆಮರಳು ಪ್ರದೇಶವಾದ ಫೋರ್ಟ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಮುರ್ರೆಯೆಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಆಲ್ಬರ್ಟಾವು ಎರಡು ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣದ ಕಾರಿಡಾರಾದ ಟಾನ್ಸ್-ಕೆನಡಾ ಹೆದ್ದಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮೆಡಿಸಿನ್ ಹ್ಯಾಟ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಹತ್ತಿರ ಸಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿನ ಕಾಲ್ಗರಿಯ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿ ಬ್ಯಾನ್ಫ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನದ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಆಲ್ಬರ್ಟಾವನ್ನು ತೊರೆದು ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರದ ಕಾರಿಡಾರೂ ಸಹ ಟಾನ್ಸ್-ಕೆನಡಾ ಜಾಲದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು ಯೆಲ್ಲೊಹೆಡ್ ಹೆದ್ದಾರಿ (ಹೆದ್ದಾರಿ 16) ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುವ ಇದು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಆಲ್ಬರ್ಟಾದಲ್ಲಿರುವ ಲಾಯ್ಡ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್‌ನಿಂದ ಎಡ್ಮಂಟನ್‌ ಮತ್ತು ಜಾಸ್ಪರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನದ ಮೂಲಕ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕೃತಿದೃಶ್ಯವನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರುವ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಐಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ವೇಯ ಮೂಲಕ {{convert|228|km|0|abbr=on}} ಜಾಸ್ಪರ್ ಮತ್ತು ಲುಯೀಸ್ ಸರೋವರದ ಮೂಲಕ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶ, ಹಿಮನದಿಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯ ಆಲ್ಬರ್ಟಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಿಡಾರೆಂದರೆ ಹೆದ್ದಾರಿ 11ಯು (ಡೇವಿಡ್ ಥಾಂಪ್ಸನ್‌ ಹೆದ್ದಾರಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುವರು) ಬ್ಯಾನ್ಫ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಸ್ಕಾಚೆವನ್ ನದಿ ದಾಟುವಿನ ಪೂರ್ವದಿಂದ ರಾಕೀ ಮೌಂಟೇನ್ ಹೌಸ್‌ ಮತ್ತು ರೆಡ್ ಡೀರ್ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿ, {{convert|20|km|0|abbr=on}} ಶೆಟ್ಲರ್‌ನ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಹೆದ್ದಾರಿ 12ನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ರೆಡ್ ಡೀರ್‌ನ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಹೆದ್ದಾರಿ 2ನ್ನು ದಾಟುವ ಹೆದ್ದಾರಿಯು ಮಧ್ಯ ಆಲ್ಬರ್ಟಾದಲ್ಲಿನ ಕಾಲ್ಗರಿ ಮತ್ತು ಎಡ್ಮಂಟನ್‌ ನಡುವೆ ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಆಲ್ಬರ್ಟಾದಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡ ಮುಖ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ವೇಗ ಪಥಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ''ಟ್ರಯಲ್‌'' ಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿನ ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ಹೆದ್ದಾರಿಯಾದ ಡೀರ್‌ಫೂಟ್ ಟ್ರಯಲ್‌ಗಳೆಂದು ಕರೆಯುವ ಹೆದ್ದಾರಿ 2, ನಂತರ ಕಾಲ್ಗರಿಯ ಮೂಲಕ ಸಾಗುವುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಕಾಲ್ಗರಿ ಟ್ರಯಲ್(ದಕ್ಷಿಣ) ಎಂದೂ, ಮತ್ತು ಎಡ್ಮಂಟನ್‌ನ ಮೂಲಕ ಸಾಗುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಗೇಟ್‌ವೇ ಬುಲೆವಾರ್ಡ್‌(ಉತ್ತರ) ಎಂದೂ, ನಂತರ ತಿರುವನ್ನು ಪಡೆದು ಸೈಂಟ್ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ನಗರದ ಮೂಲಕ ಸಾಗುವುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಸೈಂಟ್ ಲಬರ್ಟ್ ಟ್ರಯಲ್‌ ಎಂದೂ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕಾಲ್ಗರಿಯನ್ನು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಟ್ಟಣದ ನಗರದ ಮೋಟಾರುದಾರಿಗಳನ್ನು ''ಟ್ರಯಲ್‌'' ಗಳೆಂದು ಮತ್ತು ಫಸ್ಟ್‌ ನೇಶನ್ಸ್‌ನಂತಹ ಪಂಗಡಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ಅವೆಂದರೆ ಕ್ರೌಚಿಲ್ಡ್‌ ಟ್ರಯಲ್, ಡೀರ್‌ಫೂಟ್ ಟ್ರಯಲ್‌, ಮತ್ತು ಸ್ಟೋನಿ ಟ್ರಯಲ್‌. ಕಾಲ್ಗರಿ, ಎಡ್ಮಂಟನ್‌, ರೆಡ್ ಡೀರ್, ಮೆಡಿಸಿನ್‌ ಹಟ್, ಮತ್ತು ಲೆತ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌ಗಳು ದೊಡ್ಡದಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಬಸ್ಸುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾಲ್ಗರಿ ಮತ್ತು ಎಡ್ಮಂಟನ್‌‌ಗಳು ಹಗುರ ರೈಲ್ವೇ ಪ್ರಯಾಣ (ಎಲ್‌ಆರ್‌ಟಿ) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಎಡ್ಮಂಟನ್‌ ಎಲ್‌ಆರ್‌ಟಿಯು ನೆಲದಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಸಾಗುವ ಇದು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮೊದಲ ಆಧುನಿಕ ಲಘು ರೈಲ್ವೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ,‍ ಕಾಲ್ಗರಿಯ ಸಿ-ಟ್ರೈನ್‌ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ದಿನಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಸಾಗುವ ಎಲ್‌ಆರ್‌ಟಿಯಾಗಿದೆ. ಆಲ್ಬರ್ಟಾವು ಕಾಲ್ಗರಿ ಮತ್ತು ಎಡ್ಮಂಟನ್‌‌ಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕಾಲ್ಗರಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಎಡ್ಮಂಟನ್‌ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಕೆನಡಾದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ದಟ್ಟಣೆಯ ನಾಲ್ಕನೇ ಮತ್ತು ಐದನೇ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಾಗಿವೆ. ಕಾಲ್ಗರಿಯ [[ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ವು ವೆಸ್ಟ್‌ಜೆಟ್ ಏರ್‌‌ಲೈನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಏರ್‌‌ ಕೆನಡಾದ ಜಾಲವಾಗಿದೆ. ಕಾಲ್ಗರಿಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಕೆನಡಾದ ಪ್ರೈರಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗೆ (ಆಲ್ಬರ್ಟಾ, ಸಾಸ್ಕಾಚೆವನ್ ಮತ್ತು ಮನಿಟೋಬ) ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ, ಪೂರ್ವದ ಕೆನಡಾ, 15 ಪ್ರಮುಖ ಯುಎಸ್ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಒಂಬತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು, ಒಂದು ಏಷ್ಯಾದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ|ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]]ದಲ್ಲಿನ ನಾಲ್ಕು ತಲಪುದಾಣ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬಿಯನ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಸೇವೆಯನ್ನೊದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Calgary Airport Authority">{{Cite web|url=http://www.yyc.com/|title=Calgary Airport Authority|publisher=Calgary Airport Authority|accessdate=2009-08-09}}</ref> ಎಡ್ಮಂಟನ್‌ನ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಕೆನಡಾದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಜಾಲವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಕೆನಡಾದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಅದರಂತೆ 10 ಪ್ರಮುಖ ಯುಎಸ್‌ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು, 3 ಯುರೋಪಿನ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಮತ್ತು 6 ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬಿಯನ್‌ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="EIA">{{Cite web|url=http://www.flyeia.com/|title=EIA|publisher=Edmonton International Airport|accessdate=2009-08-09}}</ref> {{convert|9000|km|0|abbr=on}}ಕ್ಕೊ ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯ ರೈಲ್ವೇ ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಆಲ್ಬರ್ಟಾವನ್ನು ರೈಲಿನ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ರಾಕೀ ಮಂಟೇನಿಯರ್‌ ರೈಲಿನ ಮೂಲಕ ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾದ ಫೆಸಿಫಿಕ್ ರೈಲ್ವೇ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರೈಲ್ವೇ ಕಂಪನಿಯು ರೈಲ್ವೇ ಸರಕು ಸಾಗಾಣಿಕೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ==ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ== {{See also|Health care in Canada}} [[File:Alberta Children's Hospital 3+4.jpg|thumb|220px|right|ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ಮಕ್ಕಳ ಆಸ್ಪತ್ರೆ]] ಎಲ್ಲಾ ಕೆನಡಾದ ಪ್ರಂತ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ, ಆಲ್ಬರ್ಟಾವು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾದ ನಿಧಿ ಆರೋಗ್ಯ ಸವಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೊದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಆಲ್ಬರ್ಟಾವು 1950ರಲ್ಲಿ ಟಾಮೀ ಡೊಗ್ಲಾಸ್-ಶೈಲಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ಕೆನಡಾದ ಎರಡನೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿದ್ದು (ಸಾಸ್ಕಾಚೆವನ್ನ ನಂತರ), ಆಧುನಿಕ ಮೆಡಿಕೇರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ಅಗ್ರಗಾಮಿಯಾಗಿದೆ. 2008–2009ರಲ್ಲಿ ಆಲ್ಬರ್ಟಾದ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ಆಯವ್ಯಯವು ಪ್ರಸ್ತುತ $13.2 ಬಿಲಿಯನ್ ಆಗಿದ್ದು (ಎಲ್ಲಾ ಸರ್ಕಾರೀ ಆಯವ್ಯಯದಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು 36%) ಕೆನಡಾದ ಉತ್ತಮ ತಲಾ ಆದಾಯದ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತೀ ಗಂಟೆಗೆ $1.5 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗೂ ಹೆಚ್ಚನ್ನು ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ವ್ಯಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Health Care Funding Allocations 2009–2010">{{Cite web|url=http://www.health.alberta.ca/about/health-funding-allocations.html|title=Health Care Funding Allocations 2009–2010|publisher=Government of Alberta|accessdate=2009-08-06|archive-date=2009-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20090815191055/http://www.health.alberta.ca/about/health-funding-allocations.html|url-status=dead}}</ref> [[File:University Hospital Complex University Of Alberta Edmonton Alberta Canada 02A.jpg|thumb|220px|left|ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಸಂಕೀರ್ಣ.]] ವಿದ್ಯಾವಂತ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಆಲ್ಬರ್ಟಾವನ್ನು ಆರೋಗ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಂಶೋಧನೆ, ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಯಕನನ್ನಾಗಿಸಿದೆ. ಅನೇಕ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೆಂದರೆ ಫೂಟ್‌ಹಿಲ್ಸ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರ, ಪೀಟರ್ ಲಾಫೀಡ್ ಸೆಂಟರ್, ರಾಕೀವ್ಯೂವ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ಮಕ್ಕಳ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಗ್ರೇಸ್ ಮಹಿಳೆಯರ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರ, ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಕಾಲ್ಗರಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರ (ಯುಸಿಎಮ್‌ಸಿ), ಟಾಮ್ ಬೇಕರ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಗರಿಯಲ್ಲಿನ ಲಿಬಿನ್ ಕಾರ್ಡಿಯೊವಸ್ಕ್ಯುಲಾರ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಆಲ್ಬರ್ಟಾ; ಎಡ್ಮಂಟನ್‌ನಲ್ಲಿನಆಲ್ಬರ್ಟಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ರಾಯಲ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರ ಆಸ್ಪತ್ರೆ,ಮಜಾನ್‌ಸ್ಕೋವಸ್ಕಿ ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ, ಲೂಯೀಸ್ ಹೊಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಸ್ಟೊಲೆರಿ ಮಕ್ಕಳ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ಮಧುಮೇಹ ಸಂಸ್ಥೆ, ಕ್ರಾಸ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಂಸ್ಥೆ, ಮತ್ತು ಎಡ್ಮಂಟನ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಔಷಧ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಶೋಧನೆಯ ರೆಕ್ಸಲ್ ಕೇಂದ್ರ. ಎಡ್ಮಂಟನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಹೊಸ $909 ಮಿಲಿಯನ್ ವೆಚ್ಚದ, [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌]]ದಲ್ಲಿರುವ ಮಯೋ ಕ್ಲಿನಿಕ್‌ ರೀತಿಯ ಸಂಶೋಧನೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಪರಿಸರದ ಬಗೆಗೆ ಕಾಳಜಿಯನ್ನಿರಿಸುವ ಎಡ್ಮಂಟನ್‌ ಕ್ಲಿನಿಕ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="Edmonton Clinic">{{Cite web|url=http://www.edmontonclinic.ca/|title=Edmonton Clinic|publisher=Alberta Health Services; University of Alberta|accessdate=2009-08-31}}</ref> ಆಲ್ಬರ್ಟಾದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಏಕೀಕೃತ ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳ ಮಂಡಳಿಯು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಜುಲೈ 1, 2008ರ ಮೊದಲು ಆಲ್ಬರ್ಟಾವನ್ನು ಒಂಬತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ಆ‍ಯ್‌ಸ್ಪನ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ : ಕಾಲ್ಗರಿ ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರದೇಶ, ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌ ಆರೋಗ್ಯ (ಎಡ್ಮಂಟನ್‌), ಚಿನೂಕ್ ಆರೋಗ್ಯ, ಡೇವಿಡ್ ಥಾಂಪ್ಸನ್‌ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ಪೂರ್ವದ ಕೆಂದ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ, ಉತ್ತರದ ಲೈಟ್ಸ್ ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರದೇಶ, ಪಾಲಿಸರ್ಸ್ ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಪೀಸ್ ಕಂಟ್ರಿ ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರದೇಶ. ಲಾಭಾಪೇಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಶಾಕ್ ಟ್ರೌಮ ಏರ್ ರೆಸ್ಕ್ಯೂ ಸೊಸೈಟಿಯು ಏರ್ ಆಂಬುಲೆನ್ಸ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಆಲ್ಬರ್ಟಾದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಆದರೆ ಕುಗ್ರಾಮಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಧ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ಈ ಸೇವೆ ಲಭ್ಯವಿತ್ತು.<ref name="STARS; About Us">{{Cite web|url=http://www.stars.ca/bins/content_page.asp?cid=2|title=STARS; About Us|publisher=STARS|accessdate=2009-08-31|archive-date=2009-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20090816052810/http://www.stars.ca/bins/content_page.asp?cid=2|url-status=dead}}</ref> ==ಸರ್ಕಾರ== {{Main|Politics of Alberta|Monarchy in Alberta}}{{See also|List of Alberta Premiers|List of Alberta general elections}} [[File:Edmonton leg.jpg|thumb|240px|right|ಎಡ್ಮಂಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ‌ ಆಲ್ಬರ್ಟಾದ ಶಾಸಕಾಂಗ ಭವನ.]] ಆಲ್ಬರ್ಟಾದ ಸರ್ಕಾರವು ಒಂದೇ ಸಭೆಯುಳ್ಳ ಶಾಸನ ಸಭೆಯಾಗಿದ್ದು ಸಂಸತ್ತಿನ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಿಂದ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದೇ ಸಭೆಯುಳ್ಳ ಶಾಸಕಾಂಗವಾಗಿದ್ದು ಶಾಸನ ಸಭೆಯು ಎಂಬತ್ಮೂರು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ನಗರ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಲಾ ಸಮಿತಿಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಚುನಾಯಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಒಂದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆಲ್ಬರ್ಟಾದ ನಗರಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಲಾ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು "ಕೌಂಟೀಸ್" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆನಡಾ ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ ಕ್ವೀನ್ ಎಲಿಜಬೆತ್‌ II ಆಲ್ಬರ್ಟಾದ ಸರ್ಕಾರ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಆಲ್ಬರ್ಟಾದಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಎಥೆಲ್ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆಲ್ಬರ್ಟಾದಲ್ಲಿ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್ ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲೀ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ, ನೈಜವಾಗಿ ಆತನು ನಾಮಮಾತ್ರದ ನಾಯಕನಾಗಿದ್ದು ಆತನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ರೂಡಿಯನ್ನವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಧಾನಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2, 2006ರಂದು ಪ್ರ್ಗ್ರೆಸ್ಸೀವ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಟೀವ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಈಗಿನ ಪ್ರಧಾನಿಯೆಂದರೆ ಎಡ್ ಸ್ಟೆಲ್ಮಚ್‌. ಸ್ಟೆಲ್ಮಚ್ 13ನೇ ಆಲ್ಬರ್ಟಾದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 15, 2006ರಂದು ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಪ್ರಧಾನಿಯು ಶಾಸನ ಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದು, ಉಳಿದ ಸದಸ್ಯರ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ಸಭೆಯನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಎಡ್ಮಂಟನ್‌ ನಗರವನ್ನು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸರ್ಕಾರವು ಆಳುತ್ತಿದ್ದು ಆಲ್ಬರ್ಟಾದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದೆ. ಕೆನಡಾದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಆಲ್ಬರ್ಟಾದ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಮೂರು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅವೆಂದರೆ ಪ್ರೊಗ್ರೆಸ್ಸೀವ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಟೀವ್ಸ್ ("ಕನ್ಸರ್ವೇಟೀವ್ಸ್ " ಅಥವಾ "ಟೋರೀಸ್"), ಲಿಬರಲ್ಸ್, ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ನ್ಯೂ ಡೆಮಾಕ್ರಟ್ಸ್‌. ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಬಗೆಗೆ ಬಲವಾದ ಒಲವಿರುವ ನಾಲ್ಕನೇಯ ಪಕ್ಷವಾದ ಸೋಶಿಯಲ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಪಾರ್ಟಿಯು ಆಲ್ಬರ್ಟಾವನ್ನು ಹಲವು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಆಳಿತು ಆದರೆ 1971ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಗ್ರೆಸ್ಸೀವ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಟೀವ್ಸ್ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ಮರೆಯಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವು ದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಆಲ್ಬರ್ಟಾವನ್ನು ಆಳಲಿಲ್ಲ. ಆಲ್ಬರ್ಟಾದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ಪಕ್ಷಗಳು ಅಧಿಕಾರ ನಡೆಸಿದವು ಅವೆಂದರೆ: 1905ರಿಂದ 1921ರ ವರೆಗೆ ಲಿಬರಲ್ಸ್; 1921ರಿಂದ 1935ರ ವರೆಗೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಫಾರ್ಮರ್ಸ್ ಆಫ್ ಆಲ್ಬರ್ಟಾ; 1935ರಿಂದ 1971ರ ವರೆಗೆ ಸೋಶಿಯಲ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಪಾರ್ಟಿ, 1971ರಿಂದ ಇಲ್ಲಿನ ವರೆಗೆ ಪ್ರೊಗ್ರೆಸ್ಸೀವ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಟೀವ್ ಪಾರ್ಟಿಯು ಅಧಿಕಾರ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಆಲ್ಬರ್ಟಾದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾವಾದಿಗಳ ಅಲೆಯೇಳುತ್ತದೆ. 1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಈ ಅಲೆಯು ತಾರಕಕ್ಕೇರಿತು, ಆಗ ವಿಯೋಜನೆಗಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಮುಖ ಚಳುವಳಿಗಳ ಅಥವಾ ಜನಮತಸಂಗ್ರಹದ ಆಸಕ್ತಿಯು ಕಂಡುಬರಲಿಲ್ಲ. ಆಲ್ಬರ್ಟಾದ ಸ್ವಾತಂತ್ರವನ್ನು ಬಯಸುವ ಅನೇಕ ಗುಂಪುಗಳು ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿವೆ. 2008ರ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಚುನಾವಣೆಯು, ಮಾರ್ಚ್ 3, 2008ರಂದು ನಡೆದು ಪ್ರೊಗ್ರೆಸ್ಸೀವ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಟೀವ್ ಪಾರ್ಟಿಯು 83ರಲ್ಲಿ 72ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದು ಮತ್ತೆ ಅಧಿಕಾರ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು, ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷವು ಒಂಭತ್ತು ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷವಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ನ್ಯೂ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಕ್ಷವು ಎರಡು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref name="2008 Alberta Election Results">{{Cite news|url=http://www.ctv.ca/mini/albertaElection2008/|title=2008 Alberta Election Results|publisher=CTV|accessdate=2009-08-09|archive-date=2008-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20080308170551/http://www.ctv.ca/mini/albertaElection2008/|url-status=dead}}</ref> ==ಶಿಕ್ಷಣ== {{Main|Education in Alberta}} [[File:SAIT Heart Building 2.jpg|thumb|right|220px|ಸೇಂಟ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಹಾಲ್.]] ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ಶಾಸಕಾಂಗವು ಇತರೆ ಕೆನೆಡಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಂತೆ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾನೂನು ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ. ಶಾಸನ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ನಂತರವೂ 1905ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೇ ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡಿದ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಚುನಾಯಿತವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶಾಲ ಮಂಡಳಿಯ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದರು, ಹಾಗೆಯೇ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು,ಕಾಲೇಜುಗಳು, ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಮತ್ತು ಇತರೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು (ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚಾರ್ಟರ್ ಶಾಲೆಗಳು, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶಾಲೆಗಳು,ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವ ಶಾಲೆಗಳು) ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೊಳಪಡಿದರು. ===ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು=== ನಲವತ್ತೆರಡು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳು, ಮತ್ತು ಹದಿನೇಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶಾಲೆಗಳು ಆಲ್ಬರ್ಟಾದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸಮುದಾಯದವರು ಹದಿನಾರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದು, ಪ್ರೋಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಸಮುದಾಯದವರು ಒಂದು ಶಾಲೆಯನ್ನು(ಸೇಂಟ್ ಅಲ್ಬರ್ಟ್) ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದಲ್ಲದೇ, ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಶಾಲಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾದ, ಗ್ಲೆನ್ ಎವಾನ್, ಸೇಂಟ್ ಪೌಲ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ರೀಜನ್‌ನ ವಾರ್ಡ್ ಆಗಿದೆ. ಲಾಯ್ಡ್‌ಮಿನ್ಸ್ಟರ್ ನಗರವು ಆಲ್ಬರ್ಟಾ/ಸಾಸ್ಕಾಚೆವನ್ ಗಡಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ, ನಗರದಲ್ಲಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶಾಲಾಗಳೆರಡರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಈ ಮೇಲಿನಂತೆ ಎಣಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ: ಇವೆರಡನ್ನು ಸಾಸ್ಕಾಚೆವನ್ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕೆ–12 ಶಿಕ್ಷಣ ವೆಚ್ಚದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಲನ್ನು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸರ್ಕಾರವು ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಆಲ್ಬರ್ಟಾದಲ್ಲಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶಾಲಾ ಮಂಡಳಿಗಳು 1994ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಪೂರಕ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ಆಸ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಕರ ವಿಧಿಸುವ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 1994ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲಾ ಮಂಡಳಿಗಳಿಂದ ಈ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು,ಆದರೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶಾಲಾ ಮಂಡಲಿಗಳಿಂದಲ್ಲ. ಕೆ–12 ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು 1994ರ ವರೆಗೂ ಆಸ್ತಿ ಮೇಲೆ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸುವುದು ಮುಂದುವರೆದಿತ್ತು, ನಂತರದಲ್ಲಾದ ಒಂದು ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆನೆಂದರೆ ಇದರ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸರ್ಕಾರವು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಿದೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ನಗರಸಭೆಯು ಹಣವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಆಸ್ತಿ ಮೇಲೆ ವಿಧಿಸಿರುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ತೆರಿಗೆಯು ಕೆ–12 ನೀಡುವ ಶಾಲಾ ಮಂಡಳಿಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಒದಗಿಸಲು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಶಾಸನದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಪ್ರಾಂತ್ಯದಾದ್ಯಂತದಿಂದ, ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸರ್ಕಾರವು ಆಸ್ತಿ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್ಕೊಫೋನ್‌ಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಸೂತ್ರದ ಮೂಲಕ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಂತೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಅನುಮೋದನೆಗೊಂಡ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಷಯಗಳು ಮತ್ತು ಪಠ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶಾಲಾ ಮಂಡಳಿಗಳು, ಚಾರ್ಟರ್ ಶಾಲೆಗಳು, ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ(ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ಎಜುಕೇಶನ್). ಮನೆಯಲ್ಲೆ ನಡೆಸುವ ಶಾಲೆಗಳು ಅಧ್ಯಯನ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅನುಕರಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಅಧ್ಯಯನ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶಾಲೆಗಳು, ಚಾರ್ಟರ್ ಶಾಲೆಗಳು, ಮತ್ತು ಅನುಮೊದನೆಗೊಂಡ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜನೆಗೊಂಡ ಎಲ್ಲಾ ಶಿಕ್ಷಕರು ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ಎಜುಕೇಶನ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಮಾಣ ಪತ್ರ ಪಡೆದಿರಬೇಕು ಇವರು ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ಎಜುಕೇಶನ್‌ದಿಂದ ಗೊತ್ತು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರೊವೆನ್ಶಿಯಲ್ ಅಚೀವ್ಮೆಂಟ್ ಟೆಸ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಡಿಪ್ಲೋಮಾ ಎಕ್ಸಾಮಿನೇಶನ್ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ಎಜುಕೇಶನ್ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಂದ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಮಾಣ ಪತ್ರವನ್ನು ನೀಡಬಹುದು. ===ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು=== {{Main|Higher education in Alberta}} [[File:Saint Josephs College University Of Alberta Edmonton Alberta Canada 02A.jpg‎|thumb|230px|right| ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿನ ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್ ಕಾಲೇಜ್.]] ಎಡ್ಮಂಟನ್‌‌ರಿಂದ 1908ರಲ್ಲಿ ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಇದು ಆಲ್ಬರ್ಟಾ'ದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿದೆ. ಕಾಲ್ಗರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಒಮ್ಮೆ ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು, 1966ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಈಗ ಆಲ್ಬರ್ಟಾದಲ್ಲಿನ ಎರಡನೇಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಅ‍ಯ್‌ಥಬ್ಯಾಸ್ಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಮತ್ತು ಲೆತ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು ದೂರಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸಿವೆ,ಇವೆರಡು ಅ‍ಯ್‌ಥಬ್ಯಾಸ್ಕ ಮತ್ತು ಲೆತ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್ ನಗರಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಮೌಂಟ್ ರಾಯಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2009ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲಿಗೆ, ಕಾಲ್ಗರಿ'ಯ ಎರಡನೇಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿತ್ತು, ಗ್ರ್ಯಾಂಟ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಎವಾನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2009ರ ನಂತರ, ಎಡ್ಮಂಟನ್ ನಗರದ ಎರಡನೇಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿದೆ. ನೇರವಾಗಿ 15 ಕಾಲೇಜುಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನಿಧಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ, ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಮತ್ತು ಸೌತರ್ನ್ ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ಎಂಬ ಎರಡು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕೂಡ ನಿಧಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ.<ref name="Service Centres">{{Cite web|url=http://aet.alberta.ca/technology/actionplan/servicecentres.aspx|title=Service Centres|publisher=Government of Alberta|accessdate=2009-08-09|archive-date=2011-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726135551/http://aet.alberta.ca/technology/actionplan/servicecentres.aspx|url-status=dead}}</ref> ಅಲ್ಲದೆ ಇಲ್ಲಿ ಪೊಸ್ಟ್‌-ಸೆಕೆಂಡರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಖಾಸಗಿ ಒಡೆತನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವುಗಳಾಗಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇವು ಕ್ರೈಸ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಾಗಿವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಇಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಹನ್ನೆರಡು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಇವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಕಾಲ್ಗರಿಯಲ್ಲಿ ಡೆವ್ರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಇದೆ. ಇದು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಇದೊಂದೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಆಯ್ದ ಕೆಲವು ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸರ್ಕಾರಿ ಸಾಲಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅನುದಾನವನ್ನು ಕೂಡ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಕಾಲೇಜು ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವ ವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚುಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಇತ್ತಿಚೀನ ದಿನಗಲ್ಲಿ ಇದರ ಮೇಲೆ ವಿವಾದ ಶುರುವಾಗಿದೆ (ತೆರಿಗೆದಾರರು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ). 2005ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ರಾಲ್ಫ್ ಕ್ಲೇನ್ ಮನೆಪಾಠ ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಶಾಲಾ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಚನವಿತ್ತರು.<ref name="Advocacy">{{Cite web|url=http://www.su.ualberta.ca/su/student_government/advocacy/|title=Advocacy|publisher=University of Alberta Students Unions|accessdate=2009-08-09|archive-date=2006-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20061011224154/http://www.su.ualberta.ca/su/student_government/advocacy/|url-status=dead}}</ref> ಆದರೆ ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ಸರ್ಕಾರವು ಇನ್ನೂ ಯಾವುದೇ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿಲ್ಲ. ==ಸಂಸ್ಕೃತಿ== {{Main|Culture of Alberta}} {{See also|Festivals in Alberta}} [[File:StampedeRodeo2002.JPG|200px|right|thumb|ಕಾಲ್ಗರಿ ಸ್ಟ್ಯಾಂಪೇಡ್.]] ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಹಬ್ಬಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎಡ್ಮಂಟನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ‌. ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್'ನ ಹಬ್ಬದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಎಡ್ಮಂಟನ್‌ ಫ್ರಿಂಜ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಕೆನಡಾ'ದ ಕಾಲ್ಗರಿ ಮತ್ತು ಎಡ್ಮಂಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ ಹಬ್ಬಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಹಲವಾರು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ವಾರ್ಷಿಕ ಬಹುಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇವೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ನಗರಗಳು ನಡೆಸಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಎಡ್ಮಂಟನ್‌ ಹಲವಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೇಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲದ ಇವೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವುದರಿಂದ "ಹಬ್ಬಗಳ ನಗರ" ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ "ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ದಿನಗಳ"ಲ್ಲಿ 70 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮುದಾಯ ಗುಂಪುಗಳು ಭಾಗವಹಿಸುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಬೇಸಿಗೆಯ ತಿಂಗಳ ಪೂರ್ತಿ ಟೇಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಎಡ್ಮಂಟನ್‌ &amp; ದ ವರ್ಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ &amp; ಡಿಸೈನ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ನಂತಹ ಹಲವಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹಬ್ಬಗಳು ಎಡ್ಮಂಟನ್‌'ನ ಚರ್ಚಿಲ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. [[File:AGA on Churchill Square.jpg|190px|right|thumb|ಆಲ್ಬರ್ಟಾದ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ.]] ಕ್ಯಾರಿಫೆಸ್ಟ್‌ ಹಬ್ಬವು ಕಾಲ್ಗರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕೆರಿಬಿಯನ್‌ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ (ಟೊರಾಂಟೊದಲ್ಲಿಯ ಕ್ಯಾರಿಬಾನಾದ ನಂತರ ಇದು ಬರುತ್ತದೆ.) ನಗರದ ಕೆಳಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆವ ಮೆರವಣಿಗೆ ಹಬ್ಬವಾಗಿ ಎಡ್ಮಂಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಹಬ್ಬ ಕ್ಯಾರಿವೆಸ್ಟ್‌ ಇದೆ. ಉತ್ತಮವಾದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಕಾಲ್ಗರಿ ಮತ್ತು ಎಡ್ಮಂಟನ್‌ ನಗರಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಕಾಲ್ಗರಿ ಸ್ಟ್ಯಾಂಪೇಡ್‌ಗೆ ಕೂಡ ಕಾಲ್ಗರಿ ನಗರವು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕೆ " ಹೊರಾಂಗಣಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರದರ್ಶನ ಎಂಬ ಅಡ್ಡ ಹೆಸರು ಇದೆ." ಸ್ಟ್ಯಾಂಪೇಡ್ ಕೆನಡಾ'ದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರೊಡೆಯೊ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಬಗೆಯ ಓಟಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕರುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದು ಮತ್ತು ಗೂಳಿ ಸವಾರಿ. ಗೂಳಿ ಹಬ್ಬದ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಇರುವ ವಿವಿಧ ಕೌಶಲ್ಯಗಳು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಬರ್ಟಾದ ವಿಶೇಷವಾದ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಬ್ಯಾನ್ಫ್ ಕೇಂದ್ರವು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಮೌಂಟೇನ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್‌ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸಾಲು ಸಾಲು ಹಬ್ಬಗಳ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಇವೆಂಟ್‌‍ಗಳಿಗೆ ಆಥಿತ್ಯ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆಲ್ಬರ್ಟಾದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಈ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಪ್ರಾಂತದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಮನೊರಂಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು ಹಲವಾರು ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುವ ನಾಟಕ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದದ್ದು ಇವು ಎಡ್ಮಂಟನ್ಸ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಬಾರ್ನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ವಿನ್ಸ್‌ಪಿಯರ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಮ್ಯೂಜಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಮನೊರಂಜನೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಕೆನಡಾ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಕಿ ಒಕ್ಕೂಟ ತಂಡಗಳಿಗೆ ಕಾಲ್ಗರಿ ಮತ್ತು ಎಡ್ಮಂಟನ್‌‌ಗಳೆರಡು ತವರು ನೆಲವಾಗಿದೆ. ಆಲ್ಬರ್ಟಾಲ್ಲಿ [[ಫುಟ್‍ಬಾಲ್|ಸಾಕರ್]], ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಕ್ರೋಸ್ ಆಟಗಳನ್ನು ವೃತ್ತಿಪರವಾಗಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== {{Portal box|Canada|Alberta}} {{Wikipedia-Books|Canada}} * ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾವಾದ * ಆಲ್ಬರ್ಟಾದ ಚಿಹ್ನೆಗಳು {{-}} ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{Reflist|2}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Sister project links}} * [http://www.gov.ab.ca/ ಅಲ್ಬರ್ಟಾ ಸರ್ಕಾರದ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌] * {{dmoz|Regional/North_America/Canada/Alberta}} * [http://culture.alberta.ca/archives/ ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ದೊರಕಬಹುದಾದ ಮಾಹಿತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130220162645/http://culture.alberta.ca/archives/ |date=2013-02-20 }} * [http://www.travelalberta.com/ ಟ್ರಾವೆಲ್ ಆಲ್ಬರ್ಟಾ] * [http://www.albertasource.ca/ ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ] * [http://archives.cbc.ca/IDD-1-73-378/politics_economy/alberta_oil/ ಸಿಬಿಸಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆರ್ಚೀವ್ಸ್-ಸ್ಟ್ರೈಕಿಂಗ್ ಆಯಿಲ್ ಇನ್ ಆಲ್ಬರ್ಟಾ] * [http://archives.cbc.ca/IDD-1-73-1472/politics_economy/alberta_elections/ ಸಿಬಿಸಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆರ್ಚೀವ್ಸ್—ಎಲೆಕ್ಟಿಂಗ್ ಡೈನಾಸ್ಟೀಸ್: ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್ಸ್ 1935 ಟು 2001] * [http://archives.cbc.ca/IDD-1-69-1737/life_society/alberta_100/ ಸಿಬಿಸಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆರ್ಚೀವ್ಸ್—ಆಲ್ಬರ್ಟಾ @ 100] {{-}} {{Subdivisions of Alberta}} {{Topics on Alberta}} {{Provinces and territories of Canada}} {{Canada topics}} {{Coord|54|30|N|115|00|W|type:country_region:CA-AB|display=title}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:1821ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಲ್ಬರ್ಟಾ]] [[ವರ್ಗ:ಕೆನಡಾದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು]] khnxp3zsuddvarl0dli5ae6deg3mdyp 0 28131 1372800 1338633 2026-05-05T17:57:48Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372800 wikitext text/x-wiki [[File:Alto horno antiguo Sestao.jpg|right|250px|thumb|ಸ್ಪೇನ್‌ನ ಸೆಸ್ಟಾವೊ ಎಂಬಲ್ಲಿನ ಊದುಕುಲುಮೆ. ನಿಜವಾದ ಕುಲುಮೆಯು ಸ್ವತಃ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಸರಕಟ್ಟು ರಚನೆಯ ಒಳಗಿದೆ.]] '''ಊದುಕುಲುಮೆ''' ಎಂಬುದು [[ಲೋಹಶಾಸ್ತ್ರ|ಲೋಹವಿಜ್ಞಾನದ]] ಕುಲುಮೆಯ ಒಂದು ಬಗೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಲೋಹಗಳನ್ನು, ಅದರಲ್ಲೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಕಬ್ಬಿಣ|ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು]] ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಅದಿರು ಕರಗಿಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಊದುಕುಲುಮೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ, ಕುಲುಮೆಯ ಮೇಲ್ತುದಿಯ ಮೂಲಕ ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಅದಿರುಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪೂರೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ, ಗಾಳಿಯನ್ನು (ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ಆಮ್ಲಜನಕ|ಆಮ್ಲಜನಕದ]] ಸಂವರ್ಧನದೊಂದಿಗೆ) ಕೋಣೆಯ ತಳಭಾಗದೊಳಗೆ ಊದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಾಮಗ್ರಿಯು ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ ಚಲಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಕುಲುಮೆಯಾದ್ಯಂತ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ನಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ತಳಭಾಗದಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕರಗಿಸಿದ [[ಲೋಹ]] ಮತ್ತು ಗಸಿಯ ಅವಸ್ಥೆಗಳು, ಹಾಗೂ ಕುಲುಮೆಯ ಮೇಲ್ತುದಿಯಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸುವ ಹೊಗೆ ಕೊಳವೆಯ ಅನಿಲಗಳು ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂತಿಮ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಊದುಕುಲುಮೆಗಳು ಗಾಳಿ ಕುಲುಮೆಗಳೊಂದಿಗೆ (ಪ್ರತಿಫಲನದ ಕುಲುಮೆಗಳಂಥವು) ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ; ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಿಮಣಿ ಹೊಗೆಯ ಕೊಳವೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಬಿಸಿ ಅನಿಲಗಳ ಸಂವಹನವನ್ನು ನಡೆಸುವ ಮೂಲಕ, ಗಾಳಿ ಕುಲುಮೆಗಳಿಂದ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಹೀರಿತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ವಿಸ್ತೃತ ಅರ್ಥ ನಿರೂಪಣೆಯ ಅನುಸಾರ, ಕಬ್ಬಿಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಲಾಕಿ ಕುಲುಮೆಗಳು, [[ತವರ|ತವರಕ್ಕೆ]] ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಊದುವ ಮನೆಗಳು, ಮತ್ತು [[ಸೀಸ|ಸೀಸಕ್ಕೆ]] ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅದಿರು ಕರಗಿಸುವ ಗಿರಣಿಗಳನ್ನು ಊದುಕುಲುಮೆಗಳೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ದೇಶದ ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು [[ಉಕ್ಕು|ಉಕ್ಕಿ]]ನ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಒಂದು ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಸಾಮಗ್ರಿಯಾದ ಪೆಡಸು ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಕಬ್ಬಿಣ ಅದಿರನ್ನು ಅದಿರು ಕರಗಿಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವ ರಚನಾ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಈ ಶಬ್ದವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೫ನೇ ಶತಮಾನದ BCಯ ಕಾಲದಿಂದಲೂ, ಹಾಗೂ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಯುಗಗಳ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಊದುಕುಲುಮೆಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು. ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಲೋನಿಯಾದಲ್ಲಿನ (ಬೆಲ್ಜಿಯಂ) ನಮುರ್‌ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಅವು ಹರಡಿದವು, ೧೪೯೧ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಇದ್ದಿಲನ್ನು ಇಂಧನವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ೧೭೦೯ರಲ್ಲಿ ಇದ್ದಿಲಿಗೆ ಬದಲಿಯಾಗಿ ಕರಿಕು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿದ ಕೀರ್ತಿಯು ಅಬ್ರಹಾಂ ಡರ್ಬಿ ಎಂಬಾತನಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಗಾಳಿಯ ಹರಿವನ್ನು ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ ಕಾಯಿಸುವ ಪರಿಪಾಠವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದರಿಂದಾಗಿ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವು ಮತ್ತಷ್ಟು ವರ್ಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಈ ಪರಿಪಾಠಕ್ಕೆ ಜೇಮ್ಸ್‌ ಬ್ಯೂಮಾಂಟ್‌ ನೀಲ್‌ಸನ್‌ ಎಂಬಾತನಿಗೆ ೧೮೨೮ರಲ್ಲಿ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರವು ದೊರೆಯಿತೆಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಗತಿ. ಊದುಕುಲುಮೆಯು ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಸಲಾಕಿ ಕುಲುಮೆಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕುಲುಮೆಯಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದಾದ ಕರಗಿಸಿದ ಲೋಹವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದು ಊದುಕುಲುಮೆಯ ಉದ್ದೇಶವಾದರೆ, ಕಬ್ಬಿಣದಲ್ಲಿ ಇಂಗಾಲವು ಕರಗುವಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗದಿರುವಂತೆ ಅದರ ದ್ರವಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದು ಸಲಾಕಿ ಕುಲುಮೆಯಲ್ಲಿನ ಆಶಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಿದಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಲಾಕಿ ಕುಲುಮೆಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಕೃತಕವಾಗಿ ಊದಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಕಬ್ಬಿಣವು (ಅಥವಾ ಮತ್ತೊಂದು ಲೋಹವು) ಅದಿರಿನಿಂದ ಸಂಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಡುವ ಕುಲುಮೆಗಳಿಗಾಗಿ "ಊದುಕುಲುಮೆ" ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೀಸಲಾಗಿದೆ. === ಚೀನಾ === [[File:Yuan Dynasty - waterwheels and smelting.png|thumb|left|260px|1313 ADಯ ಚೀನಾದ ಯುವಾನ್‌ ರಾಜವಂಶದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ನೊಂಗ್‌ ಷುವಿಗೆ ಸೇರಿದ ಜಲಚಕ್ರಗಳಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಕುಲುಮೆ ತಿದಿಯ ಒಂದು ಸಚಿತ್ರ ವಿವರಣೆ; ರಚನೆ ವಾಂಗ್‌ ಝೆನ್‌.]] ಉಪಲಬ್ಧವಿರುವ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಊದುಕುಲುಮೆಗಳು ೧ನೇ ಶತಮಾನದ BCಯಲ್ಲಿ, ಚೀನಾದ ಹಾನ್‌ ರಾಜವಂಶದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ೫ನೇ ಶತಮಾನದ BCಯ<ref name="ebrey 30" /> ವೇಳೆಗೆ ಬೀಡು ಕಬ್ಬಿಣದ ಕೃಷಿ ಸಲಕರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಧನಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದ್ದರೆ, ೩ನೇ ಶತಮಾನದ BC ಅವಧಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಬ್ಬಿಣ ಅದಿರು ಕರಗಿಸುವವರು ಇನ್ನೂರು ಜನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರ ಒಂದು ಸಾಧಾರಣ ಕಾರ್ಯಪಡೆ ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref name="ebrey 30">ಎಬ್ರೆ, ಪುಟ&nbsp;೩೦.</ref> ಈ ಆರಂಭಿಕ ಕುಲುಮೆಗಳು ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು ಮತ್ತು [[ರಂಜಕ|ರಂಜಕವನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಖನಿಜಗಳನ್ನು ಒಂದು ಸ್ರಾವಕವಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದವು.<ref>[http://www.staff.hum.ku.dk/dbwagner/KoreanFe/KoreanFe.html ಅರ್ಲಿ ಐರನ್‌ ಇನ್‌ ಚೈನಾ, ಕೊರಿಯಾ, ಅಂಡ್‌, ಮತ್ತು ಜಪಾನ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205063947/http://www.staff.hum.ku.dk/dbwagner/KoreanFe/KoreanFe.html |date=5 ಫೆಬ್ರವರಿ 2007 }}, ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ B. ವ್ಯಾಗ್ನರ್‌‌, ಮಾರ್ಚ್‌ ೧೯೯೩</ref> ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚೀನಿಯರ ಊದುಕುಲುಮೆಯ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವು ಡು ಷಿ (ಸುಮಾರು ೩೧ AD)) ಎಂಬ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ನಿಂದ ವರ್ಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&nbsp;ಬೀಡು ಕಬ್ಬಿಣಕ್ಕೆ ಆಕಾರ ಕೊಡುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಈತ ಆಡುಬೆಣೆ-ತಿದಿಗೆ ಜಲಚಕ್ರಗಳ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ.<ref>{{Citation | last = Needham | first = Joseph | title = Science and Civilisation in China, Volume 4: Physics and Physical Technology, Part 2, Mechanical Engineering | place = Taipei | publisher = Cambridge University Press | page = 370 | year = 1986 | isbn = 0521058031 | postscript =.}}</ref> [[File:Chinese_Fining_and_Blast_Furnace.jpg|thumb|right|250px|ಪೆಡಸು ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ಮೆತು ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪರಿಷ್ಕರಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಎಡಭಾಗದ ಚಿತ್ರವು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಪೆಡಸು ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಊದುಕುಲುಮೆಯಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣ ಅದಿರನ್ನು ಕರಗಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಕೆಲಸಗಾರರನ್ನು ಬಲಭಾಗದ ಚಿತ್ರವು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ; ಟಿಯಾನ್‌ಗಾಂಗ್‌ ಕೈವು ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾದಿಂದ ಆಯ್ದುಕೊಂಡದ್ದು, 1637.]] ಚೀನಿಯರು ಕಬ್ಬಿಣದ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಬೀಡು ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಮತ್ತು ಊದುಕುಲುಮೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು ಎಂಬುದಾಗಿ ಬಹಳ ಹಿಂದೆ ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ವ್ಯಾಗ್ನರ್‌‌ (ಮೇಲೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಧ್ಯಯನದ ಲೇಖಕ) ಎಂಬಾತ ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಒಂದು ವಿದ್ವತ್‌ಪೂರ್ಣ ಲೇಖನವನ್ನು<ref>[http://staff.hum.ku.dk/dbwagner/EARFE/EARFE.html ದಿ ಅರ್ಲಿಯೆಸ್ಟ್‌ ಯೂಸ್‌ ಆಫ್‌ ಐರನ್‌ ಇನ್‌ ಚೈನಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060718053841/http://staff.hum.ku.dk/dbwagner/EARFE/EARFE.html |date=18 ಜುಲೈ 2006 }}, ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ B. ವ್ಯಾಗ್ನರ್‌‌, ೧೯೯೯</ref> ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದು, ಹಿಂದಿನ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ಕೆಲವೊಂದು ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಅದು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಹೊಸದಾಗಿ ಸಾದರಪಡಿಸಲಾದ ವಿದ್ವತ್‌ಪೂರ್ಣ ಲೇಖನವು ಬೀಡು ಕಬ್ಬಿಣದ ಮೊದಲ ಪ್ರಾಕ್ತನ ಕೃತಿಗಳ ಕಾಲವು ೪ನೇ ಮತ್ತು ೫ನೇ ಶತಮಾನದ BCಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಈಗಲೂ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಹಿಂದಿನ ಸಲಾಕಿ ಕುಲುಮೆಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವ ಪುರಾವೆಯನ್ನೂ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ; ಲಾಂಗ್‌ಶಾನ್‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಂತ್ಯಭಾಗದ (೨೦೦೦ BC) ಚೀನಿಯರ ಕಂಚಿನ ಯುಗದ ಆರಂಭದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇವು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪ್ರಪಂಚದಿಂದ ವಲಸೆಹೋದವು ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿರುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಕಂಚನ್ನು ಕರಗಿಸಲು ಬಳಸಲಾದ ಕುಲುಮೆಗಳಿಂದ ಆರಂಭಿಕ ಊದುಕುಲುಮೆ ಮತ್ತು ಬೀಡು ಕಬ್ಬಿಣದ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು ಎಂದು ಅವನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೂ, ಏಕೀಕೃತ ಚೀನಾವನ್ನು ಕಿನ್‌ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಹೊಂದುವ ವೇಳೆಗೆ (೨೨೧ BC), ಕಬ್ಬಿಣವು ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿಯೂ ಸೇನಾ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕವಾಗಿತ್ತು ಎನ್ನಬಹುದು. ೧೧ನೇ ಶತಮಾನದ ವೇಳೆಗೆ, ಸಾಂಗ್‌ ರಾಜವಂಶದ ಅವಧಿಯ ಚೀನಿಯರ ಕಬ್ಬಿಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು, ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಉಕ್ಕಿಗೆ ಆಕಾರ ಕೊಡುವಿಕೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಿಲಿನಿಂದ ಬಿಟ್ಯುಮನ್‌ಯುಕ್ತ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿಗೆ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತ್ತು; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಾವಿರಾರು ಎಕರೆಗಳಷ್ಟು ಕಾಡುಪ್ರದೇಶವು ಕಡಿದುಹಾಕುವಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗದೇ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವಂತಾಯಿತು. ಇದು ೪ನೇ ಶತಮಾನದ ADಯಷ್ಟು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಿರಬಹುದು.<ref>ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ B. ವ್ಯಾಗ್ನರ್‌‌, 'ಚೈನೀಸ್‌ ಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌‌ ಫರ್ನೇಸಸ್‌ ಫ್ರಂ ದಿ ೧೦ತ್‌ ಸೆಂಚುರಿ ಟು ೧೪ತ್‌ ಸೆಂಚುರಿ' ''ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್‌ ಮೆಟಲರ್ಜಿ'' ೩೭(೧) (೨೦೦೩), ೨೫-೩೭; ಮೂಲತಃ ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು: ''ವೆಸ್ಟ್‌ ಏಷ್ಯನ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌, ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ಅಂಡ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌'' ೧೮ (೨೦೦೧), ೪೧-೭೪.</ref><ref>ಎಬ್ರೆ, ಪುಟ&nbsp;೧೫೮.</ref> === ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಪ್ರಾಚೀನ ಪ್ರಪಂಚ === ಚೀನಾವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಊದುಕುಲುಮೆಯನ್ನು (ಶುದ್ಧಾಂಗವಾಗಿ) ಬಳಸಿರುವುದರ ಪುರಾವೆಯು ಬೇರೆಲ್ಲೂ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಅದರ ಬದಲಿಗೆ, ಸಲಾಕಿ ಕುಲುಮೆಗಳಲ್ಲಿ ನೇರ ಅಪಕರ್ಷಣದ ವಿಧಾನದಿಂದ ಕಬ್ಬಿಣವು ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಇವುಗಳು ಊದುಕುಲುಮೆಗಳೆಂಬಂತೆ ಸರಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಅವುಗಳ ಕುರಿತು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವಾಗ ಈ ಶಬ್ದವು ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ ತಪ್ಪಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು‌, ಗ್ರೀಕರು, ಕೆಲ್ಟ್‌ ಜನಗಳು, ರೋಮನ್ನರು, ಮತ್ತು ಕಾರ್ತಜ್‌ ನಗರದವರು ಎಲ್ಲರೂ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದರು. ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿರುವ ಹಲವಾರು ಉದಾಹರಣೆಗಳು, ಮತ್ತು ಟ್ಯುನಿಷಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿರುವ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಸೂಚಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಅವು ಹೆಲಿನಿಸ್ಟಿಕ್‌ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆಂಟಿಯೋಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು ಎಂಬುದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಅಂಧಕಾರ ಯುಗದಲ್ಲಿನ ಇದರ ಬಳಕೆಯ ಕುರಿತು ಅಷ್ಟಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಬಳಕೆಯು ಪ್ರಾಯಶಃ ಮುಂದುವರಿಯಿತು.{{Citation needed|date=February 2009}} ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, [[ಪಶ್ಚಿಮ ಆಫ್ರಿಕಾ|ಪಶ್ಚಿಮ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ]] ಸಲಾಕಿ ಕುಲುಮೆಯಂಥ ಬಗೆಯ ಕುಲುಮೆಗಳಲ್ಲಿನ ಅದಿರು ಕರಗಿಸುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಸಲಕರಣೆಗಳಿಗೆ ಆಕಾರ ಕೊಡುವಿಕೆಯಂಥ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ೫೦೦ BCಯ ವೇಳೆಗೆ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ನೋಕ್‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿದ್ದುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref>ಡಂಕನ್‌ E. ಮಿಲ್ಲರ್‌ ಮತ್ತು N.J. ವಾನ್‌ ಡೆರ್‌ ಮರ್ವೆ, 'ಅರ್ಲಿ ಮೆಟಲ್‌ ವರ್ಕಿಂಗ್‌ ಇನ್‌ ಸಬ್‌ ಸಹಾರನ್‌ ಆಫ್ರಿಕಾ' ''ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್‌ ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ'' ೩೫ (೧೯೯೪) ೧-೩೬; ಮಿನ್ಜ್‌ ಸ್ಟೂವರ್‌ ಮತ್ತು N.J. ವಾನ್‌ ಡೆರ್‌ ಮರ್ವೆ, 'ರೇಡಿಯೋಕಾರ್ಬನ್‌ ಕ್ರೊನಾಲಜಿ ಆಫ್‌ ದಿ ಐರನ್‌ ಇನ್‌ ಸಬ್‌-ಸಹಾರನ್‌ ಆಫ್ರಿಕಾ' ''ಕರೆಂಟ್‌ ಆಂತ್ರಪಾಲಜಿ'' ೧೯೬೮. ಟೈಲ್‌ಕೋಟ್‌ ೧೯೭೫ (ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿ)</ref> [[ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕಾ|ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿನ]] ಸಲಾಕಿ ಕುಲುಮೆಯಂಥ ಬಗೆಯ ಕುಲುಮೆಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಆರಂಭಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು, ನ್ಯೂಬಿಯಾ ಮತ್ತು ಆಕ್ಸಮ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿರುವ ಅದಿರು ಕರಗಿಸಿ ಲೋಹತೆಗೆದ ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಇಂಗಾಲದ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅವು ೧,೦೦೦-೫೦೦ BCE ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಷ್ಟು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕಾಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref>[https://books.google.com/books?id=PZcX2jQFTRcC&amp;pg=PA61&amp;lpg=PA61&amp;dq=Nubia,+iron,+furnace&amp;source=web&amp;ots=WJzolQaCH5&amp;sig=VPOhOXewQAF5hSLwuZ8QWh0NLwQ&amp;hl=en&amp;ei=_cCKSaDqBYqhtweSn-yeBw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;resnum=8&amp;ct=result#PPA61,M1 ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಸಬ್‌-ಸಹಾರನ್‌ ಆಫ್ರಿಕಾ]</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=6tsaBtp0WrMC&amp;pg=PA173&amp;lpg=PA173&amp;dq=Nubia,+iron,+furnace&amp;source=web&amp;ots=ZnEjQi52NG&amp;sig=WRvnLo72eW1qNGPQtid36tcAttM&amp;hl=en&amp;ei=_cCKSaDqBYqhtweSn-yeBw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;resnum=11&amp;ct=result ದಿ ನ್ಯೂಬಿಯನ್‌ ಪಾಸ್ಟ್‌]</ref> ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮೆರೋ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಊದುಕುಲುಮೆಗಳಿದ್ದವು ಎಂಬುದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದ್ದು, ಇವು ನ್ಯೂಬಿಯನ್ನರು/ಕುಶೈಟ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಲೋಹದ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದವು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಅವು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದವು. === ಮಧ್ಯಯುಗದ ಯುರೋಪ್ === [[File:Germany First Coke Blast Furnace Miniature DM.jpg|thumb|300px|ಡ್ಯೂಷಸ್‌ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಚಿಕಣಿ ಪ್ರತಿಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಸಲಾಗಿರುವಂತೆ, ಜರ್ಮನಿಯ ಮೊದಲ ಊದುಕುಲುಮೆ]] ಕ್ಯಾಟಲನ್‌ ಕುಲುಮೆ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಒಂದು ಸುಧಾರಿತ ಸಲಾಕಿ ಕುಲುಮೆಯು ೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪೇನ್‌ನ ಕ್ಯಾಟಲೋನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಗಾಳಿಯ ಹರಿವನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಬದಲಿಗೆ, ತಿದಿಯಿಂದ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಪಂಪ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಇದರಿಂದ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕಬ್ಬಿಣವು ದೊರೆಯುತ್ತಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿತ್ತು. ತಿದಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಗಾಳಿಯ ಹರಿವನ್ನು ಪಂಪ್‌ಮಾಡುವಿಕೆಯು ''ಕುಲುಮೆಯೊಳಗೆ ನುಗ್ಗಿಸಿದ ತಂಗಾಳಿ'' (ಅಥವಾ ಕುಲುಮೆಯೊಳಗೆ ನುಗ್ಗಿಸಿದ ಕಾಯಿಸದ ಗಾಳಿ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಸಲಾಕಿ ಕುಲುಮೆಯ ಇಂಧನ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಇಳುವರಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾಟಲನ್‌ ಕುಲುಮೆಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಗಾಳಿಯ ಹರಿವಿನ ಸಲಾಕಿ ಕುಲುಮೆಗಳಿಗಿಂತಲೂ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಕಟ್ಟಬಹುದು. ಆಧುನಿಕ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪ್ರಾಕ್ತನಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಮರುನಿರ್ವಹಣೆಯು ತೋರಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ಯಾಟಲನ್‌ ಕುಲುಮೆಯಿಂದ ನಿಜವಾದ ಊದುಕುಲುಮೆಯವರೆಗೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಕಿರು-ಹಂತವಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ದ್ರವ ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಪೆಡಸು ಕಬ್ಬಿಣವಾಗಿ ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ದ್ರವ ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಪಡೆಯುವಿಕೆಯು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅನಪೇಕ್ಷಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ದ್ರವೀಭವನ ಬಿಂದುವಿಗಿಂತ ಕೆಳಗೆ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಘನವಾಗಿರುವ ನಾದಿದ ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕುವಿಕೆಯು ಪ್ರಯಾಸಕರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗುವ ಬದಲಿಗೆ ಇದು ತಂಡ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಇದು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಅಪ್ಪಟ ಕಬ್ಬಿಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ತತ್‌ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿಯೇ ಅದನ್ನು ಸಂಬಂಧಿತ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಪೆಡಸು ಕಬ್ಬಿಣವು ಇಂಗಾಲ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದ ಸುದ್ರವಣ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಉಕ್ಕು ಅಥವಾ ಮೆತು ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಬೇಕೆಂದರೆ ಇಂಗಾಲದ ನಿರ್ಮೂಲನವಾಗಬೇಕಿರುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಮಧ್ಯಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಯಾಸಕರವಾಗಿತ್ತು. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿನ, ಅತಿ ಹಳೆಯದೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿರುವ ಊದುಕುಲುಮೆಗಳು [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್|ಸ್ವಿಜರ್‌ಲೆಂಡ್‌‌]]ನಲ್ಲಿನ ಡರ್ಸ್ಟೆಲ್‌ ಎಂಬಲ್ಲಿ, ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿನ ಮಾರ್ಕಿಷೆ ಸೌವೆರ್‌ಲೆಂಡ್‌ ಎಂಬಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು [[ಸ್ವೀಡನ್|ಸ್ವೀಡನ್‌‌]]ನಲ್ಲಿನ ಲ್ಯಾಫೈಟನ್‌ ಎಂಬಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು; ಲ್ಯಾಫೈಟನ್‌ ಸಂಕೀರ್ಣವು ೧೧೫೦ ಮತ್ತು ೧೩೫೦ರ ನಡುವೆ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://www.uni-muenster.de/UrFruehGeschichte/kier1.htm ಆರ್ಕಿಯಾಲಾಜಿಕಲ್‌ ಇನ್ವೆಸ್ಟಿಗೇಷನ್ಸ್‌ ಆನ್‌ ದಿ ಬಿಗಿನಿಂಗ್‌ ಆಫ್‌ ಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ ಫರ್ನೇಸ್‌-ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಇನ್‌ ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ಯುರೋಪ್‌]</ref> ಸ್ವೀಡನ್ನಿನ ಜಾರ್ನ್‌ಬೊವಾಸ್‌ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿರುವ ನೊರಸ್ಕಾಗ್‌ ಎಂಬಲ್ಲಿಯೂ, ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚಿನ, ಅಂದರೆ ಪ್ರಾಯಶಃ ೧೧೦೦ರ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದ ಊದುಕುಲುಮೆಗಳ ಕುರುಹುಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ.<ref>A. ವೆಟರ್‌ಹೋಮ್‌, 'ಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ ಫರ್ನೇಸ್‌ ಸ್ಟಡೀಸ್‌ ಇನ್‌ ನೋರಾ ಬರ್ಗ್‌ಸ್ಲಾಗ್‌' (ಒರೆಬ್ರೊ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ೧೯೯೯, ಜಾರ್ನ್‌ ಓಕ್‌ ಸಂಹಾಲೆ) ISBN ೯೧-೭೬೬೮-೨೦೪-೮</ref> ಚೀನಿಯರ ಉದಾಹರಣೆಗಳಂತೆಯೇ, ಈ ಆರಂಭಿಕ ಊದುಕುಲುಮೆಗಳೂ ಇಂದು ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಊದುಕುಲುಮೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಲ್ಲದವಾಗಿದ್ದವು. ಲ್ಯಾಫೈಟನ್‌ ಸಂಕೀರ್ಣದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಆಸ್ಮಂಡ್‌‌‌ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮೆತು ಕಬ್ಬಿಣದ ಗುಂಡುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಇವನ್ನು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಾರಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು - ಇದರ ಒಂದು ಸಂಭವನೀಯ ಉಲ್ಲೇಖವು ೧೨೦೩ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ನೊವ್‌ಗೊರೊಡ್‌ ಜೊತೆಗಿನ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ೧೨೫೦ರ ದಶಕ ಹಾಗೂ ೧೩೨೦ರ ದಶಕಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಹಲವಾರು ನಿಶ್ಚಿತ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ೧೩ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯ ಇತರ ಕುಲುಮೆಗಳು ವೆಸ್ಟ್‌ಫಾಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>N. ಜೊಕೆನ್‌ಸ್ಟಾಮ್‌, 'ದಿ ಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ ಫರ್ನೇಸ್‌ ಇನ್‌ ಯುರೋಪ್‌ ಡ್ಯೂರಿಂಗ್‌ ದಿ ಮಿಡ್ಲ್‌ ಏಜಸ್‌: ಪಾರ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಎ ನ್ಯೂ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಫಾರ್‌ ಪ್ರೊಡ್ಯೂಸಿಂಗ್‌ ರಾಟ್‌ ಐರನ್‌'; G. ಮ್ಯಾಗ್ನಸನ್‌ ಬರೆದ, ''ದಿ ಇಂಪಾರ್ಟೆನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಐರನ್‌ಮೇಕಿಂಗ್‌: ಟೆಕ್ನಲಾಜಿಕಲ್‌ ಇನೊವೇಷನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸೋಷಿಯಲ್‌ ಚೇಂಜ್‌'' I - ಇದರಲ್ಲಿರುವಂಥದ್ದು (ಜೆರ್ನ್‌ಕಾನ್‌ಟೊರೆಟ್‌, ಸ್ಟಾಕ್‌ಹೋಮ್‌ ೧೯೯೫), ೧೪೩–೫೩ ಮತ್ತು ಇದೇ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ವಿದ್ವತ್‌ಪೂರ್ಣ ಲೇಖನಗಳು.</ref> ಸಿಸ್ಟರ್‌ಷಿಯನ್‌ ಪಂಥಿ ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳ ಸರ್ವಸದಸ್ಯರ ಸಭೆಯ ಒಂದು ಫಲವಾಗಿ ನಿಶ್ಚಿತ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಗತಿಗಳ ಜ್ಞಾನವು ರವಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಸಿಸ್ಟರ್‌ಷಿಯನ್‌ ಪಂಥಿಗಳು ಪರಿಣತ [[ಲೋಹಶಾಸ್ತ್ರ|ಲೋಹವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಾಗಿದ್ದರು]] ಎಂಬುದು ತಿಳಿದ ವಿಷಯವೇ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ಜ್ಞಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಊದುಕುಲುಮೆಯೂ ಸೇರಿತ್ತು ಎನಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Woods34">ವುಡ್ಸ್‌, ಪುಟ ೩೪</ref> ಜೀನ್‌ ಗಿಂಪೆಲ್ ಪ್ರಕಾರ, ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದ ಅವರ ಕೈಗಾರಿಕಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಹೊಸ ಕೌಶಲಗಳ ಪ್ರಸರಣವನ್ನು ಅನುವುಗೊಳಿಸಿತು: "ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂನ್ಯಾಸಿ ಮಂದಿರವೂ ಒಂದು ಮಾದರಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಚರ್ಚಿನಷ್ಟೇ ದೊಡ್ಡದಿರುತ್ತಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಕೆಲವೇ ಅಡಿಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿರುತ್ತಿತ್ತು; ಅದರ ತಾಣದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದ ನಾನಾಬಗೆಯ ಉದ್ಯಮಗಳ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳಿಗೆ ಜಲಶಕ್ತಿಯು ಚಾಲನಾಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು." ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರಿನ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಲೆಂದು ಅವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಲೋಹದ ಕುಲುಮೆಗಳನ್ನೂ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾದರೆ ಅದನ್ನು ಆದಷ್ಟು ಬೇಗ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ೧೩ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ<ref name="Gimpel">ಗಿಂಪೆಲ್‌, ಪುಟ&nbsp;೬೭.</ref>, ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌ನ ಷಾಂಪೇನ್‌ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸಿಸ್ಟರ್‌ಷಿಯನ್‌ ಪಂಥಿಗಳು ಕಬ್ಬಿಣದ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಉತ್ಪಾದಕರೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು; ತಮ್ಮ ಕುಲುಮೆಗಳಿಂದ ದೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಫಾಸ್ಫೇಟ್‌-ಸಮೃದ್ಧ ಗಸಿಯನ್ನು ಅವರು ಒಂದು ಕೃಷಿ ಗೊಬ್ಬರವಾಗಿಯೂ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>ವುಡ್ಸ್‌, ಪುಟ ೩೫</ref> ಸಿಸ್ಟರ್‌ಷಿಯನ್‌ ಪಂಥಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾಕ್ತನ ತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಇನ್ನೂ ಆವಿಷ್ಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Woods36">ವುಡ್ಸ್‌, ಪುಟ ೩೬.</ref> ರೀವೌಲ್ಕ್ಸ್‌ ಅಬೆಯ ಒಂದು ಹೊರಶಾಖೆಯಾಗಿರುವ, ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಮಧ್ಯಯುಗದ ಏಕೈಕ ಊದುಕುಲುಮೆಯಾದ ಲಸ್ಕಿಲ್‌ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗಸಿಯಲ್ಲಿನ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅಂಶವು ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref name="Woods37">ವುಡ್ಸ್‌, ಪುಟ ೩೭.</ref> ಆ ಕಾಲದ ಇತರ ಕುಲುಮೆಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಗಸಿಯು ಒಂದು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಲಸ್ಕಿಲ್‌ ಘಟಕವು ಬೀಡು ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಿತ್ತು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Woods37" /><ref>R. W. ವೆರ್ನನ್‌, G. ಮೆಕ್‌ಡೊನೆಲ್ ಮತ್ತು A. ಶ್ಮಿಡ್ಟ್, 'ಆನ್ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಜಿಯೋಫಿಸಿಕಲ್ ಆಂಡ್ ಅನಲಿಟಿಕಲ್ ಅಪ್ರೈಸಲ್ ಆಫ್ ಅರ್ಲಿ ಐರನ್‌ ವರ್ಕಿಂಗ್: ಥ್ರೀ ಕೇಸ್‌ ಸ್ಟಡೀಸ್‌' ''ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಮೆಟಲರ್ಜಿ'' ೩೨(೨) (೧೯೯೮), ಪುಟಗಳು ೭೨-೫ ೭೯</ref><ref name="Woods">ಡೇವಿಡ್‌ ಡರ್ಬಿಷೈರ್‌, 'ಹೆನ್ರಿ "ಸ್ಟ್ಯಾಂಪ್‌ಡ್‌ ಔಟ್‌ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್‌ ರೆವಲ್ಯೂಷನ್‌"', ''ದಿ ಡೇಲಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌'' (೨೧ ಜೂನ್‌ ೨೦೦೨); ವುಡ್ಸ್‌ನಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಿತ.</ref> ಇದರ ಕಾಲವು ಇನ್ನೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲವಾದರೂ, ೧೫೩೦ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆನ್ರಿ VIII ಕೈಗೊಂಡ ಸಂನ್ಯಾಸಿ ಮಂದಿರಗಳ ವಿಘಟನೆಯಾಗುವವರೆಗೆ ಪ್ರಾಯಶಃ ಇದು ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ; ೧೫೪೧ರಲ್ಲಿ ರುಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಅರ್ಲ್‌ ನಾದಿದ ಕಬ್ಬಿಣಗಳಿಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ "ಸ್ಮೈತ್‌ಗಳಿಗೆ" ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಒಡಂಬಡಿಕೆಯಾಗಿ (ಅದಾದ ತತ್‌ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ) ಇದು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.<ref>{{Citation | last = Schubert | first = H. R. | title = History of the British iron and steel industry from c. 450 BC to AD 1775 | publisher = Routledge & Kegan Paul | pages = 395&ndash;397 | year = 1957| postscript =.}}</ref> ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಮಧ್ಯಯುಗದ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಊದುಕುಲುಮೆಯು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿತು ಎಂಬುದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇನ್ನೂ ನಿರ್ಣಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. === ಆರಂಭಿಕ ಆಧುನಿಕ ಊದುಕುಲುಮೆಗಳು: ಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ಹರಡಿಕೆ === [[File:Weissmann Balve Luise.jpg|thumb|right|ಬಾಲ್ವೆಯ ಲ್ಯೂಸೆನ್‌ಹ್ಯೂಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವಂಥದ್ದು.]] ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಇವುಗಳ ನೇರ ಪೂರ್ವವರ್ತಿಯು ನಮುರ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದು, ಇದು ಈಗ (ಬೆಲ್ಜಿಯಂ) ವ್ಯಾಲೋನಿಯಾದಲ್ಲಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಅವು ನಾರ್ಮಂಡಿಯ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ಸೀಮಾರೇಖೆಯ ಮೇಲಿನ ಪೇಸ್‌ ಡಿ ಬ್ರೇ ಎಂಬಲ್ಲಿಗೆ ಮೊದಲು ಹಬ್ಬಿದವು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಅವು ಸಸೆಕ್ಸ್‌‌ನ ವೀಲ್ಡ್‌‌ ವನಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹಬ್ಬಿದವು. ಅಲ್ಲಿ ಬಕ್ಸ್‌ಟೆಡ್‌‌ನ ಮೊದಲ ಕುಲುಮೆಯು (ಇದಕ್ಕೆ ಕ್ವೀನ್‌ಸ್ಟಾಕ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿತ್ತು‌)೧೪೯೧ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದಾದ ನಂತರ ೧೪೯೬ರಲ್ಲಿ ಆಶ್‌ಡೌನ್‌ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ನ್ಯೂಬ್ರಿಜ್‌ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಸುಮಾರು ೧೫೩೦ರವರೆಗೂ ಅವು ಕೈಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟಿದ್ದವಾದರೂ, ನಂತರದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಸದರಿ ವೀಲ್ಡ್‌ ವನಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕುಲುಮೆಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು; ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿಯೇ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ೧೫೯೦ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಪ್ರಾಯಶಃ ತನ್ನ ಉತ್ತುಂಗ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿತು. ಈ ಕುಲುಮೆಗಳು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಬಹುಪಾಲು ಪೆಡಸು ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಸಲಾಕೆ ಕಬ್ಬಿಣದ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ಮೆತು ಕಬ್ಬಿಣದ ಲೋಹದ ಕುಲುಮೆಗಳಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲಾಯಿತು.<ref name="Queenstock">B. ಆವ್ಟಿ &amp; C. ವಿಟಿಕ್‌ (P. ಕೋಂಬ್ಸ್‌ ಜೊತೆಗೆ), 'ದಿ ಲಾರ್ಡ್‌ಷಿಪ್‌ ಆಫ್‌ ಕ್ಯಾಂಟರ್‌ಬರಿ, ಐರನ್‌-ಫೌಂಡಿಂಗ್‌ ಅಟ್‌ ಬಕ್ಸ್‌ಟೆಡ್‌, ಅಂಡ್‌ ದಿ ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್‌ ಆಂಟೆಸೆಡೆಂಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕೆನನ್‌-ಫೌಂಡಿಂಗ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ವೀಲ್ಡ್‌' ''ಸಸೆಕ್ಸ್‌ ಆರ್ಕಿಯಾಲಾಜಿಕಲ್‌ ಕಲೆಕ್ಷನ್ಸ್‌'' ೧೪೦ (೨೦೦೪ for ೨೦೦೨), ಪುಟಗಳು&nbsp;೭೧–೮೧.</ref> ವೀಲ್ಡ್‌ ವನಪ್ರದೇಶದ ಹೊರಗಿನ ಮೊದಲ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕುಲುಮೆಗಳು ೧೫೫೦ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು, ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಅನೇಕ ಕುಲುಮೆಗಳು ಆ ಶತಮಾನದ ಉಳಿದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ನಂತರದ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ೧೬೨೦ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಪ್ರಾಯಶಃ ಗರಿಷ್ಟ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದವರೆಗೂ ಒಂದು ನಿಧಾನಗತಿಯ ಕುಸಿತವು ಅಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಇದು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವಂತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು; ಏಕೆಂದರೆ, ಮತ್ತಷ್ಟು ದೂರದ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, [[ಸ್ವೀಡನ್|ಸ್ವೀಡನ್‌‌‌]] ಹಾಗೂ ಮತ್ತಾವುದಾದರೂ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕೈಗಾರಿಕೆಗೆ ಮಿತವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಇದ್ದಿಲು, ಅದು ಬೆಳೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಮರವನ್ನು ಎಷ್ಟು ವೇಗವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತೋ ಅದೇ ವೇಗದಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಾಯಶಃ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು.<ref>P. W. ಕಿಂಗ್‌, 'ದಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕನ್ಸಂಪ್ಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಐರನ್‌ ಇನ್‌ ಅರ್ಲಿ ಮಾಡರ್ನ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ವೇಲ್ಸ್‌' ''ಇಕನಾಮಿಕ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ರಿವ್ಯೂ'' LVIII(೧), ೧-೩೩; G. ಹ್ಯಾಮರ್ಸ್‌ಲೇ, 'ದಿ ಚಾರ್‌ಕೋಲ್‌ ಐರನ್‌ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ ಅಂಡ್‌ ಇಟ್ಸ್‌ ಫ್ಯೂಯೆಲ್‌ ೧೫೪೦–೧೭೫೦' ''ಇಕನಾಮಿಕ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ರಿವ್ಯೂ'' ಕ್ರಮಾಂಕ II, XXVI (೧೯೭೩), ಪುಟಗಳು&nbsp;೫೯೩–೬೧೩.</ref> ೧೭೧೧ರಲ್ಲಿ ಕುಂಬ್ರಿಯಾದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬ್ಯಾಕ್‌ಬರೊ ಊದುಕುಲುಮೆಯು, ಮೊದಲ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.{{who|date=November 2010}} ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಊದುಕುಲುಮೆಯು ಟ್ಯೂಲಾ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ೧೬೩೭ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಗೊರೊಡಿಷ್ಕೆ ವರ್ಕ್ಸ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಊದುಕುಲುಮೆಯು ಇಲ್ಲಿಂದ ಮಧ್ಯಸ್ಥ ರಷ್ಯಾಕ್ಕೆ, ಆಮೇಲೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಉರಲ್ಸ್‌ ಎಂಬಲ್ಲಿಗೆ ಹಬ್ಬಿತು.<ref name="dwip">{{Citation | last = Yakovlev | first = V. B. | title = Development of Wrought Iron Production | journal = Metallurgist | volume = 1 | issue = 8 | pages = 545 | publisher = Springer | location = New York | month = August | year = 1957 | url = http://www.springerlink.com/content/hx515m2689563420/ | doi = 10.1007/BF00732452 | issn = 0026-0894 | accessdate = 2008-01-13 | postscript =. | archive-date = 11 ಏಪ್ರಿಲ್ 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200411073130/http://www.springerlink.com/content/hx515m2689563420/ | url-status = dead }}</ref> ಬುನ್ಯೊರೊ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ನ್ಯೊರೊ ಜನರಂಥ ಲೋಹಗೆಲಸದ ಕೆಲವೊಂದು ಬಂಟು ನಾಗರಿಕತೆಗಳು ಕಂಡುಬರುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಮಧ್ಯಯುಗದ ಪಶ್ಚಿಮ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಊದುಕುಲುಮೆಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಹಾಗೂ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>[https://books.google.com/books?id=BVn5Nq7MIIgC&amp;pg=PA102&amp;lpg=PA102&amp;dq=Nyoro+pig-ironworkers&amp;source=bl&amp;ots=3VbOpP1RjQ&amp;sig=Sm7fhTHmSxcTNt3Pt3Slx_gV2A8&amp;hl=en&amp;ei=XiafSZmWL83dtgfYzuiKDQ&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;resnum=3&amp;ct=result ಐರನ್‌, ಜೆಂಡರ್‌, ಅಂಡ್‌ ಪವರ್‌ - ಯೂಜಿನಿಯಾ W. ಹರ್ಬರ್ಟ್‌]</ref> [[File:Iron-Making.jpg|thumb|250px|19ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಊದುಕುಲುಮೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಕಬ್ಬಿಣ ತಯಾರಿಕಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಪ್ರತಿಕೃತಿ.]] === ಕರಿಕು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಊದುಕುಲುಮೆಗಳು === ೧೭೦೯ರಲ್ಲಿ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಶ್ರಾಪ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಕೋಲ್‌ಬ್ರೂಕ್‌ಡೇಲ್‌ ಎಂಬಲ್ಲಿ, ಅಬ್ರಹಾಂ ಡರ್ಬಿ ಎಂಬಾತ ಇದ್ದಿಲಿನ ಬದಲಿಗೆ ಕರಿಕು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು ಇಂಧನವಾಗಿ ಊದುಕುಲುಮೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡಲು ಶುರುಮಾಡಿದ. ಕರಿಕು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಕಬ್ಬಿಣವು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಎರಕ ಹೊಯ್ಯುವ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ, ಮಡಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಬೀಡು ಕಬ್ಬಿಣದ ಇತರ ಸರಕುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ ಮಾತ್ರವೇ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಎರಕ ಹೊಯ್ಯುವ ಕೆಲಸವು ಸದರಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಒಂದು ಕಿರು-ಶಾಖೆಯಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ಸಮೀಪದ ಹಾರ್ಸ್‌ಹೇ ಎಂಬದಲ್ಲಿ ಡರ್ಬಿಯ ಮಗ ಹೊಸ ಕುಲುಮೆಯೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ, ಮತ್ತು ಸಲಾಕೆ ಕಬ್ಬಿಣದ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ಮೆತು ಕಬ್ಬಿಣದ ಲೋಹದ ಕುಲುಮೆಗಳ ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಕರಿಕು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಪೆಡಸು ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ. ಇಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಕರಿಕು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಪೆಡಸು ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದು ಇದ್ದಿಲಿನ ಪೆಡಸು ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅಗ್ಗವಾಗಿತ್ತು. ಕಬ್ಬಿಣದ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು-ಜನ್ಯ ಇಂಧನವೊಂದನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ|ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿನ]] ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Citation | last = Raistrick | first = Arthur | title = Dynasty of Iron Founders: The Darbys and Coalbrookedale | place = York | publisher = Longmans, Green | year = 1953| postscript =.}}</ref><ref>ಹೈಡ್‌</ref><ref>{{Citation | last = Trinder | first = Barrie Stuart | last2 = Trinder | first2 = Barrie | title = The Industrial Revolution in Shropshire | place = Chichester | publisher = Phillimore | year = 2000 | isbn = 1860771335| postscript =.}}</ref> ಡರ್ಬಿಯ ಹಳೆಯ ಊದುಕುಲುಮೆಯನ್ನು ಪ್ರಾಕ್ತನ ಶಾಸ್ತ್ರದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಐರನ್‌ಬ್ರಿಜ್‌ ಗಾರ್ಜ್‌ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಕೋಲ್‌ಬ್ರೂಕ್‌ಡೇಲ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೂಲಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರಪಂಚದ ಮೊದಲ ಕಬ್ಬಿಣ ಸೇತುವೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸರಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕುಲುಮೆಯಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಬೀಡು ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ೧೭೭೯ರಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಸದರಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಸೇತುವೆಯು ಕೋಲ್‌ಬ್ರೂಕ್‌ಡೇಲ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಸೆವರ್ನ್‌ ನದಿಯನ್ನು ಅಡ್ಡಹಾಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪಾದಚಾರಿಗಳ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಇದು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ. ಕುಲುಮೆಗೆ ಒದಗಿಸುವ ಗಾಳಿಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಬಿಸಿ ಗಾಳಿಯ ಹರಿವಿಗೆ ಬದಲಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಮುಂದಿನ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿತ್ತು; ಈ ಶೈಲಿಗೆ ಜೇಮ್ಸ್‌ ಬ್ಯೂಮಾಂಟ್‌ ನೀಲ್‌ಸನ್‌ ಎಂಬಾತ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದ ಮತ್ತು ಇದು ೧೮೨೮ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ವಿಲ್ಸನ್‌ಟೌನ್‌‌ ಐರನ್‌ವರ್ಕ್ಸ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದು ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ತಗ್ಗಿಸಿತು. ಕೆಲವೇ ದಶಕಗಳ ಒಳಗಾಗಿ, ಕುಲುಮೆಯಷ್ಟೇ ದೊಡ್ಡದಾದ "ಮುಚ್ಚೊಲೆ"ಯೊಂದನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಅದರ ಮುಂದಿನ ಒಂದು ಪರಿಪಾಠವಾಯಿತು; ಕುಲುಮೆಯಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ (COನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ) ತ್ಯಾಜ್ಯ ಅನಿಲವನ್ನು ಈ ಮೊಚ್ಚೊಲೆಗೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಹಾಗೂ ದಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮಕ ಶಾಖವನ್ನು ಕುಲುಮೆಯೊಳಗೆ ಊದಲಾಗುವ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ ಕಾಯಿಸಲೆಂದು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="Neilson">ಬಿರ್ಚ್‌, ಪುಟಗಳು&nbsp;೧೮೧–೯.</ref> ಊದುಕುಲುಮೆಗೆ ಕಚ್ಚಾ ಆಂತ್ರಸೈಟ್‌ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡಿದ್ದು ಮುಂದಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಜಾರ್ಜ್‌ ಕ್ರೇನ್‌ ಎಂಬಾತ ೧೮೩೭ರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ನಿಸೆಡ್ವಿನ್‌ ಐರನ್‌ವರ್ಕ್ಸ್‌ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ.<ref>ಹೈಡ್‌, ಪುಟ&nbsp;೧೫೯.</ref> ಇದನ್ನು ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾದ ಕ್ಯಾಟಸೌಕ್ವಾದಲ್ಲಿರುವ ಲೆಹೈ ಕ್ರೇನ್‌ ಐರನ್‌ ಕಂಪನಿಯು ೧೮೩೯ರಲ್ಲಿ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಿತು. ===ಆಧುನಿಕ ಕುಲುಮೆಗಳು=== ಊದುಕುಲುಮೆಯು ಆಧುನಿಕ ಕಬ್ಬಿಣದ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ಕುಲುಮೆಗಳು ಅತೀವವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಗಳೆನಿಸಿವೆ. ಗಾಳಿಯ ಹರಿವನ್ನು ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ-ಕಾಯಿಸುವ ಕೌಪರ್‌ ಮುಚ್ಚೊಲೆಗಳನ್ನು ಇವು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದು ಮತ್ತು ಕುಲುಮೆಯಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸುವ ಬಿಸಿ ಅನಿಲಗಳಿಂದ ಶಾಖವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಪುನರ್ವಶ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಇವು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಇವುಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಮಾಣವು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಪೈಪೋಟಿಯು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ. ಅತಿದೊಡ್ಡ ಊದುಕುಲುಮೆಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು ೫೫೮೦ ಮೀ<sup>೩</sup>ನಷ್ಟು (೧೯೦,೦೦೦ ಘನ ಅಡಿ)<ref>{{Citation | title = Made in Ukraine | url = http://www.madeinua.info/view.aspx?type=ja&lang=2&jaid=261 | accessdate = 2008-05-20 | postscript =. | archive-date = 1 ಫೆಬ್ರವರಿ 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090201162239/http://www.madeinua.info/view.aspx?type=ja&lang=2&jaid=261 | url-status = dead }}</ref> ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ವಾರಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೮೦,೦೦೦ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು (೮೮,೦೦೦ ಕಿರು ಟನ್ನುಗಳು) ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸರಾಸರಿಯಾಗಿ ಸುಮಾರು ೩೬೦ ಟನ್ನುಗಳ (೪೦೦ ಕಿರು ಟನ್ನುಗಳು) ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ೧೮ನೇ-ಶತಮಾನದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕುಲುಮೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ಇದೊಂದು ಮಹತ್ತರವಾದ ಹೆಚ್ಚಳವೆನ್ನಬಹುದು. ಸ್ಥಳೀಕವಾಗಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಸ್ವೀಡನ್ನಿನ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಊದುಕುಲುಮೆಯಂಥ, ಊದುಕುಲುಮೆಯಲ್ಲಿನ ರೂಪಾಂತರಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ==ಆಧುನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ== [[File:Blast furnace NT.PNG|thumb|right|250px|1. ಸ್ಥಾಪನಾ ನೆಲೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾದ ಊದುಕುಲುಮೆ.2. ಕಬ್ಬಿಣ ಅದಿರು + ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲಿನ ಶಿಲೆ.3. ಕರಿಕು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು.4. ಮೇಲೆತ್ತುಗ.5. ಪೂರಕವಸ್ತುವಿನ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ6. ಕರಿಕು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಪದರ.7. ಅದಿರು ಮತ್ತು ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲಿನ ಸಿಂಟರ್‌ಶಿಲೆಯ ಸಣ್ಣಗೋಲಿಗಳ ಪದರ.8. ಬಿಸಿ ಗಾಳಿಯ ಹರಿವು (ಸುಮಾರು 1200°C).9. ಗಸಿಯ ನಿರ್ಮೂಲನ. 10. ಕರಗಿಸಿದ ಪೆಡಸು ಕಬ್ಬಿಣದ ತಟ್ಟುವಿಕೆ.11. ಗಸಿ ಸಂಗ್ರಾಹಕ ಮಡಿಕೆ. 12. ಪೆಡಸು ಕಬ್ಬಿಣಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾದ ಟಾರ್ಪಿಡೊ ತೂಗುತೊಟ್ಟಿಲು.13. ಘನ ಕಣಗಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿರುವ ಧೂಳಿನ ಕೇಂದ್ರಾಪಬಲಯಂತ್ರ.14. ಬಿಸಿ ಗಾಳಿಯ ಹರಿವಿಗಾಗಿರುವ ಕೌಪರ್‌ ಮುಚ್ಚೊಲೆಗಳು.15. ಹೊಗೆಯ ನಿರ್ಗಮನ ದ್ವಾರ (ಇಂಗಾಲವನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ತೊಟ್ಟಿಗೆ (CCS) ಇದನ್ನು ಮರುನಿರ್ಧೇಶಿಸಬಹುದು). 16. ಕೌಪರ್‌ ಮುಚ್ಚೊಲೆಗಳಿಗಾಗಿರುವ ಪೂರೈಕೆ ಗಾಳಿ (ಗಾಳಿಯನ್ನು ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ-ಕಾಯಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ತೆಗಳು). 17. ಪುಡಿಮಾಡಲಾದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು.18. ಕರಿಕು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಒಲೆ.19. ಕರಿಕು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು.ಊದುಕುಲುಮೆ ಅನಿಲದ ಇಳಿಗೊಳವೆ]] [[File:VysokaPec.jpg|thumb|right|250px|1. ಊದುಕುಲುಮೆಯ ರೇಖಾಚಿತ್ರ.2. ಕೌಪರ್‌ ಮುಚ್ಚೊಲೆಗಳಿಂದ ಬಂದ ಬಿಸಿ ಗಾಳಿಯ ಹರಿವು.3. ದ್ರವೀಭವನದ ವಲಯ (ಕುಲುಮೆಯ ಇಳಿಜಾರಾದ ಕೆಳಭಾಗ). 4. ಫೆರಸ್‌ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಪಕರ್ಷಣಾ ವಲಯ (ಪೀಪಾಯಿ).5. ಫೆರಿಕ್‌ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಪಕರ್ಷಣಾ ವಲಯ (ಚಿಮಣಿ ಕೊಳವೆ).6. ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ-ಕಾಯಿಸುವ ವಲಯ (ಕಂಠಭಾಗ). 7. ಅದಿರು, ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲು, ಮತ್ತು ಕರಿಕು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಪೂರೈಕೆ.8. ನಿಷ್ಕಾಸ ಅನಿಲಗಳು. 9. ಅದಿರು, ಕರಿಕು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಮತ್ತು ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲಿನ ಅಂಕಣ. 10. ಗಸಿಯ ನಿರ್ಮೂಲನ.11. ಕರಗಿಸಿದ ಪೆಡಸು ಕಬ್ಬಿಣದ ಬಡಿಯುವಿಕೆ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಅನಿಲಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆ]] ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ಕುಲುಮೆಗಳು ಆಧಾರ ಸ್ವರೂಪದ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ಒಂದು ವ್ಯೂಹದೊಂದಿಗೆ ಸಜ್ಜುಗೊಂಡಿವೆ; ಸರಕು ದೋಣಿಗಳಿಂದ ಹೊರೆಯನ್ನು ಇಳಿಸಲಾಗುವ ಅದಿರು ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಆವರಣಗಳು ಇದಕ್ಕೊಂದು ನಿದರ್ಶನ. ಅದಿರು ಸೇತುವೆಗಳಿಂದ, ಅಥವಾ ರೈಲು ಡಬ್ಬಿಗಳು ಮತ್ತು ಅದಿರು ವರ್ಗಾಯಿಸುವ ಕಾರುಗಳಿಂದ ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ದಾಸ್ತಾನು ಮಳಿಗೆಯ ಸಂಕೀರ್ಣಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಬಯಸಿದ ಬಿಸಿ ಲೋಹ ಮತ್ತು ಗಸಿ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಕಂಬಿಯಮೇಲೆ-ಏರಿಸಿದ ಮಾಪಕ ಕಾರುಗಳು ಅಥವಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ನಿಯಂತ್ರಿತ ತೂಕದ ಲಾಳಿಕೆಯ ತೊಟ್ಟಿಗಳು ನಾನಾಬಗೆಯ ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ತೂಕಹಾಕುತ್ತವೆ. ಅಚ್ಚುರಾಟೆಗಳು ಅಥವಾ ವಾಹಕ ಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಚಾಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಮಂಕರಿ ಗೂಡು ತೂಗುತೊಟ್ಟಿಲಿನ ಮೂಲಕ ಊದುಕುಲುಮೆಯ ಮೇಲ್ತುದಿಗೆ ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ತರಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="AISI">{{Cite web |url=http://www.steel.org/AM/Template.cfm?Section=Home&template=%2FCM%2FHTMLDisplay.cfm&ContentID=5433 |title=AISI |access-date=9 ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |archive-date=10 ಮೇ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070510164459/http://www.steel.org/AM/Template.cfm?Section=Home&template=%2FCM%2FHTMLDisplay.cfm&ContentID=5433 |url-status=dead }}</ref> ಊದುಕುಲುಮೆಯೊಳಗೆ ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಪೂರಣ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ವಿಭಿನ್ನ ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಊದುಕುಲುಮೆಗಳು ಒಂದು "ಜೋಡಿ ಗಂಟೆ" ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಊದುಕುಲುಮೆಯೊಳಗೆ ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರಿಯ ಪ್ರವೇಶವಾಗುವುದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಎರಡು "ಗಂಟೆಗಳನ್ನು" ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಊದುಕುಲುಮೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಸಿ ಅನಿಲಗಳು ನಷ್ಟವಾಗುವುದನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದು ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರ ಹಿಂದಿನ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ, ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ಗಂಟೆಯೊಳಗೆ ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಸುರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸದರಿ ಪೂರಣವು ಹೆಚ್ಚು ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿ ವಿತರಣೆಯಾಗಬೇಕೆಂಬ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಒಂದು ಪೂರ್ವನಿರ್ಧರಿತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಆಗ ತಿರುಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಮೇಲೆ ಸಣ್ಣ ಗಂಟೆಯು ಪೂರಣವನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಗಂಟೆಯೊಳಗೆ ಸುರಿಯಲು ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಊದುಕುಲುಮೆಯನ್ನು ಭದ್ರವಾಗಿ ಮುಚ್ಚುವುದಕ್ಕಾಗಿ ನಂತರ ಸಣ್ಣ ಗಂಟೆಯು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಇದೇ ವೇಳೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ಗಂಟೆಯು ಪೂರಣವನ್ನು ಊದುಕುಲುಮೆಯೊಳಗೆ ವಿನಿಯೋಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="et">{{Citation | last = McNeil | first = Ian | title = An encyclopaedia of the history of technology | publisher = Taylor & Francis | page = 163 | year = 1990 | url = https://books.google.com/?id=WW4Q-vMA6IMC | isbn = 0415013062| postscript =.}}</ref><ref>{{Citation | last = Strassburger | first = Julius H. | title = Blast furnace: Theory and Practice | publisher = Taylor & Francis | page = 564 | year = 1969 | url = https://books.google.com/?id=xLsOAAAAQAAJ | isbn = 0677104200| postscript =.}}</ref> "ಗಂಟೆ-ರಹಿತ" ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದನ್ನು ಬಳಸುವುದು ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ಒಂದು ವಿನ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಬಹುವಿಧದ ಲಾಳಿಕೆ ತೊಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರಿಯು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕವಾಟಗಳ ಮೂಲಕ ಊದುಕುಲುಮೆಯೊಳಗೆ ಹರಿಯಬಿಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref name="et" /> ಮಂಕರಿ ಗೂಡು ಅಥವಾ ವಾಹಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಘಟಕ-ಭಾಗವೂ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ ಈ ಕವಾಟಗಳು ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕುಲುಮೆಯ ದಕ್ಷತೆಯು ಹೆಚ್ಚಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪೂರಣವನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು, ಈ ಕೆಲವೊಂದು ಗಂಟೆ-ರಹಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಒಂದು ಇಳಿಹೊನಲನ್ನೂ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Citation | last = Whitfield | first = Peter | title = Design and Operation of a Gimbal Top Charging System | url = http://www2.sea.siemens.com/NR/rdonlyres/FFA8AF1C-1791-46E8-AA09-917BB28D8701/0/038.pdf | accessdate = 2008-06-22 | postscript =. | archive-date = 5 ಮಾರ್ಚ್ 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090305185028/http://www2.sea.siemens.com/NR/rdonlyres/FFA8AF1C-1791-46E8-AA09-917BB28D8701/0/038.pdf | url-status = dead }}</ref> ಕಬ್ಬಿಣ ತಯಾರಿಸುವ ಊದುಕುಲುಮೆಯು ಸ್ವತಃ ಒಂದು ಎತ್ತರವಾದ ಚಿಮಣಿಯಂಥ ರಚನೆಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಈ ರಚನೆಯು ಅಗಡುಸ್ವಭಾವದ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಕರಿಕು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲು ಸ್ರಾವಕ, ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು (ಕಬ್ಬಿಣದ ಆಕ್ಸೈಡ್‌) ಇವುಗಳನ್ನು ಒಂದು ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟವಾದ ತುಂಬುವಿಕೆಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕುಲುಮೆಯ ಮೇಲ್ತುದಿಯೊಳಗೆ ಸುರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನಿಲದ ಹರಿವನ್ನು ಹಾಗೂ ಕುಲುಮೆಯೊಳಗಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ ಇದು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಿಸಿಯಾದ, ಅಶುದ್ಧವಾದ ಅನಿಲವು ಕುಲುಮೆ ಗುಮ್ಮಟದಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸಲು ನಾಲ್ಕು "ಮೇಲ್ಗೊಳವೆಗಳು" ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿದರೆ, ಕುಲುಮೆಯ ಮೇಲ್ತುದಿಯನ್ನು ಅನಿಲ ಒತ್ತಡದ ಹಠಾತ್‌ ಉಲ್ಬಣಗಳಿಂದ "ಸ್ರಾವಕದ ಕವಾಟಗಳು" ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಬಿರಡೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದಾಗ, ಒಂದು ಸ್ರಾವಕ ಶುದ್ಧಕಾರಕದಿಂದ ಸ್ರಾವಕ ಕವಾಟಗಳು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲ್ಪಡುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಅ ಅನಿಲದಲ್ಲಿರುವ ದಪ್ಪನಾಗಿರುವ ಕಣಗಳು "ಧೂಳು ಸಂಗ್ರಾಹಕ"ದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ವಿಲೇವಾರಿವಾಗಿ ಒಂದು ಕಂಬಿಮಾರ್ಗದ ತೂಗುತೊಟ್ಟಿಲು ಅಥವಾ ಟ್ರಕ್ಕಿನೊಳಗೆ ಸುರಿಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ ಅನಿಲವು ಸ್ವತಃ ಒಂದು ಇಕ್ಕಟ್ಟಾದ ಚಿಕ್ಕನಾಳ ಉಜ್ಜುಗದ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಒಂದು ಅನಿಲ ತಂಪುಕಾರಕದ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ; ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅನಿಲದ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿರುತ್ತದೆ.<ref name="AISI" /> ಕುಲುಮೆಯ ಕೆಳಗಿನ ಅರ್ಧಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ "ಎರಕದ ನೆಲೆ"ಯು ನಡುಚೌಕಟ್ಟಿನ ಕೊಳವೆ, ಗಾಳಿ ಕೊಳವೆಯ ಮೂತಿಗಳು ಹಾಗೂ ದ್ರವ ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಗಸಿಗೆ ಆಕಾರ ಕೊಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಲಕರಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅಗಡುಸ್ವಭಾವದ ಜೇಡಿಮಣ್ಣು ಬಿರಡೆಯ ಮೂಲಕ "ತಿರುಪು ಬಿರಡೆಯ ರಂಧ್ರ"ವೊಂದನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಕೊರೆಯಲಾಯಿತೆಂದರೆ, ಒಂದು "ಗೋಚುಸೌಟು" ತೆರಪಿನ ಮೂಲಕ ದ್ರವ ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಗಸಿ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಹರಿದು ಒಂದು ತೊಟ್ಟಿಯೊಳಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಗಸಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಆಧುನಿಕ, ದೊಡ್ಡಗಾತ್ರದ ಊದುಕುಲುಮೆಗಳು ನಾಲ್ಕು ತಿರುಪು ಬಿರಡೆಯ ರಂಧ್ರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಎರಡು ಎರಕದ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.<ref name="AISI" /> ಪೆಡಸು ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಗಸಿಯು ಒಮ್ಮೆಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ, ತಿರುಪು ಬಿರಡೆಯ ರಂಧ್ರವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅಗಡುಸ್ವಭಾವದ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ಮುಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಊದುಕುಲುಮೆಯ ದಕ್ಷತೆ ಅಥವಾ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವ ಒಂದು ಬಿಸಿ ಗಾಳಿಯ ಹರಿವನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲು ಗಾಳಿ ಕೊಳವೆಯ ಮೂತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಲುಮೆಯ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು ಗಾಳಿ ಕೊಳವೆ ಮೂತಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ, ನೀರಿನಿಂದ-ತಂಪಾಗಿಸಿದ ತಾಮ್ರದ ಕಿರಿಬಾಯಿಯ ನಳಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಕುಲುಮೆಯೊಳಗೆ ಬಿಸಿ ಗಾಳಿಯ ಹರಿವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಚ್ಚೊಲೆಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಬಿಸಿ ಗಾಳಿಯ ಹರಿವಿನ ತಾಪಮಾನವು ೯೦೦ °Cನಿಂದ ೧೩೦೦ °Cವರೆಗೆ (೧೬೦೦ °Fನಿಂದ ೨೩೦೦ °Fವರೆಗೆ) ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಅವು ನಿಭಾಯಿಸುವ ತಾಪಮಾನಗಳು ೨೦೦೦ °Cನಿಂದ ೨೩೦೦ °Cವರೆಗೆ (೩೬೦೦ °Fನಿಂದ ೪೨೦೦ °Fವರೆಗೆ) ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿರುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕರಿಕು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವಂತಾಗಲು, [[ಎಣ್ಣೆ|ತೈಲ]], ಡಾಂಬರೆಣ್ಣೆ, ನಿಸರ್ಗಾನಿಲ, ಪುಡಿಮಾಡಲಾದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಮತ್ತು [[ಆಮ್ಲಜನಕ]] ಇವುಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಗಾಳಿ ಕೊಳವೆಯ ಮೂತಿಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕುಲುಮೆಯೊಳಗೆ ಒಳಹೊಗಿಸಬಹುದು.<ref name="AISI" /> ==ರಸಾಯನ ವಿಜ್ಞಾನ== [[File:VysokePece1.jpg|thumb|250px|right|ಟ್ರೈನೆಕ್‌ ಐರನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ವರ್ಕ್ಸ್‌ನ ಊದುಕುಲುಮೆಗಳು]] ಕರಗಿಸಿದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಮುಖ್ಯ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯು ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ: :Fe<sub>2</sub>O<sub>3</sub> + 3CO → 2Fe + 3CO<sub>2</sub><ref name="Formulae">{{cite web | title = Blast Furnace | publisher = Science Aid | accessdate = 2007-12-30 | url = http://www.scienceaid.co.uk/chemistry/industrial/blastfurnace.html | archive-date = 17 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071217143213/http://www.scienceaid.co.uk/chemistry/industrial/blastfurnace.html | url-status = dead }}</ref> ಈ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅನೇಕ ಹಂತಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಬಹುದು; ಕುಲುಮೆಯೊಳಗೆ ಊದಲಾದ ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ ಕಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗಾಳಿಯ ಹರಿವು, ಕರಿಕು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಇಂಗಾಲದೊಂದಿಗೆ ವರ್ತಿಸಿ ಇಂಗಾಲದ ಮಾನಾಕ್ಸೈಡ್‌ ಮತ್ತು ಶಾಖವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದು ಮೊದಲನೆಯ ಹಂತ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ: :2 C''(s)'' + O<sub>2</sub>''(g)'' → 2 CO''(g)'' <ref name="InorganicChemistry">{{Citation | last = Rayner-Canham & Overton | title = Descriptive Inorganic Chemistry, Fourth Edition | place = New York | publisher = W. H. Freeman and Company | pages = 534–535 | year = 2006 | isbn = 9780716776956 | postscript =.}}</ref> ಬಿಸಿಯಾದ ಇಂಗಾಲದ ಮಾನಾಕ್ಸೈಡ್‌, ಕಬ್ಬಿಣ ಅದಿರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಪಕರ್ಷಿಸುವ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಕಬ್ಬಿಣ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ವರ್ತಿಸಿ ಕರಗಿಸಿದ ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು [[ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್|ಇಂಗಾಲದ ಡೈಯಾಕ್ಸೈಡ್‌‌]]ನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಕುಲುಮೆಯ ವಿಭಿನ್ನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವ ತಾಪಮಾನವನ್ನು (ಕುಲುಮೆಯು ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅತಿಬೆಚ್ಚಗಿರುತ್ತದೆ) ಅವಲಂಬಿಸಿ, ಕಬ್ಬಿಣವು ಹಲವಾರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಕರ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ತಾಪಮಾನವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 200&nbsp;°C ಮತ್ತು 700&nbsp;°C ನಡುವಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮೇಲ್ತುದಿಯಲ್ಲಿ, ಕಬ್ಬಿಣ (II) ಕಬ್ಬಿಣ (III) ಆಕ್ಸೈಡ್‌ ಆಗಿ, ಅಂದರೆ Fe<sub>3</sub>O<sub>4</sub> ಆಗಿ ಕಬ್ಬಿಣದ (III) ಆಕ್ಸೈಡ್‌ ಅಪಕರ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. :3 Fe<sub>2</sub>O<sub>3</sub>''(s)'' + CO''(g)'' → 2 Fe<sub>3</sub>O<sub>4</sub>''(s)'' + CO<sub>2</sub>''(g)'' <ref name="InorganicChemistry" /> ಕುಲುಮೆಯಲ್ಲಿನ ಮತ್ತಷ್ಟು ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 850 °Cನಷ್ಟಿರುವ ತಾಪಮಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಕಬ್ಬಿಣದ (II) ಆಕ್ಸೈಡ್ ಆಗಿ ಕಬ್ಬಿಣ (II) ಕಬ್ಬಿಣವು (III) ಅಪಕರ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ: :Fe<sub>3</sub>O<sub>4</sub>''(s)'' + CO''(g)'' → 3 FeO''(s)'' + CO<sub>2</sub>''(g)'' <ref name="InorganicChemistry" /> ತಾಜಾ ಪೂರೈಕೆಯ ಸಾಮಗ್ರಿಯು ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಾ ವಲಯದೊಳಗೆ ಕೆಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಬಿಸಿ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಯಾಕ್ಸೈಡ್‌‌, ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳದ ಇಂಗಾಲದ ಮಾನಾಕ್ಸೈಡ್‌, ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯಿಂದ ಬರುವ ಸಾರಜನಕ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕುಲುಮೆಯ ಮೂಲಕ ಮೇಲ್ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಸಾಮಗ್ರಿಯು ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸಿದಂತೆ, ಪ್ರತಿ-ಪ್ರವಾಹದ ಅನಿಲಗಳು ಎರಡೂ ತೆರನಾದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ: ಅಂದರೆ, ಪೂರೈಕೆ ಪೂರಣವನ್ನು ಅವು ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ ಕಾಯಿಸುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲನ್ನು ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ ಮತ್ತು ಇಂಗಾಲದ ಡೈಯಾಕ್ಸೈಡ್‌‌ ಆಗಿ ವಿಘಟಿಸುತ್ತವೆ: :CaCO<sub>3</sub>''(s)'' → CaO''(s)'' + CO<sub>2</sub>''(g)'' <ref name="InorganicChemistry" /> 1200&nbsp;°C ಡಿಗ್ರಿಗಳವರೆಗಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ತಾಪಮಾನಗಳಿರುವ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಕಬ್ಬಿಣದ (II) ಆಕ್ಸೈಡ್‌ ಕೆಳಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಅದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಪಕರ್ಷಣಗೊಂಡು ಕಬ್ಬಿಣ ಲೋಹವಾಗುತ್ತದೆ: :FeO''(s)'' + CO''(g)'' → Fe''(s)'' + CO<sub>2</sub>''(g)'' <ref name="InorganicChemistry" /> ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಯಾಕ್ಸೈಡ್‌‌, ಕರಿಕು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನಿಂದಾಗಿ ಇಂಗಾಲದ ಮಾನಾಕ್ಸೈಡ್‌ ಆಗಿ ಮರು-ಅಪಕರ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ: :C''(s)'' → CO<sub>2</sub>''(g)'' → 2 CO''(g)'' <ref name="InorganicChemistry" /> ಕುಲುಮೆಯಲ್ಲಿನ ಅನಿಲ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮುಖ್ಯ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಬೌಡೌರ್ಡ್‌ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ: :C + O<sub>2</sub> → CO<sub>2</sub><ref name="Formulae" /> ::CO<sub>2</sub> + C → 2CO<ref name="Formulae" /> ಕುಲುಮೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲಿನ ವಿಘಟನೆಯು ಈ ಕೆಳಕಂಡ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯ ಅನುಸಾರ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ: :CaCO<sub>3</sub> → CaO + CO<sub>2</sub><ref name="AISI" /> ವಿಘಟನೆಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂ ಆಕ್ಸೈಡ್‌, ಕಬ್ಬಿಣದಲ್ಲಿರುವ ನಾನಾಬಗೆಯ ಆಮ್ಲೀಯ ಅಶುದ್ಧತೆಗಳೊಂದಿಗೆ (ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಸಿಲಿಕದೊಂದಿಗೆ) ವರ್ತಿಸಿ, ಒಂದು ಫಯಲಿಟಿಕ್‌ ಗಸಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂ ಸಿಲಿಕೇಟ್‌, ಅಂದರೆ [[ಕ್ಯಾಲ್ಶಿಯಮ್|Ca]][[ಸಿಲಿಕಾನ್|Si]][[ಆಮ್ಲಜನಕ|O]]<sub>3</sub> ಆಗಿರುತ್ತದೆ:<ref name="Formulae" /> :SiO<sub>2</sub> + CaO → CaSiO<sub>3</sub><ref name="form2sci">Dr. K. E ಲೀ, ಫಾರ್ಮ್‌ ಟೂ ಸೈನ್ಸ್‌ (ಬಯಾಲಜಿ, ಕೆಮಿಸ್ಟ್ರಿ, ಫಿಸಿಕ್ಸ್‌)</ref> ಊದುಕುಲುಮೆಯಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ "ಪೆಡಸು ಕಬ್ಬಿಣ"ವು ಸುಮಾರು ೪–೫%ನಷ್ಟಿರುವ, ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಉನ್ನತವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಇಂಗಾಲದ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸದರಿ ಬೀಡು ಕಬ್ಬಿಣವು ಅತ್ಯಂತ ಭಂಗುರವಾಗಿರುತ್ತದೆ (ಅಂದರೆ ದೃಢವಲ್ಲದ ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ), ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ತತ್‌ಕ್ಷಣದ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ದೇಶದ ಬಳಕೆಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯು ಸೀಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಪೆಡಸು ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಬೀಡು ಕಬ್ಬಿಣದ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗಾಲ ಅಂಶವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸನಾನಾಬಗೆಯ ದರ್ಜೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಲಕರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಊದುಕುಲುಮೆಗಳಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪೆಡಸು ಕಬ್ಬಿಣದ ಬಹುಭಾಗವು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಂಸ್ಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ಊದುಕುಲುಮೆಗಳ ದಕ್ಷತೆಯು ಏಕಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆಯಾದರೂ, ಊದುಕುಲುಮೆಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಎಂದಿನಂತೆ ಅದೇ ಆಗಿ ಉಳಿದಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶ. ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಐರನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಅನುಸಾರ, "ದೊಡ್ಡಗಾತ್ರದ, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರುವ ಕುಲುಮೆಗಳು ಕಬ್ಬಿಣ ತಯಾರಿಸುವ ಇತರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಿಗಿಂತ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಾಗಿರುವ ವೆಚ್ಚಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಸಿ ಲೋಹವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಊದುಕುಲುಮೆಗಳು ಮುಂದಿನ ಸಹಸ್ರಮಾನದವರೆಗೂ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ."<ref name="AISI" /> ಊದುಕುಲುಮೆಗಳ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅನನುಕೂಲತೆಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದೆಂದರೆ, ಇಂಗಾಲದಿಂದ ಕಬ್ಬಿಣ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳು ಅಪಕರ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಕಬ್ಬಿಣವು ರೂಪುಗೊಂಡಾಗ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಯಾಕ್ಸೈಡ್‌‌ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಮಿತವ್ಯಯದ ಪರ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿರುವುದಿಲ್ಲ - ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿರುವ CO<sub>೨</sub> ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಗಳ ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿನ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೊಡುಗೆದಾರರ ಪೈಕಿ ಉಕ್ಕುತಯಾರಿಕಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಒಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ (ನೋಡಿ: ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲಗಳು). ಊದುಕುಲುಮೆಯ ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವವಾಗಿರುವ ಸವಾಲಿನ ಕುರಿತಾಗಿ ULCOS (ಅಲ್ಟ್ರಾ ಲೋ CO<sub>೨</sub> ಸ್ಟೀಲ್‌ಮೇಕಿಂಗ್‌) ಎಂಬ ಒಂದು ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಐರೋಪ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.ulcos.org/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=7 ಮಾರ್ಚ್ 2011 |archive-date=21 ನವೆಂಬರ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081121182534/http://www.ulcos.org/ |url-status=dead }}</ref> ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಗಳನ್ನು (ಪ್ರತಿ ಟನ್‌ ಉಕ್ಕಿಗೆ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ CO<sub>೨</sub> ಪ್ರಮಾಣ) ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ೫೦%ನಷ್ಟು ತಗ್ಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮಾರ್ಗಗಳು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಮತ್ತು ಆಳವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. CO<sub>೨</sub>ನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದಿಡುವ ಮತ್ತು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮಾಡುವ (CCS) ಕುರಿತಾಗಿ ಕೆಲವರು ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಜಲಜನಕ, ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಜೀವರಾಶಿಯ ವಿಧಾನಗಳೆಡೆಗೆ ತಿರುಗುವ ಮೂಲಕ ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಉಕ್ಕು ಉತ್ಪಾದನೆಯಿಂದ ಇಂಗಾಲವನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲಗೊಳಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಆರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>ICIT-ರೆವ್ಯೂ ಡೆ ಮೆಟಲರ್ಜಿ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ಸಂಚಿಕೆಗಳು, ೨೦೦೯</ref> ಸ್ವತಃ ಊದುಕುಲುಮೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೊಳಗೆ CCSನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಒಂದು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ-ಅನಿಲದ ಮರುಬಳಕೆಯ ಊದುಕುಲುಮೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಇದು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿದೆ ಹಾಗೂ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ದೇಶದ ಗಾತ್ರವೊಂದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮಾಣಾನುಸಾರ ವರ್ಧಿಸುವ ಊದುಕುಲುಮೆಯು ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿರುವ ಕಾಲಮಿತಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ತಗ್ಗಿಸಲು EU ವತಿಯಿಂದ ನಿಗದಿ ಪಡಿಸಲಾಗಿರುವ ಕಾಲಮಿತಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ, ೨೦೧೦ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದೊಳಗಾಗಿ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಡಬೇಕಿದೆ. ವಿಸ್ತೃತ ನಿಯೋಜನೆಯು ೨೦೨೦ರ ನಂತರ ಕೈಗೂಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ==ಶಿಲಾ ಉಣ್ಣೆಯ ತಯಾರಿಕೆ== ಶಿಲಾ ಉಣ್ಣೆ ಅಥವಾ ಬಂಡೆ ಉಣ್ಣೆ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಖನಿಜದ ನೂತ ಎಳೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಒಂದು ನಿರೋಧನ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಹಾಗೂ ನೀರುಬೇಸಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಲೋಹದ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಭಿನ್ನ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲದ ಬಂಡೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲಾದ ಊದುಕುಲುಮೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ತಯಾರಿಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಿಣಾಮಕ ಗಸಿಯನ್ನು ಹೊರಗೆ ಸೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ನೂಲುವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿ ಬಂಡೆ ಉಣ್ಣೆಯ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.rockwool.co.uk/about+rockwool/what+is+stone+wool-c7- |title=ವಾಟ್‌ ಈಸ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌ ವೂಲ್‌? |access-date=7 ಮಾರ್ಚ್ 2011 |archive-date=4 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101204092220/http://www.rockwool.co.uk/about+rockwool/what+is+stone+wool-c7- |url-status=dead }}</ref> ಒಂದು ಅನಪೇಕ್ಷಿತ ಉಪ-ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದ್ದು, ತ್ಯಾಜ್ಯದೊಳಗೆ ಸಾಗಿಸಲ್ಪಡುವ ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಲೋಹಗಳನ್ನೂ ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ತಾಣಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗಿರುವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಊದುಕುಲುಮೆಗಳು== {{main|List of preserved historic blast furnaces}} ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿರುವ ಊದುಕುಲುಮೆಯನ್ನು ಕೆಡವಿಹಾಕುವುದು ಅಥವಾ ಒಂದು ಹೊಸದಾದ, ಸುಧಾರಿತ ಕುಲುಮೆಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದು, ಅಥವಾ ಸದರಿ ಪ್ರದೇಶದ ಅನುಧಾವಿತ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಸಮಗ್ರ ತಾಣವನ್ನೇ ಕೆಡವಿ ಹಾಕುವುದು ಇವೆಲ್ಲವೂ ಬಹಳ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿತ್ತು. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳು ತಮ್ಮ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಇತಿಹಾಸದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ಊದುಕುಲುಮೆಗಳ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡಿವೆ. ಕೈಬಿಡಲಾದ ಉಕ್ಕಿನ ಗಿರಣಿಗಳನ್ನು ಕೆಡವಿಹಾಕುವುದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಅವನ್ನು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಅಥವಾ ಬಹು-ಉದ್ದೇಶದ ಉದ್ಯಾನಗಳಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹೀಗೆ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಊದುಕುಲುಮೆಗಳು [[ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ]] ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ; ಇಂಥ ಇತರ ತಾಣಗಳು [[ಸ್ಪೇನ್|ಸ್ಪೇನ್‌]], [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರಾನ್ಸ್‌]], [[ಜೆಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಝೆಕ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ]], [[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನ್‌]], ಲಕ್ಸೆಂಬರ್ಗ್‌, [[ಪೋಲೆಂಡ್|ಪೋಲೆಂಡ್‌]], [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ|ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]], [[ರಷ್ಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ]] ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ‌== *ಮೂಲಭೂತ ಆಮ್ಲಜನಕ ಕುಲುಮೆ *ಊದುಕುಲುಮೆಯ ಸತುವಿನ ಅದಿರು ಕರಗಿಸುವಿಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ *ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಪಡೆಯುವಿಕೆ *ಒಂದು "ಆವಿ ಗಾಳಿಯ ಹರಿವಿನಿಂದ" ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜಲಾನಿಲ *FINEX *ಫ್ಲೋಡಿನ್‌ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ *ಎಲ್ಲಾ ಬಗೆಯ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ, [[:ವರ್ಗ:Ironworks and steelworks in England|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಮತ್ತು ಉಕ್ಕಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆ]]. *ಲಸ್ಕಿಲ್‌ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು‌== {{reflist|2}} ===ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ=== {{Refbegin}} *{{Citation |last=Birch |first=Alan | title= The Economic History of the British Iron and Steel Industry, 1784-1879 |year= 2005 |publisher= Routledge |isbn=0415382483}} *{{Citation | last = Ebrey | first = Patricia Buckley | last2 = Walthall | first2 = Anne | last3 = Palais | first3 = James B. | title = East Asia: A Cultural, Social, and Political History | place = Boston | publisher = Houghton Mifflin | year = 2005 | isbn = 0618133844| postscript =.}} *{{Citation | last = Gimpel | first = Jean | title = The Medieval Machine: The Industrial Revolution of the Middle Ages | place = New York | publisher = Holt, Rinehart and Winston | year = 1976 | isbn = 0030146364| postscript =.}} *{{Citation |last=Hyde |first=Charles K. |title=Technological Change and the British iron industry, 1700-1870 |year=1977 |publisher= Princeton University Press |location=Princeton |isbn= 0691052468| postscript =.}} *{{Citation |last=Woods |first=Thomas |title=How the Catholic Church Built Western Civilization |year=2005 |isbn=0-89526-038-7 |publisher=Regnery Publ. |location=Washington, D.C.| postscript =.}} {{Refend}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons|Blast furnace|Blast furnace}} *[http://www.scienceaid.co.uk/chemistry/applied/blastfurnace.html ಸೈನ್ಸ್‌ ಏಡ್‌: ಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ ಫರ್ನೇಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722164915/http://www.scienceaid.co.uk/chemistry/applied/blastfurnace.html |date=22 ಜುಲೈ 2011 }} ಹೌ ಈರನ್‌ ಈಸ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರಾಕ್ಟೆಡ್‌- ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಮಟ್ಟಕ್ಕಾಗಿ *[http://www.bbc.co.uk/history/british/victorians/launch_ani_blast_furnace.shtml ಊದುಕುಲುಮೆಯ ಸಜೀವ ಚಿತ್ರಿಕೆ ] *[http://www.steel.org/AM/Template.cfm?Section=Home&amp;template=/CM/HTMLDisplay.cfm&amp;ContentID=5433 ಹೌ ಎ ಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ ಫರ್ನೇಸ್‌ ವರ್ಕ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070510164459/http://www.steel.org/AM/Template.cfm?Section=Home&template=%2FCM%2FHTMLDisplay.cfm&ContentID=5433 |date=10 ಮೇ 2007 }} ಸಚಿತ್ರ ವಿವರಣೆ *[http://www.davistownmuseum.org/toolPreBlastFurnace.html ಊದುಕುಲುಮೆಯ ಪೂರ್ವವರ್ತಿಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070225050049/http://www.davistownmuseum.org/toolPreBlastFurnace.html |date=25 ಫೆಬ್ರವರಿ 2007 }} *[http://www.stahlseite.de/ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿನ ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಆಕಾರ ನೀಡುವಿಕೆಯ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧಾನಗಳ ಕುರಿತಾದ ವ್ಯಾಪಕವಾದ '''ಚಿತ್ರಸಂಪುಟ'''. ][http://www.stahlseite.de/ ಜರ್ಮನ್‌ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿರುವಂಥದು.] *[http://www.radwerk-vordernberg.at ಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ ಫರ್ನೇಸ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ರೇಡ್ವರ್ಕ್‌ IV] *[http://www.britannica.com/eb/art-1535 ಊದುಕುಲುಮೆ ಮತ್ತು ಕೌಪರ್‌ ಮುಚ್ಚೊಲೆಯ ಸ್ಥೂಲಚಿತ್ರ ರೂಪದ ರೇಖಾಚಿತ್ರ] *[http://www.ironfurnaces.com ironfurnaces.com - ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ ಗಾಳಿಯ ಹರಿವಿನ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕುಲುಮೆಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ತಾಣವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಉಚಿತ ವಿಕಿ ತಾಣ] *[http://www.ulcos.org ulcos.org - ಇದು ಯುರೋಪಿನ ಒಂದು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಾಹಸವಾದ ULCOS ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಕುರಿತಾದ ಒಂದು ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ ಆಗಿದೆ; ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟವು (EU) ತನ್ನ FP6 ಮತ್ತು RFCS ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಜಿಸಿದ್ದು, ಪಶ್ಚಿಮದ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬಹುತೇಕ ಉಕ್ಕು ಉತ್ಪಾದಕರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, 14 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ 48 ಸಹಭಾಗಿಗಳಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ದೊರೆತಿದೆ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081121182534/http://www.ulcos.org/ |date=21 ನವೆಂಬರ್ 2008 }} {{Use dmy dates|date=October 2010}} {{DEFAULTSORT:Blast Furnace}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬಳಕೆಯ ಕುಲುಮೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಲೋಹ ವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಉಕ್ಕಿನ ತಯಾರಿಕೆ]] [[ವರ್ಗ:ಲೋಹಶಾಸ್ತ್ರ]] [[he:כבשן#תנור רם]] exbnakkptyfvi3ly5fs78d3k0cx8auh 0 28766 1372786 1338030 2026-05-05T16:19:53Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372786 wikitext text/x-wiki [[File:Aesopnurembergchronicle.jpg|thumb|ಹರ್ಟ್‌ಮನ್ನ್‌ ಷೆಡೆಲ್‌ರು ನ್ಯೂರೆಂಬರ್ಗ್‌ ಕ್ರಾನಿಕಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಈಸೋಪನ ಚಿತ್ರ. ಇಲ್ಲಿ ಆತನು 15ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಜರ್ಮನ್‌‌ ವೇಷಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಹಾಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ]] [[File:Brownhills alphabet plate.jpg|thumb|ಬ್ರೌನ್‌ಹಿಲ್ಸ್‌ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಫಲಕ, ಈಸೋಪನ ನೀತಿಕಥೆಗಳ ಸರಣಿ, ನರಿ ಹಾಗೂ ದ್ರಾಕ್ಷಿ/ಕೈಗೆಟುಕದ ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಹುಳಿ c.1880]] [[File:Pedigree of fables in The Fables of Æsop (Jacobs).png|thumb|ದ ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ಆಫ್ ಈಸೋಪ್‌ (ಜೋಸೆಫ್‌ ಜಾಕೊಬ್ಸ್‌, 1894)ನಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ನೀತಿಕಥೆಗಳ ಒಂದು ಪೀಳಿಗೆ]] [[File:Aosta Sant orso Chiostro Capitello10 Lato Nord.jpg|thumb|12ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಸ್ತಂಭ, ಕಾಲೆಜಿಯಾಟಾ ಡಿ ಸ್ಯಾಂಟ್‌'ಒರ್ಸೋದ ಸಂನ್ಯಾಸಿ ಗೃಹ, ಅವೊಸ್ಟಾ: ನರಿ ಹಾಗೂ ಕೊಕ್ಕರೆ]] '''ಈಸೋಪನ ನೀತಿಕಥೆಗಳು''' ಅಥವಾ '''ಈಸೋಪಿಕಾ''' ಎಂಬುದು ೬೨೦ರಿಂದ ೫೬೦ BCEಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಸ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸಿದ್ದ ಓರ್ವ ಗುಲಾಮ ಹಾಗೂ ಕಥಾ ನಿರೂಪಕನಾಗಿದ್ದ [[ಈಸೋಪ|ಈಸೋಪನು]] ಹೇಳಿದ್ದೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾದ ನೀತಿಕಥೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. ಆತನ ನೀತಿಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಜನಜನಿತವಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಈ ನೀತಿಕಥೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಮಕ್ಕಳ ನೈತಿಕ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದೆ. ''ನರಿ ಹಾಗೂ ದ್ರಾಕ್ಷಿಯ ಕಥೆ'' (ಇದರಿಂದಲೇ "ಹುಳಿದ್ರಾಕ್ಷಿ" ಎಂಬ ನುಡಿಗಟ್ಟು ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗೊಂಡಿದೆ), ''ಆಮೆ ಮತ್ತು ಮೊಲ'', ''ಉತ್ತರ ಮಾರುತ ಹಾಗೂ ಸೂರ್ಯ '', ''ತೋಳ ಬಂತು ತೋಳ/ತೋಳ ಎಂದು ಕೂಗಿದ ಬಾಲಕ'' ಹಾಗೂ ''ಇರುವೆ ಮತ್ತು ಮಿಡತೆ'' ಯಂತಹಾ ಈಸೋಪನ ನೀತಿಕಥೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿರು ವ ಹಲವು ರಮ್ಯಕಥೆಗಳು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾದಂತಹವು. ೧ನೆಯ ಶತಮಾನ CEಯ ಓರ್ವ [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ|ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ]]ಯಾಗಿದ್ದ ಟ್ಯಾನಾದ ಅಪೋಲ್ಲೋನಿಯಸ್‌‌ ಎಂಬಾತನು, ಈಸೋಪನ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದನೆಂದು ದಾಖಲಿಸ ಲಾಗಿದೆ: <blockquote> ತೀರ ಸರಳವಾದ ಭೋಜನವನ್ನೇ ಅತ್ಯಂತ ಭವ್ಯವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಹಲವರಂತೆಯೇ, ಆತನು ಸಾಧಾರಣವಾದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಅದ್ಭುತ ವಾಸ್ತವಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ನಲ್ಲದೇ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದ ನಂತರ ಅದಕ್ಕೆ ಇಂಥಹದ್ದನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು ಇಲ್ಲವೇ ಅದನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು ಎಂಬ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಕೂಡಾ ಸೇರಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಇಷ್ಟು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ, ಆತ ನು ಕವಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿಯೇ ವಾಸ್ತವದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತನಾಗಿದ್ದ; ಏಕೆಂದರೆ ಕವಿಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರಮ್ಯಕಥೆಗಳಿಗೆ ಸಂಭಾವ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಲೋಸುಗ ಅವುಗಳಿಗೇ ಅಪ ಚಾರವೆಸಗುತ್ತಿದ್ದರೆ; ಈತನು ಮಾತ್ರ ತನ್ನ ಕಥೆಗಳು ಕಲ್ಪಿತವಾದವಷ್ಟೇ ಎಂಬುದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತಿರುವ ವಿಚಾರ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಲೇ ಅದು ನಿಜವಾದ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿ ಸಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಘಂಟಾಘೋಷವಾಗಿ ಸಾರುತ್ತಿದ್ದ. (ಫಿಲಾಸ್ಟ್ರೇಟಸ್‌‌, ''ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಅಪೋಲ್ಲೋನಿಯಸ್‌‌ ಆಫ್‌ ಟ್ಯಾನಾ'', ಸಂಪುಟ V:೧೪) </blockquote> ==ಮೂಲಗಳು== [[File:Aesopus - Aesopus moralisatus, circa 1485 - 2950804 Scan00010.tif|thumb|''Aesopus moralisatus'', 1485]] *[[ಗ್ರೀಸ್|ಗ್ರೀಕ್‌‌‌]] ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಹೆರೋಡಾಟಸ್‌‌ನ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ನೀತಿಕಥೆಗಳನ್ನು ೫ನೆಯ ಶತಮಾನ BCಯ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸಿದ್ದ ಈಸೋಪ ನೆಂಬ ಗುಲಾಮ ಬರೆದಿದ್ದನು. ಈಸೋಪನನ್ನು ಹಲವು ಇತರೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕ್‌‌‌ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ – ಅರಿಸ್ಟೋಫೇನೆಸ್‌‌ ತನ್ನ ಹಾಸ್ಯಕೃತಿಯಾದ ''ದ ವಾಸ್ಪ್‌ಸ್‌‌‌'' ನಲ್ಲಿ ಭೋಜನಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವ ಮಾತು ಕತೆಗಳ ಮೂಲಕ ಕಥಾನಾಯಕ ಫಿಲೋಕ್ಲಿಯಾನ್‌‌ ಎಂಬುವವನು ಈಸೋಪನ "ಅಸಂಬದ್ಧತೆಗಳ" ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದು ಕೊಂಡಿರುವುದಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಲಾಗಿದೆ; *''ಫೇಡೋ'' ಎಂಬ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ರಟೀಸ್‌‌ ತಾನು ಸೆರೆಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಮಯವನ್ನು "ತಾನು ತಿಳಿದು ಕೊಂಡಿದ್ದ " ಈಸೋಪನ ನೀತಿ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವನ್ನು ಕವಿತೆ ಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸುತ್ತಾ ಕಳೆದಿದ್ದನು ಎಂದು ಪ್ಲೇಟೋ ಬರೆದಿದ್ದನು. *ಅದೇನೇ ಇರಲಿ, ಎರಡು ಪ್ರಧಾನ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ<ref name="Ashliman">D. L. ಅಷ್ಲಿಮನ್‌, “ಇಂಟ್ರೊಡಕ್ಷನ್‌,” ಜಾರ್ಜ್‌ ಸ್ಟೇಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ (ಸಲಹಾ ಸಂಪಾದಕೀಯ ನಿರ್ದೇಶಕ), ''ಈಸೋಪ್ಸ್‌ ಫೇಬಲ್ಸ್‌'' ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್‌, ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್‌: ಬಾರ್ನೆಸ್‌ &amp; ನೋಬಲ್‌ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ಸ್‌, ಬಾರ್ನೆಸ್‌ &amp; ನೋಬಲ್‌ ಬುಕ್ಸ್‌ (೨೦೦೫)ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ. *ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್‌, ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್‌: ಫೈನ್‌ ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್‌ ಮೀಡಿಯಾ, Inc.ನೊಂದಿಗೆ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಣೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣದ ಮೈಕೇಲ್‌ J. ಫೈನ್‌, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಹಾಗೂ ಪ್ರಕಾಶಕ.. ನೋಡಿ. pp. xiii-xv ಮತ್ತು xxv-xxvi.</ref> - ಈಸೋಪನದೆಂದು ಹೇಳಲಾದ ನೀತಿ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ನೀತಿಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಮೂಡಿಸುವುದರಿಂದ ಹಾಗೂ ಈಸೋಪನ ಜೀವನದ ಬಗೆಗಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಥನಗಳು ಕೂಡಾ ವೈರುದ್ಧ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ - ಈಸೋಪನು ಬಹುಶಃ ಅವನು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಎಂಬುದು ಬಹುಶಃ ನಿಜವಾಗಿದ್ದರೂ ಆತನದೆಂದು ಹೇಳಲಾದ ನೀತಿಕಥೆಗಳೆಲ್ಲವನ್ನು ಬಹುಶಃ ತಾನೊಬ್ಬನೇ ಬರೆದದ್ದಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಇದರ ಬಗೆಗಿನ ಆಧುನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವಾಗಿದೆ.<ref name="Ashliman" /> *ಆಧುನಿಕ ವಿದ್ವಾಂಸವರ್ಗವು "ಈಸೋಪಿಕ್‌‌‌‌ " ರೂಪದ ನೀತಿಕಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ನಾಣ್ಣುಡಿಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಸುಮರ್‌‌ ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಡರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಮೂರನೇ ಸಹಸ್ರಮಾನ BCEಯಷ್ಟು ಹಿಂದಿನವು ಕೂಡಾ ಆಗಿವೆ ಎಂದೂ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Priest">ಜಾನ್‌ F. ಪ್ರೀಸ್ಟ್‌, "ಗೋದಣಿಗೆಯಲ್ಲಿರುವ ನಾಯಿ : ಇನ್‌ ಕ್ವೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಎ ಫೇಬಲ್‌," ''ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್‌ ಜರ್ನಲ್'' ‌ನಲ್ಲಿ, ಸಂಪುಟ ೮೧, No. ೧, (ಅಕ್ಟೋಬರ್‌–ನವೆಂಬರ್‌, ೧೯೮೫), pp. ೪೯-೫೮.</ref> *ಆದ್ದರಿಂದ ತಮ್ಮ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಈಸೋಪನ ನೀತಿಕಥೆಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಸ್‌‌, [[ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ|ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತ]] ಅಥವಾ [[ಪ್ರಾಚೀನ ಈಜಿಪ್ಟ್‌|ಪ್ರಾಚೀನ ಈಜಿಪ್ಟ್‌‌]]ಗಳ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಲ್ಲ, ಆದರೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಸುಮರ್‌‌ ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಡರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದ್ದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದವು.<ref name="Priest" /> ====ಈಸೋಪ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು==== *ಬೌದ್ಧ ಜಾತಕ ಕಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ಹಿಂದೂಗಳ ''ಪಂಚತಂತ್ರ'' ವು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಭಾರತೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಈಸೋಪನ ನೀತಿಕಥೆಗಳು ಕಥನ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಡಜನ್ನಿನಷ್ಟು ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಮಾನವಾಗಿವೆ. ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಹೀಗಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ ಗ್ರೀಕರು‌‌ ಈ ನೀತಿಕಥೆಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಕಥಾ ನಿರೂಪಕರಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಂಡರೋ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ಈ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಪರಸ್ಪರವಾದದ್ದೋ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ. *ಈಸೋಪನ ನೀತಿಕಥೆಗಳ<ref>ಲಾರಾ ಗಿಬ್ಸ್‌ರ ಪ್ರಕಾರ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಇದು "ಪ್ರಸ್ತುತ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಬಹು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಹಾಗೂ ನಂಬಿಕಾರ್ಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆ." {{cite book|last=Gibbs|first=Laura |title=Aesop's Fables. A new translation|year=2002|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0192840509|pages=xxxiii|url=http://books.google.co.uk/books?id=K7XwvvIfXh4C&pg=PP1&dq=Aesop%27s+Fables.+A+new+translation+by+Laura+Gibbs&hl=en&ei=fEhoTLn5K5SI4AbUiJWZBA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CDQQ6AEwAQ#v=onepage&q=perry&f=false}}</ref> ಪ್ರಮಾಣಭೂತ ಪೂರ್ಣಪಟ್ಟಿಯ ಲೇಖಕರಾದ ಲೋಯೆಬ್‌ ಸಂಪಾದಕ ಬೆನ್‌ E. ಪೆರ್ರಿ ಎಂಬಾತ ತನ್ನ ಕೃತಿ ''ಬಾಬ್ರಿಯಸ್‌ ಮತ್ತು ಫೇಡ್ರಸ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಅತಿರೇಕದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯೊಂದನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ ಅದರ ಪ್ರಕಾರ :ಇಡೀ ಗ್ರೀಕ್‌‌‌ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ, ಇದುವರೆಗೂ ನನಗೆ ತಿಳಿದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಒಂದೇ ಒಂದು ರಮ್ಯಕಥೆ ಕೂಡಾ ನೇರವಾಗಿ ಇಲ್ಲವೇ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದಿಂದ ಬಂದದ್ದು ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದಾದಂತಹುದಿಲ್ಲ ; ಆದರೆ ಹಲವು ನೀತಿಕಥೆಗಳು ಅಥವಾ ನೀತಿಕಥೆ/ರಮ್ಯಕಥಾ ಪ್ರಮುಖ ಭಾವಗಳು ಗ್ರೀಕ್‌‌‌ ಅಥವಾ ಪೌರ್ವಾತ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಕಾಣಿಸಿದುದು ನಂತರ [[ಪಂಚತಂತ್ರ]] ಹಾಗೂ ಬೌದ್ಧ ಜಾತಕಕಥೆಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರೆ ಭಾರತೀಯ ಕಥಾ-ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂದಿವೆ ".<ref>ಬೆನ್‌‌ E. ಪೆರ್ರಿ, "ಇಂಟ್ರೊಡಕ್ಷನ್", p. xix, ''ಬಾಬ್ರಿಯಸ್‌ ಮತ್ತು ಫೇಡ್ರಸ್‌'' ನಲ್ಲಿ (೧೯೬೫)</ref> ಈಸೋಪ ಹಾಗೂ ಬುದ್ಧರು ಬಹುತೇಕ ಸಮಕಾಲೀನರಾದರೂ, ಅವರ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಯಾರೊಬ್ಬರ ರಮ್ಯಕಥೆಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ಲಿಖಿತ ವಾದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕೆಲವು ಅನಾಸಕ್ತ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಈಗಲೂ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಮೂಡಿಸುತ್ತಿರುವ ಹಾಗೂ ಈಗಲೂ ಹೊರ ಬರುತ್ತಿರುವ ಪುರಾವೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಅವುಗಳ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಅದನ್ನೇ ಒಂದು ನಿಚ್ಚಳ ನಿಲುವನ್ನಾಗಿಸಲು ಸಜ್ಜಾಗಿದ್ದಾರೆ. ==ಭಾಷಾಂತರ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರ/ಪ್ರಸಾರ== ===ಗ್ರೀಕ್‌‌‌ ಆವೃತ್ತಿಗಳು=== *ಯಾವಾಗ ಹಾಗೂ ಹೇಗೆ ಈ ನೀತಿಕಥೆಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಸ್‌‌ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದವು ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೇಗೆ ಪ್ರಚಾರವಾದವು ಎಂಬುದು ಈಗಲೂ ನಿಗೂಢವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವನ್ನು ಈಸೋಪನ ನಂತರ ಅನೇಕ ಶತಮಾನಗಳ ನಂತರದ ಬಾಬ್ರಿಯಸ್‌ ಮತ್ತು ಫೇಡ್ರಸ್‌ಗಿಂತ ಹಿಂದಿನದು ಎಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವಾಗಿದ್ದು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಅದಕ್ಕಿಂತ ನಂತರದ ಕಾಲದ್ದಾಗಿವೆ. ಪ್ರಸ್ತಾಪಿತವಾದ ತೀರ ಮುಂಚಿನ ಸಂಗ್ರಹವು ೪ನೆಯ ಶತಮಾನ BCE ಕಾಲಮಾನದ ಅಥೆನ್ಸ್‌ನ ಓರ್ವ ಭಾಷಣಕಾರ ಹಾಗೂ ರಾಜನೀತಿಜ್ಞ ಫಲೇರಮ್‌‌ನ ಡೆಮೆಟ್ರಿಯಸ್‌‌ ಎಂಬಾತನದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಆತನು ನೀತಿಕಥೆಗಳನ್ನು ಹತ್ತು ಪುಸ್ತಕಗಳ ಒಂದು ಸಂಕಲನವನ್ನಾಗಿ ಭಾಷಣಕಾರರುಗಳ ಬಳಕೆಗೆಂದು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಟ್ಟಿದ್ದನು. *ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌‌ ನ ಅನುಯಾಯಿಯಾಗಿದ್ದ ಆತ ಹಿಂದಿನ ಗ್ರೀಕ್‌‌‌ ಲೇಖಕರು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ನೀತಿಕಥೆಗಳನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಗದ್ಯ ರೂಪ ಕೊಟ್ಟನು. ಇದು ಕನಿಷ್ಟ ಪಕ್ಷ ಇತರರಿಂದ ಈಸೋಪನದೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದ್ದಿತೋ ಅವುಗಳಿಗೆ ಪುರಾವೆಯಾಗಿದ್ದಿತು; ಆದರೆ ಇದು ಈ ಲೇಖಕರು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಿದ್ದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನೀತಿಕಥೆಗಳು, ಕಲ್ಪಿತ ಉಪಾಖ್ಯಾನಗಳು, ಕಾರ್ಯಕಾರಣವಾದ ಅಥವಾ ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕ ದಂತಕಥೆಗಳು, ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ನುಡಿಗಟ್ಟು ಅಥವಾ ಹಾಸ್ಯೋಕ್ತಿಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆಗಿರಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಮೌಖಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಮೂಲಕ ಆತನದೆಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಗಿದ್ದವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ಕೂಡಾ ಹೊಂದಿರಬಹುದಾಗಿದ್ದಿತು. *ಇದು ಈಸೋಪನ ನಿಜವಾದ ಲೇಖಕತ್ವದ ಪುರಾವೆಯಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಂತಹಾ ರಮ್ಯಕಥೆಗಳಿಗೆ ಆತನ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡಬಲ್ಲ ಆತನ ಹೆಸರಿನ ಪ್ರಭಾವದ ಪುರಾವೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅದೇನೇ ಇರಲಿ ಡೆಮೆಟ್ರಿಯಸ್‌‌ನ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ಹನ್ನೆರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಪದೇಪದೇ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಇದನ್ನೇ ಅಧಿಕೃತ ಈಸೋಪನ ಕಥೆಗಳು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಇದರ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿ ಈಗ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. *ಪ್ರಸ್ತುತ ದಿನಮಾನದ ಕಥಾಸಂಗ್ರಹಗಳು ಬಾಬ್ರಿಯಸ್‌‌ನ ಕೆಲಕಾಲಾನಂತರದ ಗ್ರೀಕ್‌‌‌ ಆವೃತ್ತಿಯಿಂದ ವಿಕಸಿತಗೊಂಡಿದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಊನ ಅಯಾಂಬಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸುಮಾರು ೧೬೦ ದಂತಕಥೆಗಳ ಅಪೂರ್ಣವಾದ ಒಂದು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯು ನಮಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಆತನು ೧ನೆಯ ಶತಮಾನ CEಯ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸಿದ್ದನು. ೧೧ನೆಯ-ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ 'ಸಿಂತಿಪಾಸ್‌‌'ನ ನೀತಿಕಥೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. *ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾವನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅವು ಗ್ರೀಕ್‌‌‌ ವಿದ್ವಾಂಸ ಮೈಕೆಲ್‌‌ ಆಂಡ್ರೆಪ್ಯುಲೊಸ್‌‌ನ ರಚನೆಗಳಾಗಿರಬಹುದು. ಇವುಗಳು ಒಂದು ಸಿರಿಯಾಕ್‌ ಆವೃತ್ತಿಯೊಂದರ ಭಾಷಾಂತರ ವಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಮೂಲಕೃತಿಯೇ ಇನ್ನೂ ಹಿಂದಿನ ಗ್ರೀಕ್‌‌‌ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಭಾಷಾಂತರಿಸಿದ್ದು ಈ ಮುಂಚೆ ದಾಖಲಾಗದಿದ್ದ ನೀತಿಕಥೆಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ಹೊಂದಿದ್ದವು. ೯ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಧರ್ಮಾಧಿಕಾರಿ ಇಗ್ನೇಷಿಯಸ್‌ ರಚಿತ ಊನ ಅಯಾಂಬಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಚತುರ್ಗಣ ಪದ್ಯದ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಐವತ್ತೈದು ನೀತಿಕಥೆಗಳ ಆವೃತ್ತಿಯು ಕೂಡಾ ಮೊದಲಿಗೆಯೇ ಪೌರಸ್ತ್ಯ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಬಂದ ರಮ್ಯಕಥೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ್ದುದಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲು ಅರ್ಹವಾಗಿದೆ.<ref>D.L. ಅಷ್ಲಿಮನ್, "ಇಂಟ್ರೊಡಕ್ಷನ್", p. xxii, ''ಈಸೋಪ್ಸ್‌ ಫೇಬಲ್ಸ್‌'' ನಲ್ಲಿ(೨೦೦೩)</ref> *೧ನೆಯ ಶತಮಾನ CEಯ ಕಾಲಮಾನದ ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳು ಹಾಗೂ ಹೀಬ್ರೂ ಮತಗ್ರಂಥಗಳ ಯಹೂದಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಯಹೂದಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಈಸೋಪಿಕ್‌‌‌‌ ಕೃತಿಚಕ್ರಕ್ಕೆ ಪೌರಸ್ತ್ಯ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಬಂದ ರಮ್ಯಕಥೆಗಳ ಪ್ರವೇಶವಾಗಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಬಲ್ಲದು. ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತು ನೀತಿಕಥೆಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ,<ref>[http://www.jewishencyclopedia.com/table.jsp?table_id=3&amp;volid=1&amp;title=%C6SOP%27S%20FABLES%20AMONG%20THE%20JEWS: ಜ್ಯೂಯಿಷ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪಟ್ಟಿಯಿದೆ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ಗ್ರೀಕ್‌‌‌ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಮೂಲಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಸರ್ವೇಸಾಧಾರಣವಾಗಿದ್ದವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವಾದರೆ, ಆರು ಕಥೆಗಳು ಕೇವಲ ಭಾರತೀಯ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಬೇರೆಯೇ ಆರು ಕಥೆಗಳು ಕೇವಲ ಗ್ರೀಕ್‌‌‌ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಗ್ರೀಸ್‌‌‌, ಭಾರತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ತರಹದ ನೀತಿಕಥೆಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮಕಥೆಗಳ ಸ್ವರೂಪವು ಹೆಚ್ಚು ಭಾರತೀಯವಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. *ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಕೊಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಏಡಿಯ ನೀತಿಕಥೆಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹ ಹಾಗೂ ಮತ್ತೊಂದು ಪಕ್ಷಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದುದಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೋಷುವಾ ಬಿನ್‌/ಬೆನ್‌ ಹನಾನಿಯಾ ರೋಮ್‌ನ ವಿರುದ್ಧ ದಂಗೆಯೇಳದಿರುವಂತೆ ತಡೆಯಲು ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ತಲೆಗಳನ್ನು ಸಿಂಹದ (Gen. R. lxiv.), ದವಡೆಯೊಳಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹಾಕದಂತೆ ಮನವೊಲಿಸುವಾಗ ಯಹೂದ್ಯರಿಗೆ ಈ ನೀತಿಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದಾಗ ಆತನು ಭಾರತದ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆಲ ಸಮಾನ ಅಂಶಗಳ ಪರಿಚಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ===ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಆವೃತ್ತಿಗಳು=== *ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ಎನ್ನಿಯಸ್‌ ಎಂಬ ಕವಿ ಹಾಗೂ ಹೊರೇಸ್‌‌ನ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಇತರರು ಆ ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ಕನಿಷ್ಟ ಒಂದು ನೀತಿಕಥೆಯನ್ನು ಭಾಷಾಂತರಿಸಿದ್ದರೂ [[ಲ್ಯಾಟಿನ್|ಲ್ಯಾಟಿನ್‌]] ಅಯಾಂಬಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ತ್ರಿಮಾತ್ರಾ ಪಂಕ್ತಿಗಳಾಗಿ ಈಸೋಪನ ಕಥೆಗಳ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಸವಿಸ್ತಾರ ಭಾಷಾಂತರವನ್ನು ೧ನೆಯ ಶತಮಾನ CEಯ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿ ಸೀಜರ್‌ ಅಗಸ್ಟಸ್‌‌/ಅಗಸ್ಟಸ್‌‌ ಸೀಜರ್‌ನ ಮುಕ್ತ ಗುಲಾಮನಾಗಿದ್ದ ಫೇಡ್ರಸ್‌‌ ಎಂಬಾತನು ಮಾಡಿದ್ದನು. *ಆಂಟಿಯೋಚ್‌ನ ಆಫ್‌ಥೋನಿಯಸ್‌ ಎಂಬ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಭಾಷಣಕಾರ ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ಗ್ರಂಥವೊಂದನ್ನು ಬರೆದು ಅದರಲ್ಲಿ ಈ ೩೧೫ ನೀತಿಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ನಲವತ್ತನ್ನು ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಗದ್ಯ ರೂಪಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದನು. ಈ ಭಾಷಾಂತರವು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ ಹಾಗೂ ನಂತರದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಸಮಕಾಲೀನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ವಿಷದೀಕರಿಸುವುದರಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹವೆನಿಸುತ್ತದೆ. *ಅಲಂಕಾರಿಕ ಭಾಷಣಕಾರರು ಹಾಗೂ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು ಈಸೋಪನ ನೀತಿಕಥೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯ ವಿದ್ವಾಂಸರುಗಳಿಗೆ ‌ ಕಥೆಯ ನೀತಿಯನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ತಮ್ಮದೇ ಆದ ನವೀನ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಕರಣದ ಶೈಲಿ ಹಾಗೂ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶವಾಗಿ ನೀಡುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದನಂತರ ಆಸೋನಿಯಸ್‌ ಎಂಬ ಕವಿಯು ಈ ನೀತಿಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಪದ್ಯ ರೂಪಕ್ಕಿಳಿಸಿದನು. * ನಂತರ ಹೆಚ್ಚೇನೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಲ್ಲದ ಓರ್ವ ಸಮಕಾಲೀನ ಲೇಖಕ ಜ್ಯೂಲಿಯಾನಸ್‌‌ ಟಿಟಿಯೇನಸ್‌ನು ಅವುಗಳನ್ನು ಗದ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಭಾಷಾಂತರಿಸಿದನು, ೫ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಏವಿಯೇನಸ್‌ ಎಂಬಾತನು ಈ ನೀತಿಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ೪೨ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಶೋಕಗೀತೆಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದನು. ಫೇಡ್ರಸ್‌‌ನ ಕೃತಿಯ ಗದ್ಯ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ, ತಿಳಿದು ಬಂದವಲ್ಲಿ ತೀರ ಹಳೆಯದಾದ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾದದ್ದೆಂದರೆ ಉಳಿದಂತೆ ಅಪರಿಚಿತನಾದ ನೀತಿಕಥೆಗಾರ ರೋಮ್ಯುಲಸ್‌‌ನ ಹೆಸರನ್ನಿಟ್ಟಿರುವ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. *ಇದು ಎಂಬತ್ತಮೂರು ನೀತಿಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ೧೦ನೆಯ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾಗಿರುವುದಲ್ಲದೇ, "ಈಸೋಪ "ನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಮತ್ತೊಂದು ಇನ್ನೂ ಹಿಂದಿನದಾದ ಮತ್ತು ರೂಫಸ್‌ ಎಂಬಾತನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾದಂತೆ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದ ಬಹುಶಃ ಕ್ಯಾರಲಿಂಜಿಯನ್‌ ಅವಧಿ ಅಥವಾ ಇನ್ನೂ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ರಚಿಸಿರಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಗದ್ಯ ಆವೃತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾದದ್ದೆಂದು ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಗ್ರಹವು ಮಧ್ಯ ಯುಗದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಗದ್ಯ ಹಾಗೂ ಪದ್ಯರೂಪ/ಚರಣ ಪದ್ಯಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಥವಾ ಭಾಗಶಃ ಬಳಸಿಕೊಂಡ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ನೀತಿಕಥೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗೊಳಿಸಿದ ಸಂಗ್ರಹಮೂಲವಾಯಿತು. *ಬಹುಶಃ ೧೨ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದ್ದ ರೋಮ್ಯುಲಸ್‌‌ನ ಶೋಕ ಪದ್ಯರೂಪ/ಚರಣ ಪದ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಮೊದಲ ಮೂರು ಕೃತಿಗಳ ಆವೃತ್ತಿಯೊಂದು, ಮಧ್ಯಯುಗೀಯ ಯುರೋಪಿನ ಬಹುತೇಕ ಭಾರೀ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾದ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಪದ್ಯರೂಪಿ/ಚರಣ ಪದ್ಯ ರೋಮ್ಯುಲಸ್‌‌ ಅಥವಾ ಶೋಕಾತ್ಮಕ ರೋಮ್ಯುಲಸ್‌‌ ಎಂದು ವಿವಿಧ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ (ಇತರೆ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದಂತೆ) ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಇದು ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕಲಿಸುವ ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯ ಪಠ್ಯಗ್ರಂಥವಾಗಿತ್ತು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ನವೋದಯದ ಕಾಲದವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. *ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಶೋಕಗೀತೆಗಳ ರೂಪದ ರೋಮ್ಯುಲಸ್‌‌ ನ ಮತ್ತೊಂದು ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ೧೧೫೭ರಲ್ಲಿ St ಆಲ್ಬನ್ಸ್‌‌ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‌ ನೆಕಮ್‌‌ ಎಂಬಾತನು ರಚಿಸಿದ್ದ. ಶೋಕಾತ್ಮಕ ರೋಮ್ಯುಲಸ್‌‌ನ ವಿವರಣಾತ್ಮಕವಾದ "ಭಾಷಾಂತರಗಳು" ಮಧ್ಯ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಸರ್ವೇ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದವು. ೧೧ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಛಾಬನ್ನೆ ಸ್‌ನ ಅಡೆಮರ್‌‌ ಎಂಬಾತ ರಚಿಸಿದ್ದ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ನವೀನ ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಕೃತಿಯು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಹಿಂದಿನದಾಗಿತ್ತು. *ಇದರ ನಂತರ ಸುಮಾರು ೧೨೦೦ರ ವೇಳೆಗೆ ಸಿಸ್ಟರಿಷಿಯನ್‌ ಸಂನ್ಯಾಸಿ ಷೆ/ಛೆರಿಟನ್‌ನ ಓಡೋ ರಚಿಸಿದ ದೃಷ್ಟಾಂತ ಕಥೆಗಳ ಗದ್ಯ ಸಂಗ್ರಹವು ಒಂದಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ನೀತಿಕಥೆಗಳಿಗೆ (ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕವು ಈಸೋಪಿಕ್‌ ಕಥೆಗಳಲ್ಲ) ಗಾಢವಾದ ಮಧ್ಯಯುಗೀಯ ಹಾಗೂ ಪಾದ್ರಿವರ್ಗದ ಛಾಯೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಮತ್ತಷ್ಟು ಈಸೋಪಿಕ್‌‌‌‌-ಅಲ್ಲದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಸೇರಿಸುವಿಕೆಗಳು, ಹಲವು ಐರೋಪ್ಯ ದೇಶೀಯ ಭಾಷೆಗಳ ಆವೃತ್ತಿಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಮುಂದಿನ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತೊಡಗಿದವು. *ನವೋದಯದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಭಾಷೆಯ ಪುನರುತ್ಥಾನವಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಲೇಖಕರು ನೀತಿಕಥೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ ಅದರಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಈಸೋಪನದಾದ ಹಾಗೂ ಪರ್ಯಾಯ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಬಂದಂತಹವು ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮುಂಚಿನದೆಂದರೆ ಲಾರೆನ್ಷಿಯಸ್‌ ಅಬ್‌ಸ್ಟೆಮಿಯಸ್‌‌ ಎಂದೂ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದ ಲಾರೆಂಜೋ ಬೆವಿಲಾಕ್ವಾ ಎಂಬುವನು ರಚಿಸಿದ್ದ ಕಥೆಗಳು ಈತನು ಬರೆದ ೧೯೭ ನೀತಿಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ <ref>[http://aesopus.pbworks.com/w/page/1471359/abstemius ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಾನುಮತಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ]</ref> *ಮೊದಲ ನೂರು ಕಥೆಗಳನ್ನು ೧೪೯೯ರಲ್ಲಿ ''ಹೆಕಾಟೋಮಿಥಿಯಮ್'' ‌‌ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈಸೋಪನ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸ ಲಾಗಿತ್ತು. ಬಹುತೇಕ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಕೆಲವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೀತಿಕಥೆಗಳನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತಲ್ಲದೇ ಅವುಗಳನ್ನು ಮರುವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಯಿತು : ಸಿಂಹ ಹಾಗೂ ಇಲಿ ಕಥೆ ಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಹೊಸದಾದ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತಾದರೆ (ನೀತಿಕಥೆ ೫೨) ಓಕ್‌ ಮರ ಹಾಗೂ ಜೊಂಡುಗಳು ಕಥೆಯು "ಎಲ್ಮ್‌ ಹಾಗೂ ವಿಲ್ಲೋ ಮರಗಳು " ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು(೫೩). *ಇಲಿಗಳ ಮಹಾಸಭೆ (೧೯೫)ಯಂತಹಾ ಮಧ್ಯಯುಗೀಯ ಕಥೆಗಳೂ ಇದ್ದವಲ್ಲದೇ ನಿಂತ ನೀರಿನ ಆಳ ಹೆಚ್ಚು (೫) ಹಾಗೂ ಓರ್ವ ಹೆಂಗಸು, ಒಂದು ಕತ್ತೆ ಹಾಗೂ ಒಂದು ಆಕ್ರೋಡು ಮರ(೬೫)ದಂತಹಾ ಜನಪ್ರಿಯ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ರಮ್ಯಕಥೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಬಹುತೇಕ ಕಥೆಗಳನ್ನು ನಂತರ ರೋಗರ್‌ ಎಲ್‌‌' ಈಸ್ಟ್ರೇಂಜ್‌ರ ''ಈಸೋಪನ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಪುರಾಣ ಕಥಾಕರ್ತೃಗಳ ನೀತಿಕಥೆಗಳು'' ಕೃತಿಯ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು (೧೬೯೨);<ref>[http://www.mythfolklore.net/aesopica/lestrange ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಾನುಮತಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ]</ref> *ಕೆಲವು ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷಾಂತರಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ (೧೭೮೭) H.ಕ್ಲಾರ್ಕೆರ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕವಾದ, ''ಸೆಲೆಕ್ಟ್‌ ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಈಸೋಪ : ವಿತ್‌ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಲೇಷನ್‌‌'' ಕೃತಿಯ ೧೦೨ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ಲ ಹಾಗೂ ಅಮೇರಿಕದ ಎರಡೂ ಆವೃತ್ತಿಗಳಿವೆ.<ref>[https://archive.org/details/fabulaeaesopisel00clariala ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ]</ref> *ನಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪದ್ಯರೂಪ/ಚರಣ ಪದ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಗಮನಾರ್ಹ ನೀತಿಕಥೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾದದ್ದು ಗೇಬ್ರಿಯೆಲೆ ಫೇರ್ನೋನ ''ಸೆಂಟಮ್‌ ಫ್ಯಾಬ್ಯುಲೇ'' (೧೫೬೪). ಇದರಲ್ಲಿನ ನೂರು ನೀತಿಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕವು ಈಸೋಪನದ್ದಾದರೂ ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮುಳುಗಿದ ಹೆಂಗಸು ಮತ್ತು ಆತನ ಪತಿ (೪೧) ಮತ್ತು ಗಿರಣಿಯವನು, ಆತನ ಮಗ ಹಾಗೂ ಕತ್ತೆ (೧೦೦) ಅಂತಹಾ ಹಾಸ್ಯಪೂರಿತ ಕಥೆಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. *ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಫೇರ್ನೋವು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ವರ್ಷವೇ ಹಿಯೆರಾನಿಮಸ್‌ ಆಸಿಯಸ್‌ ಎಂಬಾತ ''ಫ್ಯಾಬ್ಯುಲೇ ಈಸೋಪಿ ಕಾರ್ಮೈನ್‌ ಎಲಿಜಿಯಾಕೋ ರೆಡ್ಡಿಟೇ'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಯ ೨೯೪ ನೀತಿಕಥೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹವೊಂದನ್ನು ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರತಂದನು.<ref>[http://aesopus.pbworks.com/w/page/1472440/osius ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಾನುಮತಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ]</ref> ಈ ಸಂಗ್ರಹವೂ ಕೂಡಾ ಗೋದಣಿಗೆಯಲ್ಲಿರುವ ನಾಯಿ (೬೭)ಯಂತಹಾ ಬೇರೆಡೆಯಿಂದ ಬಂದ ಕೆಲವು ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. *ನಂತರ ೧೬೦೪ರಲ್ಲಿ [[:de:Pantaleon Candidus|ಪ್ಯಾಂಟಾಲಿಯಾನ್‌ ಕ್ಯಾಂಡಿಡಸ್‌]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ಪ್ಯಾಂಟಾಲಿಯಾನ್‌ ವೇಯಿಸ್‌ ಎಂಬಾತ ''ಸೆಂಟಮ್‌ ಎಟ್‌ ಕ್ವಿನ್‌ಕ್ವಾಗಿಂಟಾ ಫ್ಯಾಬ್ಯುಲೆ'' ಎಂಬ ಕೃತಿಯನ್ನು ಹೊರತಂದನು.<ref>[http://aesopus.pbworks.com/w/page/1472518/pantaleon ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ]</ref> ಅದರಲ್ಲಿದ್ದ ೧೫೨ ಪದ್ಯಗಳು ವಿಷಯದ ಪ್ರಕಾರ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಗಿಡುಗ ಹಾಗೂ ನೈಟಿಂಗೇಲ್‌‌ (೧೩೩-೫)ನ ಪ್ರಸಂಗದಂತೆ ಅದರದೇ ಪರ್ಯಾಯ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದೇ ನೀತಿಕಥೆಯು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಸೇರುವಂತಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಂಹ, ಕರಡಿ ಹಾಗೂ ನರಿ (೬೦) ಕಥೆಯ ತೀರ ಹಳೆಯದಾದ ಐರೋಪ್ಯ ದೃಷ್ಟಾಂತವೂ ಸೇರಿದೆ. ==ಇತರೆ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಈಸೋಪನ ನೀತಿಕಥೆಗಳು== *''ವೈಸೊಪೆಟ್‌'', ನೀತಿಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಹಳೆಯ ಫ್ರೆಂಚ್‌‌ ಎಂಟಕ್ಷರದ‌ ದ್ವಿಪದಿಗಳ ರೂಪದ ಅಳವಡಿಕೆಯನ್ನು ಮೇರೀ ಡೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌ ಎಂಬಾಕೆ ೧೨ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದಳು.<ref>ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ ALನಮೇರಿ ಲೌ ಮಾರ್ಟಿನ್‌ರಿಂದ ಭಾಷಾಂತರಿತ ''ದ ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಮೇರಿ ಡೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್'', ೧೯೭೯; [http://books.google.co.uk/books?id=6iHIlvyXpNQC&amp;pg=PA51&amp;lpg=PA51&amp;dq=marie +de+france ++ the+town+mouse+and+the+country+mouse&amp;source=bl&amp;ots=oTM-vAx8LP&amp;sig=jj_0PdH1d4V3h16ZDQRyPRU4LlQ&amp;hl=en&amp;ei=QOj4S4SiBIXu0wSJssXpBw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CBkQ6AEwAA#v=onepage&amp;q&amp;f=false Google Books] ನಲ್ಲಿ p.೫೧ಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತ ಮುನ್ನೋಟ</ref> ಪ್ರತಿ ನೀತಿಕಥೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಆಕೆ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನೀತಿಗಳು ಆಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. *೧೩ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿ ಲೇಖಕ ಬೆರೆಚಿಯಾ ಹಾ-ನಾಕ್‌ದಾನ್‌ ಎಂಬಾತ ''ಮಿಷ್ಲೇ ಷುವಾಲಿಮ್''‌ ಎಂಬ ಹೀಬ್ರೂ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಾಸರೂಪದ ಗದ್ಯ ಕೃತಿ ೧೦೩ 'ನರಿ ನೀತಿಕಥೆಗಳ' ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಈಸೋಪನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಮೂದಿತವಾದ ಹಲವು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಮೇರೀ ಡೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌ ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರರ ಕೃತಿಗಳಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಗೊಂಡಿದ್ದವೂ ಸೇರಿದ್ದವು. *ಬೆರೆಚಿಯಾರ ಕೃತಿಯು ಈ ಕಥೆಗಳಿಗೆ ಯಹೂದಿ ನೀತಿತತ್ವಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುವ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಬೈಬಲ್ಲಿನ ಉದ್ಧರಣೆಗಳು ಹಾಗೂ ಉಲ್ಲೇಖಗಳ ಪದರವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದೆ. ೧೫೫೭ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮುದ್ರಿತ ಆವೃತ್ತಿಯು ಮಾಂಟುವಾದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು; ಮೋಸೆಸ್‌ ಹಾಡಸ್‌ರು ರಚಿಸಿದ ''ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಜ್ಯೂಯಿಷ್‌ ಈಸೋಪ'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷಾಂತರ ಕೃತಿಯು ಮೊದಲಿಗೆ ೧೯೬೭ರಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ಕಂಡಿತು.<ref>[http://books.google.co.uk/books?id=s6EjsopJmp4C& amp;printsec=frontcover&amp;dq=%22fables+of+a+jewish+aesop%22&amp;source=bl&amp;ots=8ZHF6DGhhx& amp;sig=yZCPFion1rTDi2jZegJpEERAt5I&amp;hl=en&amp;ei=amA9TOylOqX60wSw8O3WDg&amp; sa= X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CBgQ6AEwAA#v=onepage&amp;q&amp;f=false Google Booksನಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತ ಮುನ್ನೋಟವು ಲಭ್ಯವಿದೆ]</ref> *''ಅಸೋಪ್‌'', ಎಂಬ ೧೨೫ ರೋಮ್ಯುಲಸ್‌‌ ನೀತಿಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಮಧ್ಯ ಜರ್ಮನ್‌ ಪದ್ಯರೂಪ/ಚರಣ ಪದ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಿದ ಕೃತಿಯನ್ನು ಗರ್ಹಾರ್ಡ್‌ ವಾನ್‌ ಮಿಂಡೆನ್‌ ಎಂಬಾತನು ಸುಮಾರು ೧೩೭೦ರ ವೇಳೆಗೆ ರಚಿಸಿದ್ದನು.<ref>ಫ್ರೆಂಚ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಈ ಕುರಿತಾದ ಚರ್ಚೆಯು ಲಭ್ಯವಿದೆ ''ಈಪೊಪೀ ಅನಿಮಲೇ, ಫೇಬಲ್‌, ಫ್ಯಾಬ್ಲಿಯಾವು'', ಪ್ಯಾರಿಸ್‌, ೧೯೮೪, pp.೪೨೩-೪೩೨; [http://books.google.co.uk/books?id=HeY9wVDpM80C&amp;pg=PA423&amp;lpg=PA423&amp;dq=Gerhard+von+Minden&amp;source=bl&amp;ots=TIfJE6ErSk&amp;sig=VX5J4fyWARq0L_8x0BXo8gO0xas&amp;hl=en&amp;ei=Ve74S7WSEZHwwTctXpBw&amp;sa= X&amp ;oi=book_ result&amp;ct =result& amp;resnum=6&amp;ved=0CCsQ6AEwBTgU#v=onepage&amp;q=Gerhard%20von%20Minden&amp;f=false Google Books] ನಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತ ಮುನ್ನೋಟ</ref> *''ಛ್ವೇಡ್‌ಲಾವು ಓಡೋ'' ("ಓಡೋನ ಕಥೆಗಳು") ಎಂಬುದು ೧೪ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಛೆರಿಟನ್‌ನ ಓಡೋ ''ದೃಷ್ಟಾಂತ ಕಥೆ'' ಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನೀತಿ ಕಥೆಗಳ ವೆಲ್ಷ್‌ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಕಥೆಗಳು ಬಡವರು ಹಾಗೂ ತುಳಿತಕ್ಕೊಳಗಾದವರ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಕಂಪವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿ ಇಗರ್ಜಿಯ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿರುವವರ ಬಗ್ಗೆ ಉಗ್ರ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ಜಾನ್‌ C.ಜಾಕೋಬ್ಸ್‌ ರಚಿತ ಭಾಷಾಂತರವೊಂದು ಲಭ್ಯವಿದೆ : ''ದ ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಓಡೋ ಆಫ್‌ ಛೆರಿಟನ್‌ '', ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್‌, ೧೯೮೫; [http://books.google.co.uk/books?id=8_3W9cYwNWkC&amp;printsec =frontcover&amp;dq=%22the+fables+of+odo+of+cheriton%22&amp;source=bl&amp;ots=DqCy5xgUMn&amp;sig= nmCBskyFFDVuRgoHfY-rcz2WKpo&amp;hl=en&amp;ei=ZvYHTPqTNpi80gTe0Y1e&amp;sa= X&amp;oi= book_result &amp;ct=result&amp;resnum=2&amp;ved=0CBsQ6AEwAQ#v=onepage&amp;q&amp;f=false Google Booksನಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತ ಮುನ್ನೋಟ]</ref> *''ಐಸೋಪ್ಸ್‌/ಇಸೋಪ್ಸ್‌ ಫೇಬ್ಯೂಲ್ಸ್‌'' ಎಂಬ ಕೃತಿಯನ್ನು ಮಧ್ಯಯುಗೀಯ ಆಂಗ್ಲ ಪ್ರಾಸಬದ್ಧ ರಾಜ ಚೌಪದಿಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಜಾನ್‌ ಲಿಡ್‌ಗೇಟ್‌ ಎಂಬ ಸಂನ್ಯಾಸಿಯು ೧೫ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ವೇಳೆಗೆ ರಚಿಸಿದ್ದನು.<ref>[http://xtf.lib.virginia.edu/xtf/view?docId=chadwyck_ep/uvaGenText/tei/chep_1.0283.xml;chunk.id=d144;toc.depth=1;toc.id=d144;brand=default ಪಠ್ಯವು ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಏಳು ಕಥೆಗಳನ್ನು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿ ಅವುಗಳಿಂದ ಕಲಿಯಬೇಕಾದ ನೀತಿ ಪಾಠಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸಲಾಗಿದೆ. *''ದ ಮಾರಲ್‌ ಫ್ಯಾಬಿಲ್ಲಿಸ್‌ ಆಫ್‌ ಈಸೋಪ್‌ ದ ಫ್ರಿಜಿಯನ್‌'' ಎಂಬ ಕೃತಿಯನ್ನು ಮಧ್ಯಯುಗೀಯ ಸ್ಕಾಟ್‌ ಭಾಷೆಯ ಅಯಾಂಬಿಕ್ಕಿನ ಪಂಚಗಣಿಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ರಾಬರ್ಟ್‌ ಹೆನ್ರಿಸನ್‌ (c.೧೪೩೦-೧೫೦೦) ಎಂಬಾತನು ರಚಿಸಿದ್ದನು.<ref>{{Cite web |url=http://www.arts.gla.ac.uk/STELLA/STARN/poetry/HENRYSON/fables/contents.htm |title=ಆಧುನಿಕೀಕರಿಸಿದ ಆವೃತ್ತಿಯು ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ |access-date=2011-04-10 |archive-date=2011-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514102906/http://www.arts.gla.ac.uk/STELLA/STARN/poetry/HENRYSON/fables/contents.htm |url-status=dead }}</ref> ಸರ್ವಮನ್ನಣೆ ಗಳಿಸಿದ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ನೀತಿಕಥೆಗಳ ಹದಿಮೂರು ಆವೃತ್ತಿಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಏಳನ್ನು "ಈಸೋಪನ " ರಮ್ಯಕಥೆಗಳನ್ನು ಮಾದರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ರೋಮ್ಯುಲಸ್‌‌ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಿಂದ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉಳಿದವುಗಳಲ್ಲಿ, ಆರರಲ್ಲಿ ಐದು ಐರೋಪ್ಯ ತಂತ್ರಗಾರ ಸಂಕೇತವಾದ ನರಿಯನ್ನು ಮೂಲಪಾತ್ರವಾಗಿ ಹೊಂದಿವೆ. [[File:Caxton-Fables.png|thumb|ಕಾಕ್ಸ್‌ಟನ್‌ನ ಆವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಒಂದು ಚಿತ್ರ]] *ಈಸೋಪನದೆಂದು ಹೇಳಲಾದ ನೀತಿಕಥೆಗಳ ಬೃಹತ್‌ ಸಂಗ್ರಹಗಳು ಹಾಗೂ ಐರೋಪ್ಯ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಭಾಷಾಂತರಿಸಿದ ಕೃತಿಗಳ ಭಾಷಾಂತರದ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಧಾನ ಪ್ರಚೋದನೆ ಯು ಹಿಂದೆಯೇ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿನ ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರಕಟಣೆಯಾಗಿತ್ತು. c.೧೪೭೬ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ತನ್ನ ''ಈಸೋಪಸ್‌ '' ಎಂಬ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಯ್ನ್‌ರಿಚ್‌ ಸ್ಟೇಯ್ನ್‌ಹೋವೆಲ್‌ ಎಂಬಾತನು ಸಮಗ್ರವಾದ ಆವೃತ್ತಿಯೊಂದನ್ನು ಹೊರತರುವ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಿದನಾದರೂ ಮಧ್ಯ ಯುಗದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಆಯ್ದ ಕಥೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿದ್ದವು. *ಈ ಕೃತಿಯು ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಆವೃತ್ತಿ ಹಾಗೂ ಜರ್ಮನ್‌‌ ಭಾಷಾಂತರಗಳೆರಡನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಈಸೋಪನ ಜೀವನದ ಬಗೆಗಿನ (೧೪೪೮) ಗ್ರೀಕ್‌‌‌ ಭಾಷೆಯ ರಿನ್ನುಕ್ಕಿಯೋ ಡಾ ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಗ್ಲಿಯೋನ್‌ (ಅಥವಾ ದ'ಅರೆಜ್ಜೋ)'ನ ಆವೃತ್ತಿಯ ಭಾಷಾಂತರವನ್ನು ಕೂಡಾ ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>[https://archive.org/stream/steinhwelssop01phaegoog#page/n7/mode/1up Archive.org] ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ನಂತರದ ಆವೃತ್ತಿಯ ಮರು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯಿದೆ</ref> ಟೀಕಾತ್ಮಕ ಮುನ್ನುಡಿ ಹಾಗೂ ನೀತಿಬೋಧಾತ್ಮಕ ಉಪಸಂಹಾರ ಹಾಗೂ ೨೦೫ ಮರಚ್ಚು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ರೋಮ್ಯುಲಸ್‌‌, ಏವಿಯೇನಸ್‌ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಸುಮಾರು ೧೫೬ ನೀತಿಕಥೆಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು.<ref>[http://aesopus.pbworks.com/steinhowel PBworks.com] ನಲ್ಲಿ ಮರಚ್ಚು ಚಿತ್ರಗಳ ಹಲವು ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ</ref> *ಸ್ಟೇಯ್ನ್‌ಹೋವೆಲ್‌‌ ನ ಗ್ರಂಥದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾದ ಭಾಷಾಂತರಗಳು ಅಥವಾ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ನಂತರ ಇಟಲಿ (೧೪೭೯), ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌ (೧೪೮೦) ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ (೧೪೮೪ರ ಕಾಕ್ಸ್‌ಟನ್‌ ಆವೃತ್ತಿ) ರೂಪುಗೊಂಡವಲ್ಲದೇ ಹಲವು ಬಾರಿ ಶತಮಾನವು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಮುನ್ನ ಮರುಮುದ್ರಣಗೊಂಡವು. ೧೪೮೯ರ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌ ಆವೃತ್ತಿ ಯಾದ ''ಲಾ ವಿಡಾ ಡೆಲ್‌ ವೈಸೊಪೆಟ್‌ ಕಾನ್‌ ಸಸ್‌ ಫ್ಯಾಬ್ಯುಲಸ್‌ ಹಿಸ್ಟೋರಿಯಾಡಸ್‌'' ಕೂಡಾ ಅಷ್ಟೇ ಭವ್ಯವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಅನೇಕವೇಳೆ ಮೂರು ಶತಮಾನಗಳ ಅವಧಿಯಾದ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಹಾಗೂ ನವೀನ ವಿಶ್ವಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಅನೇಕವೇಳೆ ಮರುಮುದ್ರಣವನ್ನು ಕಂಡವು.<ref>[http://books.google.co.uk/books?id=jBm0xzttYecC&amp;pg=PP4&amp;lpg=PP4&amp;dq=aesop+++spain&amp;source=bl&amp;ots=4XaMGV2hl_&amp;sig=2SFpepv82ITz7Jf28DGMUHDuhk8&amp;hl=en&amp;ei=cOYGTIqbG5L-0gTehuSdDA&amp;sa= X&amp;oi= book_result &amp;ct =result&amp;resnum=6&amp;ved=0CCcQ6AEwBQ#v=onepage&amp;q=aesop%20%20%20spain&amp;f=false Google Booksನಲ್ಲಿ ಭಾಷಾಂತರವೊಂದು ಲಭ್ಯವಿದೆ]</ref> *೧೬ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ [[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನ್‌‌]]ಗೆ ಆಗಮಿಸಿದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್‌‌‌ ಮತಪ್ರಚಾರಕರು [[ಲ್ಯಾಟಿನ್|ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ]] ಆವೃತ್ತಿಯೊಂದನ್ನು ರೋಮ ನೀಕೃತ [[ಜಪಾನಿ ಭಾಷೆ|ಜಪಾನೀ ಭಾಷೆ]]ಗೆ ಭಾಷಾಂತರಿಸಿದಾಗ ಜಪಾನ್‌‌ಗೆ ನೀತಿಕಥೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ೧೫೯೩ರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದ ಇದರ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಯು ''ಈಸೋಪೋ ನೊ ಫ್ಯಾಬ್ಯುಲಾಸ್‌'' ಎಂದಿತ್ತು. ಇದಾದ ಕೆಲವೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಂದರೆ ಸುಮಾರು ೧೫೯೬ರಿಂದ ೧೬೨೪ರವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ {{nihongo|''Isoppu Monogatari''|[[Aesop|伊曾保]][[Monogatari|物語]]}} ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಮೂರು-ಸಂಪುಟಗಳ ಕನಾಝೋಷಿಯಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಾಷಾಂತರ ನಡೆಯಿತು.<ref>ಯುಯಿಚಿ ಮಿಡ್‌ಝುನೋ, "ಈಸೋಪ್ಸ್‌ ಅರೈವಲ್‌ ಇನ್‌ ಜಪಾನ್‌‌ ಇನ್‌‌ ದ ೧೫೯೦ಸ್‌ ", [http://pweb.sophia.ac.jp/britto/xavier/midzunoe/midzuyui.pdf ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಆವೃತ್ತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514101324/http://pweb.sophia.ac.jp/britto/xavier/midzunoe/midzuyui.pdf |date=2011-05-14 }}</ref> *ಈಸೋಪನ ನೀತಿಕಥೆಗಳ ಚೀನೀ ಭಾಷೆಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ ಮೊತ್ತಮೊದಲಿನ ಭಾಷಾಂತರಗಳನ್ನು ೧೭ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ೩೮ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೊದಲ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ವಾಚ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿಕೋಲಸ್‌ ಟ್ರೈಗಾಲ್ಟ್‌‌ ಎಂಬ ಜೆಸ್ಯೂಟ್‌‌ ಮತಪ್ರಚಾರಕನು ಹೇಳಿ ಅದನ್ನು ಜ್ಹಾಂಗ್‌‌ ಗೆಂಗ್‌‌ (ಚೀನೀ ಭಾಷೆ: 張賡; ಪಿನ್‌ಯಿನ್‌: ಝ್ಹಾಂಗ್‌ ಗೆಂಗ್‌) ಎಂಬ ಓರ್ವ ಚೀನೀ ಭಾಷಾ ವಿದ್ವಾಂಸ ೧೬೨೫ರಲ್ಲಿ ಬರಹಕ್ಕಿಳಿಸಿದರು. *ಇದಾದ ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ನಂತರ ಸುಮಾರು ೧೮೪೦ರಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ರೋಜರ್‌ ಎಲ್‌'ಈಸ್ಟ್ರೇಂಜ್‌‌ ನ ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತ ಆವೃತ್ತಿಯಾದ ಯಿಷಿ ಯುಯಾನ್‌ 《意拾喻言》 ಎಂಬ (ಈಸೋಪನ ನೀತಿಕಥೆಗಳು : ವಿದ್ವಾಂಸನಾದ ಮನ್‌ ಮೂಯ್‌ ಸೀನ್‌-ಷಾಂಗ್‌ನಿಂದ ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಪ್ರಸಕ್ತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿತವಾದ (ಮುಕ್ತವಾದ ಹಾಗೂ ಅಕ್ಷರಶಃ ಭಾಷಾಂತರದೊಂದಿಗೆ) ಕೃತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು. *ಈ ಕೃತಿಯು ವ್ಯಕ್ತಿಯೋರ್ವನು ನೀತಿಕಥೆಗಳನ್ನು ಸರ್ವಾಧಿಕಾರತ್ವ ವಿರೋಧಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಗ್ರಹಿಸುವವರೆಗೆ ಮೊದಲಿಗೆ ಭಾರೀ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದರೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>ಟಾವೊ ಚಿಂಗ್‌ ಸಿನ್‌, “ಎ ಕ್ರಿಟಿಕಲ್‌ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್‌ ಯಿಷಿ ಯುಯಾನ್‌ ”, M.Phil ಪ್ರೌಢ ಪ್ರಬಂಧ, ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ೨೦೦೭ [http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:2RrPMc-exF8J:repository.hku.hk/bitstream/10722/54498/1/FullText.html+Aesop+in+China+Zhou+Zuoren&amp;cd=10&amp;hl=en&amp;ct=clnk&amp;gl=uk&amp;source=www.google.co.uk ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ]</ref> ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಝೌ ಝುವೋರೆನ್‌ ಹಾಗೂ ಇತರರಿಂದ ಭಾಷಾಂತರಗಳು ಕೂಡಾ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದವು.<ref>““ಲು ಕ್ಸುನ್‌ ಮತ್ತು ಝೌ ಝುವೋರೆನ್‌ರಿಂದ ಭಾಷಾಂತರಿತ ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯದ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಯನ ”, ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್‌ ಮಕಾವೊ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌, ೨೦೦೯ [http://www.ipm.edu.mo/p_journal/2009/09eng_3/69_b.pdf ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308005749/http://www.ipm.edu.mo/p_journal/2009/09eng_3/69_b.pdf |date=2016-03-08 }}</ref> *[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ|ಫ್ರೆಂಚ್‌]]‌ ಜೀನ್‌‌ ಡೆ ಲಾ ಫಾಂಟೇನೆಯವರ ''ಫೇಬಲ್ಸ್‌‌ ಛಾಯಿಸಿಯೆಸ್‌'' (೧೬೬೮) ಎಂಬ ಕೃತಿಯು ಈಸೋಪನ ನೀತಿಕಥೆಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತತೆ ಹಾಗೂ ಸರಳತೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>[http://www.memodata.com/2004/fr/fables_de_la_fontaine/lf3.shtml ಪ್ರಿಫೇಸ್ ಆಕ್ಸ್‌ ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ಡೆ ಲಾ ಫಾಂಟೇನೆ]</ref> ಮೊದಲ ಆರು ಪ್ರಕರಣಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಈಸೋಪನ ಕಥಾ ಸಾಮಗ್ರಿಯ ಮೇಲೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಆಧಾರಿತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಮುಂದಿನ ಆರರಲ್ಲಿರುವ ನೀತಿಕಥೆಗಳು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತೃತವಾದ ಹಾಗೂ ಭಿನ್ನವಾದ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>ಎಲ್ಲಾ ನೀತಿಕಥೆಗಳ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷಾ ಭಾಷಾಂತರಿತ ಕೃತಿಯ ಪ್ರವೇಶಾನುಮತಿ [http://oaks.nvg.org/fontaine.html ಆನ್‌ಲೈನ್‌] ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ</ref> *೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನೀತಿಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು [[ರಷ್ಯಾದ ಭಾಷೆ|ರಷ್ಯನ್‌‌ ಭಾಷೆ]]ಗೆ ರೂಪಾಂತರಿಸಿತಲ್ಲದೇ, ಆಗಾಗ ನೀತಿಕಥೆಗಾರ ಇವಾನ್‌ ಕ್ರಿಲೋವ್‌ ‌ರಿಂದ ಮರುವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಕೂಡಾ ಒಳಪಟ್ಟಿತು.<ref>''ಕ್ರಿಲಾಫ್ಸ್‌‌ ಫೇಬಲ್ಸ್‌ '', C.ಫಿಲ್ಲಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ ಕಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್‌ರಿಂದ ಮೂಲ ಛಂದಸ್ಸುಗಳಿಗೆ ಭಾಷಾಂತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಲಂಡನ್‌‌ ೧೯೨೦; [https://archive.org/stream/kriloffsfables00kryl#page/n3/mode/2up ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ]</ref> ==ಪ್ರಾಂತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿನ ಆವೃತ್ತಿಗಳು== *೧೮ರಿಂದ ೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪದ್ಯರೂಪ/ಚರಣ ಪದ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀತಿಕಥೆಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಐರೋಪ್ಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆಯ ಲಾಯಿತು. ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಜನ್ಯ ಭಾಷಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಾಷಾ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಲಾ ಫಾಂಟೇನೆ ಅಥವಾ ಅದರಷ್ಟೇ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದ ಜೀನ್‌-ಪಿಯೆರ್ರೆ ಕ್ಲಾರಿಸ್‌ ಡೆ ಫ್ಲೋರಿಯನ್‌ಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ರೂಪಿಸಿದ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. *ತೀರ ಹಳೆಯದಾದ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದರೆ ಅನಾಮಿಕ ೧೦೬ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ''ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ಕಾಸಿಡೆಸ್‌‌ ಎನ್‌ ಬರ್ಸ್‌ ಗ್ಯಾಸ್‌‌ಕೌನ್ಸ್‌‌'' (ಗ್ಯಾಸ್ಕನ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಆಯ್ದ ನೀತಿಕಥೆಗಳು, ಬಯೋನ್ನೆ, ೧೭೭೬).<ref>ಇರುವೆ ಹಾಗೂ ಮಿಡತೆ ಮತ್ತು ನರಿ ಹಾಗೂ ದ್ರಾಕ್ಷಿ/ಕೈಗೆಟುಕದ ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಹುಳಿ ಕಥೆಗಳ ಆವೃತ್ತಿಗಳು [http://www.sadipac.com/templates/sadipac.php?id_page=242 Sadipac.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308061503/http://www.sadipac.com/templates/sadipac.php?id_page=242 |date=2016-03-08 }} ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ</ref> *ಇದಾದ ನಂತರ ೧೮೦೯ರಲ್ಲಿ ಆಕ್ಕಿಟನ್‌ ಲಿಮೌಸಿನ್‌‌ ಭಾಷಾ ಪ್ರಭೇದದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ J. ಫೌಕಾವ್ಡ್‌ 'ರ ಕೃತಿ ''ಕ್ವೆಲ್ಕ್ವೆಸ್‌ ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ಛಾಯಿಸಿಯೆಸ್‌ ಡೆ ಲಾ ಫಾಂಟೇನೆ ಎನ್‌ ಪಟಾಯಿಸ್ ಲಿಮೌಸಿನ್‌'' ಎಂಬುದು ಬೆಳಕು ಕಂಡಿತು.<ref>ಫ್ರೆಂಚ್‌‌ ಮೂಲಕಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಇಡೀ ಗ್ರಂಥವು [https://archive.org/details/quelquesfablesc00fontgoog Archive.org] ನಲ್ಲಿ ಇ-ಬುಕ್‌‌ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ</ref> *ಬ್ರೆಟನ್‌ ಭಾಷೆಯ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಿಯೆರ್ರೆ ಡಿಸೈರೆ ಡೆ ಗೋಸ್‌ಬ್ರಿಯಾಂಡ್‌ (೧೭೮೪–೧೮೫೩) ಎಂಬಾತ ೧೮೩೬ರಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ವೈವೆಸ್‌ ಲೂಯಿಸ್‌ ಮೇರೀ ಕಾಂಬಿಯು (೧೭೯೯–೧೮೭೦) ಎಂಬಾತ ೧೮೩೬-೩೮ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದರು. ಇದಾದ ನಂತರ ಬಾಸ್ಕ್‌‌ ಭಾಷೆಗೆ ಎರಡು ಭಾಷಾಂತರಗಳು ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದವು : J-B. ಆರ್ಚು'ರ ''ಛಾಯಿಕ್ಸ್‌ ಡೆ ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ಡೆ ಲಾ ಫಾಂಟೇನೆ, ಟ್ರಾಡುಯ್ಟೆಸ್‌ ಎನ್‌ ವರ್ಸ್‌ ಬಾಸ್‌ಕ್ವೆಸ್‌'' (೧೮೪೮) ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ೫೦ ಹಾಗೂ ಅಬ್ಬೆ ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಗಾಯ್‌ಹೆಚೆ (೧೭೯೧–೧೮೫೯) ಎಂಬಾತ ರಚಿಸಿದ ''ಫಾಬ್ಲಿಯಾಕ್‌ ಇಡೋ ಅಲೆಗುಯಿಯಾಕ್‌‌ ಲಾಫಾಂಟೆನೆಟಾರಿಕ್‌ ಬೆರೆಚಿಜ್‌ ಹರ್ಟುವಾಕ್'' ‌ (ಬಯೋನ್ನೆ, ೧೮೫೨) ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ೧೫೦ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಭಾಷಾಂತರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://lapurdum.revues.org/index916.html?file=1 lapurdum.revues.org] ನಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಮೂಲಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ</ref> [[:fr:Antoine Bigot|ಆಂಟೊಯಿನ್‌‌ ಬೈಗೋಟ್‌‌]] (೧೮೨೫–೯೭) ಎಂಬಾತ ರಚಿಸಿದ ''ಲಿ ಬೌಟೌನ್‌ ಡೆ ಗುಯೆಟೋ, ಪೊಎಸೀಸ್‌ ಪಟಾಯಿಸೆಸ್''‌ ಕೃತಿಗಳ ಮೂಲಕ ೧೮೫೯ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೋವೆಂಕಲ್‌ ಭಾಷೆಯ ಸರದಿಯು ಬಂದಿತು. ಇದಾದ ನಂತರ ೧೮೮೧-೯೧ರ ನಡುವೆ ನೈಮೆಸ್‌ ಭಾಷಾ ಪ್ರಭೇದದಲ್ಲಿನ ಇತರೆ ಹಲವು ನೀತಿಕಥೆ/ರಮ್ಯಕಥಾಸಂಗ್ರಹಗಳು ಬೆಳಕು ಕಂಡವು.<ref>[http://www.nimausensis.com/Patois/LaFontaine1.htm Nimausensi s.com] ನಲ್ಲಿ ''ಇರುವೆ ಹಾಗೂ ಮಿಡತೆ'' ಕಥೆಯ ಆತನ ಆವೃತ್ತಿಯು ಲಭ್ಯವಿವೆ</ref> *೧೮೭೯ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾಂಕೋ-ಪ್ರಷ್ಯನ್‌‌ ಸಮರಾನಂತರ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಲಾ ಫಾಂಟೇನೆ ಕೃತಿಯ ಆಲ್ಸೇಷಿಯನ್‌ (ಜರ್ಮನ್‌‌ ) ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು. ನಂತರದ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಸೋದರ ಡೆನಿಸ್‌-ಜೋಸೆಫ್‌ ಸಿಬ್ಲರ್‌ನು (೧೯೨೦–೨೦೦೨), ಭಾಷಾ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ರೂಪಾಂತರಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು, ಅದು ೧೯೯೫ರಿಂದ ಇದುವರೆಗೆ ಹಲವು ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. *ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌ನ (ಪೊಯ್ಟೆವಿನ್‌- ಸೇಂಟಾಂಗೆಯಾಯಿಸ್‌ ) ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಭಾಷಾ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ಲಾ ಫಾಂಟೇನೆಯ ಹಲವು ರೂಪಾಂತರಗಳು ಹೊರಬಂದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ತೀರ ಮುಂಚೂಣಿಯದೆಂದರೆ [[ವಕೀಲ]] ಹಾಗೂ ಭಾಷಾತಜ್ಞ [[:fr:Jean-Henri Burgaud des Marets|ಜೀನ್‌-ಹೆನ್ರಿ ಬುರ್ಗಾವ್ಡ್‌ ಡೆಸ್‌ ಮಾರೆಟ್ಸ್]]‌ (೧೮೦೬–೭೩) ಎಂಬಾತ ರಚಿಸಿದ್ದ ''ರೆಕ್ಯೂಯಿಲ್‌ ಡೆ ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ಎಟ್‌ ಕಾಂಟೆಸ್‌ ಎನ್‌ ಪಟಾಯಿಸ್‌ ಸೇಂಟಾಂಗೆಯಾಯಿಸ್'' ‌ (೧೮೪೯)<ref>ಮುಖಾಮುಖಿ ಫ್ರೆಂಚ್‌‌ ಭಾಷಾಂತರಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದರ ೧೮೫೯ರ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ ಆವೃತ್ತಿಯು [http://books.google.co.uk/books?id=U785AAAAcAAJ& amp; printsec=frontcover&amp;dq=%22henri+BURGAUD+des+MARETS%22&amp;source=bl&amp;ots=r8d9ZL98W0&amp; sig =zRRh4bUCJgFOJTQp7NsbqxuJaRs&amp;hl=en&amp;ei=aXwLTKLaKJLw0gT_o8hq&amp;sa =X&amp;oi =book_result&amp;ct=result&amp;resnum=4&amp;ved=0CCkQ6AEwAw#v=onepage&amp;q&amp;f=false Google Books] ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ</ref> ಎಂಬ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. *ಸುಮಾರು ಅದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಿದ್ದವರಲ್ಲಿ ಪಿಯೆರ್ರಿ-ಜಾಕ್ವೆಸ್‌ ಲುಜಿಯಾವ್‌ (b.೧೮೦೮), ಎಡೋವಾರ್ಡ್‌ ಲಾಕುವ್‌ (೧೮೨೮–೯೯) ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕ್‌ ಮರ್ಚಾಂಡಿಯರ್‌ (೧೮೩೦–೧೮೯೮) ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಸೆಲ್‌ ರಾಲ್ಟ್‌ (ಈತನ ಕಾವ್ಯನಾಮ ಡಯೋಕ್ರೇಟ್‌ ), ಯುಜೆನೆ ಛಾರಿಯರ್‌, Fr ಆರ್ಸೆನೆ ಗಾರ್ನಿಯರ್‌, ಮಾರ್ಸೆಲ್‌‌ ಡೌಇಲ್ಲಾರ್ಡ್‌<ref>ಹತ್ತು ನೀತಿ ಕಥೆಗಳ ಆತನ ಕಿರು ಹೊತ್ತಿಗೆ, ''ಫ್ಯೂ ಡೆ ಬ್ರಾಂಡೆಸ್‌'' (ಬಾನ್‌ಫೈರ್‌, ಛಲನ್ಸ್‌, ೧೯೫೦) ಭಾಷಾ ಪ್ರಭೇದ ಜಾಲತಾಣ [http://parlange.free.fr/pages/feu_de_brande.html Free.fr] ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ</ref> ಹಾಗೂ ಪಿಯೆರ್ರೆ ಬ್ರಿಸಾರ್ಡ್‌ ಮುಂತಾದವರಿದ್ದರು.<ref>[http://www.shc44.org/La-grolle-et-le-renard#forum602 SHC44.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307235535/http://www.shc44.org/La-grolle-et-le-renard#forum602 |date=2012-03-07 }} ನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಸಾರ್ಡ್‌ ನ ''ಲಾ ಗ್ರೊಲ್ಲೆ ಎಟ್‌ ಲೆ ರೆನಾರ್ಡ್‌'' ‌ನ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಲಭ್ಯವಿವೆ</ref> *ಮತ್ತಷ್ಟು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ/ಪತ್ರಕರ್ತ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಗೆರಿ ಹರ್ಬರ್ಟ್‌ (೧೯೨೬–೧೯೮೫) ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಛಿತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪಿಕಾರ್ಡ್‌ ನ ಕ್ಯಾಂಬ್ರಾಯಿ ಭಾಷಾ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ನೀತಿಕಥೆಗಳನ್ನು ರೂಪಾಂತರಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡರ ಪಾಠಾಂತರಗಳನ್ನು ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ : [https://www.youtube.com/watch?v=YKxUpVbS1pU ''ದ ಆಂಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಗ್ರಾಸ್‌ಹಾಪ್ಪರ್‌'' ] ಮತ್ತು [https://www.youtube.com/watch?v=YKxUpVbS1pU&amp;feature=related ''ದ ಕ್ರೌ ಅಂಡ್‌ ದ ಫಾಕ್ಸ್'' ]</ref> ಈ ಭಾಷಾ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ ನೀತಿಕಥೆಗಳ ತೀರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಭಾಷಾಂತರಕಾರರುಗಳಲ್ಲಿ ಜೋ ಟಾಂಗ್ಹೆ (೨೦೦೫) ಮತ್ತು ಗುಯಿಲ್ಲಾಮೆ ಡೆ ಲೌಚೆನ್‌ಕೋರ್ಟ್‌ರವರುಗಳು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ (೨೦೦೯). *೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ನವೋದಯದಲ್ಲಿ ನೀತಿಕಥೆಗಳ ಹಲವು ಲೇಖಕರ ವಾಲ್ಲೂನ್‌ ಭಾಷಾ ಪ್ರಭೇದದಲ್ಲಿನ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು (ಹಾಗೂ ಅದನ್ನೇ ವಿಷಯವಸ್ತುವನ್ನಾಗಿ ಉಳ್ಳ) ಸೇವಕರ ಸಹಜಗುಣ ವಿಶಿಷ್ಟ ಭಾಷೆಗೆ ರೂಪಾಂತರಿಸಿದರು.<ref>''ಆಂಥಾಲಜೀ ಡೆ ಲಾ ಲಿಟ್ಟೆರೇಚರ್‌ ವಾಲ್ಲೊನ್ನೆ'' (ed. ಮಾರೀಸ್‌ ಪಿರೋನ್‌), ಲೀಜ್‌, ೧೯೭೯; ಗೂಗಲ್‌ ಬುಕ್ಸ್‌ ಜಾಲತಾಣ [http://books.google.co.uk/books?id=zhpx-DbBkBkC&amp;pg=PR9&amp;lpg=PR&amp;dq=anthologie+de+la+litterature+wallonne&amp;source=bl&amp;ots=ZqnjqFmhYP&amp;sig=jIj9KaM_5R8iPQfiuIf6NhKhSwA&amp;hl=en&amp;ei=dOv4S-faNIn80wS2-5jqBw&amp;sa =X&amp;oi =book_result &amp;ct=result&amp;resnum=5&amp;ved=0CC0Q6AEwBA#v=onepage&amp;q=anthologie%20de%20la%20litterature%20wallonne&amp;f=false Google Books] ನಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತ ಮುನ್ನೋಟ</ref> [[:wa:Charles du Vivier de Streel|ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಡುವಿವಿಯೆರ್‌‌]] (೧೮೪೨ರಲ್ಲಿ); ಜೋಸೆಫ್‌ ಲಮಯೇ (೧೮೪೫); ಹಾಗೂ [[:wa:Jean-Joseph Dehin|ಜೀನ್‌-ಜೋಸೆಫ್‌‌ ಡೆಹಿನ್]]‌‌ರ (೧೮೪೭, ೧೮೫೧-೨) ತಂಡ ಮತ್ತು ಫ್ರಾಂಕಾಯಿಸ್‌‌ ಬೈಲೆಯುಕ್ಸ್‌ (೧೮೫೧–೬೭) ಇವರುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದು, ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ I-VI ಸಂಪುಟಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಗೊಳಿಸಿದ್ದರು.<ref>[http://books.google.fr/books?id=pscTAAAAQAAJ&amp;printsec=titlepage #v=onepage& amp;q&amp;f=false Google Books ] ನಲ್ಲಿ ಭಾಗಶಃ ಮುನ್ನೋಟವು ಲಭ್ಯವಿದೆ</ref> *ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಲೆಟೆಲಿಯರ್‌‌ (ಮಾನ್ಸ್‌, ೧೮೪೨) ಮತ್ತು ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ವೆರೊಟ್ಟೆ (ನಮುರ್‌‌, ೧೮೪೪)ರವರುಗಳು ಇತರೆ ಭಾಷಾ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು ; ಸಾಕಷ್ಟು ಕಾಲದ ನಂತರ, ಲಿಯಾನ್‌ ಬರ್ನಸ್‌ರವರು ಚಾರ್ಲೆರಾಯ್‌‌ (೧೮೭೨) ಭಾಷಾ ಪ್ರಭೇದದಲ್ಲಿ ಲಾ ಫಾಂಟೇನೆ ಕೃತಿಯ ಸುಮಾರು ನೂರು ಅನುಕರಣಾ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು;<ref>[http://rifondou.walon.org/bernus-rif.html Walon.org] ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕಥೆಗಳ ಪಠ್ಯವು ಲಭ್ಯವಿದೆ</ref> *೧೮೮೦ರ ದಶಕದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[:fr:Joseph Dufrane|ಜೋಸೆಫ್‌‌ ಡುಫ್ರೇನ್‌‌]] ಎಂಬಾತ ಆತನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಬಾಸ್‌‌ಕ್ವೆಷಿಯಾ ಎಂಬ ಕಾವ್ಯನಾಮದಲ್ಲಿ ಬೋರಿನೇಜ್‌‌ ಭಾಷಾ ಪ್ರಭೇದದಲ್ಲಿ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದ ಕಾಂಡ್ರಾಜ್‌ ಭಾಷಾ ಪ್ರಭೇದದಲ್ಲಿ ಜೋಸೆಫ್‌ ಹೌಝಿಯಾಕ್ಸ್‌‌‌ (೧೯೪೬)<ref>{{Cite web |url=http://www.lulucom.com/fables00.htm#intro |title=Lulucom.com |access-date=2011-04-10 |archive-date=2011-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110408030810/http://www.lulucom.com/fables00.htm#intro |url-status=dead }}</ref> ರಚಿಸಿದ ಐವತ್ತು ನೀತಿಕಥೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹವು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ರೂಪಾಂತರಗಳ ಉಬ್ಬರದಲ್ಲಿ ಬಹುಫಲಪ್ರದವೆನ್ನಿಸಬಹುದಾದ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. *ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಜಿಯಮ್‌‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಹಿಂದಿನ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣ ನೀತಿ ಹಾಗೂ ಅದುವರೆಗೆ ಏಕಭಾಷಿಕ ಪ್ರಾಬಲ್ಯತೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ರಾಜಧಾನಿಯ ಭಾಷೆಯಿಂದಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಅತಿಕ್ರಮಣಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಪ್ರಾಂತೀಯ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು. ===ಮಿಶ್ರ ಭಾಷೆಗಳು=== [[File:Les Bambous.png|thumb|ಲೆಸ್‌ ಬಾಂಬೌಸ್‌ ನ ಫ್ರೆಂಚ್‌‌ ಆವೃತ್ತಿಯ ಮುಖಪುಟ]] *ಕೆರಿಬಿಯನ್‌ ಮಿಶ್ರಭಾಷೆಗಳು ೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಅನಂತರ ಅಂತಹಾ ರೂಪಾಂತರಗಳ ವಿಕಸನವನ್ನು ಕಂಡವು - ಮೊದಲಿಗೆ ಒಂದು ವಸಾಹತುವಾದಿ ಯೋಜನೆ ಯೊಂದರ ಭಾಗವಾಗಿ ಆನಂತರ ಭಾಷಾ ಪ್ರಭೇದದ ಬಗೆಗಿನ ಪ್ರೀತಿ ಹಾಗೂ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಲಾ ಫಾಂಟೇನೆಯ ನೀತಿಕಥೆಗಳ ಆವೃತ್ತಿಯೊಂದನ್ನು ಫ್ರಾಂಕಾಯಿಸ್‌-ಅಚಿಲ್ಲೆ ಮಾರ್ಬೊ (೧೮೧೭–೬೬) ಎಂಬುವವರು ''ಲೆಸ್‌‌ ಬಾಂಬೌಸ್‌, ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ಡೆ ಲಾ ಫಾಂಟೇನೆ ಟ್ರಾವೆಸ್ಟೀಸ್‌ ಎನ್‌ ಪಟಾಯಿಸ್‌'' (೧೮೪೬) ಕೃತಿಯ ಮೂಲಕ ಮಾರ್ಟಿನಿಕ್‌‌ ಭಾಷಾ ಪ್ರಭೇದದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದರು.<ref>[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k54261407 BNF.fr] ನಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯವು ಲಭ್ಯವಿದೆ</ref> *ನೆರೆಯ ಗ್ವಾಡೆಲೋಪೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಲ ನೀತಿಕಥೆಗಳನ್ನು ಪಾಲ್‌ ಬೌಡಾಟ್‌ (೧೮೦೧–೭೦) ಎಂಬುವವರು ೧೮೫೦-೬೦ರ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಮರಣಾನಂತರ ಮಾತ್ರವೇ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ೧೮೬೯ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿತವಾದ ಜಾನ್‌ ಜಾಕೋಬ್‌ ಥಾಮಸ್‌ (೧೮೪೦–೮೯) ರಚಿಸಿದ್ದ ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್‌ನ‌ ಫ್ರೆಂಚ್‌‌ ಮಿಶ್ರಭಾಷೆಯ ವ್ಯಾಕರಣ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಸಯುಕ್ತ ನೀತಿಕಥೆಗಳ ಕೆಲ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. *ಹೊಸ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜಸ್‌‌ ಸಿಲ್ವೇನಿಯನ್‌’ರ ''ಕ್ರಿಕ್‌?'' ''ಕ್ರಾಕ್‌! '' ''ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ಡೆ ಲಾ ಫಾಂಟೇನೆ ರಾಕಂಟೀಸ್‌ ಪರ್‌‌ ಅನ್‌ ಮಾಂಟಾಗ್ನಾರ್ಡ್‌ ಹೈಟಿಯೆನ್‌ ಎಟ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಕ್ರೈಟೆಸ್‌ ಎನ್‌ ವರ್ಸ್‌ ಕ್ರಿಯೋಲೆಸ್‌'' (ಹೈಟಿ ಹೈಲ್ಯಾಂಡರ್‌‌ ಹೇಳಿದ ಹಾಗೂ ಮಿಶ್ರಭಾಷೆ ಪದ್ಯರೂಪ/ಚರಣ ಪದ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದ್ದ ಲಾ ಫಾಂಟೇನೆಯ ನೀತಿಕಥೆಗಳು, ೧೯೦೧) ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು.<ref> *ಮೇರೀ-ಕ್ರಿಸ್ಟೀನ್‌ ಹಝಾಯೆಲ್‌ -ಮಾಸ್ಸೀಯಕ್ಸ್‌ : ''ಟೆಕ್ಸ್‌ಟೆಸ್‌ ಆನ್ಷಿಯೆನ್ಸ್‌ ಎನ್‌ ಕ್ರಿಯೋಲ್‌ ಫ್ರಾಂಕಾಯಿಸ್ ಡೆ ಲಾ ಕಾರೈಬೆ'' ನಲ್ಲಿ ಇವುಗಳೆಲ್ಲದರ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು, ಪ್ಯಾರಿಸ್‌, ೨೦೦೮, pp೨೫೯-೭೨. [http://books.google.co.uk/books?id=nWI7ct3uJlsC&amp;pg=PA259&amp;lpg=PA259&amp;dq=Marbot++++bambous&amp;source=bl&amp;ots=XUnLKaLT1c&amp;sig=wJxaWGAk6VElgztIuxLpbP5ZDqU&amp;hl=en&amp;ei=HXAGTOX0FIuI0wTRvoytDA&amp;sa=X&amp;oi =book_result&amp;ct =result&amp;resnum=2&amp;ved=0CBgQ6AEwAQ#v=onepage&amp;q=Marbot%20%20%20%20bambous&amp;f=false Google Books] ನಲ್ಲಿ ಭಾಗಶಃ ಮುನ್ನೋಟವು ಲಭ್ಯವಿದೆ</ref> *ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕಾದ ಪ್ರಧಾನ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ, ೧೮೭೨ರಲ್ಲಿ ಆಲ್‌ಫ್ರೆಡ್‌ ಡೆ ಸೈಂಟ್‌-ಕ್ವೆಂಟಿನ್‌ ಲಾ ಫಾಂಟೇನೆಯನ್ನು ಗೈಯಾನೀಸ್‌‌ ಮಿಶ್ರಭಾಷೆಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಿತ ಆಯ್ದ ನೀತಿಕಥೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು. ಕವಿತೆಗಳು ಹಾಗೂ ರಮ್ಯಕಥೆಗಳ (ಮುಖಾಮುಖಿ ಭಾಷಾಂತರಗಳೊಂದಿಗೆ) ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಬಗೆಗಿನ ಕಿರು ಇತಿಹಾಸ ಹಾಗೂ ಮಿಶ್ರಭಾಷೆ ವ್ಯಾಕರಣದ ಬಗೆಗಿನ ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ಹೊಂದಿದ್ದ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು.<ref>[https://archive.org/stream/IntroductionHistoireDeCayenne/creole_cayenne#page/n117/mode/2up/search/fable Archive.org] ನಲ್ಲಿ pp.೫೦-೮೨ ಲಭ್ಯವಿವೆ</ref> *೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕೆರಿಬಿಯನ್‌‌ ಮತ್ತೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ, ಜೂಲ್ಸ್‌ ಛಾಪ್ಪಿನ್‌‌ (೧೮೩೦–೧೯೧೪) ಲಾ ಫಾಂಟೇನೆಯನ್ನು ಲೂಸಿಯಾನಾ ಗುಲಾಮರ ಮಿಶ್ರಭಾಷೆಗೆ ರೂಪಾಂತರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮಿಶ್ರಭಾಷೆ ಸಮೀಪಸಾಮ್ಯದ ಕವನಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು ''ಕ್ರಿಯೋಲ್‌ ಎಕೋಸ್‌ : ದ ಫ್ರಾಂಕೋ ಫೋನ್‌ ಪೊಯೆಟ್ರಿ ಆಫ್‌ ನೈನ್‌ಟೀಂತ್‌-ಸೆಂಚುರಿ ಲೂಸಿಯಾನಾ''(ಇಲ್ಲಿನಾಯ್ಸ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ೨೦೦೪)ದ ನಾರ್ಮನ್‌‌ ಷಾಪಿರೋರವರು ರಚಿಸಿದ ಭಾಷಾ ಪ್ರಭೇದ ಭಾಷಾಂತರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಫ್ರೆಂಚ್‌‌ಮೂಲಭಾಷಿಕ ಕವನಸಂಗ್ರಹ.<ref>[http://books.google.co.uk/books?id=zgYGhRqBlTgC&amp;pg = PA23&amp;lpg=PA23&amp;dq=jules+choppin&amp;source=bl&amp;ots=FpDMjVj-lb&amp;sig=au85_S0rxTOUFdD5iDSHhhYnSmo&amp;hl=en&amp;ei=XYIsTNbeA5DesAbn9vSnAg&amp;sa=X&amp;oi= book_result&amp;ct =result &amp;resnum=1&amp;ved=0CBUQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=jules%20choppin&amp;f=false Google Books] ನಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ</ref> *ಛಾಪ್ಪಿನ್‌‌ರ ಎಲ್ಲಾ ಕವನಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಸೆಂಟಿನರಿ ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಫ್‌ ಲೂಸಿಯಾನಾ (''ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ಎಟ್‌‌ ರೆವೆರೀಸ್‌‌'', ೨೦೦೪) ಪ್ರಕಟಿಸಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.centenary.edu/editions/choppin_en.htm |title=Centenary.edu |access-date=2011-04-10 |archive-date=2010-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528174949/http://www.centenary.edu/editions/choppin_en.htm |url-status=dead }}</ref> ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಫ್ರೆಂಚ್‌‌ ಮಿಶ್ರಭಾಷೆಯ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಕೆರಿಬಿಯನ್‌‌ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಸಾಕಷ್ಟು ಮುಂಚೆಯೇ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದವು. [[:fr:Louis Héry|ಲೂಯಿಸ್‌ ಹೆರಿ]]ಯು (೧೮೦೧–೫೬) ಬ್ರಿಟಾನಿಯಿಂದ ಪುನರೇಕೀಕೃತ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ೧೮೨೦ರಲ್ಲಿ ವಲಸೆ ಹೋದನು. *ಶಾಲಾ ಮಾಸ್ತರನಾದುದರಿಂದ ಆತನು ಲಾ ಫಾಂಟೇನೆ ಯ ನೀತಿಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ''ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ಕ್ರೆಯೋಲ್ಸ್‌ ಡೆಡಿಈಸ್‌ ಆಕ್ಸ್‌ ಡೇಮ್ಸ್‌ ಡೆ ಲೈಲ್‌ ಬೌರ್ಬನ್‌'' (ದ್ವೀಪದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ಮಿಶ್ರಭಾಷೆ ನೀತಿಕಥೆಗಳು) ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷಾ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ ರೂಪಾಂತರಿಸಿದನು. ೧೮೨೯ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತಲ್ಲದೇ ಇದರ ಮೂರು ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊರತರಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.temoignages.re/il-etait-une-fois-louis-hery,31495.html Temoignages.re]</ref> ಇದರೊಂದಿಗೆ ಲಾ ಫಾಂಟೇನೆಯ ೪೯ ನೀತಿಕಥೆಗಳನ್ನು ಸುಮಾರು ೧೯೦೦ರ ವೇಳೆಗೆ ರೋಡೋಲ್ಫೈನ್‌ ಯಂಗ್‌ (೧೮೬೦–೧೯೩೨)ರು ಸೀಷೆಲ್ಸ್‌‌ ಭಾಷಾ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ ರೂಪಾಂತರಿಸಿದರಾದರೂ ಅವು ೧೯೮೩ರವರೆಗೆ ಅಪ್ರಕಟಿತವಾಗೇ ಉಳಿದಿದ್ದವು.<ref>*''ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ಡೆ ಲಾ ಫಾಂಟೇನೆ ಟ್ರಾಡೈಟೆಸ್‌ ಎನ್‌ ಕ್ರಿಯೋಲ್‌ ಸೀಷೆಲ್ಲಿಯೋಸ್'', ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌, ೧೯೮೩; [http://books.google.co.uk/books?id=sM-5aGQHv2UC&amp;printsec=frontcover &amp;dq=rodolphine+young&amp;source =bl&amp;ots=AwfXgePKos &amp;sig=2zUKu6jMVkb4q2A9Jl5HylNCxDQ&amp;hl=en&amp;ei=VGcHTLfFIpaI0wThv8hl&amp;sa=X&amp;oi= book_ result&amp;ct=result&amp;resnum=3&amp;ved=0CB4Q6AEwAg#v=onepage&amp;q&amp;f=false Google Books]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ನಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತ ಮುನ್ನೋಟ; [http://www.potomitan.info/atelier/contes Potomitan.info] ನಲ್ಲಿ ಆಯ್ದ ಕಥೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹವೂ ಇದೆ</ref> *ಜೀನ್‌-ಲೂಯಿಸ್‌ ರಾಬರ್ಟ್‌ರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಬಾಬ್ರಿಯಸ್‌‌ಅನ್ನು ಪುನರೇಕೀಕೃತ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮಿಶ್ರಭಾಷೆ (೨೦೦೭)<ref>[http://www.potomitan.info/bibliographie/babrius.php Potomitan.info]</ref> ಗೆ ಮಾಡಿದ ಭಾಷಾಂತರವು ಅಂತಹಾ ರೂಪಾಂತರಗಳಿಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸ್ಫೂರ್ತಿಯನ್ನು ತುಂಬುತ್ತವೆ. ನೀತಿಕಥೆಗಳು ಗುಲಾಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಒಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿದ್ದು ರೈತಾಪಿಗಳ ಜೀವನದ ಸರಳತೆಯು ಇವುಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಗುಲಾಮರುಗಳ-ಮಾಲೀಕನ ನಯವಾದ ಭಾಷೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾವಶುದ್ಧಿಯಿಂದ ಮಿಶ್ರಭಾಷೆಯು ಈ ಅನುಭವವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ===ಪಾಮರ ಭಾಷೆ=== *ನೀತಿಕಥೆಗಳು ಸಾರಭೂತವಾಗಿ ಮೌಖಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತವೆ ; ನೆನಪಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ತನ್ನದೇ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಇತರರಿಗೆ ಹೇಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳನ್ನು ಪಸರಿಸು ವುದರ ಮೂಲಕ ಅವು ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಬರಹ ರೂಪಕ್ಕಿಳಿಸುವಾಗ ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬೋಧನಾ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಅವು ತಮ್ಮ ಸತ್ವವನ್ನೇ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. *ಬರಹದ ಹಾಗೂ ಮೌಖಿಕ ಭಾಷೆಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ದುಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅವುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪಡೆಯುವ ಒಂದು ತಂತ್ರವಾಗಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದ ಓರ್ವ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂದರೆ ಸರ್‌ ರೋಜರ್‌ ಎಲ್‌'ಈಸ್ಟ್ರೇಂಜ್‌ ಎಂಬಾತನಾಗಿದ್ದು ಈತ, ತನ್ನ ಕಾಲಮಾನದ ಸಹಜಗುಣವಿಶಿಷ್ಟ ನಾಗರಿಕ ಪಾಮರ ಭಾಷೆಗೆ ನೀತಿಕಥೆಗಳನ್ನು ಭಾಷಾಂತರಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೇ ಲಾರೆನ್ಷಿಯಸ್‌ ಅಬ್‌ಸ್ಟೆಮಿಯಸ್‌ನ ವಿಧ್ವಂಸಕ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ನೀತಿಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವನ್ನು ತನ್ನ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಅವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದುದರ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದ್ದನು.<ref>[http://mythfolklore.net/aesopica/lestrange/index.htm ಹಿಸ್‌ ''ಈಸೋಪ್‌‌. '' ][http://mythfolklore.net/aesopica/lestrange/index.htm ''ಫೇಬಲ್ಸ್‌'' (1692) ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ]</ref> *ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಈಸೋಪ ಹಾಗೂ ಇತರರ ಕಥೆಗಳ ಲಾ ಫಾಂಟೇನೆಯ ಪ್ರಭಾವೀ ಮರುವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಿಂದ ನೀತಿಕಥೆಗಳ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ೧೭ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನವೀಕರಿ ಸಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರದ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಭಾಷೆಗಳ ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೂಲಕ ಇನ್ನಷ್ಟು ಮರುವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು, ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿದ್ದವುಗಳಿಗಿಂತ ಇವನ್ನು ಪಾಮರ ಭಾಷೆಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಉತ್ತಮವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದ್ದಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಮಹಾನಗರಗಳ ಜನಪ್ರಿಯ ಭಾಷೆಗಳನ್ನೇ ಬರಹದ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಸ್ವೀಕೃತವಾಗಲಾರಂಭಿಸಿದವು. *ಇಂತಹಾ ನಾಗರಿಕ ಪಾಮರ ಭಾಷಾ ಭಾಷಾಂತರಕೃತಿಗಳ ತೀರ ಹಳೆಯದಾದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದರೆ ೧೯೨೯ರ ''ಲೆಸ್‌ ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ಡೆ ಗಿಬ್ಸ್‌'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಯೊಂದಿಗೆ ಒಂದೇ ಮಡಿಚಿದ ಹಾಳೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಬಿಡಿ ನೀತಿಕಥೆಗಳ ಸರಣಿಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ಇತರ ನೀತಿಕಥೆಗಳನ್ನು ಅಂತಿಮ ವಾಗಿ ''ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ಡೆ ಲಾ ಫಾಂಟೇನೆ ಎನ್‌ ಆರ್ಗಾಟ್‌'' (ಎಟಾಐಲ್‌ ಸುರ್‌‌ ರೋನ್‌ ೧೯೮೯) ಎಂಬ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕೃತಿಸಂಚಯವಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. *ಇದಾದ ನಂತರ [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ವಿಶ್ವ ಸಮರ II]]ರ ನಂತರ ಈ ಪ್ರಭೇದದ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯು ಏರಿಕೆ ಕಂಡಿತು. ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಗೆಲ್ವಾಲ್‌ ರಚಿಸಿದ ನೀತಿ ಕಥೆಗಳ ಎರಡು ಕಿರು ಸಂಗ್ರಹಗಳ ನಂತರ ಸುಮಾರು ೧೯೪೫ರ ವೇಳೆಗೆ ೧೫ ಆಯ್ದ ನೀತಿಕಥೆಗಳ ಮತ್ತೆರಡು ಸಂಗ್ರಹಗಳು ಹೊರಬಂದವು ಇವೆರಡನ್ನೂ ಮಾರ್ಕಸ್‌ ರಚಿಸಿದ್ದರು. ಅವುಗಳೆಂದರೆ (ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ ೧೯೪೭, ೧೯೫೮ ಮತ್ತು ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಮರುಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು), ಅಪಿ ಕಾಂಡ್ರೆಟ್‌‌ರ‌ ''ರೀಕ್ಯುಯಿಲ್‌ ಡೆಸ್‌ ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ಎನ್‌‌ ಆರ್ಗಾಟ್‌‌ '' (ಪ್ಯಾರಿಸ್‌, ೧೯೫೧) ಮತ್ತು ಜಿಯೋ ಸ್ಯಾಂಡ್ರಿ (೧೮೯೭–೧೯೭೫) ಹಾಗೂ ಜೀನ್‌‌ ಕಾಲ್ಬ್‌'ರ‌ ''ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ಎನ್‌‌ ಆರ್ಗಾಟ್‌‌''(ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ ೧೯೫೦/೬೦). *ಅಂತಹಾ ಮುದ್ರಿತ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ರಚಿಸಿದ ಎಲೆಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಹಾಗೂ ಕೈಹೊತ್ತಗೆಗಳಾಗಿದ್ದು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಮನೋರಂಜನಕಾರರು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮಾರುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಕರ.<ref>[http://www.languefrancaise.net/?n= Accueil.Accueil&amp;action=search&amp;q=la+fontaine ''Langue Française'' ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ] ಒಂದು ಗ್ರಂಥಸೂಚಿಯು ಲಭ್ಯವಿವೆ</ref> *ಈ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಆನಂತರ ಬಾಬಿ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌‌ ಮತ್ತು ವೈವೆಸ್‌ ಡೆನಿಯಾಡ್‌ರಂತಹಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಲಾವಿದರ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಸೇರಿದುದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿ ತು.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=T3AT57prk-c YouTubeನಲ್ಲಿ ಮೂರು ನೀತಿಕಥೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ]</ref> ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌ನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಜಾರ್ಜೆಸ್‌ ಗೌಡನ್‌ ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ನೀತಿಕಥೆಗಳ ಮಡಚುಹಾಳೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. *ಏಕ ಭಾಷಿಕರೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗುವ ಅವರು ಲೈಯಾನ್‌‌‌ ಪಾಮರ ಭಾಷೆ ಹಾಗೂ ಸಬೀರ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್‌‌ ಸಮಾನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸು ತ್ತಿದ್ದರು.<ref>[http://pleade.bm-lyon.fr/sdx/pl/doc-tdm.xsp?id=FR693836101_0102DR_d0e16451&amp;fmt=tab& amp;base=fa ಆತನ ಕೃತಿಗಳ ಒಂದು ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ]</ref> ಮುದ್ರಿತ ಹಾಗೂ ದಾಖಲಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇತರರು ರಚಿಸಿದ ಪಾಮರ ಭಾಷೆಯ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌ನ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಾ ಇತ್ತು. ==ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಈಸೋಪ== [[File:Crane title.jpg|thumb|ವಾಲ್ಟರ್‌ ಕ್ರೇನ್‌ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪುಟ, 1887]] *ಈಸೋಪನ ನೀತಿಕಥೆಗಳ [[ಆಂಗ್ಲ|ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯ ಮೊದಲ ಮುದ್ರಿತ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮಾರ್ಚ್‌‌ ೨೬, ೧೪೮೪ರಂದು ವಿಲಿಯಂ ಕ್ಯಾಕ್ಸ್‌ಟನ್‌ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಗದ್ಯ ಹಾಗೂ ಪದ್ಯರೂಪ/ಚರಣ ಪದ್ಯರೂಪಗಳಲ್ಲಿರುವ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕವು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂದವು. ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬೆನ್‌‌ E. ಪೆರ್ರಿ ಬಾಬ್ರಿಯಸ್‌ ಮತ್ತು ಫೇಡ್ರಸ್‌ನ ಈಸೋಪಿಕ್‌‌‌‌ ನೀತಿಕಥೆಗಳನ್ನು ಲೋಯೆಬ್‌ ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್‌ ಲೈಬ್ರರಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯಕ್ಕೆಂದು ಸಂಪಾದಿಸಿದರು. *೧೯೫೨ರಲ್ಲಿ ವಿಧಾನದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾದ ಸಂಖ್ಯಾಸಹಿತ ಸೂಚಿಯನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದರು.<ref>[http://mythfolklore.net/aesopica/perry/index.htm mythfolklore.net] ನಲ್ಲಿರುವ ಪಟ್ಟಿ ನೋಡಿ</ref> ಒಲಿವಿಯಾ ಹಾಗೂ ರಾಬರ್ಟ್‌ ಟೆಂಪಲ್‌ರ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌ ಆವೃತ್ತಿಗೆ ''ದ ಕಂಪ್ಲೀಟ್‌ ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ಬೈ ಈಸೋಪ್‌'' (೧೯೯೮) ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಆದರೆ ವಸ್ತುತಃ ಬಾಬ್ರಿಯಸ್‌‌, ಫೇಡ್ರಸ್‌‌ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಪ್ರಧಾನ ಪ್ರಾಚೀನ ಮೂಲಗಳ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಲ್ಲ. ತೀರ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ''ಈಸೋಪನ ನೀತಿಕಥೆಗಳು'' ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಲಾರಾ ಗಿಬ್ಸ್‌ರ ಭಾಷಾಂತರ ಕೃತಿಯನ್ನು ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ಸ್‌ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ಸ್‌‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಪ್ರಕಟಿಸಿತ್ತು. *ಈ ಗ್ರಂಥವು ೩೫೯ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಗ್ರೀಕ್‌‌‌ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಆಯ್ದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೧೮ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಈ ನೀತಿಕಥೆ ಗಳನ್ನು ಶಿಕ್ಷಕರು, ಧರ್ಮಬೋಧಕರು, ಭಾಷಣ-ತಯಾರಕರು ಹಾಗೂ ನೀತಿಬೋಧಕರು ವಯಸ್ಕ/ಪ್ರಬುದ್ಧರ ಬಳಕೆಗೆ ಬಹಳವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಹುಶಃ ಜಾನ್‌ ಲಾಕೆ ಎಂಬ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಯು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ವಿಶೇಷ ಶ್ರೋತೃ ವರ್ಗವನ್ನಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಬಹುದೆಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ''ಸಮ್‌ ಥಾಟ್ಸ್‌ ಕನ್ಸರ್ನಿಂಗ್‌ ಎಜುಕೇಷನ್‌'' (೧೬೯೩) ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದರು. *ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಈಸೋಪನ ನೀತಿಕಥೆಗಳು:ಮಗುವೊಂದಕ್ಕೆ ಸಂತೋಷವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಬಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಮನರಂಜನೆ ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾಗಿಯೂ ಓರ್ವ ಪ್ರಬುದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತ ಮಂಥನವನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲದು. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಅವುಗಳನ್ನು ಆತನು ಜೀವನದ ಉಳಿದ ಕಾಲ ಪೂರ್ತಿ ಅದನ್ನು ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಂಡನೆಂದರೆ, ಆತನು ತನ್ನ ವಯಸ್ಕ ಆಲೋಚನಾಶೈಲಿ ಹಾಗೂ ಗಂಭೀರ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳು ನೆನಪಲ್ಲಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಅವನು ಎಂದೂ [[ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ]] ಪಡಲಾರನು. *ಆತನ ಈಸೋಪ ಕೃತಿಯು ತನ್ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾದರೆ, ಅದು ಆತನನ್ನು ಇನ್ನೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪ್ರಫುಲ್ಲಗೊಳಿಸಬಲ್ಲದು ಹಾಗೂ ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಓದಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಬಲ್ಲದು, ಕಾಣಿಸಬಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪದಗಳನ್ನು ಕೇಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಕ್ಕಳು ಏನನ್ನೂ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾರರು ಹಾಗೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂತೋಷವಿರುವುದಿಲ್ಲ. * ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಗೆ ಏನೂ ಗೊತ್ತಿರುವುದಿಲ್ಲ ; ಅದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಬದಲಿಗೆ ಆಯಾ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಇದು ಸಾಧ್ಯ.<ref>[http://www.bartleby.com/37/1/16.html ಪರಿಚ್ಛೇದ 156]</ref> ನೀತಿಕಥೆಗಳಿಗೆ ಎಳೆಯರನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಬಹುದೆಂಬುದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೊಸ ಆಲೋಚನೆಯೇನೂ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಇನ್ನೂ ಅಂತಹಾ ಶ್ರೋತೃವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ನೀಡುವ ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಯೋಜನೆಗಳು ಅಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. *ಗೇಬ್ರಿಯೆಲೆ ಫೇರ್ನೋರ ''ಸೆಂಟಮ್‌ ಫ್ಯಾಬ್ಯುಲೇ'' ರಚನೆಗೆ ಪೋಪ್‌ ಪಯಸ್‌ IVರು ೧೭ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು 'ಮಕ್ಕಳು ಒಂದೇ ಪುಸ್ತಕದ ಮೂಲಕ ಭಾಷಾವಾರು ಶುದ್ಧತೆ ಹಾಗೂ ನೀತಿಬೋಧೆಗಳೆರಡನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೆಯೇ ಕಲಿಯಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ' ನಿಯೋಜಿಸಿದ್ದರು. ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌ನ ಮಹಾರಾಜ ಲೂಯಿಸ್‌ XIVನು ತನ್ನ ಆರುವರ್ಷದ ಪುತ್ರನಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲುದ್ದೇಶಿಸಿದಾಗ ೧೬೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ವರ್ಸೈಲ್ಲೆಸ್‌ನ ಜಟಿಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ೩೮ ಆಯ್ದ ನೀತಿಕಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಜಲೀಯವಾದ ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನೇ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿಸಿದ್ದ. *ಇದರಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌‌ ಪೆರ್ರಾಲ್ಟ್‌‌ ಎಂಬಾತನೇ ನಂತರ ಫೇರ್ನೋನ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿತವಾದ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೋತೃ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಲಭ್ಯವಾಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಫ್ರೆಂಚ್‌‌ ಪದ್ಯರೂಪ/ಚರಣ ಪದ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದನು.<ref>ಈ ಕೃತಿಯ ೧೭೫೩ರ ಲಂಡನ್‌‌ ಮರುಮುದ್ರಣ ಹಾಗೂ ಫೇರ್ನೋರ ಮೂಲ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಆವೃತ್ತಿಯು [https://books.google.com/books?id=wlATAAAAQAAJ&amp;printsec= frontcover &amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false ಆನ್‌ಲೈನ್‌] ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ</ref> *ನಂತರ ೧೭೩೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ''ನೌವೆಲ್ಲೆಸ್‌ ಪೊಯೆಸೀಸ್‌ ಸ್ಪಿರಿಚ್ಯುಎಲ್ಲೆಸ್‌ ಎಟ್‌‌ ಮೊರೇಲ್ಸ್‌ ಸುರ್‌ ಲೆಸ್‌ ಪ್ಲಸ್‌ ಬ್ಯೂಕ್ಸ್‌ ಏರ್ಸ್‌'', ಎಂಬ ಕೃತಿಯ ಎಂಟು ಸಂಪುಟಗಳನ್ನು ಹೊರತರಲಾಯಿತು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಆರು, ಮಕ್ಕಳಿಗೆಂದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದ ನೀತಿಕಥೆಗಳ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಲಾ ಫಾಂಟೇನೆಯ ನೀತಿಕಥೆಗಳನ್ನು ಆಯಾ ದಿನಮಾನದ ಜನಪ್ರಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಒಗ್ಗುವ ಹಾಗೆ ಮತ್ತು ಸರಳ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವ ಹಾಗೆ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಬರೆಯಲಾಯಿತು. *ಈ ಕೃತಿಯ ಮುನ್ನುಡಿಯಲ್ಲಿ 'ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗುವ ಉಪಯುಕ್ತ ಪಾಠಗಳಿಗೆ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡುವದರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದೇವೆಂದರೆ, ನಾವು ಅವರಿಗೆ ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಅವರ ಮೇಲೆ ಹೇರಲ್ಪಡುವ ಹಾಗೂ ಕೇವಲ ಅವರ ನಿಷ್ಕಲ್ಮಷತೆಯನ್ನು ಹಾಳು ಮಾಡಲು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗುವ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಿಗುಪ್ಸೆಯನ್ನು ಹೊಂದುವ ಹಾಗೆ ನಾವು ಮಾಡಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಸಂತಸಪಡುತ್ತೇವೆ' ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು..'<ref> *ಜಾನ್‌ ಮೆಟ್ಜ್‌, ದ ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಲಾ ಫಾಂಟೇನೆ, ಎ ಕ್ರಿಟಿಕಲ್‌ ಎಡಿಷನ್‌ ಆಫ್‌ ೧೮ತ್‌‌‌ ಸೆಂಚುರಿ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್ಸ್‌, ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್‌ ೧೯೮೬, pp.೩-೧೦; [http://books.google.co.uk/books?id=vVHRlG34Ub4C&amp;pg=PA3&amp;lpg=PA3&amp;dq=Louis-Nicolas+Cl%C3%A9rambault++Fables+de+la+fontaine& amp;source =bl &amp;ots=EvNKcajVDr&amp;sig=w425tjQ8hB5DqTHcBHvhf1cjqeU&amp;hl=en&amp;ei=PIJ9Ta7CDcjDhAf1oKXvBg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=8&amp;ved=0CE4Q6AEwBzgK#v=onepage &amp;q&amp;f =false Google Booksನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ]</ref> ಈ ಕೃತಿಯು ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಮುಂದಿನ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಮರು ಮುದ್ರಣ ಗಳನ್ನು ಕಂಡಿತು. *UKನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಲೇಖಕರು ೧೮ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಥೆಯ ಸ್ಥೂಲ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಅದರ ನೀತಿ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಅರ್ಥಗಳ ಮೇಲೆ ದೀರ್ಘವೆನಿಸುವಂಥ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ ಇದನ್ನೊಂದು ನವೀನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅಂತಹಾ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದೆಂದರೆ ರೆವರೆಂಡ್‌ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್‌ ಕ್ರಾಕ್ಸಾಲ್‌ ನ ''ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಈಸೋಪ ಅಂಡ್‌ ಅದರ್ಸ್‌, ನ್ಯೂಲಿ ಡನ್‌ ಇನ್‌ಟು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ವಿತ್‌ ಆನ್‌ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‌ ಟು ಈಚ್‌ ಫೇಬಲ್‌ '' ಆಗಿದೆ. *೧೭೨೨ರಲ್ಲಿ ಮೊತ್ತಮೊದಲು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ರಮ್ಯಕಥೆಗಳಿಗೂ ಎಲಿಷಾ ಕಿರ್ಕಾಲ್‌ರ ಕೆತ್ತನೆ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಇದು ೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದವರೆಗೆ ಸತತವಾಗಿ ಮರುಮುದ್ರಣಗಳನ್ನು ಕಂಡಿತು.<ref>[http://books.google.co.uk/books?id=LsMqAAAAYAAJ&amp;printsec =front cover&amp;dq=%22samuel+croxall%22++aesop%27s+fables&amp;source=bl&amp;ots=vdI5fTXc0X&amp;sig=bcYRz8-Qy9lIe426x124WQnVt6Y&amp;hl=en&amp;ei=RRVlTPu-CsXo4gb046m5Cg&amp;sa=X&amp;oi=book_ result&amp;ct =result&amp;resnum=8&amp;ved=0CDMQ6AEwBw#v=onepage&amp;q&amp;f=false Google Booksನಲ್ಲಿ 1835ರ ಆವೃತ್ತಿಯು ಲಭ್ಯವಿವೆ]</ref> *ಮತ್ತೊಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗ್ರಹವೆಂದರೆ ಜಾನ್‌ ನ್ಯೂಬೆರ್ರಿಯ ''ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ವರ್ಸಸ್‌ ಫಾರ್‌‌ ದ ಇಂಪ್ರೂವ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ದ ಯಂಗ್‌ ಅಂಡ್‌ ದ ಓಲ್ಡ್‌‌'', ತಮಾಷೆಯಾಗಿ ಅಬ್ರಹಾಂ ಈಸೋಪ ಎಸ್ಕ್ವೈರ್‌ ನದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ಇದು, ೧೭೫೭ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪ್ರಕಟಣೆಯಾದ ನಂತರ ಹತ್ತು ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಂಡಿತ್ತು.<ref>೫ನೆಯ ಆವೃತ್ತಿಯ ವಿವರಣೆಯೊಂದು ಲಭ್ಯವಿದೆ, ಆಕ್ಸ್‌‌ಫರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಬಾಡ್ಲೆಯಿಯನ್‌ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಡೌಸ್‌ ಕಲೆಕ್ಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಈಗ [http://www.rarebookroom.org/pdfDescriptions/heafab.pdf ಆನ್‌ಲೈನ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723192147/http://www.rarebookroom.org/pdfDescriptions/heafab.pdf |date=2011-07-23 }} ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ</ref> *ರಾಬರ್ಟ್‌‌ ಡಾಡ್‌ಸ್ಲೆ ಎಂಬಾತನ ಮೂರು ಸಂಪುಟಗಳ ''ಸೆಲೆಕ್ಟ್‌ ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಈಸೋಪ್‌ ಅಂಡ್‌ ಅದರ್‌ ಫ್ಯಾಬ್ಯುಲಿಸ್ಟ್‌ಸ್‌ '' ಎಂಬ ಕೃತಿಯು ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಇದನ್ನು ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಾನ್‌ ಬಾಸ್ಕರ್‌ವಿಲ್ಲೆ ಎಂಬಾತ ೧೭೬೧ರಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಿದ್ದು; ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ, ಸಿಂಹವು ರಾಜೋಚಿತವಾಗಿ, ಗೂಬೆಯು 'ಪಾಂಪ್‌ ಆಫ್‌ ಫ್ರೇಸ್‌/ಆಡಂಬರದ ಪದಗಳ ಡೌಲು'ನಂತೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವುದರಿಂದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಇದು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು ;<ref>ಪರಿಚಯಾತ್ಮಕ "ಆನ್‌ ಎಸ್ಸೇ ಆನ್‌ ಫೇಬಲ್‌ " ನೋಡಿ [http://books.google.co.uk/booksid=ZUwPAAAAIAAJ&amp ;printsec=frontcover&amp;dq=robert+dodsley+esop&amp;source=bl&amp;ots=kAaGtqkndO&amp;sig=z1K3zPv-ybsUwjOzyYqrYFmMA5o&amp;hl=en&amp;ei=y0WTTePNOs3r4AbR3JSWAg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;sqi=2&amp;ved=0CBYQ6AEwAA #v= onepage &amp;q=pomp%20of%20phrase&amp;f=false p.lxx]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮೂರನೆಯದಾಗಿ ಇತ್ತೀಚಿನವು (ಜೀನ್‌‌ ಡೆ ಲಾ ಫಾಂಟೇನೆ ಕೃತಿಯಿಂದ ಎರವಲು ಪಡೆದ ಕೆಲವು ಸೇರಿದಂತೆ), ಹಾಗೂ ಆತನೇ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ನವೀನ ರಮ್ಯಕಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ಪ್ರಾಚೀನ ಮೂಲಗಳ ನೀತಿಕಥೆಗಳ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿದೆ. *ಥಾಮಸ್‌ ಬೆವಿಕ್‌ರ ನ್ಯೂಕ್ಯಾಸಲ್‌ ಆನ್‌ ಟೈನ್‌‌ ಕೃತಿಯ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ಅವರ ಮರಚ್ಚು ಚಿತ್ರಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕಾಗಿ ಸಮಾನ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆತನದೆಂದು ಹೇಳಲಾದ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದೆಂದರೆ ೧೭೮೪ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾದ ''ಸೆಲೆಕ್ಟ್‌‌‌ ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಥ್ರೀ ಪಾರ್ಟ್ಸ್‌'' ಆಗಿದೆ.<ref>[http://books.google.co.uk/books?id=mkoJAAAAQAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;dq=inauthor:%22Thomas +Bewick%22&amp;hl=en&amp;ei=qCJlTN7cL4WV4Abvlbj4Cg&amp;sa=X&amp;oi =book_result&amp;ct =resul t&amp;resnum=4&amp;ved=0CEAQ6AEwAzgK#v=onepage&amp;q&amp;f=false ಇದರ 1820ರ ಆವೃತ್ತಿಯು Google Booksನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ]</ref> ಇದಾದ ನಂತರ ೧೮೧೮ರಲ್ಲಿ ''ದ ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಈಸೋಪ್‌ ಅಂಡ್‌ ಅದರ್ಸ್‌'' ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. *ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ : ಮೊದಲನೆಯದು ಕಿರು ಗದ್ಯ ನೀತಿತತ್ವದ ಮುನ್ನುಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಡಾಡ್‌‌ಸ್ಲೇರ ನೀತಿಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು ; ಎರಡನೆಯದು 'ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ವಿತ್ ರಿಫ್ಲೆಕ್ಷನ್ಸ್‌ ', ಆಗಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಕಥೆಯ ನಂತರ ಒಂದು ಗದ್ಯ ಹಾಗೂ ಪದ್ಯರೂಪ/ಚರಣ ಪದ್ಯರೂಪಿ ನೀತಿಸಾರವನ್ನು ತದನಂತರ ದೀರ್ಘವಾದ ಗದ್ಯ ಮಂಥನಗಳು ಇರುತ್ತಿದ್ದವು ; ಮೂರನೆಯದಾದ, 'ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ವರ್ಸಸ್‌ ', ಕೃತಿಯು ಇತರೆ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಬಂದ ಹಲವು ಅಜ್ಞಾತ ಲೇಖಕರ ಕವಿತೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದ ನೀತಿಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ; ಇವುಗಳೆಲ್ಲದರಲ್ಲಿ ನೀತಿಸಾರವನ್ನು ಕವಿತೆಯ /ಪದ್ಯದ ಸಾರದೊಳಗೆಯೇ ಒಡಮೂಡಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>[https://archive.org/stream/bewicksselectfab00aesouoft#page/n3/mode/2up Google Books]</ref> *೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಲೇಖಕರು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆಂದೇ ಪದ್ಯರೂಪ/ಚರಣ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ನೀತಿಕಥೆಗಳೂ ಕೂಡಾ ಅವರಿಂದ ಹೊರ ಹೊಮ್ಮುತ್ತಿದ್ದವು. ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದರೆ ಅಸಂಬದ್ಧ ಪದ್ಯರೂಪ/ಚರಣ ಪದ್ಯದ ಲೇಖಕ, ರಿಚರ್ಡ್‌ ಸ್ಕ್ರಾಫ್‌ಟನ್‌ ಷಾರ್ಪೆ (d.೧೮೫೨)ರ ''ಓಲ್ಡ್‌ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಎ ನ್ಯೂ ಡ್ರೆಸ್‌ : ಫೆಮಿಲಿಯರ್‌ ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ವರ್ಸಸ್‌'' ಕೃತಿಯು ೧೮೦೭ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ನಂತರ ಸತತವಾಗಿ ಐದು ವರ್ಧಿತವಾಗುತ್ತಾ ಹೋದ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದವು.<ref>[https://archive.org/details/oldfriendsinnewd00shariala 1820 3ನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ ]</ref> *ಜೆಫ್ಫೆರಿಸ್‌ ಟೇಲರ್‌ ರ ''ಈಸೋಪ್‌ ಇನ್‌ ರೈಮ್‌ ವಿತ್‌ ಸಮ್‌ ಒರಿಜಿನಲ್ಸ್'' ‌‌ ಕೃತಿಯು ಮೊದಲಿಗೆ ೧೮೨೦ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದು ಕೂಡಾ ಇಷ್ಟೇ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಹಲವು ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ಕಂಡಿತು. ಈ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಉಲ್ಲಾಸಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಟೇಲರ್‌ರು ಕಥಾಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು ಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈರ್ವ ಲೇಖಕರೂ ೧೮ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಸಂಗ್ರಹಗಳ ಅತಿರೇಕದ ಗಂಭೀರತೆಯ ಅರಿವಿದ್ದವರಾಗಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. *ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಷಾರ್ಪೆಯು ಅವುಗಳು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಇಕ್ಕಟ್ಟು/ಗೊಂದಲಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದನು ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದನು ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಕ್ಸಾಲ್‌ನ ರಮ್ಯಕಥಾ ಸಂಗ್ರಹದ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದನು::ನೀತಿಕಥೆಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸುವಾಗ ವಿಷಯವಸ್ತುವಿನಿಂದ ನೀತಿಸಾರವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿಡುವುದು ಒಂದು ಸಹಜಸಿದ್ಧ ವಿಧಾನವೇ ಆಗಿತ್ತು ; ಹಾಗೂ ಉಲ್ಲಾಸಗೊಳಿಸುವ ಕಥೆಯ ಮನರಂಜನೆಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಕ್ಕಳು, "ಅನ್ವಯ"ವೆಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಕೆಳಗೆ ಇರುತ್ತಿದ್ದ ಆಸಕ್ತಿ ಕೆರಳಿಸದ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸದೇ ಒಂದು ರಮ್ಯಕಥೆಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದಕ್ಕೆ ಮುಂದುವರೆಯುವುದು ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. *ತನ್ನಿಂದ ಪಡೆಯಬಲ್ಲ ಅನುಕೂಲವನ್ನು ಪಡೆಯದೆಯೇ ಕಥೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ; ಹಾಗೂ ಉಲ್ಲಾಸದಾಯಕತೆ ಹಾಗೂ ಬೋಧನೆಗಳು ಜೊತೆಗೆ ಸಾಗಬಲ್ಲವು ಎಂಬ ನಿಶ್ಚಿತಾಭಿಪ್ರಾಯದಿಂದಲೇ ಪ್ರಸ್ತುತ ಆಯ್ದ ಕಥೆಗಳ ಲೇಖಕರು ವಿಷಯವಸ್ತುವಿನೊಂದಿಗೆ ನೀತಿಸಾರವನ್ನು ಬೆರೆಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರು.<ref>[https://archive.org/stream/oldfriendsinnewd00shariala#page/n3/mode/2up ಪುಟ 4] ರಲ್ಲಿರುವ ಮುನ್ನುಡಿ ನೋಡಿ</ref> ಷಾರ್ಪೆಯು ಚುಟುಕು ಪದ್ಯಗಳ ಪ್ರವರ್ತಕ ಕೂಡಾ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಆತನ ಈಸೋಪನ ಕಥೆಗಳ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಜನಪ್ರಿಯ ಗೀತೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ೧೮೮೭ರವರೆಗೆ ನೀತಿಕಥೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಚುಟುಕುಗಳ ರೂಪವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. *ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದುದು ಸೊಗಸಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ ಆರ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ಸ್‌ ಮೂವ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆವೃತ್ತಿಯಾದ ‌, ''ದ ಬೇಬಿ'ಸ್‌ ಓನ್‌ ಈಸೋಪ ಬೀಯಿಂಹ್‌ ದ ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ಕಂಡೆನ್ಸ್‌ಡ್‌ ಇನ್‌ ರೈಮ್‌ ವಿತ್‌ ಪೋರ್ಟೆಬಲ್‌ ಮಾರಲ್ಸ್‌ ಪಿಕ್ಚೋರಿಯಲಿ ಪಾಯಿಂಟೆಡ್‌ ಬೈ ವಾಲ್ಟರ್‌ ಕ್ರೇನ್'' ‌ ಕೃತಿಯಲ್ಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.childrenslibrary.org/icdl/BookReader?bookid=crababy_00150086&twoPage=false&route=text&size=0&fullscreen=false&pnum1=1&lang=English&ilang=English |title=ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ಸ್‌ ಲೈಬ್ರರಿ ಮರುಮುದ್ರಣ |access-date=2021-08-09 |archive-date=2015-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151017142928/http://www.childrenslibrary.org/icdl/BookReader?bookid=crababy_00150086&twoPage=false&route=text&size=0&fullscreen=false&pnum1=1&lang=English&ilang=English |url-status=dead }}</ref> *ಕೆಲ ನಂತರದ ಗದ್ಯ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ತಮ್ಮಲ್ಲಿದ್ದ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದಾಗಿ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ''ಈಸೋಪ್ಸ್‌ ಫೇಬಲ್ಸ್‌: ಎ ನ್ಯೂ ವರ್ಷನ್‌, ಚೀಫ್ಲಿ ಫ್ರಂ ಒರಿಜಿನಲ್‌ ಸೋರ್ಸಸ್‌'' (೧೮೪೮) ಎಂಬ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಮೂಲಭೂತ ಸ್ರೋತಗಳಿಂದ ಬಂದ ಕಥೆಗಳಿದ್ದ ಥಾಮಸ್‌ ಜೇಮ್ಸ್ ರಚಿಸಿದ್ದ ಹಾಗೂ 'ಜಾನ್‌ ಟೆನ್ನಿಯಲ್‌ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದ ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು 'ಹೊಂದಿದ್ದ ಕೃತಿಯು ಸೇರಿದೆ.<ref>[http://books.google.co.uk/books?id=tlhMAAAAYAAJ& amp;printsec=frontcover&amp;dq=aesop%27s+fables+tenniel&amp;source=bl&amp;ots=nIKqcYEkWf&amp;sig=B3RSOEeVhEU50YYJuQfIl9mgsvg&amp;hl=en&amp;ei=xCdlTN_wJ5Do4AaPz_m0Cg&amp;sa=X&amp;oi=book _result& amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CBUQ6AEwAA#v=onepage&amp;q&amp;f=false Google Books]</ref> *ಟೆನ್ನಿಯೆಲ್‌ ಸ್ವತಃ ತನ್ನ ಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ತಮ ಮಟ್ಟದ್ದೆಂದು ಭಾವಿಸದಿದ್ದುದರಿಂದ ೧೮೮೪ರ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿಯ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕೆಲವನ್ನು ಪುನರ್‌ಚಿತ್ರಿಸಿದ, ಇದರಲ್ಲಿ ಎರ್ನೆಸ್ಟ್‌ ಹೆನ್ರಿ ಗ್ರಿಸೆಟ್‌ ಹಾಗೂ ಹ್ಯಾರಿಸನ್‌ ವೇಯ್ರ್‌ರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>[http://mythfolklore.net/aesopica/aesop1884/index.htm Mythfolklore.net]</ref> *ವರ್ಣಮಯ ಮರುಮುದ್ರಣಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಕೈಗೂಡಿದ ನಂತರ ಚಿತ್ರಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟವು. ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯ ಗಮನಾರ್ಹ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್ಥರ್‌ ರಖ್ಹಾಮ್‌ರ (ಲಂಡನ್‌‌, ೧೯೧೨)<ref>{{Cite web |url=http://www.holyebooks.org/authors/aesops/fables/aesops_fables.html |title=Holeybooks.org |access-date=2011-04-10 |archive-date=2010-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100417005032/http://www.holyebooks.org/authors/aesops/fables/aesops_fables.html |url-status=dead }}</ref> ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ V.S.ವರ್ನಾನ್‌ ಜೋನ್ಸ್‌'ರ ನೀತಿಕಥೆಗಳ ಹೊಸ ಭಾಷಾಂತರ ಕೃತಿ ಹಾಗೂ ಮಿಲೋ ವಿಂಟರ್‌ರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ USAಯ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ''ಈಸೋಪ್‌ ಫಾರ್‌ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್‌'' (ಷಿಕಾಗೋ, ೧೯೧೯) ಕೃತಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>[http://www.mainlesson.com/display.php?author=winter& amp;book=aesop&amp;story=_contents Mainlesson.com]{{Dead link|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *ಕ್ರಾಕ್ಸಾಲ್‌ರ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಚಿತ್ರಗಳು ಮಕ್ಕಳಿಗೆಂದು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದ ಇತರೆ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಆದಿ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ೧೮ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ಚೆಲ್ಸಿಯಾ, ವೆಡ್ಜ್‌ವುಡ್‌ ಹಾಗೂ ಫೆಂಟನ್‌ಗಳ ಕುಂಬಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಂದ ಬಂದ ಮೇಜಿನ ಪರಿಕರಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸತೊಡಗಿದವು.<ref>[http://collections.vam.ac.uk/search/?offset=0&amp;limit=45&amp;narrow=0&amp;q=aesop%27s+fables& amp;commit=Search&amp;quality=0&amp;objectnamesearch=&amp;placesearch=&amp;after=&amp;after-adbc=AD&amp;before=&amp;before-adbc=AD&amp;namesearch =&amp;materialsearch =&amp;mnsearch =& amp;locationsearch ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ &amp; ಆಲ್ಬರ್ಟ್‌ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ಹಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ]</ref> *ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಧ್ಯೇಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರೌನ್‌ಹಿಲ್ಸ್‌ ಕುಂಬಾರ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸ್ಟಾಫರ್ಡ್‌ಷೈರ್‌ಗೆ ಭಾರೀ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಿತರಿಸ ಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಅಕ್ಷರ ತಟ್ಟೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮೂಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ರಮ್ಯಕಥೆಗಳ ಸರಣಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಶಿಶುವಿಹಾರದ ಅಗ್ಗಿಷ್ಟಿಕೆ ಕೋಣೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆವ ಟೈಲ್ಸ್‌‌ಗಳ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ನೀತಿಕಥೆ ಗಳನ್ನು ಅಷ್ಟೇ ಮುಂಚೆಯಿಂದಲೇ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ವಿಧಾನವು ಮಿಂಟನ್ಸ್‌,<ref>{{Cite web |url=http://www.creighton.edu/aesop/artifacts/tiles/mintonsbluetiles/index.php |title=Creighton.edu |access-date=2011-04-10 |archive-date=2011-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429055430/http://www.creighton.edu/aesop/artifacts/tiles/mintonsbluetiles/index.php |url-status=dead }}</ref> *ಮಿಂಟನ್‌-ಹಾಲಿನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಮಾ & Co.ಗಳಿಂದ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಕಥಾಸರಣಿಗಳು ಹೊರಬಂದಾಗ ಮತ್ತಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯವಾದವು. ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಲಾ ಫಾಂಟೇನೆಯ ನೀತಿಕಥೆಗಳ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪಿಂಗಾಣಿ ಸಾಮಾನುಗಳ ಮೇಲೆ ಆಗಾಗ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>[http://www.creighton.edu/aesop/artifacts/tableware/specifickindsoftableware/plates/epinaldepellerin/index.php creighton.edu] ನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿ</ref> ==ನೀತಿಕಥೆಗಳನ್ನು ನಾಟಕಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವಿಕೆ== *ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಲಾ ಫಾಂಟೇನೆಯ ನೀತಿಕಥೆಗಳ ಯಶಸ್ಸು ಅವುಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಮೇಲೆ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ಐರೋಪ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು. ಎಡ್ಮೆ ಬೌರ್‌ಸಾಲ್ಟ್‌ರು ಇದರ ಪ್ರವರ್ತಕರಾಗಿದ್ದು ಅವರ ''ಲೆಸ್‌ ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ಡಿಈಸೋಪ್‌'' (೧೬೯೦) ಎಂಬ ಅವರ ಐದು ಅಂಕಗಳ ಪದ್ಯರೂಪ/ಚರಣ ಪದ್ಯ ನಾಟಕವನ್ನು ನಂತರ ''ಈಸೋಪ್‌ ಅ ಲಾ ವಿಲ್ಲೆ'' (ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಈಸೋಪ) ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಎಷ್ಟಿತ್ತೆಂದರೆ ಒಂದು ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ರಂಗಮಂದಿರವು [[:fr:Eustache Le Noble|ಯುಸ್ಟಾಚೆ ಲೆ ನೋಬಲ್‌]]ರವರ ‌ ''ಅರ್ಲಾಕ್ವಿನ್‌-ಈಸೋಪ್'' ‌ ಎಂಬ ನಾಟಕವನ್ನು ಮರುವರ್ಷವೇ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು. *ನಂತರ ಬೌರ್‌ಸಾಲ್ಟ್‌ರು ''ಈಸೋಪ್‌ ಅ ಲಾ ಕೌರ್'' ‌ (ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಈಸೋಪ) ಎಂಬ ನಾಯಕಪ್ರಧಾನ ಹಾಸ್ಯನಾಟಕವನ್ನು ಉತ್ತರಭಾಗವಾಗಿ ರಚಿಸಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಪರಾಮರ್ಶಕರು ತಡೆಹಿಡಿದಿದ್ದುದರಿಂದ ೧೭೦೧ರಲ್ಲಿ ಆತನ ಸಾವಿನವರೆಗೂ ಇದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>ಹಾನೋರ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌, ''ರೆಪರ್‌ಟಾಯ್ರ್‌ ಕ್ರೋನೋಲಾಜಿಕ್‌ ಡೆಸ್‌ ಸ್ಪೆಕ್ಟಾಕಲ್ಸ್‌ ಎ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌, ೧೬೮೦-೧೭೧೫'', (೨೦೦೨); [http://www9.georgetown.edu/faculty/ spielmag/ finderegne /repertoire2.htm#top YouTubeನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ][</ref> *''ಈಸೋಪ್‌ ಆವು ಪಾರ್ನಾಸೆ'' ಹಾಗೂ ''ಈಸೋಪ್‌ ಡು ಟೆಂಪ್ಸ್'' ಎಂಬ ಎರಡು ಏಕಾಂಕ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಸುಮಾರು ನಲವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ [[:fr:Charles Stephen Pesselier|ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಸ್ಟೀಫನ್‌ ಪೆಸ್ಸೆಲಿಯರ್‌]] ರಚಿಸಿದ್ದರು. *''ಈಸೋಪ್‌ ಅ ಲಾ ವಿಲ್ಲೆ'' ಕೃತಿಯನ್ನು ಷಡ್ಗಣ ದ್ವಿಪದಿಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದ್ದು ದೈಹಿಕವಾಗಿ ವಿರೂಪಿಯಾದ ಈಸೋಪನು ಮಹಾರಾಜ ಕ್ರೋಯೆಸಸ್‌ನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸಿಜಿಕಸ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯಾಧಿಪತಿಯಾದ ಲಿಯಾರ್ಚಸ್‌ನ ಸಲಹಾಕಾರನಾಗಿ ಪ್ರೇಮ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಸ್ತಬ್ಧ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆಗಳನ್ನು ತನ್ನ ನೀತಿಕಥೆಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪರಿಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದನೆಂದು ಇದರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. *ಓರ್ವ ಯುವ ಅಭಿಮಾನಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ತನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಹ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಾಧಿಪತಿಯ ಮಗಳಿಗೆ ಆತ ನಿಶ್ಚಿತ ವರನಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ಆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಈಸೋಪನ ಖಾಸಗಿ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಪ ಮಾತ್ರದ ಕಥಾವಸ್ತುವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಈ ನಾಟಕವು ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವ ಮುಕ್ತ ಪದ್ಯರೂಪ/ಚರಣ ಪದ್ಯ ನೀತಿಕಥೆಗಳ ವಾಚನಕ್ಕೆ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ಒದಗುತ್ತದೆ. *ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ನರಿ ಹಾಗೂ ಹೆಣ್ಣು ಕರು, ನರಿ ಹಾಗೂ ಮುಖವಾಡ, ದ ನೈಟಿಂಗೇಲ್‌, ದೇಹದ ಭಾಗಗಳು ಹಾಗೂ ಹೊಟ್ಟೆ, ಪಟ್ಟಣದ ಇಲಿ ಹಾಗೂ ಹಳ್ಳಿಯ ಇಲಿ, ಟಿಟ್ಟಿಭ ಮತ್ತು ಚಿಟ್ಟೆ, ನರಿ ಹಾಗೂ ಕಾಗೆ, ಏಡಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಮಗಳು, ಕಪ್ಪೆ ಹಾಗೂ ಎತ್ತು, ಅಡಿಗೆಯವ ಹಾಗೂ ರಾಜಹಂಸ, ಡವ್‌ ಪಾರಿವಾಳ ಹಾಗೂ ರಣಹದ್ದು, ತೋಳ ಹಾಗೂ ಕುರಿಮರಿ, ಪರ್ವತದ ಹೆರಿಗೆ ಹಾಗೂ ೨ ತಲೆಮಾರು/ವಯಸ್ಸುಗಳ ಹಾಗೂ ೨ ನಲ್ಲೆಯರುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಸಿಕ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಥೆಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>[http://books.google.co.uk/books?id=CmQ8AAAAcAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;dq=%22les+fables+d%27Esope%22++boursault&amp;source=bl&amp;ots=IeGmOInEOL&amp;sig=C88oOKzoXRiZQWPSkOud3E-zVB4&amp;hl=en&amp;ei=qlCXTfuuN4iGhQfl2fTkCA&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=10&amp;ved=0CFUQ6AEwCQ#v=onepage&amp;q&amp;f=false Google Books] ನಲ್ಲಿ ಈ ಪಠ್ಯವು ಲಭ್ಯವಿವೆ</ref> *''ಈಸೋಪ್‌ ಅ ಲಾ ಕೌರ್‌'' ಕೃತಿಯು ಬಹುತೇಕ ವಿಡಂಬನಾ ನೀತಿಕಥೆಯಾಗಿದ್ದು ನೀತಿಕಥೆಗಳನ್ನು ನೈತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯವಾಗಿ ಬಹುತೇಕ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಸಿದ್ದರೂ ಪ್ರಣಯದ ಛಾಯೆ ಮೂಡಿಸಲು ಈಸೋಪನ ಉಪಪತ್ನಿ/ಪ್ರಣಯಿನಿ ರೋಡೋಪ್‌ಳನ್ನು ಕಥೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://books.google.co.uk/books?id=rm0_DWd5jPoC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=%22Boursault%22++Esope&amp;source=bl&amp;ots=4AwpHQxgVy&amp;sig=5q1A7sZbyPPsgB-0L1G9WFh6XSg&amp;hl=en&amp;ei=zFyXTebaNcGHhQf4m7WCCQ&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=6&amp;ved=0CDQQ6AEwBTgK#v=onepage&amp;q&amp;f=false Google Books] ನಲ್ಲಿ ಈ ಪಠ್ಯವು ಲಭ್ಯವಿವೆ</ref> *ಇದರಲ್ಲಿನ ಹದಿನಾರು ನೀತಿಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ - ಕ್ರೌಂಚ ಹಕ್ಕಿ, ಸಿಂಹ ಹಾಗೂ ಇಲಿ, ಡವ್‌ ಹಕ್ಕಿ ಹಾಗೂ ಇರುವೆ, ವ್ಯಾಧಿಗ್ರಸ್ತ ಸಿಂಹ ಈ ನಾಲ್ಕು ಕಥೆಗಳನ್ನು ಲಾ ಫಾಂಟೆನೆಯಿಂದ ನಿಷ್ಪತ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ- ಐದನೆಯ ಕಥೆಯು ವಿವರಗಳನ್ನು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿ ಆತನದೇ ಮತ್ತೊಂದು ಕಥೆಯದೇ ನೀತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರೆ ಆರನೆಯದು ನೀತಿಕಥೆಯಾಗಿ ಆಂಟೊಯಿನೆ ಡೆ ಲಾ ರಾಚೆಫೌಕಾಲ್ಡ್‌‌ ನ ನೀತಿವಾಕ್ಯವೊಂದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. *ಸಾಧಾರಣ ಮಟ್ಟದ ಕೆಲ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ನಂತರ, ಈ ಕೃತಿಯು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರಿ ರಂಗಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ೧೮೧೭ರವರೆಗೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡೇ ಇತ್ತು.<ref>H.C.ಲಂಕಾಸ್ಟರ್‌, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಫ್ರೆಂಚ್‌‌ ಡ್ರಾಮಾಟಿಕ್‌ ಸಾಹಿತ್ಯ ಇನ್‌ ದ ೧೭ತ್‌ ಸೆಂಚುರಿ'', ch.XI, pp.೧೮೫-೮; [http://library.du.ac.in/dspace/bitstream/1/930/12/Ch.11%20Boursault%20baron%20bryers%20and%20campisteon.pdf ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721145950/http://library.du.ac.in/dspace/bitstream/1/930/12/Ch.11%20Boursault%20baron%20bryers%20and%20campisteon.pdf |date=2011-07-21 }}</ref> *ಬೌರ್‌ಸಾಲ್ಟ್‌ರ ನಾಟಕವು ಕೂಡಾ ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದು ಎರಡು ಬಾರಿ ಭಾಷಾಂತರಗೊಂಡಿತ್ತು. ''ಎಲ್‌ ಈಸೋಪೋ ಇನ್‌ ಕಾರ್ಟೆ'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಿಂದ ೧೭೧೯ರಲ್ಲಿ ಬೊಲೋಗ್ನಾದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಇದನ್ನು ಆಂಟೋನಿಯೋ ಝಾನಿಬೊನಿಯು ಭಾಷಾಂತರಿಸಿದ, ಹಾಗೂ ೧೭೪೭ರಲ್ಲಿ ''ಲೆ ಫಾವೊಲೆ ಡಿ ಈಸೊಪ್ ಅಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಟೆ'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವೆನಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂದುದನ್ನು ಗಾಸ್ಪರೋ ಗೊಜ್ಜಿ ಎಂಬಾತ ಭಾಷಾಂತರಿಸಿದ್ದ. *ಇದೇ ಭಾಷಾಂತರಕಾರನು ''ಈಸೋಪ್‌ ಅ ಲಾ ವಿಲ್ಲೆ'' ಯ (''ಈಸೊಪೊ ಇನ್‌ ಸಿಟ್ಟಾ'', ವೆನಿಸ್‌, ೧೭೪೮) ಒಂದು ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದ ; ಹಾಗೂ ೧೭೯೮ರಲ್ಲಿ, ''ಲೆ ಫಾವೊಲೆ ಡಿ ಈಸೋಪಾ, ಒಸ್ಸಿಯಾ ಈಸೊಪೊ ಇನ್‌ ಸಿಟ್ಟಾ'' ಎಂಬ ಓರ್ವ ವೆನಿಸ್‌ ನಗರದ ಅನಾಮಿಕ ಮೂರು ಅಂಕಗಳ ರೂಪಾಂತರವೂ ಹೊರಬಂದಿತ್ತು.<ref>ಗಿಯೋವಾನ್ನಿ ಸವೇರಿಯೋ ಸಾಂಟಾಗೆಲೋ, ಕ್ಲಾಡಿಯೋ ವಿಂಟಿ, ''ಲೆ ಟ್ರಾಡುಜಿಯೋನಿ ಇಟಾಲಿಯೇನೆ ಡೆಲ್‌ ಟೀಟ್ರೋ ಕಾಮಿಕೋ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌ ಸೆ ಡೇಯಿ ಸೆಕೋಲಿ XVII ಇ XVIII'', ರೋಮ್‌ ೧೯೮೧, p.೯೭, [http://books.google.co.uk/books?id=G6af7qli7XcC& amp;pg=PA97&amp;lpg=PA97&amp;dq=Gasparo+Gozzi:+Esopo+alla+Corte+%281747%29&amp;source= bl&amp;ots =rCsBkc0R2S&amp;sig=sib4rtnEaapOf215wcpTcSaTO0Y&amp;hl=en&amp;ei=NqCYTbLsKImqhAeM6vHhCA&amp;sa =X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;sqi=2&amp;ved=0CBYQ6AEwAA#v=onepage&amp;q =Gasparo%20Gozzi%3A%20Esopo%20alla%20Corte%20%281747%29&amp;f=false Google Booksನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ]</ref> *ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಈ ನಾಟಕವನ್ನು ''ಈಸೋಪ್'' ‌ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಜಾನ್‌ ವಾನ್ಬ್ರಗ್‌ ಎಂಬಾತ ರೂಪಾಂತರಿಸಿದ್ದ ಹಾಗೂ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ೧೬೯೭ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್‌‌ನ ಡ್ರುರಿ ಲೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಥಿಯೇಟರ್‌ ರಾಯಲ್‌ ರಂಗಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಇದು, ನಂತರದ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯಿತು.<ref>[https://archive.org/stream/playsvanbrugh01vanbuoft#page/216/mode/2up ಈ ನಾಟಕವನ್ನು ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ]</ref> *ಈ ಅವಧಿಯು ಇದು ರಾಜಕೀಯ ಅಂತಃಕಲಹ, ರಾಜವಂಶೀಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳು ಹಾಗೂ ಯುದ್ದಗಳ ಅವಧಿಯಾಗಿತ್ತಲ್ಲದೇ ಮತ್ತು ಇದಾದ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ನಂತರವಷ್ಟೇ ಎಲ್ಲಾ ಪಕ್ಷಗಳ ಗ್ರಬ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಕಿರು ಗ್ರಂಥಕಾರರು ಪ್ರಚಲಿತ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಸಯುಕ್ತ ನೀತಿಕಥೆಗಳನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಅನಾಮಿಕವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸುವಂತಹಾ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು. ೧೬೯೮ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕಥೆಗಳ ಮೊದಲ ಸರಣಿಯು ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. *''ಎಪ್ಸಂ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಈಸೋಪ ಅಥವಾ ಕೆಲವು ಆಯ್ದ ಪದ್ಯರೂಪದ ನೀತಿಕಥೆ ಗಳಾದ''; ''ಬಾತ್‌ನಲ್ಲಿ ಈಸೋಪ (ಓರ್ವ ಗುಣಮಟ್ಟದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಯಿಂದ)''; ''ಟನ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಈಸೋಪ (ಓರ್ವ ಗುಣಮಟ್ಟ ಹೊಂದಿಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ )''; ''ಟನ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌ನಿಂದ ಮರಳಿದ ಈಸೋಪ'' ; ''ವೈಟ್‌ಹಾಲ್‌‌ನಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧ ಈಸೋಪನು ಟನ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌ ಹಾಗೂ ಬಾತ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಯುವ ಈಸೋಪನಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುವುದು (ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ '' ); ''ಆಮ್‌ಸ್ಟರ್‌ಡ್ಯಾಮ್‌ನಲ್ಲಿನ ಈಸೋಪ, ಟನ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌, ಬಾತ್‌, ವೈಟ್‌ಹಾಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಈಸೋಪರನ್ನು ಸರಿತೂಗಿಸುವುದು &amp;c'' ; *''ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಅಣಕವಾಗಿ ಬರೆದ ಪದ್ಯ ರಿಚ್‌ಮಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಈಸೋಪ'' ಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಮುಂದಿನ ಕೆಲ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಐಸ್ಲಿಂಗ್‌ಟನ್‌ನ ಈಸೋಪ (೧೬೯೯); ''ವೆಸ್ಟ್‌‌ಮಿನ್‌ಸ್ಟರ್‌ ನಲ್ಲಿ ಈಸೋಪ, ಅಥವಾ ಜ್ಯಾಕ್‌ಡಾ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕಥೆ''(೧೭೦೧); ''ಸ್ಪೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಈಸೋಪ'' ಮತ್ತು ''ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಈಸೋಪ'' (೧೭೦೧); ''ದರ್ಬಾರಿನಲ್ಲಿ ಈಸೋಪ ಅಥವಾ ಥಾಮಸ್‌ ಯಾಲ್ಡೆನ್‌ ರಚಿತ ರಾಜ್ಯದ/ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಕಥೆಗಳು'' (೧೭೦೨); ''ಅಲೆಮಾರಿ ಈಸೋಪ''(೧೭೦೪); ''ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಈಸೋಪ, ಬೀಯಿಂಗ್‌ ಎ ಕಲೆಕ್ಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ಅಪ್ಲೈಡ್‌ ಟು ದ ಪ್ರೆಸೆಂಟ್‌ ಪೋಸ್ಚರ್‌ ಆಫ್‌ ಅಫೇರ್ಸ್'' ‌(೧೭೦೪); ''ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಈಸೋಪ'' (೧೭೦೪); ಹಾಗೂ ''ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಈಸೋಪ, ಅಥವಾ ಎ ಜನರಲ್‌ ಸರ್ವೇ ಆಫ್‌‌ ದ ಪ್ರೆಸೆಂಟ್‌ ಪೋಸ್ಚರ್‌ ಆಫ್‌ ಅಫೇರ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌‌, ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌, ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌ ಬೈ ವೇ ಆಫ್‌ ಫೇಬಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮಾರಲ್‌ '' (೧೭೦೧/೨ರಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದ ಡಚ್‌ ಭಾಷೆ ಯ ''ಈಸೋಪಸ್‌ ಇನ್‌ ಯುರೋಪಾ'' ದ ೧೭೦೬ರಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದ ರೂಪಾಂತರ) ಕೃತಿಗಳು ಬೆಳಕು ಕಂಡವು. *ತಡವಾಗಿ ಹೊರಬಂದ ನಂತರದ ಕೆಲವು ಚಟಾಕಿಗಳನ್ನು Mr ಪ್ರೆಸ್ಟನ್‌ ರ ''ಈಸೋಪ ಅಟ್‌‌ ದ ಬೇರ್‌ ಗಾರ್ಡನ್‌, ಎ ವಿಷನ್'' ‌ (೧೭೧೫); ಹಾಗೂ ''ಈಸೋಪ ಇನ್‌ ಮಾಸ್‌ಕ್ವರೇಡ್'' ‌ (೧೭೧೮) ಕೃತಿಗಳು ನೀಡಿದ್ದವು.<ref>ಪೀಟರ್‌-ಎಕ್‌ಹಾರ್ಡ್‌ ಕ್ನೇಬ್, ''ಲಾಬೆ ಡೆ ಲಾ ಮಾಡರ್ನೈಟೆ'' (ಆಮ್‌ಸ್ಟರ್‌ ಡ್ಯಾಮ್‌/ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ ೨೦೦೨); ''ಲೆ ಫೇಬಲ್‌'' ಎಂಬ ತನ್ನ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈ ವಿವಾದವನ್ನು ಗೆರಾರ್ಡ್‌ ಲಾಡಿನ್‌ರು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ, p.೪೮೩; [http://books.google.co.uk/books?id=GNKzAAyUIqsC&amp;pg=PA477&amp;lpg=PA477&amp;dq=Esope+en+Parnasse%22&amp;source=bl&amp;ots=JKPalCmt93&amp;sig=LTzuciTdZ4N8Vt7eOeqsO2ZI0oM&amp;hl=en&amp;ei=k02YTZbUHpKZhQfpqqn_CA&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=6&amp;sqi=2&amp;ved=0CDkQ6AEwBQ#v=onepage&amp;q=esope&amp;f=false Google Booksನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ ]</ref> *ಇದೇ ಅವಧಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಕೃತಿಯಾದ, ಬರ್ನಾಡ್‌ ಡೆ ಮಾಂಡೆವಿಲ್ಲೆರವರ ''ಈಸೋಪ ಡ್ರೆಸ್‌ಡ್‌ ಅಥವಾ ಎ ಕಲೆಕ್ಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ರಿಟ್‌ ಇನ್‌ ಫೆಮಿಲಿಯರ್‌ ವರ್ಸ್'' ‌‌(೧೭೦೪), ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿನ ಲಾ ಫಾಂಟೇನೆಯ ನೀತಿಕಥೆಗಳ ಮೊದಲಿನ ಅನುಕರಣ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.<ref>[http://www.gutenberg.org/files/33888/33888-h/33888-h.htm Gutenberg] ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ</ref> *೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈಸೋಪನ ಬಿಡಿ ನೀತಿಕಥೆಗಳು ಸಜೀವ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ/ಕಾರ್ಟೂನುಗಳನ್ನಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು, ಬಹು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ ಪಾಲ್‌ ಟೆರ್ರಿ ''ಈಸೋಪ್‌ಸ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಫೇಬಲ್ಸ್'' ‌ ಎಂಬ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸರಣಿಯನ್ನು ೧೯೨೧ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು, ಆದರೆ ೧೯೨೮ರಲ್ಲಿ ವಾನ್‌ ಬ್ಯುರೆನ್‌ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯವರು ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ವೇಳೆಗೆ ಈಸೋಪನ ಯಾವುದೇ ನೀತಿಕಥೆಗೂ ಕಥಾಸಾಮಗ್ರಿಗೂ ಅಲ್ಪ ಹೋಲಿಕೆಗಳಿದ್ದವಷ್ಟೇ. *೧೯೬೦ರ ದಶಕದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ, ಸಜೀವಚಿತ್ರಕಾರ ಜೇ ವಾರ್ಡ್‌ರು ಕಿರು ಕಾರ್ಟೂನ್‌ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ''ಈಸೋಪ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸನ್''‌ ಎಂಬ TV ಸರಣಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ''ದ ರಾಕಿ ಅಂಡ್‌ ಬುಲ್‌ವಿಂಕಲ್‌ ಷೋ'' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಭಾಗವಾಗಿ ಬಿತ್ತರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನಿಜವಾದ ನೀತಿಕಥೆಗಳನ್ನು ಮೂಲ ನೀತಿಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾದ ಶ್ಲೇಷೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡಲು ಅಣಕವಾಗಿಸುತ್ತಿತ್ತು. *ಎರಡು ನೀತಿಕಥೆಗಳನ್ನು ''ಈಸೋಪ್ಸ್‌ ಫೇಬಲ್ಸ್‌ '' ಎಂಬ ೧೯೭೧ರ TV ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ U.S.A.ನಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಮಾಟ ಮಾಡಿದ ಕೊರಕಲು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಮಕ್ಕಳು ಅಲೆದಾಡುವ ಕಥೆಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಈಸೋಪನು ಎರಡು ಆಮೆಗಳ ನೀತಿಕಥೆಗಳಾದ ಆಮೆ ಹಾಗೂ ಗರುಡ ಪಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಆಮೆ ಹಾಗೂ ಮೊಲ ಎರಡೂ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಓರ್ವ ನೀಗ್ರೋ ಕಥೆಗಾರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಈ ನೀತಿಕಥೆಗಳನ್ನೇ ಕಾರ್ಟೂನುಗಳನ್ನಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref> *೨೪-ನಿಮಿಷಗಳ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ [https://www.youtube.com/watch?v=jON9jB6KPws YouTube] ನಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ</ref> ೧೯೮೯-೯೧ರ ನಡುವಿನ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಐವತ್ತು ಈಸೋಪ -ಆಧಾರಿತ ನೀತಿಕಥೆಗಳನ್ನು [[:fr:Les Fables géométriques|ಲೆಸ್‌ ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ಜಿಯೋಮೆಟ್ರಿಕ್ಸ್]]‌ ಎಂಬ ಫ್ರೆಂಚ್‌‌ TV ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮರುವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ನಂತರ ಅದನ್ನು DVDರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಾದರಪಡಿಸಲಾಯಿತು. *ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪಿಯೆರ್ರೆ ಪೆರ್ರೆಟ್‌ ರಚಿತ ಲಾ ಫಾಂಟೇನೆಯ ಮೂಲ ಪದ್ಯದ ಪಾಮರ ಭಾಷೆ ಆವೃತ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಜೀವ ರೇಖಾಗಣಿತೀಯ ಆಕೃತಿಗಳ ಒಂದು ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಕಾರ್ಟೂನಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>''ಲೆ ಕಾರ್ಬಿಯು ಎಟ್‌ ಲೆ ರೆನಾರ್ಡ್‌ '' [https://www.youtube.com/watch?v=pUu7fqvCImw YouTube] ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ</ref> ೧೯೮೩ರಲ್ಲಿ ಜಪಾನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ''ಇಸೊಪ್ಪು ಮಾನೊಗಟಾರಿ'',<ref>http://www.imdb.com/title/tt೦೨೦೨೪೬೩{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಎಂಬ ನೀತಿಕಥೆಗಳ ವಿಸ್ತರಿತ ಮಂಗಾ ಸರಣಿಯ ಆವೃತ್ತಿಯೂ ಕೂಡಾ ಹೊರಬಂದಿತಲ್ಲದೇ ಈ ರಮ್ಯಕಥೆಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾದ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಚೀನೀ ಭಾಷೆ TV ಸರಣಿಯು ಕೂಡಾ ಹೊರಬಂದಿತ್ತು.<ref>[http://v.youku.com/v_show/id_XMTMwODY4MDYw.html ಈಸೋಪನ ನಾಟಕಗಳು]</ref> *''ಈಸೋಪ್ಸ್‌ ಫೇಬಲ್ಸ್‌'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಸಂಗೀತನಾಟಕವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಕೇಪ್‌ ಟೌನ್‌ ನಗರದ ಫ್ಯುಗಾರ್ಡ್‌ ರಂಗಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸ ಲಾಗಿತ್ತು.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=VoTfCFCCBmY YouTube] ನಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾದ ಉದ್ಧೃತ ಭಾಗವಿದೆ</ref>. ಈ ನಾಟಕವು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವು ಗಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತಹುದು ಹಾಗೂ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಬಹುದಾದಂತಹುದು ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡ ಈಸೋಪನೆಂಬ ನೀಗ್ರೋ ಗುಲಾಮನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. *ಅವನ ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ಮಾಡುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳೇ ಅವನಿಗೆ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಕೊಡುವ ಗುರುಗಳು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಆಮೆ ಹಾಗೂ ಮೊಲ, ಸಿಂಹ ಹಾಗೂ ಆಡು, ತೋಳ ಹಾಗೂ ಕೊಕ್ಕರೆ, ಮಹಾರಾಜನಾಗಬಯಸಿದ ಕಪ್ಪೆಗಳು/ಮಹಾರಾಜನನ್ನು ಬಯಸಿದ ಕಪ್ಪೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೂವರು ಇತರರು, ಮುಂತಾದ ನೀತಿಕಥೆಗಳ ಬಹುತೇಕ ಕಾಷ್ಠತರಂಗಗಳು, ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಳವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಮೂಡಿಸಿದ ನಾದಮಯ ಸಂಗೀತದ ಮೂಲಕ ಈ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿಸುತ್ತಾನೆ.<ref>http:// what sonsa.co.za/news/index.php/whats-on/in-cape-town/೧೭-theatre/೬೫೩-aesops-fables-at-the-fugard-೧೦-june-೧೦-july-೨೦೧೦.html</ref> ==ಈಸೋಪನ ಕೆಲವು ನೀತಿಕಥೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ== [[File:Perugia - Fontana Maggiore - 7 - Esopo (gru e lupo & lupo e agnello) - Foto G. Dall'Orto 5 ago 2006.jpg|thumb|ತೋಳ ಹಾಗೂ ಕೊಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ತೋಳ ಹಾಗೂ ಕುರಿಮರಿ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ 1275ನೇ ಇಸವಿಯ ನಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿಕೋಲಾ ಪಿಸಾನೋ ಹಾಗೂ ಗಿಯೋವಾನ್ನಿ ಪಿಸಾನೋರಿಂದ ಕೆತ್ತಲ್ಟಟ್ಟ ಫಾಂಟಾನಾ ಮಾಗ್ಗಿಯೋರೆ (ಪ್ರಧಾನ ಕಾರಂಜಿ)ಯ ಒಂದು ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರ ಪೆರುಜಿಯಾ]] [[File:Versailles fox and crane.jpg|thumb|right|ವರ್ಸೈಲ್ಲೆಸ್‌ನ ಜಟಿಲ ವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿ "ನರಿ ಹಾಗೂ ಕೊಕ್ಕರೆ"ಗಳ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಪಡಿಯಚ್ಚು ಕೆತ್ತನೆ]] :''ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಈಸೋಪನ ನೀತಿಕಥೆಗಳ ಪೆರ್ರಿ ಸೂಚಿಯನ್ನು ನೋಡಿ.'' ''ಕೆಳಕಂಡ ನೀತಿಕಥೆಗಳೆಲ್ಲವೂ ತಮಗೇ ಮೀಸಲಾದ ಬಿಡಿ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ'' : *''ಇರುವೆ ಹಾಗೂ ಮಿಡತೆ'' *''ಕತ್ತೆ ಹಾಗೂ ಹಂದಿ'' *''ಸಿಂಹದ ಚರ್ಮವನ್ನು ಹೊದ್ದ ಕತ್ತೆ'' *''ಕರಡಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು'' *''ತೋಳ ಬಂತು ತೋಳ/ತೋಳ ಎಂದು ಕೂಗಿದ ಬಾಲಕ'' *''ಬೆಕ್ಕು ಹಾಗೂ ಇಲಿಗಳು'' *''ಹುಂಜ ಮತ್ತು ಅನರ್ಘ್ಯಮಣಿ'' *''ಹುಂಜ,ನಾಯಿ ಮತ್ತು ನರಿ'' *''ಕಾಗೆ ಮತ್ತು ಹೂಜಿ'' *''ಹೃದಯವಿಲ್ಲದ ಜಿಂಕೆ'' *''ನಾಯಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ'' *''ರೈತ ಮತ್ತು ಬಕಪಕ್ಷಿ'' *''ರೈತ ಮತ್ತು ವೈಪರ್‌ ಹಾವು'' *''ಮೀನುಗಾರ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣ ಮೀನು'' *''ನರಿ ಹಾಗೂ ಕಾಗೆ'' *''ನರಿ ಹಾಗೂ ದ್ರಾಕ್ಷಿ/ಕೈಗೆಟುಕದ ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಹುಳಿ'' *''ನರಿ ಹಾಗೂ ಅಸ್ವಸ್ಥ ಸಿಂಹ'' *''ನರಿ ಹಾಗೂ ಕೊಕ್ಕರೆ'' *''ಕಪ್ಪೆ ಹಾಗೂ ಎತ್ತು'' *''ಮಹಾರಾಜನಾಗಬಯಸಿದ ಕಪ್ಪೆಗಳು/ಮಹಾರಾಜನನ್ನು ಬಯಸಿದ ಕಪ್ಪೆಗಳು'' *''ಚಿನ್ನದ ಮೊಟ್ಟೆ ಇಡುವ ಬಾತುಕೋಳಿ'' *''ಗಿಡುಗ ಹಾಗೂ ನೈಟಿಂಗೇಲ್‌‌'' *''ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಸೌದೆ ಒಡೆಯುವವ'' *''ಸಿಂಹ ಹಾಗೂ ಇಲಿ'' *'' ಸಿಂಹದ ಪಾಲು'' *''ತುಂಟ ನಾಯಿ'' *''ಪರ್ವತದ ಹೆರಿಗೆ'' *''ಉತ್ತರ ಮಾರುತ ಹಾಗೂ ಸೂರ್ಯ'' *''ಓಕ್‌ ಮರ ಹಾಗೂ ಜೊಂಡುಗಳು'' *''ಆಮೆ ಹಾಗೂ ಹಕ್ಕಿಗಳು'' *''ಆಮೆ ಹಾಗೂ ಮೊಲ'' *''ಪಟ್ಟಣದ ಇಲಿ ಹಾಗೂ ಹಳ್ಳಿಯ ಇಲಿ'' *''ವೀನಸ್‌ ದೇವತೆ ಹಾಗೂ ಬೆಕ್ಕು'' *''ತೋಳ ಹಾಗೂ ಕುರಿಮರಿ'' *''ತೋಳ ಹಾಗೂ ಕೊಕ್ಕರೆ'' ==='' ಈಸೋಪನದೆಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲಾದ ನೀತಿಕಥೆಗಳು'' === *''ಕರಡಿ ಹಾಗೂ ವನಪಾಲಕ/ತೋಟಗಾರ'' *''ಬೆಕ್ಕಿಗೆ ಗಂಟೆ ಕಟ್ಟುವುದು'' (''ಇಲಿಗಳ ಸಭೆ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) *''ಬಾಲಕ ಹಾಗೂ ಹೇಸಲ್‌ ಚಿಪ್ಪುಕಾಯಿಗಳು'' *''ಸಾಕಿದ ಹುಂಜ ಹಾಗೂ ನರಿ'' *''ಗೋದಣಿಗೆಯಲ್ಲಿರುವ ನಾಯಿ '' *''ನರಿ ಮತ್ತು ಬೆಕ್ಕು'' *''ಸಿಂಹ, ಕರಡಿ ಹಾಗೂ ನರಿ'' *''ಬಾಣಲಿಯಿಂದ ಬೆಂಕಿಗೆ ಹಾರುವಿಕೆ'' *''ಹಾಲಿನವಳು ಹಾಗೂ ಅವಳ ಕೊಳಗ'' *''ಗಿರಣಿಯವನು, ಆತನ ಮಗ ಹಾಗೂ ಕತ್ತೆ'' *''ಚೇಳು ಮತ್ತು ಕಪ್ಪೆ'' *''ಕುರಿ ಕಾಯುವವ ಹಾಗೂ ಸಿಂಹ'' *''ನಿಂತ ನೀರಿನ ಆಳ ಹೆಚ್ಚು'' *''ಕುರಿಯ ಚರ್ಮ ಹೊದ್ದ ತೋಳ'' *''ಓರ್ವ ಹೆಂಗಸು, ಒಂದು ಕತ್ತೆ ಹಾಗೂ ಒಂದು ಆಕ್ರೋಡು ಮರ'' *''ಮುಳುಗಿದ ಹೆಂಗಸು ಹಾಗೂ ಆಕೆಯ ಗಂಡ'' ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ‌== *ಈಸೋಪ *ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕ್‌‌‌ ಸಾಹಿತ್ಯ *ಪಂಚತಂತ್ರ *ಅಂಕಲ್‌ ರೆಮುಸ್‌ ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{Reflist|2}} ==ಮೂಲಗಳು== *ಆಂಥನಿ, ಮೇವಿಸ್, ೨೦೦೬. "ದ ಲೆಜೆಂಡರಿ ಲೈಫ್‌ ಅಂಡ್‌ ಲೆಜೆಂಡ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಈಸೋಪ್‌". ಟೊರೊಂಟೋ: ಮಯಂತ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌‌. *ಟೆಂಪಲ್‌, ಒಲಿವಿಯಾ; ಟೆಂಪಲ್‌, ರಾಬರ್ಟ್‌ (ಭಾಷಾಂತರಕಾರರು), ೧೯೯೮. *''ಈಸೋಪ್‌, ದ ಕಂಪ್ಲೀಟ್‌ ಫೇಬಲ್ಸ್‌,'' ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್‌: ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ಸ್‌. (ISBN ೦-೧೪-೦೪೪೬೪೯-೪) *ಪೆರ್ರಿ, ಬೆನ್‌ E. (ಸಂಪಾದಕ), ೧೯೬೫. ''ಬಾಬ್ರಿಯಸ್‌ ಮತ್ತು ಫೇಡ್ರಸ್‌'', *(ಲೋಯೆಬ್‌ ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್‌ ಲೈಬ್ರರಿ) ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ : ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ೧೯೬೫. ಬಾಬ್ರಿಯಸ್‌‌ ರಚಿತ ೧೪೩ ಗ್ರೀಕ್‌‌‌ ಪದ್ಯರೂಪ/ಚರಣ ಪದ್ಯ ನೀತಿಕಥೆಗಳ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯ ಭಾಷಾಂತರಗಳು, *ಫೇಡ್ರಸ್‌‌ ರಚಿತ ೧೨೬ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಪದ್ಯರೂಪ/ಚರಣ ಪದ್ಯ ನೀತಿಕಥೆಗಳು, * ಬಾಬ್ರಿಯಸ್‌‌ನಲ್ಲಿಲ್ಲದಿರುವ ೩೨೮ ಗ್ರೀಕ್‌‌‌ ನೀತಿಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಫೇಡ್ರಸ್‌‌ನಲ್ಲಿಲ್ಲದಿರುವ ೧೨೮ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ನೀತಿಕಥೆಗಳು (ಕೆಲ ಮಧ್ಯಯುಗೀಯ ಕೃತಿಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ) ಸೇರಿದಂತೆ ಒಟ್ಟು ೭೨೫ ನೀತಿಕಥೆಗಳು. *ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಫರ್ಡ್‌, S. A., ೧೯೫೪. ''ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಈಸೋಪ''. ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್‌: ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌. *Rev. ಥಾಮಸ್‌ ಜೇಮ್ಸ್‌ M.A., (Ill. ಜಾನ್‌ ಟೆನ್ನಿಯೆಲ್‌), [https://books.google.com/books?id=rUbRa8jtSz8C ಈಸೋಪ್ಸ್‌ ಫೇಬಲ್ಸ್‌: ಎ ನ್ಯೂ ವರ್ಷನ್‌, ಚೀಫ್‌ಲಿ ಫ್ರಂ ಒರಿಜಿನಲ್‌ ಸೋರ್ಸಸ್‌], ೧೮೪೮. ಜಾನ್‌ ಮುರ್ರೆ. (ಹಲವು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ) *ಬೆಂಟ್ಲೆ, ರಿಚರ್ಡ್‌, ೧೬೯೭. ''ಡಿಸರ್ಷನ್‌ ಅಪಾನ್ ದ ಎಪಿಸ್ಟಲ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಫಲಾರಿಸ್‌... ಅಂಡ್‌ ದ ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಈಸೋಪ್''. ಲಂಡನ್. *ಕಾಕ್ಸ್‌ಟನ್‌, ವಿಲಿಯಂ, ೧೪೮೪. ''ದ ಹಿಸ್ಟರಿ ಅಂಡ್‌ ಫೇಬಲ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಈಸೋಪ್‌'', ವೆಸ್ಟ್‌‌ಮಿನ್‌ಸ್ಟರ್‌. ರಾಬರ್ಟ್‌ T. ಲೆನಾಘಾನ್‌ ಸಂಪಾದಕ ಆಧುನಿಕ ಮರುಮುದ್ರಣ (ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ: ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌, ೧೯೬೭). == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == * ಟೆಂಪಲ್‌, ರಾಬರ್ಟ್‌, [http://www.robert-temple.com/papers/Fables_Delphi.pdf "ಫೇಬಲ್ಸ್‌, ರಿಡಲ್ಸ್‌, ಅಂಡ್‌ ಮಿಸ್ಟರೀಸ್‌ ಆಫ್‌ ಡೆಲ್ಫಿ"], ''ಪ್ರೊಸೀಡಿಂಗ್ಸ್‌ ಆಫ್‌‌ ೪ತ್‌ ಫಿಲಾಸಾಫಿಕಲ್‌ ಮೀಟಿಂಗ್‌ ಆನ್‌ ಕಾಂಟೆಂಫೋರರಿ ಪ್ರಾಬ್ಲಮ್ಸ್‌'', No ೪, ೧೯೯೯ (ಅಥೆನ್ಸ್‌, ಗ್ರೀಸ್‌‌‌ ) ಗ್ರೀಕ್‌‌‌ ಮತ್ತು ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ. ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌== {{wikisource}} {{Wikisourcelang|el|Αισώπου Μύθοι|Aesop's Fables}} {{Commons category|Aesop's Fables}} *[http://www.mythfolklore.net/aesopica/index.htm ಈಸೋಪಿಕಾ]: ೬೦೦ಕ್ಕೂ ಮೀರಿದ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ ನೀತಿಕಥೆಗಳು, ಕಾಕ್ಸ್‌ಟನ್‌'ನ ಈಸೋಪ ಸೇರಿದಂತೆ, ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕ್‌‌‌ ಗ್ರಂಥಗಳು, ವಿಷಯ ಸೂಚಿ, ಮತ್ತು ಜಾಲತಾಣ ಹುಡುಕುವಿಕೆ. *[http://www.childrenslibrary.org/icdl/BookPreview?bookid=crababy_00150086&amp;tab=creator662&amp;route=text&amp;lang=English&amp;msg=&amp;ilang=English#creator662 ಚಿಲ್ರನ್ಸ್‌ ಲೈಬ್ರರಿ, ಈಸೋಪನ ಸಚಿತ್ರ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಹಲವು ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜಾಲತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161004185754/http://www.childrenslibrary.org/icdl/BookPreview?bookid=crababy_00150086&tab=creator662&route=text&lang=English&msg=&ilang=English#creator662 |date=2016-10-04 }} *[http://librivox.org ಲಿಬ್ರಿವಾಕ್ಸ್‌] ನಿಂದ [http://librivox.org/aesops-fables-menu/ ಉಚಿತ ಈಸೋಪನ ನೀತಿಕಥೆಗಳ ಧ್ವನಿಗ್ರಂಥ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100304131846/http://librivox.org/ |date=2010-03-04 }} *[http://www.metmuseum.org/TOAH/HD/wifb/ho_31.62.9.htm ವಿಟಾ, ಫ್ಯಾಬ್ಯುಲೆ - ಈಸೋಪಸ್‌ ಮೊರಾಲಿಟಸ್‌ನ ಚಿತ್ರಗಳು] *[http://www.bartleby.com/39/7.html ಕಾಕ್ಸ್‌ಟನ್‌ನ ನೀತಿಕಥೆಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ ಜನಪ್ರಿಯ ಬೆನ್ನುಡಿ, ಮಾರ್ಚ್‌‌ 26, 1484ರಂದಿನದು] * {{cite web |publisher= [[Victoria and Albert Museum]] |url= http://www.vam.ac.uk/collections/prints_books/features/aesops_fables/index.html |title= Aesop's Fables |work= Prints & Books |accessdate= ೨೦೧೧-೦೪-೦೩ |archive-date= 2011-01-07 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110107190339/http://www.vam.ac.uk/collections/prints_books/features/aesops_fables/index.html |url-status= dead }} * {{cite web |publisher= [[Victoria and Albert Museum]] |url= http://www.vam.ac.uk/collections/prints_books/features/aesops_fables/tenterden_aesop/index.html |title= The Tenterden Aesop |work= Prints & Books |accessdate= ೨೦೧೧-೦೪-೦೩ |archive-date= 2011-01-07 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110107231338/http://www.vam.ac.uk/collections/prints_books/features/aesops_fables/tenterden_aesop/index.html |url-status= dead }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕ್‌‌‌ ಕೃತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಈಸೋಪನ ನೀತಿ ಕಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾಷಾ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ವರ್ಗಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕಥೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತ್ಯ]] 77h047e4gvdge7nj08wj6s4tbgjuik8 0 29764 1372801 1338683 2026-05-05T18:12:47Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372801 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Ashoknath N. Banerji | birth_date = {{birth date|df=y|1929|10|7}} | death_date = 2006 | office = [[Governor of Karnataka]] | term_start = 16 April 1983 | term_end = 25 February 1988 | president = [[Zail Singh]]<br/>[[Ramaswamy Venkataraman]] | primeminister = [[Indira Gandhi]]<br/>[[Rajiv Gandhi]] | 1blankname = [[Chief Minister of Karnataka|Chief Minister]] | 1namedata = [[Ramakrishna Hegde]] | office1 = [[Governor of Himachal Pradesh]] | term_start1 = 26 August 1981 | term_end1 = 15 April 1983 | president1 = [[Neelam Sanjiva Reddy]] | primeminister1 = [[Indira Gandhi]] | 1blankname1 = [[Chief Minister of Himachal Pradesh|Chief Minister]] | 1namedata1 = [[Thakur Ram Lal]] }} ಎ. ಏನ್. ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ(1929-2006) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿ ಅವರು ಏಪ್ರಿಲ್ 16, 1983 ರಿಂದ ಫೆಬ್ರವರಿ 25, 1988 ರವರೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.karnataka.com/govt/governor/|title=Governors Of Karnataka Since 1956|accessdate=21 September 2011}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/ie/daily/19991203/ipo03052.html|title=Karnataka Governor Ramadevi takes oath, in Kannada|publisher=[[The Indian Express]]|date=3 December 1999|accessdate=21 September 2011}}</ref>ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು.ಇವರು ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು..<ref>{{cite book |title=The Journal of Parliamentary Information: Volume 52 |date=2006 |publisher=Lok Sabha Secretariat |pages=425 |url=https://books.google.com/books?id=q44NAQAAMAAJ&q=%22banerji%22+%22governor%22+%22karnataka%22+%22obituary+references%22 |access-date=25 July 2022}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರುಗಳು‎}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]] pomjo7m72nrrugoyhxiy37h0o3dobhm 0 36303 1372816 1357565 2026-05-06T01:54:54Z Bhuvanasoma2025 99291 1372816 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction |type = village |native_name=ಮಂಗಳೂರ |taluk_names=[[ವಿಜಯಪುರ]] |nearest_city=[[ವಿಜಯಪುರ]] |parliament_const=[[ವಿಜಯಪುರ]] |assembly_const= |latd = 16.1833 |longd = 75.7000 |state_name=ಕರ್ನಾಟಕ |district=[[ವಿಜಯಪುರ]] |leader_title= |leader_name= |altitude=770 |population_as_of=೨೦೧೨ | population_total= | population_density=೫೦ |area_magnitude=9 |area_total= |area_telephone= |postal_code= |vehicle_code_range=ಕೆಎ - ೨೮ |website= }} '''ಮಂಗಳೂರ''' ಗ್ರಾಮವು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ [[ವಿಜಯಪುರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ವಿಜಯಪುರ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ==ಭೌಗೋಳಿಕ== ಗ್ರಾಮವು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ೧೬* ೩೨' ೧೦"x ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ ಮತ್ತು ೭೫* ೩೧' ೧೯" ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ==ಹವಾಮಾನ== * <big>ಬೆಸಿಗೆ-ಚಳಿಗಾಲ</big>ದಲ್ಲಿ ಹವಾಗುಣವು ಹಿತಕರವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಧಾರಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆ ಅಂದರೆ ೪೨.೭ ಡಿಗ್ರಿವರೆಗೆ(ಎಪ್ರೀಲನಲ್ಲಿ) , ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಅಂದರೆ ೯.೫ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸವರೆಗೆ (ಡಿಸೆಂಬರನಲ್ಲಿ) ಉಷ್ಣತೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. * <big>ಬೇಸಿಗೆಕಾಲ</big> - ೩೫°C-೪೨°C ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ * <big>ಚಳಿಗಾಲ</big> ಮತ್ತು * <big>ಮಳೆಗಾಲ</big> - ೧೮°C-೨೮°C ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್. * ಮಳೆ - ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಳೆ ೩೦೦ - ೬೦೦ಮಿಮಿ ಗಳಸ್ಟು ಆಗಿರುತ್ತದೆ. * ಗಾಳಿ -ಗಾಳಿ ವೇಗ ೧೮.೨ ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜೂನ), ೧೯.೬ ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜುಲೈ)ಹಾಗೂ ೧೭.೫ ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಅಗಸ್ಟ್) ಇರುತ್ತದೆ. ==ಜನಸಂಖ್ಯೆ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 2500 ಇದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ 1300 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 1200 ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ==ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ== ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆ <big>ಕನ್ನಡ</big>. ಆದರೆ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ [[ಉರ್ದು]], [[ಮರಾಠಿ]] ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಮಿಶ್ರಿತ ವಿಶಿಷ್ಠವಾದ ಕನ್ನಡ. ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ ಜೋಳ. ಜೊತೆಗೆ [[ಗೋಧಿ]], [[ಅಕ್ಕಿ]],[[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ]] ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು. ಜವಾರಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಶೇಷ ರುಚಿಯ ಕಾಯಿಪಲ್ಯ, ಸೊಪ್ಪುಗಳು ಹೆಸರುವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸದಾಕಾಲವೂ ಲಭ್ಯ. <big>ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ</big>,, ಸೇಂಗಾ ಚಟ್ನಿ,, ಎಣ್ಣಿ ಬದನೆಯಕಾಯಿ ಪಲ್ಯ,, ಕೆನೆಮೊಸರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೂಲೆಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿವೆ. ==ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ== [[File:Uttar Karnataka food.JPG|thumb|ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಊಟ]] ಅಪ್ಪಟ <big>ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ</big> ಶೈಲಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪುರುಷರು ದೋತ್ರ, ನೆಹರು ಅಂಗಿ ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆ ರುಮಾಲು(ಪಟಕ) ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಮಹಿಳೆಯರು [[ಇಲಕಲ್ಲ ಸೀರೆ]] ಮತ್ತು ಖಾದಿ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಧರ್ಮ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದೂ]] ಮತ್ತು [[ಮುಸ್ಲಿಂ]] ಧರ್ಮದ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. ==ಭಾಷೆ== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆ [[ಕನ್ನಡ]]. ಇದರೊಂದಿಗೆ [[ಹಿಂದಿ]], [[ಮರಾಠಿ]] ಹಾಗೂ [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್]] ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ==ದೇವಾಲಯ== * ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಚೌಡಮ್ಮದೇವಿ ಗುಡಿ * ಶ್ರೀ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಭೀಮಾಶಂಕರ ಮಠ * ಶ್ರೀ ಆಂಜನೇಯ ದೇವಸ್ಥಾನ * ಶ್ರೀ ಕಾಟಮ್ಮ ದೇವಿ ಗುಡಿ * ಶ್ರೀ ಹಿರೋಡೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ * ==ಮಸೀದಿ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದ ದರ್ಗಾ ಹಾಗೂ ಮಸೀದಿ ಇದೆ. ==ನೀರಾವರಿ== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರತಿಶತ 50 ಭಾಗ ಭೂಮಿ ಕಾಲುವೆ, ತೆರದ ಬಾವಿ, ಕೊಳವೆ ಬಾವಿಯಿಂದ ನೀರಾವರಿ ಇದ್ದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಬ್ಬು , ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಜೋಳ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ), ನಿಂಬೆಹಣ್ಣು , ಪಪ್ಪಾಯ, ಅರಿಶಿನ, ನೆಲಕಡಲೆ, ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ), ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ , ದ್ರಾಕ್ಷಿ , ದಾಳಿಂಬೆ, ಗೋಧಿ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ==ಕಾಲುವೆ== [[ಕೃಷ್ಣಾ]] ನದಿಯ [[ಆಲಮಟ್ಟಿ ಆಣೆಕಟ್ಟು]]ಯಿಂದ ಮುಳವಾಡ ಏತ ನೀರಾವರಿ ಕಾಲುವೆ ಕಾಲುವೆಯಿದ್ದು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೃಷಿಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ==ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರಿಕೆ== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗವೇ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭೫% ಜನರು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೫% ಭೂಮಿ ಮಾತ್ರ ನೀರಾವರಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಉಳಿದ ೮೫% ಭೂಮಿ ಮಳೆಯನ್ನೇ ಅವಲಂಭಿಸಿದೆ. ==ಆರ್ಥಿಕತೆ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಧ್ಯಮ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ==ಉದ್ಯೋಗ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ ಇದುವುದರಿಂದ ೭೦% ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೃಷಿಯು ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ, ಕೋಳಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ, ದನಗಳ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಉಪ ಕಸುಬುಗಳಾಗಿವೆ. ==ಬೆಳೆ== <big>ಆಹಾರ ಬೆಳೆಗಳು</big> ಜೋಳ, ಗೋಧಿ, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಸಜ್ಜೆ , ಕಡಲೆ, ತೊಗರಿ, ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಕಡಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ <big>ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು</big> ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ಕಬ್ಬು, ದಾಳಿಂಬೆ, ನಿಂಬೆ, ಮಾವು, ಬಾಳೆ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ಅರಿಸಿಣ, ಪಪ್ಪಾಯಿ, ಕಲ್ಲಂಗಡಿ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ) ಮತ್ತು ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ) ಇತ್ಯಾದಿ. <big>ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆಗಳು</big> ಬದನೆಕಾಯಿ, ಟೊಮ್ಯಾಟೊ, ಹೀರೇಕಾಯಿ, ನುಗ್ಗೆಕಾಯಿ, ಗೆಣಸು, ಗಜ್ಜರಿ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಸೌತೆಕಾಯಿ, ಮೊಲಂಗಿ, ಅವರೆಕಾಯಿ, ಪಡವಲಕಾಯಿ, ಕುಂಬಳಕಾಯಿ, ಮೆಂತೆ ಪಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಕೊತಂಬರಿ ಇತ್ಯಾದಿ. ==ಸಸ್ಯ== ಆಲದ ಮರ, ಬೇವಿನ ಮರ, ಜಾಲಿ ಮರ, ಹೈಬ್ರೀಡ್ ಜಾಲಿ ಮರ, ಮಾವಿನ ಮರ ಮತ್ತು ಅರಳಿ ಮರ ಇತ್ಯಾದಿ. ==ಪ್ರಾಣಿ== ತೋಳ, ನರಿ, ಹಾವು, ಮೊಲ, ನವಿಲು, ಬೆಳ್ಳಕ್ಕಿ, ಗುಬ್ಬಿ, ಕಾಗೆ, ಕೋಗಿಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ. ==ಹಬ್ಬ== ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಕಾರ ಹುಣ್ಣುಮೆ, ಯುಗಾದಿ, ದಸರಾ, ದೀಪಾವಳಿ, ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ, ಉರಸು ಹಾಗೂ ಮೊಹರಮ್ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಶಿಕ್ಷಣ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಇದೆ. ==ಸಾಕ್ಷರತೆ== ಗ್ರಾಮದ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಸುಮಾರು ೬೭%. ಅದರಲ್ಲಿ ೭೫% ಪುರುಷರು ಹಾಗೂ ೫೫% ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾಕ್ಷರತೆ ಹೊಂದಿದೆ. ==ರಾಜಕೀಯ== ಗ್ರಾಮವು [[ಬಿಜಾಪುರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. [[ಬಿಜಾಪುರ]] [[ಕರ್ನಾಟಕ]] {{ಬಿಜಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಜಯಪೂರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ಬಿಜಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕು]] 4nl3odq5n53ze01kf404jadf2n2ldoi 0 37152 1372819 1363559 2026-05-06T02:59:14Z ChiK 40016 1372819 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} {{Infobox ಭಾರತದ ಭೂಪಟ | native_name = ವಿಜಯಪುರ| type = town| latd = 16.83 | longd = 75.71| locator_position = right | state_name = ಕರ್ನಾಟಕ | district = ವಿಜಯಪುರ | leader_title = | leader_name = | altitude = 553| population_as_of = 2011| population_total = 3,27,427| population_density = 265| area_magnitude= sq. km | area_total = 33.05| area_telephone = 08352 | postal_code = 586101| vehicle_code_range = KA-28| sex_ratio = | unlocode = | website = | footnotes = | }} [[File:ವಿಜಯಪುರ.svg|thumb|ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಕ್ಷೆ, ಹೊಸ ತಾಲೂಕುಗಳ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ]] [[Image:basaveshvara.jpg|thumb|ವಿಶ್ವಗುರು ಮಹಾತ್ಮ ಬಸವಣ್ಣನವರು]] [[File:Shiva Bijapur.jpg|thumb|ಶಿವನ ವಿಗ್ರಹ]] [[Image:GolGumbaz2.jpg|thumbnail|ಗೋಲ ಗುಂಬಜ್]] [[Image:BasavaOnStamp.jpg|thumb|ಅಂಚೆ ಚೀಟಿ ಮೇಲೆ ಗುರು ಬಸವಣ್ಣನವರ ಭಾವಚಿತ್ರ]] [[File:BarakamanDSC03712.JPG|thumb|ಬಾರಾ ಕಮಾನ್]] [[File:Ibrahim Rauza, Bijapur.jpg|thumb|ಇಬ್ರಾಹಿಮ್ ರೋಜಾ]] [[File:Malik-e-Maidan Bijapur.JPG|thumb|ಮಲಿಕ್- ಎ - ಮೈದಾನ ತೋಪು]] [[File:TAJ BAWDI, BIJAPUR 05.jpg|thumb|ತಾಜ್ ಬೌಡಿ]] ವಿಜಯಪುರವು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಜಿಲ್ಲಾಡಾಳಿತ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ನಗರವಾಗಿದೆ . '''ವಿಜಯಪುರ''' ನಗರವು [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ]] ಉತ್ತರ - ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ 520 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ==ಚರಿತ್ರೆ== [[File:Basavanna on coin.jpg|thumb|ನಾಣ್ಯದ ಮೇಲೆ ಮಹಾತ್ಮ ಬಸವಣ್ಣ]] ವಿಜಯಪುರದ ಪುರಾತನ ಹೆಸರು ಬಿಜ್ಜನಹಳ್ಳಿ, [[ಬಿಜಾಪುರ ನಗರ|ವಿಜಾಪುರ]] ಮತ್ತು [[ಬಿಜಾಪುರ]]. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ೧೦-೧೧ ನೆ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಯಾಣಿ [[ಚಾಲುಕ್ಯ|ಚಾಲುಕ್ಯರಿಂದ]] ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ೧೩ ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ [[ದೆಹಲಿ]]ಯ ಖಿಲ್ಜಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಬಂದ ವಿಜಯಪುರ, ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೪೭ರಲ್ಲಿ [[ಬೀದರ]]ನ ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೧೮ ರಲ್ಲಿ ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನೇಟ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಒಡೆದು ಐದು ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿ ಹಂಚಿಹೋಯಿತು. ಆಗ ರೂಪುಗೊಂಡ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಜಯಪುರವೂ ಒಂದು. ಇದು ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿ ಸುಲ್ತಾನರ ರಾಜ್ಯ. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೮೬ ರಲ್ಲಿ ಮುಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ [[ಔರಂಗಜೇಬ್]] ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗೆದ್ದ ನಂತರ ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೭೨೪ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯಪುರ [[ಹೈದರಾಬಾದ]]ನ ನಿಜಾಮರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ಕ್ರಿ. ಶ. ೧೭೬೦ ರಲ್ಲಿ ಮರಾಠರಿಂದ ನಿಜಾಮರು ಸೋಲಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ವಿಜಯಪುರ ನಿಜಾಮರಿಂದ ಮರಾಠ ಪೇಶ್ವೆಗಳ ಅಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ನಂತರ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೮೧೮ ರ ೩ನೆ ಆಂಗ್ಲ-ಮರಾಠಾ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಂದ ಮರಾಠರು ಸೋಲಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ವಿಜಯಪುರ ಮರಾಠರಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಅಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ನಂತರ ವಿಜಯಪುರನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಬಳಿಕ ಸಾತಾರಾ ರಾಜರಿಗೆ ಓಪ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೮೪೮ ರಲ್ಲಿ ಸಾತಾರಾ ಮತ್ತು ವಿಜಯಪುರನ್ನು [[ಮುಂಬಯಿ]] ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷರಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಕಲಾದಗಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಈಗಿನ ವಿಜಯಪುರ ಮತ್ತು [[ಬಾಗಲಕೋಟೆ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. [[ಕಲಾದಗಿ]] ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೮೮೫ ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯಪುರಕ್ಕೆ ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ತದನಂತರ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೯೫೬ ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ [[ಮೈಸೂರು]] ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ (ಈಗಿನ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ) ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಜಯಪುರ ನಗರವು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಜಯಪುರ ನಗರವು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ 9ನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ. ವಿಜಯಪುರ ನಗರವನ್ನು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯಪುರ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ ಯೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದೆ. ಅದು ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ೬೦೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಗುಡ್ಡದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಹೇರಳವಾದ ಅಂತರ್ಜಲದ ಲಭ್ಯತೆ ಇದೆ. ಯುದ್ಧತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಇವೆರಡೂ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದ ಸಂಗತಿಗಳು. ಈ ನಗರವು ಇಷ್ಟೊಂದು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದಲೇ, ಇದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ವಿಜಯಪುರವು ಏಳನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿಯೇ ವೈಭವಯುತವಾಗಿತ್ತೆಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲು, ಅಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಒಂದು ಶಿಲಾಸ್ತಂಭ ಮತ್ತು ಶಾಸನಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಹಿತ್ಯಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ದೊರಕಿರುವ ಆಧಾರಗಳು ಬಹಳ ನೆರವು ನೀಡಿವೆ. ಆದರೆ, ಆ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳ ವೈಭವದ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಯಾವ ಕುರುಹೂ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಯೂಸುಫ್ ಆಲಿ ಷಾ, ಬಹಮನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಪಡೆದು ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದನು. ಹೊಸ ರಾಜಮನೆತನವನ್ನು ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿಯೆಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಅವನು ವಿಜಯಪುರವನ್ನು ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಆರಿಸಿಕೊಂಡನು. ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿಗೆ ಸೇರಿದ ಅನೇಕ ರಾಜರುಗಳು ವಿಜಯಪುರ ನಗರದ ವಿಭಿನ್ನ ಹಂತಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣರಾದರು. ಯೂಸುಫ್ ಆಲಿ ಷಾ, ಇಸ್ಮೈಲ್ ಆಲಿ ಷಾ, ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಆಲಿ ಷಾ-1, ಆಲಿ ಅದಿಲ್ ಷಾ, ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಆಲಿ ಷಾ-2 ಮತ್ತು ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅದಿಲ್ ಷಾ ಅವರು ಆ ರಾಜರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರು. [[ವಿಜಯನಗರ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ, ಮುಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಬಹಮನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಇತರ ಸುಲ್ತಾನರೊಂದಿಗಿನ ನಿರಂತರವಾದ ಕಲಹವು, ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿಯ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಕುಂದಿಸಿತು. ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪೇಶ್ವೆಗಳು ಹಾಗೂ ಹೈದರಾಬಾದಿನ ನಿಜಾಮರು ವಿಜಯಪುರವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಬ್ರಿಟಿಷರು ಅದರ ಒಡೆಯರಾಗಿ, ಅದನ್ನು ಮುಂಬಯಿ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಗೆ ಸೇರಿಸಿದರು. ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳಿಗೆ ವಿಜಯಪುರ ಒಳ್ಳೆಯ ನಿದರ್ಶನ. ಅಲ್ಲಿರುವ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಮಸೀದಿಗಳು, ಸಮಾಧಿಗಳು, ಅರಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೋಟೆ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಬಹುದು. ಈಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪು ತಳೆದಿರುವ ಕೆಲವು ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ, ಕಲೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವವಿಲ್ಲ. ಈ ಕಿರು ಬರಹದಲ್ಲಿ, ವಿಜಯಪುರದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪರಿಚಯ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ. ಈ ಬರಹವನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಒದಗಿಸಿರುವ ಪುರಕ ಮಾಹಿತಿಗಳಿಂದ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ವಿಜಯಪುರದ ಕೋಟೆಯು ಭಾರತದ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಕೋಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ದೀರ್ಘ ವೃತ್ತಾಕಾರದ(ಎಲಿಪ್ಟಿಕಲ್) ಈ ಕೋಟೆಯ ಪರಿಧಿಯು ಆರು ಮೈಲಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಐವತ್ತು ಅಡಿ ದಪ್ಪವಾಗಿವೆ. ಅದರ ಎತ್ತರ ೨೦-೩೦ಅಡಿಗಳು. ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಮೂವತ್ತರಿಂದ ಐವತ್ತು ಅಡಿಗಳಷ್ಟು ಆಳವಾದ ಕಂದಕವಿದೆ. ಕೋಟೆಯನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ೯೬ ಒರಗುಗಂಬಗಳಿಂದ (ಬ್ಯಾಸ್ಟಿಯನ್) (ಒತ್ತು ಅಟ್ಟಾಲಕ) ಬಲಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲದೆ, ಕೋಟೆಯ ದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹತ್ತು ಒರಗುಗಂಬಗಳಿವೆ. ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಐದು ಬಾಗಿಲುಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಮೆಕ್ಕಾ ದರ್ವಾಜಾ, ಶಾಹಪುರ ದರ್ವಾಜಾ, ಬಹಮನೀ ದರ್ವಾಜಾ, ಆಲಿಪುರ ದರ್ವಾಜಾ ಮತ್ತು ಮನಗೋಳೀ ದರ್ವಾಜಾ(ಫತೇ ದರ್ವಾಜಾ) ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕೋಟೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ಇದನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಒಳನುಗ್ಗಲು ಯಾವ ಶತ್ರುವಿಗೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ಬಹು ವಿಶಾಲವಾದ ನಗರವೊಂದರ ಅವಶೇಷಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಗೋರಿಗಳು, ಮಸೀದಿಗಳು, ಅರಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು, ಈ ನಗರದ ಗತವೈಭವಕ್ಕೆ ವಿಪುಲವಾದ ಸಾಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಗೋಲ್ ಗುಂಬಜ್ ವಿಜಯಪುರದ ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಸ್ಮಾರಕ. ಇದನ್ನು ಮುಹಮ್ಮದ್ ಆದಿಲ್ ಷಾ,(೧೬೨೭-೫೬) ತನ್ನ ಸಮಾಧಿ ಹಾಗೂ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಅದರ ಕಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತವನು, ದಾಬುಲನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಯಾದ ಯಾಕುತ್. ಗೋಲ್ ಗುಂಬಜ್ ನ ತಳಹದಿಯು 205 ಅಡಿಗಳ ಚಚ್ಚೌಕ. ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಇರುವ ಗೋಡೆಗಳು ೧೯೮ ಅಡಿ ಎತ್ತರವಾಗಿವೆ. ಈ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಗುಂಬಜವು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ಯಾವುದೇ ಆಸರೆಯೂ ಇಲ್ಲದೆ ನಿಂತಿದೆ. ಗೋಡೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಗುಂಬಜದ ಕೆಳಗಿರುವ ವಿಶಾಲವಾದ ಹಾಲಿನ(ಹಾಲ್) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು 1833767 ಚದುರಡಿಗಳು. ಗೋಲ್ ಗುಂಬಜನ ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲಿಯೂ ಮೂರು ಕಮಾನುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗೋಲ್ ಗುಂಬಜ್ ನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಗೋಳಾಕೃತಿಯ ಶಿಖರವು ಯಾವುದೇ ಕಂಬ ಅಥವಾ ರಚನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ನಿಂತಿಲ್ಲ. ರೋಮ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಸೈಂಟ್ ಪೀಟರ್ ಬ್ಯಾಸಿಲಿಕಾದ ಡೋಮನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ, ಇದು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿಯೇ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಗುಮ್ಮಟ. ಈ ಡೋಮ್ ನಿಂತಿರುವುದು ಪೆಂಡಾಂಟಿವ್ ಎಂಬ ತತ್ವದ ಮೇಲೆ. ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಾಸ್ ಆಗುವ ಕಮಾನುಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ ಈ ಡೋಮಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೇರೆಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಬಗೆಯ ರಚನೆಯಿಲ್ಲ. ಸ್ಪೇನ್ ದೇಶದ ಕಾರ್ಡೋಬಾದಲ್ಲಿರುವ ಬೃಹತ್ ಮಸೀದಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇಂತಹ ರಚನೆಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಎತ್ತರದ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಾಗುವ ಎಂಟು ಕಮಾನುಗಳು, ನಿಯತ ವಾದ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನೊಂದು ಅರ್ಧಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಗುಂಬಜ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಗುಣವು ಅದರ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇಲ್ಲಿ ಆಡಿದ ಮಾತು ಅಥವಾ ಮಾಡಿದ ಶಬ್ದವು ಹನ್ನೊಂದು ಬಾರಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಮೂವತ್ತೇಳು ಕಿಲೋಮೀಟರುಗಳ ದೂರದಿಂದ ಕೇಳಬಹುದು. ಹಾಲ್ ನಿಂದ ೩೩.೨೨ ಮೀಟರುಗಳ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮೂರೂಕಾಲು ಅಡಿ ಅಗಲದ ಗ್ಯಾಲರಿಯಿದೆ. ಇದು ಗುಂಬಜಿನ ಒಳ ಪರಿಧಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದನ್ನು ಪಿಸುಗುಟ್ಟುವ ಗ್ಯಾಲರಿ(ವಿಷ್ಪರಿಂಗ್ ಗ್ಯಾಲರಿ) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಇಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮೆಲುದನಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಿದ ಮಾತನ್ನು ಕೂಡ ಗ್ಯಾಲರಿಯ ಒಂದು ತುದಿಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ತುದಿಯವರೆಗೂ ಕೇಳಬಹುದು. ಒಂದೇ ಒಂದು ಬಾರಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಚಪ್ಪಾಳೆ ತಟ್ಟಿದರೆ, ಅದು ಏಳ ಸಲ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ. ಗುಂಬಜಿನ ಗೋಡೆಗಳ ಹೊರ ಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಪಾರಿವಾಳಗಳು, ಆನೆಗಳು, ಕಮಲ ದಳಗಳು, ಮತ್ತು ಕಂಠಹಾರಗಳ ಸುಂದರವಾದ ಕೆತ್ತನೆ ಹಾಗೂ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಹಾಲಿನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ, ಮುಹಮ್ಮದ್ ಆದಿಲ್ ಷಾ ಮತ್ತು ಅವನ ಬಂಧುಗಳ ಕೃತಕವಾದ ಸಮಾಧಿಗಳಿವೆ. ನಿಜವಾದ ಸಮಾಧಿಗಳು ನೆಲಮಾಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿವೆ. ವಿಜಯಪುರದಲ್ಲಿ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಮಹತ್ವದ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಸಂಗತಿಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳ ಬಗೆಗಿನ ವಿವರಗಳನ್ನು ಮುಸ್ಲಿಂ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ವೆಬ್ ಸೈಟಿನಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಬಹುದು. ವಿಜಯಪುರವು ಸೂಫಿಸಂತರು ಹಾಗೂ ಅವರು ನಿರೂಪಿಸಿದ ಧರ್ಮಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅವರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮನ್ವಯದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಶಾಶ್ವತವಾದ ಮೌಲ್ಯವಿರುವ ಕಾವ್ಯವೂ ಅವರಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. ವಿಜಯಪುರವು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸೀ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಅದು ತನ್ನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಮಹತ್ವಗಳಿಗೋಸ್ಕರ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. 1489 ರಿಂದ 1686 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡಿದ ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿ ರಾಜವಂಶದ ಉನ್ನತಿಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ನಗರವು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಅದರ ಚರಿತ್ರೆಯು ಏಳನೆಯ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಿಂದೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆಗ, ಆ ಊರನ್ನು ವಿಜಯಪುರವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಈಗಲೂ ಸ್ಥಳೀಯರು ವಿಜಯಪುರ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನೇ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ==ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಘಟನೆಗಳು== * ೧೬೫೦ - ವಿಶ್ವ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಗೋಲ ಗುಂಬಜ್ ನಿರ್ಮಾಣ. * ೧೮೮೪ - ರೈಲು ಚಾಲನೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. * ೧೮೮೪ - ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ [[ಕಲಾದಗಿ]]ಯನ್ನು ವಿಜಯಪುರಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. * ೧೯೧೦ - [[ಬಿಜಾಪುರ ಉದಾರ ಜಿಲ್ಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. * ೧೯೨೫ - ವಿಜಯಪುರ ನಗರವು ವಿದ್ಯುತ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತು. * ೧೯೬೩ - ಸರಕಾರಿ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. * ೧೯೬೩ - ವಿಜಯಪುರದಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕ ಶಾಲೆಯ ಸ್ಥಾಪನೆ. * ೧೯೬೪ - [[ಆಲಮಟ್ಟಿ ಆಣೆಕಟ್ಟು]]ಯ ಅಡಿಗಲ್ಲನ್ನು ಅಂದಿನ ಪ್ರಧಾನಿ ಲಾಲ್ ಬಹಾದ್ದೂರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವರಿಂದ ನೆರವೇರಿಸಲಾಯಿತು. * ೧೯೮೨ - [[ವಚನ ಪಿತಾಮಹ ಡಾ.ಫ.ಗು.ಹಳಕಟ್ಟಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಹಾಗೂ ಅಭಿಯಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. * ೧೯೮೪ - [[ಅಲ್ - ಅಮೀನ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ, ಆಸ್ಪ ತ್ರೆ ಹಾಗೂ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ]]ದ ಸ್ಥಾಪನೆ. * ೧೯೮೬ - [[ಶ್ರೀ ಬಿ.ಎಮ್.ಪಾಟೀಲ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ, ಆಸ್ಪ ತ್ರೆ ಹಾಗೂ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ]]ದ ಸ್ಥಾಪನೆ. * ೧೯೮೭ - [[ಆಲಮಟ್ಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಜವಾಹರ ನವೋದಯ ವಿದ್ಯಾಲಯಯ ಸ್ಥಾಪನೆ. * ೧೯೯೧ - [[ಹಿಟ್ಟಿನಹಳ್ಳಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸ್ಥಾಪನೆ. * ೧೯೯೭ - ವಿಜಯಪುರದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾಲಯವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. * ೧೯೯೭ - ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಭಾಗಿಸಿ [[ಬಾಗಲಕೋಟೆ|ಬಾಗಲಕೋಟ]] ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. * ೧೯೯೯ - [[ಸಿಕ್ಯಾಬ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ಹಾಗೂ ಅಭಿಯಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ]]ವು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. * ೨೦೦೩ - [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. * ೨೦೦೪ - [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶರಣಪ್ಪ ಈಜೇರಿ ಪ್ರಥಮ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ದ್ವಿತೀಯ ಸ್ಥಾನ. * ೨೦೦೪ - [[ಅಮೇರಿಕಾ]]ದ [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಪ್ಟ್]] ಕಂಪನಿಯ ಒಡೆಯ [[ಬೀಲ್ ಗೇಟ್]]ರವರ ತಂದೆಯವರು ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭೇಟಿ. * ೨೦೦೫ - ಮಾಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ [[ಎ.ಪಿ.ಜೆ.ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ]] ಅವರಿಂದ ಆಲಮಟ್ಟಿ ಆಣೆಕಟ್ಟು ಲೋಕಾರ್ಪಣೆ. * ೨೦೦೬ - ವಿಜಯಪುರ - [[ಬಾಗಲಕೋಟೆ]] ರೈಲನ್ನು ಮೀಟರ್ ಗೇಜದಿಂದ ಬ್ರಾಡ್ ಗೇಜಗೆ ಪರಿವರ್ತನೆ. * ೨೦೦೮ - [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುನಿಲ ಬಾದಾಮಿ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನ. * ೨೦೧೦ - ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದ ಉದ್ಘಾಟನೆ. * ೨೦೧೦ - ವಿಜಯಪುರ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆ. * ೨೦೧೦ - ಬಿ.ಎಲ್.ಡಿ.ಈ. ಡೀಮ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪ್ರಾರಂಭ. * ೨೦೧೦ - ಕೂಡಗಿ ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರದ ಸ್ಥಾಪನೆ. * ೨೦೧೨ - ಎನ್.ಎಚ್. - ೧೩ ರಾಷ್ತ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯನ್ನು ದ್ವಿಪಥದಿಂದ ಚತುಷ್ಪಥವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಣೆ. * ೨೦೧೩ - ನಗರ ಬಸ್ ಸೇವೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. * ೨೦೧೩ - [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ೭ ಹೊಸ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳ ರಚನೆ. * ೨೦೧೩ - ಸೈನಿಕ ಶಾಲೆಯ ಸುವರ್ಣ ಮಹೋತ್ಸವವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಪ್ರಣಬ್ ಮುಖರ್ಜಿಯವರಿಂದ ಉದ್ಘಾಟನೆ. * ೨೦೧೩ - [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ವಿಜಯಪುರ ನಗರಸಭೆಯನ್ನು ವಿಜಯಪುರ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯಾಗಿ ರಚನೆ. * ೨೦೧೮ - [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಧರ ದೊಡ್ಡಮನಿ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ==ಹವಾಮಾನ== * <big>ಬೇಸಿಗೆ-ಚಳಿಗಾಲ</big> - ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹವಾಗುಣವು ಹಿತಕರವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಧಾರಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯಪುರದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆ ಅಂದರೆ 42.7 ಡಿಗ್ರಿವರೆಗೆ(ಎಪ್ರೀಲನಲ್ಲಿ), ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಅಂದರೆ 9.5 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸವರೆಗೆ (ಡಿಸೆಂಬರನಲ್ಲಿ) ಉಷ್ಣತೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. * <big>ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲ</big> - 35&nbsp;°C - 42&nbsp;°C. * <big>ಚಳಿಗಾಲ</big> ಮತ್ತು <big>ಮಳೆಗಾಲ</big> - 18&nbsp;°C - 32&nbsp;°C. * <big>ಮಳೆಗಾಲ</big> - ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಳೆ 300 - 600ಮಿಮಿ ಗಳಸ್ಟು ಆಗುತ್ತದೆ. * <big>ಗಾಳಿ</big> - ಗಾಳಿ ವೇಗ 18 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜೂನ), 19 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜುಲೈ) ಹಾಗೂ 17 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಅಗಸ್ಟ್) ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ;ವಿಜಯಪುರದ ಉಷ್ಣತೆ ಮತ್ತು ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೊಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. {| class="wikitable" <hiddentext>generated with [[:de:Wikipedia:Helferlein/VBA-Macro for EXCEL tableconversion]] V14<\hiddentext> |- style="background-color:#969696;font-weight:bold" valign="center" | width="100" style = "text-align:center"| ತಿಂಗಳು | width="30" style = "text-align:center"| ಜನವರಿ | width="30" style = "text-align:center"| ಫೆಬ್ರುವರಿ | width="30" style = "text-align:center"| ಮಾರ್ಚ | width="30" style = "text-align:center"| ಏಪ್ರಿಲ್ | width="30" style = "text-align:center"| ಮೇ | width="30" style = "text-align:center"| ಜೂನ್ | width="30" style = "text-align:center"| ಜೂಲೈ | width="30" style = "text-align:center"| ಆಗಷ್ಟ | width="30" style = "text-align:center"| ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ | width="30" style = "text-align:center"| ಅಕ್ಟೋಬರ | width="30" style = "text-align:center"| ನವೆಂಬರ | width="30" style = "text-align:center"| ಡಿಸೆಂಬರ | width="30" style = "text-align:center"| ಸರಾಸರಿ |- valign="bottom" style = "text-align:center" | Height="15" |ಸರಾಸರಿ ಹೆಚ್ಚು *C (*F) | 30 (87) | 34 (93) | 37 (100) | 39 (103) | 39 (103) | 34 (93) | 31 (88) | 31 (88) | 32 (89) | 32 (89) | 31 (88) | 30 (87) | 33 (92) |- valign="bottom" style = "text-align:center" | Height="15" |ಸರಾಸರಿ ಕಡಿಮೆ *C (*F) | 16 (61) | 18 (64) | 22 (72) | 25 (77) | 25 (77) | 23 (73) | 22 (72) | 21 (71) | 22 (72) | 20 (69) | 18 (65) | 16 (61) | 21 (71) |- valign="bottom" style = "text-align:center" | Height="15" |ಮಳೆ ಮಿಮಿ (Inches) | 8.6 (0.3) | 3.1 (0.1) | 6.1 (0.2) | 10.1 (0.3) | 16.2 (0.6) | 61.1 (2.4) | 77.1 (3.1) | 74.5 (2.9) | 62.1 (2.4) | 51.6 (2.1) | 27.2 (1.1) | 3.5 (0.1) | 400.5 (15.78) |} ==ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ== ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆ <big>ಕನ್ನಡ</big>. ಆದರೆ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ [[ಉರ್ದು]], [[ಮರಾಠಿ]] ಮಿಶ್ರಿತ ವಿಶಿಷ್ಠವಾದ ಕನ್ನಡ ವಿಜಯಪುರ ಕನ್ನಡವೆಂದೇ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಒಕ್ಕಲುತನ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ಯೋಗ. ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲವೊಂದು ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ (ಚಡಚಣ, ತಾಂಬಾ, ವಂದಾಲ ಮುಂ.)ನೇಕಾರಿಕೆ ಇದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಗಳು: [[ಜೋಳ]], [[ಸಜ್ಜೆ]], [[ಕಡಲೇಕಾಯಿ|ಶೇಂಗಾ]],[[ಸಪೋಟ|ಚಿಕ್ಕು]], [[ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ]], [[ಈರುಳ್ಳಿ|ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ)]]. ವಿಜಯಪುರದ [[ದ್ರಾಕ್ಷಿ]], [[ದಾಳಿಂಬೆ]], [[ನಿಂಬೆ]] ಹಣ್ಣುಗಳು ಪರರಾಜ್ಯ ಹಾಗೂ ಪರದೇಶಗಳಿಗೆ ರಫ್ತು ಆಗುತ್ತವೆ. ==ಆಹಾರ== ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ [[ಜೋಳ]]. ಜೊತೆಗೆ [[ಗೋಧಿ]], [[ಅಕ್ಕಿ]], [[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ]] [[ಬೇಳೆ|ಬೇಳೆಕಾಳು]]ಗಳು. ಜವಾರಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಶೇಷ ರುಚಿಯ ಕಾಯಿಪಲ್ಯ, ಸೊಪ್ಪುಗಳು ಹೆಸರುವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸದಾಕಾಲವೂ ಲಭ್ಯ. ವಿಜಯಪುರದ [[ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ]] , [[ಶೇಂಗಾ|ಸೇಂಗಾ]] ಚಟ್ನಿ, ಎಣ್ಣೆ [[ಬದನೆ|ಬದನೆಕಾಯಿ]] ಪಲ್ಯ, ಕೆನೆಮೊಸರುಗಳು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿವೆ. ==ಸಾಕ್ಷರತೆ== ವಿಜಯಪುರದ ಸಾಕ್ಷರತೆಯು ೨೦೧೧ ವರ್ಷದ ಪ್ರಕಾರ ೬೭%. ಅದರಲ್ಲಿ ೭೭% ಪುರುಷರು ಹಾಗೂ 56% ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾಕ್ಷರತೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ೭ ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 5 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳೆಯರು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ೧೨ ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಕ್ಷರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. {| class="wikitable" <hiddentext>generated with [[:de:Wikipedia:Helferlein/VBA-Macro for EXCEL tableconversion]] V14<\hiddentext> |- style="background-color:#969696;font-weight:bold" valign="bottom" | width="30" Height="30" style = "text-align:center" | ಕ್ರ.ಸಂ. | width="200" style = "text-align:center" | ವಿವರಣೆ | width="80" style = "text-align:center" | 2011 | width="80" style = "text-align:center" | 2001 |- valign="bottom" |1 |ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ |21,77,331 |18,06,918 |- valign="bottom" |2 |ಪುರುಷರು |11,11,022 |9,26,424 |- valign="bottom" |3 |ಮಹಿಳೆಯರು |10,66,309 |8,80,494 |- valign="bottom" |4 |ಪ್ರದೇಶ (ಚ. ಕಿ.ಮೀ) |10,498 |10,498 |- valign="bottom" |5 |ಜನಸಾಂದ್ರತೆ /(ಚ. ಕಿ.ಮೀ) |207 |172 |- valign="bottom" |6 |ರಾಜ್ಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ(ಶೇಕಡ) |3.56% |3.42% |- valign="bottom" |7 |ಸರಾಸರಿ ಸಾಕ್ಷರತೆ |67.15% |57.01% |- valign="bottom" |8 |ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆ |77.21% |69.94% |- valign="bottom" |9 |ಮಹಿಳಾ ಸಾಕ್ಷರತೆ |56.72% |43.47% |- valign="bottom" |10 |ಅಕ್ಷರಸ್ಥರು |12,48,268 |8,66,561 |- valign="bottom" |11 |ಪುರುಷ ಅಕ್ಷರಸ್ಥರು |7,30,566 |5,43,869 |- valign="bottom" |12 |ಮಹಿಳಾ ಅಕ್ಷರಸ್ಥರು |5,17,702 |3,22,692 |} ==ಪ್ರವಾಸ== [[File:North Karnataka Tourism map 10.11.2008.JPG|thumb|ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[File:Basava cropped.jpg|thumb| [[ಬಸವಣ್ಣ]]]] ವಿಜಯಪುರದಲ್ಲಿ [ಬಿಜಾಪುರದಲ್ಲಿ ]ಅನೇಕ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಿವೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ವಿಜಯಪುರ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗೆ ಹೆಸರಾದ ನಮ್ಮ ನಾಡು ದೇಶ - ವಿದೇಶಗಳ ಪ್ರವಾಸಿರನ್ನೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಲಿದೆ. ವಿಶ್ವದ ಅದ್ಭುತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ [[ಗೋಲ ಗುಮ್ಮಟ]]. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಇಸ್ಲಾಂ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ವೈಭವದ ಭವ್ಯಸ್ಮಾರಕಗಳಾದ ಅರಮನೆಗಳು, ಮಸೀದಿಗಳು, ಕೋಟೆ, ಗಗನ ಮಹಲ್, ತಾಜ್ ಮಹಲ್ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ನೀಡಿದ ಇಬ್ರಾಹಿಮ್ ರೋಜಾ, ಬಾರಾ ಕಮಾನ್, ಸಂಗೀತ ಮಹಲ್, ಆಸರ್ ಮಹಲ್, ಆನಂದ ಮಹಲ್, ಮೆಹತರ ಮಹಲ್, ಜೋಡ ಗುಮ್ಮಟ, ಜುಮ್ಮಾ ಮಸೀದಿ, ಮಲಿಕ್ - ಎ - ಮೈದಾನ ತೋಪು, ಉಪ್ಪಲಿ ಬುರುಜ್, ತಾಜ್ ಬೌಡಿ, ಚಾಂದ ಬೌಡಿ, ಜಲ ಮಂಜಿಲ್. ಹೀಗೆ ಒಂದಲ್ಲ ಎರಡಲ್ಲ ಹತ್ತು ಹಲವು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳು ಪುರಾತನ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ, ೭೭೦ ಲಿಂಗಗಳ ಗುಡಿ, ಶಿವಗಿರಿ, ರುಕ್ಮಾಂಗದ ಪಂಡಿತರ ಸಮಾಧಿ, ತೊರವಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ನರಶಿಂಹ ದೇವಾಲಯ, ಸಹಸ್ರಫಣಿ ಪಾಶ್ವನಾಥಮೂರ್ತಿ ದೇವಾಲಯ ಮುಂತಾದವುಗಳು ವಿಜಯಪುರ ನಗರದಲ್ಲಿ ಉಂಟು. ;ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಗಳು: ;*[[ಗೋಲ್ ಗುಂಬಜ್]]: ಇದು ಮಹಮದ್ ಆದಿಲ್ ಶಾ (ಆಳ್ವಿಕೆ: ೧೬೨೭-೧೬೫೭)ನ ಗೋರಿಯಾಗಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ಸ್ಮಾರಕ. ಇದನ್ನು 1659ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾದ ದಾಬೋಲ್ನ ಯಾಕುತ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದರ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಅಗಲ 50 ಮೀ, ಹೊರಗಡೆ ಎತ್ತರ ೧೯೮ ಅಡಿ ಮತ್ತು ಒಳಗಡೆ ಎತ್ತರ ೧೭೫ ಅಡಿ ಇದ್ದು ಮೇಲಿನ ಗೋಲಾಕಾರದ ಗುಂಬಜ್ 39 ಮೀ (೧೨೪ ಅಡಿ) ವ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿದೆ. ಅದರಂತೆ ೮ ಅಂತಸ್ತುಗಳಿವೆ. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೆ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಾನವನಿರ್ಮಿತ ಗುಂಬಜ್ (ಇಟಲಿಯ [[ರೋಮ್]] ನಗರದ ಬೆಸಿಲಿಕಾ ಚರ್ಚ್ - ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಾನವನಿರ್ಮಿತ ಗುಂಬಜ್). ಇದರ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದರೆ ಇದರೊಳಗಿನ ಪ್ರಧಾನ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಶಬ್ದವೂ ಏಳು ಬಾರಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿತವಾಗುತ್ತದೆ! ಹಾಗೆಯೆ ಇಲ್ಲಿರುವ "ಪಿಸುಗುಟ್ಟುವ ಶಾಲೆ"ಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಸಣ್ಣ ಶಬ್ದವೂ ೩೭ ಮಿ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಹತ್ತಿರ ವಿಜಯಪುರ ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಾಹಾಲಯವು ಇದೆ. ವಿಜಯಪುರದ ಗೋಲಗುಂಬಜ್ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಶೀಷ್ಟ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ರಚನೆಯನ್ನು 'ಗೋಲಗುಮ್ಮಟ'ವೆಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯುವರು. [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೊಘಲ್]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ದೊರೆ ಮಹಮ್ಮದ್ [[ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿ ವಂಶ|ಆದಿಲ್ ಶಾಹ]] ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಈ ಗುಮ್ಮಟವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಎರಡನೇ ದೊಡ್ಡದಾದ ಗುಮ್ಮಟವೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ವಿಜಯಪುರದ ಸುಲ್ತಾನನಾಗಿದ್ದ ಮಹಮ್ಮದ್ ನು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೪೯೦ ರಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ.೧೬೯೬ ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಮೊಘಲರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಯಾಕೂತ್ ಎಂಬುವನು ಈ ಗುಮ್ಮಟವನ್ನು ಅನೇಕ ಕಾರ್ಮಿಕರೊಂದಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದನು. ೪೪ ಮೀಟರ್ ವ್ಯಾಸವುಳ್ಳ ಈ ಗುಮ್ಮಟವು ಯಾವುದೇ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದೇ ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ವಾಸ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ದೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿರುವುದು ಇಂದಿಗೂ ಹಲವರ ಹುಬ್ಬೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಗುಮ್ಮಟದ ಕಟ್ಟಡದೊಳಗೆ ಹೋದರೆ ಏನೇ ಮಾತನಾಡಿದರೂ ಏಳು ಬಾರಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಇಂದಿಗೂ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅಚ್ಚರಿಯ ವಿಷಯವಾದರೂ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಇಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕೇಳಿಯೇ ಅನುಭವಿಸಬೇಕು. ಮೊಘಲರ ರಾಜ ಆದಿಲ್ ಶಾಹ ಮತ್ತು ಆತನ ರಾಣಿ ಈ ಗುಮ್ಮಟದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಮಾತನಾಡಲು ಈ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಆಗಮಿಸುವ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಿಂದಲು ಕೇಳುವಂತಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬುದು ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮಸೀದಿಯು ೮ ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದ್ದು ನಾಲ್ಕು ಸ್ತಂಭಗೋಪುರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅವುಗಳಿಗೆ ವಿಶೀಷ್ಠ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸುಂದರವಾದ ಹೂದೋಟದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಈ ಗೋಲಗುಮ್ಮಟ ಕಟ್ಟಡವು ೧೭೦೦ ಸೆ.ಮೀ.ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿದೆ. ೫೧ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವಿದೆ. ;ಇಬ್ರಾಹಿಮ್ ರೋಜಾ: ಇದು ಇಬ್ರಾಹಿಮ್ ಆದಿಲ್ ಶಾ (ಆಳ್ವಿಕೆ: ೧೫೮೦-೧೬೨೭) ಮತ್ತು ಆತನ ರಾಣಿಯಾದ ತಾಜ್ ಸುಲ್ತಾನಳ ಗೋರಿ. ಇದನ್ನು ೧೬೨೭ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದೇ ಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟ ರೋಜಾ ತನ್ನ ಉದ್ದಳತೆಯ ಸಮರೂಪತೆಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಇದರ ಶಿಲ್ಪಿ ಮಲಿಕ್ ಸಂದಾಲ್ ಇರಾನ್ ದೇಶದವನಾಗಿದ್ದು, ಶಿಲ್ಪಿಯ ಗೋರಿಯೂ ಸಹ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ. ಇದರ ವಿನ್ಯಾಸ ಮುಂದೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ತಾಜ್ ಮಹಲ್]] ನ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಯಿತೆಂಬ ಹೇಳಿಕೆಯಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿರುವ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಾಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ, ಇಬ್ರಾಹಿಂ ರೋಜಾ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಇಮ್ಮಡಿ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಆದಿಲ ಷಾನ ಸಮಾಧಿಯಿದೆ. ಅದರ ಸಂಗಡವೇ ಒಂದು ಮಸೀದಿಯಿದೆ. ತಾಜಮಹಲಿಗಿಂತ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಸ್ಮಾರಕದಲ್ಲಿ, ತಾಜಮಹಲಿನ ಅನೇಕ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಕ್ರಿ.ಶ.೧೫೮೦ರಿಂದ ಕ್ರಿ.೧೬೨೭ ರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೊಘಲರ ದೊರೆ ಎರಡನೇ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಆದಿಲ್ ಶಾಹ ಮತ್ತು ಆತನ ಹೆಂಡತಿಯ ಸಮಾಧಿ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಮಲಿಕ್ ಸಂದಾಲ ಎಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯು ಕಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ದಕ್ಷಿಣದ [[ತಾಜ್ ಮಹಲ್]] ಎಂದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಟ್ಟಡ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೊರೆ ಇಬ್ರಾಹಿಂನ ಗೋರಿಯು ನಾಲ್ಕು ಗೋಪುರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಹಾಗೂ ಒಳಗಡೆ ಐದು ಕಮಾನುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರವಿದೆ. ಒಳಾಂಗಣವು ಸುಂದರ ಹೂವಿನ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತಗೊಂಡಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೇ ಈ ಕಟ್ಟಡವು ಸುಂದರ ಹೂತೋಟದಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೌಂದರ್ಯ ಕೂಡ ಸವಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ;ಮಲಿಕ್-ಎ-ಮೈದಾನ್ ಫಿರಂಗಿ (ಮಲಿಕ್ ತೋಪ್): ಮಲಿಕ್-ಎ-ಮೈದಾನ್ ಫಿರಂಗಿ (ಮಲಿಕ್ ತೋಪ್)ನ್ನು ಮಹಮದ್ ಬಿನ್ ಹುಸ್ಸೇನ್ ರುಮಿವು ೧೬೩೨ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾದ ಫಿರಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇದು ೧೪ ೪.೨ ಮೀಟರ) ಅಡಿ ಉದ್ದ , ೧.೫ ಮೀಟರ ವ್ಯಾಸ, ೫೫ ಟನ್ ತೂಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ೧೭ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಮ್ಮದ ನಗರದಿಂದ ೧೦ ಆನೆಗಳು, ೪೦೦ ಎತ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ನೂರಾರು ಮನುಷ್ಯರು ಎಳೆದು ತಂದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಫಿರಂಗಿಯನ್ನು ಯುದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮಾಲಿಕ್ ಎ ಮೈದಾನ್ ಕಂಚಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ದೊಡ್ಡ ಫಿರಂಗಿ. ಇದರ ತೂಕ ೫೫ ಟನ್ನುಗಳು. ಇದರ ಹೊರ ದ್ವಾರವು ಸಿಂಹದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿದೆ. ಬಹಳ ನುಣುಪಾದ ಇದರ ಹೊರ ಮೇಲ್ಮೆಯಲ್ಲಿ ಪರ್ಶಿಯನ್ ಮತ್ತ ಅರಾಬಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನಗಳಿವೆ. ವಿಜಯಪುರ ನಗರದಿಂದ ೩ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಮಲಿಕ್ ಎ ಮೈದಾನವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಯುದ್ಧಗಳಿಗೆ ಮೈದಾನವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಮೈದಾನದ ಬಳಿ ಇರುವ ಶೇರಝಾ ಬುರ್ಜ್ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಫಿರಂಗಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ನೋಡಬಹುದು. ಈ ಫಿರಂಗಿಯು ಆ ಕಾಲದ ಮಹತ್ವದ ಕುರುಹಾಗಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ಈ ಫಿರಂಗಿಯ ತುದಿಯು ಸಿಂಹದ ಮುಖದಂತಿದ್ದು, ಬಾಯಿ ತೆರೆದು ದವಡೆಯಲ್ಲಿನ ಕೋರೆಹಲ್ಲುಗಳು ತೋರಿಸುವಂತಿದೆ. ಈ ದವಡೆ ಹಲ್ಲಿನ ಚಿಕ್ಕ ಆನೆಮರಿಯೊಂದು ಇದ್ದು ಅದನ್ನು ಸಿಂಹವು ತಿನ್ನುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಈ ಫಿರಂಗಿ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಔರಂಗಜೇಬನ ಕುರಿತು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ೫೫ ಟನ್ ಗಳಷ್ಟು ತೂಕ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಫಿರಂಗಿಯು ೧.೫ ಮೀ.ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿ, ೪.೪೫ ಮೀಟರ್ ಉದ್ದವಿದೆ. ಈ ಫಿರಂಗಿ ಎಂತಹ ಬಿಸಿಲಿದ್ದರೂ ಶಾಖವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳದೇ ತಂಪಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಈ ಫಿರಂಗಿಗೆ ಯಾವುದಾದರೂ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಜೋರಾಗಿ ತಟ್ಟಿದರೆ ಗಂಟೆಯ ಶಬ್ದ ಕೇಳುತ್ತದೆ. ;ಜುಮ್ಮಾ ಮಸೀದಿ: ಜುಮ್ಮಾ ಮಸೀದಿಯನ್ನು ೧೫೭೬ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೧೦,೮೦೦ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಮೀಟರ್ ಇದ್ದು ಒಂದೆ ಬಾರಿಗೆ ೨೫೦೦ ಜನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡ ಬಹು ದಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಧರ್ಮದ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಮಸೀದಿ ಯಲ್ಲಿ ಕುರಾನಿನ ಬಂಗಾರದ ಹೊತ್ತಿಗೆಯಿದೆ. ಮೊಘಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ದೊರೆ ಒಂದನೇ ಆದಿಲ್ ಶಾಹನು ವಿಜಯಪುರದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಶ.೧೫೫೭-೧೫೮೦ ರಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜುಮ್ಮಾ ಮಸೀದಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದನು. [[ತಾಳಿಕೋಟೆ]]ಯ ಕದನವನ್ನು ಗೆದ್ದ ಸಂಭ್ರಮಾಚ ರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಮಸೀದಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದನು. ಸುಮಾರು ೧೦.೮೧೦ ಸೆ. ಮೀ. ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಈ ಬೃಹತ್ತಾದ ಮಸೀದಿಯು ಸುಂದರವಾದ ಗುಮ್ಮಟದೊಂದಿಗೆ ಕಮಾನುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸುಮಾರು 2250 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಪ್ಪು ಕಲ್ಲಿನ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಹೊಂದಿ ಸಲಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು 45 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ತೊಲೆಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಈರುಳ್ಳಿ ಆಕಾರದ ಗುಮ್ಮಟವಿರುವ ಈ ಮಸೀದಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಗಾರದ ಹಾಳೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಕುರಾನ್ ನನ್ನು ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೩೩ ಗುಮ್ಮಟಗಳಿದ್ದು ಮಧ್ಯದ ಮಸೀದಿಯಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಚಿಲುಮೆ ಇದೆ. ಒಟ್ಟು ಇಲ್ಲಿ 12 ಕಮಾನುಗಳಿದ್ದು, ನಂತರ ಮೊಘಲ ದೊರೆ ಔರಂಗಜೇಬನು ಇದಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ದ್ವಾರಬಾಗಿಲನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ;ಬಾರಾ ಕಮಾನ್: ಬಾರಾ ಕಮಾನ್ನನ್ನು ಅಲಿ ರೋಜಾ 1672 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇದನ್ನು ಹನ್ನೆರಡು ಉದ್ದ , ಹನ್ನೆರಡು ಅಗಲ ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡು ಎತ್ತರದ ಅಂತಸ್ತಿನ ಕಮಾನುಗಳುಳ್ಳ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಯೋಜನೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಹನ್ನೆರಡು ಕಮಾನುಗಳುಳ್ಳ ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ. ಈಗಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ದಲ್ಲಿರುವ ವಿಜಯಪುರ ಪಟ್ಟಣವು ಈಗ ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೆ ಮೊಘಲರ್ ದೊರೆ ಎರಡನೇ ಅಲಿ ಆದಿಲ್ ಶಾಹ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಬಾರಾಕಮಾನ್ ಎಂಬ ಅದ್ಭುತ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದು ಅರ್ಧ ಕಾಮಗಾರಿಯಿಂದ ಇಂದಿಗೂ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ದೊರೆ ಅಲಿ ಆದಿಲ್ ಶಾಹ ಸಮಾಧಿಯಾಗಿರುವ ಈ ಬಾರಾಕಮಾನ್ 12 ಕಮಾನ್ ನನ್ನು ಸಮಾಧಿ ಸುತ್ತಲೂ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಆದಿಲ್ ಶಾಹ ನ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟ 12 ಕಮಾನ್ ಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುವುದರಿಂದಲೇ ಇದಕ್ಕೆ ಬಾರಾಕಮಾನ್ ಎಂದು ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಈ ಕಟ್ಟಡ ಕಾಮಗಾರಿಯನ್ನು ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಟ್ಟಡದ ನೆರಳು ಗೋಲ ಗುಂಬಜ್ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಕಟ್ಟಡ ಕಾಮಗಾರಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು ಬಾರಾಕಮಾನ್ ನ ಉಸ್ತುವಾರಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ;ಅಸರ ಮಹಲ್: ಅಸರ ಮಹಲ್ನ್ನು 1646ರಲ್ಲಿ ಮಹಮದ್ ಆದಿಲ್ ಶಾ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರ ಒಳಗೆ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವಿಲ್ಲ. ಸುತ್ತಲೂ 3 ಸಣ್ಣ ಕೆರೆಗಳಿವೆ. ವಿಜಯಪುರ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡುವಾಗ ಮಿಠಾರಿ ಮತ್ತು ಅಸಾರ ಮಹಲ್ ಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ನೋಡಬಹುದು. ಈ ಸುಂದರ ಮಹಲ್ ಗಳ ಸೌಂದರ್ಯ ಕಣ್ಣಾರೆ ನೋಡಿಯೇ ಸವಿಯಬೇಕು. ಈ ಸುಂದರ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಮನಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಪರ್ಶಿಯನ್ ರ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಕೂಡ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೃಹತ್ತಾದ ನಾಲ್ಕುಗೋಡೆಗಳಿರುವ ಈ ಮಹಲ್ ಗಳಿಗೆ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದವರು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಟ್ಟಡದ ಒಳಗಡೆ ಮೂರು ಟ್ಯಾಂಕ್ ಗಳಿದ್ದು ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಸುಂದರವಾದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಟ್ಟಡದ ಒಳಗಿರುವ ಒಂದು ಟ್ಯಾಂಕ್ 15 ಅಡಿ ಆಳವಿದೆ. ಉಳಿದೆರಡೂ ಕೂಡ ಅಷ್ಟೇ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಳ ಹೊಂದಿವೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಇಲ್ಲಿ ಉರುಸ್ ಜರುಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮತ್ತು ಭಕ್ತಾದಿಗಳು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ;ಗಗನ್ ಮಹಲ್: ಗಗನ್ ಮಹಲ್ನ್ನು 1560 ರಲ್ಲಿ ಅಲಿ ಆದಿಲ್ ಶಾ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು ಸ್ವರ್ಗದ ಅರಮನೆ ಅಥವಾ ದರ್ಬಾರ್ ಹಾಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಂದು ದೊಡ್ಡದಾದ ಕಮಾನು 20 ಮೀಟರ್ ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದು , 17 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವಾದ ಮತ್ತು ಎರಡು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಕಮಾನುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಸಂಗೀತ ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವಿಜಯಪುರಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಇಲ್ಲಿನ ಅರಮನೆ ಗಗನ ಮಹಲ್ ನೋಡಲೇಬೇಕು. ವಿಜಯಪುರ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ 2 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಅರಮನೆ. ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ದೊರೆ ಒಂದನೇ ಆದಿಲ ಶಾಹನು ಕ್ರಿ.ಶ.1561 ರಲ್ಲಿ ಈ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಎರಡು ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆಂದು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದನು. ಒಂದನೇ ಆದಿಲ ಶಾಹನು ತನ್ನ ಆರಾಮದ ಇರುವಿಕೆಗಾಗಿ ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಆಸ್ಥಾನವನ್ನಾಗಿ ಇದೇ ಗಗನ ಮಹಲ್ ನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದನೆಂದು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ 21 ಮೀಟರ್ ಅಗಲದ ಬೃಹತ್ತಾದ ಕಟ್ಟಿಗೆಯ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಅರಮನೆಯ ಆವರಣವು ಆದಿಲ ಶಾಹನ ಆಸ್ತಾನವಾಗಿತ್ತು. ಅರಮನೆಯ ಮೊದಲನೇ ಮಹಡಿಯು ಗಣ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮತ್ತು ತನ್ನ ವಿಶೇಷ ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆಂದು ಮೀಸಲಾಗಿರಿಸಿದ್ದನೆಂಬುದು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ.ವಿಜಯಪುರದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲ ಕಮಾನುಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಈ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕಮಾನು ಅತೀ ದೊಡ್ಡದಾದ ಮತ್ತು ಎತ್ತರವಾದ ಅಗಲವಾದ ಕಮಾನು ಎಂದು ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಸದ್ಯ ಈ ಕಮಾನ್ ಹೆಚ್ಚುಕಮ್ಮಿ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯಂತಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಉದ್ಯಾನವನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಗಗನ ಮಹಲ್ ನಲ್ಲಿರುವ ದರ್ಬಾರ್ ಹಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದಾದ ಆಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಎಲ್ಲ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಅರಮನೆ ಒಳಗಿನಿಂದಲೇ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನಿಂದಲೂ ಕೂಡ ವೀಕ್ಷಕರು ನೋಡಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಈ ದರ್ಬಾರ್ ಹಾಲ್ ನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಈ ಅರಮನೆ ಗೋಡೆ ಮತ್ತು ಕಂಬಗಳಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಕಲೆಯನ್ನು ಬಿಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಕೂಡ ಆ ಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಮನಸೆಳೆಯುತ್ತಲಿವೆ. ;ಸಂಗೀತ ಮಹಲ್: ಸಂಗೀತ ಮಹಲ್ವು ವಿಜಯಪುರ ನಗರದ ಹೊರ ವಲಯದ ತೊರವಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಮಾನ ದ ರಚನೆ ಹೊಂದಿದ ಭವ್ಯ ಕಟ್ಟಡದ ಅವಶೇಷಗಳಿರುವ ಮಹಲ್. ಇದನ್ನು ಎರಡನೇ ಇಬ್ರಾಹಿಮ್ ಆದಿಲ್ಶಾಹಿಯು ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದ. ಈಗಲೂ ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತ ನವರಸಪುರ ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವ ಎಂಬ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ಉತ್ಸವವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಬಿಜಾಪುರಿನ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 8 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[ತೊರವಿ]] ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ ಈ ಸಂಗೀತ ಮಹಲ್. ಹಿಂದೆ ಇದೊಂದು ಸಂಗೀತ ಹಾಗು ನೃತ್ಯಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದ ಅರಮನೆಯಾಗಿತ್ತೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇದೆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ (ಜನವರಿ/ಫೆಬ್ರುವರಿ) ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನವರಸಪುರ ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ತೊರವಿಯ ಈ ಸಂಗೀತ್ ಮಹಲ್ ಬಳಿಯಲ್ಲೆ ಭೂಗತವಾದ ನರಸಿಂಹನ ದೇವಾಲಯ ಹಾಗು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿಯ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿವೆ. ವಿಜಯಪುರದ ಜನರು ಪ್ರತಿ ಶನಿವಾರ ಈ ಎರಡೂ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವುದು ರೂಢಿ. ;ಉಪ್ಪಲಿ ಬುರಜ್: ಉಪ್ಪಲಿ ಬುರಜ್ನ್ನು 1584 ರಲ್ಲಿ ಹೈದರ ಖಾನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇದು 24 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು ಇದರ ಮೇಲೆ 9 ಅಡಿ ಮತ್ತು 8.5 ಅಡಿ ಉದ್ದವಿರುವ ಎರಡು ಫಿರಂಗಿಗಳಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಹೈದರ ಬುರಜ್ ಎಂತಲೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು 80 ಪುಟ್ ಎತ್ತರವಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿಯ ಮಿನಾರ್ ಆಗಿದೆ. ಬೃಹದಾಕಾರದ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಉಪಲಿ ಬುರ್ಜ್ ನ್ನು ಹಳೆಯ ಯುದ್ಧ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಇಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತಂತೆ. ಮೊಘಲರು ಇಲ್ಲಿ ಗುಂಡು, ಮದ್ದು, ತೋಪು, ತುಪಾಕಿ ಮತ್ತಿತರ ಯುದ್ಧ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಉಪಲಿ ಬುರ್ಜ್ ಹತ್ತಲು ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳಿದ್ದು, ಮೇಲಿನಿಂದ ಇಡೀ ವಿಜಯಪುರ ಪಟ್ಟಣದ ಸುಂದರ ನೋಟ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಮೊಘಲರು ಹಿಂದೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಬರುವ ವೈರಿಗಳನ್ನು ದೂರದಿಂದಲೇ ಗುರುತಿಸಲು ಉಪಲಿ ಬುರ್ಜನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ;ಚಾಂದ್ (ತಾಜ್) ಬೌಡಿ: ಇದು 20 ಮಿಲಿಯನ್ ಲೀಟರ್ ನೀರು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ರಾಜಧಾನಿಗೆ ಪುರೈಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಅಲಿ ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿಯು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯಾದ ಚಾಂದ ಬೇಬಿಯ ಸ್ಮರಣೆಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾನೆ. ವಿಜಯಪುರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಚಾಂದ ಬಾವಡಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಸುಂದರ ನೀರಿನ ಬಾವಿ ನೋಡಬಹುದು. ಕ್ರಿ.ಶ.1557 -1580 ರ ಮೊಘಲ ದೊರೆ ಅಲಿ ಆದಿಲ್ ಶಾಹ್ ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎನ್ನಲಾದ ಈ ನೀರಿನ ಬಾವಿ ವಿಜಯಪುರ ಪಟ್ಟಣದ ಪುರ್ವಕ್ಕಿದೆ. ಆದಿಲ್ ಶಾಹನು ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿ ಚಾಂದ್ ಬೀಬಿ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ನೀರಿನ ಬಾವಿ ಸುಂದರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನದ ನಂತರ ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರಜೆಗಳು ಭಾರೀ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯಪುರ ನಗರಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದರು. ಆಗ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದ ವಲಸಿಗರ ವಸತಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಆದಲಿ ಶಾಹನು ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟನು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 200 ಲಕ್ಷ ಮಿ.ಲೀ. ನೀರು ಸಂಗ್ರಹ ಜನರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಲೆಂದು 200 ಲಕ್ಷ ಮಿ.ಲೀ. ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳ ದೊಡ್ಡದಾದ ನೀರಿನ ಬಾವಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದನು. ಈ ನೀರನ ಟ್ಯಾಂಕ್ ನ ಉಸ್ತುವಾರಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲೆಂದೇ ಹಲವಾರು ಆಳುಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ವಸತಿಗೆ ಕೂಡ ಬಾವಿ ಹತ್ತಿರವೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದ್ದ ಕುರುಹುಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಇಲ್ಲಿವೆ. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ತರಹದ ಹಲವಾರು ನೀರು ಸಂಗ್ರಹ ಬಾವಿಗಳನ್ನು ವಿಜಯಪುರ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಚಾಂದ ಬಾವಡಿ ಹಲವಾರು ಗಣ್ಯರು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ವಿಜಯಪುರದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸುಂದರ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ;ಜೋಡ ಗುಮ್ಮಟ: ಇವು ಎರಡು ಅವಳಿ ಗುಮ್ಮಟದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಅಷ್ಟಭುಜಾಕೃತಿಯ ಸಮಾಧಿಗಳಾಗಿವೆ. ಇದನ್ನು ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಯಾದ ಖಾನ್ ಮಹಮ್ಮದ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಲಹೆಗಾರನಾದ ಅಬ್ದುಲ್ ರಜಾಕ್ ಖಾದ್ರಿ ನಿನಪಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ;ಮೆಹತರ ಮಹಲ್: ಈ ಮಹಲನ್ನು 1620ರಲ್ಲಿ ಮಹಮದ್ ಆದಿಲ್ ಶಾನು ಕಸಗೂಡಿಸುವರಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದನು. ಈ ಮಹಲನ್ನು ಇಂಡೋ - ಸಾರ್ಸೆನಿಕ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ;ಸಾತ್ ಮಂಜಿಲ್: ಹೆಸರೆ ಹೇಳವಂತೆ ಏಳು ಅಂತಸ್ತುಗಳ್ಳುಳ್ಳ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದ್ದು ನೋಡಲು ಸುಂದರವಾಗಿದೆ. ;ಜಲ ಮಂಜಿಲ್: ಜಲ ಮಂಜಿಲ್ನ್ನು ರಾಣಿಯರ ಸ್ನಾನದ ಗೃಹವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ;ಆನಂದ ಮಹಲ್: ಆನಂದ ಮಹಲ್ನ್ನು ಇಬ್ರಾಹಿಮ್ ಆದಿಲ್ ಷಾರವರು ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ;ಬೇಸಿಗೆ ಅರಮನೆ, ಕುಮಟಗಿ: ವಿಜಯಪುರ ನಗರದಿಂದ 20 ಕಿಮೀ ದೂರದ [[ಕುಮಟಗಿ]] ಗ್ರಾಮದ ಕೆರೆಯ ಸಮೀಪ ಎರಡು ಮತ್ತು ಕೆರೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಬೇಸಿಗೆ ಅರಮನೆಯಿದೆ. ;ವಿಜಯಪುರ ಕೋಟೆ: ವಿಜಯಪುರದ ಕೋಟೆ ಬಹುಶಃ ಭಾರತದ ಬೃಹತ್ ಕೋಟೆಗಳಲ್ಲೊಂದು. ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಕೋಟೆಯ ಹೊರಸುತ್ತಿನ ಗೋಡೆಯ ಸುತ್ತಳತೆ ಸುಮಾರು 10 ಕಿ.ಮೀ. ಎಂದರೆ ಇದರ ವಿಸ್ತಾರದ ಪರಿಚಯವಾಗುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಿರುವ ಕೋಟೆ ಕೆಲವೆಡೆ 50 ಅಡಿ ಗಳಷ್ಟು ದಪ್ಪವಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಸುತ್ತ 50 ಅಡಿ ಅಗಲದ ಕಂದಕವಿದೆ. ಸುರಕ್ಷತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಕೋಟೆ ಅತ್ಯಂತ ಬಲಿಷ್ಠವೆಂದೇ ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದೆ.ಸುಂದರ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿರುವ ಇಲ್ಲಿನ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಜನರು ಅರಕಿಲ್ಲಾ ಎಂದೇ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. 1556 ರಲ್ಲಿ ಯೂಸೂಫ್ ಆದಿಲ್ ಶಾಹನು ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದನು. ಈ ಕೋಟೆಯ ಸುತ್ತಲೂ 100 ಯಾರ್ಡ್ ಗಳಷ್ಟು ಅಗಲವಾದ ಕಂದಕವೊಂದು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ವೈರಿಗಳ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಸಲಾದ ಈ ಕಂದಕವು ಸದ್ಯ ನೀರಿನ ಸಂಗ್ರಹ ಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ದಾಳಿಯಿಂದ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿರುವ ಹಲವಾರು ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಕೋಟೆ ಗೋಡೆಯ ಎತ್ತರವು 30ರಿಂದ 50 ಅಡಿ ಇದೆ. ಕೋಟೆಗುಂಟ ದೊಡ್ಡದಾದ 96 ಬುರ್ಜ್ ಗಳಿವೆ. ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ 10 ಮುಖ್ಯದ್ವಾರಗಳಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು 25 ಅಡಿ ಅಗಲವಾಗಿವೆ. ವೈರಿಗಳ ಆಕ್ರಮಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಜಯಪುರದ ಮೊಘಲರು ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಲವಾರು ಪಾಳುಬಿದ್ದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಈ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ವೈಭವವನ್ನು ನೆನಪಿಗೆ ತರಿಸುತ್ತವೆ. [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹೊಂದಿರುವ ಮಹತ್ವದ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿ ವಿಜಯಪುರ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಹಲವಾರು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ವಿಜಯಪುರದಲ್ಲಿನ ಗಗನ ಮಹಲ್ ಅರಮನೆ, ಸಾತ ಮಂಜಿಲ್, ಬಾರಾ ಕಮಾನ್ ಮತ್ತು ಜಲ ಮಂಜಿಲ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಇನ್ನಿತರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ;ನೋಡಬೇಕಾದ ಸ್ಥಳಗಳು: ಒಳಕೋಟೆಯಾದ ಅರಕಿಲ್ಲಾ, ಎರಡನೇ ಇಬ್ರಾಹೀಂ ಆದಿಲ್ ಶಾ 1589ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಅರಮನೆ ಆನಂದಮಹಲ್, ಹಳೆಯ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳ ಚಪ್ಪಡಿ, ಕಂಬ ಬಳಸಿ ದೇವಾಲಯ ವಾಸ್ತು ರೀತ್ಯ ಕಟ್ಟಲಾಗಿರುವ ಕರೀಮುದ್ದೀನನ ಮಸೀದಿ, ರಾಜಸಭಾ ಸದನ ಗಗನ್ಮಹಲ್, ಬೃಹತ್ ಕಟ್ಟಡಗಳಾದ ಸಾತ್ ಮಂಜಿಲ್, ಜಲಮಂಜಿಲ್, ಅಸಾರ್ ಮಹಲ್, ನಗರ್ಖಾನಾ, ಜಹಾಜ್ ಮಹಲ್, ಜಾಮಿ ಮಸೀದಿ, ಚಾಂದ ಬೌಡಿ, ತಾಜ್ ಬೌಡಿ ಹಾಗೂ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ರೋಜಾ. ಇಬ್ರಾಹಿಂ ರೋಜಾದ ವಾಸ್ತುವೇ ತಾಜಮಹಲಿಗೆ ಬುನಾದಿಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ;ಹಿಂದೂ ಶೈಲಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳು / ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಗಳು: ;ಶಿವಗಿರಿ (ಶಿವನ ಬೃಹತ ಪ್ರತಿಮೆ): [[Image:BijapurShivaMonument.jpg|thumb|300px|ಶಿವನ ವಿಗ್ರಹ]] ಭಾರತ ದೇಶದ ಮೂರನೇಯ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿವನ ಪ್ರತಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಶಿವಗಿರಿ ಎಂತಲೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿಮೆಯು 85(26 ಮೀಟರ್) ಅಡಿ ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು ಮತ್ತು 1500 ಟನ್ ತೂಕ ಇದ್ದು ಟಿ.ಕೆ.ಪಾಟೀಲ ಬೆನಕಟ್ಟಿ ಚಾರಿಟೇಬಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್, ವಿಜಯಪುರ ವತಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] ಮೂಲದ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳಾದ ಪ್ರಶಾಂತ, ಆಚಾರ್ಯ, ರಾಜಶೇಖರ ರಾಜುರವರು ನೀಲನಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಕೇವಲ 13 ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರತಿಮೆಯ ಕೆಳಗಡೆ ಚಿಕ್ಕ ಶಿವನ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಒಳಗಡೆ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಶಿವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಬರೆಸಲಾಗಿದೆ. ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ 18 ಎಕರೆಯಲ್ಲಿ ಅನಾಥಾಲಯ, ವಸತಿ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಬಸಂತ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಟ್ರಸ್ಟನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಶ್ರೀ ಬಸಂತಕುಮಾರ ಪಾಟೀಲರು ಅವರ ತಾಯಿಯ ತುಲಾಭಾರವನ್ನು ಚಿನ್ನದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿ(55 ಕೆ.ಜಿ ಚಿನ್ನವು 4.5 ಕೋಟಿ ಬೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು) ಅದರಿಂದ ಬಂದ ಹಣದಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಬೃಹತ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅಭಿವೃದ್ದಿಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ;ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ: ವಿಜಯಪುರ ನಗರದ ಹೃದಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದು ಪವಿತ್ರ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ದಿನದಂದು ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಜಾತ್ರೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ದನಗಳ ಜಾತ್ರೆಯು ಕೂಡ ಜರಗುತ್ತದೆ. ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ರಾತ್ರಿಯಂದು ಡಾ. ಬಿ. ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಜಿಲ್ಲಾ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಮದ್ದು ಸುಡುವುದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸೋಲ್ಲಾಪುರದ ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದರಾಮೇಶ್ವರ (ಬಸವಾದಿ ಶರಣರು) ನೆನಪಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ;ತೊರವಿ ಶ್ರೀ ನರಸಿಂಹ ದೇವಾಲಯ: ವಿಜಯಪುರ ನಗರದ ಹೊರಭಾಗದ [[ತೊರವಿ]] ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ತೊರವಿ ನರಸಿಂಹ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಕುಮಾರ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯು ಇದೇ ದೇವಾಲಯ ದಲ್ಲಿ ತೊರವಿ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ತೊರವಿ ರಾಮಾಯಣ ಕೃತಿಯನ್ನು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಒಳ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಡಲಾಗಿದ್ದು ಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ದೇವಾಲಯದ ಒಳ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. <big>ತೊರವಿ</big> ಗ್ರಾಮವು ವಿಜಯಪುರದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ 6 ಕಿ.ಮೀ. ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಅಥಣಿಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರಾಮ. ಈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನರಸಿಂಹ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನ ಗುಹಾಂತರ ದೇವಾಲಯದಂತೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಆಕರ್ಷಕವಾದ ನರಸಿಂಹ ವಿಗ್ರಹ ಗಮನ ಸೆಳೆ ಯುತ್ತದೆ. 15 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನರಹರಿ ಎಂಬ ಕವಿ, <big>ಕುಮಾರ ವಾಲ್ಮೀಕಿ</big> ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ನರಸಿಂಹ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿಯೇ ಕುಳಿತು <big>ತೊರವಿ ರಾಮಾಯಣ</big>ವನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ. ;ಸಹಸ್ರ ಫಣಿ ಜೈನಮಂದಿರ: ಕೇಂದ್ರ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ 5 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಶ. 5ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ <big>ಸಹಸ್ರಫಣಿ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಬಸದಿ</big> ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಬಸದಿಯು ಚೌಕಾಕಾರವಾಗಿದ್ದು, ಅರೆಮೆರಗುಗೊಳಿಸಿದ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣದ ಸಣ್ಣ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವು ಆಯತಾಕಾರದ ಸಭಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಒಯ್ದು ಅದು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋಡೆಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ದೇವಾಲಯದ ಬಾಗಿಲುಗಳವರೆಗೂ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮೂರು ಜಿನ ಮೂರ್ತಿಗಳಿದ್ದು, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯ ಮೂರ್ತಿ ಸಹಸ್ರಫಣಿ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥರದಾಗಿದೆ. ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥನ ತುದಿಯ ಹೆಡೆಗೆ ಹಾಲು ಎರೆದರೆ ಆ ಹಾಲು 1008 ಹೆಡೆಗಳ ಮುಖಾಂತರ ಹರಿದು ಬಂದು, ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥನ ಮಸ್ತಕ ಮತ್ತು ಭುಜಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ರೀತಿ ವಿಸ್ಮಯವಾಗಿದೆ. ;ಶ್ರೀ ಸದ್ಗುರು ರುಕ್ಮಾಂಗದ ಪಂಡಿತರ ಸಮಾಧಿ ಶ್ರೀ ಸದ್ಗುರು ರುಕ್ಮಾಂಗದ ಪಂಡಿತರ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳವು ವಿಜಯಪುರದಿಂದ ಅಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ ೪ ಕಿ.ಮೀ. ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕಲಿಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಇದೆ. ರುಕ್ಮಾಂಗದ ಪಂಡಿತರು ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿ ರಾಜನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು ಮತ್ತು ಗುರುಗಳಾಗಿದ್ದರು. ;ಸಮೀಪದ ಪ್ರವಾಸಿ / ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು: {{col-begin}} {{col-break}} * [[ಆಲಮಟ್ಟಿ ಆಣೆಕಟ್ಟು]] * [[ಬಸವನ ಬಾಗೇವಾಡಿ]] {{col-break}} * [[ಕೂಡಲಸಂಗಮ]] * [[ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು]] {{col-break}} * [[ಬಾದಾಮಿ]] * [[ಐಹೊಳೆ]] {{col-break}} * [[ಮಹಾಕೂಟ]] * [[ಕಾಖಂಡಕಿ]] {{col-break}} * [[ಯಲಗೂರ]] * [[ಬಸರಕೋಡ]] {{col-break}} * [[ಇಂಗಳೇಶ್ವರ]] * [[ಕುಮಟಗಿ]] {{col-end}} [[File:Uttar Karnataka food.JPG|thumb|ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಊಟ]] [[ಚಿತ್ರ:scan0038.jpg|thumb|ಕೃಷ್ಣ ಗೋಪಾಲ ಜೋಶಿ]] ==ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಶೈಲಿ== ಅಪ್ಪಟ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಶೈಲಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.ಪುರುಷರು ದೋತ್ರ, ನೆಹರು ಅಂಗಿ ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆ ರುಮಾಲು(ಪಟಕ) ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಹಿಳೆ ಯರು ಇಲಕಲ್ಲ ಸೀರೆ ಮತ್ತು ಖಾದಿ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಲಂಬಾಣಿ ಜನಾಂಗವು ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. ==ಕಲೆ== ಲಾವಣಿ ಪದಗಳು, ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ, ಗೀಗೀ ಪದಗಳು, ಹಂತಿ ಪದಗಳು ಮತ್ತು ಮೊಹರಮ್ ಹೆಜ್ಜೆ ಕುಣಿತ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಈ ನಾಡಿನ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ. ==ಹಣಕಾಸು== ವಿಜಯಪುರ ನಗರದ [[ಬಸವನ ಬಾಗೇವಾಡಿ]] ರಸ್ತೆಯ ಇಬ್ರಾಹಿಮಪುರ ಗೇಟಿನ ಬಳಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಚೇರಿಯಿದೆ. ==ವ್ಯಾಪಾರ== ವಿಜಯಪುರ ನಗರವು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಡಚಣ ಪಟ್ಟಣವು ಜವಳಿ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯಾಗಿದೆ. ==ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು== [[ಚಿತ್ರ:Gv2 08072008.jpg|thumb|right|ಡಾ.ಜಿ.ವಿ.ಕುಲಕರ್ಣಿ]] ಸರ್ಕಾರಿ ರಾಷ್ತ್ರೀಕೃತ, ಸಹಕಾರಿ, ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಸಹಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಕಾರ್ಯಾನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ==ಆಡಳಿತ== ವಿಜಯಪುರವು ಕರ್ನಾಟಕದ [[ಬೆಳಗಾವಿ]] ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಎರಡು ಉಪ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ವಿಜಯಪುರ ಉಪವಿಭಾಗವು ವಿಜಯಪುರ, ಬಸವನ ಬಾಗೇವಾಡಿ ಮತ್ತು ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇಂಡಿ ಉಪವಿಭಾಗವು ಇಂಡಿ ಮತ್ತು ಸಿಂದಗಿ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ ( ಜಿಲ್ಲಾ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಸಹ) ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ಉಪ ವಿಭಾಗವು ಆಯುಕ್ತರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ತಾಲ್ಲೂಕು ಒಬ್ಬ ತಹಸೀಲ್ದಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇವರು ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ==ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು== [[File:Bijapur-district-kn.svg|thumb|ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಕಾಶೆ]] [[Image:BijapurDistrict Map 2006.JPG|thumb|200px|ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳ ನಕ್ಷೆ]] [[File:Map of Biajpur.JPG|thumb|ವಿಜಯಪುರ ನಕಾಶೆ]] * [[ವಿಜಯಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕು]] [http://www.bijapurcity.mrc.gov.in/ ವಿಜಯಪುರ ನಗರಸಭೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160422132943/http://www.bijapurcity.mrc.gov.in/ |date=2016-04-22 }} * [[ಇಂಡಿ ತಾಲ್ಲೂಕು]] [http://www.inditown.mrc.gov.in/ ಇಂಡಿ ಪುರಸಭೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160407100138/http://www.inditown.mrc.gov.in/ |date=2016-04-07 }} * [[ಸಿಂದಗಿ ತಾಲ್ಲೂಕು]] [http://www.sindagitown.mrc.gov.in// ಸಿಂದಗಿ ಪುರಸಭೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170422181102/http://www.sindagitown.mrc.gov.in/ |date=2017-04-22 }} * [[ಬಸವನ ಬಾಗೇವಾಡಿ ತಾಲ್ಲೂಕು]] [http://www.basavanabagewaditown.mrc.gov.in/ ಬಸವನ ಬಾಗೇವಾಡಿ ಪುರಸಭೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160110145737/http://www.basavanabagewaditown.mrc.gov.in/ |date=2016-01-10 }} * [[ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ ತಾಲ್ಲೂಕು]] [http://www.muddebihaltown.mrc.gov.in/tourism ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ ಪುರಸಭೆ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಫೆಬ್ರುವರಿ 8, 2013 ರಂದು ವಾರ್ಷಿಕ ಮುಂಗಡ ಪತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 7 ಹೊಸ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದೆ. <big>ಹೊಸ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು</big> * [[ತಾಳಿಕೋಟಿ]] [http://www.talikotetown.mrc.gov.in/ ತಾಳಿಕೋಟ ಪುರಸಭೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160423000514/http://www.talikotetown.mrc.gov.in/ |date=2016-04-23 }} * [[ಬಬಲೇಶ್ವರ]] * [[ಚಡಚಣ]] * [[ತಿಕೋಟಾ]] * [[ನಿಡಗುಂದಿ]] * [[ದೇವರ ಹಿಪ್ಪರಗಿ]] * [[ಕೊಲ್ಹಾರ]] * [[ಆಲಮೇಲ]] ==ಬೀಜ ಉತ್ಪಾದಕ ಕಂಪನಿಗಳು== * ಮೆ. ಗ್ರೇನ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಅಗ್ರಿ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಪ್ರೈ.ಲಿ., ವಿಜಯಪುರ. * ಮಿತ್ರ ಅಗ್ರೊ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್, ವಿಜಯಪುರ * ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯ ಮತ್ತು ರಫ್ತು ನಿಗಮ ಶೀತಲಿಕರಣ ಘಟಕ, ವಿಜಯಪುರ ==ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಸಹಕಾರ ಮಾರಾಟ ಮಹಾಮಂಡಳ ನಿಯಮಿತ== ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಸಹಕಾರ ಮಹಾಮಂಡಳ ನಿಯಮಿತದ ಶಾಖಾ ಕಚೇರಿಯು ಕೃಷಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿದೆ. ==ಪಾಸ್ ಪೋರ್ಟ್ ಕೇಂದ್ರ== ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿ ಪಾಸ್ ಪೋರ್ಟ್ ಸೇವಾ ಕೇಂದ್ರ, ವಿಜಯಪುರ. ==ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು== <big>ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು</big> ==ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು== ಕರ್ನಾಟಕ ವಸತಿ ಇಲಾಖೆಯು ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದೆ. <big>ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು</big> * ಅಲಿಯಾಬಾದ್ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶ ಹಂತ - 1 * ಅಲಿಯಾಬಾದ್ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶ ಹಂತ - 2 * ಮಹಲ ಬಾಗಾಯತ್ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶ <big>ಕೈಗಾರಿಕಾ ಎಸ್ಟೇಟುಗಳು</big> {{col-begin}} {{col-break}} * ಮಹಲ ಬಾಗಾಯತ್, ವಿಜಯಪುರ * ಕಸಬಾ, ವಿಜಯಪುರ {{col-break}} * ವಿಜಯಪುರ * ಸಿಂದಗಿ {{col-break}} * ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ * ಬಸವನ ಬಾಗೇವಾಡಿ {{col-break}} * ಇಂಡಿ * ತಾಳಿಕೋಟ {{col-break}} * ಬಬಲೇಶ್ವರ {{col-end}} ==ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು== ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಸರಕಾರಿ ಹಾಗೂ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. <br /> ==ಆಕಾಶವಾಣಿ ಕೇಂದ್ರ== ವಿಜಯಪುರ ನಗರದ [[ಅಥಣಿ]] ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಆಕಾಶವಾಣಿ ಕೇಂದ್ರವಿದೆ. 101.8 ಮೆಗಾ ಹರ್ಟ್ಸ್ ತರಂಗಾಂತರದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ವೃತ್ತದಿಂದ 4 ಕಿ.ಮೀ. ಅಂತರದಲ್ಲಿ [[ಅಥಣಿ]]ಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಎಡಕ್ಕೆ ವರ್ತುಲ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರವು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ 'ಪ್ರಸಾರ ಭಾರತಿ’ಯ ಮೊದಲ ಮಗುವಾಗಿ ದಿನಾಂಕ : 18-09-1997 ರಂದು ಎಫ್.ಎಮ್. ಬ್ಯಾಂಡಿನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಸ್ವಂತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ಪ್ರಸಾರಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ [[ದೆಹಲಿ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಮುಂಬಯಿ]] ವಿವಿಧ ಭಾರತಿ ಕೆಂದ್ರಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಮರು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. 2x*3 ಕಿ.ವ್ಯಾ. ಪ್ರಸಾರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ಇದರ ಪ್ರಸಾರವು ಸುಮಾರು 80. ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದವರೆಗೂ ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೃಷಿ, ಜಾನಪದ ಕಲೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ಮನರಂಜನೆ ಹಾಗೂ ಮಕ್ಕಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರತಿಭೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ==ವಾಹನ ಸಾರಿಗೆ== ವಿಜಯಪುರ ಪಟ್ಟಣವು ನಗರ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಾರಿಗೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ 9 ಫೆಬ್ರುವರಿ 2013 ರಂದು ಅತ್ಯ್ಯಾಧುನಿಕ ಈಶಾನ್ಯ ಕರ್ನಾಟಕ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮದ ನಗರ ಸಾರಿಗೆ ವಾಹನಗಳು ಪ್ರಾರಭವಾಗಿ ನಗರದ ಜನತೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣದ ಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಗರ ಸಾರಿಗೆ ವಾಹನ ಗಳಿಗೆ ವಿಜಯಪುರ ನಗರ ಸಾರಿಗೆ (ದಿ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ವಿಕ್ಟರಿ) ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ದಿನದ ಪಾಸನ್ನು ಪಡೆದು ನಗರದ ತುಂಬೆಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸರಕಾರೇತರ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಕರ್ನಾಟಕ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮದ ಸಾರಿಗೆ ವಾಹನಗಳು ರಾಜ್ಯ, ಅಂತರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾದ್ಯಂತ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಜಯಪುರದಿಂದ [[ಮುಂಬಯಿ]], [[ಪುಣೆ|ಪುನಾ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಹೈದರಾಬಾದು]]ಗಳಿಗೆ ಐಷಾರಾಮಿ ಬಸ್ಸುಗಳು ಓಡಾಡುತ್ತವೆ. ಇತರೆ ನಿಗಮದ ಬಸ್ಸುಗಳು,ಅಂತರರಾಜ್ಯ ([[ಗೋವಾ]] ಮತ್ತು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]) ವಾಹನಗಳು ಕೂಡ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ ಸಂಖ್ಯೆ - <big>ಕೆ ಎ - 28</big> ಆಗಿದೆ. ವಿಜಯಪುರ ನಗರದ [[ಬಾಗಲಕೋಟ]] ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. <big>ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು</big> ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಉತ್ತರದ ಕಡೆಗೆ {{col-begin}} {{col-break}} * [[ಆಲಮಟ್ಟಿ]] * [[ಬೇನಾಳ]] {{col-break}} * [[ವಂದಾಲ]] * [[ಅಂಗಡಗೇರಿ]] {{col-break}} * [[ತೆಲಗಿ]] * [[ಕೂಡಗಿ]] {{col-break}} * [[ಕಲಗುರ್ಕಿ]] * [[ಮುಳವಾಡ]] {{col-break}} * [[ಹೊನಗನಹಳ್ಳಿ]] * [[ಜುಮನಾಳ]] {{col-break}} * [[ಇಬ್ರಾಹಿಂಪುರ]] * ವಿಜಯಪುರ {{col-break}} * [[ಅಲಿಬಾದ್]] * [[ಮಿಂಚನಾಳ]] {{col-break}} * [[ಕ್ಯಾತನಕೇರಿ]] * [[ನಿಂಬಾಳ]] {{col-break}} * [[ಚೋರಗಿ]] * [[ಇಂಡಿ]] {{col-break}} * [[ಲಚ್ಯಾಣ]] * [[ಪಡನೂರ]] {{col-end}} ==ವಿಮಾನಯಾನ ಸಾರಿಗೆ== <big>ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ</big> ವಿಜಯಪುರ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಪಟ್ಟಣದಿಂದ 5ಕಿ.ಮೀ ಮಧಬಾವಿ ಗ್ರಾಮದ ಹತ್ತಿರ ದೂರವಿದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ಸರಕಾರವು 725 ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದೆ. ==ಜಲಸಾರಿಗೆ== <big>ಬಂದರು</big> ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಹತ್ತಿರವಾದ [[ಕಾರವಾರ]] ಹಾಗೂ [[ಗೋವಾ]] ಬಂದರುಗಳಿವೆ. ==ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಿಂದ ತಾಲ್ಲೂಕಿಗೆ ಇರುವ ದೂರ== ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಿಂದ ತಾಲ್ಲೂಕಿಗೆ ಇರುವ ದೂರವನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೊಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. {| class="wikitable" <hiddentext>generated with [[:de:Wikipedia:Helferlein/VBA-Macro for EXCEL tableconversion]] V14<\hiddentext> |- style="background-color:#969696;font-weight:bold" valign="bottom" | width="30" Height="30" style = "text-align:center"| ಕ್ರ.ಸಂ. | width="100" style = "text-align:center"| ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು | width="150" style = "text-align:center"| ಬಸವನ ಬಾಗೇವಾಡಿ | width="100" style = "text-align:center"| ವಿಜಯಪುರ | width="100" style = "text-align:center"| ಇಂಡಿ | width="100" style = "text-align:center"| ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ | width="100" style = "text-align:center"| ಸಿಂದಗಿ |- valign="bottom" style = "text-align:center" | Height="12.75" |1 | ಬಸವನ ಬಾಗೇವಾಡಿ | 0 | 45 | 85 | 37 | 57 |- valign="bottom" style = "text-align:center" | Height="12.75" | 2 | ವಿಜಯಪುರ | 45 | 0 | 55 | 82 | 60 |- valign="bottom" style = "text-align:center" | Height="12.75" | 3 | ಇಂಡಿ | 85 | 55 | 0 | 100 | 50 |- valign="bottom" style = "text-align:center" | Height="12.75" | 4 | ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ | 37 | 82 | 100 | 0 | 80 |- valign="bottom" style = "text-align:center" | Height="12.75" | 5 | ಸಿಂದಗಿ | 57 | 60 | 50 | 80 | 0 |} * ==ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ== ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಡಾ|| ಬಿ.ಆರ್.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಜಿಲ್ಲಾ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು 1982ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಸೈಕಲ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್, ಜಿಮ್, ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಮೈದಾನ, ವಾಲಿಬಾಲ್ ಮೈದಾನ, ಸ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಮೈದಾನ ಮತ್ತು ಒಳಾಂಗಣ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಇದೆ. ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ರಾಜ್ಯ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ==ಕ್ರೀಡೆ== ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಸೈಕ್ಲಿಸ್ಟಗಳ ಕಣಜ. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಪ್ರೇಮಲತಾ ಸುರೇಬಾನ, ಯಲಗುರೇಶ ಗಡ್ಡಿ, ಲಕ್ಕಪ್ಪ ಕುರಣಿ, ಸಂತೋಷ್ ಕುರಣಿ, ರಾಜು ಭಾಟಿ, ಆರತಿ ಭಾಟಿ, ಆನಂದ ದಂಡಿನ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಕುರಣಿ, ಗೀತಾಂಜಲಿ ಜ್ಯೋತೆಪ್ಪನ್ನವರ, ಆಸೀಫ್ ಅತ್ತಾರ, ಶಹೀರಾ ಅತ್ತಾರ, ಮೇಘಾ ಗೂಗಾಡ, ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಡೊಳ್ಳಿ, ಗಂಗೂ ಬಿರಾದಾರ, ಸೀಮಾ ಅಡಗಲ್ಲ, ಸಂಜು ನಾಯಕ,ಶಾಹಿರಾಬಾನು ಲೋಧಿ,ಸಾವಿತ್ರಿ ಹೆಬ್ಬಾಳಟ್ಟಿ, ಶಿವಲಿಂಗಪ್ಪ ಯಳಮೇಲಿ,ಮಲಿಕ್ ಅತ್ತಾರ ಮತ್ತು ನೀಲಮ್ಮ ಮಲ್ಲಿಗವಾಡ ಮುಂತಾದವರು. ಇಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು ರಾಜ್ಯ , ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗೂ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯವರಾದ ಕಿರಣ ಕಟ್ಟಿಮನಿಯವರು ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ನ ವಿಜಯಪುರ ಬುಲ್ಸ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ ಮಾಲೀಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. * ಕ್ರೀಡಾ ನಿಲಯ, ವಿಜಯಪುರ ==ರಾಜಕೀಯ== ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ 8 ಜನ ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ (ಕೆಳಮನೆ), ಒಬ್ಬರು ಲೋಕಸಭೆಗೆ (ಸಂಸದರು) ಮತ್ತು 5 ಜನ ವಿಧಾನಪರಿಷತ್ ಗೆ(ಮೇಲ್ಮನೆ) ಶಾಸಕರು ಆಯ್ಕೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. <big>ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು</big> * [[ವಿಜಯಪುರ ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]] * [[ಬಬಲೇಶ್ವರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]] * [[ಇಂಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]] * [[ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]] * [[ದೇವರ ಹಿಪ್ಪರಗಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]] * [[ಬಸವನ ಬಾಗೇವಾಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]] * [[ಸಿಂದಗಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]] * [[ನಾಗಠಾಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]] ==ನಗರಾಡಳಿತ== ವಿಜಯಪುರ ನಗರವು ವಿಜಯಪುರ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ವಿಜಯಪುರ ಅಭಿವೃಧ್ದಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು ವಿಜಯಪುರ ನಗರವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. * ಜನಸಂಖ್ಯೆ - 3,26,368 (2011) * ವಿಸ್ತೀರ್ಣ - 93.5 ಸ್ಕ್ವರ್ ಮೀಟರ್ * ವಾರ್ಡಗಳು - 35 * ನಗರದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆಯ ಉದ್ದ - 600 ಕಿ.ಮೀ. ==ಶಿಕ್ಷಣ== ನಗರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕಾನೇಕ ಪ್ರಾಥಮಿಕ, ಮಾಧ್ಯಮಿಕ, ಸ್ನಾತಕ, ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಸಂಸ್ಠೆಗಳಿಂದ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಕಲೆ, ವಿಜ್ಞಾನ, ಕಾನೂನು, ವಾಣಿಜ್ಯ, ಆಡಳಿತ, ಗಣಕವಿಜ್ಞಾನ, ವೈದ್ಯಕೀಯ, ಆಯುರ್ವೇದ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿವೆ. ಮಹಿಳಾ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಕರ್ನಾಟಕದ ಏಕಮಾತ್ರ [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ವಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ರಕ್ಷಣಾ ಖಾತೆಯಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುವ ಸೈನಿಕ ಶಾಲೆ ಇದೆ. [[File:BLDEA's Dr.P.G.Halakatti College of Engineering and Technology. Bijapur - 586101, Karnataka , India..jpg|thumb|ವಚನ ಪಿತಾಮಹ ಡಾ.ಫ.ಗು.ಹಳಕಟ್ಟಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಹಾಗೂ ಅಭಿಯಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ,ವಿಜಯಪುರ]] [[File:Anjuman college bijapur.JPG|thumb|ಅಂಜುಮನ್ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ, ವಿಜಯಪುರ]] [[File:Banjara bijapur.JPG|thumb|ಬಂಜಾರಾ ಸಂಘ, ವಿಜಯಪುರ]] ==ಸಾಹಿತ್ಯ== [[File:S S Maharaj.jpg|thumb|250px|right| ಸ.ಸ. ಗಣಪತರಾವ ಮಹಾರಜ, ಶಾಂತಿ ಕುಟೀರ ಆಶ್ರಮ, ಕನ್ನೂರ]] ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮೃದ್ದವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಾಹಿತಿಗಳಾದ [[ಅಣ್ಣ ಬಸವಣ್ಣ]], [[ಅಭಿನವ ಪಂಪ ನಾಗಚಂದ್ರ]], [[ಕುಮಾರ ವಾಲ್ಮೀಕಿ]], [[ಅಗ್ಗಳ]], [[ಗೋಪಕವಿ]], [[ಕಾಖಂಡಕಿ ಮಹಿಪತಿದಾಸರು]], ರುಕ್ಮಾಂಗದ ಪಂಡಿತರು, [[ಫ.ಗು.ಹಳಕಟ್ಟಿ]], [[ಬಂಥನಾಳ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು]], [[ಶಿಂಪಿ ಲಿಂಗಣ್ಣ]], [[ಹಲಸಂಗಿ ಮಧುರ ಚೆನ್ನ]], [[ಹರ್ಡೇಕರ ಮಂಜಪ್ಪ]], ಕಾಪಸೆ ರೇವಪ್ಪ, [[ಶ್ರೀರಂಗ]], [[ರಂ. ಶ್ರೀ. ಮುಗಳಿ]], [[ಮಲ್ಲಪ್ಪ ಚಾಂದಕವಟೆ]], ಶಿವಲಿಂಗಪ್ಪ ಯಡ್ರಾಮಿ, ಪ್ರೊ. ಎ.ಎಸ್.ಹಿಪ್ಪರಗಿ, [[ಬಿ. ಬಿ. ಹೆಂಡಿ|ಡಾ.ಬಿ.ಬಿ.ಹೆಂಡಿ]], ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಮಹಾ ಸ್ವಾಮಿಜಿಗಳು, [[ಎಮ್.ಎಮ್.ಕಲಬುರ್ಗಿ]], [[ಶಂ.ಗು.ಬಿರಾದಾರ]], ಶರಣಪ್ಪ ಕಂಚಾಣಿ, [[ಕುಮಾರ ಕಕ್ಕಯ್ಯ]], [[ಸಿಸು ಸಂಗಮೇಶ]], ಸಂಗಮನಾಥ ಹಂಡಿ, [[ರಂಜಾನ ದರ್ಗಾ]], [[ಸ. ಜ. ನಾಗಲೋಟಿಮಠ|ಸ.ಜ.ನಾಗಲೋಟಿ ಮಠ]], [[ಎಚ್ ಬಿ ವಾಲೀಕಾರ]], [[ಆರ್. ಆರ್. ಹಂಚಿನಾಳ]], [[ಕೃಷ್ಣ ಕೊಲ್ಹಾರ ಕುಲಕರ್ಣಿ]], [[ಜಿ.ವಿ.ಕುಲಕರ್ಣಿ]], [[ಪಿ.ಬಿ.ಧುತ್ತರಗಿ]], [[ಬಸವರಾಜ ಡೋಣೂರ]], [[ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ಪುರಾಣಿಕ]], [[ರಾಮಚಂದ್ರ ಕೊಟ್ಟಲಗಿ]], [[ಕೆ.ಎನ್.ಸಾಳುಂಕೆ]], [[ಶಾಂತಾ ಇಮ್ರಾಪುರ]], ಪ್ರೊ.ಬಿ.ಆರ್.ಪೋಲೀಸಪಾಟೀಲ, ಪ್ರೊ.ಶಿವರುದ್ರ ಕಲ್ಲೋಳಕರ್, ಶಿವನಗೌಡ ಕೋಟಿ, [[ಪ್ರೊ.ಎನ್.ಜಿ.ಕರೂರ]], ಶ್ರೀ ಗೋಪಾಲ ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ ನಾಯಕ, [[ಜಂಬುನಾಥ ಕಲ್ಯಾಣಿ]], [[ಡಾ. ವಿಜಾಯಾ ದೇವಿ]], [[ಪ್ರೊ.ಜಿ.ಬಿ.ಸಜ್ಜನ]] ಮುಂತಾದ ಕವಿಗಳು, ಸಾಹಿತಿಗಳು, ಕಾಂದಬರಿಕಾರರು, ವಿಮರ್ಶಕರು, ಚಿಂತಕರು, ಕಲಾವಿದರು, ಪತ್ರಕರ್ತರು, ನಾಟಕಕಾರರು, ಸಂಶೋಧಕರು, ವಿದ್ವಾಂಸರು, ವಾಗ್ಮಿಗಳು, ಲೇಖಕರು ಮೊದಲಾದ ಹಿರಿಯ - ಕಿರಿಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ. ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಇಂಡಿ]] ತಾಲೂಕಿನ [[ಹಲಸಂಗಿ]]ಯ ಗೆಳೆಯರು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ ಪ್ರಸಾರ, ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುವುದ ರೊಂದಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಲೋಕದೊಳಗೆ ದೇಸೀಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ಕøಷ್ಟ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಿದರು. ಕಳೆದ ಶತಮಾನದ ಮೂವತ್ತರ ದಶಕದ ಅರ್ಧಭಾಗವು ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಗ್ರಹ ಕಾರ್ಯದ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ವರ್ಷಗಳಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದುದು. ಪ್ರತಿ ಎರಡು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಒಂದರಂತೆ ಒಂದೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಜನಪದ ಸಂಕಲನಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ‘ಹಲಸಂಗಿ ಗೆಳೆಯರು’ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕನ್ನಡ ದೇಸೀಕಾವ್ಯದ ಅಪುರ್ವ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಸಾರಿದರು. ಗರತಿಯ ಹಾಡು(1931), ಜೀವನ ಸಂಗೀತ(1933)ಗಳಂತೆ 'ಮಲ್ಲಿಗೆ ದಂಡೆ'(1935) ಕೃತಿಯೂ ಜನಪದ ಗೀತ ಸಂಕಲನವಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಅಪರೂಪದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು. ಈ ಬಗೆಯ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಾವಣಿಕಾರರ, ಗರತಿಯರ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದ ಮಧುರಚೆನ್ನ, ಪಿ.ಧೂಲಾ, ಕಾಪಸೆ ರೇವಪ್ಪ, ಸಿಂಪಿ ಲಿಂಗಣ್ಣನವರು ಮಾಡಿದ ಸಾಧನೆ ಅಪುರ್ವವಾದುದು. ಹಲಸಂಗಿ, ಚಡಚಣ, ಇಂಡಿ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದ ಈ ಹಾಡುಗಳ ಬಗ್ಗೆ 1923ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯಪುರ ದಲ್ಲಿ ನಡೆದ 9 ನೇ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡಿ ಈ ಹಾಡುಗಳ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಸಾರಿದರು. ಡಾ.ಗುರುಲಿಂಗ ಕಾಪಸೆಯವರು 'ಹಲಸಂಗಿ ಹಾಡು'(2000) ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯಲ್ಲಿ [[ಹಲಸಂಗಿ]] ಭಾಗದ ಲಾವಣಿಕಾರರು ಕನ್ನಡ ಕವಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸಿಕೊಂಡ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. “[[ಹಲಸಂಗಿ]]ಯ ಸುಪ್ರಸಿದ್ದ ಲಾವಣಿಕಾರನಾಗಿದ್ದ ಖಾಜಾಭಾಯಿ. ಡಾ. ಎಂ.ಎಸ್. ಮದಭಾವಿ ಅವರ ಬಬಲಾದಿ ಚಿಕ್ಕಯ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಕೃತಿ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಈ ಮೊದಲಾದ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಬಂಧಗಳು ಕನ್ನಡ ವಚನ ಪರಂಪರೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ನೆಲೆ ಹಾಗೂ ಸಾಧಕರ ಮೇಲೆ ಹೊಸ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಿವೆ. ಜೀವನ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿತವಾದ ಲಾವಣಿಗಳು ಮೂಲ ಕವಿಗಳಿಂದಲೇ ಪಡೆದವುಗಳಲ್ಲ. ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹಾಡುಗಾರರಿಂದ ದೊರಕಿಸಿದಂತಹವು. ಸಂಗ್ರಹಕಾರರು ತಿಳಿಸಿರುವಂತೆ ಲಾವಣಿಕಾರ ಕುಬ್ಬಣ್ಣನವರ ಮಕ್ಕಳಾದ ವೀರಭದ್ರಪ್ಪನವರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಲಸಂಗಿಯವರೇ ಆದ ಓಲೇಕಾರ ರಾಮಚಂದ್ರಪ್ಪನವರು ಲಾವಣಿಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಓಲೇಕಾರ ರಾಮಚಂದ್ರಪ್ಪನವರು ಆ ಕಾಲದ ಸುಪ್ರಸಿದ್ದ ಹಾಡುಗಾರರು. ಈತನ ಕಂಚಿನ ಕಂಠ ಎಂಥವರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿತ್ತು, ಬೆರಗುಗೊಳಿಸುತ್ತಲಿತ್ತು. 1936 ರಲ್ಲಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪರಮಹಂಸರ ಜನ್ಮ ಶತಮಾನೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಹಲಸಂಗಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದ್ದ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರು ಓಲೇಕಾರ ರಾಮಚಂದ್ರನಿಂದ ಲಾವಣಿಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವೇ ಮರೆತರು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ಆತನನ್ನು ತಮ್ಮ ಪುತ್ತೂರಿಗೂ ಕರಿಸಿ, ಹಾಡಿಸಿ, ಕೇಳಿ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು. ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಕಾರಂತರೇ ತಮ್ಮ ‘ಹುಚ್ಚು ಮನಸ್ಸಿನ ಹತ್ತು ಮುಖಗಳು’ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರಾಮಚಂದ್ರನ ಲಾವಣಿಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಆ ದಿನ ಕಲೆತ ಹಿಂದೂ - ಮುಸಲ್ಮಾನರ ಒಕ್ಕೂಟವು ನನ್ನ ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಾಲ ಇತ್ತು. ನಾನು ಮುಂದೊಮ್ಮೆ ಅವನನ್ನು ನಮ್ಮ ಊರಿಗೂ ಕರೆಯಿಸಿಕೊಂಡು ಹಾಡಿಸಿ ಕೇಳಿದ್ದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಅವನಿಂದ ನಮ್ಮ ಶಾಲೆಯ ಹುಡುಗರಿಗೂ ಲಾವಣಿಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುವ ಏರ್ಪಾಡು ಮಾಡಿದ್ದೆ. ಇದು ಅಂದಿನ ಹಲಸಂಗಿ ಲಾವಣಿ ಹಾಡುಗಾರನ ಅಗ್ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಓಲೇಕಾರ ರಾಮಚಂದ್ರನಂತೆ ಓಲೇಕಾರ ಮಾದಣ್ಣನೂ ಲಾವಣಿಗಳನ್ನು ಸೊಗಸಾಗಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಮಧುರಚೆನ್ನರ ಆತ್ಮೀಯ ಗೆಳೆಯನಾದ ಈತನಿಂದ ಆ ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿನವರು ಲಾವಣಿಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಹಲಸಂಗಿಯ ಗಾಢ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದ ವರಕವಿ ದ.ರಾ.ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ‘ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ’ ದಂಥ ಕವಿತೆಗಳು ಲಾವಣಿಯ ಲಯವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು.” [[ಹಲಸಂಗಿ]] ಗೆಳೆಯರು ಕೈಗೊಂಡ ಆ ಸಂದರ್ಭದ ಜಾನಪದ ಸಂಗ್ರಹ, ಸಂಪಾದನೆ ಪ್ರಚಾರ ಕಾರ್ಯ ಜನಮುಖಿ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕತೆ ತಂದಿತು. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಜಾನ್ ಫೇತ್ವುನಲ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದ ಆಯ್ದ ಲಾವಣಿಗಳು ‘ಇಂಡಿಯನ್ ಎಂಟಿಕ್ವೆರಿ’ 1885-1888ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಇವುಗಳಿಗೆ ಕನ್ನಡ ದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕತೆ ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಸಾಧನೆ ಹಲಸಂಗಿ ಗೆಳೆಯರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಪಿ.ಧೂಲಾ ಸಾಹೇಬ ಮತ್ತು ಸಿಂಪಿ ಲಿಂಗಣ್ಣನವರ ‘ಜೀವನ ಸಂಗೀತ’ ಲಾವಣಿಗಳ ಮೊದಲ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. 1919ರಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ 5 ನೆಯ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತಗೌಡರು ‘ಲಾವಣಿಗಳು’ ಎಂಬ ವಿಷಯವಾಗಿ ಒಂದು ಲೇಖನ ಓದಿ ‘ಹೈದರಾಬಾದಿನ ಲಾವಣಿ ಪದ’ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಪುಟಗಳ ಲಾವಣಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅನಂತರ 1923ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯಪುರ ದಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ‘ಹಳ್ಳಿಯ ಹಾಡುಗಳು’ ಎಂಬ ಲೇಖನವನ್ನೋದಿದ ಮಧುರಚೆನ್ನರು ಆ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಲಾವಣಿಯನ್ನೇ ಉದಾಹರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದೇ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಪಿ.ಧೂಲಾ ಸಾಹೇಬರು ‘ಲಾವಣಿಯ ಲಾವಣ್ಯ’ ಎಂಬ ಲೇಖನವನ್ನೋದಿದ್ದುದು ಒಂದು ಉಲ್ಲೇಖನೀಯ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. 1925ರಲ್ಲಿ ಮಾಸ್ತಿಯವರು ‘ಕನ್ನಡ ಲಾವಣಿ ಸಾಹಿತ್ಯ’ ಎಂಬ ಲೇಖನವನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದರು. ಹೀಗೆ ‘ಲಾವಣಿ’ಗಳ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಆಸಕ್ತಿ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಕಾರ್ಯವೇನೋ ನಡೆಯಿತು. ಆದರೆ ಯಾರೂ ಒಂದು ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಕೊಡುವ ಸಾಹಸ ಮಾತ್ರ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲಿಗೆ ಮಾಡಿದವರೆಂದರೆ ಹಲಸಂಗಿ ಗೆಳೆಯರು. ಈ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡ ನವೋದಯ ಕಾವ್ಯದ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಹಲಸಂಗಿ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ನಡೆದ ಈ ಕೆಲಸ ಕನ್ನಡದ ಹೊಸಕಾವ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸಜ್ಜು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಕನ್ನಡ ಜನಪದ ಗೀತ ಸಂಕಲನ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಕೃತಿಯಾದ ‘ಗರತಿಯ ಹಾಡು’,ಇದರಂಥದು ಇನ್ನೊಂದಿಲ್ಲವೆನ್ನುವಷ್ಟು ಅದ್ವಿತೀಯವಾದುದು. ಇದು ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಂಟು ಮಾಡಿದ ತೀವ್ರತರವಾದ ಸೆಳೆತ ದಾಖಲಾರ್ಹವಾದುದು. ಹಲಸಂಗಿ, ಚಡಚಣ, ಸಾಲೋಟಗಿ, ಇಂಡಿ ಮೊದಲಾದ ಈ ಪರಿಸರದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ದಣಿವಿಲ್ಲದೆ ಹಾಡುವ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಮುಂದೆ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಹಲಸಂಗಿ ಗೆಳೆಯರು ಹಾಡಿಸಿ ಬರೆದುಕೊಂಡರು. ಹೀಗೆ ರೂಪಿತವಾದುದೇ ‘ಗರತಿಯ ಹಾಡು.’ ಇದರ ಸಂಗ್ರಾಹಕರು ಹಲಸಂಗಿಯ ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಪ್ಪ, ಲಿಂಗಪ್ಪ, ರೇವಪ್ಪ ಮೊದಲಾದ ಗೆಳೆಯರು. ಅಂದರೆ ಮಧುರಚೆನ್ನ, ಸಿಂಪಿ ಲಿಂಗಣ್ಣ, ರೇವಪ್ಪ ಕಾಪಸೆ ಅವರು. ಹಲಸಂಗಿ ಗೆಳೆಯರ ಜನಪದ ಕಾರ್ಯವೇ ಒಂದು ಮಾದರಿಯದು. ಆ ಗೆಳೆಯರಲ್ಲೊಬ್ಬರಾದ ಕಾಪಸೆ ರೇವಪ್ಪನವರ ಈ ಕಾರ್ಯ ಇನ್ನೂ ವಿಶೇಷವಾದುದು. ಈ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಬರೆದ ಮಧುರಚೆನ್ನರ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಕೂಡ ಅಭ್ಯಾಸ ಪುರ್ಣವಾಗಿದ್ದು ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಗ್ರಹ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕವಾಗಿವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಹೊಸಕಾವ್ಯ ರಚನಾಕಾರರಿಗೆ ಅಪರೂಪದ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ‘ಮಲ್ಲಿಗೆ ದಂಡೆ’ಯ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಂತೂ ಛಂದೋವೈವಿಧ್ಯ ಅಚ್ಚರಿಗೊಳಿಸುವಂತಿದೆ. ತ್ರಿಪದಿಯ ಹಲವಾರು ರೂಪ ಭೇದಗಳ ಜೊತೆಗೆ ರಗಳೆ ಸಾಂಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಹೋಲುವ ಹಾಗೂ ದ್ವಿಪದಿ, ಚೌಪದಿ ಭೋಗ ಷಟ್ಪದಿಯಂಥ ಶಿಷ್ಟ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಅನೇಕ ಛಂದೋ ರೂಪಗಳ ಬಳಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಯಾವುದನ್ನೂ ಜನಪದ ಕವಿಗಳು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡದೇ ಬರೆದರೆಂದು ಭಾವಿಸುವುದು ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯ ರಚನೆಯ ತತ್ವಕ್ಕೇ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಬರುವ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಅಂಶವನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವುದು ಅವುಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ‘ಹಳ್ಳಿಗರ ಹಾಡು ಗಳು ಎಷ್ಟು ಮನೋಹರವಾಗಿರಬಲ್ಲವು ಅವುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದವರೆಲ್ಲ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯುಳ್ಳವರೆಂದಾಗಲಿ, ಸತತವಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದವರೆಂದಾಗಲಿ ಯಾರು ಹೇಳಬಲ್ಲರು? ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಬರುವ ತೀನಂಶ್ರೀ ಅವರು ಜನಪದರ ಕಾವ್ಯದ ಹುಟ್ಟಿನ ಸಹಜತೆಯನ್ನು ತೋರುತ್ತಾರೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಹಲಸಂಗಿ ಗೆಳೆಯರ ಬಳಗದ ಕವಿಗಳು ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ತೋರಿದ ಕಾಳಜಿಯಿಂದ ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಮೃದ್ಧತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು. ==ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳು== ವಿಜಯಪುರ ನಗರದಲ್ಲಿ ಈ ಹಿಂದೆ (90 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ) 1923ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಅಖಿಲ ಭಾರತ 9ನೇ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನವು ಸಿದ್ದಾಂತಿ ಶಿವಶಂಕರ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಜರುಗಿತ್ತು. ನಂತರ ದ್ವೀತಿಯವಾಗಿ ಅಖಿಲ ಭಾರತ 79ನೇ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನವು [[ಕೊ.ಚನ್ನಬಸಪ್ಪ]]ರವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ 9, 10, 11 ಫೆಬ್ರುವರಿ 2013ರಂದು ಸೈನಿಕ ಶಾಲೆಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಜರುಗಿತು. <big>ವಿಜಯಪುರ ನಗರದಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ</big> {| class="wikitable" <hiddentext>generated with [[:de:Wikipedia:Helferlein/VBA-Macro for EXCEL tableconversion]] V14<\hiddentext> |- style="background-color:#969696;font-weight:bold" valign="bottom" | width="30" Height="30" | ಕ್ರ.ಸಂ. | width="50" | ವರ್ಷ | width="150" | ಸ್ಥಳ | width="200" | ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ |- valign="bottom" |9 |1923 |ವಿಜಯಪುರ |[[ಸಿದ್ಧಾಂತಿ ಶಿವಶಂಕರ ಶಾಸ್ತ್ರಿ]] |- valign="bottom" |79 |2013 |ವಿಜಯಪುರ |[[ಕೊ. ಚನ್ನಬಸಪ್ಪ]] |} ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಾಹಿತಿಗಳು ಬೇರೆ ಸ್ಠಳಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು [[ಸಿಂಪಿ ಲಿಂಗಣ್ಣ]], [[ಶ್ರೀರಂಗ]] ಮತ್ತು [[ಫ.ಗು.ಹಳಕಟ್ಟಿ]]. {| class="wikitable" <hiddentext>generated with [[:de:Wikipedia:Helferlein/VBA-Macro for EXCEL tableconversion]] V14<\hiddentext> |- style="background-color:#969696;font-weight:bold" valign="bottom" | width="30" Height="30" | ಕ್ರ.ಸಂ. | width="50" | ವರ್ಷ | width="150" | ಸ್ಥಳ | width="200" | ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ |- valign="bottom" |12 |1926 |[[ಬಳ್ಳಾರಿ]] |[[ಫ.ಗು.ಹಳಕಟ್ಟಿ]] |- valign="bottom" |38 |1956 |[[ರಾಯಚೂರು]] |[[ಶ್ರೀರಂಗ]] |- valign="bottom" |62 |1993 |[[ಕೊಪ್ಪ್ಪಳ]] |[[ಸಿಂಪಿ ಲಿಂಗಣ್ಣ]] |} ==ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಾಲಯಗಳು== * ಪ್ರಾಚ್ಯ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಾಲಯ, ಗೊಳ್ ಗುಂಬಜ್ ಆವರಣ, ವಿಜಯಪುರ. * ರೈಲ್ವೆ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಾಲಯ, ವಿಜಯಪುರ * ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಾಲಯ, ವಿಜಯಪುರ * ಗೊಂಬೆಗಳ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಾಲಯ, ವಿಜಯಪುರ ==ವಿಜ್ಞಾನ== [[ಭಾಸ್ಕರಾಚಾರ್ಯ]]ರು ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗಣಿತಜ್ಞರು. [[ಭಾಸ್ಕರಾಚಾರ್ಯ]]ರು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ ವಿಜಯಪುರ ಬಳಿ ಬಿಜ್ಜಡಬೀಡ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ. ಇವನ ಕಾಲಘಟ್ಟ ಕ್ರಿ ಶ 1114. ತಂದೆ ಮಹೇಶ್ವರೋಪಾಧ್ಯಾಯ. ತಂದೆಯೂ ಗಣಿತಜ್ಞ. ಅವರಿಂದಲೇ ಮೊದಲ ಪಾಠ. ಭಾಸ್ಕರಾಚಾರ್ಯ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾದನು. ಅಲ್ಲಿ [[ವರಾಹಮಿಹಿರ]] ಮತ್ತು [[ಬ್ರಹ್ಮಗುಪ್ತ|ಬ್ರಹ್ಮಗುಪ್ತರ]] ಗಣಿತ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದನು. ದಶಮಾನ ಪದ್ದತಿ ಹಾಗೂ ಆಧುನಿಕ [[ಬೀಜಗಣಿತ]]ದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುವ ಅಕ್ಷರಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಬಳಕೆಗೆ ತಂದವರು ಇವರು. ಇವರು ಒಟ್ಟು ಆರು ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಸಿದ್ಧಾಂತ ಶರೋಮಣಿ ಎಂಬುದು ಖಗೋ-ಗಣಿತದ ಗ್ರಂಥ. ಇದರಲ್ಲಿ ಆಕಾಶ, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ ಹಾಗು ಗ್ರಹಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರಣೆ ಇದೆ. 'ಲೀಲಾವತಿ' ಎಂಬುದು ತನ್ನ ಮಗಳ ವಿನೋದಕ್ಕಾಗಿ ಬರೆದುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆಯಾದರೂ ಅಂಕ ಗಣಿತವೇ ಇದರ ಜೀವಾಳ. ಈಗಿನ ಕ್ಯಾಲಕುಲಸ್ ಗಣಿತದ ಮೂಲ ತತ್ವ. ದಶಮಾಂಶ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಈತನೇ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿ ಶ 1185ರಲ್ಲಿ ಮರಣಹೊಂದಿದ. ಭಾಸ್ಕರಾಚಾರ್ಯ (1114 - 1185), ಅಥವಾ ಎರಡನೆಯ ಭಾಸ್ಕರ, ಭಾರತದ ಗಣಿತಜ್ಞ ಹಾಗೂ ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ. [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ವಿಜಯಪುರದ ಬಳಿ ಬಿಜ್ಜಡ ಬೀಡ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಭಾಸ್ಕರಾಚಾರ್ಯ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾದನು. ಅಲ್ಲಿ ವರಾಹಮಿಹಿರ ಮತ್ತು [[ಬ್ರಹ್ಮಗುಪ್ತ|ಬ್ರಹ್ಮಗುಪ್ತರ]] ಗಣಿತ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದನು. ದಶಮಾನ ಪದ್ದತಿ ಹಾಗೂ ಆಧುನಿಕ [[ಬೀಜಗಣಿತ]]ದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುವ ಅಕ್ಷರಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಬಳಕೆಗೆ ತಂದವರು ಇವರು. <big>ಭಾಸ್ಕರಾಚಾರ್ಯನ ಮುಖ್ಯಕೃತಿಗಳು:</big> * <big>ಲೀಲಾವತಿ</big> (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅಂಕಗಣಿತದ ಬಗ್ಗೆ, ತನ್ನ ಮಗಳ ಮನೋರಂಜನೆಗಾಗಿ ಬರೆದದ್ದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ). * <big>ಬೀಜಗಣಿತ</big> * <big>ಸಿದ್ಧಾಂತಶಿರೋಮಣಿ</big> ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಿವೆ: * <big>ಗೋಳಾಧ್ಯಾಯ</big> * <big>ಗ್ರಹಗಣಿತ</big> <big>ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತು</big> ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಉಪ ಕಚೇರಿಯು ವಿಜಯಪುರ ನಗರದಲ್ಲಿದೆ. ==ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ== <big>ವಿಜಯಪುರ ಕೃಷಿ ಹವಾಮಾನ ಸೇವೆಗಳು</big> ಇದು ಒಂದು ಆಧುನಿಕ ಉಪಕರಣವಾಗಿದ್ದು ಕೃಷಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದ ಆವರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷಿ ಹವಾಮಾನ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. <big>ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮಂಡಳಿ</big> ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮಂಡಳಿಯ ಉಪ ಕಚೇರಿಯು ವಿಜಯಪುರ ನಗರದಲ್ಲಿದೆ. '''ಬಿಜಾಪುರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ಮಾಹಿತಿ *ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ತಾಳಿಕೋಟೆ ಅಥವಾ ರಕ್ಕಸ ತಂಗಡಗಿ ಎಂಬ ಯುದ್ಧ ನಡೆದ ಭೂಮಿ ಇದೆ. ಈ ಕದನವು 1565 ಜನವರಿ 26 ರಂದು ನಡೆಯಿತು. ಈ ಕದನವು ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರು ಮತ್ತು ವಿಜಯನರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ನಡುವೆ ನಡೆಯಿತು. ಈ ಕದನ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅರಸ ಸದಾಶಿವರಾಯ ಇದ್ದನು. *ಈ ಯುದ್ಧದ ನಾಯಕತ್ವವವನು ಅಳಿಯರಾಮರಾಯ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನು *ಭಾರತದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಗೋಳಗುಮ್ಮಟಾ ಬಿಜಾಪುರದಲ್ಲಿದೆ *ಬಿಜಾಪುರದಲ್ಲಿರುವ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ರೋಜವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ತಾಜ್ ಮಹಲ್ ಎಂದು ಕರೆವುತ್ತಾರೆ. *ಬಿಜಾಪುರದ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಬಸವನ ಬಾಗೇವಾಡಿಯು ಜಗತ್ತ ಜ್ಯೋತಿ ಬಸವಣ್ಣ ಜನಿಸಿದ ಸ್ಥಳ. *ಬಿಜಾಪುರವನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಂಜಾಬ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. * ಬಿಜಾಪುರದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು "ಮಲಪ್ರಭಾ ==ದಿಕ್ಕುಗಳು== {{geographic location |Center=ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ |Southwest= [[ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆ]] |Southeast= [[ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]] |West= [[ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆ]] |Northwest=[[ಸಾಂಗಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ]] |Northeast=[[ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆ]] |East=[[ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]] |North=[[ಸೊಲ್ಲಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ]] |South=[[ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆ]] }} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [https://vijayapura.nic.in/ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣ] * [http://www.bijapurcity.mrc.gov.in/ ವಿಜಯಪುರ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160422132943/http://www.bijapurcity.mrc.gov.in/ |date=2016-04-22 }} * [http://rcbijapur.ignou.ac.in/ ವಿಜಯಪುರ ಇಗ್ನೋ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರದ ಅಧಿಕೃತ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣ] * [http://kswu.ac.in/ ವಿಜಯಪುರ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಅಧಿಕೃತ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣ] * [http://164.100.80.171/zpportal/displayDistInfo.aspx?context=districtMap&distCode=1507&talCode=&mod=1 ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತಿಯ ಅಧಿಕೃತ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170620091727/http://164.100.80.171/zpportal/displayDistInfo.aspx?context=districtMap&distCode=1507&talCode=&mod=1 |date=2017-06-20 }} * [http://164.100.80.171/tpportal/displayDistTal.aspx?context=districtMap&distCode=1507&talCode=# ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರತಿ ತಾಲ್ಲೂಕ ಪಂಚಾಯತಿಯ ಅಧಿಕೃತ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170620091833/http://164.100.80.171/tpportal/displayDistTal.aspx?context=districtMap&distCode=1507&talCode= |date=2017-06-20 }} * [https://districts.ecourts.gov.in/vijayapura ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣ] * [http://maps.google.co.in/maps?hl=en&psj=1&bav=on.2,or.r_qf.&bvm=bv.43287494,d.bmk&biw=1024&bih=677&q=bijapur&um=1&ie=UTF-8&hq=&hnear=0x3bc6557d98aa706f:0xedd4a1794e8fe8d2,Bijapur,+Karnataka&gl=in&sa=X&ei=PeA9Ue6gB8HXrQewrYGIBw&ved=0CKIBELY ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗೂಗಲ್ ನಕಾಶೆ] * [http://wikimapia.org/#lang=en&lat=16.835022&lon=75.717087&z=13&m=w ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿಕಿಮ್ಯಾಪಿಯ ನಕಾಶೆ] {{ಬಿಜಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು}} {{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು}} [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] {{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಲೂಕುಗಳು}} 978c9jhee18kt4pro6zabzl8dvls1hc 0 63400 1372817 1341056 2026-05-06T02:10:44Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372817 wikitext text/x-wiki {{taxobox | name = True weevils and bark beetles | image = Weevil September 2008-1.jpg | image_caption = ''[[Lixus angustatus]]'' | regnum = Animalia | phylum = [[Arthropod]]a | classis = [[Insect]]a | ordo = [[beetle|Coleoptera]] | subordo = [[Polyphaga]] | infraordo = [[Cucujiformia]] | superfamilia = [[Curculionoidea]] | familia = '''Curculionidae''' | familia_authority = [[Pierre André Latreille|Latreille]], 1802 | diversity_link = #Phylogeny and systematics | diversity = Some 20 subfamilies (but see text) }} [[File:Flickr - Lukjonis - Bug-Cionus hortulanus.jpg|thumb|right|A true weevil]] '''ಕರ್ಕ್ಯೂಲಿಯಾನಿಡೀ''': [[ಗೋಧಿ]], [[ಅಕ್ಕಿ]] ಹಿಟ್ಟು ಮುಂತಾದುವಕ್ಕೆ ಹತ್ತುವ ಕುಟ್ಟೆ ಹುಳುಗಳು ಅಥವಾ ವಾಡೆ ಹುಳುಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸೊಂಡಿಲು ಕೀಟಗಳ ಕುಟುಂಬ. ಇವು ಕೀಟವರ್ಗದ [[ಕೋಲಿಯಾಪ್ಟಿರ]] ಗಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ಇತರ [[ಜೀರುಂಡೆ]]ಗಳೊಡೆನೆ (ಬೀಟಲ್ಸ್‌) ಹೋಲಿಕೆಯಿದ್ದರೂ ಕೆಲವು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಈ ಕುಟುಂಬದ ಕೀಟಗಳ ತಲೆಯ ಮುಂಭಾಗ ಕೊಕ್ಕಿನ ಅಥವಾ ಸೊಂಡಿಲಿನ ಹಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇವನ್ನು ಸೊಂಡಿಲು ಕೀಟಗಳು (ವೀವಿಲ್ಸ್‌) ಎಂದು ಕರೆಯುವುದುಂಟು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಜಾತಿಗಳಿವೆ. ವಿವಿಧ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಸೊಂಡಿಲ ಗಾತ್ರ, ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಉದ್ದಗಳಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯವಿದೆ. ಅನೇಕ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಸೊಂಡಿಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೊಡ್ಡದು. ಕುಡಿಮೀಸೆ (ಆಂಟೆನ) ಸೊಂಡಿಲಿನ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಬಗೆಯ ಕೀಟಗಳಲ್ಲಿ (ನಟ್ವೀವಿಲ್ಸ್‌) ಸೊಂಡಿಲು ಬಹಳ ತೆಳ್ಳಗೆ ಕೀಟದ ಉದ್ದದಷ್ಟು ನೀಳವಾಗಿದೆ. ಸೊಂಡಿಲು ಕೀಟಗಳು ಕಾಯಿ, ಹಣ್ಣು, ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಕಾಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ರಂಧ್ರಗಳನ್ನು ಕೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಇಂಥ ರಂಧ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಹೆಣ್ಣು ಕೀಟ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನಿಡುತ್ತದೆ. ಮೊಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ಹೊರಬಂದ [[ಡಿಂಬ(ಲಾರ್ವಾ)|ಡಿಂಬ]]ಗಳು (ಲಾರ್ವ) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೊಗ್ಗು, ಬೀಜ, ಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಕಾಂಡಗಳ ಒಳಗೇ ಇದ್ದು ಅವನ್ನು ತಿಂದು ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಸೊಂಡಿಲು ಕೀಟಗಳು ಗೆಣಸು, ಹತ್ತಿ, ಪ್ಲಮ್, ಚೆರ್ರಿ, ಪೀಚ್, ಸೇಬು ಮುಂತಾದ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನೂ ಉಗ್ರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಖರಣೆ ಮಾಡುವ ದವಸಗಳನ್ನೂ ತಿಂದು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತವೆ. ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾದಾಗ ಈ ಕೀಟಗಳು ತಮ್ಮ ಕುಡಿಮೀಸೆ ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಮುದುಡಿ, ಚಲಿಸದೆ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದು ಸತ್ತಹಾಗೆ ನಟಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವಂತೂ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಮರದ ತೊಗಟೆಯನ್ನೊ ಕಸಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನೊ ಅನುಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಚಲಿಸದೆ ಬಿದ್ದಿರುವಾಗ ಇವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ಈ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಕೆಳಗೆ ಸೂಚಿಸಿರುವ 13 ಉಪಕುಟುಂಬಗಳಿವೆ. ==ಸೈಲಾಡಿನೀ== ತೆಳುವಾದ ಉದ್ದನೆಯ ಇರುವೆಗಳಂತಿರುವ ಕುಟ್ಟೆ ಹುಳುಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ಇವುಗಳ ಡಿಂಬಗಳನ್ನು ಸಿಹಿಗೆಣಸು ರಂಧ್ರ ಹುಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇವು ಸಿಹಿಗೆಣಸನ್ನು ಕೊರೆದು ಬೇರುಗಳನ್ನೂ ಗಿಡಗಳನ್ನೂ ನಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಇವು ಗೆಣಸಿನ ಗೆಡ್ಡೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ಗೆಣಸು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆ ತಲುಪಿ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ==ಬೆಲಿನೀ== ಇದರ ಒಂದೇ ಒಂದು ಪ್ರಭೇದವಾದ ಇಕ್ಥಿಸಿರಸ್ ನೊವಬೊ ರೇಸಿಯಸ್ಸಿಸ್ ಎಂಬ ಕೀಟ ಓಕ್, ಹಿಕರಿ ಮತ್ತು ಬೀಚ್ ಮರಗಳ ಕೊಂಬೆ ಮತ್ತು ಎಲೆಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಡಿಂಬಗಳು ಕೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಕೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಇದರ ಉದ್ದ 12-18 ಮಿಮೀ. ಬಣ್ಣ ಮಿರುಗುವ ಕಪ್ಪು. ==ರಿಂಖಿಟಿನೀ (ಸಿಂಬಿನೀ)== ಈ ಕುಟುಂಬದ ಕೀಟಗಳ ಮ್ಯಾಂಡಿಬಲ್ನ ಹೊರ ಮತ್ತು ಒಳ ಅಂಚಿನ ಮೇಲೆ ಹಲ್ಲುಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಇವನ್ನು ಹಲ್ಲು ಮೂಗಿನ ಸೊಂಡಿಲು ಕೀಟ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದುಂಟು. ಇವುಗಳ ಉದ್ದ 1.5-6.5 ಮಿಮೀ. ಇವು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಕುಳ್ಳಾದ ಗಿಡಗಳ ಮೇಲಿರುತ್ತವೆ. ರಿಂಖೈಟಿನ್ ಬೈಕಲರ್ ಎಂಬ ಪ್ರಭೇದದ ಕೀಟಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾಗಿ ಗುಲಾಬಿಗಿಡಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಇದರ ಮೇಲ್ಮೈ ಕೆಂಪಾಗಿಯೂ ಕೆಳಭಾಗ ಕಪ್ಪಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಿಕ್ಕ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಮೊಗ್ಗು, ಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟೆಯಿಡುತ್ತವೆ. == ಅಟ್ಟೆಲಾಬಿನೀ== ರೂಢಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಕುಟುಂಬದ ಕೀಟವನ್ನು ಎಲೆಸುರುಳಿ ಮಾಡುವ ಸೊಂಡಿಲು ಕೀಟ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಮೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಎಲೆಯ ಮೇಲಿಟ್ಟ ಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ಚಮತ್ಕಾರವಾಗಿ ಸುರುಳಿಸುತ್ತಿ ಎಲೆಯ ತೊಟ್ಟನ್ನು ಕಡಿದು ಅದನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಬೀಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊಟ್ಟೆಯೊಡೆದು ಹೊರಬರುವ ಡಿಂಬ ಎಲೆಯ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ತಿಂದು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಕೀಟದ ಉದ್ದ 3-6ಮಿಮೀ. == ಆಕ್ಸಿಕೊರಿನಿನೀ (ಅಲ್ಲೊಕೊರಿನಿನೀ)== ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಪ್ರಭೇದವಿದೆ. ಈ ಕುಟ್ಟೆಹುಳು ಆರೋರೂಟ್ ಗಿಡದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತ್ತದೆ. ==ಟ್ರ್ಯಾಖಿಗೋನಿನೀ== ಈ ಕುಟುಂಬದ ಕೀಟಗಳು ನೆಲಗಪ್ಪೆ ಆಕಾರವಿರುವುದರಿಂದ ಇವಕ್ಕೆ ನೆಲಗಪ್ಪೆ ಸೊಂಡಿಲು ಕೀಟಗಳೆಂದು ಹೆಸರು. ಎಲೆಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲೇ ಚಲಿಸುವುದು ಈ ಕೀಟಗಳ ವಿಶೇಷ ಗುಣ. ==ಟೀರೋ ಕೋಲಿನೀ== ಇದಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕೀಟಗಳು ಮೊಟಕು ರೆಕ್ಕೆಯವು. ಸಣ್ಣ ಓಕ್ ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. ==ಎಪಿಯೋನಿನೀ== ಈ ಕುಟುಂಬದ ಕೀಟಗಳು ಬಹಳ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದವು. ಉದ್ದ ಸುಮಾರು 4.5 ಮಿಮೀ ಅಥವಾ ಇನ್ನೂ ಕಡಿಮೆ. ಅನೇಕ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಅವರೆ ಜಾತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. ಡಿಂಬಗಳು ಈ ಸಸ್ಯಗಳ ಬೀಜ, ಕೊಂಬೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಕೊರೆದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳು ಬೇರೆ ಗಿಡಮರಗಳಲ್ಲಿರುವುದುಂಟು. == ಕರ್ಕ್ಯೂಲಿಯೋನಿನೀ== ಈ ಕುಟುಂಬದ ಸೊಂಡಿಲು ಕೀಟಗಳು ಕರ್ಕ್ಯೂಲಿಯಾನಿಡೀ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಜೀರುಂಡೆಗಳ ಪ್ರತಿರೂಪೀ ಉದಾಹರಣೆಗಳು. ಇವು ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಬೆಳೆಗಳ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣಿನ ಮರಗಳ ಪಿಡುಗುಗಳಾಗಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಪಡೆದಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದೆ. ಉದಾ: ಕೋನೊಟ್ರೇಚಲಸ್ ನೆಸುಫಾರ್ ಎಂಬ ಪ್ರಭೇದ ಪ್ಲಮ್ ಹಣ್ಣಿನ ಕುಟ್ಟೆಹುಳು. ಇದು ಮಿಕ್ಕ ಕೆಲವು ಹಣ್ಣುಗಳಲ್ಲೂ ಪಿಡುಗಾಗಿರುವುದು. ಆನ್ತ್ರೊನೊಮಸ್ ಗ್ರಾಂಡಿಸ್ ಎಂಬ ಪ್ರಭೇದ ಹತ್ತಿಗಿಡಗಳ ಮೇಲೆ ವಾಸಿಸುವುದು. ಎಕಾರ್ನ್‌ ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿಕಾಯಿಗಳ (ನಟ್) ಕೀಟಗಳಲ್ಲಿ ನೀಳವಾದ ಸೊಂಡಿಲಿರುತ್ತದೆ. == ಥೆಸೆಸ್ಟರ್ನಿನೀ (ಬ್ರೈಸೆಪೈನೀ)== ಇವು ಎಮ್ಮೆ ಮುಸುಡಿ ಕೀಟಗಳು. ದನಕರುಗಳು ಸೆಗಣಿ ಕೆಳಗಡೆ ಇವುಗಳ ವಾಸ. ==ಕೊಸೊನಿನೀ== [[File:Cossonus linearis above.jpg|right|250px|ಕೊಸೊನಿನೀ ಕೀಟ]] ಅಗಲವಾದ ಮೊಟಕು ಕೊಕ್ಕಿನ ಕೀಟಗಳು. 1.5-6.5 ಮಿಮೀ. ನಷ್ಟು ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ. == ಓಟಯೊರಿಂಖಿನೀ== ಇವು ಕುರುಚಲು ಗಿಡಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ನೆಲದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವಂತೂ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದ ಬೆಳೆಗಳ ಪಿಡುಗುಗಳು. == ಕ್ಯಾಲೆಂಡ್ರಿನೀ (ಬೆಲ್ ಬಗ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಕಾಳಿನ ಕೀಟಗಳು)== ಇದರ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪುಷ್ಟವಾಗಿ, ದುಂಡಾಗಿ ವಿವಿಧ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿರುವುವು. ರಿಂಕೊಪೊರಸ್ ಕೊಯನ್ಟೇಟಸ್ ಹಾಗೂ ರಿ. ಫೆರುಜಿನಿಯಸ್ ಎಂಬುವು 20-30 ಮಿಮೀ. ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ. ಇವು ತೆಂಗಿನ ಜಾತಿಯ ಮರಗಳಲ್ಲಿರುವುವು. ಸೈಟೊಫೈಲಸ್ ಒರೈಜೆ ಎಂಬುವು ಅಕ್ಕಿ, ಗೋಧಿ ಮುಂತಾದ ಕಾಳುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಣ್ಣ ಕುಟ್ಟೆ ಹುಳುಗಳು. ಇವು 3-4 ಮಿಮೀ. ಉದ್ದವಿರುವುವು. ಇವುಗಳ ಡಿಂಬಗಳು ಕಾಳುಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವುವು. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== On the [[University of Florida]] / [[Institute of Food and Agricultural Sciences]] ''Featured Creatures'' website: * [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/veg/beetle/pepper_weevil.htm ''Anthonomus eugenii'', pepper weevil] * [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/veg/potato/sweetpotato_weevil.htm ''Cylas formicarius'', sweetpotato weevil] * [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/veg/bean/cowpea_curculio.htm ''Chalcodermus aeneus'', cowpea curculio] * [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/fruit/borers/banana_root_borer.htm ''Cosmopolites sordidus'', banana root borer] * [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/trees/beetles/cypress_weevil.htm ''Eudociminus mannerheimii'', cypress weevil] * [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/orn/beetles/Eurhinus_magnificus.htm ''Eurhinus magnificus''] * [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/beneficial/beetles/cactus_weevils.htm ''Gerstaeckeria'' spp.] * [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/orn/m_callizona.htm ''Metamasius callizona'', Mexican bromeliad weevil] * [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/orn/silky_cane_weevil.htm ''Metamasius hemipterus sericeus'', silky cane weevil,] * [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/orn/m_mosieri.htm ''Metamasius mosieri'', Florida bromeliad weevil] * [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/field/beetles/whitefringed_beetles.htm ''Naupactus'' (=''Graphognathus'') spp., whitefringed beetles] * [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/beneficial/melaleuca_weevil.htm ''Oxyops vitiosa'', melaleuca weevil] * [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/orn/beetles/fuller_rose_beetle.htm ''Pantomorus cervinus'', Fuller rose weevil] * [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/orn/beetles/twobanded_japanese_weevil.htm ''Pseudocneorhinus bifasciatus'', twobanded Japanese weevil] * [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/orn/palmetto_weevil.htm ''Rhynchophorus cruentatus'', palmetto weevil] * [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/orn/turf/hunting_billbug.htm ''Sphenophorus venatus'', hunting billbug] Other University web pages on economically important curculids: * [http://ohioline.osu.edu/hyg-fact/2000/2043.html ''Conotrachelus nenuphar'', plum curculio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010319084159/http://ohioline.osu.edu/hyg-fact/2000/2043.html |date=2001-03-19 }} from the Ohio State University * [http://ipmnews.msu.edu/fruit/Fruit/tabid/123/articleType/ArticleView/articleId/2857/Emerging-pest-alert-The-apple-flea-weevil.aspx ''Orchestes pallicornis'', apple flea weevil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100806194358/http://ipmnews.msu.edu/fruit/Fruit/tabid/123/articleType/ArticleView/articleId/2857/Emerging-pest-alert-The-apple-flea-weevil.aspx |date=2010-08-06 }} from Michigan State University {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕರ್ಕ್ಯೂಲಿಯಾನಿಡೀ}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೀಟಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ]] 9lz1xagybq516vnyvnqrmt4rl7t9e1z 0 63518 1372773 1337203 2026-05-05T13:14:39Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372773 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = ಆಲಿವ್ಸ್ ಬೆಟ್ಟಸಾಲು | other_name = הַר הַזֵּיתִים, ''Har HaZeitim''<br>{{Nastaliq|جبل الزيتون, الطور}}, ''Jabal az-Zaytūn, Aț-Țūr'' | photo = 2013-Aerial-Mount of Olives.jpg | photo_caption = Aerial photograph of the Mount of Olives | elevation_m = 826 | elevation_ref = | listing = | location = [[East Jerusalem]] | map = | map_alt = | map_caption = | map_size = | lat_d = 31 | lat_m = 46 | lat_s = 42 | lat_NS = N | long_d = 35 | long_m = 14 | long_s = 38 | long_EW = E | coordinates_ref = | range = [[Judean Mountains]] | topo = | type = | first_ascent = | easiest_route = Road }} '''ಆಲಿವ್ಸ್ ಬೆಟ್ಟಸಾಲು''' [[ಜೆರೂಸಲೆಂ]]ನ ಪುರ್ವಕ್ಕಿರುವ ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲು ರಚಿತ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಸಾಲು ಇದಕ್ಕೂ ಜೆರೊಸಲೆಂಗೂ ಮಧ್ಯೆ ಕಿಡ್ರಾನ್ ಕಣಿವೆ ಇದೆ. ==ಚರಿತ್ರೆ== ಈ ಮಾರ್ಗವಾಗಿಯೇ ಡೇವಿಡ್ ಜೆರೊಸಲೆಂನಿಂದ ಓಡಿಹೋದನೆಂದು [[ಬೈಬಲ್|ಬೈಬಲ್ಲಿನ]] ಹಳೆ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯಲ್ಲೂ [[ಯೇಸು ಕ್ರಿಸ್ತ|ಯೇಸು]] ಆಗಾಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದನೆಂದು ಹೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯಲ್ಲೂ ಹೇಳಿದೆ. [[ಕ್ರೈಸ್ತ]] ಧರ್ಮಾವಲಂಬಿಗಳಿಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆರಾಧನ ಮಂದಿರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಇದನ್ನು ಮಹಮ್ಮದೀಯರು ಮಸೀದಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದರು. ಬೆಟ್ಟದ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಶಿಲೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿರುವ ಗುಹೆಯನ್ನು ಧರ್ಮೋಪದೇಶಕರ ಸಮಾಧಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ==ಮೇಲ್ಮೈ ಲಕ್ಷಣ== [[File:Mountofolivespanoramic.jpg|thumb|center|600px|Mount of Olives in July 2009]] ಆಲಿವ್ಸ್ ಸರಣಿಯ ಅತಿಎತ್ತರವಾದ ಶಿಖರ ಆಲಿವ್ಸ್ ಪರ್ವತ (೮೧೮ ಮೀ){{convert|818|m|0|abbr=on}}.<ref>{{cite book|title=Mount Seir, Sinai and Western Palestine|first=Edward|last=Hull|page=152|publisher=Richad Bently and Son, London|year=1885}}</ref>. ಸ್ಕೊಪಿಸ್ ಶಿಖರ ಆಲಿವ್ಸ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಒಂದು ಭಾಗ. ೧೯೨೫ರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಹೀಬ್ರೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೨೭ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಾದ ಭೂಕಂಪದಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ಹಾನಿಯುಂಟಾಯಿತು. ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ [[ಇಸ್ರೇಲ್|ಇಸ್ರೇಲಿ]] ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧ ಗ್ರೇಟಕ್ ಜೆರೊಸಲೆಂನ ಪುರಸಭೆಗೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಭಾಗ. ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತ್ತು ಯೆಹೂದಿ [[ಧರ್ಮ]]ಗಳ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== *[http://www.mountofolives.co.il/eng/ the Mount of Olive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126084148/http://www.mountofolives.co.il/eng/ |date=2010-01-26 }} in the "CITY of DAVID" Website *Interactive Panoramas of the Mount of Olives – [http://jerusalem360.com/panoramas/mount_of_olives_overlook jerusalem360.com], [http://www.gojerusalem.com/article_1153/Mount-of-Olives---Virtual-Tour GoJerusalem.com] *[http://www.jerusalemshots.com/cat_en65.html Jerusalem Photo Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200407110255/http://www.jerusalemshots.com/cat_en65.html |date=2020-04-07 }} – Mount of Olives {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ: ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭೂಗೋಳ]] hg5nhtwfa7xpd6a2ktg4zbohgyy064u 0 77367 1372824 1342159 2026-05-06T05:55:51Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372824 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name= ಕಾರ್ಲ್ ಲಿನೆಯಸ್ | image= Emma Schenson - Hammarby 1864 -Linnaeus Memorial.jpg | imagesize= (ಚಿತ್ರದ ಗಾತ್ರ - Default is ೧೦೦px) | caption= ಕಾರ್ಲ್ ಲಿನೆಯಸ್ | birthdate= ೧೭೦೭,ಮೇ-೨೩ | birthplace= ಸ್ವೀಡನ್ | occupation= ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ನ,ವೈದ್ಯಕೀಯ | subjects= ಸಸ್ಯಶಾಸ್ರ | influences= ಡೇನಿಯಲ್,ರಾತ್ಮಾನ್ | spouse= ಸಾರಾ ಎಲಿಸಬೆತ್ }} {{WEP|ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ}} ಕರ್ಲ್ ಲಿನೆಯಸ್ ಅವರ ಕಾಲ ೨೩ಮ ೧೭೦೭-೧೦ಜನವರಿ ೧೭೭೮.ಇವರು ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಸಸ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರ ಹಾಗೂ ವೈದ್ಯಕೀಯದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು. ಆಧುನಿಕ, ಜೈವಿಕ ನಾಮಕರಣ ಅಂದರೆ [[ಜೀವಿ]]ಗಳ ದ್ವಿಪದ ನಾಮಕರಣದ ಹೆಮ್ಮೆ ಇವರನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಇವರನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಟಾಕ್ಸಾನಮಿಯ ಪಿತಾಮಹರೆಂದೆ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇವರ ಹಲವು ಕ್ರುತಿಗಳನ್ನು [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]] ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವುದು. ಹಾಗೆಯೇ ಇವರ ಹೆಸರು ಕಾರ್ಲ್ಸ್ ಲಿನೆಯಸ್ ಎಂದು ಲ್ಯಾಟಿನಲ್ಲಿಯೇ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಲಿನೆಯಸ್ ಅವರು [[ಸ್ವೀಡನ್]] ಇನ, ಸ್ಮಾಲ್ಯಂಡಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.ಅವರು ತನ್ನ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷ್ಹಣವನ್ನು ಉಪ್ಸಲಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು.ಇವರು ೧೭೩೦ರಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಉಪನ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇವರು ೧೭೩೫ - ೧೭೩೮ನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿದೀಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿಯೆ ಇವರು ತನ್ನ ಓದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿ, ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕ "ಸಿಸ್ಟೆಮಾ ನ್ಯಾಚುರಾ" ನೆದೆಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ನಮೊದಲ ಆವ್ರುತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ಸ್ವೀಡನ್ನಿಗೆ ಮರಳಿದರು. ಅಲ್ಲಿಯೆ ಇವರು ಉಪ್ಸಲಾದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಹಾಗೂ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ಥ್ರದ ಪ್ರಾದ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾದಿದರು. ೧೭೪೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇವರನ್ನ [[ಸಸ್ಯ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡಲು ಹಲವು ಪ್ರಯಾಣಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯುತು. ತನ್ನ ಸಾವಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇವರು [[ಯುರೋಪ್]]ನ ಅತ್ಯಂತ ಮೆಚ್ಛುಗೆ ಪಡೆದ ವಿಜ್ನಾನಿಯಾಗಿದ್ದರು. [[ಅಮೇರಿಕಾ]]ದ ನ್ಯೂಸ್ ಏಜೆನ್ಸಿಯವರು ಲಿನೀಯಸ್ ಅವರನ್ನು ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ೩೧ ನೇ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂದು ಮತ್ತು ೫ನೇ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಿ ವಿಜ್ನಾನಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಸಸ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಲೇಖಕ ಸಂಕ್ಷೇಪಣೆ "ಎಲ್" ಎನ್ನುವುದು ಲಿನೇಯಸ್ ಎಂದು ಸೂಚೆಸುತ್ತದೆ. ==ಬಾಲ್ಯ== ಲಿನೆಯಸ್ ಅವರು ಸ್ಮಾಲ್ಯಾಂಡಿನ ರಸಲ್ಟ ಎಂಬುವ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.ಈತ ಇಂಗೆಮರ್ಸ್ ಲಿನೆಯಸ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಮಗ.ಕಾರ್ಲ್ ಹುಟ್ಟಿದಾಗ ಆತ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಕುಟುಂಬದ ಹೆಸರಾದ ಲಿನೆಯಸ್ ಇವರ ನಾಮದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿತು.ತನ್ನ ಆರಂಭದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈತನಿಗೆ ಸಸ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷವಾದ ಹೂಗಳ ಮೇಲೆ ಆಸಕ್ತಿ ಇರುವುದು ಕಾಣಿಸಿತು. ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಸಮಾಧಾನ ಉಂಟಾದಾಗ, ಅವರನ್ನು ಸಾಂತ್ವನಗೊಳಿಸಲು [[ಹೂವು]] ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರು ಹೆಚ್ಛು ಸಮಯವನ್ನು ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿಯೆ ಅವರಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಯ [[ಭೂಮಿ]]ಯ ಒಂದು ಪ್ಯಾಚ್ ಅನ್ನು [[ಸಸ್ಯ]]ಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ನೀಡಲಾಯಿತು. ==ಆರಂಭಿಕ [[ಶಿಕ್ಷಣ]]== ಲಿನೆಯಸ್ನ ತಂದೆ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ಅವರಿಗೆ [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]] ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಕಲಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.ಲಿನೆಯಸ್ ಏಳು ವರ್ಷದವರಿದ್ದಾಗ ಅವರ ತಂದೆ ಇವರಿಗೆ ಒಂದು ಬೋಧಕರನ್ನು ನೇಮಿಸಿದರು.ಬೋಧಕರ ಹೆಸರು ಜೋಹಾನ್ ಟಿಲಾಂಡಾರ್.ಲಿನೆಯಸ್ ಟಿಲಾಂಡರ್ ಎಂದು ತನ್ನ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ.ಬೋಧನೆಯ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅವರನ್ನು ವಕ್ಸ್ಜೊದ ಗ್ರಾಮರ್ ಶಾಲೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು.ಲಿನೆಯಸ್ ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಹಳ್ಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗು ವಿರಳವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರು ಹದಿನೈದು ವರ್ಷದವರಿದ್ದಾಗ ಅವರು ಶಾಲೆಯ ಕೊನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿದ್ದರು. [[ಶಾಲೆ]]ಯ ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯ ಡೇನಿಯಲ್ರವರು ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಡೇನಿಯಲ್ರವರು ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಲಿನೇಯಸ್ರವರ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ತನ್ನ ತೋಟವನ್ನು ನೋಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದರು. ಅವರು ಸ್ಮಾಲ್ಯಾಂಡ್ ರಾಜ್ಯದ ವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾದ ಜೋಹಾನ್ ರಾತ್ಮಾನ್ನನನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ರಾತ್ಮಾನ್ರವರು ಸಸ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಇವರ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರು. ಲಿನೇಯಸ್ರವರು೧೭೨೪ರಲ್ಲಿ ಕೆಥ್ಹೀಡ್ರಲ್ ಸ್ಕೋಲಾ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇವರು [[ಗ್ರೀಕ್]], ಹೀಬ್ರು, ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಗಣಿತವನ್ನು ಕಲಿತರು. ಮುಂದೆ ಲಿನೇಯಸ್ರವರು ರಾತ್ಮನ್ರವರ ನೇತ್ರುತ್ವದಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು. ಲಿನೇಯಸ್ರವರು ತನ್ನ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಲುಂಡ್- ಉಪ್ಸಲಾದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಇವರ ಆಸಕ್ತ್ತಿ ಇಮ್ಮಡಿಯಾಯಿತು. ಇವರು ತನ್ನ ಡಾಕ್ಟ್ರೇಟ್ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ==ಅಂತಿಮ ವರ್ಷಗಳು== ಲಿನೇಯಸ್ ೧೭೬೩ದಲ್ಲಿ ರೊಯಲ್ಸ್ ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಅಕಾಡಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಗಳಿಸಿದರು. ಅದರ ನಂತರ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಕೆಲಸ ನಿಭಾಯಿಸಿದರು. ಅವರು ಅನಾರೋಗ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಉಪ್ಸಲಾದ ಮುಖ್ಯಾಧಿಕಾರಿ ಪದವಿಯಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿದರು. ಅವರು ೧೭೬೪ ರಂದು ಉಪ್ಸಲಾ ಜ್ವರ ಎಂಬ ರೋಗದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದರು. ೧೭೭೬ ರಂದು ಅವರು ೨ನೆಯ ಸ್ಟ್ರೋಕ್ ಅನುಭವಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದ ಅವರ ದೇಹದ ಬಲ ಭಾಗದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಲ್ಲದೆ ನೆನಪಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೭೭೭ರಂದು ಮತ್ತೊಂದು ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು ಅವರನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಜನವರಿ ೧೦, ೧೭೭೮ ಕಣ್ಮರೆಯಾದರು. ವಾವರ ಗ್ರಂಥಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಉಪ್ಸಲಾ ಗ್ರಂಥಾಲಯಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಅವರ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಜೇಮ್ಸ್ ಸ್ಮಿತ್ ೨೪ ವರ್ಷದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೊಬ್ಬನಿಗೆ ದೊರೆಯಿತು. ೧೪೦೦೦ ಸಸ್ಯಗಳು, ೩೧೯೮ ಕೀಟಗಳು, ೧೫೬೪ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಸುಮಾರು ೩೦೦೦ ಅಕ್ಷರಗಳು ಮತ್ತು ೧೬೦೦ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಲಿನೇಯಸ್ ರವರ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಾಗಿತ್ತು. ಸ್ಮಿತ್ರವರು ೫ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ " ಲಿನೇಯಸ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ [[ಲಂಡನ್]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ==ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು== ೧. ಸಿಸ್ಟೆಮಾ ನ್ಯಾಚುರಾ : ಇದರ ಮೊದಲ ಆವ್ರುತ್ತಿ ಹನ್ನೆರಡು ಪುಟದ ಕ್ರುತಿಯಾಗಿತ್ತು. ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು. ೧೭೩೫ - ೧೭೫೬ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದರ ೧೦ನೇ ಆವ್ರುತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ೪೪೦೦ ಜಾತಿಗಳ [[ಪ್ರಾಣಿ]]ಗಳನ್ನು ಹಾಗು ೭೭೦೦ ಜಾತಿಗಳ ಹೂಗಳನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು [[ಹೂವು]]ಗಳಿಗೆ ದ್ವಿಪದ ನಾಮಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿದರು. ಇದು ವಿಶ್ವದಿಡಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಯಿತು. ೨. ಸ್ಪೀಸೀಸ್ ಫ್ಲಾಂಟಾರಂ : ೧೭೫೫ರಂದು ಮೊದಲು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಮೊದಲು ಎರಡು ಸಂಪುಟಗಳು ಇದ್ದವು. ಇದರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯು ಏನೆಂದರೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸಸ್ಯ ನಾಮಕರಣದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ೩. ಕುಲಗಳ ಪ್ಲಾಂಟಾರಂ : ಇದು ಪ್ರಕಟವಾದದು ೧೭೩೭. ಹತ್ತು ಸಂಪುಟಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಪ್ರಮುಖವಾದದು ೧೭೫೪ನ ಐದನೆ ಆವೃತ್ತಿ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯ ಕಿಂಗ್ಡಂಮನ್ನು ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ೪. ತತ್ವ ಬೊಟಾನಿಕ : ಸಸ್ಯ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮತ್ತು ನಾಮಕರಣದ ಮೇಲೆ ಲಿನ್ನೀಯಸಿನ ಚಿಂತನೆಯ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಅವರು ಹಿಂದೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಕೃತಿಯ ವಿವರವಾಗಿತ್ತು. ಲಿನೇಯಸ್ನ ಸ್ಮಾರಕ: ಇವರ ಹುಟ್ಟದ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ದಿನಗಳು, ಪ್ರಮುಖ ಆಚರಣೆಗಳ ದಿನಗಳಾಗಿದೆ. ಹಲವಾರು ಸ್ವೇಡಿಷ್ ಅಂಚೆಯ ಚೀಟಿಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಲಿನ್ನೀಯಸಿನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿವೆ. ಲಿನ್ನೀಯಸ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್, ಲಿನೇಯಸಿನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ ಹಲವಾರು ಪದಕಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಲಿನೇಯಸ್ ಮೇಲಿನ ಕಮೆಂಟ್ರಿ : ಆಂಡ್ರೂ ಡಿಕ್ಸೆನ್ ವೈಟ್ರವರು" ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಥಿಯಾಲಜಿ ಆಫ್ ವಾರ್ಫೇರ್ " ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿ ಬರೆದಿರುವರು. ಲಿನೇಯಸ್ ತನ್ನ ಕಾಲದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಟ ಪರಿಸರವಾದಿ, ವಿಶಾಲ ವೀಕ್ಷಕರು ಹಾಗು ಆಪ್ತ ಚ್ಚಿಂತಕರಾದವರು ಎಂಬ ಮಾತುಗಳಾನ್ನು ಹೇಳಿರುವರು. ==ಗಮನಾರ್ಹ ಕೊಡುಗೆಗಳು== * ಲಿನೇಯಸ್ ಸೂಚಕ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. [[ಸಸ್ಯ]] ಜಾತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಅವರು ಸುಲಭವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಬಲ್ಲ ಹಾಗು ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲ ಸೂಚಕ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. * ಲಿನೇಯಸ್ [[ಮಾನವ]]ರನ್ನು ಪ್ರಯ್ಮೇಟ್ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಇರಿಸದರು ಹಾಗು ಬಾವಲಿಗಳನ್ನು ಪಕ್ಷಿಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಸಸ್ತನಿಗಳೆಂದು ವಿವರಿಸಲು ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. * ಜೀವಿಗಳ ಮತ್ತಿ ಅದರ [[ಪರಿಸರ]]ದ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವಿವರಿಸುವಲ್ಲಿ - ಲಿನೇಯಸ್ ಪರಿಸರ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ಲಿನೇಯಸ್, ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ನಾವು ಇಂದು ಬಳಸುವ ರೂಪಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಪರಿಮಾಣಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ಲಿನೇಯಸ್ ಟಾಕ್ಸಾನಮಿ== ತನ್ನ ಪರಮಾಧಿಕಾರ ನ್ಯಾಚುರಾದಲ್ಲಿ, ಲಿನೇಯಸ್ ಮೂರು ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳು ೧. [[ಪ್ರಾಣಿ]]ಗಳ ವರ್ಗ ೨. [[ತರಕಾರಿ]]ಗಳ ವರ್ಗ ೩. ಖನಿಜಗಳ ವರ್ಗ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆರು ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೧. ಸಸ್ತನಿಗಳು ೨. [[ಪಕ್ಷಿ]]ಗಳು ೩. ಉಭಯಚರಗಳು ೪. [[ಮೀನು]]ಗಳು ೫. ಕೀಟಗಳು ೬. ಹುಳುಗಳು ಲಿನೇಯಸ್ನ ಕೆಲಸ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು [[ಪ್ರಾಣಿ]]ಗಳ ಮೇಲೆ ಭಾರಿ ಪ್ರಭಾವ ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಜೈವಿಕ ನಾಮಕರಣದ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಅವರ ಎರಡು ಗ್ರಂಥಗಳು ೧. ಸಿಸ್ಟೆಮಾ ನ್ಯಾಚುರಾ ಹತನೆಯ ಆವ್ರುತ್ತಿ ೨. ಸಿಸ್ಟೆಮಾ ಪ್ಲಾಂಟಾರಮ್ ತನ್ನ ದ್ವಿಪದೋಕ್ತಿಗಳು (ಜಾತಿಯ ಹೆಸರುಗಳು) ಮತ್ತು ಜಾತಿವಾಚಕ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಇತರರ ಮೇಲೆ ಅಧ್ಯತೆ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ==ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * http://www.encyclopedia.com/topic/Carolus_Linnaeus.aspx * http://www.famousscientists.org/carolus-linnaeus/ * http://www.ucmp.berkeley.edu/history/linnaeus.html * http://www.infoplease.com/encyclopedia/people/linnaeus-carolus.html * http://biography.yourdictionary.com/carl-linnaeus{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://global.britannica.com/biography/Carolus-Linnaeus {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180211232705/https://global.britannica.com/biography/Carolus-Linnaeus |date=2018-02-11 }} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಯೋಜನೆ-೨೦೧೫-೧೬‎]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಕ್ಲಬ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ರಚಿಸಿದ ಲೇಖನಗಳು]] mfp13y0kkbsjtzzzh5xfewpu0n8ky1k 0 79341 1372806 1339029 2026-05-05T19:43:47Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372806 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೯}} {{EngvarB|date=September 2013}} {{Use dmy dates|date=September 2013}} {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ ಆಪೆನ್ ಹೈಮ್ | image = E. Phillips Oppenheim.jpg | imagesize = | caption = ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ ಆಪೆನ್ ಹೈಮ್ | pseudonym = Anthony Partridge | birth_name = Edward Phillips Oppenheim | birth_date = {{birth-date|df=yes|22 October 1866}} | birth_place = London, UK | death_date = {{death-date |3 February 1946|22 October 1866}} | death_place = [[St. Peter Port]], Guernsey, Channel Islands, UK | occupation = ಕಾದಂಬರಿಕಾರ | nationality = ಬ್ರಿಟಿಷ್ | period = 1887 ರಿಂದ 1943 | genre = thriller romances }} '''ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ ಆಪೆನ್ ಹೈಮ್'''(22 ಒಕ್ಟೋಬರ್ 1866 – 3 ಫೆಬ್ರವರಿ 1946) ಜನಪ್ರಿಯ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ. ==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಜೀವನ== ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ. ತಂದೆಯೊಡನೆ ಚರ್ಮವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದು ಬಿಡುವಾದಾಗ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದ<ref>{{cite web|url=http://www.online-literature.com/oppenheim/|title=E. Phillips Oppenheim|work=online-literature.com}}</ref>. ಮೊದಲ ಕಾದಂಬರಿ 1887ರಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚಾಯಿತು. ಷೆಫಿಲ್ಡ್‍ನ ವೀಕ್ಲಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್ ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ಆರು ಧಾರಾವಾಹಿ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಬರೆದ. 1891ರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಸಿ ಹಾಪ್‍ಕಿನ್ಸ್ ಎಂಬ ಅಮೆರಿಕದ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ<ref name=ODNB>[[Oxford Dictionary of National Biography]], accessed 5 February 2011</ref>. ==ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚನೆ== ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಹಸ್ಯ ಪತ್ರಗಳು, ಮೋಸದ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು, ಸಾಹಸಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು-ಇವರ ಗುಪ್ತಸಂಚುಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ನೂರಾರು ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಬರೆದ. ''ದಿ ಮಿಸ್ಟೀರಿಯಸ್ ಮಿಸ್ಟರ್ ಸ್ಯಾಬಿನ್'' (1898), ''ಎ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ಸಿನ್ನರ್ಸ್'' (1903), ''ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಇಂರ್ಪನೇಷನ್'' (1920), ''ದಿ ಕಿಂಗ್‍ಡಂ ಆಫ್ ದಿ ಬ್ಲೈಂಡ್'' (1917)-ಇವು ಆತನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಾದಂಬರಿಗಳು. ''ದಿ ಪೂಲ್ ಆಫ್ ಮೆಮೊರಿ'' (1941) ಆತನ ಆತ್ಮಕಥೆ. ಆತ್ಮವಿಷಯ ಹೆಚ್ಚಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಗ್ರಂಥ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * {{Gutenberg author |id=Oppenheim,+E.+Phillips+(Edward+Phillips) | name=Edward Phillips Oppenheim}} * ebooks by [http://gutenberg.net.au/plusfifty-n-z.html#oppenheim E Phillips Oppenheim] at [http://gutenberg.net.au Project Gutenberg Australia] * ebooks by [http://www.fadedpage.com/sc/oppenheim.php E Phillips Oppenheim] at [http://www.fadedpage.com Fadedpage Canada] * [http://www.time.com/time/covers/0,16641,1101270912,00.html 1927 ''Time'' cover featuring Oppenheim] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121025050100/http://www.time.com/time/covers/0,16641,1101270912,00.html |date=25 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2012 }} *{{Wayback |date=20091026234508 |url=http://geocities.com/ephillipsoppenheim/ |title=E. Phillips Oppenheim, Prince of Story Tellers }} Daniel Paul Morrison's site which contains extensive lists of writings by Oppenheim. * [http://oppenheim.thefreelibrary.com/ The Free Library]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಆಪೆನ್ ಹೈಮ್, ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯ ಲೇಖಕರು]] rrax0wwcflemcha2i5r27p3vbd89d75 0 93189 1372822 1341730 2026-05-06T04:28:12Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372822 wikitext text/x-wiki '''ಕಸ್ಟಡಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್''' ಭದ್ರತೆಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶೇಷ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಆಸ್ತಿ ಮಾಲೀಕರು (ಉದಾ. ಸಾರ್ವಭೌಮ ಸಂಪತ್ತು ನಿಧಿಗಳು, ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು, ವಿಮಾ ಕಂಪನಿಗಳು), ಆಸ್ತಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು, ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರೋಕರ್-ಡೀಲರ್‌ಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ-ನಂತರದ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಸಾಲ]] ನೀಡುವಿಕೆಯಂತಹ "ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ" ವಾಣಿಜ್ಯ ಅಥವಾ [[ಗ್ರಾಹಕ]]/ಚಿಲ್ಲರೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಹಿಂದೆ, ಕಸ್ಟಡಿಯನ್ [[ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಾಲನೆ, ಸುರಕ್ಷತೆ, ಇತ್ಯರ್ಥ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಗಳ ಆಡಳಿತ, ಆದಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಕ್ರಮಗಳಂತಹ ಆಸ್ತಿ ಸೇವೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದೆ. ಆದರೂ, ಆಧುನಿಕ ಹಣಕಾಸಿನ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಕಸ್ಟಡಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ನಿಧಿ ಆಡಳಿತದಿಂದ ವರ್ಗಾವಣೆ ಏಜೆನ್ಸಿವರೆಗೆ, ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸ್ ಸಾಲದಿಂದ ಟ್ರಸ್ಟಿ ಸೇವೆಗಳವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆ ಅಥವಾ ವೆಚ್ಚ-ಉಳಿತಾಯ ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿವೆ. ==ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ== ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಖೆಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ಸ್ಥಳೀಯ ಕಸ್ಟಡಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ("ಉಪ-ಪಾಲಕ" ಅಥವಾ "ಏಜೆಂಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು") ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಅನೇಕ ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರಿಸಿದರೆ ಕಸ್ಟೋಡಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ಪಾಲಕರು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]]ಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ "ಜಾಗತಿಕ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್" ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಗ್ರಾಹಕರ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವ ಆಸ್ತಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು, ವಿಮಾ ಕಂಪನಿಗಳು, ಮ್ಯೂಚುವಲ್ ಫಂಡ್‌ಗಳು, ಹೆಡ್ಜ್ ಫಂಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು [[ಪಿಂಚಣಿ]] ನಿಧಿಗಳಂತಹ ಗಣನೀಯ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೂಡಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ===ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ=== ೧೯೬೧ ರಲ್ಲಿ, ಯುಎಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾನ್ ಎಫ್ ಕೆನಡಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಪಿಂಚಣಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |title=Erisa 40 Timeline Alternate |url=https://www.dol.gov/featured/erisa40/timeline/alternative|website=U.S. Department of Labor |publisher=U.S. Department of Labor |access-date=January 25, 2022}}</ref> ೨ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಸ್ಟುಡ್‌ಬೇಕರ್ ಆಟೋ ತಯಾರಕ ತನ್ನ [[ವ್ಯಾಪಾರ]] ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ೭,೦೦೦ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಪಿಂಚಣಿ ನೀಡಲು ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ೧೯೭೪ ರಲ್ಲಿ, ಯು.ಎಸ್. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಗೆರಾಲ್ಡ್ ಫೋರ್ಡ್ ಉದ್ಯೋಗಿ ನಿವೃತ್ತಿ ಆದಾಯ ಭದ್ರತಾ ಕಾಯಿದೆ ಅನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು, ಉದ್ಯೋಗಿ ಪ್ರಯೋಜನ ಯೋಜನೆಗಳ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|title=President Ford Signing ERISA of 1974|url=https://www.pbgc.gov/about/who-we-are/pg/president-ford-signing-erisa-of-1974|website=Pension Benefit Guaranty Corporation|publisher=Pension Benefit Guaranty Corporation|access-date=April 27, 2017}}</ref> ಕಾಯಿದೆಯು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ನಂತರ, ಉದ್ಯೋಗದಾತರು ತಮ್ಮ ಪಿಂಚಣಿ ನಿಧಿಯ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|title=Investment Company Act of 1940|url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/COMPS-1879/pdf/COMPS-1879.pdf|website=US Government|publisher=US Government|access-date=May 13, 2021}}</ref> ಬದಲಾಗಿ, ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರಿಸಲು ಬಾಹ್ಯ ಪಾಲಕರನ್ನು ನೇಮಿಸಲು ಅವರು ಬದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಪಿಂಚಣಿ ನಿಧಿಗಳು ಪಿಂಚಣಿದಾರರ ಉತ್ತಮ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆಯ ಆದೇಶಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವರು ಟ್ರಸ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಠೇವಣಿದಾರರನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|title=Investor Bulletin: Custody of Your Investment Assets|url=https://www.sec.gov/investor/alerts/bulletincustody.htm|website=U.S. Securities and Exchange Commission|publisher=U.S. Securities and Exchange Commission|access-date=December 6, 2021}}</ref> ==ಇನ್ನಿತರ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು== ಪ್ರಸ್ತುತ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಸೇವೆಗಳನ್ನು (ಭದ್ರತೆ ಸೇವೆಗಳು) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ [[ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]ಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಉತ್ಸುಕವಾಗಿವೆ (ಉದಾ. ಬ್ಲಾಕ್‌ಚೈನ್, ಎಪಿಐ, ವಿತರಿಸಿದ ಲೆಡ್ಜರ್). ಡಿಜಿಟಲ್ ಸ್ವತ್ತುಗಳಂತಹ ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ನಿಯಂತ್ರಕ ಅಗತ್ಯತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |title=The evolution of a core financial service - Custodian & Depositary Banks|url=https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/lu/Documents/financial-services/lu-the-evolution-of-a-core-financial-service.pdf|website=Deloitte |publisher=Deloitte|access-date=January 1, 2019}}</ref><ref>{{cite web|title=Summary and Highlights: The Securities Services Industry in the 'New' World|url=https://futureoffinance.biz/2021/11/03/summary-and-highlights-the-securities-services-industry-in-the-new-world/|website=Future of Finance|publisher=Future of Finance|access-date=November 11, 2021|archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211208075812/https://futureoffinance.biz/2021/11/03/summary-and-highlights-the-securities-services-industry-in-the-new-world/|url-status=dead}}</ref> ==ಗ್ರಾಹಕ ವಿಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನಗಳು== ಭದ್ರತೆಯ ಸೇವಾ ಉದ್ಯಮವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ರೀತಿಯ ಕ್ಲೈಂಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ: ೧) ಆಸ್ತಿ ಮಾಲೀಕರು ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು ಮತ್ತು ೨) ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು, ಬ್ರೋಕರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಡೀಲರ್‌ಗಳು. ===ಆಸ್ತಿ ಮಾಲೀಕರು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಾಹಕರು=== ಆಸ್ತಿ ಮಾಲೀಕರು ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರ ಕ್ಲೈಂಟ್ ವಿಭಾಗವು ಆಸ್ತಿ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಂಪನಿಗಳು, ಪರ್ಯಾಯ ಆಸ್ತಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು, ವಿಮಾ ಕಂಪನಿಗಳು, ಪಿಂಚಣಿ ನಿಧಿಗಳು, ಸಾರ್ವಭೌಮ ಸಂಪತ್ತು ನಿಧಿಗಳು, ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು, [[ಕುಟುಂಬ]] ಕಚೇರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ದಲ್ಲಾಳಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="davispolk">{{cite web |title=The Custody Services of Banks |url=https://www.davispolk.com/sites/default/files/20160728_tch_white_paper_the_custody_services_of_banks.pdf|website=Davis Polk |publisher=The Clearing House|access-date=July 28, 2016}}</ref> [[ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಈ ಕೆಳಗಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡಬಹುದು:<ref name="davispolk" /><ref>{{cite web|title=Securities Services: The Good Times Are Over, It Is Time To Act|url=https://www.oliverwyman.com/content/dam/oliver-wyman/global/en/2015/jun/Securities_Services_2015.pdf|website=Oliver Wyman|publisher=David Maya, Hugues Bessiere|access-date=June 1, 2015}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ಉತ್ಪನ್ನ / ಸೇವೆ !! ವಿವರಣೆ |- | ಜಾಗತಿಕ ಕಸ್ಟಡಿ | ಕ್ಲೈಂಟ್‌ಗಳ ಸ್ವತ್ತುಗಳ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು ಮತ್ತು ಮಾಲೀಕರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಜಾಗತಿಕ [[ಗ್ರಾಹಕ]]ರ ಸಂಪರ್ಕದ ಮೊದಲ ಬಿಂದುವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕ್ಲೈಂಟ್‌ಗಳು ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲು ಬಯಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಂತಹ ಬಲವಾದ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿರಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಜಾಗತಿಕ ಪಾಲಕರು ಕೆಲವು ವೈಯಕ್ತಿಕ [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಭದ್ರತಾ ಸೇವೆಗಳ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನೇರ ಪಾಲಕರನ್ನು ನೇಮಿಸುವ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Sectors explained: Global Custody|url=https://www.efinancialcareers.co.uk/news/2013/09/sectors-explained-global-custody-2|website=eFinancialCareers|publisher=eFinancialCareers|access-date=September 1, 2013}}</ref> |- | ನಿಧಿ ಆಡಳಿತ | ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಫಂಡ್ ಅಕೌಂಟಿಂಗ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವಿವಿಧ ನಿಧಿ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ರಚನೆಗಳಾದ್ಯಂತ ನಿಧಿ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಸೇವೆಗಳು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನಿವ್ವಳ ಆಸ್ತಿ ಮೌಲ್ಯ (ಎನ್‍ಎವಿ) ಮತ್ತು ಪೋರ್ಟ್‌ಫೋಲಿಯೊ ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ ಇತ್ಯಾದಿ ವರದಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ವರದಿ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುವುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಇಟಿಎಫ್ ಸೇವೆಗಳು ಸಹ ಫಂಡ್ ಅಡ್ಮಿನ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. |- | ವರ್ಗಾವಣೆ ಏಜೆನ್ಸಿ | ಮ್ಯೂಚುಯಲ್ ಫಂಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇಟಿಎಫ್‌ಗಳಂತಹ ನಿಧಿಗಳಿಗೆ ನಿಧಿ ಚಂದಾದಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿಮೋಚನೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು. ಅಲ್ಲದೆ, ಡಿವಿಡೆಂಡ್ ಪಾವತಿ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಷೇರುದಾರರ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಕೀಪಿಂಗ್ ನಡೆಸಲು. |- | ಭದ್ರತೆ [[ಸಾಲ]] | ಸಾಲದ ಶುಲ್ಕ ಮತ್ತು ಮೇಲಾಧಾರಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಸೀಮಿತ ಅವಧಿಗೆ ಒಂದು ಪಕ್ಷದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿಗಳ ಸಾಲವನ್ನು ನೀಡುವುದು. ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸ್ ಲೆಂಡಿಂಗ್‌ನ ಉದ್ದೇಶವು ಸೆಕೆಂಡರಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೆಂಚ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಅಥವಾ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುವ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿಗಳಿಗೆ [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]]ಯ ದ್ರವ್ಯತೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ತಯಾರಿಕೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯ ಮೇಲಿನ ಲಾಭವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ದ್ರವ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು. |- | ಮಧ್ಯಮ ಕಚೇರಿ ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ | ತಾಂತ್ರಿಕ ಪರಿಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರದ ನಂತರದ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪೋರ್ಟ್‌ಫೋಲಿಯೋ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಪೂರ್ವ-ವ್ಯಾಪಾರ ಅನುಸರಣೆ ಮತ್ತು ಆದೇಶ ನಿರ್ವಹಣೆಯಂತಹ ಪೋರ್ಟ್‌ಫೋಲಿಯೋ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಾಧನಗಳು. ಅಲ್ಲದೆ, ವ್ಯಾಪಾರ ದೃಢೀಕರಣ ಮತ್ತು ವಸಾಹತು ಸೂಚನೆಗಳ ಪ್ರಸರಣ, ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಕಾರ್ಯ, ಹೂಡಿಕೆ ದಾಖಲೆ-ಕೀಪಿಂಗ್, ಸಮನ್ವಯ, ಬೆಲೆ, ಸಿಎ ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮುಂತಾದ ವ್ಯಾಪಾರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಕಾರ್ಯಗಳು. ಇದು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ವೆಚ್ಚಗಳು ಮತ್ತು ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಫಂಡ್ ಹೌಸ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. |- | ಖಜಾನೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು | ಫಂಡ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್‌ಗಳ ಐಡಲ್ ಕ್ಯಾಶ್‌ಗೆ ನಗದು ನಿರ್ವಹಣೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸ್ ವಹಿವಾಟುಗಳಿಗೆ ಎಫ್‌ಎಕ್ಸ್ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. |- | ಮೇಲಾಧಾರ ನಿರ್ವಹಣೆ | ಆಂತರಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ಪರಿಕರಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಎರಡು-ಮಾರ್ಗ/ಮೂರು-ಮಾರ್ಗ ಪರಿಹಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲಾಧಾರ ಪೋರ್ಟ್‌ಫೋಲಿಯೊಗಳನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಹಲವಾರು ಜಾಗತಿಕ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಜಾಗತಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಮತ್ತು ಎಫ್‍ಐ ಗೆ ಒಂದು-ನಿಲುಗಡೆ ಜಾಗತಿಕ ಅಥವಾ ಕಡಲಾಚೆಯ ಮೇಲಾಧಾರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣ ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ದ್ರವ್ಯತೆ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|title= A practical 10-step guide to collateral management|url=https://cdn.ihs.com/www/pdf/0519/Practical-Guide-Collateral-Management.pdf|website=IHS Markit|publisher=CloudMargin|access-date=June 1, 2017}}</ref> |- | ಟ್ರಸ್ಟಿ ಸೇವೆಗಳು | ನಿಧಿ ನಿರ್ವಾಹಕ ಹೂಡಿಕೆ ಅನುಸರಣೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮೂರನೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕಾರ್ಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ. |} ===ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು, ದಲ್ಲಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿತರಕರು=== ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು, ಬ್ರೋಕರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಡೀಲರ್‌ಗಳ ಕ್ಲೈಂಟ್ ವಿಭಾಗವು ಜಾಗತಿಕ ಪಾಲಕರು, ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು, [[ದಲ್ಲಾಳಿ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಡೀಲರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="davispolk" /> ಬ್ಯಾಂಕ್ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡಬಹುದು.<ref>{{cite web|title=Securities Services: The Good Times Are Over, It Is Time To Act|url=https://www.oliverwyman.com/content/dam/oliver-wyman/global/en/2015/jun/Securities_Services_2015.pdf|website=Oliver Wyman|publisher=David Maya, Hugues Bessiere|access-date=June 1, 2015}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ಉತ್ಪನ್ನ / ಸೇವೆ !! ವಿವರಣೆ |- | ನೇರ ಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವಿಕೆ | ನೇರ ಪಾಲಕರು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳೀಯ [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲನೆ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಜಾಗತಿಕ ಪಾಲಕರು ಅವರ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಗ್ರಾಹಕರು ಏಕೆಂದರೆ ನೇರ ಪಾಲಕರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮದ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ನಿಯಂತ್ರಕರೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ನೀಡಬಹುದು, ಇದು ಜಾಗತಿಕ ಪಾಲಕರಿಗೆ ಕೊರತೆಯಿರಬಹುದು ಆದರೆ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಕ್ಲೈಂಟ್‌ಗಳ ಸ್ವತ್ತುಗಳ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಇದು ಜವಾಬ್ದಾರವಾಗಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವತ್ತು ನಿರ್ವಾಹಕರು ಮತ್ತು ಮಾಲೀಕರು.<ref>{{cite web|title=SUB-CUSTODY: You'll miss us when we're gone|url=https://www.funds-europe.com/sub-custody-you-ll-miss-us-when-we-re-gone|website=Funds Europe|publisher=Funds Europe|access-date=October 1, 2015}}</ref> |- | ಥರ್ಡ್ ಪಾರ್ಟಿ ಕ್ಲಿಯರಿಂಗ್<ref>{{cite web|title=Third Party Clearing by HKSCC General Clearing Participants|url=https://www.hkex.com.hk/Services/Clearing/Securities/Getting-Started/Third-Party-Clearing-by-HKSCC-General-Clearing-Participants?sc_lang=en|website=HKEX}}</ref> | ಟಿಪಿಸಿ ಮಾದರಿಯು ವ್ಯಾಪಾರದ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ ಮತ್ತು ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಗದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಸುಲಭ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಶಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. |- | ಖಾತೆ ನಿರ್ವಾಹಕರು<ref>{{cite web|title=Account Operator definition|url=https://www.lawinsider.com/dictionary/account-operator|website=Law Insider}}</ref> | ಎಒ ಮಾದರಿಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ಬ್ರೋಕರ್-ಡೀಲರ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸ್ ಬ್ಯಾಕ್-ಆಫೀಸ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಕಸ್ಟೋಡಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗೆ ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಕ್ಲೈಂಟ್‌ಗಳು ಮುಂದುವರಿಯುವಾಗ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಿದ ವಹಿವಾಟುಗಳ ಕ್ಲಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸೆಟಲ್‌ಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ರೋಕರ್-ಡೀಲರ್ ಕ್ಲೈಂಟ್‌ಗಳ ಪರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಶೋಧನೆ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಸೇವೆಯಂತಹ ಎಲ್ಲಾ ಮುಂಭಾಗ-ಕಚೇರಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು. |} ==ರಕ್ಷಕನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ== ಯುಎಸ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, [[ರಸ್ತೆ]] ಹೆಸರು ಭದ್ರತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ವಿನಿಮಯದ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಲಕರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ನೋಂದಣಿ ಸರಪಳಿಯ ಮೂಲಕ ಭದ್ರತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. ಪ್ರತಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹೋಲ್ಡರ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರದ ಭದ್ರತೆಗಳನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸುವ ಗ್ರಹಿಸಿದ ಅಪ್ರಾಯೋಗಿಕತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇದು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಬದಲಾಗಿ, ಪಾಲಕರು ಅಥವಾ ಪಾಲಕರು ಹೋಲ್ಡರ್‌ಗಳಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಭದ್ರತಾ ಹೊಂದಿರುವವರಿಗೆ ಭದ್ರತೆಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಂತಿಮ ಭದ್ರತಾ ಹೊಂದಿರುವವರು ಇನ್ನೂ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿಗಳ ಕಾನೂನು ಮಾಲೀಕರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಕೇವಲ ಟ್ರಸ್ಟಿಯಾಗಿ ಪಾಲಕರ ಫಲಾನುಭವಿಗಳಲ್ಲ. ಪಾಲಕರು ಯಾವುದೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿಗಳ ಮಾಲೀಕರಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿಗಳಿಗೆ ಮಾಲೀಕರನ್ನು ಲಿಂಕ್ ಮಾಡುವ ನೋಂದಣಿ ಸರಪಳಿಯ ಒಂದು ಭಾಗ ಮಾತ್ರ. ಜಾಗತಿಕ ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸ್ ಸೇಫ್ ಕೀಪಿಂಗ್ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ, ಯುಕೆ, [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]]ದಂತಹ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ ಷೇರುದಾರರ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಅನುಮತಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ಭದ್ರತಾ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತವೆ. "ಷೇರುದಾರರ" ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭದ್ರತೆಯ ಕಾನೂನಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಕಾನೂನಿನಿಂದ ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾಲಕರ ಒಂದು ಪಾತ್ರ (ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸ್ ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಜಾರಿಗೊಳಿಸದಿರಬಹುದು) ಷೇರು ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಹಕ್ಕುಗಳ ವ್ಯಾಯಾಮವನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಲಾಭಾಂಶ ಮತ್ತು ಇತರ ಪಾವತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೊಳಿಸುವುದು, ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಕ್ರಮಗಳು, ಸ್ಟಾಕ್ ವಿಭಜನೆಯ ಆದಾಯ ಅಥವಾ ಹಿಮ್ಮುಖ ಸ್ಟಾಕ್ ವಿಭಜನೆ, ಕಂಪನಿಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಕಳುಹಿಸಲಾದ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ವರದಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತ್ಯಾದಿ. ಅಂತಹ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಎಷ್ಟು ಮಟ್ಟಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಕ್ಲೈಂಟ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನಿಯಮಗಳು, ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಗಳ ಕಾರ್ಯವಾಗಿದೆ. ==ಉದ್ಯಮದ ಪ್ರೊಫೈಲ್== ===ಉದ್ಯಮದ ಗಾತ್ರ=== ೨೦೨೩ ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]]ಯ ಗಾತ್ರವು (ಕಸ್ಟಡಿ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಆಡಳಿತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಕ್ಲೈಂಟ್ ಸ್ವತ್ತುಗಳಿಂದ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಸುಮಾರು $ ೨೩೦ ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಆಗಿತ್ತು. ಕಳೆದ ೨೫ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜಾಗತಿಕ ಪಾಲಕರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲು ಸಾಕಷ್ಟು ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Assets under Custody markets share trends|url=https://www.globalcustody.net/asset_tables/trend_chart/|website=globalcustody.net|publisher=ServiceMatrix Ltd|access-date=May 23, 2024}}</ref> ೨೦೨೨ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಯುಎಸ್ ನಲ್ಲಿನ ಪಾಲನೆ, [[ಆಸ್ತಿ]] ಮತ್ತು ೨೦೧೭ ಮತ್ತು ೨೦೨೨ ರ ನಡುವೆ ೨.೯ % ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಭದ್ರತೆ ಸೇವೆಗಳ ಉದ್ಯಮದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಗಾತ್ರವು (ಆದಾಯದಿಂದ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) $ ೩೨.೫ ಬಿಲಿಯನ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Custody, Asset & Securities Services in the US - Market Size 2003–2027|url=https://www.ibisworld.com/industry-statistics/market-size/custody-asset-securities-services-united-states/|website=IBISWorld|publisher=IBISWorld|access-date=February 9, 2022}}</ref> ==ಉದ್ಯಮದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಕರು== ಅನೇಕ ಹೂಡಿಕೆ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಭದ್ರತೆ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಭದ್ರತೆ ಸೇವೆಗಳ ವಿಭಾಗವು [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ರೂಪಿಸಲು ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಗುಂಪು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಟ್ರಾನ್ಸಾಕ್ಷನ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸಿಟಿ ಮತ್ತು ಎಚ್‍ಎಸ್ಘಬಿಸಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ೨೦೧೯ ಮತ್ತು ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆ ಸೇವೆಗಳ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಪುನರ್‌ರಚಿಸಿ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಿಸಿದವು.<ref>{{cite web |title=Citi combines equities, prime brokerage and securities services units|url=https://www.thetradenews.com/citi-combines-equities-prime-brokerage-securities-services-units/|website=The Trade|publisher=Joe Parsons|access-date=March 5, 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=HSBC combines markets and securities services divisions in major restructure|url=https://www.thetradenews.com/hsbc-combines-markets-securities-services-divisions-major-restructure/|website=The Trade|publisher=Joe Parsons|access-date=July 30, 2019}}</ref> ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಕರು (ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ):<ref>{{cite web|title=Custodians By Assets Under Custody (AUC)|url=https://financialmarkets.theasianbanker.com/custodians-by-assets-under-custody|website=TAB Financial Markets|publisher=The Asian Banker|access-date=December 31, 2010}}</ref> *{{flagicon|France}} ಬಿಎನ್‍ಪಿ ಪರಿಬಾಸ್: ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸ್ ಸೇವೆಗಳು *{{flagicon|USA}} ಬಿಎನ್‍ವೈ: ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸ್ ಸೇವೆಗಳು *{{flagicon|USA}} ಸಿಟಿ: ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆ ಸೇವೆಗಳು *{{flagicon|France}}{{flagicon|Spain}} ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಅಗ್ರಿಕೋಲ್/ಸ್ಯಾಂಟಂಡರ್: CACEIS ಇನ್ವೆಸ್ಟರ್ ಸರ್ವೀಸಸ್ *{{flagicon|Germany}} ಡಾಯ್ಚ ಬ್ಯಾಂಕ್: ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ *{{flagicon|UK}} ಎಚ್‍ಎಸ್‍ಬಿಸಿ:ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆ ಸೇವೆಗಳು *{{flagicon|USA}} ಜೆ.ಪಿ. ಮೋರ್ಗಾನ್: ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ಸೇವೆಗಳು *{{flagicon|Japan}} ಮಿಜುಹೊ: ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸೇವೆಗಳು *{{flagicon|Japan}} ಎ‍ಮ್‍ಯುಎಫ್‍ಜಿ:ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಸೇವೆಗಳು *{{flagicon|USA}} ಉತ್ತರ ಟ್ರಸ್ಟ್: ಆಸ್ತಿ ಸೇವೆ *{{flagicon|Canada}} ರಾಯಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಕೆನಡಾ: ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಮತ್ತು ಖಜಾನೆ ಸೇವೆಗಳು *{{flagicon|Japan}} ಎಸ್‍ಎಮ್‍ಬಿಸಿ:ಕಸ್ಟಡಿ ಮತ್ತು ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸ್ ಸೇವೆಗಳು *{{flagicon|France}} ಸೊಸೈಟಿ ಜನರಲ್: ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಸೇವೆಗಳು *{{flagicon|UK}} ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಚಾರ್ಟರ್ಡ್: ಫೈನಾನ್ಶಿಯಲ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ಸ್ *{{flagicon|USA}} ಸ್ಟೇಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್: ಅಸೆಟ್ ಸರ್ವಿಸಿಂಗ್ ===ಉದ್ಯಮ ಶ್ರೇಯಾಂಕ=== ====ಜಾಗತಿಕ==== ಗ್ಲೋಬಲ್ ಕಸ್ಟಡಿಯನ್‍ನ ಕಸ್ಟಡಿ ಲೀಗ್ ಟೇಬಲ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಆಸ್ತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕಸ್ಟಡಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳ ಸ್ವತ್ತುಗಳು ಕಸ್ಟಡಿ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಆಡಳಿತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ (ಎಯುಸಿ/ಎಯುಎ):<ref>{{cite web|title=Custodians by assets under custody and administration|url=https://www.globalcustodian.com/custodians-assets-under-custody/|website=Global Custodian|publisher=Global Custodian|access-date=Aug 6, 2022}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! ಕಂಪನಿ ! ಎಯುಸಿ/ಎಯುಎ <br />(ಯುಎಸ್ $) ! ನಂತೆ |- | {{flagicon|US}} ಬಿಎನ್‍ವೈ | ೪೬.೬ ಟ್ರಿಲಿಯನ್ | [[ಮೇ]] ೨೦೨೩<ref>{{Cite web |title=BNY Mellon Wins Top Honors at Global Custodian Awards |url=https://bny-mellon-dev.adobecqms.net/us/en/about-us/newsroom/company-news/bny-mellon-wins-top-honors-at-global-custodian-awards.html |access-date=2024-02-11 |website=BNY Mellon |language=en }}{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | {{flagicon|US}} ಸ್ಟೇಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ | ೩೮.೨ ಟ್ರಿಲಿಯನ್ | ೩೦ [[ಜೂನ್]] ೨೦೨೨<ref>{{cite web|title=2Q 2022 Financial Highlights|url=https://s26.q4cdn.com/446391466/files/doc_financials/2022/q2/v1/STT-2Q22-Earnings-Presentation-vF.pdf|website=State Street|publisher=State Street|access-date=July 15, 2022}}{{Dead link|date=ಜನವರಿ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | {{flagicon|US}} ಜೆಪಿ ಮೋರ್ಗಾನ್ ಚೇಸ್ | ೩೮.೬ ಟ್ರಿಲಿಯನ್* | ೩೦ [[ಜೂನ್]] ೨೦೨೨ |- | {{flagicon|US}} ಸಿಟಿ | ೨೬.೮ ಟ್ರಿಲಿಯನ್ | ೩೦ [[ಜೂನ್]] ೨೦೨೨ |- | {{flagicon|UK}} ಎಚ್‍ಎಸ್‍ಬಿಸಿ | ೧೫.೭ ಟ್ರಿಲಿಯನ್ | ೩೧ [[ಡಿಸೆಂಬರ್]] ೨೦೨೧ |- | {{flagicon|France}} ಬಿಎನ್‍ಪಿ ಪರಿಬಾಸ್ | ೧೩.೯ ಟ್ರಿಲಿಯನ್ | ೩೦ [[ಜೂನ್]] ೨೦೨೨ |- | {{flagicon|US}} ಸೌತ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ | ೧೩.೭ ಟ್ರಿಲಿಯನ್ | ೩೦ [[ಜೂನ್]] ೨೦೨೨ |- | {{flagicon|France}} ಸಿಎಸಿಐಎಸಿ | ೭.೮ ಟ್ರಿಲಿಯನ್ | ೩೧ [[ಡಿಸೆಂಬರ್]] ೨೦೨೧ |- | {{flagicon|France}} ಸೊಸೈಟಿ ಜನರಲ್ | ೫.೦ ಟ್ರಿಲಿಯನ್ | ೩೦ [[ಜೂನ್]] ೨೦೨೨ |} * ಸ್ವಾಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಆಸ್ತಿಗಳು ಮಾತ್ರ ೧೯೯೯ ರಿಂದ ೫೦+ ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರರಿಗೆ ಚಾಲನೆಯಲ್ಲಿರುವ, ೧೯೯೯ ರಿಂದ ಜಾಗತಿಕ ಕಸ್ಟಡಿ.ನೆಟ್ ಮತ್ತು ಫಂಡ್‌ಸರ್ವೀಸಸ್.ನೆಟ್‌ನಿಂದ ಕಸ್ಟಡಿ ಮತ್ತು ಸ್ವತ್ತುಗಳ ಮೇಲಿನ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Assets under Custody|url=https://www.globalcustody.net/asset_tables/custody_assets_worldwide/|website=GlobalCustody.net|publisher=ServiceMatrix Ltd|access-date=May 23, 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=Assets under Administration|url=https://www.fundservices.net/asset_tables/administration_assets/|website=FundServices.net|publisher=ServiceMatrix Ltd|access-date=May 23, 2024}}</ref> ಸೇವಾ ಮಾನದಂಡಗಳ ವಿರುದ್ಧ ೧೯ ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರರ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಸರ್ವೀಸ್‍ಮಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title=ServiceMatrix Supplier Gap Analysis|url=https://www.servicematrix.net/rpt-000/all-vendors/|website=ServiceMatrix.net|publisher=ServiceMatrix Ltd|access-date=May 23, 2024}}</ref> ==ಪ್ರಾದೇಶಿಕ== ಗ್ಲೋಬಲ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟರ್ ಗ್ರೂಪ್‌ನ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಕಸ್ಟಡಿ ಸಮೀಕ್ಷೆ ೨೦೨೦ ರ ಪ್ರಕಾರ, ಉನ್ನತ ಪಾಲನೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆಟಗಾರರು:<ref name="globalcustody.net-2020">{{cite web|url=https://www.globalinvestorgroup.com/articles/3695481/global-custody-survey-2020-available-here|title=Global Custody Survey 2020|date=September 30, 2020|access-date=September 30, 2020|archive-date=ಜನವರಿ 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125094349/https://www.globalinvestorgroup.com/articles/3695481/global-custody-survey-2020-available-here|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! data-sort-type="text" | ಪ್ರದೇಶ ! ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹೆಸರು |- | ಅಮೆರಿಕ | {{flagicon|US}} ಜೆಪಿ ಮೋರ್ಗಾನ್ ಚೇಸ್ |- | ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ | {{flagicon|UK}} ಎಚ್‍ಎಸ್‍ಬಿಸಿ |- | ಯುರೋಪ್, ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕಾ (ಇಎಮ್‍ಇಎ) | {{flagicon|UK}} ಎಚ್‍ಎಸ್‍ಬಿಸಿ |- |} ==ಗಮನಾರ್ಹ ಉದ್ಯಮ ಸ್ವಾಧೀನಗಳು== ===೨೦೦೦ ರಿಂದ ೨೦೧೦=== [[ನವೆಂಬರ್]] ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಟೇಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಜಾಗತಿಕ ಕಸ್ಟಡಿ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು, ಇದು ಸರಿಸುಮಾರು € ೨.೨ ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಡಾಯ್ಚ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಜಾಗತಿಕ ಭದ್ರತಾ ಸೇವೆಗಳ (ಜಿಎಸ್‍ಎಸ್) ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು $ ೧.೫ ಶತಕೋಟಿಗೆ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite news|url=https://www.globalcustodian.com/state-street-confirms-purchase-of-deutsche-gss-assets/|title=State Street Confirms Purchase Of Deutsche GSS Assets|publisher=Global Custodian|access-date= November 5, 2002}}</ref> [[ಜುಲೈ]] ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ, ಎಚ್‍ಎಸ್‍ಬಿಸಿ ಕೊರಿಯನ್ ಫಂಡ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಟರ್ ಅಸೆಟ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯ ೮೨.೧೯ % ಅನ್ನು $ ೧೨.೪೭ ಮಿಲಿಯನ್ ನಗದಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು, ಇದು [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ $ ೨೪ ಶತಕೋಟಿ ಆಸ್ತಿಗಳ ಆಡಳಿತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ನಿಧಿ ನಿರ್ವಾಹಕವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news|url=https://www.asianinvestor.net/article/hsbc-acquires-korea-fund-administrator/30228|title=HSBC acquires Korea fund administrator|publisher=Asian Investor|access-date= July 2, 2003}}</ref> [[ಆಗಸ್ಟ್]] ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ, ಯುಎಸ್ ಬ್ಯಾಂಕಾರ್ಪ್ $ ೭೨೫ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗೆ ಸ್ಟೇಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite press release |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=117565&p=irol-newsArticle&ID=539780 |title=U.S. Bank to Acquire State Street's Corporate Trust Business |publisher=[[Business Wire]] |date=August 13, 2002}}</ref> [[ಅಕ್ಟೋಬರ್]] ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ, ಸಿಟಿಯು ಎಬಿಎನ್ ಅಮ್ರೊ ನ ನೇರ ಕಸ್ಟಡಿ, ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸ್ ಕ್ಲಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಫಂಡ್ ಸೇವೆಗಳ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಆಯ್ದ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯನ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು $ ೫೦ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗೆ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/citi-acquires-abn-amros-custody-business-for-around-50-mn/articleshow/892044.cms|title=Citi acquires ABN Amro's custody business for around $50 mn|publisher=Economic Times|access-date= October 19, 2004}}</ref> [[ನವೆಂಬರ್]] ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ, ಯುಎಸ್ ಬ್ಯಾಂಕಾರ್ಪ್ ವಚೋವಿಯಾ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ನ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಪಾಲನೆ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite web |title=U.S. Bank to Acquire the Corporate Trust and Institutional Custody Business from Wachovia|url=https://ir.usbank.com/news-releases/news-release-details/us-bank-acquire-corporate-trust-and-institutional-custody|website=US Bank|publisher=US Bank|access-date=November 29, 2005}}</ref> [[ಜುಲೈ]] ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ, ಎಚ್‍ಎಸ್‍ಬಿಸಿ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂಜೀಲ್ಯಾಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ $ ೧೧೨.೫ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗೆ ವೆಸ್ಟ್‌ಪ್ಯಾಕ್ ಉಪ-ಕಸ್ಟಡಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು, ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಉಪ-ಕಸ್ಟಡಿ ಮತ್ತು ಕ್ಲಿಯರಿಂಗ್ ಆಟಗಾರನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite news|url=https://www.globalcustodian.com/hsbc-to-pay-up-to-us112-5-million-for-westpac-sub-custody-operations-in-australia-and-new-zealand/|title=HSBC To Pay Up To US$112.5 Million For Westpac Sub-Custody Operations In Australia And New Zealand|publisher=Global Custodian|access-date= July 27, 2006}}</ref> [[ಜುಲೈ]] ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]] ಮತ್ತು ಮೆಲನ್ ಫೈನಾನ್ಶಿಯಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ನಡುವಿನ ವಿಲೀನವನ್ನು ಬಿಎನ್‍ವೈ ಮೆಲನ್ ರಚಿಸಲು ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ $ ೧೮ ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಪಾಲಕ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿ ಸೇವೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Custody industry consolidates|url=https://www.ipe.com/custody-industry-consolidates/25165.article|website=IPE|publisher=Heather Mckenzie|access-date=September 1, 2007}}</ref> [[ಜುಲೈ]] ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಟೇಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ $ ೪.೨ ಶತಕೋಟಿಗೆ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಿತು.<ref>{{cite web |title=State Street finalises takeover|url=https://www.irishexaminer.com/business/arid-20036313.html|website=Irish Examiner|publisher=Niamh Hennessy|access-date=July 3, 2007}}</ref> [[ಜುಲೈ]] ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಫ್ರೆಂಚ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಬಿಎನ್‍ಪಿ ಪರಿಬಾಸ್ ಎಸ್‍ಎಲ್‍ಐಬಿ ನ ಬಂಡವಾಳದಲ್ಲಿ ೩೩.೪ % ರಷ್ಟು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಪಾಲನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು, ಇದು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ನಾಟಿಸಿಕ್ಸ್ ನ ೧೦೦ % ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|title=BNP Paribas to take a minority interest in SLIB|url=https://group.bnpparibas/en/press-release/bnp-paribas-minority-interest-slib|website=BNP Paribas|publisher=BNP Paribas|access-date=July 17, 2007}}</ref> [[ನವೆಂಬರ್]] ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಜಿ.ಪಿ ಮೋರ್ಗಾನ್ ಚೇಸ್ ೧೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ಲೈಂಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್ $ ೯೦.೭೧ ಶತಕೋಟಿ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಕಸ್ಟಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಎಎನ್‍ಝಡ್ ನ ಕಸ್ಟೋಡಿಯನ್ ಸೇವೆಗಳ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite news|url=https://www.asiaasset.com/post/1937-879bd760863f43d8b0d446b8ca62919e|title=J.P. Morgan acquires ANZ's custodian services business|publisher=Asia Asset Management|access-date= November 20, 2009}}</ref> [[ಏಪ್ರಿಲ್]] ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ಬಾರ್ಕ್ಲೇಸ್ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಕಸ್ಟಡಿ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಇದು $ ೩.೮ ಶತಕೋಟಿ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite news|url=https://www.globalcustodian.com/standard-chartered-buys-barclays-african-custody-business/|title=Standard Chartered Buys Barclays African Custody Business|publisher=Global Custodian|access-date= April 27, 2010}}</ref> ಒಂದು ತಿಂಗಳ ನಂತರ, [[ಮೇ]] ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಟೇಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ € ೧.೨೮ ಶತಕೋಟಿ ನಗದಿನಲ್ಲಿ ಇಂಟೆಸಾ ಸ್ಯಾನ್‌ಪೋಲೊ ಅವರ ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸ್ ಸರ್ವೀಸಸ್ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=https://www.securitiesfinancetimes.com/securitieslendingnews/industryarticle.php?article_id=98&navigationaction=industrynews&newssection=industry|title=State Street acquires Intesa Sanpaolo's Securities Services business |publisher=Securities Finance Times|access-date= May 17, 2010}}</ref> ===೨೦೧೧ ರಿಂದ=== [[ಏಪ್ರಿಲ್]] ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಸಿಟಿಯು ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ € ೧೧೦ ಶತಕೋಟಿ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಕಸ್ಟಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಐಎನ್‍ಜಿ ಗ್ರೂಪ್‌ನ ಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ಸೇವೆಗಳ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite web|title=Citi to Acquire ING's Custody and Securities Services Business in Central and Eastern Europe with €110 Billion in Assets Under Custody|url=https://www.citigroup.com/citi/news/2013/130426e.htm|publisher=Citi|access-date= April 26, 2013}}</ref> ಅದೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಅಬ್ಸಾ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಿಂದ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]]ದಲ್ಲಿ ಪಾಲನೆ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite news|url=https://www.privatebankerinternational.com/news/standard-chartered-acquires-custody-business-in-south-africa-from-absa-bank-190413/|title=Standard Chartered acquires custody business in South Africa from Absa Bank|publisher=Private Banker International|access-date= April 19, 2013}}</ref> [[ಫೆಬ್ರವರಿ]] ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಬಟರ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕೇಮನ್ ದ್ವೀಪಗಳು, ಜರ್ಸಿ ಮತ್ತು ಗುರ್ನಸಿಯಲ್ಲಿ ಡಾಯ್ಚ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಸೊಲ್ಯೂಷನ್ಸ್ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಖರೀದಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=https://www.internationalinvestment.net/internationalinvestment/news/3504350/butterfield-acquire-deutsche%E2%80%99-banking-custody-biz-cayman-channel-islands|title=Butterfield to acquire Deutsche's banking, custody biz in Cayman, Channel Islands|publisher=Helen Burggrafc|access-date= February 19, 2018}}</ref> [[ಮಾರ್ಚ್]] ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಸಿಟಿಯು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ [[ಕೆನಡಾ]]ದ ಪಾಲನೆ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಖರೀದಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=https://www.asiaasset.com/post/23192-citi-royal-bank-of-canada-0317|title=Citi buys Royal Bank of Canada's custody business in Australia|publisher=Asia Asset Management|access-date= March 18, 2020}}</ref> [[ಜನವರಿ]] ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ಯುಎಸ್ ಬ್ಯಾಂಕಾರ್ಪ್ ಸುಮಾರು ೬೦೦ ಕ್ಲೈಂಟ್ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು $ ೩೨೦ ಶತಕೋಟಿ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಕಸ್ಟಡಿ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಎಮ್‍ಯುಎಫ್‍ಜಿ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಸಾಲ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಗಳ ಪಾಲನೆ ಸೇವೆಗಳ ಕ್ಲೈಂಟ್ ಪೋರ್ಟ್‌ಫೋಲಿಯೊವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite news|url=https://www.americanbanker.com/news/u-s-bancorp-buying-large-custody-book-from-mufg-union-bank|title=U.S. Bancorp buying large custody book from MUFG Union Bank|publisher=Asia Asset Management|access-date= January 6, 2021}}</ref> [[ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್]] ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಟೇಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಬ್ರೌನ್ ಬ್ರದರ್ಸ್ ಹ್ಯಾರಿಮನ್ ಅವರ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಸೇವೆಗಳ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಅದರ ಪಾಲನೆ, ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆ, ನಿಧಿ ಆಡಳಿತ, ಜಾಗತಿಕ [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] ಸೇವೆಗಳನ್ನು $ ೩.೫ ಶತಕೋಟಿ ನಗದುಗೆ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite web |title=State Street to Acquire Brown Brothers Harriman Investor Services|url=https://www.bbh.com/us/en/bbh-who-we-are/bbh-news/pressroom/state-street-to-aquire-brown-brothers-harriman-investor-services.html|website=Brown Brothers Harriman|publisher=Brown Brothers Harriman|access-date=September 7, 2021}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, [[ನವೆಂಬರ್]] ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಟೇಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಮತ್ತು ಬಿಬಿಎಚ್ ಈ ವಹಿವಾಟಿನ ಮುಕ್ತಾಯವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite web |title=State Street terminates $3.5 bln deal for Brown Brothers unit|url=https://www.reuters.com/markets/deals/state-street-terminates-35-bln-deal-brown-brothers-unit-2022-11-30/|website=Reuters|publisher=Reuters|access-date=November 30, 2022}}</ref> [[ಜನವರಿ]] ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ಆರ್‌ಬಿಸಿ ಇನ್ವೆಸ್ಟರ್ ಸರ್ವಿಸಸ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ [[ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್]] ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನ ೧೦೦ % ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಆರ್‌ಬಿಸಿ ಇನ್ವೆಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಖಜಾನೆ ಸೇವೆಗಳಿಂದ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು, ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಮ್‍ಪಿಸಿ ಮತ್ತು ಒಆರ್‌ಎಸ್‍ಒ ಸ್ಕೀಮ್‌ಗಳ ಟ್ರಸ್ಟಿಶಿಪ್ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಪಾಲಕ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.<ref>{{cite web |title=Standard Chartered signs agreement to acquire RBC Investor & Treasury Services' trustee and domestic asset services business in Hong Kong |url=https://av.sc.com/hk/content/docs/hk-stanchart-to-acquire-rbc-investor-services-trust-hk-ltd-eng.pdf|website=Standard Chartered|publisher=Standard Chartered|access-date=January 12, 2022}}</ref> ==ಸ್ವಯಂ-ನಿರ್ದೇಶಿತ ನಿವೃತ್ತಿ ಖಾತೆ ಪಾಲಕರು (ಯುಎಸ್)== ಯುಎಸ್ ನಲ್ಲಿನ ಇಂಟರ್ನಲ್ ರೆವೆನ್ಯೂ ಕೋಡ್ (ಐಆರ್‌ಸಿ) ಪ್ರಕಾರ, ವಿವಿಧ ನಿವೃತ್ತಿ ಖಾತೆಗಳು: ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐಆರ್‌ಎಗಳು, ರೊತ್ ಐಆರ್‌ಎ, ಎಸ್‍ಇಪಿ ಐಆರ್‌ಎ ಅಥವಾ ೪೦೧ಕೆ ಯೋಜನೆ ಖಾತೆಗಳು ಐಆರ್‌ಎ ಮಾಲೀಕರ ಪರವಾಗಿ ಅರ್ಹ ಟ್ರಸ್ಟಿ ಅಥವಾ ಪಾಲಕರು ಐಆರ್‌ಎ ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಟ್ರಸ್ಟಿ/ಪಾಲಕರು ಸ್ವತ್ತುಗಳ ಪಾಲನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ, ಎಲ್ಲಾ ವಹಿವಾಟುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತರ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಐಆರ್‌ಎಸ್ ವರದಿಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ, ಕ್ಲೈಂಟ್ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವು ನಿಷೇಧಿತ ವಹಿವಾಟುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು [[ಗ್ರಾಹಕ]]ರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವಯಂ-ನಿರ್ದೇಶಿತ ನಿವೃತ್ತಿ ಖಾತೆ ಮಾಲೀಕರ ಪರವಾಗಿ. ಸ್ವಯಂ-ನಿರ್ದೇಶಿತ ನಿವೃತ್ತಿ ಖಾತೆಯ ಪಾಲಕರು ("ಸ್ವಯಂ-ನಿರ್ದೇಶಿತ ಐಆರ್‌ಎ ಪಾಲಕರು" ಅಥವಾ "ಸ್ವಯಂ-ನಿರ್ದೇಶಿತ ೪೦೧ಕೆ ಪಾಲಕರು" ಎಂದೂ ಸಹ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಪಾಲಕ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಗೊಂದಲಕ್ಕೀಡಾಗಬಾರದು, ಇದು ಭದ್ರತೆಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ವಯಂ-ನಿರ್ದೇಶಿತ ನಿವೃತ್ತಿ ಖಾತೆಯ ಪಾಲಕರು ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿಗಳಿಗೆ ಪಾಲನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಬಹುದಾದರೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದು ಭದ್ರತೆಯೇತರ ಸ್ವತ್ತುಗಳು ಅಥವಾ ಪರ್ಯಾಯ ಹೂಡಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪರ್ಯಾಯ ಹೂಡಿಕೆಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ: ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್, ಅಮೂಲ್ಯ ಲೋಹಗಳು, ಖಾಸಗಿ ಅಡಮಾನಗಳು, ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿ ಸ್ಟಾಕ್, ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಎಲ್‍ಪಿ ಗಳು ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ತಿ. ಐಆರ್‌ಸಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಪರ್ಯಾಯ ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ದಾಖಲಾತಿಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ರೀತಿಯ ಸ್ವತ್ತುಗಳಿಗೆ ಪಾಲಕರ ಕಡೆಯಿಂದ ವಿಶೇಷತೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ==ಮ್ಯೂಚುಯಲ್ ಫಂಡ್ ಕಸ್ಟೋಡಿಯನ್== ಮ್ಯೂಚುಯಲ್ ಫಂಡ್ ಕಸ್ಟೋಡಿಯನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪಾಲಕ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಥವಾ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಕಂಪನಿ ("ಬ್ಯಾಂಕ್" ನಂತಹ ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆ) ಅಥವಾ ಮ್ಯೂಚುಯಲ್ ಫಂಡ್ ಒಡೆತನದ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮ್ಯೂಚುಯಲ್ ಫಂಡ್‌ನ ಪಾಲಕರು ಮ್ಯೂಚುಯಲ್ ಫಂಡ್‌ಗೆ ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೇವಾ ಏಜೆಂಟ್‌ಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಫಂಡ್ ಅಕೌಂಟೆಂಟ್, ನಿರ್ವಾಹಕರು ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ವರ್ಗಾವಣೆ ಏಜೆಂಟ್ ಇದು ಷೇರುದಾರರ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆವರ್ತಕ ಲಾಭಾಂಶಗಳು ಅಥವಾ ಬಂಡವಾಳ ಲಾಭಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸುತ್ತದೆ. ಬಹುಪಾಲು ನಿಧಿಗಳು ಸ್ವಯಂ-ಪಾಲನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಕೀರ್ಣ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಎಸ್‍ಇಇ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಅಗತ್ಯವಿರುವಂತೆ ಮೂರನೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪಾಲಕರನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಮ್ಯೂಚುಯಲ್ ಫಂಡ್ ನಿವೃತ್ತಿ ಖಾತೆ (ಐಆರ್‌ಎ, ಎಸ್‍ಇಪಿ ಇತ್ಯಾದಿ) ಪಾಲಕರು, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದಂತಹ ಯೋಜನಾ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಮತ್ತು ರೆಕಾರ್ಡ್‌ಕೀಪರ್ ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಒಟ್ಟಾರೆ ನಿಧಿಯ ಹೂಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪಾಲನೆ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಅದೇ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿರಬಾರದು. ==ಸಹ ನೋಡಿ== *[[:en:Central securities depository|ಕೇಂದ್ರ ಭದ್ರತಾ ಠೇವಣಿ]] *[[:en:Escrow|ಎಸ್ಕ್ರೊ]] *[[:en:Custodial account|ಕಸ್ಟಡಿಯಲ್ ಖಾತೆ]] *[[:en:Securities market participants (United States)|ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು (ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್)]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು]] opi9puhnvp4ezdhkn3anxppnzgk70zc 0 101914 1372825 1342377 2026-05-06T06:38:49Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372825 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = ಕಿರಣ್ ಮೋರೆ | image = KiranMore.jpg | caption = | country = ಭಾರತ | fullname = ಕಿರಣ್ ಶಂಕರ್ ಮೋರೆ | nickname = | birth_date = {{Birth date and age|1962|9|4|df=yes}} | birth_place = [[ಬರೋಡ]], [[ಗುಜರಾತ್]], [[ಭಾರತ]] | heightft = | heightinch = | heightm = | batting = ಬಲಗೈ | bowling = ಬಲಗೈ [[:en:leg spin|ಲೆಗ್ ಸ್ಪಿನ್]] | role = [[ವಿಕೆಟ್-ಕೀಪರ್]] | family = | international = true | internationalspan = ೧೯೮೪–೧೯೯೩ | testdebutdate = ೪ ಜೂನ್ | testdebutyear = ೧೯೮೬ | testdebutagainst = ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ | testcap = ೧೭೩ | lasttestdate = ೯ ಆಗಸ್ಟ್ | lasttestyear = ೧೯೯೩ | lasttestagainst = ಶ್ರೀಲಂಕಾ | odidebutdate = ೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ | odidebutyear = ೧೯೮೪ | odidebutagainst = ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ | odicap = ೫೦ | lastodidate = ೫ ಮಾರ್ಚ್ | lastodiyear = ೧೯೯೩ | lastodiagainst = ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ | odishirt = | club1 = [[ಬರೋಡ]] | year1 = {{nowrap|೧೯೮೦/೮೧–೧೯೯೭/೯೮}} | clubnumber1 = | columns = ೪ | column1 = [[:en:Test cricket|ಟೆಸ್ಟ್]] | matches1 = ೪೯ | runs1 = ೧,೨೮೫ | bat avg1 = ೨೫.೭೦ | 100s/50s1 = ೦/೭ | top score1 = ೭೩ | deliveries1 = ೧೨ | wickets1 = ೦ | bowl avg1 = – | fivefor1 = – | tenfor1 = – | best bowling1 = – | catches/stumpings1 = ೧೧೦/೨೦ | column2 = [[:en:ODI|ಒಡಿಐ]] | matches2 = ೯೪ | runs2 = ೫೬೩ | bat avg2 = ೧೩.೦೯ | 100s/50s2 = ೦/೦ | top score2 = ೪೨[[not out|*]] | deliveries2 = ೦ | wickets2 = – | bowl avg2 = – | fivefor2 = – | tenfor2 = – | best bowling2 = – | catches/stumpings2 = ೬೩/೨೭ | column3 = [[:en:First-class cricket|ಎಪ್‍ಸಿ]] | matches3 = ೧೫೧ | runs3 = ೫,೨೨೩ | bat avg3 = ೩೧.೦೮ | 100s/50s3 = ೭/೨೯ | top score3 = ೧೮೧[[not out|*]] | deliveries3 = ೨೪೫ | wickets3 = ೧ | bowl avg3 = ೧೮೦.೦೦ | fivefor3 = ೦ | tenfor3 = ೦ | best bowling3 = ೧/೧೮ | catches/stumpings3 = ೩೦೩/೬೩ | column4 = [[:en:List A cricket|ಎಲ್‍ಎ]] | matches4 = ೧೪೫ | runs4 = ೧,೧೫೧ | bat avg4 = ೧೫.೯೮ | 100s/50s4 = ೯/೨ | top score4 = ೮೨ | deliveries4 = ೨೪ಜ | wickets4 = ೧ | bowl avg4 = ೨೦.೦೦ | fivefor4 = ೦ | tenfor4 = ೦ | best bowling4 = ೧/೧೪ | catches/stumpings4 = ೯೭/೪೧ | date = ೩೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ | year = ೨೦೦೮ | source = https://cricketarchive.com/Archive/Players/1/1837/1837.html CricketArchive }} '''ಕಿರಣ್ ಶಂಕರ್ ಮೋರೆ''' ಅವರು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೪, ೧೯೬೨ ರಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತ್ ರಾಷ್ಟ್ರದ, [[ವಡೋದರಾ]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಮೋರೆಯವರು ೧೯೮೩ ರಿಂದ ೧೯೯೩ ರವರೆಗೆ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ [[ವಿಕೆಟ್-ಕೀಪರ್]] ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಕಿರಣ್.ಎಸ್.ಮೋರೆ ಅವರ ಧರ್ಮಪತ್ನಿ ರಾವಿ ಮೋರೆ. ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಕಿರಣ್ ಮೋರೆ ಅವರು [[ದಿಲೀಪ್ ವೆಂಗ್ಸರ್ಕಾರ್]] ಅವರ ನಂತರ, [[:en:Board of Control for Cricket in India|ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಫಾರ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ (ಬಿಸಿಸಿಐ)]] ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು. ಜುಲೈ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಅವರು [[:en:United States national cricket team|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ]]ದ ಹಿರಿಯ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು.<ref>{{cite web|url=https://www.usacricket.org/team-usa-men/usa-cricket-announces-new-national-team-coaching-structure/ |title=USA Cricket Announces New National Team Coaching Structure |work=USA Cricket |date=13 July 2019 |access-date=13 July 2019}}</ref> ಮೋರೆ ಅವರ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಬರೋಡದ, ಮಹಾರಾಜಾ ಸಯ್ಯಜಿರಾವ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಭಾರತದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ, ಕಿರಣ್ ಮೋರೆಯವರ ಅಪಾರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಅವರಿಗೆ ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುನ್ನತವಾದ ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಆರಂಭಿಕ ವೃತ್ತಿ == ೧೯೭೦ ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯ ಅಂಡರ್ - ೧೯ ತಂಡಕ್ಕಾಗಿ ಆಡಿದರು.<ref name="interview">{{Cite web |url=http://content-ind.cricinfo.com/ci/content/story/86862.html |title=Interview with More |access-date=2024-02-14 |archive-date=2013-01-19 |archive-url=https://archive.today/20130119183456/http://content-ind.cricinfo.com/ci/content/story/86862.html |url-status=dead }}</ref> [[ಮುಂಬೈ|ಬಾಂಬೆ]]ಯಲ್ಲಿನ ಟೈಮ್ಸ್ ಶೀಲ್ಡ್ ನಲ್ಲಿ ಟಾಟಾ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಕ್ಲಬ್ ಮತ್ತು ೧೯೮೨ ರಲ್ಲಿ, ನಾರ್ತ್ ಲ್ಯಾಂಕಾಷೈರ್ ಲೀಗ್‍ನಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾರೋಗಾಗಿ ಅವರು ಆಡಿದರು. ಅವರು ೧೯೮೨ – ೮೩ ರಲ್ಲಿನ ಟೆಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡದೆ [[:en:West Indies|ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್]] ಸೈಯದ್ ಕಿರ್ಮಾನಿಗೆ ಅಂಡರ್‌ಸ್ಟಡಿಯಾಗಿ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿದರು. ೧೯೮೩ - ೮೪ ರಲ್ಲಿ [[:en:Ranji Trophy|ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಬರೋಡಾ ಪರವಾಗಿ ಮೋರೆ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಆಡಿದರು - [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ವಿರುದ್ಧ ೧೫೩* ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ವಿರುದ್ಧ ೧೮೧*. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರು ವಾಸುದೇವ್ ಪಟೇಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಯ ವಿಕೆಟ್‍ಗೆ ೧೪೫ ರನ್‍ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ಇದು ಸುಮಾರು ಒಂದು ದಶಕದ ಕಾಲ ರಣಜಿ ದಾಖಲೆಯಾಗಿ ನಿಂತಿತು. [[ದೆಹಲಿ]]ಗೆ ಸೋಲುವ ಮೊದಲು, ಬರೋಡಾ ಸೆಮಿಫೈನಲ್‍ಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದರು. ೧೯೮೪-೮೫ ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‍ನ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಎರಡು ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೋರೆಯವರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. == ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ == ೧೯೮೫-೮೬ ರಲ್ಲಿ ಕಿರಣ್ ಮೋರೆಯವರು ಭಾರತದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ವರ್ಲ್ಡ್ ಸೀರೀಸ್ ಕಪ್‍ನ ಆರಂಭಿಕ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಯೆದ್ ಕಿರ್ಮಾನಿಗೆ ಆದ ಗಾಯವು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿತು, ಆಗ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಉಳಿದ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೋರೆಯವರು ಆಡಿದರು. ೧೯೮೫ ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಈ ಪ್ರವಾಸ ೧೯೮೫ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‍ಶಿಪ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್‍ಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿಜೇತ ಪ್ರವಾಸದೊಂದಿಗೆ ಗೊಂದಲಕ್ಕೀಡಾಗಬಾರದು. ಅಂದಿನಿಂದ ೧೯೯೩ ರವರೆಗೂ, ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ವಿಕೆಟ್ ಕೀಪರ್ ಆಗಿ ಮೋರೆಯವರು ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದರು. ಒಂದು ದಿನದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೋರೆಯವರು ತಮ್ಮ ಉತ್ತಮ ವಿಕೆಟ್-ಕೀಪರ್ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು, ಏಕೆಂದರೆ, ಇತರ ವಿಕೆಟ್-ಕೀಪರ್ ಒಳ್ಳೆಯ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್ ಮ್ಯಾನ್‍ಗಳು ಕೂಡ ಆಗಿದ್ದರು. ೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಟೆಸ್ಟ್ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಮೋರೆಯವರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಟೆಸ್ಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ೧೬ ಕ್ಯಾಚ್‍ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್ ಮ್ಯಾನ್‍ಗಳು ವಿಫಲವಾದಾಗ, ಮೋರೆಯವರು ಪ್ರಮುಖ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್ ಅನ್ನು ಆಡಿದ ಸಣ್ಣ, ನಿರತ ಬ್ಯಾಟುಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. ೧೯೮೮ - ೮೯ ರಲ್ಲಿ ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ೫೦ ರನ್‍ಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸಿದರು, ಭಾರತವು ೬೩ ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಆರು ವಿಕೆಟ್‍ಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು, ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವಿರುದ್ಧ ಕರಾಚಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಫಾಲೋ-ಆನ್ ಅನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಹೆಣಗಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ೫೮ ರನ್ ಗಳಿಸಿತು. [[:en:Karachi|ಕರಾಚಿ]]ಯ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಪಂದ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="interview" /> ೧೯೮೮ - ೮೯ ರಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸ್‍ನಲ್ಲಿ, [[ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್]] ವಿರುದ್ಧ, ಅವರು ಆರು ಬ್ಯಾಟ್ಸ್ ಮ್ಯಾನ್‍ಗಳನ್ನು ಸ್ಟಂಪ್ ಮಾಡಿದರು, ಅವರಲ್ಲಿನ ಐದು ಬ್ಯಾಟ್ಸ್ ಮ್ಯಾನ್‍ಗಳನ್ನು ಎರಡನೆಯ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಟಂಪ್ ಮಾಡಿದರು, ಇವೆರಡೂ ಟೆಸ್ಟ್ ದಾಖಲೆಗಳಾಗಿ ಉಳಿದಿವೆ. == ೧೯೯೦ ಮತ್ತು ನಂತರ == ೧೯೮೯ - ೯೦ ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿದ ತಂಡದ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಜರುದ್ದೀನ್ ಅವರ ಉಪನಾಯಕನಾಗಿ ಮೋರೆಯವರು ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. [[:en:McLean Park|ನೇಪಿಯರ್]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಎರಡನೇ ಟೆಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಅವರು ೭೩ ರನ್‍ಗಳನ ಗರಿಷ್ಠ ಸ್ಕೋರ್ ಗಳಿಸಿದರು. ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ, ರವಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರ ಉಪ ನಾಯಕತ್ವ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಅವರು ೩೬ ರ ಹರೆಯದವರಾಗಿದ್ದಾಗ, ಲಾರ್ಡ್ಸ್ ಟೆಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ೩೩೩ ರನ್‍ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಆಂಗ್ಲರ ಆರಂಭಿಕ ಆಟಗಾರ ಗ್ರಹಾಂ ಗೂಚ್‍ರನ್ನು ಮೋರೆ ಕೈಬಿಟ್ಟರು. ೧೯೯೨ ರ ವಿಶ್ವಕಪ್‍ನಲ್ಲಿ ಮೋರೆಯವರು ಸಣ್ಣ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref name="frog">[http://content-usa.cricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/150880.html The 'frog incident']</ref> (ಜಾವೆದ್ ಮಿಯಾಂದಾದ್ ಅವರು ಮಿತಿಮೀರಿದ ಮನವಿಗೆ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ 'ಜಂಪ್-ಫ್ರಾಗ್' ಅನ್ನು ಹಾರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರನ್ನು ಗೇಲಿ ಮಾಡಿದರು.) ೧೯೯೪ ರ ಆರಂಭದ ವೇಳೆಗೆ, ಅವರು ತಮ್ಮ [[ವಡೋದರಾ|ಬರೋಡ]] ತಂಡದ ಸಹಆಟಗಾರ ನಯಾನ್ ಮೊಂಗಿಯಾಗೆ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟರು. ಇದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ತಂಡದ ಬ್ಯಾಟುಗಾರನಾಗಿ ಮೋರೆಯವರು ಆಡಿದರು. ಅವರು ೧೯೯೮ ರವರೆಗೆ ಬರೋಡದ ನಾಯಕತ್ವ ವಹಿಸಿದರು. ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ಕಿರಣ್ ಮೋರೆ-ಅಲೆಂಬಿಕ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನೂ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ೨೦೦೨ - ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಅವರು ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಅನುಭವಿ ಆಟಗಾರರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರು. ಈ ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಯುವ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಅವರನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದರು. ==ಚಲನಚಿತ್ರಕಲೆ== ===ಚಲನಚಿತ್ರ === * [[:en:M.S. Dhoni: The Untold Story|ಎಂ.ಎಸ್. ಧೋನಿ: ದಿ ಅನ್‌ಟೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟೋರಿ]] === ದೂರದರ್ಶನ=== * ತಮನ್ನಾ (ಟಿವಿ ಸರಣಿ)<ref>{{Cite web|title=Kiran More To Do Cameo on Cricket-Based TV Show|url=https://www.mid-day.com/articles/kiran-more-to-do-cameo-on-cricket-based-tv-show/17013168|website=Mid Day|date=5 March 2016}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> (೨೦೧೬) ==ಬಾಹ್ಯಕೊಂಡಿಗಳು== * https://www.espncricinfo.com/cricketers/kiran-more-31038 == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ]] 5oq2fy3djd96rfvbua9ww66bbo5h2om 0 107798 1372809 1339688 2026-05-05T22:05:35Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372809 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೯}} {{ಉಲ್ಲೇಖ}} {{ಧಾಟಿ}} ಏಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲಿಗೆ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದವರು ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಲೂಯಿಸ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸನ್. ಕ್ರೈಸ್ತ ಪಾದ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ಇವರು ವೆಸ್ಟ್ ಮಿನ್ಸ್ಟರ್ ಅ್ಯಬ್ಬಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦, ೧೯೨೬ ರಂದು ನೀಡಿದ ಉಪದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪಾಪಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಹೇಳಿದರು.<ref>[https://www.goodreads.com/author/show/14130956.Frederick_Lewis_Donaldson "Frederick Lewis Donaldson". www.goodreads.com. Retrieved 2017-11-23.]</ref> ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹಬ್ಬಿರುವ ತಪ್ಪು ಮಾಹಿತಿಯೇನೆಂದರೆ [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ]]ಯವರು ಈ ಏಳು [[ಪಾಪ]]ಗಳನ್ನು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲನೆಯ ಬಾರಿಗೆ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದರೆಂಬುದು. ಗಾಂಧಿಯವರು ಈ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ [[ಯಂಗ್ ಇಂಡಿಯಾ]] ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ೧೯೨೫ ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೨ರಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿ ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಿದರಷ್ಟೆ<ref>[https://www.intellectualtakeout.org/blog/7-social-sins The 7 Social SinsIntellectual Takeout | August 28, 2015]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ತಾವು ಹತ್ಯೆ ಆಗುವ ಮೊದಲು ಈ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಮೊಮ್ಮಗ [[ಅರುಣ್ ಗಾಂಧಿ]]ಯವರಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದರು. ಏಳು ಪಾಪಗಳು ಯಾವುವೆಂದರೆ : ೧. ದುಡಿಮೆಯಿಲ್ಲದೆ ಗಳಿಸಿದ [[ಸಂಪತ್ತು]] ೨. ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯಿಲ್ಲದ ಭೋಗ ೩. ಚಾರಿತ್ರ್ಯವಿಲ್ಲದ [[ಜ್ಞಾನ]] ೪. ನೀತಿಯಿಲ್ಲದ [[ವ್ಯಾಪಾರ]] ೫. [[ಮಾನವೀಯತೆ]]ಯಿಲ್ಲದ [[ವಿಜ್ಞಾನ]] ೬. ತ್ಯಾಗವಿಲ್ಲದ [[ಧರ್ಮ]] ೭. ನೀತಿಯಿಲ್ಲದ ರಾಜಕೀಯ <ref>[https://web.archive.org/web/20060915235118/http://www.mcli.dist.maricopa.edu/LF/Win96/win96L9.html Inspiring thoughts of mahatma Gandhi (Ganghi in daily life ) Ouote Number 239 ;Ypong India Oct22,1925]</ref> == ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವ == [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ]]ಯವರು ಈ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಯಂಗ್ ಇಂಡಿಯಾ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮುನ್ನ ಈ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತರೊಬ್ಬರಿಂದ ಪತ್ರ ಮುಖೇನ ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, 'ಯಂಗ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಓದುಗರು ಬೌದ್ಧಿಕವಾಗಿಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಹೃದಯಾಂತರಾಳದಿಂದ ಈ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಮನಗಂಡು, ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಿರುವ ಯಾವುದೇ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಎಸೆಯದೇ ಇರಲಿ ಎಂದು ಆಶಿಸುತ್ತಾರೆ ಈ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿಕೊಟ್ಟ ನಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತರು.' ಎಂದು ತಮ್ಮ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಿಯವರು ಬರೆದಿದ್ದರು.<ref>[https://www.intellectualtakeout.org/blog/7-social-sins The 7 Social Sins ;Intellectual Takeout | August 28, 2015 | 3,284]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಹಲವಾರು ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಏಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪಾಪಗಳ ಉಲ್ಲೇಖ ಇದೆ. * <ref>[https://books.google.com/books?id=nXaZ5_Li_mkC&pg=PA122&dq=%22social+sins%22+gandhi&hl=en&sa=X&ei=0cHvUMX_DomRiQK5j4HwBw&ved=0CDMQ6AEwATgK#v=onepage&q=%22social%20sins%22%20gandhi&f=false The scandalous Gospel of Jesus: What's so good about the good news]</ref> ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಪೀಟರ್. ಜೆ. ಗೋಮ್ಸ್ ರವರು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ - "ಗಾಂಧೀಯವರು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿರುವ ಏಳು ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾವು ತಡೆಯದಿದ್ದರೆ ಅವು ಮನುಷ್ಯರನ್ನೂ ದೇಶಗಳನ್ನೂ ಹಾನಿ ಮಾಡುತ್ತವೆಯೆಂದು ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಕಂಡುಕೊಂಡೆನು. ಈ ಏಳು ಪಾಪಗಳು ಗಾಂಧಿಯವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿತ್ತೋ ಅಷ್ಟೇ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿವೆ. ಈ ಪಾಪಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತ." * [https://books.google.com/books?id=YiUtaxVLRjEC&pg=PA155&dq=%22social+sins%22+gandhi&hl=en&sa=X&ei=5JnvUIXLIqP3igLk_YDICQ&ved=0CGAQ6AEwCQ#v=onepage&q=%22social%20sins%22%20gandhi&f=false Mobilizing hope: Faith-inspired activism for a post-civil rights generation] ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಆ್ಯಡಮ್ ಟೇಯ್ಲರ್ ಎರಡು ಪಾಪಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ -"ಇತ್ತೀಚನ ಜಾಗತಿಕ ಹಣಕಾಸು ಹಿಂಜರಿತವು ಗಾಂಧಿಯವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದ ಏಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಗೆ ತರುತ್ತದೆ. 'ದುಡಿಮೆಯಿಲ್ಲದೆ ಗಳಿಸಿದ ಸಂಪತ್ತು' ಮತ್ತು 'ನೀತಿಯಿಲ್ಲದ ವ್ಯಾಪಾರ' ಗಳ ಅಪಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಗಾಂಧಿ ಎಂದೋ ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದರು." * [https://books.google.com/books?id=KLM8kMZZu-IC&pg=PA141&dq=%22social+sins%22+gandhi&hl=en&sa=X&ei=5JnvUIXLIqP3igLk_YDICQ&ved=0CFEQ6AEwBg#v=onepage&q=%22social%20sins%22%20gandhi&f=false The Cambridge companion to Gandhi] ಯಲ್ಲಿ 141ನೇ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಈ ಏಳು ಪಾಪಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಇದ್ದು ಉಲ್ಲೇಖವೇನೆಂದರೆ "ಇವು ಮತ್ತು ಗಾಂಧಿಯವರ ಬರಹಗಳು ಏನು ಹೇಳುತ್ತವೆಯೆಂದರೆ ಗಾಂಧಿಯವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಒಂದು ಚೌಕಟಿನಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿಡಲಿಲ್ಲ. ಅವರಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ, ನೀತಿ ಹಾಗೂ ಧರ್ಮವನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಒಂದು ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿತ್ತು." * [https://books.google.com/books?id=-NZSSQRQ0C0C&pg=PA107&dq=%22social+sins%22+gandhi&hl=en&sa=X&ei=5JnvUIXLIqP3igLk_YDICQ&ved=0CFwQ6AEwCA#v=onepage&q=%22social%20sins%22%20gandhi&f=false Fifty key thinkers of development] ಅಲ್ಲಿ, "ಈ ಪಾಪಗಳ ಹೊರತಾದ ಆದರ್ಶಗಳು ಇಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸ್ತುತ." ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== # [[:en:Seven Social Sins#cite note-yi1925 10 22-3|Seven Social Sins#cite note-yi1925 10 22-3]] #[https://www.mkgandhi.org/mgmnt.htm SEVEN DEADLY SINS As per Mahatma Gandhi] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ]] 6oipbhgsxee7p0qjhunjrbfzo6ije3p 0 114466 1372863 1360210 2026-05-06T11:32:45Z Pinakpani 47081 image 1372863 wikitext text/x-wiki {{Infobox institute|name=ಮೈಸೂರು ಪೇಂಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ವಾರ್ನಿಷ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (MPVL)|image=Election ink manufactured by Mysore Paints in India 05.jpg|image_name=|image_size=|image_alt=|caption=|latin_name=|motto=|founder=ಮಹಾರಾಜ [[ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್]]|established=1937|mission=[[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು ಕೆಲವು ವಿದೇಶಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ [[ಚುನಾವಣಾ ಶಾಯಿ | ಅಳಿಸಲಾಗದ ಶಾಯಿ]] ತಯಾರಿಕೆ|focus=|president=|chairman=|head_label=|head=|faculty=|adjunct_faculty=|staff=|key_people=|budget=|endowment=|debt=|num_members=|subsidiaries=|owner=[[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ]]|Non-profit_slogan=|former_name=ಮೈಸೂರು ಲ್ಯಾಕ್ ಮತ್ತು ಪೇಂಟ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್|location=|city=[[ಮೈಸೂರು]]|state=[[ಕರ್ನಾಟಕ]]|province=|country={{flag|India}}|coor=|address=|website={{URL|www.mysorepaints.com/}}|dissolved=|footnotes=ಕಂಪನಿ ತಯಾರಿಸುವ ಇತರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು: ಸಿಂಥಟಿಕ್ ಎನಾಮೆಲ್, ಪಾಲಿಯೂರಿಥೀನ್ ಪೇಯಿಂಟ್ಸ್, ಪ್ರೈಮರ್ಸ್, ಥಿನ್ನರ್ಸ್, ಸೀಲಿಂಗ್ ವ್ಯಾಕ್ಸ್, ಸ್ಟಿಫ್ ಪೇಸ್ಟ್, ಅಳಿಸಲಾಗದ ಶಾಯಿ, ಅಳಿಸಲಾಗದ ಶಾಯಿ ಮಾರ್ಕರ್ ಪೆನ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು}} '''ಮೈಸೂರು ಪೇಂಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ವಾರ್ನಿಷ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್''' ಎಂಬುದು [[ಮೈಸೂರು|ಮೈಸೂರಿ]]ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಕಂಪನಿ. ಚುನಾನಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಅಳಿಸಲಾಗದ ಶಾಯಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಭಾರತದ ಏಕೈಕ ಕಂಪನಿ. <ref name="hind">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2004/03/17/stories/2004031700571300.htm|title=The business of `black-marking' voters|last=R. Krishna Kumar|date=2004-03-17|work=Online Edition of The Hindu, dated 2004-03-17|access-date=2007-09-17|location=Chennai, India|archive-date=2004-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20040412223708/http://www.hindu.com/2004/03/17/stories/2004031700571300.htm|url-status=dead}}</ref> <ref name="ink">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2007/09/11/stories/2007091156180300.htm|title=An ‘indelible’ contribution|date=2007-09-11|work=Online Edition of The Hindu, dated 2007-09-11|access-date=2007-09-17|location=Chennai, India|archive-date=2007-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20070914095645/http://www.hindu.com/2007/09/11/stories/2007091156180300.htm|url-status=dead}}</ref> <ref name="bbc">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3736590.stm|title=India link to Afghan ink stink|last=Sunil Raman|date=2004-10-12|work=Online webpage of the BBC,dated 2004-10-12|access-date=2007-09-17}}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== 1937 ರಲ್ಲಿ [[ಕಾರ್ಖಾನೆ]]ಯನ್ನು ಅಂದಿನ [[ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ [[ಮಹಾರಾಜ]]ರಾಗಿದ್ದ [[ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರು]] “ಮೈಸೂರು ಲ್ಯಾಕ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ” ಎಂಬ ನಾಮಾಂಕಿತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ [[ಉದ್ಯೋಗ]] ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ಸದಾಶಯದೊಂದಿಗೆ ಅಂದು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದ ‘ಅಂಟು’ ಎಂಬ ಕಚ್ಚಾಸಾಮಗ್ರಿಯಿಂದ ‘ಸೀಲಿಂಗ್ ವ್ಯಾಕ್ಸ್ ’ ತಯಾರಿಸಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ [[ಇಲಾಖೆ]]ಗಳಿಗೆ, ಖಜಾನೆಗಳಿಗೆ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1947 ರಲ್ಲಿ ‘ಮೈಸೂರು ಲ್ಯಾಕ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ’ ಯನ್ನು [[ಸರ್ಕಾರ]]ದ ಸ್ವಾಮ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಇದರ ನಾಮಾಂಕಿತವನ್ನು "ಮೈಸೂರು ಲ್ಯಾಕ್ ಅಂಡ್ ವರ್ಕ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್" ಎಂದು ಮರು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[ಬಣ್ಣ]]ದ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಮುಂದುವರೆದು, [[ಅರಣ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದ [[ಅಂಟು]] (ಲ್ಯಾಕ್) ಎಂಬ ಸಾಮಗ್ರಿಯ ಲಭ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತು ಸೀಲಿಂಗ್ ವ್ಯಾಕ್ಸ್ ಎಂಬ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ಬೇಡಿಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ವಾರ್ನಿಷ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಕಡೆ ಕಂಪನಿಯು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡ ಪ್ರಯುಕ್ತ 1989 ರಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ಹೆಸರನ್ನು “ಮೈಸೂರು ಪೇಯಿಂಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ವಾರ್ನಿಷ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್” ಎಂದು ಮತ್ತೆ ಮರು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ಈ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಶೇ 91.39ರಷ್ಟು ಈಕ್ವಿಟಿ [[ಬಂಡವಾಳ]]ವನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿದ್ದು, ಉಳಿಕೆ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ತೊಡಗಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ==ಉತ್ಪನ್ನಗಳು== ===ಅಳಿಸಲಾಗದ ಶಾಯಿ=== [[ಚಿತ್ರ:FingerWithElectionInk.JPG|alt=ತೋರುಬೆರಳಿಗೆ ಹಾಕಿರುವ ಚುನಾವಣಾ ಶಾಯಿ|thumb|ತೋರುಬೆರಳಿಗೆ ಹಾಕಿರುವ ಚುನಾವಣಾ ಶಾಯಿ ]] 1962 ರಿಂದ ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಅಳಿಸಲಾಗದ ಶಾಯಿಯನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಭಾರತದ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ (ಇ.ಸಿ.ಐ) ನ್ಯಾಷನಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಡೆವಲಪ್‍ಮೆಂಟ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್ (ಎನ್.ಆರ್.ಡಿ.ಸಿ) ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫಿಜಿಕಲ್ ಲ್ಯಾಬೋರೇಟರಿ (ಎನ್.ಪಿ.ಎಲ್) ಇವರ ಸಹಯೋಗದೊಡನೆ ಅಳಿಸಲಾಗದ ಶಾಯಿಯನ್ನು ದೇಶದ್ಯಾಂತ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ದೇಶದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. 1978-79 ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲಾಗದ [[ಶಾಯಿ]]ಯ ಮೊದಲ [[ರಫ್ತು]] ವಹಿವಾಟನ್ನು [[ಕಂಪನಿ]]ಯು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ನಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಹೆಮ್ಮೆಯ ವಿಷಯ. ಆ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಹರಿದು ಬರಲು ಕಂಪನಿಯೂ ಭಾಗಿಯಾಗಿರುವುದು ಸಂತಸದ ವಿಚಾರವಾಗಿದೆ. <ref name="ink" /> <ref name="bbc"/> <ref name="inkdemo">{{Cite news|url=http://www.livemint.com/Leisure/boqq9tLWHAoOecSwwdwZxK/1937-Mysore-Paints-and-Varnish--The-ink-of-democracy.html|title=1937 Mysore Paints and Varnish । The ink of democracy|last=Jayaraman|first=Pavitra|date=13 August 2012|access-date=17 April 2014|agency=[[LiveMint]]}}</ref> ===ಇತರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು=== ರಾಸಾಯನಿಕ-ನಿರೋಧಕ ಬಣ್ಣಗಳು, ಎನಾಮೆಲ್ಗಳು, ಪ್ರೈಮರ್ಗಳು, ಡಿಡೆಮೆಪರ್ಗಳು, ಸೀಲಿಂಗ್ ಮೆಕ್ಸ್, ಪೋಸ್ಟೇಜ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಪ್ ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪಾಲಿಷ್ಗಳಂತಹ ಇತರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಕಂಪನಿಯು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ. <ref name="prof">{{Cite web|url=http://www.mysorepaints.in/profile.html|title=Profile|website=Online Webpage of the Mysore Paints and Varnish Limited|access-date=2007-09-17|archive-date=2008-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20080110120401/http://www.mysorepaints.in/profile.html|url-status=dead}}</ref> ಕಂಪನಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೀಲಿಂಗ್ ವಾ‍‍ಕ್ಸ್(ಮೇಣ) ಅನ್ನು [[ಭಾರತೀಯ ಅಂಚೆ ಸೇವೆ|ಭಾರತೀಯ ಅಂಚೆ]] ಬಳಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಬ್ಯಾಲೆಟ್ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಲು ಸಹ ಈ ಮೇಣವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ <ref name="inkdemo"/> ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿ== *[https://mysorepaints.com|ಮೈಸೂರು ಪೇಯಿಂಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ವಾರ್ನಿಷ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್]{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==ಉಲ್ಲೇಖ== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} <references group="" responsive="1"></references> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಕಂಪನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಾರ್ಖಾನೆ]] 3tff9dso2ghe9hog419krqkbffy9t17 0 122469 1372808 1371903 2026-05-05T21:34:55Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372808 wikitext text/x-wiki '''[[:en:Angel investor|ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರ]]''' (ಇದನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರ ದೇವತೆ, ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಹೂಡಿಕೆದಾರ, '''ಏಂಜಲ್ ಫಂಡರ್''', ಖಾಸಗಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರ ಅಥವಾ ಬೀಜ ಹೂಡಿಕೆದಾರ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಬಹುದಾದ ಸಾಲ ಅಥವಾ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಷೇರಿಗೆ(ಈಕ್ವಿಟಿಗೆ) ಬದಲಾಗಿ ವ್ಯವಹಾರ ಪ್ರಾರಂಭಕ್ಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಅಥವಾ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಏಂಜೆಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ ಅಪ್‌ಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ(ಏಕೆಂದರೆ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ ಅಪ್‌‌ಗಳ ವೈಫಲ್ಯದ ಅಪಾಯವು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಅವುಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಒಮ್ಮೆ ಅಥವಾ ಸತತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="McKaskill_Intro_Angle">{{Cite web |last=McKaskill |first=Tom |date=2009 |title=An Introduction to Angel Investing: A guide to investing in early stage entrepreneurial ventures |url=https://www.angelcapitalassociation.org/data/Documents/Resources/McKaskill-_Intro_to_Angel_Investing.pdf |pages=2–3}}</ref> ವಿಲ್ಬರ್ ಲ್ಯಾಬ್ಸ್ ನಡೆಸಿದ ೧೫೦ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು ೭೦% ಉದ್ಯಮಿಗಳು ಸಂಭಾವ್ಯ ವ್ಯವಹಾರ ವೈಫಲ್ಯವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ೬೬% ಉದ್ಯಮಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ೨೫ ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಈ ಸಂಭಾವ್ಯ ವೈಫಲ್ಯವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |last=Kronenberger |first=Craig |date=2021-08-20 |title=The Top 10 Entrepreneurial Mistakes that Startup Studios Help Address |url=https://medium.com/startup-studio-insider/mistakes-startup-studios-help-address-3831d1399347 |access-date=2022-03-09 |website=Startup Studio Insider |language=en}}</ref> ಸಣ್ಣ ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಏಂಜೆಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು [[:en:Equity crowdfunding|ಈಕ್ವಿಟಿ ಕ್ರೌಡ್‌ಫಂಡಿಂಗ್]] ಮೂಲಕ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಹೂಡಿಕೆ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಪೋರ್ಟ್‌ಫೋಲಿಯೊ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಸಲಹೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ಏಂಜಲ್ ಗುಂಪುಗಳು ಅಥವಾ ಏಂಜೆಲ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ಗಳಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಸಂಘಟಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref name="entrepreneur">{{Cite web |date=2010-08-17 |title=A Guide to Angel Investors |url=http://www.entrepreneur.com/article/52742 |publisher=Entrepreneur}}</ref> ೨೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಏಂಜೆಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref name="McKaskill_Intro_Angle" /> == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಮೂಲ == "'''ಏಂಜಲ್'''" ಎಂಬ ಪದದ ಅನ್ವಯವು '''ಬ್ರಾಡ್‌ವೇ ಥಿಯೇಟರ್‌'''ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನಾಟಕೀಯ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಿಗೆ ಹಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರು ಹಣವನ್ನು ನೀಡದೇ ಇದ್ದಿದ್ದರೆ ಈ ಥಿಯೇಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite book|title=Your First Startup- Sparking Entrepreneurship|last=Bansal|first=Raman|publisher=BFC Publications|year=2021|isbn=978-93-91455-26-2|pages=155|language=en}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ನ್ಯೂ ಹ್ಯಾಂಪ್‌ಶೈರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಆಗಿನ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಮತ್ತು ಅದರ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ವೆಂಚರ್ ರಿಸರ್ಚ್‌ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ವಿಲಿಯಂ ವೆಟ್ಜೆಲ್‌ರವರು ಯುಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಉದ್ಯಮಿಗಳು ಹೇಗೆ ಬೀಜ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದರು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಪ್ರವರ್ತಕ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವವರೆಗೆ ಈ ಪದವನ್ನು ೧೯೭೮ ರವರೆಗೆ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite book|title=Angel Investing: The Untold Story of India|last=Mustafa|first=Mohammad|publisher=Macmillan|year=2021|isbn=978-981-16-0921-3|location=Singapore|pages=12|language=en}}</ref> ತಮ್ಮನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ ಹೂಡಿಕೆದಾರರನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಆತ "ಏಂಜಲ್(ದೇವದೂತ/ದೇವತೆ)" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದೇ ರೀತಿಯ ಪದವಾದ "ಪೋಷಕ" ವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿವೃತ್ತ [[ಉದ್ಯಮಿ|ಉದ್ಯಮಿಗಳು]] ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಅವರು ಶುದ್ಧ ವಿತ್ತೀಯ ಲಾಭವನ್ನು ಮೀರಿದ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಜೊತೆಗೆ ಈ ಕಾರಣಗಳೂ ಸೇರಿವೆಃ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವ್ಯಾಪಾರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇರಲು ಬಯಸುವುದು, ಮತ್ತೊಂದು ತಲೆಮಾರಿನ ಉದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಅವರ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಜಾಲಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಸಮಯಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬಳಸುವುದು. ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೊರಗಿನವರು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು ಹೊಸ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು (ನಿಧಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ) ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ, ಸಲಹೆ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite book|title=Fundamentals of Internet of Things for Non-Engineers|last=Hammons|first=Rebecca Lee|last2=Kovac|first2=Ronald J.|publisher=CRC Press|year=2019|isbn=978-1-000-00034-4|location=Boca Raton, FL|pages=390|language=en}}</ref> ತಮ್ಮ ಭದ್ರತಾ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುವ ಯಾವುದೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳು ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವ್ಯವಹಾರ ಸಂಪರ್ಕಗಳಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು, ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಸಮಾವೇಶಗಳು ಮತ್ತು ವಿಚಾರಗೋಷ್ಠಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಏಂಜಲ್‌ಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಆಯೋಜಿಸುವ ಮುಖಾಮುಖಿ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರನ್ನು ಹಲವಾರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ''ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ವೆಂಚರ್ ರಿಸರ್ಚ್'' ಪ್ರಕಾರ, ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ೩೬೩,೪೬೦ ಸಕ್ರಿಯ ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಇದ್ದರು.<ref name=":0">{{Cite web |last=Sohl |first=Jeffrey |date=May 20, 2022 |title=The Angel Market in 2021: Metrics Indicate Strong Market |url=https://paulcollege.unh.edu/sites/default/files/resource/files/fy_2021_analysis_report_final.pdf |access-date=February 10, 2023 |website=Center for Venture Research }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ದೇವತೆಗಳು ಒಪ್ಪಂದದ ಹರಿವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ತಮ್ಮ ಹಣವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಒಗ್ಗೂಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಏಂಜಲ್ ಗುಂಪುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದ ಹೂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ೧೦ ರಿಂದ ೧೫೦ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ. ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ, ಯುಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೦ ಏಂಜಲ್‌ಗಳ ಗುಂಪುಗಳಿದ್ದವು; ೨೦೦೬ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ೨೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗುಂಪುಗಳಿದ್ದವು.<ref>{{Cite news |last=Lee |first=Jeanne |date=May 31, 2006 |title=How to fund other startups (and get rich) |publisher=CNN Money |url=https://money.cnn.com/2006/05/30/smbusiness/angels_wealthbuilders_fsb/ |access-date=2012-12-01}}</ref> == ಹಣಕಾಸಿನ ಮೂಲ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತಿ == ಏಂಜಲ್‌‍ಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಹಣವನ್ನು ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ (ಸಾಹಸ ಬಂಡವಾಳಗಾರರಂತೆ, ವೃತ್ತಿಪರವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾದ ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಇತರರ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ಹಣವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ).<ref>{{Cite web |last=Joe Hadzima |title=All Financing Sources Are Not Equal |url=http://enterpriseforum.mit.edu/mindshare/startingup/financing-sources.html |publisher=Boston Business Journal |access-date=2024-05-26 |archive-date=2010-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100620120517/http://enterpriseforum.mit.edu/mindshare/startingup/financing-sources.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2012-11-20 |title=National Venture Capital Association |url=http://nvca.org/def.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120729015249/http://nvca.org/def.html |archive-date=2012-07-29 |access-date=2012-12-01 |publisher=Nvca.org}}</ref> ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೂಡಿಕೆಯ ತೀರ್ಪನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿದರೂ, ನಿಧಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಘಟಕವು [[:enTrust (business)|ಟ್ರಸ್ಟ್]], [[ವ್ಯವಹಾರ]], ಸೀಮಿತ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಕಂಪನಿ, ಹೂಡಿಕೆ ನಿಧಿ ಅಥವಾ ಇತರ ವಾಹನವಾಗಿರಬಹುದು. ವಿಲಿಯಂ ಆರ್. ಕೆರ್, ಜೋಶ್ ಲೆರ್ನರ್ ಮತ್ತು ಆಂಟೊನೆಟ್ ಸ್ಕೋರ್ ಅವರ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವರದಿಯು, ಇತರ ರೀತಿಯ ಆರಂಭಿಕ ಹಣಕಾಸುಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಕಂಪನಿಗಳಿಗಿಂತ ಏಂಜಲ್‌ನಿಂದ [[ಬಂಡವಾಳ|ಬಂಡವಾಳವನ್ನು]] ಪಡೆದ ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್‌ಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |last=William R. Kerr |last2=Josh Lerner |last3=Antoinette Scholar |date=2010-04-15 |title=The Consequences of Entrepreneurial Finance: A Regression Discontinuity Analysis – HBS Working Knowledge |url=http://hbswk.hbs.edu/item/6347.html?wknews=041910 |access-date=2012-12-01 |publisher=Hbswk.hbs.edu |archive-date=2015-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150909203027/http://hbswk.hbs.edu/item/6347.html?wknews=041910 |url-status=dead }}</ref> ಈ ಪೇಪರ್‌, "ಏಂಜಲ್ ಫಂಡಿಂಗ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆ, ಏಂಜೆಲ್ ಗುಂಪಿನ ಹೊರಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನಿಧಿಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಟ್ರಾಫಿಕ್‌ನಲ್ಲಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮೂಲಕ ಅಳೆಯುವ ವೇಗದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಧನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ" ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ. ಏಂಜಲ್ [[ಬಂಡವಾಳ|ಬಂಡವಾಳವು]] "ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು [[ಕುಟುಂಬ|ಕುಟುಂಬದ]]" ಹಣಕಾಸಿನ ಸುತ್ತುಗಳ ನಡುವಿನ ಬೀಜ ನಿಧಿಯಲ್ಲಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಮತ್ತು ಔಪಚಾರಿಕ ಸಾಹಸೋದ್ಯಮ ಬಂಡವಾಳದ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚು ದೃಢವಾದ ಆರಂಭಿಕ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತುಂಬುತ್ತದೆ. ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಕೆಲವು ನೂರು ಸಾವಿರ ಡಾಲರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಷ್ಟಕರವಾದರೂ, ಬಹುತೇಕ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಾಹಸೋದ್ಯಮ ಬಂಡವಾಳ ನಿಧಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯುಎಸ್ $೧ ರಿಂದ ೨ ದಶಲಕ್ಷದೊಳಗಿನ ಕಡಿಮೆ ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಅಥವಾ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4KRnkLZfXtMC&pg=PA291|title=Handbook of Entrepreneurship Research: An Interdisciplinary Survey and... – Zoltán J. Ács, David B. Audretsch – Google Books|last=Ács|first=Zoltán J.|last2=Audretsch|first2=David B.|year=2003|isbn=9781402073588|access-date=2012-12-01}}</ref> ವಾರ್ಷಿಕ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಯುಎಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆಗಳ ಸಂಯೋಜಿತ ಮೌಲ್ಯವು ಎಲ್ಲಾ ಯುಎಸ್ ಸಾಹಸೋದ್ಯಮ [[ಬಂಡವಾಳ]] ನಿಧಿಗಳ ಸಂಯೋಜಿತ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಏಂಜೆಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಸಾಹಸೋದ್ಯಮ ಬಂಡವಾಳ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗಿಂತ ೬೦ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ(೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ $ ೨೦.೧ ಶತಕೋಟಿ ವಿರುದ್ಧ $ ೨೩.೨೬ ಶತಕೋಟಿ, ೬೧,೯೦೦ ಕಂಪನಿಗಳು ವಿರುದ್ಧ ೧,೦೧೨ ಕಂಪನಿಗಳು).<ref name="wsbe.unh.edu-2010">{{Cite web |last=Sohl |first=Jeffrey |date=2011-04-12 |title=Full Year 2010 Angel Market Trends |url=http://wsbe.unh.edu/sites/default/files/2010_angel_market_press_release.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111216015055/http://wsbe.unh.edu/sites/default/files/2010_angel_market_press_release.pdf |archive-date=2011-12-16 |access-date=2011-09-27 |publisher=Wsbe.unh.edu}}</ref><ref name="MoneyTreeReport2011Q2">{{Cite web |date=<!-- Q2 --> 2011 |title=Historical Trend Data, Select Financing Sequence – 1 |url=https://www.pwcmoneytree.com/MTPublic/ns/nav.jsp?page=historical |archive-url=https://web.archive.org/web/20111024212456/https://www.pwcmoneytree.com/MTPublic/ns/nav.jsp?page=historical |archive-date=2011-10-24 |access-date=2011-09-27 |website=The Money Tree Report |publisher=Pwcmoneytree.com}}</ref> ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ನಿಗದಿತ ಮೊತ್ತವಿಲ್ಲ. ಹೂಡಿಕೆಗಳು ಕೆಲವು ಸಾವಿರದಿಂದ ಕೆಲವು ದಶಲಕ್ಷ ಡಾಲರ್‌ಗಳವರೆಗೆ ಇರಬಹುದು. [[ಆರೋಗ್ಯ]]/ [[ವೈದ್ಯಕೀಯ]] ಉದ್ಯಮವು ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆಗಳ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ೩೦% ರಷ್ಟು (೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ೧೭% ವಿರುದ್ಧ), ನಂತರ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ (೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ೧೬% ವಿರುದ್ಧ ೧೯%), ಬಯೋಟೆಕ್ (೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ೧೫% ವಿರುದ್ಧ ೮%), [[ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು|ಕೈಗಾರಿಕಾ]]/ [[ಶಕ್ತಿ]] (೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ೮% ವಿರುದ್ಧ ೧೭%), ಚಿಲ್ಲರೆ (೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ೫% ವಿರುದ್ಧ ೮%) ಮತ್ತು ಐಟಿ ಸೇವೆಗಳು(೫%) ಇವೆ.<ref name="wsbe.unh.edu-2010"/><ref>{{Cite web |last=Sohl |first=Jeffrey |date=2010-03-31 |title=Full Year 2009 Angel Market Trends |url=http://wsbe.unh.edu/files/2009_Angel_Market_Press_Release.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130120034841/http://wsbe.unh.edu/files/2009_Angel_Market_Press_Release.pdf |archive-date=2013-01-20 |access-date=2011-09-27 |publisher=Wsbe.unh.edu}}</ref> ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆಯು ಸಾಹಸೋದ್ಯಮ ಹಣಕಾಸುಗಿಂತ ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದರೂ, ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು ಈಗಲೂ ಬಹಳ ಕಷ್ಟವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Entrepreneur FAQ |url=http://www.californiainvestmentnetwork.com/entrepreneur/44 |access-date=2011-09-27 |publisher=California Investment Network |quote=Angels are also extremely discerning in the projects that they will invest in (rejecting, on average, approximately 97% of the proposals submitted to them). |archive-date=2015-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402094234/http://www.californiainvestmentnetwork.com/entrepreneur/44 |url-status=dead }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುವ ಕೆಲವು ಹೊಸ ಮಾದರಿಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ.<ref>{{Cite web |last=Prentice |first=Claire |date=2010-05-12 |title=Cash-strapped entrepreneurs get creative |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/10100885.stm |access-date=2012-12-01 |website=BBC News}}</ref> ಖಾಸಗಿ ಈಕ್ವಿಟಿಯ ಇತರ ಪ್ರಕಾರಗಳಂತೆಯೇ, ಏಂಜಲ್-ಹೂಡಿಕೆ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಅರಿವಿನ ಪಕ್ಷಪಾತಗಳಾದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal|last=Zhang|first=Stephen X.|last2=Cueto|first2=Javier|date=2015-11-09|title=The Study of Bias in Entrepreneurship|journal=Entrepreneurship Theory and Practice|language=en|volume=41|issue=3|pages=419–454|doi=10.1111/etap.12212|issn=1042-2587|url=http://psyarxiv.com/76rkv/}}</ref> == ಹೂಡಿಕೆಯ ವಿವರ == ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭವಿಷ್ಯದ ಹೂಡಿಕೆ ಸುತ್ತುಗಳಿಂದ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |last=Rachleff |first=Andy |date=30 September 2012 |title=Why Angel Investors Don't Make Money … And Advice For People Who Are Going To Become Angels Anyway |url=https://techcrunch.com/2012/09/30/why-angel-investors-dont-make-money-and-advice-for-people-who-are-going-to-become-angels-anyway/ |access-date=30 September 2012 |publisher=Techcrunch}}</ref> ಅದರಂತೆ, ಅವರಿಗೆ ಹೂಡಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಾಭದ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ತಮ್ಮ [[ಬಂಡವಾಳ|ಬಂಡವಾಳದ]] ೧೦% ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಈ ರೀತಿಯ ಹೂಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆಯ ಅಪಾಯವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದ ಕಂಪನಿಗಳು ವಿಫಲವಾದಾಗ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶೇಕಡಾವಾರು ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಳೆದುಹೋಗುವುದರಿಂದ, ವೃತ್ತಿಪರ ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ೫ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಕನಿಷ್ಠ ಹತ್ತು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಹಿಂದಿರುಗಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ವಿಫಲವಾದ ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ಹೂಡಿಕೆಗಳ ಬಹು-ವರ್ಷದ ಹಿಡುವಳಿ ಸಮಯವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಂತರವೂ, ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಯಶಸ್ವಿ ಪೋರ್ಟ್ಫೋಲಿಯೊಗೆ ನಿಜವಾದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಆಂತರಿಕ ದರವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ೨೦-೩೦ % ರಷ್ಟು 'ಕಡಿಮೆ' ಆಗಿದೆ. ಯಾವುದೇ ಹೂಡಿಕೆಯ ಮೇಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ದರಗಳ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಅಗತ್ಯವು ಏಂಜಲ್ ಹಣಕಾಸನ್ನು(ನಿಧಿಯನ್ನು) ಹೂಡಿಕೆಯ ದುಬಾರಿ ಮೂಲವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹಣಕಾಸು ಮುಂತಾದ ಅಗ್ಗದ ಬಂಡವಾಳದ ಮೂಲಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. == ಏಂಜಲ್‌ಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ == ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಪಾರ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ "ಸ್ಥಾಪನಾ ಏಂಜಲ್ಸ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಹೊಸ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಇವರು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗುವ ಮೊದಲೇ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ ನಲ್ಲಿ(ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ) ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು.<ref>{{Cite journal|last=Sørheim|first=Roger|last2=Botelho|first2=Tiago|title=Categorisations of business angels: An overview|journal=Handbook of Research on Business Angels|date=2016|pages=76–91|doi=10.4337/9781783471720.00009|isbn=9781783471720}}</ref> ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವ್ಯಾಪಾರದ ದೇವತೆ ಅಥವಾ ಏಂಜಲ್‌ಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ದೇವತೆಗಳು(ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು) ತುಂಬಾ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ, ಅವರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವ್ಯವಹಾರದ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಇವರು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Citation|last=Tenca|first=Francesca|title=Business Angels Research in Entrepreneurial Finance: A Literature Review and a Research Agenda|date=2019-03-01|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9781119565178.ch7|journal=Contemporary Topics in Finance|pages=183–214|editor-last=Claus|editor-first=Iris|access-date=2023-06-23|publisher=Wiley|language=en|doi=10.1002/9781119565178.ch7|isbn=978-1-119-56517-8|last2=Croce|first2=Annalisa|last3=Ughetto|first3=Elisa|editor2-last=Krippner|editor2-first=Leo}}</ref> ಸ್ಥಾಪನಾ ದೇವತೆಗಳು/ ಏಂಜಲ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭ ಅಥವಾ ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್‌ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ತರುವ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌‌ಗಳು, [[ವಿಜ್ಞಾನಿ|ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]], ಅಥವಾ ಅಭಿವರ್ಧಕರೊಂದಿಗೆ ಸಹ-ಕಂಡುಕೊಂಡ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಂತರ, ಉದ್ಯಮಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕೇತರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ವ್ಯವಹಾರದ ದಿನನಿತ್ಯದ ಚಾಲನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಕಡಿಮೆ ಬಾರಿ ಪೂರ್ವನಿರ್ಧರಿತ ನಿರ್ಗಮನ ತಂತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಪನಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಈಕ್ವಿಟಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite journal|last=Festel|first=Gunter|last2=De Cleyn|first2=Sven|title=Founding angels as an emerging subtype of the angel investment model in high-tech businesses|journal=Venture Capital|date=2013|volume=15|issue=3|pages=261–282|doi=10.1080/13691066.2013.807059}}</ref> == ಭೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು == === ಕೆನಡಾ === [[ಕೆನಡಾ|ಕೆನಡಾವು]] ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಮತ್ತು ಮುಂದುವರಿದ ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಜಾಲಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=2019-04-26 |title=Claudio Rojas, NACO's new CEO, wants to "see some magic happen" for Canadian entrepreneurs {{!}} BetaKit |url=https://betakit.com/claudio-rojas-nacos-new-ceo-wants-to-see-some-magic-happen-for-canadian-entrepreneurs/ |access-date=2022-03-13 |language=en-CA}}</ref> ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತವಾದ ''ನ್ಯಾಷನಲ್ ಏಂಜೆಲ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್ (ಎನ್ಎಸಿಒ(NACO))'' ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆ ಆಂದೋಲನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಏಂಜಲ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿತು. ನಾಕೋ(NACO) ಮತ್ತು ಬಿಸಿನೆಸ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಕೆನಡಾ ಪ್ರಕಾರ, [[ಕೆನಡಾ|ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ]] ೨೦,೦೦೦-೫೦,೦೦೦ ಸಕ್ರಿಯ ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |date=12 September 2020 |title=Angel investors: How to find them |url=https://www.bdc.ca/en/articles-tools/start-buy-business/start-business/pages/angel-investors-how-find-them.aspx |website=www.bdc.ca |publisher=BDC/NACO}}</ref> ೪,೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಎನ್‌ಎಸಿಒ(NACO) ಸದಸ್ಯರಾದ ೪೫ ಏಂಜಲ್ ಗುಂಪುಗಳ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Angel Activity Report 2016 |url=https://www.nacocanada.com/cpages/angel-activity-report |access-date=25 March 2018 |website=www.nacocanada.com}}</ref> === ಚೀನಾ === ೨೦೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು, [[ಚೀನಾ|ಚೀನಾದಲ್ಲಿನ]] [[ಉದ್ಯಮ|ಉದ್ಯಮಗಳು]] ಸ್ಥಳೀಯ ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು. ಅಲಿಬಾಬಾ ಗ್ರೂಪ್‌ನ [[ಜಾಕ್ ಮಾ]] ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ಉದ್ಯಮಿಗಳು ಸಾಫ್ಟ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್, ಗೋಲ್ಡ್ಮನ್ ಸ್ಯಾಚ್ಸ್, ಫಿಡೆಲಿಟಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಹಣವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |title=Company Overview |url=http://news.alibaba.com/specials/aboutalibaba/aligroup/index.html |access-date=24 January 2014}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ೨೦೧೫ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಹಲವಾರು ಚೀನೀ ಏಂಜಲ್ ಗುಂಪುಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>{{Cite web |date=2015-11-09 |title=With stocks' stellar growth over, startups gain favor |url=https://www.cnbc.com/2015/11/08/chinas-new-wave-of-angel-investors.html |access-date=2016-08-29 |publisher=cnbc}}</ref> === ರಷ್ಯಾ === ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಏಂಜಲ್ಸ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯು [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯಾದ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ]] ನಡೆಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=International Business Angels Assembly |url=http://www.mabaspb.ru/ |access-date=2012-12-01}}</ref> ಇದು ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪಿನ ನವೀನ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಮೀಸಲಾದ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |title=Marchmont Innovantional News |url=http://www.marchmontnews.com/Finance-Business/Innovation/18522-International-Business-Angels-Assembly-try-yourself-as-a-business-angel.html |access-date=2012-12-01 |archive-date=2012-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121031150517/http://marchmontnews.com/Finance-Business/Innovation/18522-International-Business-Angels-Assembly-try-yourself-as-a-business-angel.html |url-status=dead }}</ref> ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬೊರೊಡಿಚ್ ದೇಶದ ಅಗ್ರ ಸಮುದಾಯದ ಏಂಜೆಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯಾದ]] ಸಾಹಸೋದ್ಯಮ ಕಂಪನಿಯು "ರಷ್ಯಾದ ಅತ್ಯಂತ ಸಕ್ರಿಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಏಂಜಲ್" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Top 20 B2B Startup Investors in Russian Federation |url=https://shizune.co/investors/b2b-investors-russian-federation#b2b-investors-russian-federation-person-alexander-borodich}}</ref> === ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ === ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ನೆಸ್ಟಾ([[:en:NESTA|NESTA]]) ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನವು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ]] ೪,೦೦೦ ರಿಂದ ೬,೦೦೦ ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಸರಾಸರಿ, £೪೨,೦೦೦ ಹೂಡಿಕೆಯ ಗಾತ್ರವಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಪ್ರತಿ ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ೮ ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಸಾಹಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಜೊತೆಗೆ ೧೦ ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಹೂಡಿಕೆಗಳು ಉದ್ಯಮದ ಶೇಕಡಾ ೨೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಣವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{cite web |author=R.E. Wiltbank |title=Siding with the angels: Business angel investing – promising outcomes and effective strategies |url=http://www.nesta.org.uk/publications/reports/assets/features/siding_with_the_angels |archive-url=https://web.archive.org/web/20130113012946/http://www.nesta.org.uk/publications/reports/assets/features/siding_with_the_angels/ |archive-date=2013-01-13 |access-date=2013-04-02}}</ref> ಆದಾಯದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ೩೫ ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಹೂಡಿಕೆಗಳು ಆರಂಭಿಕ ಹೂಡಿಕೆಯ ಒಂದು ಮತ್ತು ಐದು ಪಟ್ಟು ಆದಾಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರೆ, ೯ ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಜನರು ಹತ್ತು ಪಟ್ಟು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುಣಾಕಾರಗಳ ಆದಾಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸರಾಸರಿ ರಿಟರ್ನ್ ೩.೬ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ೨.೨ ಪಟ್ಟು ಹೂಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅಂದಾಜು ೨೨ ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಒಟ್ಟು ಆಂತರಿಕ ಆದಾಯದ ದರವಾಗಿದೆ. [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಯುಕೆ]] ವ್ಯಾಪಾರ ಏಂಜೆಲ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ೨೦೦೯ ರಿಂದ ೨೦೧೦ ರವರೆಗೆ ಬೆಳೆಯಿತು ಮತ್ತು ಹಿಂಜರಿತದ ಕಾಳಜಿಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಲೇ ಇದೆ.<ref>{{cite web |title=The UK Business Angel market for 2009/10 |url=http://www.venturegiant.com/news-channel-401-the-uk-business-angel-market.aspx |access-date=2012-12-01 |publisher=Venture Giant}}</ref><ref>{{cite web |title=Annual Report on the Business Angel Market in the United Kingdom: 2009/10 |url=http://www.bis.gov.uk/assets/biscore/enterprise/docs/a/11-p116-annual-report-business-angel-market-uk-2009-10 |access-date=2012-12-01 |publisher=Bis.gov.uk}}</ref> ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಏಂಜೆಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರನ್ನು ಮೂರರಲ್ಲಿ ಎರಡರಷ್ಟು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಉದ್ಯಮಿಗಳು ಹಣದ ಸಾಧನವಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಯುಕೆ(UK)ಯಲ್ಲಿ ಈ ಡೈನಾಮಿಕ್ ಮುಂದುವರೆಯಿತು.<ref name="theguardian.com2">{{cite news |author=Alex Hern |date=2014-07-23 |title=Angel investors and government grants dominate British tech investment |newspaper=the Guardian |url=https://www.theguardian.com/technology/2014/jul/23/angel-investors-government-grants-dominate-british-tech-investment-venture-capital}}</ref> ೨೦೧೫ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಏಂಜೆಲ್ ಹೂಡಿಕೆಗಳು ಯುಕೆಯಾದ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿದವು. ಏಂಜಲ್‌ಗಳು ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ೨.೫ ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಸರಾಸರಿ ಐದು ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಅದೇ ವರದಿಯು ಏಂಜೆಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಪ್ರಭಾವದ ಹೂಡಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ ಹಾಗೂ ೨೫% ಏಂಜಲ್ಸ್‌ಗಳು ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವದ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=UKBAA Report 2015 Main Findings |url=http://www.ukbusinessangelsassociation.org.uk/news/nation-angels-2015-main-findings |access-date=2015-07-07 |website=UK Business Angels}}</ref> === ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ === ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ, ಸಿಲಿಕಾನ್ ವ್ಯಾಲಿಯು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] ಏಂಜೆಲ್ ಹೂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. Q೨ ೨೦೧೧ ರ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಯುಎಸ್-ಆಧಾರಿತ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದ $೭.೫ ಶತಕೋಟಿಯಲ್ಲಿ ೩೯% ಅನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತಕ್ಕಿಂತ ೩-೪ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಇದೆ.<ref name="MoneyTreeReport2011Q22">{{cite web |date=<!-- Q2 --> 2011 |title=Historical Trend Data, Select Financing Sequence – 1 |url=https://www.pwcmoneytree.com/MTPublic/ns/nav.jsp?page=historical |archive-url=https://web.archive.org/web/20111024212456/https://www.pwcmoneytree.com/MTPublic/ns/nav.jsp?page=historical |archive-date=2011-10-24 |access-date=2011-09-27 |work=The Money Tree Report |publisher=Pwcmoneytree.com}}</ref> ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟು ಏಂಜೆಲ್ ಹೂಡಿಕೆಗಳು $೨೯.೧ ಬಿಲಿಯನ್ ಆಗಿದ್ದು, ೨೦೨೦ ಕ್ಕಿಂತ ೧೫.೨ ಶೇಕಡ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ೬೯,೦೬೦ ಕಂಪನಿಗಳು ಹಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿವೆ.<ref name=":02">{{Cite web |last=Sohl |first=Jeffrey |date=May 20, 2022 |title=The Angel Market in 2021: Metrics Indicate Strong Market |url=https://paulcollege.unh.edu/sites/default/files/resource/files/fy_2021_analysis_report_final.pdf |access-date=February 10, 2023 |website=Center for Venture Research }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]], ಏಂಜಲ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಎಸ್‌ಇಸಿ(SEC) ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ೨೦೧೨ ರ ಉದ್ಯೋಗ ಕಾಯಿದೆಯು ಜನವರಿ ೨೦೧೩ ರಿಂದ ಆ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸಿದೆ. ಯುಎಸ್ ನಲ್ಲಿ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು $೨೩ ಶತಕೋಟಿ ತಲುಪಿದುದರ ಜೊತೆಗೆ ಏಂಜೆಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ೬೭,೦೦೦ ಸ್ಟಾರ್ಟ್-ಅಪ್ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಧನಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ, ಅವರ ಬಂಡವಾಳವು ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ೨೭೪,೮೦೦ ಹೊಸ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಹಣಕಾಸು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಉದ್ಯೋಗದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ.<ref>{{cite web |title=What Angel Investors Know About Startup Investing That You Don't |url=https://rtp-equity-static-origin.s3.amazonaws.com/email/investopedia201309/RockThePost_Report_What_Angel_Investors_Know_About_Startup_Investing_Sept2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005065545/https://rtp-equity-static-origin.s3.amazonaws.com/email/investopedia201309/RockThePost_Report_What_Angel_Investors_Know_About_Startup_Investing_Sept2013.pdf |archive-date=2013-10-05 |access-date=2013-09-01 |publisher=RockThePost}}</ref> ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ೪೧% ಟೆಕ್ ವಲಯದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರು ''ಏಂಜೆಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರ''ರನ್ನು ''ನಿಧಿಯ ಸಾಧನ''ವೆಂದು ಹೆಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="theguardian.com2"/> === ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ === [[ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ|ಸೌದಿ]] ವಿಷನ್ ೨೦೩೦ ಅನ್ನು ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಂದಿನಿಂದ, ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಗುಂಪುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ೮ ಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದೆ.<ref name="Magnitt">{{Cite web |last=Magnitt |first=Magnitt |title=Angel Group in Saudi Arabia (KSA) |url=https://magnitt.com/en-sa/investors/angel-group |access-date=18 July 2022 |website=Magnitt |publisher=Magnitt}}</ref> === ಭಾರತ === ಎಐ, ಐಒಟಿ ಮತ್ತು ಬ್ಲಾಕ್‌ಚೈನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿ ಐಸಿಟಿ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾದ ''ಅಟಲ್ ಇನ್ಕ್ಯುಬೇಷನ್ ಕೇಂದ್ರಗಳು'' ಮತ್ತು ''ಉದ್ಯಮಿಗಳ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಇನ್ಕ್ಯುಬೇಶನ್ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ''ಯನ್ನು [[ಭಾರತ]] ಸರ್ಕಾರ ಪರಿಚಯಿಸಿತು.<ref>{{Cite book|url=https://www.worldscientific.com/doi/abs/10.1142/9789811235825_0007|title=Investment in Startups and Small Business Financing|last=David|first=Dharish|last2=Gopalan|first2=Sasidaran|last3=Ramachandran|first3=Suma|date=2020-12-30|publisher=World Scientific|isbn=978-981-12-3581-8|pages=193–232|chapter=The Startup Environment and Funding Activity in India|doi=10.1142/9789811235825_0007}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|30em}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಾಣಿಜ್ಯ ಹಾಗು ವ್ಯಾಪಾರ]] [[ವರ್ಗ:ವ್ಯವಹಾರ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] 1uc35jqf2q9aryv5scjaf4w4zbw5tuv 0 123400 1372818 1372621 2026-05-06T02:52:52Z Ziv 92051 ([[c:GR|GR]]) [[File:Janhvi Kapoor during baume and mercier event in 2026.jpg]] → [[File:2025 Janhvi Kapoor (cropped).jpg]] Copyvio replacement 1372818 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಜಾನ್ವಿ ಕಪೂರ್ | image = File:2025 Janhvi Kapoor (cropped).jpg | caption = ೨೦೨೬ ರಲ್ಲಿ ಕಪೂರ್ | parents = [[ಶ್ರೀದೇವಿ]]<br>ಬೋನಿ ಕಪೂರ್ | birth_date = {{Birth date and age|1997|03|7}} | birth_place = [[ಮುಂಬೈ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], ಭಾರತ | years_active = ೨೦೧೮-ಇಂದಿನವರೆಗೆ | occupation = ನಟಿ | relatives = ನೋಡಿ [[w:List of Hindi film clans#Kapoor family (of Surinder Kapoor)|ಕಪೂರ್ ವಂಶಾವಳಿ]] }} '''ಜಾನ್ವಿ ಕಪೂರ್''' (ಜನನ ೭ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೯೭) ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ [[ಭಾರತೀಯ]] ನಟಿ. ಶ್ರೀದೇವಿ ಮತ್ತು ಬೋನಿ ಕಪೂರ್ ದಂಪತಿಗೆ ಜನಿಸಿದ ಪುತ್ರಿ. ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ '''ಧಡಕ್''' ಎಂಬ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಟನೆಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಝೀ ಸಿನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ==ಬಾಲ್ಯ ಜೀವನ== ಜಾನ್ವಿ ಕಪೂರ್ ೧೯೯೭ ರ ಮಾರ್ಚ್ ೭ ರಂದು ನಟಿ ಶ್ರೀದೇವಿ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ [[:en: boney kapoor|ಬೋನಿ ಕಪೂರ್]] ದಂಪತಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |title=Janhvi Kapoor: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday {{!}} eTimes |url=https://m.timesofindia.com/topic/Janhvi-Kapoor |website=timesofindia.indiatimes.com |accessdate=29 December 2019}}</ref><ref>{{cite web |title=Janhvi Kapoor shares a throwback picture of Boney Kapoor and late Sridevi |url=https://wap.business-standard.com/article/news-ani/janhvi-kapoor-shares-a-throwback-picture-of-boney-kapoor-and-late-sridevi-119060200395_1.html |website=Business Standard India |accessdate=29 December 2019 |date=2 June 2019 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅವರಿಗೆ ಒಬ್ಬ ತಂಗಿ ಖುಷಿ, ಮತ್ತು ಅಣ್ಣಂದಿರು ನಟ ಅರ್ಜುನ್ ಕಪೂರ್ ಮತ್ತು ಅನ್ಶುಲಾ ಕಪೂರ್.<ref>{{cite web |title=Arjun Kapoor, Khushi, Anshula come together for father Boney Kapoor at Maidaan mahurat ceremony. See pics |url=https://m.hindustantimes.com/bollywood/arjun-kapoor-khushi-anshula-come-together-for-father-boney-kapoor-at-maidaan-mahurat-ceremony-see-pics/story-HVsAs55MCeRj7j7MC0gKqN.html |website=Hindustan Times |accessdate=29 December 2019 |language=en |date=22 August 2019 }}{{Dead link|date=ಮೇ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮತ್ತು ಅವರು ನಟರಾದ ಅನಿಲ್ ಕಪೂರ್ ಮತ್ತು ಸಂಜಯ್ ಕಪೂರ್ ಅವರ ಸೊಸೆ. ಮುಂಬೈನ ಧೀರೂಭಾಯ್ ಅಂಬಾನಿ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದರು. ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು, ಅವರು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಲೀ ಸ್ಟ್ರಾಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಮತ್ತು ಫಿಲ್ಮ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನಿಂದ ನಟನಾ ಕೋರ್ಸ್ ಮಾಡಿದ್ದರು. ==ವೃತ್ತಿ== ಇಶಾನ್ ಖಟ್ಟರ್ ಜೊತೆಯಾಗಿ ನಟಿಸಿರುವ ಶಶಾಂಕ್ ಖೈತಾನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ರೋಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಧಡಕ್ ಮೂಲಕ ಕಪೂರ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ನಟನೆಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ೨೦೧೬ ರ ಮರಾಠಿ ಚಲನಚಿತ್ರ [[:en:sairat|ಸೈರತ್‌]]ನ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ರಿಮೇಕ್ ಧಡಕ್, ಕಪೂರ್‌ನನ್ನು ಯುವ ಮೇಲ್ವರ್ಗದ ಹುಡುಗಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದನು. ಅವರು ಕೆಳವರ್ಗದ ಹುಡುಗನೊಂದಿಗೆ (ಖಟ್ಟರ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ) ಓಡಿಹೋದ ನಂತರ ಜೀವನವು ದುರಂತವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=‘Dhadak’ reviews: Critics give film a thumbs down |url=https://gulfnews.com/going-out/movie-reviews/dhadak-reviews-critics-give-film-a-thumbs-down-1.2254597 |website=gulfnews.com |accessdate=29 December 2019 |language=en}}</ref> ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಋಣಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಆದರೆ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ೧೧.೧ ಬಿಲಿಯನ್ ಸಂಗ್ರಹದೊಂದಿಗೆ, ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು.<ref>{{cite web |title=The Real Winner With Dhadak - Box Office India |url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=4133 |website=boxofficeindia.com |accessdate=29 December 2019}}</ref><ref>{{cite web |last1=Hungama |first1=Bollywood |title=Box Office: Worldwide Collections and Day wise breakup of Dhadak :Bollywood Box Office - Bollywood Hungama |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/box-office-worldwide-collections-day-wise-breakup-dhadak/ |accessdate=29 December 2019 |language=en |date=21 July 2018}}</ref> ಸಿಎನ್ಎನ್-ನ್ಯೂಸ್ ೧೮ ಗಾಗಿ ಬರೆಯುತ್ತಾ, ರಾಜೀವ್ ಮಸಂದ್ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಮೂಲಕ್ಕಿಂತ ಕೀಳರಿಮೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು. ಫಸ್ಟ್‌ಪೋಸ್ಟ್‌ನ ಅನ್ನಾ ಎಂ. ಎಂ. ವೆಟಿಕಾಡ್ ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, "ದೋಷಪೂರಿತ ಬರವಣಿಗೆಯಿಂದ ಹೊರೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ ವರ್ಚಸ್ಸಿಗೆ ಬರಬಹುದು. ದುಃಖಕರವೆಂದರೆ, ಜಾನ್ವಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣರಹಿತ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ". ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಚೊಚ್ಚಲ ಝೀ ಸಿನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಕಾಸ್ಮೆಟಿಕ್ಸ್ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ನೈಕಾ ಕಪೂರ್ ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web |title=Girls should be unapologetic about what they want: Janhvi Kapoor |url=https://wap.business-standard.com/article/news-ians/girls-should-be-unapologetic-about-what-they-want-janhvi-kapoor-118091201224_1.html |website=Business Standard India |accessdate=29 December 2019 |date=12 September 2018 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಫಿಲ್ಮೋಗ್ರಾಫಿ== {| class="wikitable" |ಕೀ | style="background:#ffc;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಚಿನಿಮಾವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- style="text-align:center;" ! scope="col"|ವರ್ಷ ! scope="col"|ಸಿನಿಮಾ ! scope="col"|ಪಾತ್ರ ! class="unsortable" scope="col"|ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |೨೦೧೮ !scope="row"|''ಧಡಕ್'' |ಪಾರ್ಥವಿ ಸಿಂಗ್ ರಾಥೋಡ್ |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಝೀ ಸಿನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |- |೨೦೨೦ !scope="row" style="background:#FFFFCC;"|''ಗೋಸ್ಟ್ ಸ್ಟೊರೀಸ್ (೨೦೨೦ಸಿನೆಮಾ )'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}} |ಟಿಬಿಎ |ನೆಟ್ ಫ್ಲಿಕ್ಸ್ ಆಂಥಾಲಜಿ ಫಿಲ್ಮ್; ಜೊಯಾ ಅಖ್ತರ್ |- |೨೦೨೦ ! scope="row" style="background:#FFFFCC;"|''ಗುಂಜನ್ ಸಕ್ಸೇನಾ'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}} |ಗುಂಜನ್ ಸಕ್ಸೇನಾ |ಪೋಸ್ಟ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ |- |೨೦೨೦ !scope="row" style="background:#FFFFCC;"|''ರೂಹಿ ಅಫ್ಜಾ'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}} |ರೂಹಿ ಅರೋರ/ ಅಫ್ಸಾನ ಬೆಡಿ |ಪೋಸ್ಟ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ |- |೨೦೨೦ ! scope="row" style="background:#FFFFCC;"|''ದೊಸ್ತನ ೨'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}} |ಟಿಬಿಎ |ಚಿತ್ರೀಕರನ<ref>{{cite web|url=https://m.hindustantimes.com/bollywood/janhvi-kapoor-kicks-off-dostana-2-shoot-in-amritsar-with-lassi-and-a-visit-to-golden-temple-see-pics/story-YMSbFGz7mODC4lGucuwXgO_amp.html|title=Janhvi Kapoor kicks off Dostana 2 shoot in Amritsar with lassi and a visit to Golden Temple.|work=[[Hindustan Times]]|date=7 November 2019|accessdate=9 November 2019|archive-date=9 ನವೆಂಬರ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109003116/https://m.hindustantimes.com/bollywood/janhvi-kapoor-kicks-off-dostana-2-shoot-in-amritsar-with-lassi-and-a-visit-to-golden-temple-see-pics/story-YMSbFGz7mODC4lGucuwXgO_amp.html|url-status=dead}}</ref> |} ==ಗ್ಯಾಲರಿ== <gallery> File:Janhvi Kapoor at the 25th SOL Lions Gold Awards 2018.jpg|thumb|೨೫ ನೇ ಎಸ್‌ಒಎಲ್ ಲಯನ್ಸ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಜಾನ್ವಿ ಕಪೂರ್ File:Janhvi Kapoor graces Lokmat Most Stylish Awards 2018 (04).jpg|thumb|ಜಾನ್ವಿ ಕಪೂರ್ ಲೋಕಮತ್ ಮೋಸ್ಟ್ ಸ್ಟೈಲೀಶ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ೨೦೧೮ </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೯೭ ಜನನ]] bsqqtcjv1t6bdbqp522erqixhdm1uq4 0 123780 1372835 1343775 2026-05-06T08:02:48Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಗಣಿಗಾರಿಕೆ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1372835 wikitext text/x-wiki [[File:KGF 008.JPG|thumb|250px|ಕೆ.ಜಿ.ಎಫ್. ಕ್ಲಬ್]] [[File:KGF 005.JPG|thumb|250px|ಕೆಜಿಎಫ್ ಕ್ಲಬ್ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ಲೇಕ್]] [[File:St. Michael's and All Angels' Church, Oorgaum, KGF.jpg|thumb|250px|[[ಸೇಂಟ್ ಮೈಕೆಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಆಲ್ ಏಂಜಲ್ಸ್ ಚರ್ಚ್, ಓರ್ಗಾಮ್, ಕೆಜಿಎಫ್]]]] '''ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ'''ಯ ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಬೇಟರಾಯನ ಬೆಟ್ಟಸಾಲಿನ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಇರುವ [[ಸ್ಥಳ]]. ಇದೇ ಹೆಸರಿನ ಪಟ್ಟಣ. ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೂ [[ಬೆಂಗಳೂರು]]-[[ಚೆನ್ನೈ]] ರೈಲುಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೂ [[ಚಿನ್ನ]]ದ ಗಣಿ ರೈಲ್ವೆ ಸಂಪರ್ಕವಿದೆ. ಬಂಗಾರಪೇಟೆಯಿಂದ ಕಾಮಸಂದ್ರಕ್ಕೆ ಗಣಿ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋಗುವ ಒಂದು ರಸ್ತೆಯುಂಟು. ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ನಗರ ಇಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಚಿನ್ನದ [[ಗಣಿ]] ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಫಲ. ಇದು ಕಾರ್ಮಿಕರ ನಗರ. ೧೮೯೯ರಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪೌರಾಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಸ್ಯಾನಿಟರಿ ಬೋರ್ಡ್ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ೧೯೬೪ರವರೆಗೂ ಇದರ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ರಾಬರ್ಟ್‍ಸನ್‍ಪೇಟೆ ಮತ್ತು ಆಂಡರ್ಸನ್‍ಪೇಟೆ, ಸೊಣ್ಣೆಕೊಪ್ಪ, ನಾಚಕಪಲ್ಲಿ, ಉರಿಗಾಂ ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ವಸತಿಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು. <ref>https://books.google.co.in/books?id=ZV50CgAAQBAJ&pg=PT22&dq=Rev+Goodwill+Tamil&redir_esc=y&hl=en#v=onepage&q=Rev%20Goodwill%20Tamil&f=false</ref>೧೯೬೧ರಲ್ಲಿ ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ನಗರದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೩೦ ಚ.ಮೈ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧,೪೬,೮೧೧. ಆಗ ಇದು ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿತ್ತು.<ref>https://books.google.co.in/books?id=Mlk4AQAAMAAJ&q=f+goodwill+tamil+bangalore&dq=f+goodwill+tamil+bangalore&redir_esc=y&hl=en</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ ರಾಬರ್ಟ್‍ಸನ್‍ಪೇಟೆ ಪೌರಸಭೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವಾದಾಗ [[ಕೋಲಾರ]] ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ನಗರದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವೂ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಕುಗ್ಗಿದವು. ೧೯೭೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಇದರ [[ಜನಸಂಖ್ಯೆ]] ೭೬,೧೪೩. ರಾಬರ್ಟ್‍ಸನ್‍ಪೇಟೆ ಪೌರಸಭೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಉರಿಗಾಂನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜಿದೆ. ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಪ್ರದೇಶದ ಕೋರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ತರಬೇತು ಕೇಂದ್ರವೊಂದುಂಟು. ಇದು ಸರ್ಕಾರದ ಸಂಸ್ಥೆ.ಕೋಲಾರದ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸ ನಿಖರವಾಗಿ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಚಿನ್ನ ತೆಗೆಯುವ ಉದ್ಯಮ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತೆಂಬುದು ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಕ್ಯಾಪಿಟಾಲಿಯ ಪರ್ವತದ (ಅಬು ಶಿಖರ, ರಾಜಸ್ಥಾನ) ಆಚೆಗಿನ ನಾರೇ (ನಾಯರ್) ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು [[ಚಿನ್ನ]] [[ಬೆಳ್ಳಿ]]ಗಳ ಗಣಿಗಳು ಇದ್ದವೆಂದೂ ಅವನ್ನು ತೆಗೆಯುವ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯರು ನಿರತರಾಗಿದ್ದರೆಂದೂ ರೋಮನ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಪ್ಲಿನಿ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೭೭) ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದ ಯುರೋಪ್ಯರು ಯಾರೂ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಏನೂ ಹೇಳಿಲ್ಲ. ಚಿನ್ನದ ಉತ್ಪಾದನೆ ಏತಕ್ಕೆ ನಿಂತು ಹೋಯಿತೆಂಬುದು ಗೊತ್ತಾಗಿಲ್ಲ. ೧೭-೧೮ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೂ ಇಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ ತೆಗೆಯುವ ಕೆಲಸ ನಡೆಯಲಿಲ್ಲವೆನ್ನಬಹುದು. ಅಂತೂ ಹಿಂದಿನ ಗಣಿಗಾರರು ಸುಮಾರು ೩೦೦ ಆಳದವರೆಗೂ ನೆಲವನ್ನು ತೋಡಿ ಚಿನ್ನ ತೆಗೆದಿದ್ದರೆಂದು ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಕೋಲಾರ ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಮರದ ಕಂಬಗಳನ್ನು ರೇಡಿಯೋಮಾಪನದಿಂದ ಅಳೆದಾಗ ದೊರೆತ ಮಾಹಿತಿಯಂತೆ ಈಗಿನಿಂದ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ೧೨೯೦+೫೦ ವರ್ಷ ಹಾಗೂ ೧೫೦೦-೧೧೫ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಇಲ್ಲಿ ಗಣಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲೇ ನಡೆದಿದೆ. ಆಧುನಿಕರು ಚಿನ್ನದ ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮಾಡಿದ್ದು ಈ ಪ್ರಾಚೀನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಫಲ. ಹಿಂದಿನ ಗಣಿಗಾರರಿಗೆ ಉಕ್ಕಿನ ಉಪಕರಣಗಳಾಗಲಿ ಸ್ಫೋಟಕಗಳಾಗಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಬಂಡೆಗೆ [[ಬೆಂಕಿ]] ಒಟ್ಟಿ ಅದು ಕಾದಾಗ ನೀರು ಸುರಿದು ಬಂಡೆ ಒಡೆಯಸಿ ಚಿನ್ನ ತೆಗೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಈಗ ನಂದಿದುರ್ಗ ಗಣಿಯ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಕೋರಮಂಡಲ ಗಣಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೨೦೦ ಆಳದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳೂ ಹಳ್ಳದ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಜನರು ಹೆಜ್ಜೆಯಿಟ್ಟು ಇಳಿದು ಹತ್ತಲು ಅನುವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದ ಗೂಡುಗಳೂ ಇದ್ದುವು. ಹಿಂದೆ ಇಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತೆನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಇವು ಆಧಾರಗಳು. [[ಇತಿಹಾಸ]]ದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇಲ್ಲಿ ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಗಣಿ ಕೆಲಸ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಿರಬೇಕು. [[ಟಿಪ್ಪುಸುಲ್ತಾನ]] ಇಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ನಡೆಯಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ ವಿಫಲನಾದನೆಂದು ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯರು ಪುರಾತನ ಗಣಿಗಳಿಂದ ಇಷ್ಟಷ್ಟು ಚಿನ್ನ ತೆಗೆಯುತ್ತಿದ್ದುದುಂಟು. ಆದರೆ ಇದು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ೧೮೫೯ರಲ್ಲಿ ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>https://books.google.co.in/books?id=QrWEAwAAQBAJ&pg=PA40&lpg=PA40&dq=f+goodwill+tamil+bangalore&redir_esc=y&hl=en#v=onepage&q=f%20goodwill%20tamil%20bangalore&f=false</ref> ==ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಆದದ್ದು== ಟಿಪ್ಪೂ ಸುಲ್ತಾನಿನ ಮರಣಾನಂತರ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ ಆಗಿನ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಎಚ್.ಎಂ ೩೩ನೆ ರೆಜಿಮೆಂಟಿನ ಲೆಫ್ಟೆನೆಂಟ್ ಜಾನ್ ವಾರೆನ್ ಎಂಬುವನನ್ನು ೧೮೦೨ ನೇಮಿಸಿತು. ಆತ ಈಗಿನ ಎರ್ರಕೊಂಡದಿಂದಲೇ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ. ಜಾನ್ ವಾರೆನ್ ೧೮೦೪ರಲ್ಲಿ ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಜರ್ನಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯ ಚಿನ್ನದ ನಿಕ್ಷೇಪದ ಬಗ್ಗೆ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲಿಗೆ ವರದಿ ಮಾಡಿದ. ಮಾರಿಕುಪ್ಪಂ ಮತ್ತು ಉರಿಗಾಂನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ ಸಿಕ್ಕಿದೆಯೆಂಬ ವದಂತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಆತ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅನ್ವೇಷಣೆ ನಡೆಸಿದ. ಆತ ವರದಿಮಾಡಿ ಸುಮ್ಮನೆ ಕೂರಲಿಲ್ಲ. ಮಾರಿಕುಪ್ಪಮ್‍ಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಹನ್ನೆರಡು ಮಂದಿ ಕೂಲಿಕಾರರೊಡನೆ ಹಳೆಯಗಣಿಯಲ್ಲಿ ಅದುರನ್ನು ತೆಗೆದು ಅರೆದು ಪುಡಿ ಮಾಡಿಸಿದ. ಕೂಲಿಯಾಳುಗಳು ಆಗ ೩೦ ಅಡಿ ಆಳದವರೆಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೆಂಗಸರು ಅದುರನ್ನು ಅರೆದು ಜಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಪರಿಯ ಜನಾಂಗದವರು ಈ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಗಳಿಸಿದ್ದರು. ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಾರ್ಯಾಚಾರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಆಗ ಗಣಿ ಮಾಡಲು ಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಹಗ್ಗ, ಬುಟ್ಟಿ, ಕಂದೀಲು, ಕಟ್ಟಿ ಇವುಗಳ ಬೆಲೆ ದುಬಾರಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಗುಂಡಿಮಾಡಿ ಚಿನ್ನ ತೆಗೆಯುವುದು ಅಷ್ಟೇನೂ ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಉದ್ಯಮವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಹನ್ನೆರಡು ಮಂದಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರೆ ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗುಂಡಿ ತೆಗೆಯಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಹಳೆಯ ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಅದುರನ್ನು ಪುಡಿ ಮಾಡಿಸಿ, ಜಾಲಿಸಿ, ವಾರನ್ ಮೂವತ್ತು ಪಗೋಡ ತೂಕದ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದ. ಅದರ ಪರಿಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಮದ್ರಾಸಿನ ಟಂಕಸಾಲೆಗೆ ಕಳಿಸಿದ್ದ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಇದು ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಚಿನ್ನವೆಂದು ವರದಿ ಬಂತು. [[ಸರ್ಕಾರ]] ಈ ಪರಿಶೋಧನೆಯನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದ. ಆದರೆ ಸರ್ಕಾರ ಆಗ ಈ ವರದಿಯನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಹಲವರು ಪ್ರಯತ್ನ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕೆಲವು ನಿವಾಸಿಗಳು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಕೂಟ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೂ ಫಲ ದೊರಕಲಿಲ್ಲ.<ref>https://archive.org/stream/epigraphiacarnat10myso#page/n7/mode/2up</ref> ==ಮೈಕೇಲ್ ಎಫ್ ಲಾವೆಲ್ ಪ್ರಕಾರ== ಮೈಕೇಲ್ ಎಫ್ ಲಾವೆಲ್ ಎಂಬ ನಿವೃತ್ತ ಐರಿಷ್ ಯೋಧನೊಬ್ಬ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದ್ದ. ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡಿನಲ್ಲಿ ವಯೋರಿ ಯುದ್ಧ ಕಾರ್ಯಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾಗ ಚಿನ್ನದ [[ಗಣಿಗಾರಿಕೆ]]ಯ ಅನುಭವ ಅವನಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ದೊರಕಿತ್ತು. ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ ದೊರಕುವುದೆಂಬ ವದಂತಿ ಅವನ ಕಿವಿಗೆ ಬಿತ್ತು. ೧೮೭೧ರಲ್ಲಿ ಅವನು ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ. ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಮತ್ತು ಇತರ ಲೋಹಗಳ ಅನ್ವೇಷಣೆಗಾಗಿ ಪರವಾನೆ ಬೇಡಿ ಅವನು ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ೧೮೭೩ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ. ಆದರೆ ಅವನ ದೃಷ್ಟಿ ಇದ್ದದ್ದು ಚಿನ್ನವನ್ನು ಗಣಿ ಮಾಡುವುದರ ಮೇಲೆ. ದೀರ್ಘಕಾಲ ಪತ್ರ ವ್ಯವಹಾರವಾದ ಮೇಲೆ ೧೮೭೫ಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಕ್ಕು ದೊರಕಿತು. ಅವನು ಆರಿಸಿದ ಒಂದು ಕ್ಲಿಪ್ತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ ತೆಗೆಯಲು ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಗುತ್ತಿಗೆ ನೀಡಲು ಸರ್ಕಾರ ಒಪ್ಪಿತು. ಅವನು ಉರಿಗಾಂ ಬಳಿ ತೋಡುದಾರಿ ತೆಗೆಸಿದ. ೧೮೭೭ರಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸಿನ ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್ ಡಿ ಲಾ ಪೋರ್ ಬಿಯರ್ಸ್‍ಫರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಇತರರಿಗೆ ತನ್ನ ಹಕ್ಕನ್ನು ಮಾರಿದ. ಅವರು ಅನಂತರ ಕೋಲಾರ ಕನ್ಸೆಸಷನರೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆ ರಚಿಸಿಕೊಂಡು ಕೆಲಸ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಆಗ ಈ ಕಂಪೆನಿ [[ಐದು]] ಸಾವಿರ ಪೌಂಡ್ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿತು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದಿಂದ ಇಬ್ಬರು ಗಣಿ ತಜ್ಞರನ್ನು ಕರೆಸಿಕೊಂಡು ಗಣಿ ಕೆಲಸ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲದ ಅನಂತರ ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಫಲ ದೊರಕಿತು. ಮದ್ರಾಸಿನ ಉರಿಗಾಂ ಕಂಪನಿ ಲಿ. ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡತೊಡಗಿದ ಮೇಲೆ ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು ಕಂಪನಿಗಳು ಆರಂಭವಾದುವು. ವೈನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಕೈಸುಟ್ಟಕೊಂಡ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ದೌಡಾಯಿಸಿದರು. ೧೮೮೧ರ ವೇಳೆಗೆ ಅಲ್ಲಿ ೧೧ ಕಂಪನಿಗಳಿದ್ದುವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿದ್ದ ಬಂಡವಾಳ ೧೩,೦೦,೦೦೦ ಫೌಂ. ಆದರೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಅನಂತರ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸ ನಿಲ್ಲಿಸಿದವು. ಈ ವೇಳೆಗೆ ಲಂಡನಿನ ಜಾನ್ ಟೇಲರ್ ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯವರಿಗೆ ಇಲ್ಲಿಯ ಗಣಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಕೆಲಸವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಡಲಾಗಿತ್ತು (೧೮೮೦). ಇಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ ಸಿಗಲಾರದೆಂಬ ಭಾವನೆ ಬಂದಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಚಿನ್ನದ ಆವಿಷ್ಕಾರವಾಯಿತು. ಮೈಸೂರು ಗಣಿಯನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಪ್ಲಮರ್ ಎಂಬ ತಜ್ಞ ಪುರಾತನರು ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಸಿದ್ದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಣಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಒಂದು ಟನ್ ಅದುರಿನಲ್ಲಿ [[ನಾಲ್ಕು]] ಔನ್ಸ್ ಚಿನ್ನ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೇ ಈ ಉದ್ಯಮ ಲಾಭಪ್ರದವಾದ್ದು. ೧೮೯೪ರ ವೇಳೆಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೧೩ ಕಂಪನಿಗಳು ೩೫,೦೦,೦೦೦ ಪೌಂ. ಬಂಡವಾಳ ತೊಡಗಿಸಿದ್ದುವು. ೧೮೮೬-೮೭ರ ಚಿನ್ನದ ಉತ್ಪನ್ನ ರೂ.೮,೮೮,೬೦೬ ಮೌಲ್ಯದ ೧೬,೩೨೫ಔನ್ಸ್‍ಗಳು.<ref>https://www.deccanherald.com/content/490415/miscellany-time-capsule.html</ref> ==ಸರ್ಕಾರದ ಪಾತ್ರ== ಮುಂದಿನ ಮುಕ್ಕಾಲು ಶತಮಾನ ಕಾಲ ಈ ಉದ್ಯಮ ಯಶಃಪ್ರದವಾಗಿ ನಡೆಯಿತು. ಆಗಿನ [[ಮೈಸೂರು]] ಸರ್ಕಾರದೊಡನೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಕಂಪನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಲಂಡನ್ನಿನಿಂದ ೧೯೪೯ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದರು. ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರ ಈ ಕೈಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣಗೊಳಿಸಿದ್ದು ೧೯೫೬ರಲ್ಲಿ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ವಿದೇಶೀ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾದ [[ಹಣ]] ರೂ.೧,೬೪,೦೦,೦೦೦. ೧೯೮೮ರಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದಾಸ್ತಾನು ಬೆಳೆಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಭಾರತ ಕೂಡ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾದ್ದರಿಂದ ಅದು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಬೆಲೆಗೆ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ಒಂದು ಔನ್ಸ್ ಚಿನ್ನಕ್ಕಿದ್ದ ಬೆಲೆ ೩೪ ಡಾಲರ್ (ತೊಲಕ್ಕೆ ೬೨.೫ರೂ) ಈ ಬೆಲೆಯನ್ನು ೧೯೩೪ರಲ್ಲೇ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರ ನಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಎದುರಾದಾಗ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಚಿನ್ನದ ಉಸ್ತುವಾರಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮುಂದೆ ಬರಬೇಕಾಯಿತು.<ref>http://kolargoldfieldsindia.blogspot.com/</ref> ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಇದನ್ನು ೧೯೬೨ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧ರಂದು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಕೋಲಾರದ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಳ ಒಡೆತನ ಬಿಟ್ಟು ಕೂಡಲು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ, ಕೇಂದ್ರವು ೩೦೫.೩೨ ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಿತು. ೧೯೬೫ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಗಣಿ ಛಾಂಪಿಯನ್ ಗಣಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನವಾಯಿತು. ೧೯೨೨ರಲ್ಲಿ 'ಕೋಲಾರ ಗೋಲ್ಡ್ ಮೈನಿಂಗ್ ಅಂಡರ್ ಟೈರಿಂಗ್ ಭಾರತ ಗೋಲ್ಡ್ ಮೈನ್ಸ್ ಲಿ. ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು. - ತೊಡಗಿಸಿದ ಬಂಡವಾಳ ಹದಿನೈದು ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ. ೧೯೨೫ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ೨೫ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗೆ ಏರಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೮೮ರವರೆಗೆ ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಯಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಧಿ ಸಂಸ್ಥೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಬೆಲೆಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಅನಂತರ ಲಂಡನ್ನಿನ ಚಿನ್ನದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಲೆ ಅನುಸರಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಶೇ ೩೫ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಲೆ ಸೇರಿಸಿ ಸರ್ಕಾರ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಕೊಳ್ಳತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಳು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನಷ್ಟದ ಪ್ರಮಾಣ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ೧೯೮೮ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಉತ್ತಮಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದ ಚಿನ್ನದ [[ವ್ಯಾಪಾರಿ]]ಗಳಿಗೆ ಈ ಗಣಿಯ ಚಿನ್ನದ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಮಾರಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಲೆ ೧೦ಗ್ರಾಂಗೆ ಸುಮಾರು ೪೩೦೦ ರೂ. ಇತ್ತು. ಆಳ ಗಣಿಗಳಿಂದ ಚಿನ್ನದ ಅದುರನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿ ಗ್ರಾಂ ಚಿನ್ನಕ್ಕೆ ಈ ಗಣಿಗಳಿಗೆ ೧೧೦೦೦ ರೂ. ಖರ್ಚು ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಅದುರು ಬರುಬರುತ್ತ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಈ ಗಣಿಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುವುದೇ ದುಸ್ತರವಾಯಿತು. ಅನೇಕ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಸ್ವಯಂ ನಿವೃತ್ತಿ ಕೋರಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡಲಾಯಿತು. ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. [[ಕೋಲಾರ]] ಗಣಿಗಳಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ ಚಿನ್ನದ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣ ೧೯೮೫ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ೮೦೦ ಟನ್ನುಗಳು; ಆಗಿ ಅದರ ಬೆಲೆ ೧೭೦೦೦ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ. ಹಣಕಾಸಿನ ಸಚಿವಾಲಯದ ಆಡಳಿತ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದ ಈ ಉದ್ಯಮದ ಒಡೆತನ ನಿರ್ವಹಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಕಂಪನಿಯೊಂದನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿ ಭಾರತ್ ಅರ್ತ್ ಮೂವರ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ರಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯದ ರಕ್ಷಣೋತ್ಪಾದನ ಇಲಾಖೆಯ ಆಡಳಿತ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿರುವ ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ಮಣ್ಣಗೆದು ತಳ್ಳುವ, ಸಾಗಿಸುವ, ಹರಗುವ ಯಂತ್ರಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://naturalheritage.intach.org/wp-content/uploads/2016/09/Geoheritage-Monograph.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-01-11 |archive-date=2017-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111120428/http://naturalheritage.intach.org/wp-content/uploads/2016/09/Geoheritage-Monograph.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ಕೋಲಾರದ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ== ಭೂವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಗಣಿಗಳು ಧಾರವಾಡದ ಶ್ರೇಣಿಯ ಹಾರನ್‍ಬ್ಲೆಂಡ್ ಶಿಸ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ. ಈ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಣಚುಕಲ್ಲಿನ ಶೈಲಭಿತ್ತಿಗಳು (ರೀಫ್ಸ್) ಕುಡಿಗಳೋಪಾದಿಯಲ್ಲಿ ಚಿಗುರಿ ಹರಡಿವೆ. ಖನಿಜ ರಚನೆ ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ಮುಖವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿ ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಡೆಗೆ ಕೆಳಗಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಶಿಸ್ಟಿನ ವಲಯದ ಉದ್ದ ೮೦ ಕಿ.ಮೀ. ಇದರ ಅಗಲ ತುಂಬ ಅಗಲವಾಗಿರುವ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ೭ ಕಿ.ಮೀ. ಗಳಷ್ಟಿದ್ದು ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ೧ ಕಿ.ಮೀ.ನಷ್ಟು ಕಿರಿದಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರಚನೆಯ ಪಶ್ಚಿಮದ ಅಂಚಿಗೆ ಪಟ್ಟೆಗಟ್ಟಿರುವ ಆಯಸ್ಸಂಯುಕ್ತ ಮತ್ತು [[ಜಾಸ್ಪರ್]] ಜಾತಿಯ ಬೆಣಚುಕಲ್ಲಿನ ಶಿಲೆಗಳಿವೆ. ಬೆಣಚುಕಲ್ಲಿನ ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ (ಇವನ್ನು ಖನಿಜಪ್ರರೋಹಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಚಿನ್ನ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಅಗಲವುಳ್ಳ ಅಸಮ ಫಲಕಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿವೆ.<ref>https://books.google.co.in/books?id=2iFRgQXTbeAC&dq=tamil+population+in+KGF&redir_esc=y&hl=en</ref> ==ಕೋಲಾರ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಮೈನಿಂಗ್ ಆದದ್ದು== ಪೂರ್ವಿಕರು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು. ೪೦೦ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಇಂಥ ಕೆಲಸ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಕುರುಹುಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ೨೦೦೦ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಿನವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಿಕೆಗಳೂ ನೆಲದ ತಳದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಕರಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಸೌದೆ ಮುಂತಾದವೂ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಜನರು ನೆಲವನ್ನು ೨೦೦ ಗಳಷ್ಟು ಆಳಕ್ಕೆ ಅಗೆದು ತೋಡಿರುವ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಗಣಿ ಕೆಲಸ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದದ್ದು ೧೮೮೦ರಲ್ಲಿ. ಮೂರು ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಚಿನ್ನದ ಅದುರಿನ ಉತ್ಖನನ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ೨೦೦೧ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಇಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲ ಗಣಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯೂ ನಿಂತುಹೋಯಿತು. ಅವುಗಳ ಹೆಸರು ಮೈಸೂರು, ಛಾಂಪಿಯನ್ ಮತ್ತು ನಂದಿದುರ್ಗ. ಈಗಿನ ಗಣಿಯ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಕೋಲಾರ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಮೈನಿಂಗ್ ಅಂಡರ್‍ಟೇಕಿಂಗ್ಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಇದು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಹಣಕಾಸಿನ ಸಚಿವಾಲಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.<ref>https://arulsteve736.wordpress.com/2013/04/17/specialization-on-social-and-cultural-indifference-among-kgf-tamil-migrants/</ref> ==ಕೋಲಾರ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದದ್ದು== ಪ್ರಪಂಚದ ಅಳತೆಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ಕೋಲಾರದ ಚಿನ್ನದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಚಿನ್ನ ಅಲ್ಪಪರಿಮಾಣದ್ದು. ಆದರೆ ಬೇರೆ ಅನೇಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ದೊರೆತಿದೆಯಲ್ಲದೆ ಖ್ಯಾತಿಯೂ ಬಂದಿದೆ. ಈ ದೊಡ್ಡ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ ಇದೊಂದರಲ್ಲೇ ಚಿನ್ನ ನಿರಂತರವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತಿರುವುದು. ತಿಳಿದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಗಣಿ. ನೆಲಮಟ್ಟದಿಂದ ಇದು ೩೨೩೦ ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು ಕೆಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಕಾರ್ಲ್‍ಟಾಂಗ್‍ವಿಲೆ. ಇದರ ಆಳ ೩೭೭೭ ಮೀ. ವಾಯುನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ರಾಟೆಯ ಯಂತ್ರಗಳು ಮುಂತಾದ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಗಣಿ ಕೆಲಸದ ಕೆಲ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಇದು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ೧೯೬೪ರ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಅಗೆದು ತೆಗೆದ ಒಟ್ಟು ಚಿನ್ನದ ಮೊತ್ತ ೨೩.೫ದಶಲಕ್ಷ ಔನ್ಸ್‍ಗಳು; ಇದರ ಬೆಲೆ ೨೫೦ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು. ಗಣಿಗಳು ಆಳವಾಗಿರುವುದರಿಂದಲೂ ನೆಲದ ಒತ್ತಡ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದರಿಂದಲೂ ಪದೇ ಪದೇ ಸಂಭವಿಸುವ ಬಂಡೆಗಳ ಸಿಡಿತಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಅವುಗಳ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಮಿತಗೊಳಿಸಲು ಕೆಳನೆಲದ ಗಣಿ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಈಡುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಒಂದು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಗಣಿಗಳು ಏರ್ಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿರುವ ಸಿಡಿತಗಳ ಶೋಧನೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲೂ ಇರುವ ಗಣ್ಯ ಗಣಿ ಎಂಜಿನಿಯರುಗಳ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆದಿವೆ. ಈ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಕಾಲದವರೆಗೂ ಉತ್ಪಾದಕ ಗಣಿಗಳ ಕೆಲಸದ ಅಧಿಕ ಭಾಗ ಛಾಂಪಿಯನ್ ಸಿರವೆಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಪ್ರಧಾನವಾದ ಸಿರದ ಜಾಡನ್ನು ತೋಡಿ ಚಿನ್ನ ತೆಗೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ನಿರತವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸಿರದ ಅದುರಿನ ನಾಲೆಯ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತ ಬರಲು ಮೇಲು ಮೈಯಲ್ಲಿ ಹಳಬರು ತೋಡಿರುವ ಜಾಡುಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಚಿನ್ನವಿರಬಹುದಾದ ಎಡೆಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಗಣಿಯ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ನೆಲದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಓರಿಯಂಟಲ್ ಸಿರ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಲಾಭಕರವಾದ ಸಿರದ ನಾಲೆಯಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಈ ಓರಿಯಂಟಲ್ ಸಿರವನ್ನೇ ಬಹುವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ; ಮತ್ತು ಇದೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅದುರನ್ನು ಕೊಡುವ ನಿಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಬಹು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಗಣಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು.<ref>https://www.thequint.com/news/india/the-real-story-of-kgf-cradle-of-indias-gold-rush</ref> ==ಆಳದ ಗಣಿಕೆಲಸ== ನೆಲವನ್ನು ತುಂಬ ಆಳವಾಗಿ ತೋಡಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣ ಸ್ಪರ್ಶವೇ ಇಲ್ಲದ ಬಂಡೆಗಳ ಸುತ್ತ ೧೫೦೦ ಫ್ಯಾ. ಉಷ್ಣತೆ ಇದ್ದುದು ಕಂಡು ಬಂದಿತು. ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡಲು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಬಲು ಕಷ್ಟವೆನಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅಮೋನಿಯ ಕೂಲರ್ ನಮೂನೆಯ ವಾಯು ಸಂಸ್ಕರಣ (ಏರ್‍ಕಂಡಿಷನಿಂಗ್) ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಮೇಲು ನೆಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಸುತ್ತಣ ಗಾಳಿಯನ್ನು ೪೦೦ ಫ್ಯಾ.ಗೆ ಇಳಿಸಿ ಅದನ್ನು ಗಣಿಯ ತೋಡುದಾರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಒತ್ತಿ ತನ್ಮೂಲಕ ಗಣಿಯೊಳಗಿನ [[ಗಾಳಿ]]ಯ ಉಷ್ಣತೆಗಳನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತರಲಾಯಿತು. ಕೆಲಸಮಾಡುವ ಜಾಗಗಳಿಗೆ ಬಿಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ತಂಪಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಗಣಿಯಲ್ಲಿ ಫ್ರಿಯಾನ್ ಎಂಬುದನ್ನು ಉಷ್ಣತಾಶಾಮಕ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಎರಡನೆಯ ದರ್ಜೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ತಂಪಿಸುವ ಯಂತ್ರವನ್ನು ನೆಲದಮಟ್ಟಕ್ಕೆ 8,000ಗಳಷ್ಟು ಆಳಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇಷ್ಟು ಏರ್ಪಾಡುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ ಕೂಡ ಕೆಲವು ಕೆಲಸದ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಸರದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಬಹಳ ತೀವ್ರವಾಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಶುಷ್ಕ ಮತ್ತು ಆದ್ರ್ರ ಬಲ್ಬ್ ಉಷ್ಣತೆಗಳನ್ನು (ಡ್ರೈ ಅಂಡ್ ವೆಟ್ ಬಲ್ಬ್ ಟೆಂಪರೇಚರ್ಸ್) ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೆಳಕ್ಕಿಳಿಸಲು ಸಣ್ಣ ಜಾಗಗಳನ್ನು ತಂಪಿಸುವ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕಾದ ಘಟ್ಟವನ್ನು ಈಗ ನಾವು ಮುಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ. ===ಆಳದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯಿಂದಾದ ತೊಂದರೆ=== ಆಳದ ಗಣಿ ಕೆಲಸ ತೋಡಿದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಊರೆಕಟ್ಟುವ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಸಹ ತಂದೊಡ್ಡಿದೆ. ಆಳವಿಲ್ಲದ ಹಿಂದಿನ ಗಣಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಇಂದಿನ ಹೇರಾಳದ ಗಣಿ ಕೆಲಸದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯವರೆಗೆ ಬಗೆಬಗೆಯಾದ ಊರೆಕಟ್ಟುವ ವಿಧಾನಗಳು ವಿಕಾಸಹೊಂದಿವೆ. ಮೊದಲು ಊರೆಗಳೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಬಳಿಕ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಮರದ ದಿಮ್ಮಿಗಳನ್ನು ಊರೆಗೋಲಾಗಿ ನೆಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಳಿಕ ಕ್ರಿಬ್‍ಸೆಟ್ಟುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಕ್ರಿಬ್‍ಸೆಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಶುಷ್ಕ ಕಲ್ಲುಚೂರುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಅರೆಗಟ್ಟಿ ಊರೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಿಗ್‍ಸ್ಟೈಗಳು, ಕೊನೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಣಚುಕಲ್ಲು [[ಕಟ್ಟಡ]]ದ ಗೋಡೆಗಳು-ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದಿದೆ ಊರೆಗಳ ವಿಕಾಸ. ಈಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅರೆಯುವಾಗ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ ಕಳಸೆಯ ದೂಳನ್ನು ಅಂಟು ತೆಗೆದು ನೀರು ಬೆರೆಸಿ ಮರಳು ತುಂಬುವ ವಿಧಾನವೊಂದನ್ನು ಅಷ್ಟು ಆಳವಿಲ್ಲದ ಗಣಿಕೆಲಸದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಯಪ್ರದವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಮರದ ದಿಮ್ಮಿಯ ಕ್ರಿಬ್‍ಸೆಟ್ಟುಗಳನ್ನೂ ೯೦ ಪೌಂಡುಗಳ ಅಂಡಾಕಾರದ ರೈಲ್ ಕಮಾನುಗಳನ್ನೂ ಅದುರು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಮಾನುಗಳನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆಳೆಸಿ ಇಳಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಪ್ರಯಾಣದ ಹಾದಿಗಳಿಗೂ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಗಣಿ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಒದಗಿಸುವ ಸೌಲಭ್ಯ== ಈ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಜಲವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ [[ಕಾವೇರಿ ]]ನದಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಶಿವಸಮುದ್ರದಿಂದ ೧೪೪ ಕಿ.ಮೀ. ಗಳನ್ನು ಹಾಯ್ದುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಶಕ್ತ್ಯುತ್ಪಾದಕ ಯಂತ್ರಾಗಾರವನ್ನು ಕೋಲಾರದ ಗಣಿಯ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಮೊದಲು ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಯಂತ್ರಾಗಾರಗಳ ಪೈಕಿ ಇದೊಂದು. ಪಾಲಾರ್ ನದಿಗೆ ೧೨ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಬೇತಮಂಗಲದಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ಈ ಉದ್ಯಮಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಶುದ್ಧ ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಂಪೆನಿಗಳು ಸುಸಜ್ಜಿತವಾದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ೨೫೦ ಹಾಸಿಗೆಗಳಿದ್ದು ಎಲ್ಲ ನಮೂನೆಯೂ ವೈದ್ಯಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಏರ್ಪಡಿಸಿದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಿಬ್ಬಂದಿಯೂ ಉಂಟು. ಸ್ಥಳೀಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಶಾಲೆಗಳೂ ಕಾಲೇಜುಗಳೂ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ಕುಗಳೂ ಇವೆ. ಜೀವನದ ಇತರ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನೂ ಗಣಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ ೨೦೦೦ದವರೆಗೆ ಕೋಲಾರದ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಳು [[ಕೆ. ಜಿ. ಎಫ್.]] ಪ್ರದೇಶದ ಎಲ್ಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದವು. ಅನೇಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ನಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂದಾಗ ಕ್ರಿ.ಶ. ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಗಣಿಗಳನ್ನೂ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ಗಣಿಗಾರಿಕೆ]] ho6czuqpjdzmljiaxsjess8g3j4vn24 0 126699 1372812 1340276 2026-05-06T00:01:15Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372812 wikitext text/x-wiki '''ಕಂಟಕಚರ್ಮಿಗಳು (Echinoderms)''' <ref name="OnlineEtDict">{{Cite encyclopedia|title=echinoderm|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=echinoderm&allowed_in_frame=0|encyclopedia=[[Online Etymology Dictionary]]}}</ref> [[ಮಹಾಸಾಗರ|ಸಮುದ್ರ]] [[ಪ್ರಾಣಿ|ಪ್ರಾಣಿಗಳು]]. ವಯಸ್ಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ತಮ್ಮ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪಂಚಬಿಂದು) ಸಮ ಮಿತಿಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು [[ನಕ್ಷತ್ರಮೀನು|ನಕ್ಷತ್ರ ಮೀನು]], ಸಮುದ್ರ ಚಿಳ್ಳೆ, ಮತ್ತು [[ಕಡಲ ಸೌತೆ|ಸಮುದ್ರ ಸೌತೆಕಾಯಿಗಳು]], ಹಾಗೆಯೇ ಸಮುದ್ರದ ಲಿಲ್ಲಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref name="abc">{{Cite web|url=http://science.jrank.org/pages/6015/Sea-Lily.html|title=Sea Lily|publisher=Science Encyclopedia|access-date=2014-09-05|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181908/https://science.jrank.org/pages/6015/Sea-Lily.html|url-status=dead}}</ref> ಎಕಿನೊಡರ್ಮ್‌ಗಳು ಪ್ರತಿ ಸಾಗರ ಆಳದಲ್ಲಿ, ತರಂಗ ವಲಯದಿಂದ ಪ್ರಪಾತ ವಲಯದವರೆಗೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಫೈಲಮ್ 7000 ಬಗ್ಗೆ ದೇಶ ಹೊಂದಿದೆ [[ಜಾತಿ (ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ)|ಜಾತಿಗಳು]],<ref name="adw">{{Cite web|url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Echinodermata.html|title=Animal Diversity Web - Echinodermata|publisher=University of Michigan Museum of Zoology|access-date=2012-08-26}}</ref> ಎಕಿನೊಡರ್ಮ್‌ಗಳು ಸಿಹಿನೀರು ಅಥವಾ ಭೂಮಂಡಲದ (ಭೂ-ಆಧಾರಿತ) ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಂಶ ಆಗಿದೆ. ಹೊರತಾಗಿ ಕಠಿಣವಾದ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲು ನಿಂದ ''Arkarua'' (ಒಂದು ಬ್ರಿಯನ್, ಫೈಲಮ್ ಮೊದಲ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಸದಸ್ಯರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬಳಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು ಕಂಟಕಚರ್ಮಿ ತರಹದ pentamerous ರೇಡಿಯಲ್ ಸಮರೂಪತೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾಣಿ) ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಯನ್. ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಯನ್ ಎಕಿನೊಡರ್ಮ್‌ಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪು, ಎಕಿನೊಡರ್ಮ್ ಮೂಲದ ತಳಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಸಿಂಕ್ಟಾನ್ಸ್ ( ಹೊಮಾಲೊಜೋವಾ ), ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುವ ಬಾಹ್ಯ ಕಿವಿರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ, ಇದು ಕಾರ್ಡೇಟ್ ಮತ್ತು ಹೆಮಿಕಾರ್ಡೇಟ್‌ಗಳಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://phys.org/news/2015-10-simulations-reveal-early-animal.html#nRlv|title=Computer simulations reveal feeding in early animal|publisher=}}</ref> ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಇವುಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ. ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾರ, ಆಳವಾದ ಸಮುದ್ರದ ಜೈವಿಕ ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಆಳವಿಲ್ಲದ ಸಾಗರಗಳಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿರುವ ಕೆಲವು ಗುಂಪುಗಳಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಕಿನೊಡರ್ಮ್‌ಗಳು [[ಅಬೀಜೋತ್ಪಾದನೆ|ಅಲೈಂಗಿಕವಾಗಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಲು]] ಮತ್ತು ಅಂಗಾಂಶ, ಅಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಕಾಲುಗಳನ್ನು ಪುನರುತ್ಪಾದಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿವೆ; ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರು ಒಂದೇ ಅಂಗದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪುನರುತ್ಪಾದನೆಗೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು. ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ, ಅವುಗಳ ಮೌಲ್ಯವು ಅವುಗಳ ರಂಧ್ರಭರಿತ [[ಅಸ್ತಿಪಂಜರ|ಅಸ್ಥಿಪಂಜರಗಳಲ್ಲಿದೆ]], ಇದು ಅನೇಕ ಸುಣ್ಣದ ರಚನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಪರಿಸರದ ಬಗ್ಗೆ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಸುಳಿವುಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. 19 ಮತ್ತು 20 ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪುನರುತ್ಪಾದಕ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಅವು ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಾದ ಜಾತಿಗಳಾಗಿವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಎಕಿನೊಡರ್ಮ್‌ಗಳ ವಿಕಿರಣವು ಮೆಸೊಜೊಯಿಕ್ ಸಮುದ್ರ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಕಾರಣ ಎಂದು ಕೆಲವು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿಗಳು]] 87607u3fifd4rhpkmyr10uyym927elw 0 128831 1372772 1336989 2026-05-05T12:35:30Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372772 wikitext text/x-wiki ಜೆ.ಎಸ್.ಎಸ್ ಸಮೂಹವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಸದ್ವಿಶಯಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಅಡಿಪಾಯವನ್ನಾಗಿ ಹಾಕಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿದ ಮಹಾತ್ಮರು ಶ್ರೀ.ಹುಕ್ಕರಿಕರ್ <ref>https://amritmahotsav.nic.in/unsung-heroes-detail.htm?6035</ref>. == ಬಾಲ್ಯ == ಶ್ರೀ.ಹುಕ್ಕರಿಕರ್ ಅವರು ೨೨-೧೦-೧೮೮೬, [[ಬೆಳಗಾವಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಿಂಚಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ವೈಷ್ಣವ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ನೈತಿಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿಡಲು ಮನೆಯ ವಾತಾವರಣವು ವಾಹಕವಾಗಿತ್ತು <ref>https://kamat.com/database/biographies/r_s_hukkerikar.htm</ref>. == ಜೀವನ == ಅವರು ೧೯೧೦ ರಲ್ಲಿ ಪುಣೆಯ ಫರ್ಗುಸನ್ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಬಿ.ಎ ಪದವಿ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ೧೯೧೨ರಲ್ಲಿ ಬಾಂಬೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಎಂ.ಎ. ಪಡೆದರು. ಅವರು ಗಾಂಧೀಜಿಯ ಸಮಕಾಲೀನರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಆರ್.ಆರ್. ದಿವಾಕರ್, ತಿಲಕ್, ಆಲೂರು ವೆಂಕಟರಾವ್  ಇತ್ಯಾದಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರೊಂದಿಗೆ  ನಿಕಟ ಒಡನಾಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಲೋಕಮಾನ್ಯ ತಿಲಕರಿಂದ ಪ್ರೇರೇಪಿತರಾದ ಅವರು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಯಾಗಿ  ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಶಿಕ್ಷಣವೇ ಪ್ರಗತಿಯ ಹಾದಿ ಎಂದು ಅವರು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಎಂ.ಎ ಪದವಿ ಪಡೆದ ನಂತರ ಅವರು ಧಾರವಾಡದ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡು ೧೯೨೦ ರವರೆಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಬೋಧನಾ ಕೌಶಲ್ಯ, ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ನೈತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗೆ ಅವರು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಜನರೆಲ್ಲರೂ ಅವರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ "ಮಾಸ್ಟರ್"  ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ <ref>https://kinginstitute.stanford.edu/king-papers/documents/r-s-hukkerikar</ref>. == ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಇವರ ಪಾತ್ರ == ಅವರು ೧೯೨೪ ರಿಂದ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೨೮ ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರದೇಶ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಂತರ ಅವರು ೧೯೪೨ ರವರೆಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ೧೯೨೧ ರಿಂದ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಮಯಪ್ರಜ್ಞೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದರು. ಅವರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ಆರ್. ಆರ್. ದಿವಾಕರ್‌ ಅವರ ಜೊತೆಗೆ ಯೆರವಡಾ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಬಂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು. == ಅವರ ಕೆಲಸಗಳು == ಶ್ರೀ.ಹುಕ್ಕರಿಕರ್ ಅವರು ಕನ್ನಡ ನಿಯತಕಾಲಿಕ [[ಕರ್ಮವೀರ|"ಕರ್ಮವೀರ"]] ದ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು "ಯುನೈಟೆಡ್ ಕರ್ನಾಟಕ", "ಧನಂಜಯ" ಮತ್ತು "ಹಿಂದೂ" ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. "[[ಖಾದಿ]]" ಯ ಕಾರಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರು  ಉತ್ಸಾಹಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ೫ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಖಾದಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು. ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅವರು ೧೯೪೬ರಲ್ಲಿ ಬಾಂಬೆ ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ನಂತರ ೧೯೫೨ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಬಾಂಬೆ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ ನ ಸದಸ್ಯರಾದರು. ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರವರ್ತಕ ಜನತಾ ಶಿಕ್ಷಾ ಸಮಿತಿಯು ೧೯೪೪ ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಜೆ.ಎಸ್.ಎಸ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಕಾಲೇಜನ್ನು ಕೇವಲ ೪೦ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಬಲದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು <ref>https://jsssmiugpg.com/founder.php{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ಮೂಲತಃ ಇದು ಮಧ್ಯಂತರ ಕಾಲೇಜು ಆದರೆ ನಂತರ ೧೯೪೯ ರಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೫೬ ರಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿ ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಕೆಎಚ್‌ಕೆ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಹುಕ್ಕೇರಿಕರ್ ತೀವ್ರ ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಿದರು. ಇವರು ರಾಜಾರಾಮ್ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರು "ಧರ್ಮವೀರ್" ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ಮಾಡಿದ ಪ್ರಚಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಐದು ಬಾರಿ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಜರುಗಿಸಿತು ಹಾಗು ಇವರು ಏಳು ವರ್ಷ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು. ೧೯೨೬ ರಿಂದ ಅವರು ಕೆ.ಪಿ.ಸಿ.ಸಿ ಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದರು. ೧೯೩೦ ರಲ್ಲಿ ಹುಕ್ಕೇರಿಕರ್ ಅವರು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಹುಕ್ಕೇರಿಕರ್ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿ ಅವರು ಶುರು ಮಾಡಿದ ತೆರಿಗೆ ರಹಿತ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲೂ ಸಹ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು. ನಮ್ಮಲ್ಲೆ ಉತ್ಪಾದನೆ ಆಗುವ ಉಪ್ಪಿಗೆ ತೆರಿಗೆ ಕಟ್ಟಬೇಕು ಎಂಬ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆದೇಶದ ವಿರುದ್ಧ ಗಾಂಧೀಜಿ ಮತ್ತಿತರರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿ ನ್ಯಾಯ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ನೆಹರೂ ಸಮಿತಿಯು ಕರ್ನಾಟಕ ಏಕೀಕರಣವನ್ನು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾದ ಯೋಜನೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ೧೯೬೩ ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] 4cxipc9jfeso54804702zx7a9t2r318 0 129268 1372865 1343797 2026-05-06T11:58:26Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372865 wikitext text/x-wiki ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಜನರ [[ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ|ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ]] ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/daily-life-coping/managing-stress-anxiety.html|title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)|last=CDC|date=2020-02-11|website=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us|access-date=2020-05-17}}</ref> ತುರ್ತು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಬೆಂಬಲದ ಪ್ರಮುಖ ತತ್ವಗಳು "ಯಾವುದೇ ಹಾನಿ ಮಾಡಬೇಡಿ, ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿ, ಭಾಗವಹಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಿ" ಎಂದು [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ]] ಅಂತರ-ಏಜೆನ್ಸಿ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿಯ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಬೆಂಬಲದ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು, ಬಹು-ಲೇಯರ್ಡ್ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ಬೆಂಬಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿವೆ. " <ref name="iascg"/> ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಜನರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪರ್ಕ, ಜನರು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲಿನ ನಂಬಿಕೆ, ಅವರ ಉದ್ಯೋಗಗಳು ಮತ್ತು ಆದಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಆತಂಕ ಮತ್ತು ಚಿಂತೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಮೊತ್ತವನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://read.oecd-ilibrary.org/view/?ref=126_126985-nv145m3l96&title=COVID-19-Protecting-people-and-societies|title=OECD|website=read.oecd-ilibrary.org|access-date=2020-05-07|archive-date=2020-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200515004650/https://read.oecd-ilibrary.org/view/?ref=126_126985-nv145m3l96&title=COVID-19-Protecting-people-and-societies|url-status=dead}}</ref> == ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಕಾರಣಗಳು == ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವು ಅನೇಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಒತ್ತಡ, ಆತಂಕ ಮತ್ತು ಆತಂಕವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ. [[ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ ಕಾಯಿಲೆ ೨೦೧೯|ಇದು ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದಲೇ]] ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂತರದಂತಹ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರಣಗಳೆಂದರೆ, ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವ ಮತ್ತು ಸಾಯುವ ಭಯ, ಆರೈಕೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ಸೋಂಕಿಗೆ ಒಳಗಾಗುವ ಭೀತಿಯಿಂದ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದು, ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಭಯ, ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಹೊರಗುಳಿಯುವ ಭೀತಿ, ಸಂಪರ್ಕತಡೆಯನ್ನು ಹಾಕುವ ಭಯ, ಭಾವನೆ ತನ್ನನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಹೀನತೆ, ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರರು ಮತ್ತು ಆರೈಕೆದಾರರಿಂದ ಬೇರ್ಪಡುವ ಭಯ, ಸೋಂಕಿನ ಭಯದಿಂದ ದುರ್ಬಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸುವುದು, ಅಸಹಾಯಕತೆಯ ಭಾವನೆಗಳು, ಬೇಸರ, ಒಂಟಿತನ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯಿಂದಾಗಿ ಖಿನ್ನತೆ, ಮತ್ತು ಮರು ಭಯ ಹಿಂದಿನ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕದ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. <ref name="iascg"/> ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಕೋವಿಡ್ ೧೯ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕೋವಿಡ್-೧೯ ರ ಪ್ರಸರಣ ಮೋಡ್ ೧೦೦% ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಸೋಂಕಿಗೆ ಒಳಗಾಗುವ ಅಪಾಯ, ಇತರ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಪೋಷಕರು ಕೆಲಸದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಮಕ್ಕಳು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ (ಶಾಲಾ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವಾಗ) ಚಿಂತೆ ಮತ್ತು ಆರೈಕೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯವು ಕ್ಷೀಣಿಸುವ ಅಪಾಯವಿದೆ. <ref name="iascg">{{Cite web|url=https://www.mhinnovation.net/sites/default/files/downloads/resource/IASC%20Interim%20Briefing%20Note%20on%20COVID-19%20Outbreak%20Readiness%20and%20Response%20Operations%20-%20MHPSS.pdf|title=Inter-Agency Standing Committee Guidelines on Mental Health and Psychosocial support|publisher=MH Innovation|archive-url=https://web.archive.org/web/20200331002938/https://www.mhinnovation.net/sites/default/files/downloads/resource/IASC%20Interim%20Briefing%20Note%20on%20COVID-19%20Outbreak%20Readiness%20and%20Response%20Operations%20-%20MHPSS.pdf|archive-date=31 March 2020|access-date=28 March 2020}}</ref> ವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು ದಾದಿಯರಂತಹ ಮುಂಚೂಣಿ ಕೆಲಸಗಾರರು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಹುದು. ದೂಷಣೆಗಳನ್ನು ಬಳಸದಂತೆ, ಜೊತೆಗೆ ಕೋವಿಡ್-೧೯ರ ರೋಗಿಗಳು ಕೆಲಸದ ಒತ್ತಡ ಕಡೆಗೆ ಬಯೋಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿ ಕ್ರಮಗಳ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ರಕ್ಷಣಾ ಸಾಧನಗಳ ಭೌತಿಕ ಬಿಗಿತ ನಿರಂತರ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ಜಾಗರೂಕತೆ, ಅನುಸರಿಸಲು ಕ್ರಮಬದ್ಧ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಗಾಗಿ ಅಗತ್ಯ, ಅನಾರೋಗ್ಯ ಗೆ ಆರಾಮ ಒದಗಿಸಲು ಭೌತಿಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ ಕಠಿಣವಾಗಿಸುತ್ತದೆ ), ಕೆಲಸದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೇಡಿಕೆಗಳು, ದೈಹಿಕ ದೂರ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಂಕದಿಂದಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಬಳಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಸ್ವ-ಆರೈಕೆ ನೀಡಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಸೋಂಕಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಮಾನ್ಯತೆ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರರಿಗೆ ಸೋಂಕನ್ನು ರವಾನಿಸಬಹುದು, ಮುಂಚೂಣಿ ಕೆಲಸಗಾರರನ್ನು ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸಬಹುದು. <ref name="iascg"/> <ref>{{Cite web|url=https://www.icn.ch/news/icn-covid-19-update-new-guidance-mental-health-and-psychosocial-support-will-help-alleviate|title=ICN COVID-19 Update: New guidance on mental health and psychosocial support will help to alleviate effects of stress on hard-pressed staff|website=ICN - International Council of Nurses|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200328121114/https://www.icn.ch/news/icn-covid-19-update-new-guidance-mental-health-and-psychosocial-support-will-help-alleviate|archive-date=28 March 2020|access-date=28 March 2020}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://emergency.cdc.gov/coping/responders.asp|title=Emergency Responders: Tips for taking care of yourself|date=10 January 2020|work=emergency.cdc.gov|access-date=28 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200327193757/https://www.emergency.cdc.gov/coping/responders.asp|archive-date=27 March 2020|language=en-us}}</ref> == ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:Coping_with_Bipolar_Disorder_during_COVID-19_(Tashsa_Regan)_v1.jpg|thumb| ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಇನ್ಫೋಗ್ರಾಫಿಕ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೈಪೋಲಾರ್ ಡಿಸಾರ್ಡರ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವುದು ]] === ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು === ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು [[ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಘಟನೆ|ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಮತ್ತು ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕೇಂದ್ರವು ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದೆ. ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು ಹೀಗಿವೆ: <ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/mental-health-considerations.pdf|title=Mental health and psychosocial considerations during the COVID-19 outbreak|publisher=World Health Organization|archive-url=https://web.archive.org/web/20200326231309/https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/mental-health-considerations.pdf|archive-date=26 March 2020|access-date=28 March 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prepare/managing-stress-anxiety.html|title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)|date=11 February 2020|website=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20200329113040/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/daily-life-coping/managing-stress-anxiety.html?CDC_AA_refVal=https%3A%2F%2Fwww.cdc.gov%2Fcoronavirus%2F2019-ncov%2Fprepare%2Fmanaging-stress-anxiety.html|archive-date=29 March 2020|access-date=28 March 2020}}</ref> ==== ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ==== * ಪೀಡಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಅಥವಾ ಜನಾಂಗವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಸಹಾನುಭೂತಿ ಹೊಂದಿರಿ. * ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಪೀಡಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವಾಗ ಜನರು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸಿ. * ಆತಂಕಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದರೆ ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ. ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ಬಾರಿ ಹುಡುಕುವುದು. * ನಿಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ನೆರೆಹೊರೆಯವರಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿ. * ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಅನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಕಥೆಗಳನ್ನು ವರ್ಧಿಸಲು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ. * ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಪೀಡಿತರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ. ==== ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಗೆ ==== * ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ದೈಹಿಕ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವಷ್ಟೇ ಒಬ್ಬರ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. * ನಿಭಾಯಿಸುವ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಸಾಕಷ್ಟು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ, ಉತ್ತಮ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಿ, ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ, ತಂಬಾಕು, ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಅಥವಾ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ. ಒತ್ತಡದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನಿಮಗಾಗಿ ಈ ಹಿಂದೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ನಿಭಾಯಿಸುವ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ. * ಒಬ್ಬರು ಕುಟುಂಬ ಅಥವಾ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಡಿಜಿಟಲ್ ವಿಧಾನಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರರ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿರಿ. * ವಿಕಲಾಂಗರಿಗೆ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಅರ್ಥವಾಗುವ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ. * ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಪೀಡಿತ ಜನರನ್ನು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವುದು ಎಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ. ==== ಆರೋಗ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತಂಡದ ನಾಯಕರಿಗೆ ==== * ಎಲ್ಲಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಕಳಪೆ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿ. ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಿಗಿಂತ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಉದ್ಯೋಗಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸಿ. * ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ನಿಖರ ನವೀಕರಣಗಳನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. * ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ತಿಳಿದಿದೆಯೆ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. * ಪೀಡಿತರಿಗೆ ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರಥಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಹೇಗೆ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಎಲ್ಲಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಓರಿಯಂಟ್ ಮಾಡಿ. * ಆರೋಗ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತುರ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು. * ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಾದ ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಔಷಧಿಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ==== ಮಕ್ಕಳ ಆರೈಕೆ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ==== * ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿ. * ಮಕ್ಕಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಪೋಷಕರು ಅಥವಾ ಆರೈಕೆದಾರರಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ. ಮಗುವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರಿಸಬೇಕಾದರೆ ಪೋಷಕರು ಮತ್ತು ಆರೈಕೆದಾರರೊಂದಿಗೆ ನಿಯಮಿತ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. * ಕುಟುಂಬದ ದಿನಚರಿಯನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿ. * ಮಕ್ಕಳು ಪೋಷಕರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಬಯಸಬಹುದು, ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಚರ್ಚಿಸಿ. ==== ವಯಸ್ಸಾದ ವಯಸ್ಕರಿಗೆ, ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಆರೋಗ್ಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಆರೈಕೆದಾರರು ==== * ವಯಸ್ಸಾದ ವಯಸ್ಕರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಮೊದಲೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ನರವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವವರು ಹೆಚ್ಚು ಆತಂಕಕ್ಕೊಳಗಾಗಬಹುದು, ಕೋಪಗೊಳ್ಳಬಹುದು ಅಥವಾ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆರೈಕೆದಾರರು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ವೃತ್ತಿಪರರ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸಿ. * ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಬಗ್ಗೆ ಸರಳ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಸೋಂಕಿನ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಸ್ಪಷ್ಟ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ. * ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಔಷಧಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರಿ. * ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸಹಾಯವನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ಪಡೆಯುವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಮೊದಲೇ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿ. * ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲು ಸರಳ ದೈನಂದಿನ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಿರಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸಿ. * ನಿಯಮಿತ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಇರಿಸಿ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರರ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿರಿ. * ಮನಸ್ಸನ್ನು ಇತರ ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಹವ್ಯಾಸ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಿ. * ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಅಥವಾ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಮೋಜಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಜನರನ್ನು ಡಿಜಿಟಲ್ ಅಥವಾ ದೂರವಾಣಿ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ. * ಸಾಮಾಜಿಕ ದೂರ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದು ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಮಾಡಿ. ಇದು ಅಗತ್ಯವಿರುವವರಿಗೆ, ಪಡಿತರ ಅಥವಾ ಸಮನ್ವಯಕ್ಕೆ ಊಟವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿರಬಹುದು. ==== ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರುವ ಜನರಿಗೆ ==== * ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿರಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿ. * ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಅಗತ್ಯತೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ಗಮನ ಕೊಡಿ. ನೀವು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. * ನಿಮಗೆ ಅನಾನುಕೂಲವಾಗುವ ವದಂತಿಗಳನ್ನು ಕೇಳುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ. === ದೇಶಗಳು === ==== ಚೀನಾ ==== ಎರಡನೇ ಕ್ಸಿಯಾಂಗ್ಯಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಚೀನಾದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ರೋಗ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರವು ವಿವರವಾದ ಮಾನಸಿಕ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳು, ಮಾನಸಿಕ ನೆರವು ಹಾಟ್‌ಲೈನ್ ತಂಡ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಮಾನಸಿಕ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವತ್ತ ಇದು ಗಮನಹರಿಸಿತು. <ref name=":1">{{Cite journal|last=Chen|first8=Caihua|issn=2215-0366|doi=10.1016/S2215-0366(20)30078-X|pages=e15–e16|issue=4|volume=7|language=English|journal=The Lancet Psychiatry|url=https://www.thelancet.com/journals/lanpsy/article/PIIS2215-0366(20)30078-X/abstract|title=Mental health care for medical staff in China during the COVID-19 outbreak|date=2020-04-01|first9=Yiwen|last9=Cai|last8=Sheng|first=Qiongni|first7=Li|last7=He|first6=Ling|last6=Wang|first5=Dongxue|last5=Fei|first4=Jincai|last4=Guo|first3=Yamin|last3=Li|first2=Mining|last2=Liang|pmid=32085839}}</ref> ವೈಚಾಟ್, ವೀಬೊ, ಮತ್ತು ಟಿಕ್‌ಟಾಕ್‌ನಂತಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಮಾಲೋಚನೆ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಚೀನೀ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕಾ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕೋವಿಡ್-೧೯ರ ಬಗ್ಗೆ ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಚೀನೀ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಮೂಲಕ ಉಚಿತ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಪ್ರತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರುಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite journal|last=Liu|first7=Bin|issn=2215-0366|doi=10.1016/S2215-0366(20)30077-8|pages=e17–e18|issue=4|volume=7|language=English|journal=The Lancet Psychiatry|url=https://www.thelancet.com/journals/lanpsy/article/PIIS2215-0366(20)30077-8/abstract|title=Online mental health services in China during the COVID-19 outbreak|date=2020-04-01|last7=Zhang|first=Shuai|first6=Shaohua|last6=Hu|first5=Zhongchun|last5=Liu|first4=Yu-Tao|last4=Xiang|first3=Chenxi|last3=Zhang|first2=Lulu|last2=Yang|pmid=32085841}}</ref> ==== ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ==== ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ನೇಮಕಾತಿಗಳಿಗಾಗಿ ದೂರಸಂಪರ್ಕದ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದಾಗಿ, ಅಮೇರಿಕ ಸರ್ಕಾರವು ಸೀಮಿತ ವಿಮಾ ಮೂಲಕ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆ ಪೋರ್ಟೆಬಿಲಿಟಿ ಮತ್ತು ಅಕೌಂಟೆಬಿಲಿಟಿ ಆಕ್ಟ್ (ಎಚ್ಐಪಿಎಎ) ಅನ್ನು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸಿತು. ಈ ಹಿಂದೆ ಅನುಸರಣೆ ಹೊಂದಿರದ ವೀಡಿಯೊ ಚಾಟಿಂಗ್ ಸೇವೆಗಳಿದ್ದರೂ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ವೈದ್ಯರಿಗೆ ಇದು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದು ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ದೂರವಿರಲು ಮತ್ತು ಆರೈಕೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. <ref name=":2">{{Cite journal|last=Golberstein|first=Ezra|last2=Wen|first2=Hefei|last3=Miller|first3=Benjamin F.|date=2020-04-14|title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) and Mental Health for Children and Adolescents|url=https://jamanetwork.com/journals/jamapediatrics/fullarticle/2764730|journal=JAMA Pediatrics|language=en|doi=10.1001/jamapediatrics.2020.1456}}</ref> == ಆತಂಕದ ಕಾಯಿಲೆ ಇರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ == === ಗೀಳು ಮನೋರೋಗದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ === [[ಗೀಳು ಮನೋರೋಗ]]ದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಳಜಿ ಇದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2020/04/03/style/ocd-coronavirus-challenges.html|title=For Those With O.C.D., a Threat That Is Both Heightened and Familiar|last=Katherine Rosman|date=April 3, 2020|website=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]|access-date=April 27, 2020}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=How to manage obsessive-compulsive disorder (OCD) under COVID-19: A clinician's guide from the International College of Obsessive Compulsive Spectrum Disorders (ICOCS) and the Obsessive-Compulsive Research Network (OCRN) of the European College of Neuropsychopharmacology|first5=D. J.|doi=10.1016/j.comppsych.2020.152174|page=152174|volume=100|first9=L.|last9=Pellegrini|first8=S.|last8=Pallanti|first7=S.|last7=Walitza|first6=D.|last6=Geller|last5=Stein|date=April 12, 2020|first4=E.|last4=Hollander|first3=L.|last3=Drummond|first2=M.|last2=Van Ameringen|first=N. A.|last=Fineberg|pmc=7152877|journal=Comprehensive Psychiatry|display-authors=etal|pmid=32388123}}</ref> ವೈರಸ್ ಸೋಂಕಿನ ಬಗ್ಗೆ ಭಯ, ಕೈ ತೊಳೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕಕ್ಕೆ ಕರೆ ನೀಡುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಲಹೆಗಳು ಕೆಲವು ಒಸಿಡಿ ಪೀಡಿತರಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಡ್ಡಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತಿವೆ. <ref>{{Cite web|url=https://lacrossetribune.com/news/local/covid-19-proving-extra-challenging-for-people-with-ocd-and-other-mental-health-conditions/article_43aabf97-1bd3-5618-b50f-9b7259a58be8.html|title=COVID-19 proving extra challenging for people with OCD and other mental health conditions|last=Pyrek, Emily|date=April 15, 2020|website=La Crosse Tribune|access-date=April 27, 2020}}</ref> ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ಗೀಳು ಹೊಂದಿರುವ ಕೆಲವು ಒಸಿಡಿ ಪೀಡಿತರು ತಮ್ಮ ದೊಡ್ಡ ಭಯವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://au.news.yahoo.com/battling-anxiety-age-covid-19-051229640--spt.html|title=Battling anxiety in the age of COVID-19|last=Moore, Georgie|date=April 22, 2020|website=Australian Associated Press|access-date=April 27, 2020|archive-date=ಮೇ 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511083511/https://au.news.yahoo.com/battling-anxiety-age-covid-19-051229640--spt.html|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.womenshealthmag.com/health/a31900754/coronavirus-ocd-essay/|title='COVID-19 Is Giving Everyone A Small Glimpse Of What It's Like To Live With OCD'|last=Sparrow, Wendy|date=March 24, 2020|website=[[Women's Health (magazine)|Women's Health]]|access-date=April 27, 2020}}</ref> ಸಾಮಾಜಿಕ-ದೂರ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯ ಭಾವನೆಗಳ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವವರು ಮಾಲಿನ್ಯದ ಗೀಳುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದ ಒಳನುಗ್ಗುವ ಆಲೋಚನೆಗಳ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.nationalgeographic.com/history/2020/04/psychologists-watching-coronavirus-social-distancing-coping/#close|title=Are we coping with social distancing? Psychologists are watching warily|last=Welch, Craig|date=April 15, 2020|website=[[National Geographic]]|access-date=April 27, 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.huffpost.com/entry/coronavirus-pandemic-ocd-anxiety_l_5e84b7f4c5b65dd0c5d7ea7e|title=A Pandemic Is Hell For Everyone, But Especially For Those With OCD|last=Zakarin, Jordan|date=April 2, 2020|website=[[The Huffington Post]]|access-date=April 27, 2020}}</ref> === ಆಘಾತಕಾರಿ ಒತ್ತಡದ ನಂತರ ಕಾಯಿಲೆ === ಆಘಾತಕಾರಿ ಒತ್ತಡದ ನಂತರ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದಬಳಲುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಳಜಿ ಇದೆ, ಜೊತೆಗೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಕೋವಿಡ್-೧೯ ರೋಗಿಗಳು ಪಿಟಿಎಸ್ಡಿ ಯಂತಹ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.daytondailynews.com/news/local/covid-social-distancing-may-affect-one-mental-health-experts-say/n3mH08cI8FaoOFm5fMjJ9O/|title=COVID-19: Social distancing may affect one's mental health, experts say|last=Turay Jr., Ismail|date=March 28, 2020|website=Dayton Daily News|access-date=April 27, 2020|archive-date=ಮಾರ್ಚ್ 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200331050923/https://www.daytondailynews.com/news/local/covid-social-distancing-may-affect-one-mental-health-experts-say/n3mH08cI8FaoOFm5fMjJ9O/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.psychologytoday.com/us/blog/the-aftermath-trauma/202004/bracing-epidemic-ptsd-among-covid-19-workers|title=Bracing for an Epidemic of PTSD Among COVID-19 Workers|last=Jain MD, Shaili|date=April 13, 2020|website=Psychology Today|access-date=April 27, 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://wjactv.com/news/local/upmc-psychologist-discusses-mental-health-impact-of-covid-19-on-patients-with-ptsd-trauma|title=UPMC psychologist discusses mental health impact of COVID-19 on patients with PTSD, trauma|date=April 25, 2020|website=WJAC 6|access-date=April 27, 2020}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೦ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧಕರು ೭೧೪ ಡಿಸ್ಚಾರ್ಜ್ಡ್ ಸಿಒವಿಐಡಿ -೧೯ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಒದಗಿಸಿದ ಪಿಟಿಎಸ್ಡಿ ಪರಿಶೀಲನಾಪಟ್ಟಿ ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ೯೬.೨% ಜನರು ಗಂಭೀರವಾದ ಪಿಟಿಎಸ್ಡಿ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.psychologytoday.com/us/blog/hope-resilience/202004/are-covid-19-patients-risk-ptsd|title=Are COVID-19 Patients at Risk for PTSD?|last=Aten Ph.D., Jamie D.|date=April 4, 2020|website=Psychology Today|access-date=April 27, 2020}}</ref> == ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ == ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆರೈಕೆದಾರರಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಅನೇಕ ಮಕ್ಕಳು ಅವರನ್ನು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದು ಎಂದು ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಕಾಯಿಲೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರು ತೀವ್ರವಾದ ಒತ್ತಡದ ಕಾಯಿಲೆಗಳು, ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳು ಮತ್ತು ದುಃಖವನ್ನು ೩೦ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಪಿಟಿಎಸ್‌ಡಿಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ೩೦% ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿಯೆ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite journal|last=Liu|title=Mental health considerations for children quarantined because of COVID-19|issn=2352-4642|doi=10.1016/S2352-4642(20)30096-1|pages=347–349|issue=5|volume=4|language=English|journal=The Lancet Child & Adolescent Health|url=https://www.thelancet.com/journals/lanchi/article/PIIS2352-4642(20)30096-1/abstract|date=2020-05-01|first=Jia Jia|first5=Lin|last5=Lu|first4=Jie|last4=Shi|first3=Xiaolin|last3=Huang|first2=Yanping|last2=Bao|pmid=32224303}}</ref> ದೈನಂದಿನ ದಿನಚರಿಯನ್ನು ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೌಶಲ್ಯ ಗುಂಪುಗಳು ಸಹ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಶಾಲಾ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆಯು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಆತಂಕವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ ಶಾಲೆಯ ದಿನಚರಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸುವ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡ ಇತರರು, ಖಿನ್ನತೆಯ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದಿಂದಾಗಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಳಜಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ [[ಎಬೋಲಾ]]ದ ನಂತರ ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯ, ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮತ್ತು ಶೋಷಣೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite journal|last=Lee|first=Joyce|date=2020-04-14|title=Mental health effects of school closures during COVID-19|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7156240/|journal=The Lancet. Child & Adolescent Health|doi=10.1016/S2352-4642(20)30109-7|issn=2352-4642|pmc=7156240|pmid=32302537}}</ref> ಮುಚ್ಚುವಿಕೆಯು ಕೆಲವು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸಹ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಮಕ್ಕಳು ಶಾಲಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞರ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕದಿಂದಾಗಿ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref name=":2"/> == ಅಗತ್ಯ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ == ಚೀನಾದ ಅನೇಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ಮಾನಸಿಕ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಉದ್ರೇಕ, ಕಿರಿಕಿರಿ, ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಇತರರಿಗೆ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಅವರಿಗೆ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಅಡೆತಡೆ ಮತ್ತು ಸಾಕಷ್ಟು ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಸರಬರಾಜು ಇಲ್ಲದೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ರೋಗಿಗಳ ಆತಂಕ, ಭೀತಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬದಲು ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. <ref name=":1"/> == ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ == ಕರೋನವೈರಸ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವನೀಯ ಏರಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಸಂಪರ್ಕತಡೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ-ದೂರ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು, ಭಯ, ನಿರುದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯಿಂದ ಉಲ್ಬಣಗೊಂಡಿದೆ. <ref>{{Cite journal|url=https://www.thelancet.com/journals/lanpsy/article/PIIS2215-0366(20)30171-1/fulltext|title=Suicide risk and prevention during the COVID-19 pandemic|last=Gunnell, David|display-authors=et al.|date=April 21, 2020|accessdate=April 27, 2020|volume=7|issue=6|pages=468–471|doi=10.1016/S2215-0366(20)30171-1|pmid=32330430|pmc=7173821}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.irishexaminer.com/breakingnews/ireland/warning-covid-19-could-lead-to-spike-in-suicide-rates-995502.html|title=Warning Covid-19 could lead to spike in suicide rates|last=Baker, Noel|date=April 22, 2020|website=Irish Examiner|access-date=April 27, 2020}}</ref> === ಜರ್ಮನಿ === ಕೋವಿಡ್-೧೯ ರಿಂದಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಿ ಜರ್ಮನಿಯ ಹೆಸ್ಸೆ ರಾಜ್ಯ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite news|url=https://www.dw.com/en/german-state-finance-minister-thomas-sch%C3%A4fer-found-dead/a-52948976|title=German state finance minister Thomas Schäfer found dead|work=[[DW.com]]|access-date=29 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200329144613/https://www.dw.com/en/german-state-finance-minister-thomas-sch%C3%A4fer-found-dead/a-52948976|archive-date=29 March 2020}}</ref> === ಭಾರತ === ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಕೊರೋನಾವೈರಸ್]] ಪಿಡುಗುಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಲಾಕ್ ಡೌನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಮದ್ಯ ದೊರೆಯದ ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ವರದಿಗಳಿವೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2020/mar/29/two-tipplers-in-kerala-commit-suicide-upset-at-not-getting-liquor-during-covid-19-lockdown-2123056.html|title=Two tipplers in Kerala commit suicide upset at not getting liquor during COVID-19 lockdown|work=The New Indian Express|access-date=29 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200329150106/https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2020/mar/29/two-tipplers-in-kerala-commit-suicide-upset-at-not-getting-liquor-during-covid-19-lockdown-2123056.html|archive-date=29 March 2020}}</ref> === ಐರ್ಲೆಂಡ್ === ವಯಸ್ಸಾದವರಿಗಾಗಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಹಾಟ್‌ಲೈನ್ ಅಲೋನ್ ತನ್ನ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೦ ರ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದ ೧೬,೦೦೦ ಕರೆಗಳನ್ನು ಕಂಡಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/cocooning-and-mental-health-over-16-000-calls-to-alone-support-line-1.4239436|title='Cocooning' and mental health: Over 16,000 calls to Alone support line|last=Hilliard, Mark|date=April 27, 2020|website=The Irish Times|access-date=April 27, 2020}}</ref> === ಜಪಾನ್ === ಆರೋಗ್ಯ, ಕಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವಾಲಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ದೂರವಾಣಿ ಅಥವಾ ಪಠ್ಯ ಸಂದೇಶದ ಮೂಲಕ ಹಲವಾರು ಸಮಾಲೋಚನೆ ಸಹಾಯವಾಣಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. <ref>{{Cite web|url=https://kokoro.mhlw.go.jp/etc/coronavirus_info/|title=新型コロナウイルス感染症対策（こころのケア）｜こころの耳：働く人のメンタルヘルス・ポータルサイト|website=kokoro.mhlw.go.jp|access-date=2020-05-03}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ ೧, ೨೦೨೦ ರಂದು, ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸಚಿವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಮತ್ತು ವುಹಾನ್‌ನಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿದವರನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ್ದಾನೆ. <ref>{{Cite news|url=https://www.kobe-np.co.jp/news/zenkoku/compact/202002/0013081493.shtml|title=神戸新聞NEXT｜全国海外｜社会｜内閣官房職員、飛び降り自殺か|access-date=2020-05-03|language=ja|archive-date=2020-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200419171725/https://www.kobe-np.co.jp/news/zenkoku/compact/202002/0013081493.shtml|url-status=dead}}</ref> ಹಿಂದಿರುಗಿದವರು ಅವರ ಅಸಮಾಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.iza.ne.jp/kiji/world/news/200207/wor20020710480006-n1.html|title=新型コロナ、自殺した職員らに帰国者から寄せられた苛烈怒号：イザ！|last=INC|first=SANKEI DIGITAL|date=2020-02-07|website=イザ！|language=ja|access-date=2020-05-03|archive-date=2020-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200313062435/https://www.iza.ne.jp/kiji/world/news/200207/wor20020710480006-n1.html|url-status=dead}}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ ೩೦ ರಂದು, ಟೊಂಕಾಟ್ಸು ಬಾಣಸಿಗ ತನ್ನ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ ನಿಶ್ಚಲತೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದನು. <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.asahi.com/articles/ASN526X53N52UTIL016.html|title=聖火当選の歓喜、コロナで一転 絶望の店主、火災で死亡：朝日新聞デジタル|website=朝日新聞デジタル|language=ja|access-date=2020-05-03|archive-date=2020-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200512185810/https://www.asahi.com/articles/ASN526X53N52UTIL016.html|url-status=dead}}</ref> ಅವರನ್ನು ೨೦೨೦ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ಗೆ ಟಾರ್ಚ್ ರಿಲೇ ರನ್ನರ್ ಎಂದು ನೇಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಮುಂದೂಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಮುಚ್ಚುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://mainichi.jp/articles/20200502/k00/00m/040/003000c|title=聖火ランナーのとんかつ店主、火災で死亡 生前は延期や新型コロナ影響を悲観|website=毎日新聞|language=ja|access-date=2020-05-03}}</ref> === ಪೋಲೆಂಡ್ === ಮಾರ್ಚ್ ೧೮, ೨೦೨೦ರಂದು ಪೋಲಿಷ್ ಸ್ತ್ರೀರೋಗತಜ್ಞ ವೊಜ್ಸಿಚ್ ರೋಕಿತಾ ಅವರು ಪೋಲಿಷ್ ನಗರ ಕೀಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೋವಿಡ್-೧೯ ರೋಗನಿರ್ಣಯ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. <ref>{{Cite news|url=https://www.fakt.pl/wydarzenia/polska/rzeszow/lekarz-zarazony-koronawirusem-nie-zyje-zostala-zaszczuty-przez-ludzka-nienawisc/mzttt3s|title=Lekarz z Kielc nie żyje. Był zaszczuty przez ludzką nienawiść.|work=Fakt.pl|access-date=1 May 2020}}</ref> === ಅಮೇರಿಕ === ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಫೆಡರಲ್ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಹಾಟ್‌ಲೈನ್, ವಿಪತ್ತು ತೊಂದರೆ ಸಹಾಯವಾಣಿ, ಹಿಂದಿನ ತಿಂಗಳು (ಫೆಬ್ರವರಿ೨೦೨೦) ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ೩೩೮% ಕರೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಕ್ಕೆ (ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೯) ಹೋಲಿಸಿದರೆ ೮೯೧% ಕರೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2020/04/10/us/disaster-hotline-call-increase-wellness-trnd/index.html|title=A crisis mental-health hotline has seen an 891% spike in calls|last=Jackson, Amanda|date=April 10, 2020|website=[[CNN]]|access-date=April 27, 2020}}</ref>೨೦೨೦ರ ದಶಕದ ಮುಂದಿನ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂಜರಿತವು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ೭೫,೦೦೦ "ಹತಾಶೆಯ ಸಾವುಗಳಿಗೆ" (ಮಿತಿಮೀರಿದ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಸೇರಿದಂತೆ) ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಮೇ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಗುಂಪು ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಅಂದಾಜಿಸಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2020/05/08/health/coronavirus-deaths-of-despair/index.html|title=75,000 Americans at risk of dying from overdose or suicide due to coronavirus despair, group warns|last=Simon|first=Mallory|date=8 May 2020|website=CNN|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-05-21}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://wellbeingtrust.org/areas-of-focus/policy-and-advocacy/reports/projected-deaths-of-despair-during-covid-19/|title=The COVID Pandemic Could Lead to 75,000 Additional Deaths from Alcohol and Drug Misuse and Suicide|last=Well Being Trust & The Robert Graham Center Analysis|date=|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200713065633/https://wellbeingtrust.org/areas-of-focus/policy-and-advocacy/reports/projected-deaths-of-despair-during-covid-19/|archive-date=13 ಜುಲೈ 2020|access-date=21 May 2020|url-status=dead}}</ref> == ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಆರೈಕೆ == ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವು ಸ್ಥಿರವಾದಾಗ ಅಥವಾ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ ಆಘಾತದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಬದಲು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮೊದಲ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡುವವರು. ಅಗತ್ಯ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಂದ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಲಿಯಲು ಸಮಯವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಪಿಟಿಎಸ್ಡಿ, ನೈತಿಕ ಗಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಬಂಧಿತ ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗಾಗಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳ ಸಕ್ರಿಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಆರೈಕೆ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದೆ. <ref>{{Cite journal|last=Greenberg|title=Managing mental health challenges faced by healthcare workers during covid-19 pandemic|issn=1756-1833|doi=10.1136/bmj.m1211|volume=368|language=en|journal=BMJ|url=https://www.bmj.com/content/368/bmj.m1211|date=2020-03-26|first=Neil|first4=Simon|last4=Wessely|first3=Sam|last3=Gnanapragasam|first2=Mary|last2=Docherty|pmid=32217624}}</ref> == ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪರಿಣಾಮಗಳು == ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಬೆಂಬಲ (ಐಎಎಸ್ಸಿ) ಕುರಿತ ಅಂತರ-ಏಜೆನ್ಸಿ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿಯ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕರೋನವೈರಸ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದಿಂದಾಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳ ಕ್ಷೀಣತೆ, ಕೋವಿಡ್-೧೯ ನಿಂದ ಬದುಕುಳಿದವರ ಬಗ್ಗೆ ಕಳಂಕ, ಮುಂಚೂಣಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೋಪ ಮತ್ತು ಆಕ್ರಮಣಶೀಲತೆ, ಮಕ್ಕಳ ವಿರುದ್ಧ ಸಂಭವನೀಯ ಕೋಪ ಮತ್ತು ಆಕ್ರಮಣಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಒದಗಿಸುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಅಪನಂಬಿಕೆ ಇವುಗಳು ನಿರೀಕ್ಷಿತ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಪರಿಣಾಮಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ಐ ಎ ಎಸ್ ಸಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref name="iascg"/> ಈ ಕೆಲವು ಪರಿಣಾಮಗಳು ವಾಸ್ತವಿಕ ಅಪಾಯಗಳಿಂದಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಜ್ಞಾನದ ಕೊರತೆ, ವದಂತಿಗಳು ಮತ್ತು ತಪ್ಪು ಮಾಹಿತಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. <ref>{{Cite web|url=https://sandbox.watch/social-distancing-covid-19-the-bubonic-plague/|title=The Bottomless Pit: Social Distancing, COVID-19 & The Bubonic Plague|last=Tyler|first=Wat|date=2020-05-08|website=Sandbox Watch|language=en-US|access-date=2020-05-10|archive-date=2020-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200629164611/https://sandbox.watch/social-distancing-covid-19-the-bubonic-plague/|url-status=dead}}</ref> ಕೆಲವು ಜನರು ಅವರ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಯಂತಹ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಎದುರಿಸುವಾಗ [[ಪರಹಿತ ಚಿಂತನೆ|ಪರಹಿತಚಿಂತನೆ]] ಮತ್ತು ಸಹಕಾರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಜನರು ಇತರರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಹುದು.   <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2020)">ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ</span>]]'' &#x5D;</sup> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಮನೋರೋಗಗಳು]] m7dgseffigdaz7bsjy7fwfc3f9r1dgd 0 130954 1372823 1341752 2026-05-06T04:32:16Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372823 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=ಕಹೋ ನಾ... ಪ್ಯಾರ್ ಹೇ|cinematography=ಕಬೀರ್ ಲಾಲ್|budget=ಅಂದಾಜು {{INR}}10 ಕೋಟಿ<ref name="boi">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/movie.php?movieid=711|title=Kaho Naa... Pyaar Hai – Movie |work=Box Office India|accessdate=26 July 2016}}</ref>|language=ಹಿಂದಿ|country=ಭಾರತ|runtime=180 ನಿಮಿಷಗಳು|released={{Film date|df=yes|2000|01|14}}|distributor=ಈರಾಸ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್<br />ಸಾರೆಗಾಮಾ|studio=ಫ಼ಿಲ್ಮ್‌ಕ್ರಾಫ಼್ಟ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಪ್ರೈ. ಲಿ.|editing=ಸಂಜಯ್ ವರ್ಮಾ|music=ರಾಜೇಶ್ ರೋಶನ್|image=Kaho Naa Pyaar Hai Poster.jpg|starring=ಹೃತಿಕ್ ರೋಶನ್<br />ಅಮೀಶಾ ಪಟೇಲ್<br />ದಲೀಪ್ ತಾಹಿಲ್<br />ಅನುಪಮ್ ಖೇರ್|based on=''ರಥ ಸಪ್ತಮಿ''|screenplay=ರವಿ ಕಪೂರ್<br />ಹನಿ ಇರಾನಿ|story=ರಾಕೇಶ್ ರೋಶನ್|writer=ರಾಕೇಶ್ ರೋಶನ್|producer=ರಾಕೇಶ್ ರೋಶನ್|director=ರಾಕೇಶ್ ರೋಶನ್|caption=ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಭಿತ್ತಿಪತ್ರ|gross=ಅಂದಾಜು {{INR}} 80 ಕೋಟಿ<ref name="boi" />}}'''''ಕಹೋ ನಾ... ಪ್ಯಾರ್ ಹೇ''''' (ಅನುವಾದ: 'ಹೇಳಿಬಿಡು<span style="white-space:nowrap;">... ನೀನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದೀಯಾ'</span>) ೨೦೦೦ರ ಒಂದು ಹಿಂದಿ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಣಯಪ್ರಧಾನ ರೋಮಾಂಚನಕಾರಿ ಚಲನಚಿತ್ರ. ಇದನ್ನು ರಾಕೇಶ್ ರೋಶನ್ ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು [[ಹೃತಿಕ್‌ ರೋಷನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಅಮೀಶಾ ಪಟೇಲ್]] ಅಭಿನಯದ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಣಗಳಿಸಿದ ''ಕಹೋ ನಾ.. ಪ್ಯಾರ್ ಹೇ'' ೨೦೦೦ನೇ ಸಾಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ [[ಬಾಲಿವುಡ್]] ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು.<ref name="Box Office 2000">{{Cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=206&catName=MjAwMA%3D%3D|title=Box Office 2000|website=[[Box Office India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131014132353/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=206&catName=MjAwMA%3D%3D|archive-date=14 October 2013|access-date=25 December 2016}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದ ಹೃತಿಕ್ ರಾತ್ರೋರಾತ್ರಿ ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್ ಆದರು. ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಅವರ ಯಶಸ್ವಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆಯನ್ನು 'ಹೃತಿಕ್ ಮೇನಿಯಾ' ಎಂದು ಕರೆದರು,<ref>{{Cite web|url=http://www.hinduonnet.com/2000/08/18/stories/09180221.htm|title=A perfect professional has come to stay|website=TheHindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606135333/http://www.hinduonnet.com/2000/08/18/stories/09180221.htm|archive-date=6 June 2011|access-date=21 May 2010}}</ref> ಮತ್ತು ಅಂದಿನಿಂದ ಅವರು 'ಸಹಸ್ರವರ್ಷದ ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್' ಎಂದು ಪರಿಚಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="gaiety galaxy">{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/articles/gaiety-galaxy-tells-the-tale-of-the-rise-of-millennial-superstar-hrithik-roshan/18942198|title=mid-day.com|work=[[Mid Day]]|access-date=23 October 2017}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Millennial Superstar">{{Cite web|url=http://www.uniindia.com/netizens-hail-hrithik-roshan-as-biggest-crowd-puller-this-millennium/entertainment/news/1277330.html|title=uniindia.com|publisher=[[United News of India]]|access-date=25 October 2017}}</ref><ref name="18YearsofKahoNaaPyaarHai">{{Cite news|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/features/18yearsofkahonaapyaarhai-gaiety-galaxy-tells-tale-rise-millennial-superstar-hrithik-roshan/|title=bollywoodhungama.com|work=[[Bollywood Hungama]]|access-date=29 October 2017}}</ref> ''ಕಹೋ ನಾ.. ಪ್ಯಾರ್ ಹೇ'' ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು—ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮಾರಂಭಗಳು ಮತ್ತು ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೯೨ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ [[ಗಿನ್ನೆಸ್ ದಾಖಲೆಗಳ ಪುಸ್ತಕ]]ದಲ್ಲಿ (೨೦೦೨) ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/filmfare/status/959430519288147968|title=‘Kaho Naa.. Pyar Hai’ was added to the Guinness Book of World Records 2002 edition for winning the most number of awards for a movie. The movie won a total of 92 awards! #FilmFact|website=[[Twitter]]|access-date=February 2, 2018}}</ref> ಅದೇ ರೀತಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ''ಲಿಮ್ಕಾ ದಾಖಲೆಗಳ ಪುಸ್ತಕ''ದಲ್ಲಿ (೨೦೦೩) ಕೂಡ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಲಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2003/jul/18news.htm|title=Kaho Naa... Pyaar Hai breaks record|date=18 July 2003|publisher=Rediff}}</ref> ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ, ರಾಕೇಶ್ ರೋಶನ್ ತಮ್ಮ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಅವರ ಮಗ ಒಂದೇ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರವೇಶ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ಏಕೈಕ ನಟ ಎನಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ೧೯೮೬ರ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ [[ರಥಸಪ್ತಮಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|''ರಥಸಪ್ತಮಿಯಿಂದ'']] ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದಿತ್ತು. == ಕಥಾವಸ್ತು == ರೋಹಿತ್ (ಹೃತಿಕ್ ರೋಶನ್) ಮತ್ತು ಅವನ ತಮ್ಮ ಅಮಿತ್ ಅನಾಥರಾಗಿದ್ದು ತಮ್ಮ ಪ್ರೀತಿಯ ಆಂಟಿ ಮತ್ತು ಅಂಕಲ್‍ ಹಾಗೂ ಆ ಮನೆಯ ಮಾಲೀಕರಾದ ಲಿಲಿ (ಫ಼ರೀದಾ ಜಲಾಲ್) ಮತ್ತು ಆ್ಯಂಥನಿಯರೊಂದಿಗೆ (ಸತೀಶ್ ಶಾ) ಒಂದು ಬಾಡಿಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ರೋಹಿತ್‍ಗೆ ಗಾಯಕನಾಗುವ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯಿದ್ದು ಮಲಿಕ್ (ದಲೀಪ್ ತಾಹಿಲ್) ನಡೆಸುವ ಒಂದು ಕಾರ್ ಶೋರೂಂನಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟಗಾರನಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ದಿನ, ಅವನು ಮಿ. ಸಕ್ಸೇನಾನ (ಅನುಪಮ್ ಖೇರ್) ಸುಂದರ ಮಗಳಾದ ಸೋನಿಯಾ ಸಕ್ಸೇನಾಳನ್ನು (ಅಮೀಶಾ ಪಟೇಲ್) ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಸೋನಿಯಾ ಸೇರಿದಂತೆ,ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿಯದಂತೆ, ಅವಳ ಅಪ್ಪ ಮತ್ತು ಮಲಿಕ್ ಇಬ್ಬರು ಭ್ರಷ್ಟ ಪೋಲಿಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ (ಮೋಹ್‍ನೀಶ್ ಬೆಹೆಲ್ ಮತ್ತು ಆಶೀಶ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ) ನೆರವಿನಿಂದ ಒಂದು ಮಾದಕವಸ್ತುಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕೂಟವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಬೀಚ್‍ನಲ್ಲಿ ಸೋನಿಯಾಳ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಪಾರ್ಟಿಯ ವೇಳೆ ರೋಹಿತ್ ಮತ್ತು ಸೋನಿಯಾ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ರೋಹಿತ್ ಅವಳಿಗಾಗಿ ಹಾಡಿದ ಬಳಿಕ, ವಿಹಾರ ನೌಕಾಯಾನದಲ್ಲಿ ಹಾಡಲು ಅವನನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಚರಣೆಯ ವೇಳೆ, ರೋಹಿತ್ ಮತ್ತು ಸೋನಿಯಾ ಪಾನಮತ್ತರಾಗಿ ಒಂದು ಕಾಪುದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ಅದು ಹಡಗಿನಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ರೋಹಿತ್ ಒಂದು ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ದೋಣಿಯನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೆಲವು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಬೀಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಪ್ರೀತಿಸತೊಡಗುತ್ತಾರೆ. ಸಕ್ಸೇನಾ ಅವರನ್ನು ಪಾರುಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ತಮ್ಮ ವರ್ಗ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ಕಾರಣ ಅವರ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಮರ್ಯಾದೆಯಿಂದ ಕೂಡಿವೆ ಎಂದು ರೋಹಿತ್ ಸಕ್ಸೇನಾಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಾಗ ಸಕ್ಸೇನಾ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ರೋಹಿತ್ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಬಲ್ಲನಾದರೆ, ಸೋನಿಯಾಳನ್ನು ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಿಡುವುದಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ದೃಢಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿ, ರೋಹಿತ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಸ್ನೇಹಿತರು ಅವನಿಗಾಗಿ ಒಂದು ದಾಖಲೆ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ತಂದುಕೊಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ರೋಹಿತ್ ಒಬ್ಬ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಸುಪರಿಚಿತವಾದ ಕಲಾವಿದನಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಕೂಟವನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಡಲು ತಯಾರಾಗುತ್ತಾನೆ. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ದಿನದಂದು, ಅವರ ಮಾದಕ ವಸ್ತುಗಳ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿದ್ದ ಆಯುಕ್ತನನ್ನು ಭ್ರಷ್ಟ ಪೋಲಿಸಿನವರು ಮತ್ತು ಮಲಿಕ್ ಗುಂಡಿಕ್ಕಿ ಸಾಯಿಸುವುದನ್ನು ರೋಹಿತ್ ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ಅವರು ಅವನ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ ಅವನಿಗೆ ಗುಂಡು ಹೊಡೆದು ಅವನನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲೆ ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಅವನ ಸೈಕಲ್‍ನ್ನು ರಸ್ತೆಯಿಂದ ಉರುಳಿಸಿದ ಕಾರಣ ಅವನು ನದಿಯೊಳಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಈಜಲು ಬಾರದ ರೋಹಿತ್ ಮುಳುಗುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸುದ್ದಿಯಿಂದ ಆಘಾತಗೊಂಡ ಅಮಿತ್ ಮೂಕನಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಬಹಳ ದುಃಖಿತಳಾದ ಸೋನಿಯಾ ಖಿನ್ನತೆಗೊಳಗಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳಿಗೆ ಅವಳ ಖಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ನೆರವಾಗಲು ಮಿ. ಸಕ್ಸೇನಾ ಸೋನಿಯಾಳನ್ನು ಅವಳ ಸೋದರನ ಬಳಿ [[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್]]‍ಗೆ ಕಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸೋನಿಯಾ ತನ್ನ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ ನೀತಾಳ (ತನಾಜ಼್ ಕುರಿಮ್) ಗೆಳೆಯ ರಾಜ್ ಚೋಪ್ರಾಳನ್ನು (ಹೃತಿಕ್ ರೋಶನ್) ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳಿಗೆ ತೀವ್ರ ಆಘಾತವಾಗುವಂತೆ ಅವನು ಎದ್ದುಕಾಣುವಂತೆ ರೋಹಿತ್‍ನನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಬೇರೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ರಾಜ್ ಸೋನಿಯಾಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸತೊಡಗುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅವಳು ಅವನನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಏಕೆಂದರೆ ರೋಹಿತ್‍ನೊಂದಿಗೆ ಅವನ ಹೋಲಿಕಿಯು ಅವಳಿಗೆ ನೋವು ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಅವಳ ಕಥೆಯನ್ನು ತಿಳಿದು, ರಾಜ್ ಅವಳ ಜತೆಗೂಡಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದು ಬದುಕಲು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಭರವಸೆ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅವಳು ಅವನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವುದಿಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಹೋಗಲು ಬಿಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ, ಭ್ರಷ್ಟ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬನ್ನು ಅವರನ್ನು ನೋಡಿ ರಾಜ್ ಮೇಲೆ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾಜ್ ಮತ್ತು ಸೋನಿಯಾ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ಮೇಲೆ, ಯಾರೋ ತನ್ನನ್ನು ರೋಹಿತ್ ಎಂದು ತಪ್ಪು ತಿಳಿಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ರಾಜ್‍ಗೆ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ರೋಹಿತ್‍ನ ಕೊಲೆಯಾಗಿದೆಯೆಂದು ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜ್‍ನನ್ನು ರೋಹಿತ್‍ನ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಗೆಳೆಯರು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವನ ಇರುವಿಕೆಯು ಅಮಿತ್‍ನನ್ನು ಅವನ ಚಿಪ್ಪಿನಿಂದ ಹೊರತರುತ್ತದೆ. ಅಮಿತ್ ರೋಹಿತ್‍ನ ಕೊಲೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅಪರಾಧಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ್ದಾನೆಂದು ರಾಜ್‍ಗೆ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ತಂಡವು ಹಂತಕರನ್ನು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸಲು ಒಂದು ಬಲೆಯನ್ನು ಒಡ್ಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರನ್ನು ಸೆಳೆಯಲು ರಾಜ್ ರೋಹಿತ್ ಆಗಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಏಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆಂದು ಸೋನಿಯಾ ಕೇಳಿದಾಗ, ತಾನು ಅವಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆಂದು ರಾಜ್ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. "ರೋಹಿತ್" ಬದುಕಿದ್ದಾನೆಂದು ತಿಳಿದ ಮೇಲೆ ಮಲಿಕ್, ಸಕ್ಸೇನಾ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಗಾಬರಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ರಾಜ್ ರೋಹಿತ್‍ನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಒಂದು ಸಂಗೀತ ಕೂಟ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ಹಂತಕರು ಅಲ್ಲಿ ಬರುವರೆಂದು ಅವನಿಗೆ ಗೊತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಅಮಿತ್‍ನಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಂಡ ಗುಂಡು ಹೊಡೆತದ ವಿವರಗಳನ್ನು ಜನಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ರೋಹಿತ್‍ನನ್ನು ಸಾಯಿಸಿದ ಜನರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವ ಮೊದಲು, ಅಧಿಕಾರಿಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬ ಅವನಿಗೆ ಗುಂಡು ಹೊಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಗುಂಡು ನಿರೋಧಕ ನಡುವಂಗಿ ಧರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ರಾಜ್ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ತಾವು ರೋಹಿತ್ ಎಂದು ನಂಬಿದವನನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸೋನಿಯಾಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸುತ್ತಾರೆ. ರೋಹಿತ್‍ನ ಹಂತಕರನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಮೇಲೆ, ಅವರನ್ನು ಸಾಯಿಸುವಂತೆ ಸೋನಿಯಾ ಒದರಿ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ರಾಜ್ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಮಲಿಕ್ ಆಗಮಿಸಿ ಇನ್ನೇನು ಕೊಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ಸೇನಾ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಬೇಕೆನ್ನುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಸಕ್ಸೇನಾ ಅವನನ್ನು ಗುಂಡಿಕ್ಕಿ ಸಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ರೋಹಿತ್‍ನ ಹಂತಕರಲ್ಲಿ ಮಲಿಕ್ ಒಬ್ಬನೆಂದು ಅಮಿತಿ ಗುರುತು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ನೆರವಿನಿಂದ, ರೊಹಿತ್‍ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಮೊದಲು ಮಲಿಕ್ ಸಕ್ಸೇನಾಗೆ ಕರೆಮಾಡಿದ್ದನೆಂದು ರಾಜ್ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗ, ಸಕ್ಸೇನಾ ತನ್ನ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಸೋನಿಯಾ ಮುಂದೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಾಗ ಅವನನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಾನು ಅವನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆಂದು ಸೋನಿಯಾ ರಾಜ್‍ನಿಗೆ ಹೇಳಿ ತಾನು ಎರಡನೇ ಬಾರಿ ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಆ ದಂಪತಿ ಅಮಿತ್‍ನನ್ನು ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ನ್ಯೂ ಜ಼ಿಲೆಂಡ್‍ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರು ಸುತ್ತುವರಿದಾಗ ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತದೆ. == ಪಾತ್ರವರ್ಗ == * ರೋಹಿತ್ / ರಾಜ್ ಚೋಪ್ರಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೃತಿಕ್ ರೋಶನ್ * ಸೋನಿಯಾ ಸಕ್ಸೇನಾ / ಸೋನಿಯಾ ರಾಜ್ ಚೋಪ್ರಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಮೀಶಾ ಪಟೇಲ್ * ಮಿ. ಸಕ್ಸೇನಾ / ಸರ್ಜಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಅನುಪಮ್ ಖೇರ್]] * ಶಕ್ತಿ ಮಲಿಕ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದಲೀಪ್ ತಾಹಿಲ್ * ಇನ್‍ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ದಿಲೀಪ್ ಕದಮ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೋಹ್‍ನೀಶ್ ಬೆಹೆಲ್ * ಇನ್‍ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಸತೀಶ್ ಶಿಂದೆ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಶೀಶ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ * ಆ್ಯಂಥನಿ ರಾಡ್ರಿಗೇಸ್ ಅಂಕಲ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸತೀಶ್ ಶಾ * ಲಿಲಿ ಆ್ಯಂಥನಿ ರಾಡ್ರಿಗೇಸ್ ಆಂಟಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಫ಼ರೀದಾ ಜಲಾಲ್ * ಅತುಲ್ ಮಲಿಕ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಜೇಶ್ ಟಂಡನ್ * ಮಿಸಸ್ ಚೋಪ್ರಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಶಾ ಪಟೇಲ್ * ನೀತಾ ಸಕ್ಸೇನಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ತನಾಜ಼್ ಇರಾನಿ * ಟೋನಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವ್ರಜೇಶ್ ಹೀರ್ಜಿ * ಅಮಿತ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿಷೇಕ್ ಶರ್ಮಾ * ಇನ್‍ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಪರಬ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಜಾನಿ ಲಿವರ್]] * ಪೋಲಿಸ್ ಆಯುಕ್ತನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಮ್ ಮೋಹನ್ * ಶೋಭನಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾಯಲ್ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ * ನರ್ತಕಿಯಾಗಿ ಡಿಂಪಲ್ ಇನಾಮ್‍ದಾರ್ * ನರ್ತಕಿಯಾಗಿ ಜಸ್ವೀರ್ ಕೌರ್ == ತಯಾರಿಕೆ == ಹೃತಿಕ್ ಜೊತೆ ನಟಿಸಲು ಮೊದಲು [[ಕರೀನಾ ಕಪೂರ್]]‌ರನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಪ್ರಾರಂಭದ ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ ತಪ್ಪು ತಿಳುವಳಿಕೆಯ ನಂತರ ಕರೀನಾ ಚಿತ್ರದಿಂದ ಹೊರನಡೆದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.rediff.com/entertai/1998/aug/20hri.htm|title=He's a looker|last=Taliculam|first=Sharmila|date=20 August 1998|website=Rediff|access-date=29 April 2016}}</ref> ಆಗ ರಾಕೇಶ್ ಅಮೀಶಾ ಪಟೇಲ್‍ರನ್ನು ಚಿತ್ರದ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಗೊತ್ತುಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.rediff.com/entertai/1999/nov/22amis.htm|title='It's unfair to have just one goal in life'|last=Verma|first=Sukanya|date=22 November 1999|website=Rediff|access-date=29 April 2016}}</ref> ಹಡಗಿನ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ''ಸ್ಟಾರ್ ಫ಼್ಲೈಯರ್'' ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2007/04/04/stories/2007040424910500.htm|title=Star Flyer sails into Kochi with 88 tourists|date=4 April 2007|work=TheHindu|access-date=21 May 2010|location=Chennai, India|archive-date=8 ಏಪ್ರಿಲ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070408163949/http://www.hindu.com/2007/04/04/stories/2007040424910500.htm|url-status=dead}}</ref> ದ್ವೀಪದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್]]‍ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0234000/locations|title=Filming locations for Kaho Naa... Pyaar Hai|publisher=IMDB|access-date=21 May 2010}}</ref> == ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ == === ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ === ಹೃತಿಕ್‍ರ ನಟನೆಯನ್ನು ಬಹಳ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದ ಸಂಗೀತವು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://planetbollywood.com/music/knph.html|title=Music Review&nbsp;— Kaho naa.. Pyaar Hai|publisher=Planet-Bollywood|access-date=15 November 2011}}</ref> ಕಥಾಹಂದರವು ಚರ್ವಿತಚರ್ವಣವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಬಹುತೇಕ ವಿಮರ್ಶಕರು ಗಮನಿಸಿದರು. === ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫ಼ಿಸ್ === ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ''ಕಹೋ ನಾ... ಪ್ಯಾರ್ ಹೇ'' ೨೦೦೦ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಣಗಳಿಸಿದ ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=206&catName=MjAwMA==|title=Box Office 2000|publisher=BoxOfficeIndia.Com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130811213429/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=206&catName=MjAwMA%3D%3D|archive-date=11 August 2013|access-date=17 May 2010}}</ref> == ಧ್ವನಿವಾಹಿನಿ == ಚಿತ್ರದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ರಾಜೇಶ್ ರೋಶನ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಅಷ್ಕ್, ಸಾವನ್ ಕುಮಾರ್ ತಕ್ ಹಾಗೂ ವಿಜಯ್ ಅಕೇಲಾ ಬರೆದಿದ್ದರು. ಬಹುತೇಕ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಲಕಿ ಅಲಿ, [[ಉದಿತ್ ನಾರಾಯಣ್]] ಮತ್ತು [[ಅಲ್ಕಾ ಯಾಗ್ನಿಕ್]]. ನೃತ್ಯದ ದೃಶ್ಯಭಾಗಗಳನ್ನು ಫ಼ಾರಾ ಖಾನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು. "ಎಕ್ ಪಲ್ ಕಾ ಜೀನಾ", "ನಾ ತುಮ್ ಜಾನೊ ನ ಹಮ್", "ಚಾಂದ್ ಸಿತಾರೆ" ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಗೀತೆಯಾದ "ಕಹೋ ನಾ ಪ್ಯಾರ್ ಹೇ" ಚಾರ್ಟ್‌ಬಸ್ಟರ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಈ ಚಿತ್ರದ ಧ್ವನಿವಾಹಿನಿ ಸಂಗ್ರಹವು ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಬಾಲಿವುಡ್ ಧ್ವನಿವಾಹಿನಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=284&catName=MTk5MC0xOTk5|title=Internet Archive Wayback Machine|date=22 January 2009|publisher=Web.archive.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20080215081552/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=284&catName=MTk5MC0xOTk5&PHPSESSID=108b9056cd4ca14236f9c6119d34dcce|archive-date=15 February 2008|access-date=9 May 2012}}</ref> {{tracklist|extra_column=ಗಾಯಕ(ರು)|lyrics7=ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಅಷ್ಕ್|title6=ದಿಲ್ ನೇ ದಿಲ್ ಕೊ ಪುಕಾರಾ<ref>{{cite web|url=http://www.glamsham.com/music/lyrics/kaho-naa-pyaar-hai/sitaro-kee-mehfil-me-gunjega-tarana/255/3947.htm|title=Sitaro Kee Mehfil Me Gunjega Tarana Song Lyrics of Kaho Naa Pyaar Hai : glamsham.com|work=Glamsham|accessdate=22 September 2015|archive-date=23 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923004615/http://www.glamsham.com/music/lyrics/kaho-naa-pyaar-hai/sitaro-kee-mehfil-me-gunjega-tarana/255/3947.htm|url-status=dead}}</ref>|length6=7:56|lyrics6=ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಅಷ್ಕ್|extra6=ಬಾಬುಲ್ ಸುಪ್ರಿಯೊ|title7=ಕಹೋ ನಾ ಪ್ಯಾರ್ ಹೇ (ದುಃಖಭರಿತ ಆವೃತ್ತಿ)|length7=1:06|extra7=ಉದಿತ್ ನಾರಾಯಣ್|lyrics5=ಸಾವನ್ ಕುಮಾರ್ ತಕ್|title8=ಎಕ್ ಪಲ್ ಕಾ ಜೀನಾ|length8=6:36|lyrics8=ವಿಜಯ್ ಅಕೇಲಾ|extra8=ಲಕಿ ಅಲಿ|title9=ಬಿಲೀವ್ ಇನ್ ಲವ್ (ಥೀಮ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್)|note9=ವಾದ್ಯಸಂಗೀತ|extra5=ಕುಮಾರ್ ಸಾನು, ಅಲ್ಕಾ ಯಾಗ್ನಿಕ್|length5=6:33|title1=ಕಹೋ ನಾ ಪ್ಯಾರ್ ಹೇ|extra2=ಲಕಿ ಅಲಿ|length1=7:03|lyrics1=ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಅಷ್ಕ್|extra1=ಉದಿತ್ ನಾರಾಯಣ್, ಅಲ್ಕಾ ಯಾಗ್ನಿಕ್|title2=ನಾ ತುಮ್ ಜಾನೊ ನ ಹಮ್|length2=6:18|lyrics2=ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಅಷ್ಕ್|title3=ಪ್ಯಾರ್ ಕೀ ಕಶ್ತಿ ಮೇ|title5=ಚಾಂದ್ ಸಿತಾರೆ|length3=5:54|lyrics3=ಸಾವನ್ ಕುಮಾರ್ ತಕ್|extra3=ಉದಿತ್ ನಾರಾಯಣ್, ಅಲ್ಕಾ ಯಾಗ್ನಿಕ್|title4=ಜಾನೇಮನ್ ಜಾನೇಮನ್|length4=5:11|lyrics4=ಸಾವನ್ ಕುಮಾರ್ ತಕ್|extra4=ಆಶಾ ಭೋಸ್ಲೆ|length9=3:58}} == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == '''೪೬ನೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು''' * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ - ರಾಕೇಶ್ ರೋಶನ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ - ರಾಕೇಶ್ ರೋಶನ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಹೃತಿಕ್ ರೋಶನ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರವೇಶ (ಪುರುಷ) - ಹೃತಿಕ್ ರೋಶನ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ - ರಾಜೇಶ್ ರೋಶನ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ - ಲಕಿ ಅಲಿ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕಥೆ - ರವಿ ಕಪೂರ್ ಮತ್ತು ಹನಿ ಇರಾನಿ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನ - ಫ಼ಾರಾ ಖಾನ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಕಲನ - ಸಂಜಯ್ ವರ್ಮಾ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|30em}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{IMDb title|id=0234000|title=Kaho Naa... Pyaar Hai}} * {{Rotten Tomatoes|kaho_naa_pyaar_hai_1999}} * {{facebook|KahoNaPyaarHai2000}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದಿ-ಭಾಷೆಯ ಚಿತ್ರಗಳು]] h14weooex7qsczsb0qq9cjr0bv1xi3g 0 132449 1372861 1343481 2026-05-06T10:38:30Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372861 wikitext text/x-wiki '''ಕೊಂಕಣಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು''' (ಕೋಕಣಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಕೊಂಕಣಿ ಜನರು ಒಂದು ಉಪಗುಂಪು. ಇವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ [[ಕೊಂಕಣ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸವಿದ್ದು, [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ]]ವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಿಂಧುದುರ್ಗ, [[ರತ್ನಾಗಿರಿ]], ರಾಯಗಡ, ಮುಂಬೈ ([[ಮುಂಬೈ|ಬಾಂಬೆ]]) ನಗರ ಮತ್ತು ಉಪನಗರ, ಮತ್ತು ಥಾಣೆ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೊಂಕಣಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.ikokani.com/index.php?option=com_content&view=article&id=57&Itemid=68|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20150705200106/http://www.ikokani.com/index.php?option=com_content&view=article&id=57&Itemid=68|archive-date=5 July 2015|access-date=6 March 2011}}</ref> ಕೊಂಕಣ ಪ್ರದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ, [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ [[ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಭಟ್ಕಳ]]ದ ಕೊಂಕಣಿ ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು ನವಾಯತರು ಎಂದು ಕರೆಯುಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>http://twocircles.net/2017jun24/411956.html</ref> == ಭೌಗೋಳಿಕತೆ == ಕೊಂಕಣಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯವು ಕೊಂಕಣಿ ಮಾತನಾಡುವ ವಿಶಾಲ ಸಮುದಾಯದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದ ಕೊಂಕಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite journal|title=The People Of Bombay 1850-1914 (An approach paper)|first=Cynthia|last=Deshmukh|journal=Proceedings of the Indian History Congress|volume=40|year=1979|pages=836–840|jstor=44142034}}</ref> ಇದು [[ಮುಂಬೈ]], ಮುಂಬೈ ಉಪನಗರ, ಪಾಲ್ಘರ್, ಥಾಣೆ, ರಾಯಗಡ, ರತ್ನಾಗಿರಿ ಮತ್ತು ಸಿಂಧುದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪರ್ಷಿಯನ್ ಕೊಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು, <ref>{{Cite web|url=http://kokancouncil.org/category/kokani-oraganizations/|title=Kokani Organisations|access-date=16 July 2017|archive-date=11 ಮಾರ್ಚ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180311021341/http://kokancouncil.org/category/kokani-oraganizations/|url-status=dead}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ <ref>{{Cite web|url=http://www.kokniluton.co.uk/history.htm|title=Kokni Community Luton|access-date=16 July 2017|archive-date=6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006154604/http://www.kokniluton.co.uk/history.htm|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.kmab.org.uk/About.php|title=Kokni Muslim Association Birmingham|archive-url=https://web.archive.org/web/20170703105629/http://kmab.org.uk/About.php|archive-date=3 July 2017|access-date=16 July 2017}}</ref> ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ವಲಸೆಗಾರ ಕೊಂಕಣಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯಗಳಿವೆ. <ref>{{Cite news|url=http://www.kokannews.org/wp-content/uploads/2013/02/2011-Vol-3-No-1-Kokan-News.pdf#page=22|title=Kokanis in Cape Town, South Africa|last=Parker|first=Nujmoonnisa|access-date=16 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160504174250/http://www.kokannews.org/wp-content/uploads/2013/02/2011-Vol-3-No-1-Kokan-News.pdf#page=22|archive-date=4 May 2016|publisher=Kokan News|issue=1|volume=3}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=Islam for the Indentured Indian: A Muslim Missionary in Colonial South Africa|first=Nile|last=Green|journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London|volume=71|issue=3|year=2008|pages=529–553|jstor=40378804|doi=10.1017/s0041977x08000876}}</ref> ೧೯೪೭ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಬಹಳಷ್ಟು ಕೊಂಕಣಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]]ಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿ, ಮುಹಾಜಿರ್ ಸಮುದಾಯದ ಭಾಗವಾಗಿ [[ಕರಾಚಿ|ಕರಾಚಿಯಲ್ಲಿ]] ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.tungekar.com/karachikokaniz.html|title=Kokani Muslim Jamat Societies, Karachi|access-date=16 July 2017|archive-date=10 ಜುಲೈ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710185235/http://www.tungekar.com/karachikokaniz.html|url-status=dead}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಕೊಂಕಣ ಕರಾವಳಿಯು ಕೆಂಪು ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರುಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೊಂಕಣಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರ ಜಾಡನ್ನು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಕರಾವಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಅರಬ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. <ref>{{Cite web|url=http://www.ikokani.com/index.php?option=com_content&view=article&id=57&Itemid=68|title=History|last=Dr [[Omar Khalidi]]|website=www.ikonkani.com|publisher=i-konkani|archive-url=https://web.archive.org/web/20150705200106/http://www.ikokani.com/index.php?option=com_content&view=article&id=57&Itemid=68|archive-date=5 July 2015|access-date=19 April 2015}} </ref> ಸಾಮಾಜಿಕ ಶ್ರೇಣೀಕರಣವು ಪೂರ್ವಜರು ಯಾರು ಎಂಬುದರ ಆಧಾರವಾಗಿತ್ತು: ಅರಬ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ನೇರ ವಂಶಸ್ಥರು ಗಣ್ಯ ವರ್ಗದವರಾದರೆ, ಇಸ್ಲಾಂಗೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡ ಸ್ಥಳೀಯರೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹದ ಮೂಲಕ ಹುಟ್ಟಿದವರು ಕೆಳ ವರ್ಗದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Thane/Religion.html|title=Thane District Gazetteer, Government of Maharashtra|access-date=17 July 2017}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://raigad.gov.in/DG/1964/people_muslims.html|title=Colaba District Gazetteer, Government of Maharashtra|archive-url=https://web.archive.org/web/20100203095259/http://www.raigad.gov.in/DG/1964/people_muslims.html|archive-date=3 February 2010|access-date=17 July 2017}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://ratnagiri.nic.in/gazetter/gom/people_muslims.html|title=Ratnagiri District Gazetteer, Government of Maharashtra|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908074815/http://ratnagiri.nic.in/gazetter/gom/people_muslims.html|archive-date=8 September 2017|access-date=17 July 2017}}</ref> ಶಿರೋನಾಮ ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶದ ಅನ್ವಯವಾಗಿ ಅನೇಕರು ಹಿಂದೂ ಉಪನಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. == ಧರ್ಮ == ಕೊಂಕಣಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು [[ಸುನ್ನಿ ಇಸ್ಲಾಂ|ಸುನ್ನಿ]] ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕಾನೂನಿನ ಶಫೀ'ಇ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಹನಾಫಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಉತ್ತರ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಸುನ್ನಿ ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗಿಂತ ಬೇರೆಯದಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite book|title=Area Studies at the Crossroads: Knowledge Production after the Mobility Turn|last=Dandekar|first=Deepra|publisher=Palgrave Macmillan|year=2017|editor-last=Mielke|editor-first=Katja|pages=141–156|chapter=Margins or Center? Konkani Sufis, India and "Arabastan"|editor-last2=Hornidge|editor-first2=Anna-Katharina}}</ref> == ಭಾಷೆ == ಕೊಂಕಣಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಿ ಕೊಂಕಣಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿವಿಧ ಉಪಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪರಭಿ, ಕುಣ್ಬಿ, ಕರಧಿ, ಸಂಗಮೇಶ್ವರಿ ಮತ್ತು ಭಾನ್ಕೋಟಿ ಉಪಭಾಷೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಮುಂಬೈ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಮರಾಠಿ ಮತ್ತು ಗೋವಾ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದ [[ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷೆ]]ಯ ನಡುವೆ ಈ ಉಪಭಾಷೆಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ಭಾಷಾ ನಿರಂತರತೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಮಾಲ್ವಣ್ ಬಳಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಸಿಂಧುದುರ್ಗ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಸಾವಂತವಾಡಿ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷೆಯ ಮಾಲ್ವಣಿ ಕೊಂಕಣಿ ಉಪಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. == ಪಾಕಪದ್ಧತಿ == ಕೊಂಕಣಿ ಮುಸ್ಲಿಮರದ್ದು ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಡಲ ಆಹಾರ. ಅನ್ನ ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಿರೊಟ್ಟಿಯನ್ನು (ರಾತ್ರಿ ಊಟದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು) ಮೀನು ಮತ್ತು ಮಸೂರ ಅಥವಾ ತರಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ತಿನ್ನುವುದು ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/mumbai-food-konkani-muslim-pop-up-seafood-coconut-weekend/17983168|title=Mumbai Food: Konkani-Muslim pop-up celebrates all things seafood and coconut|date=2017-02-10|website=www.mid-day.com|publisher=[[Mid-Day]]|access-date=17 July 2017}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ದಕ್ಷಿಣ ಕೊಂಕಣ ಪ್ರದೇಶವು ಮಾಲ್ವಣಿ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಗೋವಾದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ. == ಹೆಸರಾಂತ ಕೊಂಕಣಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು == * ಅಬ್ದುಲ್ ರೆಹಮಾನ್ ಅಂತುಲೆ - ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ. * ಹಮೀದ್ ದಲ್ವಾಯ್ - ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಕ. * ಹುಸೈನ್ ದಲ್ವಾಯ್ - ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯ. * ಗುಲಾಮ್ ಪಾರ್ಕಾರ್ -ಮಾಜಿ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ. * ಶಫಿ ಇನಾಮ್ದಾರ್ - ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ. * [[ಮುಕ್ರಿ]] - ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ. * [[ದಾವುದ್ ಇಬ್ರಾಹಿಮ|ದಾವೂದ್ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಕಾಸ್ಕರ್]] - ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಮತ್ತು ಭೂಗತ ದೊರೆ; ಇಂಟರ್ಪೋಲ್, ಎಫ಼್‍ಬಿಐ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. * ಇಮ್ರಾನ್ ಯೂಸುಫ್ - ಹಾಸ್ಯನಟ. * ಜಕೀರ್ ನಾಯಕ್ - ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಬೋಧಕ. * ರಫೀಕ್ ಜಕಾರಿಯಾ - ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿದ್ವಾಂಸ. * ಫರೀದ್ ಜಕಾರಿಯಾ - ಸಿಎನ್ಎನ್ ನಿರೂಪಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ನಿರೂಪಕ. ರಫೀಕ್ ಜಕಾರಿಯಾ ಅವರ ಮಗ. * ಆರಿಫ್ ಜಕಾರಿಯಾ - ನಟ, ರಫೀಕ್ ಜಕಾರಿಯಾ ಅವರ ಸೋದರಳಿಯ. * ಅಂಜುಮ್ ಫಕಿಹ್ - ನಟಿ ಮತ್ತು ರೂಪದರ್ಶಿ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಲಿಂಕ್‌ಗಳು == * [https://web.archive.org/web/20150705200106/http://www.ikokani.com/index.php?option=com_content&view=article&id=57&Itemid=68 iKokani-A ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೊಕನಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯ ಪೋರ್ಟಲ್] * [https://web.archive.org/web/20070712124015/http://www.kokaniz.com/history.html ಕೊಂಕಣಿ ಇತಿಹಾಸ] * [http://indianexpress.com/article/cities/mumbai/melting-pot-konkani-muslims-in-kalyan-hold-on-to-their-legacy-amid-urbanisation-2946901/ ಕರಗುವ ಮಡಕೆ: ಕಲ್ಯಾಣದ ಕೊಂಕಣಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು ನಗರೀಕರಣದ ಮಧ್ಯೆ ತಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ] {{Interwikineeded}} c143ir80riy5pyjfr2hjy2y0hc6fl5s 0 134348 1372827 1342638 2026-05-06T07:33:00Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372827 wikitext text/x-wiki '''ಕುಫ್ರಿ''' [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯದ ಶಿಮ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗಿರಿಧಾಮವಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:National_Highway_22_-_Kufri_2014-05-08_1714.JPG|thumb|278x278px| ಶಿಮ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುಫ್ರಿ, ರಾ.ಹೆ. -22 ರೊಂದಿಗೆ.]] ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ "ಸರೋವರ" ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿರುವ ''ಕುಫ್ರ್'' ಪದದಿಂದ ಕುಫ್ರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Bear_at_the_Kufri_zoo_(2008).jpg|thumb|150x150px| ಕುಫ್ರಿ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕರಡಿ]] ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಬಿಂದುವಾದ<ref>{{Cite web|url=http://www.nomadline.com/tourist-places-to-visit-in-kufri/|title=Kufri, Places to visit in Kufri, Tourist Places in Kufri Tourism|website=NomadLine.com, A traveller's Chronicle|publisher=NomadLine|language=en-US|access-date=6 April 2016|archive-date=17 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917050149/http://www.nomadline.com/tourist-places-to-visit-in-kufri|url-status=dead}}</ref> ಕುಫ್ರಿ ಹಿಮಾಲಯನ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಮೃಗಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ ಹುಲ್ಲೆಗಳು, ಬೆಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮೋನಲ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಪಕ್ಷಿಗಳಿವೆ. ಮೋನಲ್ 2007 ರವರೆಗೆ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷಿಯಾಗಿತ್ತು. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ ತೋಟಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ವಿಹರಿಸುವ ಮಾರ್ಗವು ಜನಪ್ರಿಯ ಸ್ಕೀ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Himalayas_from_Kufri.jpg|thumb|150x150px| ಕುಫ್ರಿಯಿಂದ ಹಿಮಾಲಯ.]] [[ಚಿತ್ರ:Monal_I_IMG_4002.jpg|thumb|174x174px| ಗಂಡು ಮೊನಾಲ್]] == ಆಸಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಳಗಳು == ಕುಫ್ರಿ ಮೋಜು ಕ್ಯಾಂಪಸ್: ಇದು ಒಂದು ಮನೋರಂಜನಾ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Road_to_Kufri,_Shimla.jpg|thumb| ಕುಫ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಚಮರೀಮೃಗ]] === ಇಂದಿರಾ ಪ್ರವಾಸಿ ಉದ್ಯಾನ === ಇದು ಹಿಮಾಲಯನ್ ಪ್ರಕೃತಿ ಉದ್ಯಾನವನದ ಬಳಿ ಇದೆ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸ್ಥಳಗಳ ವಿಸ್ತೃತ ನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. === ಚೀನಿ ಬಂಗಲೆ === ಕುಫ್ರಿ ಬಂಗಲೆಯು ತನ್ನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಕಲೆಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] [[ವರ್ಗ:ಗಿರಿಧಾಮಗಳು]] aa96fphdfbmpyzuagb1dsaz7a9o8u6f 0 141871 1372793 1338290 2026-05-05T16:54:52Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372793 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Utsav_Rock_Garden_Entrance_Gate.jpg|alt=Wonderful Entrance Gate symbolizing wheels of Time|thumb|ಉತ್ಸವ್ ರಾಕ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಇಂಡಿಯಾ]] [[ಚಿತ್ರ:Modern_Art_Gallery.jpg|thumb|ಉತ್ಸವ್ ರಾಕ್ ಗಾರ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾಡರ್ನ್ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ]] '''ಉತ್ಸವ್ ರಾಕ್ ಗಾರ್ಡನ್''' [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಶಿಗ್ಗಾಂವ|ಶಿಗ್ಗಾಂವ್]] ತಾಲೂಕಿನ ಗೊಟಗೋಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಳಾಂಗಣ ಮತ್ತು ಹೊರಾಂಗಣ ಶಿಲ್ಪ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿದೆ. [[ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ|ಉದ್ಯಾನವು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ]] ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಜೀವಂತ-ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ವಿವಿಧ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು, ಕೈಯಿಂದ ರಚಿಸಲಾದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಗದ್ಯದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.tripadvisor.in/Attraction_Review-g17547335-d5542380-Reviews-Utsav_Rock_Garden-Gotagodi_Haveri_District_Karnataka.html|title=Utsav Rock Garden (Hubli-Dharwad) - 2021 What to Know Before You Go (With Photos)}}</ref> [[ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ|ಹಿಂದಿನ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಹಳ್ಳಿಯ ಜೀವನವನ್ನು ಉತ್ಸವ್ ಆರ್ಟ್ ಗಾರ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೃಷಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ನೇಕಾರರು, ಕರಕುಶಲ ಕೆಲಸಗಾರರು, ಲಂಬಾಣಿ ಕಲಾವಿದರು ಮುಂತಾದ ಹಳ್ಳಿಗಳ ವಿವಿಧ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳನ್ನು ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೋಣಿ ಸವಾರಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಸರೋವರವಿದೆ. ಆಹಾರದ ಆಯ್ಕೆಗಳು ಜೋವರ್ [[ರೋಟಿ]] ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. '''ಉತ್ಸವ್ ರಾಕ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಇಂಡಿಯಾ''' ಎಂಬುದು ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕದ [[ಹಾವೇರಿ|ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಶಿಗ್ಗಾಂವ್ ತಾಲೂಕಿನ ಗೊಟಗೋಡಿ ಬಳಿ ಇರುವ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ ಉದ್ಯಾನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ಶ್ರಮವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಕಲಾ ಹಳ್ಳಿಯ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ ಮನರಂಜನೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Dr.Rajkumar_Sanaadi_Appanna.jpg|thumb| [http://www.utsavrock.com ಉತ್ಸವ ರಾಕ್ ಗಾರ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ] ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ಡಾ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಶಿಲ್ಪ]] ಇದು ನಮ್ಮ ಹಳೆಯ ಪೀಳಿಗೆ, ಅವರ ಜೀವನ ಶೈಲಿ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ನಾಟಕಗಳು, ವೃತ್ತಿಗಳು, ವೇಷಭೂಷಣ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಆಧುನಿಕ ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತಿರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. "ಉತ್ಸವ್" ಎಂಬ ಪದವು ಹಬ್ಬದ ಅರ್ಥವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿರಾಮ ಉದ್ಯಾನವನ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಇಡೀ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಅಪ್ರತಿಮ ರಾಕ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಆಗಿದೆ. ೮ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಪಡೆದಿದೆ. ಇದು ೧೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದ್ದು ಅದು ನಿಜವೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು ಒಂದೇ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಕಲೆಯನ್ನು ಆನಂದಿಸುವ ಅದ್ಭುತ ಸ್ಥಳ ಇದು. ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಜೇನುಗೂಡು ಮತ್ತು ಸಮಯದ ಚಕ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಣ್ಣಿನ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ನೀವು ನೋಡುತ್ತೀರಿ. ಕಾಲದ ಚಕ್ರಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಒಳಗೆ ನಡೆದರೆ ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಆಗ ೧೯೨೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿದ್ದೀರಿ ಭಾವನೆ ಬರುತ್ತದೆ. ರಾಕ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಕನ್ನಡದ ಹಿರಿಯ ನಟ ಡಾ.ರಾಜಕುಮಾರ್ ಅವರ ಹಿಟ್ ಚಿತ್ರಗಳ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಕಾಣ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಡಾ.ರಾಜಕುಮಾರ್ ಅವರ ಅವಿಸ್ಮರಣೀಯ ಪಾತ್ರಗಳಾದ ಮೇಯರ್ ಮುತ್ತಣ್ಣ, ಬೇಡರ ಕಣ್ಣಪ್ಪ, ಸನಾದಿ ಅಪ್ಪಣ್ಣ, ಸತ್ಯ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ, ಹುಲಿಯ ಹಾಲಿನ ಮೇವು, ಬಹದ್ದೂರ್ ಗಂಡು, ಆಕಸ್ಮಿಕ, ಸಂತ ತುಕಾರಾಮ, ರಾಘವೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಒಂದು ಮಗು ಆಕಾಶದ ಕಡೆಗೆ ನೋಡುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ದೇವರನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿದೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಮಗು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ - ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು ನೋಡಬೇಡಿ, ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಕೇಳಬೇಡಿ, ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಮಾತನಾಡಬೇಡಿ. ನೀರು ಚಿಮುಕಿಸುವ ಮರ, ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಿರುವುದು ಬದುಕಿ ಬಾಳಲು ಬಿಡಿ ಎಂಬ ನೀತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಗಾರ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಗಾಜಿನ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಮುತ್ತುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಕಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಒಳಾಂಗಣ ಆಧುನಿಕ ಕಲಾ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಿದೆ. ಉದ್ಯಾನದ ಅನೇಕ ಸುಂದರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮದುವೆ ಮಂಟಪವೂ ಒಂದು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೂರ್ವ ಯುಗವನ್ನು ನಮೂದಿಸಿ, ನಿಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ನೋಡಿ, ಮತ್ತು ಅವರ ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಇದು ನಮ್ಮ ಹಳೆಯ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಕಲಾವಿದ ರಚಿಸಿದ ಗ್ರಾಮ. ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಕೇಳುವ, ದಿನಸಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತೂಗುವ, ನ್ಯೂಸ್ ಪೇಪರ್ ಓದುವ, ಕೈ ಬೀಸುವ, ಕೂದಲು ಬಾಚುವ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ನಿಮ್ಮ ಹಳೆಯ ತಲೆಮಾರಿನ ಜನರ ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Folk_Games.jpg|thumb| [http://www.utsavrock.com ಉತ್ಸವ ರಾಕ್ ಗಾರ್ಡನ್] ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಜಾನಪದ ಆಟಗಳ ಶಿಲ್ಪಗಳು]] ಗೌಡನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಗೌಡನು ದಿಟ್ಟ ಶೈಲಿಯಿಂದ ಕುಳಿತಿದ್ದಾನೆ, ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವನಂತೆ ಅವನ ಬಳಿ ಒಬ್ಬ ದಾಸನು ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ; ಗೌಡನ ಬಳಿ ಕುಳಿತ ನಾಯಿ ಗೌಡನ ಮನೆಯ ಕಂಪನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇತರೆ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಹಳೆಯ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಎಮ್ಮೆ ಕಾಳಗ, ಗೋಲಿ ಗುಂಡ, ಗಿಲ್ಲಿ ದಾಂಡಿನಂತಹ ಹಳೆಯ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ. ಈ ಕೆಲಸದ ಹಿಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಡಾ. ಟಿ. ಬಿ. ಸೋಲಬಕ್ಕನವರ್. ಇವರು ಅನೇಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಕಲಾವಿದ. ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಲಲಿತಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ಭಾಜನರಾದ ಶ್ರೀ ಸೋಲಬಕ್ಕನವರ್ ಅವರು ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು. ದಾಸನೂರು ಗ್ರೂಪ್ಸ್‌ನ ಶ್ರೀ ಪ್ರಕಾಶ್ ದಾಸನೂರ್ ಅವರು ಈ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ರಾಕ್ ಗಾರ್ಡನ್ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿದರು. ಪ್ರೊ.ಟಿ.ಬಿ.ಸಾಲಬಕ್ಕನವರ್ ಅವರು ಈಗ ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಈ ಕಲೆಯನ್ನು ಕಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈಗಲೂ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಈ ಕಲೆಯನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಕಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅಥವಾ ಮನುಷ್ಯರು ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಇದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಏನನ್ನಾದರೂ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಾವು ಭಾವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸಿಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣದ ಮೂಲಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊರತರುವುದನ್ನ ಈ ಕಲಾವಿದರ ತಂಡ ಮಾಡಿದೆ. == ತಲುಪುವುದು ಹೇಗೆ == ಉತ್ಸವ್ ರಾಕ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಗೊಟಗೋಡಿಯಲ್ಲಿದೆ - ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು ೩೦ ನಿಮಿಷಗಳ ಪ್ರಯಾಣ. ನೀವು ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯಿಂದ ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಜಾನಪದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ನಂತರ ಅದು ನಿಮ್ಮ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ನೀವು ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಬರುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶಿಗ್ಗಾಂವ ತಾಲೂಕಿನ ನಂತರ ಅದು ನಿಮ್ಮ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಉದ್ಯಾನವು ವಾರದ ಎಲ್ಲಾ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೯:೩೦ ರಿಂದ ಸಂಜೆ ೬:೩೦ ರ ವರೆಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ. ಉದ್ಯಾನದ ಒಳಗೆ ಚಹಾ, ಕಾಫಿ ಸ್ಟಾಲ್‌ಗಳು, ಜೋವರ್ ರೋಟಿ ಮೀಲ್ಸ್, ಬೇಕರಿ ವಸ್ತುಗಳು, ಐಸ್ ಕ್ರೀಮ್‌ಗಳು, ತಂಪು ಪಾನೀಯಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಉದ್ಯಾನದೊಳಗೆ ಬೋಟಿಂಗ್‌ಗೆ ಇದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಫೋಕ್ ರೆಸಾರ್ಟ್ ಸ್ಟೇಯನ್ನು [http://www.indiangarden.org ಇಂಡಿಯನ್ ಗಾರ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220130092615/https://indiangarden.org/ |date=2022-01-30 }} ಉತ್ಸವ್ ರಾಕ್ ಗಾರ್ಡನ್ ರೆಸಾರ್ಟ್‌ನ ಘಟಕ ಲಭ್ಯಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕ== * [http://www.utsavrock.com/ ಅಧಿಕೃತ ಸೈಟ್] ==ಛಾಯಾಂಕಣ== <gallery> Traditional_Farming.JPG|ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೃಷಿ Rajkumar_Circle.JPG|ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಸರ್ಕಲ್ House_of_Gouda.jpg|ಗೌಡನ ಮನೆ Typical_Traditional_Farming_Methods.JPG|ಧಾನ್ಯಗಳಿಂದ ಸಿಪ್ಪೆಯನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನಗಳು Cattle_Rearing.jpg|ಪಶುಪಾಲನೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಪಂಚಾಮೃತಗಳು </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು]] gwpxjx4gaxdjlrhqszad0wi0csvmva4 0 144067 1372821 1341691 2026-05-06T04:18:27Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372821 wikitext text/x-wiki '''ಕವಿತಾ ದಲಾಲ್''' (ಜನನ 20 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1986) ಅವರು [[ಭಾರತೀಯ]] ವೃತ್ತಿಪರ ಕುಸ್ತಿಪಟು ಆಗಿದ್ದು, ಅವರು 2017 ಮತ್ತು 2021 ರ ನಡುವೆ NXT ಅವರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ '''ಕವಿತಾ ದೇವಿ''' ಎಂಬ ರಿಂಗ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ WWE ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. ಕವಿತಾ ದೇವಿ WWE ನಲ್ಲಿ ಕುಸ್ತಿಯಾಡಲು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ವೃತ್ತಿಪರ ಕುಸ್ತಿಪಟು.<ref>{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/kavita-set-to-become-1st-indian-woman-to-appear-in-wwe/426440.html|title=Kavita set to become 1st Indian woman to appear in WWE|date=23 June 2017|website=tribuneindia.com|access-date=27 August 2017|archive-date=27 ಆಗಸ್ಟ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170827210457/http://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/kavita-set-to-become-1st-indian-woman-to-appear-in-wwe/426440.html|url-status=dead}}</ref> ಅವರು ಈ ಹಿಂದೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‌ನಲ್ಲಿ '''ಕವಿತಾ''' ಮತ್ತು '''ಹಾರ್ಡ್ ಕೆಡಿ''' ಎಂಬ ರಿಂಗ್ ಹೆಸರುಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕುಸ್ತಿಯಾಡಿದ್ದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್ ವ್ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್‌ಗಾಗಿ ಆಡಿದ್ದರೆ. == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಐದು ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಕವಿತಾ ದೇವಿ ದಲಾಲ್ ಅವರು ಭಾರತದ [[ಹರಿಯಾಣ]] ರಾಜ್ಯದ [[ತಾಲ್ಲೂಕು|ಜಿಂದ್]] ಜಿಲ್ಲೆಯ <ref>{{Cite news|url=https://www.jagran.com/haryana/hisar-wwe-superstar-kavita-dalal-will-launch-wwe-super-league-in-india-18859832.html|title=WWE में कविता दलाल की तरह अब और भारतीय छोरियां भी दिखाएंगी दमखम|date=16 January 2019|work=Dainik Jagran|access-date=25 November 2020|language=hi}}</ref> ಜುಲಾನಾ ತಹಸಿಲ್‌ನ ಮಾಲ್ವಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು 2009 ರಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು 2010 ರಲ್ಲಿ ಮಗುವಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ತೊರೆಯಲು ಬಯಸಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಅವರ ಪತಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ ಆಟವಾಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು.<ref name="jatsit1" /> ಅವರು ಏಪ್ರಿಲ್ 2022 ರಲ್ಲಿ ಆಮ್ ಆದ್ಮಿ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು == ವೇಟ್ ಲಿಫ್ಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪವರ್ ಲಿಫ್ಟಿಂಗ್ ವೃತ್ತಿ == {{Infobox professional wrestler | name = ಕವಿತಾ ದೇವಿ | image = Kavita Devi WrestleMania 34 April 2018.jpg | caption = ಏಪ್ರಿಲ್ 2018ರಲ್ಲಿ ಕವಿತಾ ದೇವಿ | birthname = ಕವಿತಾ ದೇವಿ | birth_date = 20 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1986 (ವರ್ಷ-35) | birth_place = ಮಾಲ್ವಿ, ಜಿಂಡ್, [[ಹರಿಯಾಣ]], [[ಭಾರತ]] | names = ಹಾರ್ಡ್ ಕೆ ಡಿ<ref name="Cagematch">{{cite web|url=https://www.cagematch.net/?id=2&nr=18763|title=Kavita Devi Cagematch profile|access-date=15 October 2017|work=Cagematch}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br />ಕವಿತಾ<br />ಕವಿತಾ ದೇವಿ | height = {{height|ft=5|in=9}}<ref name="MYCWWE">{{cite web|url=http://www.wwe.com/section/mae-young-classic-competitors/article/kavita-devi|title=Kavita Devi MYC Biography|access-date=15 October 2017|publisher=[[WWE]]}}</ref> | weight = | billed =[[ಹರಿಯಾಣ]], [[ಭಾರತ]]<ref name="MYCWWE"/> | trainer = ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಖಲಿ]<ref name="MYCWWE"/><br />WWE ಪ್ರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರ<ref name="Cagematch"/><br />ಸಾರಾ ಡೆಲ್ ರೇ | spouse = | family = | debut = 2016<ref name="Wrestlingdata">{{cite web|url=http://wrestlingdata.com/index.php?befehl=bios&wrestler=32296|title=Kavita Devi Wrestlingdata profile|access-date=15 October 2017|work=Wrestlingdata}}</ref> }} ಕವಿತಾ ದೇವಿಯವರು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. 2016 ರ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ 75 ಕೆಜಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. === ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು === * '''12 ನೇ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ''' * ಮಹಿಳೆಯರ ವೇಟ್ ಲಿಫ್ಟಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ -75ಕೆಜಿ <ref>{{Cite web|url=http://www.catchnews.com/other-sports-news/south-asian-games-2016-gold-rush-continues-for-india-on-fourth-day-of-event-1454925934.html|title=South Asian Games 2016: Gold rush continues for India on 4th day|date=14 February 2017|website=catchnews.com|access-date=27 August 2017}}</ref> == ವೃತ್ತಿಪರ ಕುಸ್ತಿ ವೃತ್ತಿ == === ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್ ವ್ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ (2016–2017) === 24 ಫೆಬ್ರವರಿ 2016 ರಂದು, ಕವಿತಾ ದಲಾಲ್ ಅವರು ವೃತ್ತಿಪರ ಕುಸ್ತಿಪಟುವಾಗಿ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಖಲಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್ ವ್ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ದೇವಿಯು ಜೂನ್ 2016 ರಲ್ಲಿ ಕವಿತಾ ಎಂಬ ರಿಂಗ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು, ಅವರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ಬಿಬಿ ಬುಲ್ ಬುಲ್‌ನ "ಓಪನ್ ಚಾಲೆಂಜ್" ಅನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಜೂನ್ 25 ರಂದು, ಅವರು ಹಾರ್ಡ್ ಕೆಡಿ ಎಂಬ ಹೊಸ ರಿಂಗ್ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮಿಶ್ರ ಟ್ಯಾಗ್ ಟೀಮ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಿಬಿ ಬುಲ್ ಬುಲ್ ಮತ್ತು ಸೂಪರ್ ಖಾಲ್ಸಾ ವಿರುದ್ಧ ಸೋಲುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಸಾಹಿಲ್ ಸಾಂಗ್ವಾನ್ ಜೊತೆಗೂಡಿದರು. ಕವಿತಾ ತನ್ನ ತರಬೇತುದಾರ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಖಲಿಯನ್ನು ವೃತ್ತಿಪರ ಕುಸ್ತಿಪಟುವಾಗಲು ತನ್ನ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾಳೆ. === WWE (2017–2021) === ಜುಲೈ 13 ರಂದು, ಮೇ ಯಂಗ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.wwe.com/shows/maeyoungclassic/article/mae-young-classic-competitors-announced|title=Mae Young Classic competitors announced at Parade of Champions|date=13 July 2017|website=WWE|access-date=15 October 2017}}</ref> ಆಗಸ್ಟ್ 28 ರಂದು, ಕವಿತಾ ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಡಕೋಟಾ ಕೈಯಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟರು.<ref name="MaeYoungClassic28/08/17">{{Cite web|url=https://www.pwinsider.com/article/111953/mae-young-classic-episode-three-report-garrett-versus-niven-belair-versus-beckett-kai-versus-devi-and-storm-versus-raymond.html|title=Mae Young Classic Episode Three Report: Garrett Versus Niven, Belair Versus Beckett, Kai Versus Devi, And Storm Versus Raymond|last=Richard|first=Trionfo|date=28 August 2017|website=PWInsider|access-date=15 October 2017}}</ref> 15 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2017 ರಂದು, ದೇವಿ ಅವರು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಜನವರಿ 2018 <ref>{{Cite web|url=http://www.wwe.com/shows/wwenxt/article/wwe-signs-first-female-talent-from-india-middle-east|title=WWE signs first female talent from India and the Middle East to developmental contracts|date=15 October 2017|publisher=[[WWE]]|access-date=15 October 2017}}</ref> ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು WWE ಘೋಷಿಸಿತು. 8 ಏಪ್ರಿಲ್ 2018 ರಂದು, ದೇವಿ ಅವರು ಕಂಪನಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು [[ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ]] 34 ರ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಪಂದ್ಯವಾದ ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ ವುಮೆನ್ಸ್ ಬ್ಯಾಟಲ್ ರಾಯಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾರಾ ಲೋಗನ್ ಅವರಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=116716&p=2|title=Complete Wrestlemania 34 Kickoff Show Coverage|last=Stuart|first=Carapola|date=8 April 2018|website=PWInsider|access-date=9 April 2018}}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ 19 ರಂದು, ದೇವಿ ತನ್ನ NXT ಲೈವ್ ಈವೆಂಟ್‌ಗೆ ಹೀಲ್ ಆಗಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು, ಸೋತ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಡಕೋಟಾ ಕೈ ಮತ್ತು ಸ್ಟೆಫಾನಿ ನೆವೆಲ್ ವಿರುದ್ಧ ಅಲಿಯಾ ಜೊತೆಗೂಡಿದರು. ಅವರು ಮೇ ಯಂಗ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ 2018 ರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು ಆದರೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಕೈಟ್ಲಿನ್ ವಿರುದ್ಧ ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸೋತರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.f4wonline.com/wwe-results/nxt-sanford-fl-live-results-kacy-catanzaro-makes-her-debut-256116|title=Nxt Sanford, Fl, Live Results: Kacy Catanzaro Makes Her Debut|last=Williams|first=JJ|date=20 April 2018|website=F4WOnline|access-date=22 April 2018|archive-date=21 ಏಪ್ರಿಲ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180421094428/https://www.f4wonline.com/wwe-results/nxt-sanford-fl-live-results-kacy-catanzaro-makes-her-debut-256116|url-status=dead}}</ref> 19 ಮೇ 2021 ರಂದು, ದೇವಿಯನ್ನು WWE ನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://www.f4wonline.com/news/nxt/eight-nxt-air-talent-released-wwe-341836|title=Eight NXT on-air talent released by WWE|last=Rose|first=Bryan|date=19 May 2021|work=WON/F4W|access-date=26 February 2022|language=en}}</ref> == ವ್ಯಾಪಾರ ಉದ್ಯಮಗಳು == ಜನವರಿ 2019 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ WWE ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಆಟಗಾರರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="jatsit1">{{Cite news|url=https://www.jagran.com/haryana/hisar-wwe-superstar-kavita-dalal-will-launch-wwe-super-league-in-india-18859832.html|title=WWE में कविता दलाल की तरह अब और भारतीय छोरियां भी दिखाएंगी दमखम|date=16 January 2019|work=Dainik Jagran|access-date=25 November 2020|language=hi}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[https://www.jagran.com/haryana/hisar-wwe-superstar-kavita-dalal-will-launch-wwe-super-league-in-india-18859832.html "WWE में कविता दलाल की तरह अब और भारतीय छोरियां भी दिखाएंगी दमखम"]. </cite></ref> == ಸಹ ನೋಡಿ == * [[ಸಾಕ್ಷಿ ಮಲಿಕ್]] * [[ಫೋಗಟ್ ಸಹೋದರಿಯರು]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] k1ive6x56uq0otnm9y201cyx9repcki 0 144683 1372811 1339992 2026-05-05T23:17:51Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 3 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372811 wikitext text/x-wiki ಈ ಲೇಖನವು ಭಾರತದ [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ''ಬಾರಾ ಮಾಸರೆ ತೇರಾ ಪರ್ಬಾ'' <ref>{{Cite web|url=https://www.dailypioneer.com/2020/state-editions/prathamastami-that-celebrates-firstborns.html|title=Prathamastami that celebrates firstborns|date=9 December 2020|website=The Pioneer|access-date=20 ಆಗಸ್ಟ್ 2022|archive-date=31 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211231123229/https://www.dailypioneer.com/2020/state-editions/prathamastami-that-celebrates-firstborns.html|url-status=dead}}</ref> (ಕನ್ನಡ: <span>''ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಹದಿಮೂರು ಹಬ್ಬಗಳು''</span> ). == ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳು == ಈ ವಿಭಾಗವು ಒಡಿಶಾದಾದ್ಯಂತ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಮಾಡುತ್ತದೆ. === ಶರತ್ಕಾಲ === ==== ದುರ್ಗಾ ಪೂಜೆ ==== [[ಚಿತ್ರ:Chaudhury_Bazar_Chandi_Medha.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/Chaudhury_Bazar_Chandi_Medha.jpg/220px-Chaudhury_Bazar_Chandi_Medha.jpg|thumb| ತಾರಕಾಸಿ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಕಟಕ್|ಕಟಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] ದುರ್ಗಾ ವಿಗ್ರಹ.]] [[ದುರ್ಗಾ ಪೂಜಾ|ದುರ್ಗಾ ಪೂಜೆ]] (ಒಡಿಯ: ଦୁର୍ଗା ପୂଜା) [[ಆಶ್ವಯುಜ ಮಾಸ|ಅಶ್ವಿನಿ]] (ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್) ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ೧೦ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುವ ಹಬ್ಬ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಶಕ್ತಿ ಪೀಠಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ [[ಶಕ್ತಿ ಪೀಠಗಳು|ಪಂದಳಗಳೆಂದು]] ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ [[ದುರ್ಗೆ|ದುರ್ಗಾದೇವಿಯನ್ನು]] [[ಮಂಟಪ|ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ]]. [[ನವರಾತ್ರಿ|ನವರಾತ್ರಿಯು]] ಹಬ್ಬದ ಮೊದಲ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದುರ್ಗೆಯ ಒಂಬತ್ತು ರೂಪಗಳಾದ [[ನವದುರ್ಗಾ|ನವದುರ್ಗೆಯನ್ನು]] ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನವರಾತ್ರಿಯು ಅಶ್ವಿನಿ ಮಾಸದ [[ಪ್ರತಿಪದೆ|ಪ್ರಥಮ]] (ಮೊದಲ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ದಿನ) [[ಪಕ್ಷ]] (ಚಂದ್ರನ ಹದಿನೈದು ದಿನ) ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಪ್ರಕಾರ ಮಳೆಗಾಲದ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಸಹ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಹತ್ತನೇ ದಿನದಂದು [[ಅಸುರ]], [[ಮಹಿಷಾಸುರ]], ದುರ್ಗೆಯಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು. ಅಂತಿಮ ಐದು ದಿನಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.odisha.gov.in/portal/LIWPL/event_archive/Events_Archives/Durga_Puja.pdf|title=Durga Puja|date=September 2013|publisher=[[East Coast Railway]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810043612/http://www.odisha.gov.in/portal/LIWPL/event_archive/Events_Archives/Durga_Puja.pdf|archive-date=10 August 2014|access-date=8 August 2014}}</ref> [[ಕಟಕ್|ಕಟಕ್‌ನ]] ದುರ್ಗಾ ಪೂಜೆಯು ವಿಗ್ರಹಗಳ ಕಿರೀಟದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಪಾಂಡಲ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಬೆಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ತಾರಕಾಸಿ (ಫಿಲಿಗ್ರೀ) ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಕಟಕ್ ನಗರವು ವರ್ಷದ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರವಾಸಿಗರ ದಟ್ಟಣೆಯ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ರೈಲುಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="durgapuja1">{{Cite web|url=http://www.odisha.gov.in/portal/LIWPL/event_archive/Events_Archives/Durga_Puja.pdf|title=Durga Puja|date=September 2013|publisher=[[East Coast Railway]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810043612/http://www.odisha.gov.in/portal/LIWPL/event_archive/Events_Archives/Durga_Puja.pdf|archive-date=10 August 2014|access-date=8 August 2014}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20140810043612/http://www.odisha.gov.in/portal/LIWPL/event_archive/Events_Archives/Durga_Puja.pdf "Durga Puja"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. [[ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿ ರೈಲ್ವೆ|East Coast Railway]]. September 2013. Archived from [http://www.odisha.gov.in/portal/LIWPL/event_archive/Events_Archives/Durga_Puja.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 10 August 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">8 August</span> 2014</span>.</cite></ref> ಕಟಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೂಜೆಯ ನಂತರ, [[ದಸರ|ವಿಜಯದಶಮಿಯ]] ಹತ್ತನೇ ದಿನದಂದು, ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಅದ್ದೂರಿ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಕಥಾಜೋಡಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="durgapuja2">{{Cite web|url=http://orissa.gov.in/festivals/pujas.htm|title=Durga Puja|publisher=[[Government of Odisha]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20081030070412/http://orissa.gov.in/festivals/pujas.htm|archive-date=30 October 2008|access-date=8 August 2014}}</ref> ==== ಕಾಳಿ ಪೂಜೆ ==== ಕಾಳಿ ಪೂಜೆಯು ಅಶ್ವಿನಿ (ಅಕ್ಟೋಬರ್) ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. [[ದುರ್ಗಾ ಪೂಜಾ|ದುರ್ಗಾ ಪೂಜೆ]] ಮುಗಿದ ನಂತರ ಇದನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಾಳಿ ದೇವಿಯು ಕೋಪದಿಂದ ನರ್ತಿಸುವ ಮತ್ತು ಶಿವನ ಮೇಲೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುವ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟದ್ದರ ಮೇಲೆ ಒಳ್ಳೆಯದ ವಿಜಯವನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಒಡಿಶಾದ ಉತ್ತರದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾದ ಕೆಂಡುಜಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಹಬ್ಬವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhubaneswar/Kali-in-chains-at-Keonjhar-shrine/articleshow/25280143.cms|title=Kali in chains at Keonjhar shrine|website=The Times of India|access-date=21 March 2019}}</ref> ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೆಂಡುಜಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಳಿ ಪೂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಾರದ [[ಮೇಳ]] ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ವಾರದ ನಂತರ [[ಕಾಳಿ]] ದೇವಿಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಭವ್ಯವಾದ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಪವಿತ್ರ ನದಿ ಅಥವಾ ಹತ್ತಿರದ ಯಾವುದೇ ಜಲಮೂಲದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/states/odisha/2018/nov/11/silver-city-bids-adieu-to-goddess-kali-1896726.html|title=Silver City bids adieu to Goddess Kali|website=The New Indian Express|access-date=21 March 2019}}</ref> ==== ಕುಮಾರ್ ಪೂರ್ಣಿಮಾ ==== ಕುಮಾರ್ ಪೂರ್ಣಿಮಾ (ಒಡಿಯ: କୁମାର ପୂର୍ଣିମା) ಅಶ್ವಿನಿ ಮಾಸದ ಮೊದಲ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನದಂದು ಬರುತ್ತದೆ. ಆದರ್ಶ ಗಂಡನಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವ ಅವಿವಾಹಿತ ಹುಡುಗಿಯರು ಇದನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, [[ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ|ಕಾರ್ತಿಕೇಯ]] ಎಂಬ ಸುಂದರ ದೇವರು ಈ ದಿನ ಜನಿಸಿದನು. ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಕೂಡ ಈ ದಿನ ''ಪುಚ್ಚಿಯಂತಹ'' ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಟಗಳನ್ನು ಆಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="kumar1">{{Cite web|url=http://www.odisha.gov.in/portal/LIWPL/event_archive/Events_Archives/101Kumar_Purnima.pdf|title=Kumar Purnima|publisher=[[Government of Odisha]]|access-date=8 August 2014}}</ref> ==== ದೀಪಾಬಲಿ ==== [[ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸ|ಕಾರ್ತಿಕ]] [[ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ|ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು]] ದೀಪಾಬಲಿ (ಒಡಿಯ: ଦୀପାବଳି) ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.odisha.gov.in/portal/LIWPL/event_archive/Events_Archives/17Deepabali.pdf|title=Deepabali|publisher=[[Government of Odisha]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150123160644/http://www.odisha.gov.in/portal/LIWPL/event_archive/Events_Archives/17Deepabali.pdf|archive-date=23 January 2015|access-date=17 September 2014}}</ref> ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಕುಟುಂಬಗಳು [[ಸೆಣಬು|ಸೆಣಬಿನ]] ಕಾಂಡಗಳನ್ನು ಸುಡುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ''ಬಡಬಡುವಾ'' ಪದ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಆಶೀರ್ವಾದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ:<ref name="Badabadua">{{Cite news|url=http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhubaneswar/thousands-chant-bada-badua-ho-in-puri.html|title=Thousands chant 'Bada Badua Ho' in Puri|date=5 November 2005|work=The Pioneer (newspaper)|access-date=17 September 2014|archive-date=6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006124623/https://www.dailypioneer.com/state-editions/bhubaneswar/thousands-chant-bada-badua-ho-in-puri.html|url-status=dead}}</ref> ''ಬಡಾ ಬಡುವಾ ಹೋ,'' <br>''ಅಂಧರ ರೇ ಆಸಾ,'' <br>''ಅಲುವಾ ರೆ ಜಾ'' <br>''ಮಹಾಪ್ರಸಾದ ಖೈ'' <br>''ಬೈಸಿ ಪಹಾಚಾ ರೇ ಗಡ ಗದು ಥಾ.'' ''(ಒಡಿಯ: ବଡ଼ ବଡୁଆ )ಹೋ,''<br> ''ಅಣುಧಾರೆ'',<br> ''ಆಲೌರೆ'',<br> ''ಮಹಾಪ್ರಿಸಾದ ಖೈ''<br>''ಬೈಶಿ ಪಾಹಾಚ್ ರೇ ಗಡಡಾ ಗಡೂಥಾ.'' ''ಓ ಪೂರ್ವಜರೇ,''<br> ''ಈ ಕರಾಳ ಸಂಜೆಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಬಳಿಗೆ ಬನ್ನಿ''<br> ''ನಾವು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮ ದಾರಿಯನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುತ್ತೇವೆ.''<br>''ಮಹಾಪ್ರಸಾದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ,''<br> ''ಪುರಿಯ [[ಜಗನ್ನಾಥ ದೇವಾಲಯ|ಜಗನ್ನಾಥ ದೇವಾಲಯದ]] ೨೨ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಮೇಲೆ ನೀವು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ.'' <ref name="deepabali">{{Cite web|url=http://www.odisha.gov.in/portal/LIWPL/event_archive/Events_Archives/17Deepabali.pdf|title=Deepabali|publisher=[[Government of Odisha]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150123160644/http://www.odisha.gov.in/portal/LIWPL/event_archive/Events_Archives/17Deepabali.pdf|archive-date=23 January 2015|access-date=17 September 2014}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20150123160644/http://www.odisha.gov.in/portal/LIWPL/event_archive/Events_Archives/17Deepabali.pdf "Deepabali"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. [[ಒಡಿಶಾ ಸರ್ಕಾರ|Government of Odisha]]. Archived from [http://www.odisha.gov.in/portal/LIWPL/event_archive/Events_Archives/17Deepabali.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 23 January 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 September</span> 2014</span>.</cite></ref> ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅದೇ ದಿನ ಕಾಳಿ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸಹ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="deepabali"/> === ಚಳಿಗಾಲ === ==== ಪ್ರಥಮಾಷ್ಟಮಿ ==== [[ಚಿತ್ರ:Enduri.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/ff/Enduri.jpg/220px-Enduri.jpg|thumb| ಪ್ರಥಮಾಷ್ಟಮಿಯಂದು ತಯಾರಾಗುವ ಎಂಡುರಿ ಪಿತಾ.]] ಪ್ರಥಮಾಷ್ಟಮಿಯಂದು (ಒಡಿಯ: ପ୍ରଥମାଷ୍ଟମୀ), ಮನೆಯವರು ಮೊದಲ ಜನನದ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಂಡುರಿ ಪಿತಾ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ವಿಶೇಷ ಖಾದ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref name="Prathamashtami1">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/oriyas-prefer-enduri-pitha-on-prathamashtami/article923205.ece|title=Oriyas prefer 'Enduri Pitha' on 'Prathamashtami'|date=30 November 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=8 August 2014}}</ref> ಇದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮೊದಲು ಜನಿಸಿದವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕುಟುಂಬದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಮಾರ್ಗಶಿರ ಮಾಸ|ಮಾರ್ಗಶಿರ]] ಮಾಸದ ಎಂಟನೆಯ ದಿನದಂದು ಬರುತ್ತದೆ.<ref name="Prathamastami2">{{Cite web|url=http://www.odisha.gov.in/portal/LIWPL/event_archive/Events_Archives/113Prathamastami.pdf|title=Prathamastami|publisher=[[Government of Odisha]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304113815/http://www.odisha.gov.in/portal/LIWPL/event_archive/Events_Archives/113Prathamastami.pdf|archive-date=4 March 2016|access-date=8 August 2014}}</ref> === ವಸಂತ === ==== ವಸಂತ ಪಂಚಮಿ ==== [[ವಸಂತ ಪಂಚಮಿ]] (ಒಡಿಯ: ବସନ୍ତ ପଞ୍ଚମୀ) [[ಮಾಘ ಮಾಸ|ಮಾಘ ಮಾಸದ]] (ಮಾಘ ಶುಕ್ಲ ಪಂಚಮಿ) ಮೊದಲ ಚಂದ್ರನ ಐದನೇ ದಿನದಂದು ಬರತ್ತದೆ, ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜನವರಿ ಅಥವಾ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು [[ವಸಂತ ಪಂಚಮಿ|ಸರಸ್ವತಿ ಪೂಜೆ]] (ಒಡಿಯ: ସରସ୍ୱତୀ ପୂଜା) ಎಂದೂ ಸಹ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಸರಸ್ವತಿ]] [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ]] ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯ ದೇವತೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಈ ದಿನ ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ದಿನದಂದು ಅನೇಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಹ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ವಸಂತಕಾಲದ ಆಗಮನವನ್ನು ಸಹ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Vasant1">{{Cite web|url=http://www.odisha.gov.in/portal/LIWPL/event_archive/Events_Archives/45Vasant_Panchami.pdf|title=Vasant Panchami|publisher=[[Government of India]]|access-date=8 August 2014}}</ref><ref name="odisha-festivals">{{Cite web|url=http://knowindia.gov.in/knowindia/state_uts.php?id=79|title=Odisha: Fairs and Festivals|website=Know India|publisher=[[Government of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140923070714/http://knowindia.gov.in/knowindia/state_uts.php?id=79|archive-date=23 September 2014|access-date=8 August 2014}}</ref> ==== ಮಹಾ ಶಿವರಾತ್ರಿ ==== [[ಚಿತ್ರ:Lingaraja.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a3/Lingaraja.jpg/220px-Lingaraja.jpg|thumb| [[ಲಿಂಗರಾಜ ದೇವಸ್ಥಾನ]]]] [[ಮಹಾ ಶಿವರಾತ್ರಿ]] (ಒಡಿಯ: ମହା ଶିବରାତ୍ରି) ಯನ್ನು [[ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸ|ಫಾಲ್ಗುಣ]] ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿರುವ ಚಂದ್ರನ ಹದಿನೈದು ದಿನದಂದು ೧೩ ನೇ ರಾತ್ರಿ ಅಥವಾ ೧೪ ನೇ ದಿನದಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಫೆಬ್ರವರಿ ಅಥವಾ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ದಿನವನ್ನು [[ಶಿವ|ಶಿವನು]] [[ತಾಂಡವ]] ನೃತ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುವ ರಾತ್ರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಿವನ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಉಪವಾಸ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಸಂಗಾತಿಯ ಯೋಗಕ್ಷೇಮಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರು ಆದರ್ಶ ಪತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಹಗಲು ಶಿವ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಲಿಂಗ (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ)|ಲಿಂಗದ]] ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸುವ ದೇವರಿಗೆ ಬೇಲ್ ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ಎಲೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರಾಧಕರು ಇಡೀ ರಾತ್ರಿ ಜಾಗರಣವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಮರುದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಮುರಿಯತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.odisha.gov.in/portal/LIWPL/event_archive/Events_Archives/150MAHA_SHIVA_RATRI.pdf|title=Mahashiva Ratri|publisher=[[Government of Odisha]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140327171257/http://www.odisha.gov.in/portal/LIWPL/event_archive/Events_Archives/150MAHA_SHIVA_RATRI.pdf|archive-date=27 March 2014|access-date=8 August 2014}}</ref> ಶಿವರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಪ್ರಮುಖ [[ಶೈವ ಪಂಥ|ಶೈವ]] ದೇವಾಲಯಗಳಾದ [[ಲಿಂಗರಾಜ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಲಿಂಗರಾಜ ದೇವಾಲಯ]], ಕಪಿಲಾಶ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿವನನ್ನು ತಪಸ್ವಿ ದೇವರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದರಿಂದ ಯತಿಗಳಿಗೆ ಶಿವರಾತ್ರಿಯೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ತಪಸ್ವಿಗಳು ಈ ದಿನ [[ಠಂಡಾಯಿ|ತಂದೈಯಂತಹ]] ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="shivaratri">{{Cite web|url=http://www.odisha.gov.in/portal/LIWPL/event_archive/Events_Archives/150MAHA_SHIVA_RATRI.pdf|title=Mahashiva Ratri|publisher=[[Government of Odisha]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140327171257/http://www.odisha.gov.in/portal/LIWPL/event_archive/Events_Archives/150MAHA_SHIVA_RATRI.pdf|archive-date=27 March 2014|access-date=8 August 2014}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20140327171257/http://www.odisha.gov.in/portal/LIWPL/event_archive/Events_Archives/150MAHA_SHIVA_RATRI.pdf "Mahashiva Ratri"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. [[ಒಡಿಶಾ ಸರ್ಕಾರ|Government of Odisha]]. Archived from [http://www.odisha.gov.in/portal/LIWPL/event_archive/Events_Archives/150MAHA_SHIVA_RATRI.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 27 March 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">8 August</span> 2014</span>.</cite></ref> ==== ಡೋಲಾ ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಮತ್ತು ಹೋಳಿ ==== ಇದನ್ನು ಡೋಲಾ ಯಾತ್ರೆ ಎಂದೂ ಸಹ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ( Odia ,) ಐದು ದಿನಗಳ ಡೋಲಾ ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಡೋಲಾ ಪೂರ್ಣಿಮಾ ನಂತರ [[ಹೋಳಿ]] ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನ, ಒಡಿಯಾ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು "ಡೋಲಗೋವಿಂದ" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ಜಗನ್ನಾಥ]] ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="dolapurnima">{{Cite web|url=http://www.odisha.gov.in/portal/LIWPL/event_archive/Events_Archives/55Dola_Purnima.pdf|title=Dola Purnima|publisher=[[Government of Odisha]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810080713/http://www.odisha.gov.in/portal/LIWPL/event_archive/Events_Archives/55Dola_Purnima.pdf|archive-date=10 August 2014|access-date=8 August 2014}}</ref> [[ಕೃಷ್ಣ]] ಮತ್ತು [[ರಾಧೆ|ರಾಧೆಯ]] ವಿಗ್ರಹಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬರುವ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಬೇಸಿಗೆ === ==== ರಥ ಯಾತ್ರೆ ==== [[ಚಿತ್ರ:Rath_Yatra_Puri_2007_11028.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Rath_Yatra_Puri_2007_11028.jpg/200px-Rath_Yatra_Puri_2007_11028.jpg|thumb|200x200px| ಪುರಿಯಲ್ಲಿ ರಥಯಾತ್ರೆ (೨೦೦೭)]] [[ರಥ ಯಾತ್ರೆ]] (ಒಡಿಯ: ରଥଯାତ୍ରା) ಎಂಬುದು [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾದ]] [[ಪುರಿ|ಪುರಿಯಲ್ಲಿ]] ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ವಾರ್ಷಿಕ ಹಿಂದೂ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾದಾದ್ಯಂತ]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜೂನ್/ಜುಲೈನಲ್ಲಿ [[ಆಷಾಢಮಾಸ|ಆಷಾಢ ಮಾಸದ]] (ಆಷಾಢ ಸುಕ್ಲಾ ದುತಿಯಾ) ಎರಡನೇ ದಿನದ ಕರಾಳ ಹದಿನೈದು ದಿನದಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಬ್ಬವು [[ಜಗನ್ನಾಥ]], ಬಲಭದ್ರ ಮತ್ತು [[ಸುಭದ್ರ]] ದೇವತೆಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು [[ಜಗನ್ನಾಥ ದೇವಾಲಯ|ಜಗನ್ನಾಥ ದೇವಾಲಯದಿಂದ]] ಗುಂಡಿಚಾ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ದೈತ್ಯ ರಥದ ಮೇಲೆ ಸಾಗಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ರಥಗಳನ್ನು ಭಕ್ತರು ಹಗ್ಗಗಳಿಂದ ಎಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ನಂತರ, ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ೨೦೧೪ ರ ಪುರಿ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ೯೦೦೦೦೦ ಜನರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref name="Seaofhumanity">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/sea-of-humanity-at-puri-rath-yatra/article6161785.ece|title=Sea of humanity at Puri Rath Yatra|date=30 June 2014|work=[[The Hindu]]|access-date=24 February 2015}}</ref><ref name="Vamana">{{Cite web|url=http://orissa.gov.in/portal/Orissa-Rath_checked/jagannth_rathajatra.html|title=A glimpse of the Vamana, the dwarf or Lord Jagannath|publisher=[[Government of Odisha]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150224100017/http://orissa.gov.in/portal/Orissa-Rath_checked/jagannth_rathajatra.html|archive-date=24 February 2015|access-date=24 February 2015}}</ref> === ಮಳೆಗಾಲ === ==== ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ ==== [[ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ|ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿಯನ್ನು]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಗಣೇಶ|ಗಣೇಶನ]] ಜನ್ಮದಿನವೆಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇವರಿಗೆ [[ಮಂಟಪ|ಮೋದಕ]] ಮತ್ತು [[ಲಾಡು|ಲಡ್ಡುಗಳಂತಹ]] [[ಪ್ರಸಾದ|ಪ್ರಸಾದವನ್ನು]] [[ಮೋದಕ|ಪಂದಳಗಳಲ್ಲಿ]] ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಹಬ್ಬದ ನಂತರ ಅವರು ಬಳಸುವ ಬರವಣಿಗೆಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ನೋಟ್‌ಬುಕ್‌ಗಳನ್ನು ಸಹ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಯಾವುದೇ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. [[ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ|ಗಣೇಶ ವಿಸರ್ಜನೆಯ]] ನಂತರ, ಅಧ್ಯಯನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಪುನರಾರಂಭಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="ganesha">{{Cite web|url=http://www.odisha.gov.in/portal/LIWPL/event_archive/Events_Archives/92Ganesha_Chaturthi.pdf|title=Ganesh Chaturthi|publisher=[[Government of Odisha]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304074655/http://www.odisha.gov.in/portal/LIWPL/event_archive/Events_Archives/92Ganesha_Chaturthi.pdf|archive-date=4 March 2016|access-date=8 August 2014}}</ref> == ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಹಬ್ಬಗಳು == ಈ ವಿಭಾಗವು ಒಂದು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. === ಕರಾವಳಿ ಒಡಿಶಾ === ==== ರಾಜ ಪರ್ಬ ==== ರಾಜ ಪರ್ಬ (ಒಡಿಯ: ରଜ ପର୍ବ) ಮೂರು ದಿನಗಳ ಹಬ್ಬವಾಗಿದ್ದು, [[ಆಷಾಢಮಾಸ|ಆಷಾಢ ಮಾಸದಲ್ಲಿ]] ಕರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತಿಂಗಳ ಮೊದಲ ದಿನದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜೂನ್ ತಿಂಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಭೂಮಿಯ ದೇವತೆಯಾದ [[ಭೂದೇವಿ|ಬಸು-]] ಮಾತೆಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ದೇವಿಗೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ಯಾವುದೇ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಮೊದಲ ದಿನವನ್ನು ''ಪಹಿಲ ರಾಜ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಎರಡನೆಯ ದಿನವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ''ರಾಜ'' ಮತ್ತು ಮೂರನೇಯ ದಿನವನ್ನು ''ಬಸಿ ರಾಜ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. (ಒಡಿಯ: Bhuin Na a na/ ଭୂଇନଅଣ) ಈ ದಿನ ಎಲ್ಲಾ ಕೃಷಿ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹುಡುಗಿಯರು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ [[ಉಯ್ಯಾಲೆ|ಸ್ವಿಂಗ್‌ಗಳಲ್ಲಿ]] ಆಡುತ್ತಾರೆ. ಜನರು ಸಂಬಂಧಿಕರು ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರ ನಡುವೆ [[ಪೀಠಾ|ಪೀಠಗಳನ್ನು]] ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮಿಥುನ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಎಂದೂ ಸಹ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಬಸುಮತ ಪೂಜೆ ಎಂದು ಸಹ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Raja">{{Cite web|url=http://www.odishatourism.gov.in/portal/Festivals/ReligiousFestivals/RajaSankranti.aspx|title=Raja Sankranti|publisher=Odisha Tourism, Government of Odisha|access-date=24 February 2015|archive-date=24 ಫೆಬ್ರವರಿ 2015|archive-url=https://archive.is/20150224071424/http://www.odishatourism.gov.in/portal/Festivals/ReligiousFestivals/RajaSankranti.aspx|url-status=dead}}</ref><ref name="DampenRaja">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/rain-likely-to-dampen-raja-festival-spirit/article4813357.ece|title=Rain likely to dampen Raja festival spirit|date=14 June 2013|work=[[The Hindu]]|access-date=24 February 2015}}</ref><ref name="Raja2">{{Cite web|url=http://orissa.gov.in/e-magazine/Orissareview/june2006/engpdf/122-123.pdf|title=Raja Sankranti : The Festival of Swings|date=June 2006|publisher=[[Government of Odisha]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131101185928/http://orissa.gov.in/e-magazine/Orissareview/june2006/engpdf/122-123.pdf|archive-date=1 November 2013|access-date=24 February 2015}}</ref> ==== ಬಲಿ ಜಾತ್ರೆ/ಕಾರ್ತಿಕ ಪೂರ್ಣಿಮಾ ==== [[ಚಿತ್ರ:Balijatra_cuttack.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8b/Balijatra_cuttack.JPG/220px-Balijatra_cuttack.JPG|thumb| [[ಕಟಕ್|ಕಟಕ್‌ನಲ್ಲಿ]] 2012 ರ ಬಲಿ ಜಾತ್ರಾ ವ್ಯಾಪಾರ ಮೇಳದ ಪ್ರವೇಶ.]] ಬಲಿ ಜಾತ್ರೆ (ಒಡಿಯ: ବାଲି ଯାତ୍ରା) ಯನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಸಮುದ್ರ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಒಡಿಶಾದಿಂದ ಬಾಲಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಕಾರ್ತಿಕ ಪೂರ್ಣಿಮಾ|ಕಾರ್ತಿಕ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯ]] ದಿನದಂದು ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನ, ಕೊಳಗಳು, ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಬೋಯಿಟಾಸ್ ಎಂಬ ದೋಣಿಗಳ ಚಿಕಣಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ಒಂದು ವಾರ ಕಾಲ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="balijatra">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-in-school/odisha-celebrates-glorious-maritime-past/article5365220.ece|title=Odisha celebrates glorious maritime past|date=19 November 2013|work=[[The Hindu]]|access-date=8 August 2014}}</ref> [[ಕಟಕ್|ಕಟಕ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಮುಖ ವಾರ್ಷಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಮೇಳವೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref name="bali2">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/lakhs-turn-up-for-bali-yatra-on-opening-day/article904926.ece|title=Lakhs turn up for Bali Yatra on opening day|date=22 November 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=8 August 2014}}</ref> === ಮಧ್ಯ ಒಡಿಶಾ === ==== ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪೂಜೆ ==== ಗಜ-ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪೂಜೆ (ಒಡಿಯ: ଗଜଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୂଜା)ಯನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಧೆಂಕನಲ್ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಪಾರ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [https://odishatv.in/odisha/body-slider/celebrations-of-gajalaxmi-puja-begin-with-fervor-across-odisha-245927] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191021094826/https://odishatv.in/odisha/body-slider/celebrations-of-gajalaxmi-puja-begin-with-fervor-across-odisha-245927 |date=2019-10-21 }} ಇದು [[ಲಕ್ಷ್ಮಿ]] ದೇವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ೧೧ ದಿನಗಳ ಹಬ್ಬವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಕುಮಾರ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="laxmi">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhubaneswar/Dhenkanal-gears-up-for-Laxmi-Puja/articleshow/16998200.cms|title=Dhenkanal gears up for Laxmi Puja|date=29 October 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=13 August 2014}}</ref> === ಪಶ್ಚಿಮ ಒಡಿಶಾ === ==== ನುವಾಖಾಯ್ ====   [[ನುವಾಖಾಯ್]] (ಒಡಿಯ: ନୂଆ ଖାଇ) ಯನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಂಬಲ್ಪುರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊಸ ಭತ್ತದ (ಒಡಿಯ: ଧାନ) ಸುಗ್ಗಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ಇದನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ|ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿಯ]] ಮರುದಿನ ಬರುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಪುರೋಹಿತರು [[ತಿಥಿ|ತಿಥಿಯನ್ನು]] ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ನಿಖರವಾದ ಶುಭ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ನವಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜನರು " ''ನುವಾಖಾಯ್ ಜುಹಾರ್'' " ಪದಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಂಜೆ, ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಹಾಡು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತುಅದನ್ನು " ''ನುವಾಖಾಯ್ ಭೆಟ್‌ಘಾಟ್'' " ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="nuakhai">{{Cite web|url=http://www.odisha.gov.in/portal/LIWPL/event_archive/Events_Archives/93Nuakhai.pdf|title=Nuakhai|publisher=[[Government of Odisha]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810082410/http://www.odisha.gov.in/portal/LIWPL/event_archive/Events_Archives/93Nuakhai.pdf|archive-date=10 August 2014|access-date=8 August 2014}}</ref> ==== ಸೀತಾಳಸಾಸ್ತಿ ==== [[ಶಿವ]] ಮತ್ತು [[ಪಾರ್ವತಿ|ಪಾರ್ವತಿಯ]] ವಿವಾಹವನ್ನು ಆಚರಿಸಲು [[ಶೀತಲ ಷಷ್ಠಿ ಉತ್ಸವ|ಸೀತಾಳಸಾಸ್ತಿಯನ್ನು]] ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಭಕ್ತ ಶಿವನ ಪೋಷಕರಂತೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಭಕ್ತ ಪಾರ್ವತಿಯ ಪೋಷಕರಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇವರ ತಂದೆಯಂತೆ ವರ್ತಿಸುವ ಭಕ್ತನು ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಮಾಡಲು [[ಸಾಲ್|ಸಾಲ್ ಮರದ]] ಎಲೆಗಳ ಕಟ್ಟುಗಳೊಂದಿಗೆ ದೇವಿಯ ಮನೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಾನರೆ. ಮದುವೆ ನಿಶ್ಚಯವಾದ ನಂತರ, ಸ್ಥಳೀಯ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರನ್ನು ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರೂ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸಹಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಒಡಿಶಾದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಪುರದಲ್ಲಿ ಸೀತಾಳಸಾಸ್ತಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="sitalsasthi">{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/states/odisha/Sambalpur-in-festive-mood-for-Sital-Sasthi/2013/06/10/article1628458.ece|title=Sambalpur in festive mood for Sital Sasthi|date=10 June 2013|work=[[The New Indian Express]]|access-date=8 August 2014|archive-date=5 ಜುಲೈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705035859/http://www.newindianexpress.com/states/odisha/Sambalpur-in-festive-mood-for-Sital-Sasthi/2013/06/10/article1628458.ece|url-status=dead}}</ref> [[ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಮಾಸ|ಜ್ಯೇಷ್ಠ]] ಮಾಸದ ಆರನೇ ದಿನದಂದು ವಿವಾಹ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ನಪುಂಸಕರು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಕಲಾವಿದರು ಬೀದಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="sixthday">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhubaneswar/Rituals-start-for-divine-marriage-in-Sambalpur/articleshow/35741345.cms|title=Rituals start for divine marriage in Sambalpur|date=30 May 2014|work=[[The Times of India]]|access-date=8 August 2014}}</ref><ref name="eunuchs">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhubaneswar/Eunuchs-put-up-impressive-show/articleshow/36092698.cms|title=Eunuchs put up impressive show|date=5 June 2014|work=[[The Times of India]]|access-date=8 August 2014}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Dhanu_jatra.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5b/Dhanu_jatra.jpg/220px-Dhanu_jatra.jpg|thumb| ಧನು ಜಾತ್ರೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಜ [[ಕಂಸ|ಕಂಸನ]] ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟ]] ==== ಧನು ಜಾತ್ರೆ ==== ಧನು ಜಾತ್ರೆಯು [[ಅಸುರ]] ರಾಜ [[ಕಂಸ|ಕಂಸನ]] ಆಳ್ವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮರಣದ ದೊಡ್ಡ-ಪ್ರಮಾಣದ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಬರ್ಗರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಜನವರಿ ೧ ರಿಂದ ೧೧ ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಬರ್ಗರ್‌ ಪಟ್ಟಣವು [[ಮಥುರಾ|ಮಥುರಾದ]] ಪೌರಾಣಿಕ ನಗರವೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೆರೆಯ ವಸಾಹತುಗಳು ಸಹ [[ಮಹಾಭಾರತ|ಮಹಾಭಾರತದ]] ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ವರಿಷ್ಠಾಧಿಕಾರಿ ಕೂಡ ಕಂಸನ ನೌಕರರಂತೆ ನಟಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಸುದೇವ ಮತ್ತು [[ದೇವಕಿ|ದೇವಕಿಯ]] ವಿವಾಹದೊಂದಿಗೆ ಹಬ್ಬವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂಬಪಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಗೋಪಾಪುರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉತ್ಸವದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕಂಸನಂತೆ ನಟಿಸುವ ನಟನು ಪೌರಾಣಿಕ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ.<ref name="dhanu1">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/bargarh-gears-up-for-dhanu-yatra/article1399914.ece|title=Bargarh gears up for Dhanu Yatra|date=23 December 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=8 August 2014}}</ref><ref name="dhanu2">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/dhanu-yatra-gets-under-way/article2765589.ece|title=Dhanu Yatra gets under way|date=1 January 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=8 August 2014}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} * [http://myodia.com/category/festvals-of-odisha/ ಒಡಿಶಾದ ಹಬ್ಬಗಳು] * [https://www.odiaweb.in/top-5-best-place-to-visit-to-celebrate-maha-shivaratri-in-odisha/ ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಶಿವರಾತ್ರಿ]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹಬ್ಬಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] rlpjwnpdgx6q3erk26txv26ha1ra2fn 0 146027 1372802 1338818 2026-05-05T18:36:01Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372802 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|URL=|name=ಎಂ.ಪಿ. ಅಹಮ್ಮದ್|birth_date=೧ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೫೭|nationality=ಭಾರತೀಯ|years active=೧೯೯೧-ಇಂದಿನವರೆಗೆ|occupation=ಉದ್ಯಮಿ|known for=ಮಲ್ಬಾರ್ ಗ್ರೂಪ್ ಆಫ್ ಕಂಪನಿಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು|spouse=ಕೆ.ಪಿ.ಸುಬೈದಾ|children=೨}} {{Interwikineeded}} [[Category:Articles with hCards]] '''ಎಂ.ಪಿ. ಅಹಮ್ಮದ್''' (ಜನನ ೧ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೫೭) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಉದ್ಯಮಿ ಮತ್ತು ಮಲಬಾರ್ ಗ್ರೂಪ್ ಆಫ್ ಕಂಪನಿಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಮಲಬಾರ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಡೈಮಂಡ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಚಿಲ್ಲರೆ ಆಭರಣ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://m.economictimes.com/slideshows/investments-markets/top-6-jewellers-who-control-indias-gold/slideshow/19827320.cms|title=Top Six Jewellers who control India's Gold.|last=|first=|date=3 May 2013|website=Economic Times|access-date=16 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022|archive-date=25 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225014920/https://economictimes.indiatimes.com/slideshows/investments-markets/top-6-jewellers-who-control-indias-gold/slideshow/19827320.cms?from=mdr|url-status=dead}}</ref> [[ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್|ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]] ಪ್ರಕಾರ, ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಡೈಮಂಡ್ಸ್ [[ಭಾರತದ ರೂಪಾಯಿ|₹]] ೧೨೦ ಶತಕೋಟಿ ವಹಿವಾಟು ನಡೆಸಿತು <ref>{{Cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/slideshows/investments-markets/top-6-jewellers-who-control-indias-gold/malabar-gold-diamonds/slideshow/19827318.cms|title=Malabar Gold and Diamonds – One of top jewellers in India.|date=2 May 2013|website=Indiatimes}}</ref> ಮತ್ತು ೨೦೧೩ ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಕಂಪನಿಯ ವಹಿವಾಟು [[ಭಾರತದ ರೂಪಾಯಿ|₹]] ೨೨೦ ಶತಕೋಟಿ ತಲುಪಿತು. <ref>{{Cite web|url=http://www.moneylife.in/article/malabar-gold-from-rs50-lakh-to-rs22000-crore-in-just-20-years/35475.html|title=Malabar Gold: From Rs 50 lakh to Rs 22,000 crore in just 20 years|date=|website=|access-date=8 January 2016|archive-date=17 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170917213557/http://www.moneylife.in/article/malabar-gold-from-rs50-lakh-to-rs22000-crore-in-just-20-years/35475.html|url-status=dead}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಎಂ.ಪಿ. ಅಹಮ್ಮದ್ ಮಮ್ಮದ್ ಕುಟ್ಟಿ ಹಾಜಿ ಮತ್ತು ಫಾತಿಮಾ ದಂಪತಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು. ೧೭ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ [[ಕೃಷಿ]] ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ೧೯೮೧ ರಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ೨೪ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಸಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥ|ಮಸಾಲೆ]] ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬರಿ ವ್ಯಾಪಾರ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://telanganatoday.com/malabar-gold-opens-new-store-at-himayath-nagar|title=Malabar Gold opens new store at Himayath Nagar|date=28 January 2017|publisher=Telangana Today}}</ref> == ವೃತ್ತಿ == === ಮಲಬಾರ್ ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ವಜ್ರಗಳು === ಎಂ.ಪಿ ಅಹಮ್ಮದ್ ಅವರು ಭಾರತದ ಕೇರಳದ ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಮೂಲದ ಬಿ‍‍‍ಐಎಸ್ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಭಾರತೀಯ ಆಭರಣ ಸಮೂಹವಾದ ಮಲಬಾರ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಡೈಮಂಡ್ಸ್‍ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು. ಕಂಪನಿಯು ₹೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಆದಾಯದೊಂದಿಗೆ ೧೯೯೩ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಅವರು ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಧ್ಯಕ್ಷರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಲಬಾರ್ ಸಮೂಹವು ಪ್ರಸ್ತುತ ೯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ೨೫೦ ಶೋರೂಂಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಹಾಗೂ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಬ್ರಾಂಡ್ ಗ್ರೀನ್ ಥಂಬ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಎಹಾಮ್ ಡಿಜಿಟಲ್ಸ್, ಗೃಹೋಪಯೋಗಿ ಉಪಕರಣಗಳ ಕಂಪನಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಲಬಾರ್ ಸಮೂಹವು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. === ಮಲಬಾರ್ ಡೆವಲಪರ್ಸ್ === ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ, ಮಲಬಾರ್ ಗ್ರೂಪ್ ಆಫ್ ಕಂಪನಿಗಳ ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರಾರಂಭವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಮಲಬಾರ್ ಡೆವಲಪರ್ಸ್‌ನ ಮೊದಲ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು [[ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ|ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಮಲಬಾರ್ ಡೆವಲಪರ್‌ಗಳು ಮಾಲ್ ಆಫ್ ಟ್ರಾವಂಕೂರ್ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಲ್ ಆಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.arabnews.com/node/1273046/corporate-news|title=Malabar Group launches first state-of-the-art mall in Kerala|last=|date=25 March 2018|website=Arab News|access-date=3 October 2018}}</ref> ಅನೇಕ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಉಪಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ, ಇದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಮೊದಲ ಹಸಿರು ಮಾಲ್ ಆಗಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/countrys-first-green-mall-to-be-inaugurated-on-march-23/articleshow/63323461.cms|title=Country’s first ‘green mall’ to be inaugurated on March 23|date=16 March 2018|access-date=15 April 2018|agency=The Times of India}}</ref> ಮಾಲ್ ಆಫ್ ಟ್ರಾವಂಕೂರ್‌ಗೆ ಅಂದಿನ ಕೇರಳ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಉಮ್ಮನ್ ಚಾಂಡಿ ಅಡಿಗಲ್ಲು ಹಾಕಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/news/states/malabar-developers-to-launch-mall/article6640186.ece|title=Malabar Developers to launch mall in Calicut; Business Line|last=|date=27 November 2014|website=The Hindu|access-date=8 January 2016}}</ref> === ಇಹಾಮ್ ಡಿಜಿಟಲ್ === ಇಹಾಮ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಎಂಬುದು ಮಲಬಾರ್ ಗ್ರೂಪ್ ಮತ್ತು ನಿಕ್ಷನ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಒಡೆತನದ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗಿದ್ದು ಅದು [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಾಸ್ತ್ರ|ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್]], ಗೃಹೋಪಯೋಗಿ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಜೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಇಹಾಮ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಅನ್ನು [[ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ|ಕೋಝಿಕೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ]] ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಶೋರೂಮ್ ಹೊಂದಿದೆ. <ref name="Dulquer Salman">{{Cite web|url=http://www.godubai.com/citylife/press_release_page.asp?pr=115579|title=Film actor Dulquer Salman inaugurates Eham Digital in Dubai.|last=|first=|date=17 November 2017|website=}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.ehamdigital.com/|title=EHAM DIGITAL|website=www.ehamdigital.com|access-date=2022-10-16|archive-date=2022-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221019042606/https://ehamdigital.com/|url-status=dead}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಎಂ.ಪಿ. ಅಹಮ್ಮದ್ ಅವರು ಕೆಪಿ ಸುಬೈದಾ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಮಗ ಶಮ್‍‍ಲಾಲ್ ಅಹಮ್ಮದ್ ಕಂಪನಿಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.arabianbusiness.com/business/396056-going-for-gold|title=The Indian jewellery retailer that's now bigger than Tiffany's|date=8 May 2018}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಉದ್ಯಮಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] ewk7i2s08ff5do46drrylgznw8o824o 0 146105 1372828 1342683 2026-05-06T07:40:56Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372828 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Kumar Mangalam Birla|image=Kumar Mangalam Birla.jpg|caption=Birla in 2019|birth_date={{birth date and age|1967|06|14|df=y}}|birth_place=[[Calcutta]], [[West Bengal]], India|death_date=|alma_mater=[[University of Mumbai]] ([[BCom]])<br>[[London Business School]] (MBA)<br>[[Institute of Chartered Accountants of India]] (Chartered Accountant)|occupation=|title=Chairman, [[Aditya Birla Group]]|spouse={{marriage| Neerja Birla |1989}}|children=3 (including [[Ananya Birla]], [[Aryaman Birla]])|parents=[[Aditya Vikram Birla]] and [[Rajashree Birla]]}} '''ಕುಮಾರ್ ಮಂಗಳಂ ಬಿರ್ಲಾ''' (ಜನನ ೧೪ ಜೂನ್ ೧೯೬೭) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಬಿಲಿಯನೇರ್ ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮಿ, ಲೋಕೋಪಕಾರಿ, [[ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ಅಕೌಂಟೆಂಟ್]] ಮತ್ತು [[ಆದಿತ್ಯ ಬಿರ್ಲಾ ಗ್ರೂಪ್|ಆದಿತ್ಯ ಬಿರ್ಲಾ ಗ್ರೂಪ್‌ನ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಇದು ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜಾಗತಿಕ [[ಸಂಘಟಿತ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆ (ಕಂಪನಿ)|ಸಂಘಟಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾಗಿದೆ. ಅವರು ಬಿರ್ಲಾ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ & ಸೈನ್ಸ್‌ನ ಕುಲಪತಿಗಳು ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಅಹಮದಾಬಾದ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/education/kumar-mangalam-birla-appointed-as-new-chairman-of-iim-a-3097993/|title=Kumar Mangalam Birla appointed as ne''w chairman of IIM-A|date=23 October 2016|work=[[The Indian Express]]}}</ref> ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು ೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ ರಂತೆ US $೧೪ ಶತಕೋಟಿ ನಿವ್ವಳ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ == ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಬಿರ್ಲಾ ಕುಟುಂಬದ ನಾಲ್ಕನೇ ತಲೆಮಾರಿನ ಸದಸ್ಯ, ಕುಮಾರ್ ಬಿರ್ಲಾ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಹೆತ್ತವರಾದ ಆದಿತ್ಯ ವಿಕ್ರಮ್ ಬಿರ್ಲಾ ಮತ್ತು [[ರಾಜಶ್ರೀ ಬಿರ್ಲಾ]] ಮತ್ತು ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರಿ ವಾಸವದತ್ತಾ ಬಿರ್ಲಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು.<ref name="Forbes profile">{{Cite web|url=https://www.forbes.com/profile/kumar-birla/|title=Forbes Profile: Kumar Birla|website=Forbes.com|access-date=4 October 2021}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.forbes.com/profile/kumar-birla/ "Forbes Profile: Kumar Birla"]. ''Forbes.com''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">4 October</span> 2021</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/money/slide-show/slide-show-1-the-story-of-the-first-couple-of-the-birla-empire/20110706.htm|title=The story of the first couple of the Birla empire|website=Rediff.com|access-date=6 February 2019}}</ref> ಅವರು ಸಿಡೆನ್‌ಹ್ಯಾಮ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್‌ನಿಂದ ತಮ್ಮ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಮತ್ತು [[ಮುಂಬಯಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಮುಂಬೈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ]] ಎಚ್‌ಆರ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್‌ನಿಂದ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ನಂತರ ಅವರು ಲಂಡನ್ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ [[ಮಾಸ್ಟರ್‌ ಆಫ್‌ ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್‌|ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್]] ಅನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅವರು LBS ನಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="corporate">{{Cite web|url=http://www.adityabirla.com/the_group/km_birla_profile.htm|title=Mr. Kumar Mangalam Birla - Chairman of the Aditya Birla Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110201120/http://www.adityabirla.com/the_group/km_birla_profile.htm|archive-date=10 ನವೆಂಬರ್ 2012|access-date=27 December 2016|url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. Archived from [http://www.adityabirla.com/the_group/km_birla_profile.htm the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121110201120/http://www.adityabirla.com/the_group/km_birla_profile.htm |date=2012-11-10 }} on 10 November 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">27 December</span> 2016</span>.</cite></ref> ಅವರು ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ [[ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ಅಕೌಂಟೆಂಟ್|ಚಾರ್ಟರ್ಡ್]] ಅಕೌಂಟೆಂಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದಿಂದ (ICAI) ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ಅಕೌಂಟೆಂಟ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.adityabirla.com/about-us/leadership/kumar-mangalam-birla|title=Mr. Kumar Mangalam Birla|website=abg.com}}</ref> == ವೃತ್ತಿ == ಬಿರ್ಲಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆ ಆದಿತ್ಯ ವಿಕ್ರಮ್ ಬಿರ್ಲಾ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ೨೮ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ಆದಿತ್ಯ ಬಿರ್ಲಾ ಗ್ರೂಪ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.indiaherald.com/Politics/Read/342384/Kumar-Mangalam-Birla-History-Maker-Founder-of-Aditya-Birla-Group|title=Kumar Mangalam Birla History Maker Founder of Aditya Birla Group|work=APHerald [Andhra Pradesh Herald]|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/magazine/anniversary/story/20210104-i-had-no-choice-but-to-grow-up-fast-1753013-2020-12-26|title=I had no choice but to grow up fast: Kumar Mangalam Birla|access-date=}}</ref> ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಗುಂಪಿನ ವಾರ್ಷಿಕ ವಹಿವಾಟು ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ US$೨ ಶತಕೋಟಿಯಿಂದ೨೦೨೧ <ref>{{Cite web|url=https://www.business-standard.com/article/companies/aditya-birla-group-of-challenges-and-opportunities-112090900061_1.html|title=Aditya Birla Group: Of challenges and opportunities|date=24 January 2013|website=Business Standard|access-date=25 July 2022}}</ref> US$೪೫ ಶತಕೋಟಿಗೆ ಏರಿತು. ಇಂದು, ಗುಂಪು ಆರು ಖಂಡಗಳಾದ್ಯಂತ ೩೬ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಆದಾಯದ ೫೦% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಗರೋತ್ತರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/aditya-birla-group-invests-undisclosed-sum-in-zand-in-uae/articleshow/89595716.cmsl|title=Aditya Birla Group invests undisclosed sum in Zand in UAE|date=15 February 2022|website=Economic Times|access-date=25 July 2022}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಟೈಮ್‌ಲೈನ್ == ೧೯೯೫-೨೯೯೫ ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ, ಕುಮಾರ್ ಮಂಗಲಂ ಬಿರ್ಲಾ ಕುಟುಂಬದ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಂಡ್ನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಗುಂಪು ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು - ಆದಿತ್ಯ ಬಿರ್ಲಾ ಗ್ರೂಪ್ (ABG) ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/money/2005/sep/19spec.htm|title=Kumar Mangalam: The biggest Birla|date=19 September 2005|website=Rediff|access-date=1 March 2022}}</ref> ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ, ಬಿರ್ಲಾ ಅವರ ABG ಯ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಹಿಂಡಾಲ್ಕೊ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ನಿಫ್ಟಿ ಕಾಪರ್ ಮೈನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಆದರೆ ಆದಿತ್ಯ ಬಿರ್ಲಾ ಗ್ರೂಪ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮೌಂಟ್ ಗಾರ್ಡನ್ ತಾಮ್ರದ ಗಣಿಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/hindalco-to-acquire-nifty-copper-mine-in-australia/articleshow/35377714.cms|title=Hindalco to acquire Nifty copper mine in Australia|date=24 January 2003|website=Times Of India|access-date=1 March 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/birla-copper-buys-aussie-mining-firm/71399/|title=Birla Copper Buys Aussie Mining Firm|date=25 January 2003|website=Financial Express|access-date=1 March 2022}}</ref> ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ, ಬಿರ್ಲಾ L&T ಸಿಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಪಾಲನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು, ನಂತರ ಅದನ್ನು ಅಲ್ಟ್ರಾಟೆಕ್ ಸಿಮೆಂಟ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-corporate/article28886849.ece|title=L&T Cement is now UltraTech Cement|date=14 October 2004|website=The Hindu Businessline|access-date=1 March 2022}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಬಿರ್ಲಾ ನೇತೃತ್ವದ ಗುಂಪಿನ ಪ್ರಮುಖ ಹಿಂಡಾಲ್ಕೊ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಭಾರತೀಯ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಕಂಪನಿಯ (ಇಂಡಾಲ್) ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯವಹಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/business-empires-the-birlas/av-birla-group/indal/indals-metals-businesses-to-be-merged-with-hindalco/articleshow/907010.cms?|title=Indal's metals businesses to be merged with Hindalco|date=24 August 2004|website=The Economic Times|access-date=1 March 2022}}</ref> <nowiki></br></nowiki>'''2005-2015''' ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಆದಿತ್ಯ ಬಿರ್ಲಾ ಗ್ರೂಪ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಹಿಂಡಾಲ್ಕೊದಿಂದ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ರೋಲ್ಡ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದಕರಾದ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಮೂಲದ ನೋವೆಲಿಸ್ ಇಂಕ್ ಅನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಬಿರ್ಲಾ ಮುಂದಾಳತ್ವ ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india/hindalco-buys-us-based-novelis-inc-for-6-billion/story-ewOSGIxUarxJKacMDITWEL.html|title=Hindalco buys US-based Novelis Inc for $6 billion|date=17 February 2007|website=Hindustan Times|access-date=1 March 2022}}</ref> ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಬಿರ್ಲಾ ಅವರ ಆದಿತ್ಯ ಬಿರ್ಲಾ ನುವೋ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಫ್ಯೂಚರ್ ಗ್ರೂಪ್‌ನ ಪ್ಯಾಂಟಲೂನ್ ರಿಟೇಲ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/Companies/7gYxcYC8xH8OjggQWmIfAJ/Aditya-Birla-to-buy-Pantaloons-retail-chain.html|title=Aditya Birla to buy Pantaloons retail chain|date=1 May 2012|website=Livemint|access-date=1 March 2022}}</ref> ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಆದಿತ್ಯ ಬಿರ್ಲಾ ಕೆಮಿಕಲ್ಸ್, ಬಿರ್ಲಾ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸೋಲಾರಿಸ್ ಕೆಮ್ಟೆಕ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ನ ಕ್ಲೋರ್-ಕ್ಷಾರ ಮತ್ತು ಫಾಸ್ಪರಿಕ್ ಆಸಿಡ್ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/Home-Page/B2xairAeMOhSwU3Xi1tzGN/Aditya-Birla-Chem-to-acquire-Solaris-Chemtech-unit.html|title=Aditya Birla Chem to acquire Solaris Chemtech unit|date=31 May 2013|website=Livemint|access-date=1 March 2022}}</ref> ಭಾರತೀಯ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಹಂಚಿಕೆ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಬಿರ್ಲಾ ಅವರ ಹೆಸರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಅದು ೨೦೦೪ ಮತ್ತು ೨೦೦೯ <ref>{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/kumar-mangalam-birla-embroiled-in-coalgate-case-with-cbi-filing-14th-fir/1183040/|title=Kumar Mangalam Birla embroiled in Coalgate case with CBI filing 14th FIR|date=16 October 2013|website=www.financialexpress.com}}</ref> ನಡುವಿನ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳ ಹಂಚಿಕೆಗೆ ಅದರ ಮೂಲವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದೆ. ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಸಿಬಿಐ ಬಿರ್ಲಾ ವಿರುದ್ಧ ಮುಚ್ಚಳಿಕೆ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತ್ತು.<ref>{{Cite web|url=https://m.businesstoday.in/story/cbi-closure-report-against-kumar-mangalam-birla-coal-scam/1/209815.html|title=CBI files closure report against Kumar Mangalam Birla in coal block allocation scam|website=m.businesstoday.in|language=en|access-date=2022-10-16|archive-date=2020-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029163717/https://m.businesstoday.in/story/cbi-closure-report-against-kumar-mangalam-birla-coal-scam/1/209815.html|url-status=dead}}</ref> ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಆದಿತ್ಯ ಬಿರ್ಲಾ ಗ್ರೂಪ್ ತನ್ನ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಚಿಲ್ಲರೆ ಸಂಸ್ಥೆ ಪ್ಯಾಂಟಲೂನ್ಸ್ ಫ್ಯಾಶನ್ ಮತ್ತು ರಿಟೇಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಬ್ರ್ಯಾಂಡೆಡ್ ಉಡುಪು ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಏಕೀಕರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಆದಿತ್ಯ ಬಿರ್ಲಾ ಫ್ಯಾಶನ್ & ರಿಟೇಲ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿತು, ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟ ಮಳಿಗೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಭಾರತದ ಅಗ್ರ ಬ್ರಾಂಡ್ ಬಟ್ಟೆ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/Companies/Tkmkh24tHNUfX21ngDTgTP/Aditya-Birla-Group-to-merge-Madura-Garments-with-Pantaloon-R.htm|title=Aditya Birla Group to merge apparel business units|date=4 May 2015|website=Livemint|access-date=1 March 2022}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <nowiki></br></nowiki>'''2016-ಪ್ರಸ್ತುತ''' ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಕುಮಾರ್ ಬಿರ್ಲಾ ಅವರು [[ಆದಿತ್ಯ ಬಿರ್ಲಾ ಗ್ರೂಪ್|ಆದಿತ್ಯ ಬಿರ್ಲಾ ಗ್ರೂಪ್‌ಗಾಗಿ]] ಹೊಸ ಲೋಗೋವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/aditya-birla-group-logo-gets-a-young-makeover/articleshow/54258423.cms|title=Aditya Birla Group logo gets a young makeover|date=10 September 2016|website=Times of India|access-date=1 March 2022}}</ref> ಜೂನ್ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಬಿರ್ಲಾ ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಟ್ರಾಟೆಕ್ ಸಿಮೆಂಟ್ ಐದು ಗ್ರೈಂಡಿಂಗ್ ಘಟಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೈಪ್ರಕಾಶ್ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ಸ್‌ನ ಆರು ಸಿಮೆಂಟ್ ಸ್ಥಾವರಗಳ ಸ್ವಾಧೀನವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/cement/ultratech-completes-acquisition-of-jaiprakash-group-cement-business/articleshow/59372842.cms?from=mdr|title=UltraTech completes acquisition of Jaiprakash group cement business|date=29 June 2017|website=Times of India|access-date=1 March 2022}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಬಿರ್ಲಾ ಅವರು ಪ್ರೀಮಿಯಂ ಡಿಜಿಟಲ್ ಡ್ರಾಮಾ ಸರಣಿಯನ್ನು ರಚಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಮಾಧ್ಯಮ, ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಐಪಿ ರಚನೆ ಸ್ಟುಡಿಯೊವಾದ ಅಪ್ಲಾಸ್ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿದರು. ಬಾಲಾಜಿ ಟೆಲಿಫಿಲ್ಮ್ಸ್‌ನ ಮಾಜಿ ಸಿಇಒ ಸಮೀರ್ ನಾಯರ್, ಆದಿತ್ಯ ಬಿರ್ಲಾ ಗ್ರೂಪ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಉದ್ಯಮದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/Companies/gcAeHpIUwsSH0mfx612uUM/Kumar-Mangalam-Birla-revives-Applause-Entertainment-for-cont.html|title=Kumar Mangalam Birla revives Applause Entertainment for content play|date=17 August 2017|website=Livemint|access-date=1 March 2022}}</ref> ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಆದಿತ್ಯ ಬಿರ್ಲಾ ಗ್ರೂಪ್ ಒಡೆತನದ ಐಡಿಯಾ ಸೆಲ್ಯುಲಾರ್ ಅನ್ನು ವೊಡಾಫೋನ್ ಇಂಡಿಯಾದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು - ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಟೆಲಿಕಾಂ ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರ - ವೊಡಾಫೋನ್ ಐಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್. ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಬಿರ್ಲಾ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಟ್ರಾಟೆಕ್ ಸಿಮೆಂಟ್ ಸೆಂಚುರಿ ಟೆಕ್ಸ್‌ಟೈಲ್ಸ್‌ನ ಸಿಮೆಂಟ್ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಬಿನಾನಿ ಸಿಮೆಂಟ್ ಅಲ್ಟ್ರಾಟೆಕ್ ಸಿಮೆಂಟ್‌ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/ultratech-to-buy-centurys-cement-biz-in-rs-8621cr-deal/articleshow/64249959.cms|title=UltraTech to buy Century’s cement business in Rs 8,621 crore deal|date=21 May 2018|website=Times of India|access-date=1 March 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/binani-cement-becomes-ultratechs-subsidiary/article25559146.ece|title=Binani Cement becomes UltraTech’s subsidiary|date=21 November 2018|website=The Hindu Businessline|access-date=1 March 2022}}</ref> ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಬಿರ್ಲಾ ನೇತೃತ್ವದ ನೋವೆಲಿಸ್ ಅಲೆರಿಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು.೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ೨.೮ ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.business-standard.com/article/companies/hindalco-s-subsidiary-novelis-completes-2-8-bn-acquisition-of-aleris-120041401583_1.html|title=Hindalco's subsidiary Novelis completes $2.8 bn acquisition of Aleris|date=14 April 2020|website=Business Standard|access-date=1 March 2022}}</ref> ಬಿರ್ಲಾ ಅವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ, ಆದಿತ್ಯ ಬಿರ್ಲಾ ಫ್ಯಾಶನ್ ಮತ್ತು ರಿಟೇಲ್ (ABFRL) ಜೇಪೋರ್ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಡಿಸೈನರ್ ವೇರ್ ಲೇಬಲ್ ಶಾಂತನು ಮತ್ತು ನಿಖಿಲ್ ಅನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಫಿನೆಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಡಿಸೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ೫೧% ಪಾಲನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/industry/retail/aditya-birla-fashion-and-retail-set-to-expand-jaypore-shantanu-nikhil-brand-1565410899228.html|title=Aditya Birla Fashion and Retail set to expand Jaypore, Shantanu & Nikhil brand|date=10 August 2019|website=Livemint|access-date=1 March 2022}}</ref> ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ವಾಲ್‌ಮಾರ್ಟ್ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ INR ೧೫೦೦ ಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಆದಿತ್ಯ ಬಿರ್ಲಾ ಫ್ಯಾಶನ್ ಮತ್ತು ರಿಟೇಲ್‌ನಲ್ಲಿ ೭.೮% ಪಾಲನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/funding/flipkart-to-invest-rs-1500-crore-in-aditya-birla-fashion-retail/articleshow/78822695.cms|title=Flipkart to invest Rs 1,500 crore in Aditya Birla Fashion & Retail|date=23 October 2020|website=Economic Times|access-date=1 March 2022}}</ref> ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ಜಾಗತಿಕ ಸಂಘಟಿತ [[ಆದಿತ್ಯ ಬಿರ್ಲಾ ಗ್ರೂಪ್|ಆದಿತ್ಯ ಬಿರ್ಲಾ ಗ್ರೂಪ್‌ನ]] ಪ್ರಮುಖ ಕಂಪನಿಯಾದ ಗ್ರಾಸಿಮ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ INR ೫೦೦೦ ಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಪೇಂಟ್ಸ್ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/paper-/-wood-/-glass/-plastic/-marbles/grasim-approves-rs-5000-crore-capex-for-paints-business/articleshow/85688010.cms?|title=Grasim approves Rs 5,000-crore capex for paints business|date=28 August 2021|website=Economic Times|access-date=1 March 2022}}</ref> ಆದಿತ್ಯ ಬಿರ್ಲಾ ಫ್ಯಾಷನ್ ಮತ್ತು ರಿಟೇಲ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ABFRL) ಡಿಸೈನರ್ ಬ್ರಾಂಡ್ ಸಬ್ಯಸಾಚಿಯಲ್ಲಿ ೫೧% ಪಾಲನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅದೇ ವರ್ಷದ ನಂತರ, ಬಿರ್ಲಾ ನೇತೃತ್ವದ ABFRL ಡಿಸೈನರ್ ತರುಣ್ ತಹಿಲಿಯಾನಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರೀಬಾಕ್‌ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರೀಡಾ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಜೀವನಶೈಲಿ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ABFRL ಅಥೆಂಟಿಕ್ ಬ್ರಾಂಡ್ಸ್ ಗ್ರೂಪ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/companies/news/abfrl-expects-10-15-of-revenue-from-online-first-brands-in-5-years-11644924927973.html|title=ABFRL planning portfolio of up to 30 internet first brands|date=16 February 2022|website=Economic Times|access-date=1 March 2022}}</ref> ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ಬಿರ್ಲಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ಐಡಿಯಾ ಸೆಲ್ಯುಲರ್ ಮತ್ತು ವೊಡಾಫೋನ್ ಇಂಡಿಯಾ ನಡುವಿನ ೨೦೧೮ ರ ವಿಲೀನದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಟೆಲಿಕಾಂ ಸಂಸ್ಥೆ ವೊಡಾಫೋನ್ ಐಡಿಯಾದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಲ್ಲದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.business-standard.com/article/companies/kumar-mangalam-birla-steps-down-from-vodafone-idea-board-after-stake-offer-121080500040_1.html|title=Kumar Mangalam Birla steps down from Vodafone Idea board after stake offer|date=5 August 2021|website=Business Standard|access-date=1 March 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fortuneindia.com/enterprise/kumar-mangalam-birla-as-acquisitive-as-ever/102494|title=Kumar Mangalam Birla: As acquisitive as ever|date=24 September 2018|website=Fortune India|access-date=1 March 2022}}</ref> ಜನವರಿ ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ABFRL ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಮಸಾಬಾ ಲೈಫ್‌ಸ್ಟೈಲ್‌ನಲ್ಲಿ ೫೧% ಪಾಲನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.in/business/ecommerce/news/aditya-birla-fashion-retail-d2c-unit-will-sell-ethnic-and-wedding-wear-from-top-designers/articleshow/89347587.cms|title=Birla has the best wedding suits stacked up and he wants them displayed on your phone|date=4 February 2022|website=Business Insider|access-date=1 March 2022|archive-date=17 ಮಾರ್ಚ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317053204/https://www.businessinsider.in/business/ecommerce/news/aditya-birla-fashion-retail-d2c-unit-will-sell-ethnic-and-wedding-wear-from-top-designers/articleshow/89347587.cms|url-status=dead}}</ref> == ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ == ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಡ್ವರ್ಟೈಸಿಂಗ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ನ "CEO ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ" ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಿರ್ಲಾ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ; ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ US ಇಂಡಿಯಾ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ "ಗ್ಲೋಬಲ್ ಲೀಡರ್‌ಶಿಪ್ ಅವಾರ್ಡ್"; ೧೦೦೩ ಮತ್ತು ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ "ಬಿಸಿನೆಸ್ ಲೀಡರ್ ಅವಾರ್ಡ್"; ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲೀಡರ್‌ಶಿಪ್ ಅವಾರ್ಡ್ - ಫ್ಲ್ಯಾಗ್‌ಶಿಪ್ ಅವಾರ್ಡ್ “ವರ್ಷದ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿ ೨೦೧೨; NDTV ಪ್ರಾಫಿಟ್ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಲೀಡರ್‌ಶಿಪ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ೨೦೧೨, "ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪೂರ್ತಿದಾಯಕ ನಾಯಕ"; CNBCTV18 IBLA "ಭಾರತವನ್ನು ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲು ವ್ಯಾಪಾರ ನಾಯಕ ೨೦೧೨"; CNN-IBN "ವರ್ಷದ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ೨೦೧೦"; JRD ಟಾಟಾ "ನಾಯಕತ್ವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ೨೦೦೮"; NDTVಯ “ಗ್ಲೋಬಲ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಲೀಡರ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್ ೨೦೦೭”.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiaherald.com/Politics/Read/342384/Kumar-Mangalam-Birla-History-Maker-Founder-of-Aditya-Birla-Group|title=Kumar Mangalam Birla History Maker Founder of Aditya Birla Group|website=indiaherald.com}}</ref> ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ, ಬಿರ್ಲಾ ಬಿರ್ಲಾ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ & ಸೈನ್ಸ್ (BITS) ಮತ್ತು BITS ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ (BITSoM) ನ ಕುಲಪತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು [[ಇಂಡಿಯನ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ದೆಹಲಿ|ಐಐಟಿ ದೆಹಲಿ]], ಐಐಎಂ ಅಹಮದಾಬಾದ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕಾಗಿ ರೋಡ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಲಂಡನ್ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ನ ಏಷ್ಯಾ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ನ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಸಹವರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://businesswireindia.com/news/news-details/london-business-school-honours-mr-kumar-mangalam-birla/1370|title=London Business School Honours Mr Kumar Mangalam Birla|website=Businesswireindia.com|access-date=6 February 2019|archive-date=27 ಜನವರಿ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190127035008/https://businesswireindia.com/news/news-details/london-business-school-honours-mr-kumar-mangalam-birla/1370|url-status=dead}}</ref> == ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯತ್ವಗಳು ಮತ್ತು ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳು == * ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಆದಿತ್ಯ ಬಿರ್ಲಾ ಸಮೂಹ. * ಚಾನ್ಸೆಲರ್, ಬಿಟ್ಸ್, ಪಿಲಾನಿ, ಹೈದರಾಬಾದ್, ಗೋವಾ ಮತ್ತು ದುಬೈ.<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/education/news/bits-pilani-to-invest-rs-1-500-crore-for-new-b-school-in-mumbai-km-birla-11611827972092.html|title=BITS Pilani to invest ₹1,500 cr to set up B-school in Mumbai|date=28 January 2021|website=Livemint|access-date=26 May 2022}}</ref> * ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ, BITS ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ (BITSoM).<ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/education/bitsom-to-collaborate-with-london-business-school-for-global-immersions-executive-education/articleshow/82767941.cms|title=BITSoM to collaborate with London Business School for global immersions, executive education|date=19 May 2021|website=Economic Times|access-date=26 May 2022}}</ref> * ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್, ಅಹಮದಾಬಾದ್. * ಸದಸ್ಯ, ಏಷ್ಯಾ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿ, ಲಂಡನ್ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಸ್ಕೂಲ್ (LBS). * ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ರೋಡ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ. * ನಿರ್ದೇಶಕರು, ಜಿಡಿ ಬಿರ್ಲಾ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ.<ref name="hindustantimes.com">{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/kumar-mangalam-birla-a-top-notch-industry-man-with-a-passion-to-educate/story-bn5jfWS7hOPzEMBWj7oQCP.html|title=Kumar Mangalam Birla, a top-notch industry man with a passion to educate|date=24 November 2019|website=Hindustan Times|access-date=26 May 2022}}</ref> * ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಐಐಟಿ ದೆಹಲಿ.<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/education/kumar-mangalam-birla-named-new-chairman-of-iit-delhi-board/story-bbhYwpujGYsTOpSxaT1QcN.html|title=Kumar Mangalam Birla named new chairman of IIT Delhi Board|date=21 January 2016|website=Hindustan Times|access-date=26 May 2022}}</ref> * ಮಾಜಿ ನಿರ್ದೇಶಕರು, ಕೇಂದ್ರೀಯ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿ, ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್.<ref>{{Cite web|url=https://www.business-standard.com/article/finance/kumar-birla-premji-on-rbi-central-board-106062900038_1.html|title=Kumar Birla, Premji on RBI central board|date=19 January 2013|website=Hindustan Times|access-date=26 May 2022}}</ref> * ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿ, ಕಂಪನಿ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ. * ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸ್ ಮತ್ತು ಎಕ್ಸ್ಚೇಂಜ್ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (SEBI) ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಆಡಳಿತದ ಸಮಿತಿ. * ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಟ್ರೇಡ್, ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವಾಲಯ. * ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, SEBI ನ ಒಳಗಿನ ವ್ಯಾಪಾರದ ಸಮಿತಿ.<ref>{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/sebi-notifies-strict-amendments-to-insider-trading-regulations/38490|title=Sebi notifies strict amendments to insider trading regulations|date=23 February 2002|website=Financial Express|access-date=26 May 2022}}</ref> * ಮಾಜಿ ಕನ್ವೀನರ್, ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಸರಳೀಕರಣಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕಾರ್ಯಪಡೆ. * ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಭಾರತದ ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿಯ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ.<ref name="hindustantimes.com"/> == ಗೌರವಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == {| class="wikitable sortable " |+ |'''ವರ್ಷ''' | '''ಹೆಸರು''' | '''ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡುವ ಸಂಸ್ಥೆ''' | '''Ref.''' |- | 2001 | ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದ್ಯಮಿ | ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಜಾಲ | <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Reverse-brain-drain-trend-Birla/articleshow/1549660664.cms|title=Times of India}}</ref> |- | 2003 | ವರ್ಷದ ವ್ಯಾಪಾರ ನಾಯಕ | [[ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್|ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]] | <ref>{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/business/india-business/parekh-gets-et-lifetime-achievement-award/articleshow/183255.cms|title=Times of India}}</ref> |- | 2003 | ವರ್ಷದ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಮ್ಯಾನ್ | ವ್ಯಾಪಾರ ಭಾರತ | <ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/kumar-mangalam-birla-named-businessman-of-the-year/articleshow/375293.cms?from=mdr|title=Economic Times}}</ref> |- | 2004 | ಯುವ ಜಾಗತಿಕ ನಾಯಕ | ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆ (ದಾವೋಸ್) | <ref>{{Cite web|url=https://www.indiaonline.in/about/personalities/businessmenandentrepreneurs/kumar-mangalam-birla|title=IndiaOnline}}</ref> |- | 2004 | ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಲಿಟರೇಚರ್ (ಹಾನೊರಿಸ್ ಕಾಸಾ) | [[ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] | <ref>{{Cite web|url=https://thehinduimages.com/details-page.php?id=3465546|title=The Hindu Group|access-date=2022-10-16|archive-date=2021-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20211002210415/https://thehinduimages.com/details-page.php?id=3465546|url-status=dead}}</ref> |- | 2005 | ಅರ್ನ್ಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ವರ್ಷದ ಯುವ ಉದ್ಯಮಿ - ಭಾರತ | [[ಅರ್ನ್ಸ್ಟ್|ಅರ್ನ್ಸ್ಟ್ & ಯಂಗ್]] | <ref>{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/business/india-business/kumar-mangalam-birla-bags-ernst-young-award/articleshow/1293141.cms|title=Time of India}}</ref> |- | 2007 | ಗ್ಲೋಬಲ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಲೀಡರ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್ | NDTV | <ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/video/shows/ndtv-special-ndtv-profit/ndtv-profit-business-leadership-awards-2010-161934|title=ndtv.com}}</ref> |- | 2008 | JRD ಟಾಟಾ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ನಾಯಕತ್ವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | AIMA | <ref>{{Cite web|url=https://www.aima.in/content/events/aima-awards/aima-jrd-tata-corporate-leadership-award|title=AIMA Website}}</ref> |- | 2008 | ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಲಿಟರೇಚರ್ | SRM ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | <ref>{{Cite web|url=https://www.srmist.edu.in/9th_convocation/honarary_degree.php|title=SRM University Website|access-date=2022-10-16|archive-date=2021-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029174612/https://www.srmist.edu.in/9th_convocation/honarary_degree.php|url-status=dead}}</ref> |- | 2011 | ವರ್ಷದ GQ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಲೀಡರ್ | ಕಾಂಡೆ ನಾಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರೈ. ಲಿಮಿಟೆಡ್ | <ref>{{Cite web|url=https://www.gqindia.com/content/men-year-2011-winners|title=GQ India}}</ref> |- | 2012 | ವರ್ಷದ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿ | ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲೀಡರ್‌ಶಿಪ್ ಅವಾರ್ಡ್ (FILA) | <ref>{{Cite web|url=https://www.forbesindia.com/article/leaderhip-award-2012/kumar-mangalam-birla-a-man-for-all-seasons/33839/1|title=Forbes India}}</ref> |- | 2012 | ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪೂರ್ತಿದಾಯಕ ನಾಯಕ | NDTV | <ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/video/business/news/inspiring-business-leader-kumar-mangalam-birla-270942|title=NDTV Profit}}</ref> |- | 2012 | ಭಾರತವನ್ನು ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲು ಉದ್ಯಮ ನಾಯಕ | CNBCTV18 | <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatimes.com/lifestyle/work-and-life/high-life-with-kumar-mangalam-birla-106716.html|title=India Times}}</ref> |- | 2012 | ಗ್ಲೋಬಲ್ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಲೀಡರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | NASSCOM | <ref>{{Cite web|url=https://www.prnewswire.co.uk/news-releases/nasscom-announces-the-8th-annual-global-leadership-awards-144554955.html|title=NASSCOM}}</ref> |- | 2012 | ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ (ಹಾನೊರಿಸ್ ಕಾಸಾ) | ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | <ref>{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/home/education/news/girls-outshine-boys-bag-top-ranks/articleshow/12589636.cms|title=Times of India}}</ref> |- | 2013 | ವರ್ಷದ ವ್ಯಾಪಾರ ನಾಯಕ | [[ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್|ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]] | <ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/et-awards-2012-13-meet-the-8-magnificent-leaders-who-changed-india-with-their-determination/articleshow/23064290.cms#:~:text=With%20these%20attributes%20in%20mind,Business%20Leader%20of%20the%20Year|title=Economic Times}}</ref> |- | 2013 | ನಾಲ್ಕನೇ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ CEO ಸ್ಥಾನ | ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ ನ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಇಂಡಿಯಾದ 100 CEO ಗಳ ಡೆಫಿನಿಟಿವ್ ಪವರ್ ಪೋಸ್ಟಿಂಗ್ | <ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/most-powerful-ceos-2013-what-the-2030-list-may-look-like/articleshow/21018954.cms?from=mdr|title=Most Powerful CEOs 2013: What the 2030 list may look like}}</ref> |- | 2014 | ಗೌರವ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡರು | ರೋಟರಿ ಕ್ಲಬ್ ಆಫ್ ಮುಂಬೈ | <ref>{{Cite web|url=https://rotaryclubofbombay.org/rotarians-captivated-by-kumar-mangalam-birla/|title=ROTARIANS CAPTIVATED BY KUMAR MANGALAM BIRLA}}</ref> |- | 2016 | ವರ್ಷದ CEO | ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಡ್ವರ್ಟೈಸಿಂಗ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ | <ref>{{Cite web|url=https://www.business-standard.com/article/companies/k-m-birla-bharat-patel-felicitated-at-ad-awards-show-116031400019_1.html|title=K M Birla, Bharat Patel felicitated at ad awards show}}</ref> |- | 2017 | ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದ್ಯಮಿ | CNBC-TV18 - IBLA | <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/business/cnbc-tv18-hosts-13th-edition-of-india-business-leader-awards-kumar-mangalam-birla-named-outstanding-businessman-of-the-year-4421635.html|title=CNBC-TV18 hosts 13th edition of India Business Leader Awards; Kumar Mangalam Birla named Outstanding Businessman of the Year}}</ref> |- | 2017 | GIL ದೂರದೃಷ್ಟಿಯ ನಾಯಕತ್ವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | ಫ್ರಾಸ್ಟ್ & ಸುಲ್ಲಿವಾನ್ | <ref>{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/business-wire/frost-amp-sullivan-to-honor-global-icon-and-indian-industrialist-mr-kumar-mangalam-birla-at-its-growth-innovation-amp-leadership-gil-india-2017-summit/article9854134.ece|title=The Hindu Business Online}}</ref> |- | 2019 | ಗ್ಲೋಬಲ್ ಏಷ್ಯನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | ಎಬಿಎಲ್ಎಫ್ | <ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/kumar-mangalam-birla-conferred-ablf-global-asian-award-11573135159201.html|title=Kumar Mangalam Birla conferred ABLF Global Asian award}}</ref> |- | 2021 | ವ್ಯಾಪಾರ ರೂಪಾಂತರದಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ಜಾಗತಿಕ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿ | ಸಿಂಧೂ ಉದ್ಯಮಿಗಳು (TiE) | <ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/kumar-mangalam-birla-receives-global-entrepreneur-of-the-year-award-from-tie/articleshow/88323326.cms|title=Kumar Mangalam Birla receives Global Entrepreneur of the Year Award from TiE}}</ref> |} == ಪರೋಪಕಾರ == ಎಡೆಲ್‌ಗಿವ್ ಹುರುನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲೋಕೋಪಕಾರಿ ಪಟ್ಟಿ ೨೦೨೧ ರ ಪ್ರಕಾರ, ಕುಮಾರ್ ಮಂಗಳಂ ಬಿರ್ಲಾ ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ದೇಣಿಗೆ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಲೋಕೋಪಕಾರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/photos/india/edelgive-hurun-india-philanthropy-list-2021-top-10-most-generous-people-in-india-7644081-11.html|title=EdelGive Hurun India Philanthropy List 2021 Top 10 most generous people in India|date=28 October 2021|website=Moneycontrol|access-date=24 January 2022}}</ref> ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಆದಿತ್ಯ ಬಿರ್ಲಾ ಗ್ರೂಪ್ ರೂ. ಕೋವಿಡ್ ಪರಿಹಾರ ಕ್ರಮಗಳಿಗಾಗಿ ೫೦೦ ಕೋಟಿ ರೂ. ಇದರಲ್ಲಿ ರೂ. PM-CARES ನಿಧಿಗೆ ೪೦೦ ಕೋಟಿ ರೂ.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/business/story/covid-19-aditya-birla-group-donates-rs-500-crores-in-pm-cares-fund-1663117-2020-04-04|title=Covid-19: Aditya Birla Group donates Rs 500 crores in PM-CARES fund|website=India Today|access-date=24 January 2022}}</ref> ಕುಮಾರ್ ಮಂಗಳಂ ಬಿರ್ಲಾ ಅವರು ಲಂಡನ್ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ೧೦ ಪೂರ್ಣ ಸಮಯದ MBA ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ೧೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಪೌಂಡ್ ದತ್ತಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬಿಕೆ ಬಿರ್ಲಾ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಬಿರ್ಲಾ ಅವರ ದಿವಂಗತ ಅಜ್ಜ ಬಸಂತ್ ಕುಮಾರ್ ಬಿರ್ಲಾ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಯುರೋಪಿಯನ್ ವ್ಯಾಪಾರ ಶಾಲೆಗೆ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದತ್ತಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/london-business-school-gets-a-15-million-pound-endowed-scholarship-gift-from-km-birla-to-honour-bk-birlas-legacy/articleshow/70177558.cms|title=London Business School gets a 15 million pound endowed scholarship gift from KM Birla to honour BK Birla's legacy|website=Economic Times|access-date=24 January 2022}}</ref> ಬಿರ್ಲಾ ಕುಟುಂಬವು ಬಿಟ್ಸ್ ಪಿಲಾನಿ ಮತ್ತು ಬಿರ್ಲಾ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/economy/explained-why-are-top-business-leaders-betting-big-on-education-institutes-6491051.html|title=Explained: Why are top business leaders betting big on education institutes?|website=Moneycontrol|access-date=24 January 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fortuneindia.com/people/the-conscious-capitalist-with-nationalism-at-heart/103371|title=B.K. Birla: The conscious capitalist with nationalism at heart|website=Moneycontrol|access-date=24 January 2022}}</ref> == ಸಹ ನೋಡಿ == * ಕೋಟ್ಯಾಧಿಪತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ಲಂಡನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಜನರ ಪಟ್ಟಿ * ಭಾರತೀಯ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಹಂಚಿಕೆ ಹಗರಣ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Articles with hCards]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಉದ್ಯಮಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] 981nu7ezybabgt8amtj0jr2ygh75sr5 0 147623 1372771 1372378 2026-05-05T12:31:35Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372771 wikitext text/x-wiki {{Infobox ವಿಜ್ಞಾನಿ|name=ಆರ್.ಸೌಧಾಮಿನಿ|image=|alt=|caption=|birth_date={{Birth date and age|df=y|1964|5|24}}|birth_place=[[ತಮಿಳುನಾಡು]], ಭಾರತ|death_date=|death_place=|residence=[[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]]|nationality=[[ಭಾರತ]]|fields={{ublist | ಪ್ರೊಟೀನ್ ಸೈನ್ಸ್ | ಜೀನೋಮ್ ಅನುಕ್ರಮ }}|workplaces={{ublist | ಜೈವಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೇಂದ್ರ }}|alma_mater={{ublist | [[ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ]] | ಬಿರ್ಕ್‌ಬೆಕ್, ಲಂಡನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] }}|doctoral_advisor={{ublist | ಟಾಮ್ ಬ್ಲಂಡೆಲ್ }}|doctoral_students=|known_for=ಪ್ರೋಟೀನ್ ವಿಜ್ಞಾನದ ಮೇಲೆ ಕಂಪ್ಯೂಟೇಶನಲ್ ಅಧ್ಯಯನಗಳು|awards={{ublist| ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜೈವಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ,| ಹ್ಯೂಮನ್ ಫ್ರಾಂಟಿಯರ್ ಸೈನ್ಸ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಪ್ರಶಸ್ತಿ,| ಭಾರತ್ ಜ್ಯೋತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ}}}} '''ರಾಮನಾಥನ್ ಸೌಧಾಮಿನಿ''' ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಕಂಪ್ಯೂಟೇಶನಲ್ ಬಯಾಲಜಿಸ್ಟ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು [[ಬಯೋಇನ್‌ಫರ್ಮ್ಯಾಟಿಕ್ಸ್‌|ಬಯೋಇನ್ಫರ್ಮ್ಯಾಟಿಷಿಯನ್]] ಮತ್ತು [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿರುವ]] ಟಿಐಎಫ್‍ಆರ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಸೌಲಭ್ಯವಾದ ಜೈವಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೇಂದ್ರದ ಜೀವರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ, ಜೈವಿಕ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಮಾಹಿತಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರೊಟೀನ್ ಸೈನ್ಸ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಂಪ್ಯೂಟೇಶನಲ್ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿರುವ ಸೌಧಾಮಿನಿ ಅವರು ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಸ್ಟೆಮ್ ಸೆಲ್ ಬಯಾಲಜಿ ಮತ್ತು ಪುನರುತ್ಪಾದಕ ಔಷಧ ಜೊತೆಗೆ ಸಹಯೋಗಿಯಾಗಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಮತ್ತು [[ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿ|ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯ]] ಚುನಾಯಿತ ಫೆಲೋ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಇಲಾಖೆಯು ಅವರಿಗೆ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಜೀವವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜೈವಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು, ಇದು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. == ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ == [[ಚಿತ್ರ:NCBS_Bangalore_Campus.JPG|left|thumb| ಎನ್‍ಸಿಬಿಎಸ್ ಕ್ಯಾಂಪಸ್]] ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ]] ೨೪ ಮೇ ೧೯೬೪ <ref name="Fellow profile">{{Cite web|url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Sowdhamini,_Dr_Ramanathan|title=Fellow profile|date=26 December 2017|publisher=Indian Academy of Sciences|access-date=26 December 2017}}</ref> ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಸೌಧಾಮಿನಿ ಅವರು [[ಭಾರತೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ ಮದ್ರಾಸ್‌]]‍ಯಿಂದ ಮೂಲಭೂತ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ [[ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು<ref name="Speaker: R. Sowdhamini - Bioinformatica Indica 2016">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/bioindica2016/news-and-updates/speakerrsowdhamini|title=Speaker: R. Sowdhamini – Bioinformatica Indica 2016|date=26 December 2017|website=BioIndica – Google|access-date=26 December 2017}}{{Dead link|date=ಮೇ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ನಂತರ, ಅವರು ಯುಕೆ ಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪೋಸ್ಟ್-ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮೊದಲು ಲಂಡನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಬಿರ್ಕ್‌ಬೆಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಂತರ [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ]] ಮಾಡಿದರು. ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ನಂತರ, ಅವರು ಟಾಟಾ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಫಂಡಮೆಂಟಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಮತ್ತು [[ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ಇಲಾಖೆ|ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ]] ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಧನಸಹಾಯ ಪಡೆದ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸಂಶೋಧನಾ ಸೌಲಭ್ಯವಾದ ಜೈವಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೇಂದ್ರ (ಎನ್‌ಸಿಬಿಎಸ್) ಗೆ ಸೇರಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಜೀವರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ, ಜೈವಿಕ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಮಾಹಿತಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Faculty - NCBS">{{Cite web|url=https://www.ncbs.res.in/faculty|title=Faculty – NCBS|date=26 December 2017|website=National Centre for Biological Sciences|access-date=26 December 2017}}</ref> ಅವರು ಬಯೋಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ವಿಭಾಗದ ಸ್ಟೆಮ್ ಸೆಲ್ ಬಯಾಲಜಿ ಮತ್ತು ಪುನರುತ್ಪಾದಕ ಔಷಧ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನ ಹೃದಯರಕ್ತನಾಳದ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಕಾಯಿಲೆಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹ ಸಹಯೋಗಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Faculty - InStem">{{Cite web|url=https://instem.res.in/faculty|title=Faculty – InStem|date=26 December 2017|website=Institute for Stem Cell Biology and Regenerative Medicine|access-date=26 December 2017|archive-date=26 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171226143620/http://instem.res.in/faculty|url-status=dead}}</ref> == ಪರಂಪರೆ == [[ಚಿತ್ರ:Starr_080117-1577_Ocimum_tenuiflorum.jpg|thumb|200x200px| [[ತುಳಸಿ]] [[ಗಿಡ]]]] ಸೌಧಾಮಿನಿಯವರ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಪ್ರೊಟೀನ್ ಸೈನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಜೀನೋಮ್ ಅನುಕ್ರಮದ ಕಂಪ್ಯೂಟೇಶನಲ್ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಪ್ರೋಟೀನ್ ಮಡಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಕೋಡ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="WestmorelandKollman2013">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=DIPrCAAAQBAJ&pg=PA184|title=Applying Molecular and Materials Modeling|last=Phillip R. Westmoreland|last2=Peter A. Kollman|last3=Anne M. Chaka, Peter T. Cummings, Keiji Morokuma, Matthew Neurock, Ellen B. Stechel, Priya Vashishta|date=17 April 2013|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-94-017-0765-7|pages=184–}}</ref> ವಿಕಸನದ <ref name="Lab Members - NCBS">{{Cite web|url=https://www.ncbs.res.in/faculty/mini-lab-members|title=Lab Members – NCBS|date=26 December 2017|website=ncbs.res.in|access-date=26 December 2017}}</ref> ''ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ಮರುಜೋಡಣೆಗಳಿಗೆ'' ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ ಕಂಪ್ಯೂಟೇಶನಲ್ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಇವರು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಹಲವಾರು ಪ್ರೋಟೀನ್ ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಪರ್ ಫ್ಯಾಮಿಲಿಗಳ ಜೀನೋಮ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.ncbs.res.in/faculty/mini|title=Prof. R. Sowdhamini – NCBS|date=26 December 2017|website=National Centre for Biological Sciences|access-date=26 December 2017}}</ref> ಅವರ ತಂಡವು [[ತುಳಸಿ|ಒಸಿಮಮ್ ಟೆನ್ಯುಫ್ಲೋರಮ್]] (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತುಳಸಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ನ ಕರಡು ಜೀನೋಮ್ ಅನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಸ್ಯವಾಗಿದೆ, ಇದು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಉರ್ಸೋಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ, ಟ್ರೈಟರ್ಪೆನಾಯ್ಡ್ ಮತ್ತು ಯುಜೆನಾಲ್, ಫೀನೈಲ್ಪ್ರೊಪಿನ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಜೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು ಇವು ಸಸ್ಯದ ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="Scientists decode humble tulsi">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/science/Scientists-decode-humble-tulsi/articleshow/48893673.cms|title=Scientists decode humble tulsi|date=10 September 2015|work=The Times of India|access-date=26 December 2017}}</ref><ref name="Medicinal properties of tulsi unravelled">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sci-tech/health/medicinal-properties-of-tulsi-unravelled/article7593813.ece|title=Medicinal properties of tulsi unravelled|last=Prasad|first=R.|date=30 August 2015|work=The Hindu|access-date=26 December 2017|issn=0971-751X}}</ref> ಇದಲ್ಲದೆ, [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ]] ಜೇಮ್ಸ್ ಸ್ಪಡಿಚ್ ಮತ್ತು ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಹೆನ್ರಿಕ್ ಫ್ಲೈವ್‌ಬ್ಜೆರ್ಗ್ ಜೊತೆಗೆ, ಅವರು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ ಸುರುಳಿಯ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು, ಇದು ಎರಡು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೇಂದ್ರದ ಸಹಯೋಗದ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="VLife to develop Advanced Technology for NCBS, Bengaluru, Stanford University and Technical University of Denmark">{{Cite news|url=http://businesswireindia.com/news/news-details/vlife-develop-advanced-technology-ncbs-bengaluru-stanford-university-technical-university-denmark/22023|title=VLife to develop Advanced Technology for NCBS, Bengaluru, Stanford University and Technical University of Denmark|date=25 March 2010|work=Business Wire India|access-date=26 December 2017}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅವರ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ಲೇಖನಗಳ ಮೂಲಕ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ <ref name="Browse by Fellow">{{Cite web|url=http://repository.ias.ac.in/view/fellows/Sowdhamini=3ARamanathan=3A=3A.html|title=Browse by Fellow|date=26 December 2017|publisher=Indian Academy of Sciences|access-date=26 December 2017}}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮತ್ತು ರಿಸರ್ಚ್‌ಗೇಟ್, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಲೇಖನಗಳ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಭಂಡಾರವು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ೪೨೭ಅನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref name="On ResearchGate">{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/profile/Ramanathan_Sowdhamini|title=On ResearchGate|date=21 December 2017|access-date=21 December 2017}}</ref> ಅವರು ''ಜೈವಿಕ ಮಾಹಿತಿ'' ಜರ್ನಲ್‌ನ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾರೆ <ref name="Editorial Board Bioinformation">{{Cite web|url=http://www.bioinformation.net/journal/editorialbrd.htm|title=Editorial Board Bioinformation|date=26 December 2017|website=bioinformation.net|access-date=26 December 2017}}</ref> ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ, ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಜಾಹೀರಾತು ಪೋಸ್ಟ್-ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Nitish Sathyanarayanan NCBS">{{Cite web|url=https://www.ncbs.res.in/faculty/student/135/457|title=Nitish Sathyanarayanan NCBS|date=26 December 2017|website=ncbs.res.in|access-date=26 December 2017}}</ref><ref name="Shaik Naseer Pasha NCBS">{{Cite web|url=https://www.ncbs.res.in/faculty/student/135/452|title=Shaik Naseer Pasha NCBS|date=26 December 2017|website=ncbs.res.in|access-date=26 December 2017}}</ref><ref name="Oommen K. Mathew NCBS">{{Cite web|url=https://www.ncbs.res.in/faculty/student/135/458|title=Oommen K. Mathew NCBS|date=26 December 2017|website=ncbs.res.in|access-date=26 December 2017}}</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು == ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಇಲಾಖೆಯು ಸೌಧಾಮಿನಿ ಅವರಿಗೆ ವೃತ್ತಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜೈವಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದರು, ಇದು ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ <ref name="Awardees of National Bioscience Awards for Career Development">{{Cite web|url=http://dbtindia.nic.in/wp-content/uploads/2014/03/list_of_bioscience_awardees.pdf|title=Awardees of National Bioscience Awards for Career Development|year=2016|publisher=Department of Biotechnology|access-date=20 November 2017|archive-date=4 ಮಾರ್ಚ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180304191331/http://dbtindia.nic.in/wp-content/uploads/2014/03/list_of_bioscience_awardees.pdf|url-status=dead}}</ref> ಅತ್ಯುನ್ನತ ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಅವರು ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ನಿಂದ ಫೆಲೋ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು <ref name="Fellowship - Indian Academy of Sciences">{{Cite web|url=http://www.ias.ac.in/listing/fellows/women|title=Fellowship – Indian Academy of Sciences|date=21 December 2017|website=ias.ac.in|access-date=21 December 2017}}</ref> ಮತ್ತು ಅದೇ ವರ್ಷ ಅವರು ಹ್ಯೂಮನ್ ಫ್ರಾಂಟಿಯರ್ ಸೈನ್ಸ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref name="Prof. R. Sowdhamini: HFSP Awardee - NCBS news">{{Cite web|url=http://news.ncbs.res.in/archivednews/story/prof-r-sowdhamini-hfsp-awardee|title=Prof. R. Sowdhamini: HFSP Awardee – NCBS news|date=23 April 2011|website=news.ncbs.res.in|access-date=26 December 2017}}</ref> ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ, [[ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿ|ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯು]] ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಸಹವರ್ತಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು <ref name="INSA Year Book 2016">{{Cite web|url=http://www.insaindia.res.in/pdf/YearBook_2016.pdf|title=INSA Year Book 2016|date=26 December 2017|publisher=Indian National Science Academy|access-date=26 December 2017}}</ref> ಅವರು ಇಂಡಿಯಾ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫ್ರೆಂಡ್‌ಶಿಪ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಭಾರತ್ ಜ್ಯೋತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Prof. R. Sowdhamini - News - NCBS">{{Cite web|url=https://www.ncbs.res.in/faculty/mini-news|title=Prof. R. Sowdhamini – News – NCBS|website=ncbs.res.in|access-date=26 December 2017}}</ref> ಅವರು ೨೦೧೬ರಿಂದ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗದ ಜೆಸಿ ಬೋಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫೆಲೋ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ == * {{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/500915/indian-scientists-decode-tulsi-plant.html|title=Indian scientists decode Tulsi plant genome|date=14 September 2015|work=Deccan Herald|access-date=26 December 2017}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WRsuyM6348w|title=Genes to Olfaction: 60 Years in Science: Jan3 Reminiscences|publisher=TheNCBSnewsteam|format=YouTube video|access-date=26 December 2017}} * {{Cite web|url=http://cdfd.org.in/labpages/LCB_usr.html|title=CDFD :: Computational Biology :: Dr. U S Raghavender|date=26 December 2017|website=cdfd.org.in|access-date=26 December 2017|archive-date=26 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171226234553/http://cdfd.org.in/labpages/LCB_usr.html|url-status=dead}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Articles with hCards]] [[ವರ್ಗ:Pages using infobox scientist with unknown parameters|residenceR. Sowdhamini]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] saqtw9zvap90jx8mvwoc6lc1gb53k53 0 149202 1372787 1372699 2026-05-05T16:41:28Z RAVISHANKAR.A.K 34082 1372787 wikitext text/x-wiki ಎ.ರಘುರಾಂ | name       = ಎ.ರಘುರಾಂ | image = [[ಚಿತ್ರ:ಎ.ರಘುರಾಂ.jpg|thumb]] | imagesize = 1000 x 1111 pixels | caption = | pseudonym = ಎ.ರಘುರಾಂ | birth_date = ಜೂನ್ ೨೦, ೧೯೬೪ | birth_place = ಮಾದಾಪುರ, ಸೊಂಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕು, ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ | resting_place = ರೇಣುಕಾಪುರ, ಚಳ್ಳಕೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕು, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ | alma_mater = [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಕುವೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ| ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] | spouse = ಬಿ. ಶ್ಯಾಮಲ | children = ಆರ್. ಮಾನಸ, ವಿಕಾಸ್ ಆರ್. | relatives = ಎನ್. ಹನುಮಪ್ಪ, ಬಿ. ನಾಗರಾಜು | occupation = ಕವಿ, ಲೇಖಕ, ವಿಮರ್ಶಕ, ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ | nationality = ಭಾರತೀಯ | period = ೨೧ನೆಯ ಶತಮಾನ | genre = ಕವಿತೆ, ಸಣ್ಣಕತೆ, ವಿಮರ್ಶೆ, ಅನುವಾದ | subject = ನುಡಿ, ಪ್ರಕೃತಿ, ವಿಚಾರ | movement = [[ಪ್ರಗತಿಶೀಲ, ಬಂಡಾಯ]] | debut_works = ಭರವಸೆ, ಆಕೃತಿ, ನವ್ಯೋತ್ತರ ಮಾರ್ಗ, ಬೀಜ ಬಿತ್ತುವ ಗಳಿಗೆ, ಅಯನ, ನವ್ಯೋತ್ತರ ಕಾದಂಬರಿ - ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ, ನುಡಿ ಚಿಗುರು | awards = [[ಹಾ ಮಾ ನಾಯಕ ದತ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] | influences = [[ಕುವೆಂಪು]], [[ಶಿವರಾಮಕಾರಂತ]], [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ]], [[ರಾಮಮನೋಹರ ಲೋಹಿಯಾ]], [[ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ===ಜೀವನ=== ===ಬಾಲ್ಯ=== ರಘುರಾಮ ಅವರು ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸೊಂಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಚಿಕ್ಕ ಹಳ್ಳಿ ಮಾದಾಪುರದಲ್ಲಿ ಜೂನ್ ೨೦, ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಚಳ್ಳಕೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬಸಾಪುರ, ರೇಣುಕಾಪುರದಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು. ===ಶಿಕ್ಷಣ=== ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವು ಬಸಾಪುರದಲ್ಲೇ ಆಯಿತು. ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವು ರೇಣುಕಾಪುರದಲ್ಲಿ, ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಚಳ್ಳಕೆರೆಯ ಬಿ.ಎಂ. ಸರ್ಕಾರಿ ಫ್ರೌಡಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಸರ್ಕಾರಿ ಕಲಾ ಕಾಲೇಜು, ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಕುವೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು.೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಹಾಗೂ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಚಳ್ಳಕೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ, ಬಿ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಲಾ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ, ಎಂ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಕುವೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ‘ನವ್ಯೋತ್ತರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು – ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ’ ಎನ್ನುವ ಮಹಾ ಪ್ರಬಂಧಕ್ಕೆ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ. ೧೯೯೬ರಿಂದ ಕಾಲೇಜು ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ. ಎಚ್.ಪಿ.ಪಿ.ಸಿ.ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು ಚಳ್ಳಕೆರೆ, ಸರ್ಕಾರಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಿಂಧನೂರು, ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ಗುಬ್ಬಿ, ಶ್ರೀ ಹೊನ್ನಾದೇವಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ದಂಡಿನಶಿವರದಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಸದ್ಯ ಮಹಾರಾಣಿ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ಇವರ ಆಸಕ್ತಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರ. ತೆಲುಗು ಕತೆಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. === ವೃತ್ತಿಜೀವನ === ೧೯೯೬ರಿಂದ ಕಾಲೇಜು ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ. ಎಚ್.ಪಿ.ಪಿ.ಸಿ.ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು ಚಳ್ಳಕೆರೆ, ಸರ್ಕಾರಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಿಂಧನೂರು, ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ಗುಬ್ಬಿ, ಶ್ರೀ ಹೊನ್ನಾದೇವಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ದಂಡಿನಶಿವರದಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಸದ್ಯ ಮಹಾರಾಣಿ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. == ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ == == ಕೃತಿಗಳು == {{colbegin|2}} === ವಿಮರ್ಶೆ === # ಆಕೃತಿ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ) # ಬೀಜ ಬಿತ್ತುವ ಗಳಿಗೆ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಸಿವಿಜಿ ಇಂಡಿಯಾ, ಬೆಂಗಳೂರು) # ಅಯನ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್, ಬೆಂಗಳೂರು) # ನುಡಿ ಚಿಗುರು (ವಿಮರ್ಶೆ - ಐಸಿರಿ ಪ್ರಕಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು) === ಸಂಪಾದನೆ === # ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕತೆಗಳು (ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್, ಬೆಂಗಳೂರು) # ಸಿಂಧೂರ (ವಾರ್ಷಿಕ-ಸಂಪಾದನೆ) # ಬೆಳ್ಳಿಚುಕ್ಕಿ (ಸಿಂಧನೂರು ಸರ್ಕಾರಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದ ಬೆಳ್ಳಿಹಬ್ಬ ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ ಸಂಪಾದನೆ) # ವಿಮರ್ಶೆಯ ನೆಲೆ (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಐಚ್ಛಿಕ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕ) # ನವ್ಯೋತ್ತರ ಮಾರ್ಗ (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಭಾಷಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಕಟಣೆ) # ನವ್ಯೋತ್ತರ ಕಾದಂಬರಿ - ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ (ಸಂಶೋಧನೆ- ಸಿವಿಜಿ ಇಂಡಿಯಾ, ಬೆಂಗಳೂರು) # ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೧, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೨, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೩, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೪, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೫, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೬, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೭, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೮, (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಐಚ್ಛಿಕ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಸಂಪಾದನೆ) # ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ‘ಅನಿಕೇತನ’ ಸಂಚಿಕೆ೧೧೫, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೬, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೭, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೮ರ ಸಂಪಾದನೆ. # ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ‘ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ೨೦೨೧ # ಲೇಖನಗಳು - ‘ಹೊಸತು’, ‘ತರಂಗ’, ‘ಸಂಕ್ರಮಣ’, ‘ಸಂಚಯ’, ‘ಸಂವಾದ’, ‘ಸುಧಾ’ ‘ಮಯೂರ’, ‘ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದ’ ‘ಅನಿಕೇತನ’, ‘ಅರುಹು-ಕುರುಹು’, ‘ಪುಸ್ತಕಲೋಕ’ ‘ಅಕ್ಷರ ಸಂಗಾತ’ ಮುಂತಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ==ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [https://bevarahani.com/dr-raghuram-navyothara-kadambari}} * [https://kendasampige.com/%E0%B2%B2%E0%B3%8B%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A4-%E0%B2%95%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%AF-%E0%B2%8F%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A4-%E0%B2%AC%E0%B2%A6%E0%B3%81%E0%B2%95%E0%B2%BF%E0%B2%A8/] * [https://www.prajavani.net/district/tumakuru/%E0%B2%AE%E0%B2%A8%E0%B3%81%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%AF-%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B3%8B%E0%B2%A7%E0%B2%BF-%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%AF-%E0%B2%95%E0%B3%88%E0%B2%AC%E0%B2%BF%E0%B2%A1%E0%B2%BF-462575.html] 4nmiy4xqgkb1c6hfwrf7mrhngipumur 1372788 1372787 2026-05-05T16:42:43Z RAVISHANKAR.A.K 34082 RAVISHANKAR.A.K [[ಸದಸ್ಯ:RAVISHANKAR.A.K/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ]] ಪುಟವನ್ನು [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಎ. ರಘುರಾಂ]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಲೇಖನ ತಯಾರಾಗಿದೆ 1372787 wikitext text/x-wiki ಎ.ರಘುರಾಂ | name       = ಎ.ರಘುರಾಂ | image = [[ಚಿತ್ರ:ಎ.ರಘುರಾಂ.jpg|thumb]] | imagesize = 1000 x 1111 pixels | caption = | pseudonym = ಎ.ರಘುರಾಂ | birth_date = ಜೂನ್ ೨೦, ೧೯೬೪ | birth_place = ಮಾದಾಪುರ, ಸೊಂಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕು, ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ | resting_place = ರೇಣುಕಾಪುರ, ಚಳ್ಳಕೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕು, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ | alma_mater = [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಕುವೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ| ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] | spouse = ಬಿ. ಶ್ಯಾಮಲ | children = ಆರ್. ಮಾನಸ, ವಿಕಾಸ್ ಆರ್. | relatives = ಎನ್. ಹನುಮಪ್ಪ, ಬಿ. ನಾಗರಾಜು | occupation = ಕವಿ, ಲೇಖಕ, ವಿಮರ್ಶಕ, ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ | nationality = ಭಾರತೀಯ | period = ೨೧ನೆಯ ಶತಮಾನ | genre = ಕವಿತೆ, ಸಣ್ಣಕತೆ, ವಿಮರ್ಶೆ, ಅನುವಾದ | subject = ನುಡಿ, ಪ್ರಕೃತಿ, ವಿಚಾರ | movement = [[ಪ್ರಗತಿಶೀಲ, ಬಂಡಾಯ]] | debut_works = ಭರವಸೆ, ಆಕೃತಿ, ನವ್ಯೋತ್ತರ ಮಾರ್ಗ, ಬೀಜ ಬಿತ್ತುವ ಗಳಿಗೆ, ಅಯನ, ನವ್ಯೋತ್ತರ ಕಾದಂಬರಿ - ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ, ನುಡಿ ಚಿಗುರು | awards = [[ಹಾ ಮಾ ನಾಯಕ ದತ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] | influences = [[ಕುವೆಂಪು]], [[ಶಿವರಾಮಕಾರಂತ]], [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ]], [[ರಾಮಮನೋಹರ ಲೋಹಿಯಾ]], [[ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ===ಜೀವನ=== ===ಬಾಲ್ಯ=== ರಘುರಾಮ ಅವರು ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸೊಂಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಚಿಕ್ಕ ಹಳ್ಳಿ ಮಾದಾಪುರದಲ್ಲಿ ಜೂನ್ ೨೦, ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಚಳ್ಳಕೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬಸಾಪುರ, ರೇಣುಕಾಪುರದಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು. ===ಶಿಕ್ಷಣ=== ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವು ಬಸಾಪುರದಲ್ಲೇ ಆಯಿತು. ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವು ರೇಣುಕಾಪುರದಲ್ಲಿ, ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಚಳ್ಳಕೆರೆಯ ಬಿ.ಎಂ. ಸರ್ಕಾರಿ ಫ್ರೌಡಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಸರ್ಕಾರಿ ಕಲಾ ಕಾಲೇಜು, ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಕುವೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು.೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಹಾಗೂ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಚಳ್ಳಕೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ, ಬಿ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಲಾ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ, ಎಂ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಕುವೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ‘ನವ್ಯೋತ್ತರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು – ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ’ ಎನ್ನುವ ಮಹಾ ಪ್ರಬಂಧಕ್ಕೆ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ. ೧೯೯೬ರಿಂದ ಕಾಲೇಜು ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ. ಎಚ್.ಪಿ.ಪಿ.ಸಿ.ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು ಚಳ್ಳಕೆರೆ, ಸರ್ಕಾರಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಿಂಧನೂರು, ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ಗುಬ್ಬಿ, ಶ್ರೀ ಹೊನ್ನಾದೇವಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ದಂಡಿನಶಿವರದಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಸದ್ಯ ಮಹಾರಾಣಿ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ಇವರ ಆಸಕ್ತಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರ. ತೆಲುಗು ಕತೆಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. === ವೃತ್ತಿಜೀವನ === ೧೯೯೬ರಿಂದ ಕಾಲೇಜು ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ. ಎಚ್.ಪಿ.ಪಿ.ಸಿ.ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು ಚಳ್ಳಕೆರೆ, ಸರ್ಕಾರಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಿಂಧನೂರು, ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ಗುಬ್ಬಿ, ಶ್ರೀ ಹೊನ್ನಾದೇವಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ದಂಡಿನಶಿವರದಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಸದ್ಯ ಮಹಾರಾಣಿ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. == ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ == == ಕೃತಿಗಳು == {{colbegin|2}} === ವಿಮರ್ಶೆ === # ಆಕೃತಿ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ) # ಬೀಜ ಬಿತ್ತುವ ಗಳಿಗೆ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಸಿವಿಜಿ ಇಂಡಿಯಾ, ಬೆಂಗಳೂರು) # ಅಯನ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್, ಬೆಂಗಳೂರು) # ನುಡಿ ಚಿಗುರು (ವಿಮರ್ಶೆ - ಐಸಿರಿ ಪ್ರಕಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು) === ಸಂಪಾದನೆ === # ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕತೆಗಳು (ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್, ಬೆಂಗಳೂರು) # ಸಿಂಧೂರ (ವಾರ್ಷಿಕ-ಸಂಪಾದನೆ) # ಬೆಳ್ಳಿಚುಕ್ಕಿ (ಸಿಂಧನೂರು ಸರ್ಕಾರಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದ ಬೆಳ್ಳಿಹಬ್ಬ ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ ಸಂಪಾದನೆ) # ವಿಮರ್ಶೆಯ ನೆಲೆ (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಐಚ್ಛಿಕ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕ) # ನವ್ಯೋತ್ತರ ಮಾರ್ಗ (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಭಾಷಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಕಟಣೆ) # ನವ್ಯೋತ್ತರ ಕಾದಂಬರಿ - ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ (ಸಂಶೋಧನೆ- ಸಿವಿಜಿ ಇಂಡಿಯಾ, ಬೆಂಗಳೂರು) # ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೧, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೨, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೩, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೪, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೫, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೬, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೭, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೮, (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಐಚ್ಛಿಕ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಸಂಪಾದನೆ) # ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ‘ಅನಿಕೇತನ’ ಸಂಚಿಕೆ೧೧೫, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೬, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೭, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೮ರ ಸಂಪಾದನೆ. # ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ‘ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ೨೦೨೧ # ಲೇಖನಗಳು - ‘ಹೊಸತು’, ‘ತರಂಗ’, ‘ಸಂಕ್ರಮಣ’, ‘ಸಂಚಯ’, ‘ಸಂವಾದ’, ‘ಸುಧಾ’ ‘ಮಯೂರ’, ‘ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದ’ ‘ಅನಿಕೇತನ’, ‘ಅರುಹು-ಕುರುಹು’, ‘ಪುಸ್ತಕಲೋಕ’ ‘ಅಕ್ಷರ ಸಂಗಾತ’ ಮುಂತಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ==ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [https://bevarahani.com/dr-raghuram-navyothara-kadambari}} * [https://kendasampige.com/%E0%B2%B2%E0%B3%8B%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A4-%E0%B2%95%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%AF-%E0%B2%8F%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A4-%E0%B2%AC%E0%B2%A6%E0%B3%81%E0%B2%95%E0%B2%BF%E0%B2%A8/] * [https://www.prajavani.net/district/tumakuru/%E0%B2%AE%E0%B2%A8%E0%B3%81%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%AF-%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B3%8B%E0%B2%A7%E0%B2%BF-%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%AF-%E0%B2%95%E0%B3%88%E0%B2%AC%E0%B2%BF%E0%B2%A1%E0%B2%BF-462575.html] 4nmiy4xqgkb1c6hfwrf7mrhngipumur 1372790 1372788 2026-05-05T16:43:50Z RAVISHANKAR.A.K 34082 1372790 wikitext text/x-wiki {{Infobox Writer | name       = ಎ.ರಘುರಾಂ | image = [[ಚಿತ್ರ:ಎ.ರಘುರಾಂ.jpg|thumb]] | imagesize = 1000 x 1111 pixels | caption = | pseudonym = ಎ.ರಘುರಾಂ | birth_date = ಜೂನ್ ೨೦, ೧೯೬೪ | birth_place = ಮಾದಾಪುರ, ಸೊಂಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕು, ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ | resting_place = ರೇಣುಕಾಪುರ, ಚಳ್ಳಕೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕು, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ | alma_mater = [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಕುವೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ| ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] | spouse = ಬಿ. ಶ್ಯಾಮಲ | children = ಆರ್. ಮಾನಸ, ವಿಕಾಸ್ ಆರ್. | relatives = ಎನ್. ಹನುಮಪ್ಪ, ಬಿ. ನಾಗರಾಜು | occupation = ಕವಿ, ಲೇಖಕ, ವಿಮರ್ಶಕ, ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ | nationality = ಭಾರತೀಯ | period = ೨೧ನೆಯ ಶತಮಾನ | genre = ಕವಿತೆ, ಸಣ್ಣಕತೆ, ವಿಮರ್ಶೆ, ಅನುವಾದ | subject = ನುಡಿ, ಪ್ರಕೃತಿ, ವಿಚಾರ | movement = [[ಪ್ರಗತಿಶೀಲ, ಬಂಡಾಯ]] | debut_works = ಭರವಸೆ, ಆಕೃತಿ, ನವ್ಯೋತ್ತರ ಮಾರ್ಗ, ಬೀಜ ಬಿತ್ತುವ ಗಳಿಗೆ, ಅಯನ, ನವ್ಯೋತ್ತರ ಕಾದಂಬರಿ - ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ, ನುಡಿ ಚಿಗುರು | awards = [[ಹಾ ಮಾ ನಾಯಕ ದತ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] | influences = [[ಕುವೆಂಪು]], [[ಶಿವರಾಮಕಾರಂತ]], [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ]], [[ರಾಮಮನೋಹರ ಲೋಹಿಯಾ]], [[ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ===ಜೀವನ=== ===ಬಾಲ್ಯ=== ರಘುರಾಮ ಅವರು ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸೊಂಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಚಿಕ್ಕ ಹಳ್ಳಿ ಮಾದಾಪುರದಲ್ಲಿ ಜೂನ್ ೨೦, ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಚಳ್ಳಕೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬಸಾಪುರ, ರೇಣುಕಾಪುರದಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು. ===ಶಿಕ್ಷಣ=== ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವು ಬಸಾಪುರದಲ್ಲೇ ಆಯಿತು. ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವು ರೇಣುಕಾಪುರದಲ್ಲಿ, ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಚಳ್ಳಕೆರೆಯ ಬಿ.ಎಂ. ಸರ್ಕಾರಿ ಫ್ರೌಡಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಸರ್ಕಾರಿ ಕಲಾ ಕಾಲೇಜು, ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಕುವೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು.೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಹಾಗೂ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಚಳ್ಳಕೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ, ಬಿ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಲಾ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ, ಎಂ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಕುವೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ‘ನವ್ಯೋತ್ತರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು – ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ’ ಎನ್ನುವ ಮಹಾ ಪ್ರಬಂಧಕ್ಕೆ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ. ೧೯೯೬ರಿಂದ ಕಾಲೇಜು ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ. ಎಚ್.ಪಿ.ಪಿ.ಸಿ.ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು ಚಳ್ಳಕೆರೆ, ಸರ್ಕಾರಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಿಂಧನೂರು, ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ಗುಬ್ಬಿ, ಶ್ರೀ ಹೊನ್ನಾದೇವಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ದಂಡಿನಶಿವರದಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಸದ್ಯ ಮಹಾರಾಣಿ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ಇವರ ಆಸಕ್ತಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರ. ತೆಲುಗು ಕತೆಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. === ವೃತ್ತಿಜೀವನ === ೧೯೯೬ರಿಂದ ಕಾಲೇಜು ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ. ಎಚ್.ಪಿ.ಪಿ.ಸಿ.ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು ಚಳ್ಳಕೆರೆ, ಸರ್ಕಾರಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಿಂಧನೂರು, ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ಗುಬ್ಬಿ, ಶ್ರೀ ಹೊನ್ನಾದೇವಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ದಂಡಿನಶಿವರದಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಸದ್ಯ ಮಹಾರಾಣಿ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. == ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ == == ಕೃತಿಗಳು == {{colbegin|2}} === ವಿಮರ್ಶೆ === # ಆಕೃತಿ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ) # ಬೀಜ ಬಿತ್ತುವ ಗಳಿಗೆ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಸಿವಿಜಿ ಇಂಡಿಯಾ, ಬೆಂಗಳೂರು) # ಅಯನ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್, ಬೆಂಗಳೂರು) # ನುಡಿ ಚಿಗುರು (ವಿಮರ್ಶೆ - ಐಸಿರಿ ಪ್ರಕಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು) === ಸಂಪಾದನೆ === # ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕತೆಗಳು (ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್, ಬೆಂಗಳೂರು) # ಸಿಂಧೂರ (ವಾರ್ಷಿಕ-ಸಂಪಾದನೆ) # ಬೆಳ್ಳಿಚುಕ್ಕಿ (ಸಿಂಧನೂರು ಸರ್ಕಾರಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದ ಬೆಳ್ಳಿಹಬ್ಬ ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ ಸಂಪಾದನೆ) # ವಿಮರ್ಶೆಯ ನೆಲೆ (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಐಚ್ಛಿಕ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕ) # ನವ್ಯೋತ್ತರ ಮಾರ್ಗ (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಭಾಷಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಕಟಣೆ) # ನವ್ಯೋತ್ತರ ಕಾದಂಬರಿ - ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ (ಸಂಶೋಧನೆ- ಸಿವಿಜಿ ಇಂಡಿಯಾ, ಬೆಂಗಳೂರು) # ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೧, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೨, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೩, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೪, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೫, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೬, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೭, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೮, (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಐಚ್ಛಿಕ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಸಂಪಾದನೆ) # ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ‘ಅನಿಕೇತನ’ ಸಂಚಿಕೆ೧೧೫, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೬, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೭, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೮ರ ಸಂಪಾದನೆ. # ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ‘ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ೨೦೨೧ # ಲೇಖನಗಳು - ‘ಹೊಸತು’, ‘ತರಂಗ’, ‘ಸಂಕ್ರಮಣ’, ‘ಸಂಚಯ’, ‘ಸಂವಾದ’, ‘ಸುಧಾ’ ‘ಮಯೂರ’, ‘ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದ’ ‘ಅನಿಕೇತನ’, ‘ಅರುಹು-ಕುರುಹು’, ‘ಪುಸ್ತಕಲೋಕ’ ‘ಅಕ್ಷರ ಸಂಗಾತ’ ಮುಂತಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ==ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [https://bevarahani.com/dr-raghuram-navyothara-kadambari}} * [https://kendasampige.com/%E0%B2%B2%E0%B3%8B%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A4-%E0%B2%95%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%AF-%E0%B2%8F%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A4-%E0%B2%AC%E0%B2%A6%E0%B3%81%E0%B2%95%E0%B2%BF%E0%B2%A8/] * [https://www.prajavani.net/district/tumakuru/%E0%B2%AE%E0%B2%A8%E0%B3%81%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%AF-%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B3%8B%E0%B2%A7%E0%B2%BF-%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%AF-%E0%B2%95%E0%B3%88%E0%B2%AC%E0%B2%BF%E0%B2%A1%E0%B2%BF-462575.html] qpvxxlkv5dpwcmn6l7ny0vtb1m5u6jc 1372791 1372790 2026-05-05T16:51:21Z RAVISHANKAR.A.K 34082 1372791 wikitext text/x-wiki {{Infobox Writer | name       = ಎ.ರಘುರಾಂ | image = [[ಚಿತ್ರ:ಎ.ರಘುರಾಂ.jpg|thumb]] | imagesize = 1000 x 1111 pixels | caption = | pseudonym = ಎ.ರಘುರಾಂ | birth_date = ಜೂನ್ ೨೦, ೧೯೬೪ | birth_place = ಮಾದಾಪುರ, ಸೊಂಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕು, ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ | resting_place = ರೇಣುಕಾಪುರ, ಚಳ್ಳಕೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕು, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ | alma_mater = [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಕುವೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ| ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] | spouse = ಬಿ. ಶ್ಯಾಮಲ | children = ಆರ್. ಮಾನಸ, ವಿಕಾಸ್ ಆರ್. | relatives = ಎನ್. ಹನುಮಪ್ಪ, ಬಿ. ನಾಗರಾಜು | occupation = ಕವಿ, ಲೇಖಕ, ವಿಮರ್ಶಕ, ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ | nationality = ಭಾರತೀಯ | period = ೨೧ನೆಯ ಶತಮಾನ | genre = ಕವಿತೆ, ಸಣ್ಣಕತೆ, ವಿಮರ್ಶೆ, ಅನುವಾದ | subject = ನುಡಿ, ಪ್ರಕೃತಿ, ವಿಚಾರ | movement = [[ಪ್ರಗತಿಶೀಲ, ಬಂಡಾಯ]] | debut_works = ಭರವಸೆ, ಆಕೃತಿ, ನವ್ಯೋತ್ತರ ಮಾರ್ಗ, ಬೀಜ ಬಿತ್ತುವ ಗಳಿಗೆ, ಅಯನ, ನವ್ಯೋತ್ತರ ಕಾದಂಬರಿ - ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ, ನುಡಿ ಚಿಗುರು | awards = [[ಹಾ ಮಾ ನಾಯಕ ದತ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] | influences = [[ಕುವೆಂಪು]], [[ಶಿವರಾಮಕಾರಂತ]], [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ]], [[ರಾಮಮನೋಹರ ಲೋಹಿಯಾ]], [[ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] }} ಎ. ರಘುರಾಂ ಅವರು ೨೦ ಮತ್ತು ೨೧ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವಿನ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ, ಬೋಧನೆ, ಉಪನ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ ಬರಹ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ‍ಗಳ ಮನೋಚೈತನ್ಯವನ್ನೇ ಬದುಕಿನ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಹಲವು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವರು. ಬರಹದ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ವರ್ತಮಾನದ ಓದುಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತಿರುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಚಿಂತಕರು. ===ಜೀವನ=== ===ಬಾಲ್ಯ=== ರಘುರಾಂ ಅವರು ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸೊಂಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಚಿಕ್ಕ ಹಳ್ಳಿ ಮಾದಾಪುರದಲ್ಲಿ ಜೂನ್ ೨೦, ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಚಳ್ಳಕೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬಸಾಪುರ, ರೇಣುಕಾಪುರದಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು. ===ಶಿಕ್ಷಣ=== ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವು ಬಸಾಪುರದಲ್ಲೇ ಆಯಿತು. ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವು ರೇಣುಕಾಪುರದಲ್ಲಿ, ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಚಳ್ಳಕೆರೆಯ ಬಿ.ಎಂ. ಸರ್ಕಾರಿ ಫ್ರೌಡಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಸರ್ಕಾರಿ ಕಲಾ ಕಾಲೇಜು, ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಕುವೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು.೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. === ವೃತ್ತಿಜೀವನ === ೧೯೯೬ರಿಂದ ಕಾಲೇಜು ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ. ಎಚ್.ಪಿ.ಪಿ.ಸಿ.ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು ಚಳ್ಳಕೆರೆ, ಸರ್ಕಾರಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಿಂಧನೂರು, ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ಗುಬ್ಬಿ, ಶ್ರೀ ಹೊನ್ನಾದೇವಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ದಂಡಿನಶಿವರದಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಸದ್ಯ ಮಹಾರಾಣಿ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. == ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ == == ಕೃತಿಗಳು == {{colbegin|2}} === ವಿಮರ್ಶೆ === # ಆಕೃತಿ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ) # ಬೀಜ ಬಿತ್ತುವ ಗಳಿಗೆ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಸಿವಿಜಿ ಇಂಡಿಯಾ, ಬೆಂಗಳೂರು) # ಅಯನ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್, ಬೆಂಗಳೂರು) # ನುಡಿ ಚಿಗುರು (ವಿಮರ್ಶೆ - ಐಸಿರಿ ಪ್ರಕಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು) === ಸಂಪಾದನೆ === # ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕತೆಗಳು (ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್, ಬೆಂಗಳೂರು) # ಸಿಂಧೂರ (ವಾರ್ಷಿಕ-ಸಂಪಾದನೆ) # ಬೆಳ್ಳಿಚುಕ್ಕಿ (ಸಿಂಧನೂರು ಸರ್ಕಾರಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದ ಬೆಳ್ಳಿಹಬ್ಬ ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ ಸಂಪಾದನೆ) # ವಿಮರ್ಶೆಯ ನೆಲೆ (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಐಚ್ಛಿಕ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕ) # ನವ್ಯೋತ್ತರ ಮಾರ್ಗ (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಭಾಷಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಕಟಣೆ) # ನವ್ಯೋತ್ತರ ಕಾದಂಬರಿ - ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ (ಸಂಶೋಧನೆ- ಸಿವಿಜಿ ಇಂಡಿಯಾ, ಬೆಂಗಳೂರು) # ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೧, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೨, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೩, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೪, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೫, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೬, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೭, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೮, (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಐಚ್ಛಿಕ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಸಂಪಾದನೆ) # ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ‘ಅನಿಕೇತನ’ ಸಂಚಿಕೆ೧೧೫, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೬, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೭, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೮ರ ಸಂಪಾದನೆ. # ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ‘ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ೨೦೨೧ # ಲೇಖನಗಳು - ‘ಹೊಸತು’, ‘ತರಂಗ’, ‘ಸಂಕ್ರಮಣ’, ‘ಸಂಚಯ’, ‘ಸಂವಾದ’, ‘ಸುಧಾ’ ‘ಮಯೂರ’, ‘ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದ’ ‘ಅನಿಕೇತನ’, ‘ಅರುಹು-ಕುರುಹು’, ‘ಪುಸ್ತಕಲೋಕ’ ‘ಅಕ್ಷರ ಸಂಗಾತ’ ಮುಂತಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ==ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [https://bevarahani.com/dr-raghuram-navyothara-kadambari}} * [https://kendasampige.com/%E0%B2%B2%E0%B3%8B%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A4-%E0%B2%95%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%AF-%E0%B2%8F%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A4-%E0%B2%AC%E0%B2%A6%E0%B3%81%E0%B2%95%E0%B2%BF%E0%B2%A8/] * [https://www.prajavani.net/district/tumakuru/%E0%B2%AE%E0%B2%A8%E0%B3%81%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%AF-%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B3%8B%E0%B2%A7%E0%B2%BF-%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%AF-%E0%B2%95%E0%B3%88%E0%B2%AC%E0%B2%BF%E0%B2%A1%E0%B2%BF-462575.html] mqw3w4rjwvxxzbxmlei6gyl4ui0ofpm 1372792 1372791 2026-05-05T16:54:41Z RAVISHANKAR.A.K 34082 1372792 wikitext text/x-wiki {{Infobox Writer | name       = ===== ಎ.ರಘುರಾಂ ===== | image = [[ಚಿತ್ರ:ಎ.ರಘುರಾಂ.jpg|thumb]] | imagesize = 1000 x 1111 pixels | caption = | pseudonym = ಎ.ರಘುರಾಂ | birth_date = ಜೂನ್ ೨೦, ೧೯೬೪ | birth_place = ಮಾದಾಪುರ, ಸೊಂಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕು, ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ | resting_place = ರೇಣುಕಾಪುರ, ಚಳ್ಳಕೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕು, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ | alma_mater = [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಕುವೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ| ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] | spouse = ಬಿ. ಶ್ಯಾಮಲ | children = ಆರ್. ಮಾನಸ, ವಿಕಾಸ್ ಆರ್. | relatives = ಎನ್. ಹನುಮಪ್ಪ, ಬಿ. ನಾಗರಾಜು | occupation = ಕವಿ, ಲೇಖಕ, ವಿಮರ್ಶಕ, ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ | nationality = ಭಾರತೀಯ | period = ೨೧ನೆಯ ಶತಮಾನ | genre = ಕವಿತೆ, ಸಣ್ಣಕತೆ, ವಿಮರ್ಶೆ, ಅನುವಾದ | subject = ನುಡಿ, ಪ್ರಕೃತಿ, ವಿಚಾರ | movement = [[ಪ್ರಗತಿಶೀಲ|ಬಂಡಾಯ]] | debut_works = ಭರವಸೆ, ಆಕೃತಿ, ನವ್ಯೋತ್ತರ ಮಾರ್ಗ, ಬೀಜ ಬಿತ್ತುವ ಗಳಿಗೆ, ಅಯನ, ನವ್ಯೋತ್ತರ ಕಾದಂಬರಿ - ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ, ನುಡಿ ಚಿಗುರು | awards = [[ಹಾ ಮಾ ನಾಯಕ ದತ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] | influences = [[ಕುವೆಂಪು]], [[ಶಿವರಾಮಕಾರಂತ]], [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ]], [[ರಾಮಮನೋಹರ ಲೋಹಿಯಾ]], [[ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] }} ಎ. ರಘುರಾಂ ಅವರು ೨೦ ಮತ್ತು ೨೧ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವಿನ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ, ಬೋಧನೆ, ಉಪನ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ ಬರಹ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ‍ಗಳ ಮನೋಚೈತನ್ಯವನ್ನೇ ಬದುಕಿನ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಹಲವು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವರು. ಬರಹದ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ವರ್ತಮಾನದ ಓದುಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತಿರುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಚಿಂತಕರು. '''===ಜೀವನ===''' ===ಬಾಲ್ಯ=== ರಘುರಾಂ ಅವರು ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸೊಂಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಚಿಕ್ಕ ಹಳ್ಳಿ ಮಾದಾಪುರದಲ್ಲಿ ಜೂನ್ ೨೦, ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಚಳ್ಳಕೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬಸಾಪುರ, ರೇಣುಕಾಪುರದಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು. ===ಶಿಕ್ಷಣ=== ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವು ಬಸಾಪುರದಲ್ಲೇ ಆಯಿತು. ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವು ರೇಣುಕಾಪುರದಲ್ಲಿ, ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಚಳ್ಳಕೆರೆಯ ಬಿ.ಎಂ. ಸರ್ಕಾರಿ ಫ್ರೌಡಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಸರ್ಕಾರಿ ಕಲಾ ಕಾಲೇಜು, ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಕುವೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು.೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. === ವೃತ್ತಿಜೀವನ === ೧೯೯೬ರಿಂದ ಕಾಲೇಜು ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ. ಎಚ್.ಪಿ.ಪಿ.ಸಿ.ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು ಚಳ್ಳಕೆರೆ, ಸರ್ಕಾರಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಿಂಧನೂರು, ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ಗುಬ್ಬಿ, ಶ್ರೀ ಹೊನ್ನಾದೇವಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ದಂಡಿನಶಿವರದಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಸದ್ಯ ಮಹಾರಾಣಿ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. == ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ == == ಕೃತಿಗಳು == {{colbegin|2}} === ವಿಮರ್ಶೆ === # ಆಕೃತಿ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ) # ಬೀಜ ಬಿತ್ತುವ ಗಳಿಗೆ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಸಿವಿಜಿ ಇಂಡಿಯಾ, ಬೆಂಗಳೂರು) # ಅಯನ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್, ಬೆಂಗಳೂರು) # ನುಡಿ ಚಿಗುರು (ವಿಮರ್ಶೆ - ಐಸಿರಿ ಪ್ರಕಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು) === ಸಂಪಾದನೆ === # ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕತೆಗಳು (ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್, ಬೆಂಗಳೂರು) # ಸಿಂಧೂರ (ವಾರ್ಷಿಕ-ಸಂಪಾದನೆ) # ಬೆಳ್ಳಿಚುಕ್ಕಿ (ಸಿಂಧನೂರು ಸರ್ಕಾರಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದ ಬೆಳ್ಳಿಹಬ್ಬ ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ ಸಂಪಾದನೆ) # ವಿಮರ್ಶೆಯ ನೆಲೆ (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಐಚ್ಛಿಕ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕ) # ನವ್ಯೋತ್ತರ ಮಾರ್ಗ (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಭಾಷಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಕಟಣೆ) # ನವ್ಯೋತ್ತರ ಕಾದಂಬರಿ - ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ (ಸಂಶೋಧನೆ- ಸಿವಿಜಿ ಇಂಡಿಯಾ, ಬೆಂಗಳೂರು) # ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೧, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೨, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೩, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೪, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೫, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೬, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೭, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೮, (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಐಚ್ಛಿಕ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಸಂಪಾದನೆ) # ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ‘ಅನಿಕೇತನ’ ಸಂಚಿಕೆ೧೧೫, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೬, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೭, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೮ರ ಸಂಪಾದನೆ. # ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ‘ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ೨೦೨೧ # ಲೇಖನಗಳು - ‘ಹೊಸತು’, ‘ತರಂಗ’, ‘ಸಂಕ್ರಮಣ’, ‘ಸಂಚಯ’, ‘ಸಂವಾದ’, ‘ಸುಧಾ’ ‘ಮಯೂರ’, ‘ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದ’ ‘ಅನಿಕೇತನ’, ‘ಅರುಹು-ಕುರುಹು’, ‘ಪುಸ್ತಕಲೋಕ’ ‘ಅಕ್ಷರ ಸಂಗಾತ’ ಮುಂತಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ==ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [https://bevarahani.com/dr-raghuram-navyothara-kadambari}} * [https://kendasampige.com/%E0%B2%B2%E0%B3%8B%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A4-%E0%B2%95%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%AF-%E0%B2%8F%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A4-%E0%B2%AC%E0%B2%A6%E0%B3%81%E0%B2%95%E0%B2%BF%E0%B2%A8/] * [https://www.prajavani.net/district/tumakuru/%E0%B2%AE%E0%B2%A8%E0%B3%81%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%AF-%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B3%8B%E0%B2%A7%E0%B2%BF-%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%AF-%E0%B2%95%E0%B3%88%E0%B2%AC%E0%B2%BF%E0%B2%A1%E0%B2%BF-462575.html] ahce6hknf2223hmct9j64p4cotsan59 1372794 1372792 2026-05-05T16:56:03Z RAVISHANKAR.A.K 34082 1372794 wikitext text/x-wiki {{Infobox Writer | name       = ===== ಎ.ರಘುರಾಂ ===== | image = [[ಚಿತ್ರ:ಎ.ರಘುರಾಂ.jpg|thumb]] | imagesize = 1000 x 1111 pixels | caption = | pseudonym = ಎ.ರಘುರಾಂ | birth_date = ಜೂನ್ ೨೦, ೧೯೬೪ | birth_place = ಮಾದಾಪುರ, ಸೊಂಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕು, ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ | resting_place = ರೇಣುಕಾಪುರ, ಚಳ್ಳಕೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕು, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ | alma_mater = [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಕುವೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ| ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] | spouse = ಬಿ. ಶ್ಯಾಮಲ | children = ಆರ್. ಮಾನಸ, ವಿಕಾಸ್ ಆರ್. | relatives = ಎನ್. ಹನುಮಪ್ಪ, ಬಿ. ನಾಗರಾಜು | occupation = ಕವಿ, ಲೇಖಕ, ವಿಮರ್ಶಕ, ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ | nationality = ಭಾರತೀಯ | period = ೨೧ನೆಯ ಶತಮಾನ | genre = ಕವಿತೆ, ಸಣ್ಣಕತೆ, ವಿಮರ್ಶೆ, ಅನುವಾದ | subject = ನುಡಿ, ಪ್ರಕೃತಿ, ವಿಚಾರ | movement = ಪ್ರಗತಿಶೀಲ, ಬಂಡಾಯ | debut_works = ಭರವಸೆ, ಆಕೃತಿ, ನವ್ಯೋತ್ತರ ಮಾರ್ಗ, ಬೀಜ ಬಿತ್ತುವ ಗಳಿಗೆ, ಅಯನ, ನವ್ಯೋತ್ತರ ಕಾದಂಬರಿ - ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ, ನುಡಿ ಚಿಗುರು | awards = [[ಹಾ ಮಾ ನಾಯಕ ದತ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] | influences = [[ಕುವೆಂಪು]], [[ಶಿವರಾಮಕಾರಂತ]], [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ]], [[ರಾಮಮನೋಹರ ಲೋಹಿಯಾ]], [[ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] }} ಎ. ರಘುರಾಂ ಅವರು ೨೦ ಮತ್ತು ೨೧ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವಿನ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ, ಬೋಧನೆ, ಉಪನ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ ಬರಹ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ‍ಗಳ ಮನೋಚೈತನ್ಯವನ್ನೇ ಬದುಕಿನ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಹಲವು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವರು. ಬರಹದ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ವರ್ತಮಾನದ ಓದುಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತಿರುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಚಿಂತಕರು. '''===ಜೀವನ===''' ===ಬಾಲ್ಯ=== ರಘುರಾಂ ಅವರು ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸೊಂಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಚಿಕ್ಕ ಹಳ್ಳಿ ಮಾದಾಪುರದಲ್ಲಿ ಜೂನ್ ೨೦, ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಚಳ್ಳಕೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬಸಾಪುರ, ರೇಣುಕಾಪುರದಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು. ===ಶಿಕ್ಷಣ=== ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವು ಬಸಾಪುರದಲ್ಲೇ ಆಯಿತು. ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವು ರೇಣುಕಾಪುರದಲ್ಲಿ, ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಚಳ್ಳಕೆರೆಯ ಬಿ.ಎಂ. ಸರ್ಕಾರಿ ಫ್ರೌಡಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಸರ್ಕಾರಿ ಕಲಾ ಕಾಲೇಜು, ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಕುವೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು.೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. === ವೃತ್ತಿಜೀವನ === ೧೯೯೬ರಿಂದ ಕಾಲೇಜು ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ. ಎಚ್.ಪಿ.ಪಿ.ಸಿ.ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು ಚಳ್ಳಕೆರೆ, ಸರ್ಕಾರಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಿಂಧನೂರು, ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ಗುಬ್ಬಿ, ಶ್ರೀ ಹೊನ್ನಾದೇವಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ದಂಡಿನಶಿವರದಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಸದ್ಯ ಮಹಾರಾಣಿ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. == ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ == == ಕೃತಿಗಳು == {{colbegin|2}} === ವಿಮರ್ಶೆ === # ಆಕೃತಿ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ) # ಬೀಜ ಬಿತ್ತುವ ಗಳಿಗೆ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಸಿವಿಜಿ ಇಂಡಿಯಾ, ಬೆಂಗಳೂರು) # ಅಯನ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್, ಬೆಂಗಳೂರು) # ನುಡಿ ಚಿಗುರು (ವಿಮರ್ಶೆ - ಐಸಿರಿ ಪ್ರಕಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು) === ಸಂಪಾದನೆ === # ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕತೆಗಳು (ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್, ಬೆಂಗಳೂರು) # ಸಿಂಧೂರ (ವಾರ್ಷಿಕ-ಸಂಪಾದನೆ) # ಬೆಳ್ಳಿಚುಕ್ಕಿ (ಸಿಂಧನೂರು ಸರ್ಕಾರಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದ ಬೆಳ್ಳಿಹಬ್ಬ ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ ಸಂಪಾದನೆ) # ವಿಮರ್ಶೆಯ ನೆಲೆ (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಐಚ್ಛಿಕ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕ) # ನವ್ಯೋತ್ತರ ಮಾರ್ಗ (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಭಾಷಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಕಟಣೆ) # ನವ್ಯೋತ್ತರ ಕಾದಂಬರಿ - ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ (ಸಂಶೋಧನೆ- ಸಿವಿಜಿ ಇಂಡಿಯಾ, ಬೆಂಗಳೂರು) # ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೧, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೨, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೩, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೪, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೫, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೬, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೭, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೮, (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಐಚ್ಛಿಕ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಸಂಪಾದನೆ) # ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ‘ಅನಿಕೇತನ’ ಸಂಚಿಕೆ೧೧೫, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೬, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೭, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೮ರ ಸಂಪಾದನೆ. # ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ‘ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ೨೦೨೧ # ಲೇಖನಗಳು - ‘ಹೊಸತು’, ‘ತರಂಗ’, ‘ಸಂಕ್ರಮಣ’, ‘ಸಂಚಯ’, ‘ಸಂವಾದ’, ‘ಸುಧಾ’ ‘ಮಯೂರ’, ‘ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದ’ ‘ಅನಿಕೇತನ’, ‘ಅರುಹು-ಕುರುಹು’, ‘ಪುಸ್ತಕಲೋಕ’ ‘ಅಕ್ಷರ ಸಂಗಾತ’ ಮುಂತಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ==ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [https://bevarahani.com/dr-raghuram-navyothara-kadambari}} * [https://kendasampige.com/%E0%B2%B2%E0%B3%8B%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A4-%E0%B2%95%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%AF-%E0%B2%8F%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A4-%E0%B2%AC%E0%B2%A6%E0%B3%81%E0%B2%95%E0%B2%BF%E0%B2%A8/] * [https://www.prajavani.net/district/tumakuru/%E0%B2%AE%E0%B2%A8%E0%B3%81%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%AF-%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B3%8B%E0%B2%A7%E0%B2%BF-%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%AF-%E0%B2%95%E0%B3%88%E0%B2%AC%E0%B2%BF%E0%B2%A1%E0%B2%BF-462575.html] 0luh3d79xw982o1pl5fr6kz4lvr3ewk 1372795 1372794 2026-05-05T16:56:37Z RAVISHANKAR.A.K 34082 1372795 wikitext text/x-wiki {{Infobox Writer | name       = ===== ಎ.ರಘುರಾಂ ===== | image = [[ಚಿತ್ರ:ಎ.ರಘುರಾಂ.jpg|thumb]] | imagesize = 1000 x 1111 pixels | caption = | pseudonym = ಎ.ರಘುರಾಂ | birth_date = ಜೂನ್ ೨೦, ೧೯೬೪ | birth_place = ಮಾದಾಪುರ, ಸೊಂಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕು, ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ | resting_place = ರೇಣುಕಾಪುರ, ಚಳ್ಳಕೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕು, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ | alma_mater = [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಕುವೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ| ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] | spouse = ಬಿ. ಶ್ಯಾಮಲ | children = ಆರ್. ಮಾನಸ, ವಿಕಾಸ್ ಆರ್. | relatives = ಎನ್. ಹನುಮಪ್ಪ, ಬಿ. ನಾಗರಾಜು | occupation = ಕವಿ, ಲೇಖಕ, ವಿಮರ್ಶಕ, ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ | nationality = ಭಾರತೀಯ | period = ೨೧ನೆಯ ಶತಮಾನ | genre = ಕವಿತೆ, ಸಣ್ಣಕತೆ, ವಿಮರ್ಶೆ, ಅನುವಾದ | subject = ನುಡಿ, ಪ್ರಕೃತಿ, ವಿಚಾರ | movement = ಪ್ರಗತಿಶೀಲ, ಬಂಡಾಯ | debut_works = ಭರವಸೆ, ಆಕೃತಿ, ನವ್ಯೋತ್ತರ ಮಾರ್ಗ, ಬೀಜ ಬಿತ್ತುವ ಗಳಿಗೆ, ಅಯನ, ನವ್ಯೋತ್ತರ ಕಾದಂಬರಿ - ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ, ನುಡಿ ಚಿಗುರು | awards = ಹಾ ಮಾ ನಾಯಕ ದತ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | influences = [[ಕುವೆಂಪು]], [[ಶಿವರಾಮಕಾರಂತ]], [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ]], [[ರಾಮಮನೋಹರ ಲೋಹಿಯಾ]], [[ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] }} ಎ. ರಘುರಾಂ ಅವರು ೨೦ ಮತ್ತು ೨೧ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವಿನ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ, ಬೋಧನೆ, ಉಪನ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ ಬರಹ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ‍ಗಳ ಮನೋಚೈತನ್ಯವನ್ನೇ ಬದುಕಿನ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಹಲವು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವರು. ಬರಹದ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ವರ್ತಮಾನದ ಓದುಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತಿರುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಚಿಂತಕರು. '''===ಜೀವನ===''' ===ಬಾಲ್ಯ=== ರಘುರಾಂ ಅವರು ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸೊಂಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಚಿಕ್ಕ ಹಳ್ಳಿ ಮಾದಾಪುರದಲ್ಲಿ ಜೂನ್ ೨೦, ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಚಳ್ಳಕೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬಸಾಪುರ, ರೇಣುಕಾಪುರದಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು. ===ಶಿಕ್ಷಣ=== ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವು ಬಸಾಪುರದಲ್ಲೇ ಆಯಿತು. ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವು ರೇಣುಕಾಪುರದಲ್ಲಿ, ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಚಳ್ಳಕೆರೆಯ ಬಿ.ಎಂ. ಸರ್ಕಾರಿ ಫ್ರೌಡಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಸರ್ಕಾರಿ ಕಲಾ ಕಾಲೇಜು, ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಕುವೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು.೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. === ವೃತ್ತಿಜೀವನ === ೧೯೯೬ರಿಂದ ಕಾಲೇಜು ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ. ಎಚ್.ಪಿ.ಪಿ.ಸಿ.ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು ಚಳ್ಳಕೆರೆ, ಸರ್ಕಾರಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಿಂಧನೂರು, ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ಗುಬ್ಬಿ, ಶ್ರೀ ಹೊನ್ನಾದೇವಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ದಂಡಿನಶಿವರದಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಸದ್ಯ ಮಹಾರಾಣಿ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. == ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ == == ಕೃತಿಗಳು == {{colbegin|2}} === ವಿಮರ್ಶೆ === # ಆಕೃತಿ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ) # ಬೀಜ ಬಿತ್ತುವ ಗಳಿಗೆ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಸಿವಿಜಿ ಇಂಡಿಯಾ, ಬೆಂಗಳೂರು) # ಅಯನ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್, ಬೆಂಗಳೂರು) # ನುಡಿ ಚಿಗುರು (ವಿಮರ್ಶೆ - ಐಸಿರಿ ಪ್ರಕಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು) === ಸಂಪಾದನೆ === # ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕತೆಗಳು (ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್, ಬೆಂಗಳೂರು) # ಸಿಂಧೂರ (ವಾರ್ಷಿಕ-ಸಂಪಾದನೆ) # ಬೆಳ್ಳಿಚುಕ್ಕಿ (ಸಿಂಧನೂರು ಸರ್ಕಾರಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದ ಬೆಳ್ಳಿಹಬ್ಬ ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ ಸಂಪಾದನೆ) # ವಿಮರ್ಶೆಯ ನೆಲೆ (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಐಚ್ಛಿಕ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕ) # ನವ್ಯೋತ್ತರ ಮಾರ್ಗ (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಭಾಷಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಕಟಣೆ) # ನವ್ಯೋತ್ತರ ಕಾದಂಬರಿ - ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ (ಸಂಶೋಧನೆ- ಸಿವಿಜಿ ಇಂಡಿಯಾ, ಬೆಂಗಳೂರು) # ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೧, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೨, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೩, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೪, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೫, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೬, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೭, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೮, (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಐಚ್ಛಿಕ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಸಂಪಾದನೆ) # ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ‘ಅನಿಕೇತನ’ ಸಂಚಿಕೆ೧೧೫, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೬, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೭, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೮ರ ಸಂಪಾದನೆ. # ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ‘ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ೨೦೨೧ # ಲೇಖನಗಳು - ‘ಹೊಸತು’, ‘ತರಂಗ’, ‘ಸಂಕ್ರಮಣ’, ‘ಸಂಚಯ’, ‘ಸಂವಾದ’, ‘ಸುಧಾ’ ‘ಮಯೂರ’, ‘ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದ’ ‘ಅನಿಕೇತನ’, ‘ಅರುಹು-ಕುರುಹು’, ‘ಪುಸ್ತಕಲೋಕ’ ‘ಅಕ್ಷರ ಸಂಗಾತ’ ಮುಂತಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ==ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [https://bevarahani.com/dr-raghuram-navyothara-kadambari}} * [https://kendasampige.com/%E0%B2%B2%E0%B3%8B%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A4-%E0%B2%95%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%AF-%E0%B2%8F%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A4-%E0%B2%AC%E0%B2%A6%E0%B3%81%E0%B2%95%E0%B2%BF%E0%B2%A8/] * [https://www.prajavani.net/district/tumakuru/%E0%B2%AE%E0%B2%A8%E0%B3%81%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%AF-%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B3%8B%E0%B2%A7%E0%B2%BF-%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%AF-%E0%B2%95%E0%B3%88%E0%B2%AC%E0%B2%BF%E0%B2%A1%E0%B2%BF-462575.html] b7kks6rr2cccklt6b85asij2bpc5lf4 1372796 1372795 2026-05-05T16:58:55Z RAVISHANKAR.A.K 34082 RAVISHANKAR.A.K [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಎ. ರಘುರಾಂ]] ಪುಟವನ್ನು [[ಎ. ರಘುರಾಂ]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ 1372795 wikitext text/x-wiki {{Infobox Writer | name       = ===== ಎ.ರಘುರಾಂ ===== | image = [[ಚಿತ್ರ:ಎ.ರಘುರಾಂ.jpg|thumb]] | imagesize = 1000 x 1111 pixels | caption = | pseudonym = ಎ.ರಘುರಾಂ | birth_date = ಜೂನ್ ೨೦, ೧೯೬೪ | birth_place = ಮಾದಾಪುರ, ಸೊಂಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕು, ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ | resting_place = ರೇಣುಕಾಪುರ, ಚಳ್ಳಕೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕು, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ | alma_mater = [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಕುವೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ| ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] | spouse = ಬಿ. ಶ್ಯಾಮಲ | children = ಆರ್. ಮಾನಸ, ವಿಕಾಸ್ ಆರ್. | relatives = ಎನ್. ಹನುಮಪ್ಪ, ಬಿ. ನಾಗರಾಜು | occupation = ಕವಿ, ಲೇಖಕ, ವಿಮರ್ಶಕ, ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ | nationality = ಭಾರತೀಯ | period = ೨೧ನೆಯ ಶತಮಾನ | genre = ಕವಿತೆ, ಸಣ್ಣಕತೆ, ವಿಮರ್ಶೆ, ಅನುವಾದ | subject = ನುಡಿ, ಪ್ರಕೃತಿ, ವಿಚಾರ | movement = ಪ್ರಗತಿಶೀಲ, ಬಂಡಾಯ | debut_works = ಭರವಸೆ, ಆಕೃತಿ, ನವ್ಯೋತ್ತರ ಮಾರ್ಗ, ಬೀಜ ಬಿತ್ತುವ ಗಳಿಗೆ, ಅಯನ, ನವ್ಯೋತ್ತರ ಕಾದಂಬರಿ - ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ, ನುಡಿ ಚಿಗುರು | awards = ಹಾ ಮಾ ನಾಯಕ ದತ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | influences = [[ಕುವೆಂಪು]], [[ಶಿವರಾಮಕಾರಂತ]], [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ]], [[ರಾಮಮನೋಹರ ಲೋಹಿಯಾ]], [[ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] }} ಎ. ರಘುರಾಂ ಅವರು ೨೦ ಮತ್ತು ೨೧ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವಿನ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ, ಬೋಧನೆ, ಉಪನ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ ಬರಹ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ‍ಗಳ ಮನೋಚೈತನ್ಯವನ್ನೇ ಬದುಕಿನ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಹಲವು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವರು. ಬರಹದ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ವರ್ತಮಾನದ ಓದುಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತಿರುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಚಿಂತಕರು. '''===ಜೀವನ===''' ===ಬಾಲ್ಯ=== ರಘುರಾಂ ಅವರು ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸೊಂಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಚಿಕ್ಕ ಹಳ್ಳಿ ಮಾದಾಪುರದಲ್ಲಿ ಜೂನ್ ೨೦, ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಚಳ್ಳಕೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬಸಾಪುರ, ರೇಣುಕಾಪುರದಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು. ===ಶಿಕ್ಷಣ=== ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವು ಬಸಾಪುರದಲ್ಲೇ ಆಯಿತು. ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವು ರೇಣುಕಾಪುರದಲ್ಲಿ, ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಚಳ್ಳಕೆರೆಯ ಬಿ.ಎಂ. ಸರ್ಕಾರಿ ಫ್ರೌಡಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಸರ್ಕಾರಿ ಕಲಾ ಕಾಲೇಜು, ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಕುವೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು.೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. === ವೃತ್ತಿಜೀವನ === ೧೯೯೬ರಿಂದ ಕಾಲೇಜು ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ. ಎಚ್.ಪಿ.ಪಿ.ಸಿ.ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು ಚಳ್ಳಕೆರೆ, ಸರ್ಕಾರಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಿಂಧನೂರು, ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ಗುಬ್ಬಿ, ಶ್ರೀ ಹೊನ್ನಾದೇವಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ದಂಡಿನಶಿವರದಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಸದ್ಯ ಮಹಾರಾಣಿ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. == ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ == == ಕೃತಿಗಳು == {{colbegin|2}} === ವಿಮರ್ಶೆ === # ಆಕೃತಿ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ) # ಬೀಜ ಬಿತ್ತುವ ಗಳಿಗೆ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಸಿವಿಜಿ ಇಂಡಿಯಾ, ಬೆಂಗಳೂರು) # ಅಯನ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್, ಬೆಂಗಳೂರು) # ನುಡಿ ಚಿಗುರು (ವಿಮರ್ಶೆ - ಐಸಿರಿ ಪ್ರಕಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು) === ಸಂಪಾದನೆ === # ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕತೆಗಳು (ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್, ಬೆಂಗಳೂರು) # ಸಿಂಧೂರ (ವಾರ್ಷಿಕ-ಸಂಪಾದನೆ) # ಬೆಳ್ಳಿಚುಕ್ಕಿ (ಸಿಂಧನೂರು ಸರ್ಕಾರಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದ ಬೆಳ್ಳಿಹಬ್ಬ ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ ಸಂಪಾದನೆ) # ವಿಮರ್ಶೆಯ ನೆಲೆ (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಐಚ್ಛಿಕ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕ) # ನವ್ಯೋತ್ತರ ಮಾರ್ಗ (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಭಾಷಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಕಟಣೆ) # ನವ್ಯೋತ್ತರ ಕಾದಂಬರಿ - ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ (ಸಂಶೋಧನೆ- ಸಿವಿಜಿ ಇಂಡಿಯಾ, ಬೆಂಗಳೂರು) # ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೧, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೨, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೩, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೪, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೫, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೬, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೭, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೮, (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಐಚ್ಛಿಕ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಸಂಪಾದನೆ) # ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ‘ಅನಿಕೇತನ’ ಸಂಚಿಕೆ೧೧೫, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೬, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೭, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೮ರ ಸಂಪಾದನೆ. # ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ‘ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ೨೦೨೧ # ಲೇಖನಗಳು - ‘ಹೊಸತು’, ‘ತರಂಗ’, ‘ಸಂಕ್ರಮಣ’, ‘ಸಂಚಯ’, ‘ಸಂವಾದ’, ‘ಸುಧಾ’ ‘ಮಯೂರ’, ‘ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದ’ ‘ಅನಿಕೇತನ’, ‘ಅರುಹು-ಕುರುಹು’, ‘ಪುಸ್ತಕಲೋಕ’ ‘ಅಕ್ಷರ ಸಂಗಾತ’ ಮುಂತಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ==ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [https://bevarahani.com/dr-raghuram-navyothara-kadambari}} * [https://kendasampige.com/%E0%B2%B2%E0%B3%8B%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A4-%E0%B2%95%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%AF-%E0%B2%8F%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A4-%E0%B2%AC%E0%B2%A6%E0%B3%81%E0%B2%95%E0%B2%BF%E0%B2%A8/] * [https://www.prajavani.net/district/tumakuru/%E0%B2%AE%E0%B2%A8%E0%B3%81%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%AF-%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B3%8B%E0%B2%A7%E0%B2%BF-%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%AF-%E0%B2%95%E0%B3%88%E0%B2%AC%E0%B2%BF%E0%B2%A1%E0%B2%BF-462575.html] b7kks6rr2cccklt6b85asij2bpc5lf4 1372798 1372796 2026-05-05T16:59:37Z RAVISHANKAR.A.K 34082 1372798 wikitext text/x-wiki {{Infobox Writer | name       = ===== ಎ.ರಘುರಾಂ ===== | image = [[ಚಿತ್ರ:ಎ.ರಘುರಾಂ.jpg|thumb]] | imagesize = 1000 x 1111 pixels | caption = | pseudonym = ಎ.ರಘುರಾಂ | birth_date = ಜೂನ್ ೨೦, ೧೯೬೪ | birth_place = ಮಾದಾಪುರ, ಸೊಂಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕು, ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ | resting_place = ರೇಣುಕಾಪುರ, ಚಳ್ಳಕೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕು, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ | alma_mater = [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಕುವೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ| ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] | spouse = ಬಿ. ಶ್ಯಾಮಲ | children = ಆರ್. ಮಾನಸ, ವಿಕಾಸ್ ಆರ್. | relatives = ಎನ್. ಹನುಮಪ್ಪ, ಬಿ. ನಾಗರಾಜು | occupation = ಕವಿ, ಲೇಖಕ, ವಿಮರ್ಶಕ, ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ | nationality = ಭಾರತೀಯ | period = ೨೧ನೆಯ ಶತಮಾನ | genre = ಕವಿತೆ, ಸಣ್ಣಕತೆ, ವಿಮರ್ಶೆ, ಅನುವಾದ | subject = ನುಡಿ, ಪ್ರಕೃತಿ, ವಿಚಾರ | movement = ಪ್ರಗತಿಶೀಲ, ಬಂಡಾಯ | debut_works = ಭರವಸೆ, ಆಕೃತಿ, ನವ್ಯೋತ್ತರ ಮಾರ್ಗ, ಬೀಜ ಬಿತ್ತುವ ಗಳಿಗೆ, ಅಯನ, ನವ್ಯೋತ್ತರ ಕಾದಂಬರಿ - ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ, ನುಡಿ ಚಿಗುರು | awards = ಹಾ ಮಾ ನಾಯಕ ದತ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | influences = [[ಕುವೆಂಪು]], [[ಶಿವರಾಮಕಾರಂತ]], [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ]], [[ರಾಮಮನೋಹರ ಲೋಹಿಯಾ]], [[ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] }} ಎ. ರಘುರಾಂ ಅವರು ೨೦ ಮತ್ತು ೨೧ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವಿನ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ, ಬೋಧನೆ, ಉಪನ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ ಬರಹ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ‍ಗಳ ಮನೋಚೈತನ್ಯವನ್ನೇ ಬದುಕಿನ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಹಲವು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವರು. ಬರಹದ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ವರ್ತಮಾನದ ಓದುಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತಿರುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಚಿಂತಕರು. ===ಜೀವನ=== ===ಬಾಲ್ಯ=== ರಘುರಾಂ ಅವರು ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸೊಂಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಚಿಕ್ಕ ಹಳ್ಳಿ ಮಾದಾಪುರದಲ್ಲಿ ಜೂನ್ ೨೦, ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಚಳ್ಳಕೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬಸಾಪುರ, ರೇಣುಕಾಪುರದಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು. ===ಶಿಕ್ಷಣ=== ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವು ಬಸಾಪುರದಲ್ಲೇ ಆಯಿತು. ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವು ರೇಣುಕಾಪುರದಲ್ಲಿ, ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಚಳ್ಳಕೆರೆಯ ಬಿ.ಎಂ. ಸರ್ಕಾರಿ ಫ್ರೌಡಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಸರ್ಕಾರಿ ಕಲಾ ಕಾಲೇಜು, ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಕುವೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು.೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. === ವೃತ್ತಿಜೀವನ === ೧೯೯೬ರಿಂದ ಕಾಲೇಜು ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ. ಎಚ್.ಪಿ.ಪಿ.ಸಿ.ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು ಚಳ್ಳಕೆರೆ, ಸರ್ಕಾರಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಿಂಧನೂರು, ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ಗುಬ್ಬಿ, ಶ್ರೀ ಹೊನ್ನಾದೇವಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ದಂಡಿನಶಿವರದಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಸದ್ಯ ಮಹಾರಾಣಿ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. == ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ == == ಕೃತಿಗಳು == {{colbegin|2}} === ವಿಮರ್ಶೆ === # ಆಕೃತಿ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ) # ಬೀಜ ಬಿತ್ತುವ ಗಳಿಗೆ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಸಿವಿಜಿ ಇಂಡಿಯಾ, ಬೆಂಗಳೂರು) # ಅಯನ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್, ಬೆಂಗಳೂರು) # ನುಡಿ ಚಿಗುರು (ವಿಮರ್ಶೆ - ಐಸಿರಿ ಪ್ರಕಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು) === ಸಂಪಾದನೆ === # ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕತೆಗಳು (ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್, ಬೆಂಗಳೂರು) # ಸಿಂಧೂರ (ವಾರ್ಷಿಕ-ಸಂಪಾದನೆ) # ಬೆಳ್ಳಿಚುಕ್ಕಿ (ಸಿಂಧನೂರು ಸರ್ಕಾರಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದ ಬೆಳ್ಳಿಹಬ್ಬ ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ ಸಂಪಾದನೆ) # ವಿಮರ್ಶೆಯ ನೆಲೆ (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಐಚ್ಛಿಕ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕ) # ನವ್ಯೋತ್ತರ ಮಾರ್ಗ (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಭಾಷಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಕಟಣೆ) # ನವ್ಯೋತ್ತರ ಕಾದಂಬರಿ - ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ (ಸಂಶೋಧನೆ- ಸಿವಿಜಿ ಇಂಡಿಯಾ, ಬೆಂಗಳೂರು) # ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೧, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೨, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೩, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೪, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೫, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೬, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೭, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೮, (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಐಚ್ಛಿಕ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಸಂಪಾದನೆ) # ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ‘ಅನಿಕೇತನ’ ಸಂಚಿಕೆ೧೧೫, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೬, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೭, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೮ರ ಸಂಪಾದನೆ. # ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ‘ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ೨೦೨೧ # ಲೇಖನಗಳು - ‘ಹೊಸತು’, ‘ತರಂಗ’, ‘ಸಂಕ್ರಮಣ’, ‘ಸಂಚಯ’, ‘ಸಂವಾದ’, ‘ಸುಧಾ’ ‘ಮಯೂರ’, ‘ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದ’ ‘ಅನಿಕೇತನ’, ‘ಅರುಹು-ಕುರುಹು’, ‘ಪುಸ್ತಕಲೋಕ’ ‘ಅಕ್ಷರ ಸಂಗಾತ’ ಮುಂತಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ==ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [https://bevarahani.com/dr-raghuram-navyothara-kadambari}} * [https://kendasampige.com/%E0%B2%B2%E0%B3%8B%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A4-%E0%B2%95%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%AF-%E0%B2%8F%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A4-%E0%B2%AC%E0%B2%A6%E0%B3%81%E0%B2%95%E0%B2%BF%E0%B2%A8/] * [https://www.prajavani.net/district/tumakuru/%E0%B2%AE%E0%B2%A8%E0%B3%81%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%AF-%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B3%8B%E0%B2%A7%E0%B2%BF-%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%AF-%E0%B2%95%E0%B3%88%E0%B2%AC%E0%B2%BF%E0%B2%A1%E0%B2%BF-462575.html] 8qvbbzxysuh3oy5ky77zeftlotxbqwc 0 155249 1372836 1372464 2026-05-06T08:11:57Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372836 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ಕೃಪಾ ಶಂಕರ್ ಪಟೇಲ್ ಬಿಷ್ಣೋಯಿ | image = | image_size = | caption = Commonwealth Games | headercolor = | native_name = कृपाचंद पटेल बिश्नोई | native_name_lang = hi | birth_name = | full_name = ಕೃಪಾ ಶಂಕರ್ ಪಟೇಲ್ | nickname = | nationality = {{flag|india}} | birth_date = {{birth date and age|df=y|1977|8|5}} | birth_place = ಇಂದೋರ್ ನಗರ, ಇಂದೋರ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಭಾರತ | residence = ಇಂದೋರ್, (ಎಮ್‌ಪಿ), ಭಾರತ | height = ೨೦೧೭ರಲ್ಲಿ ೧೬೫ ಸೆ.ಮೀ(೫ ಫೀಟ್ ೫ ಇಂಚು) | weight = ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ೫೫ ಕೆ.ಜಿ | website = | country = ಭಾರತ | event = ೫೫ ಕೆ.ಜಿ ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್ ಕುಸ್ತಿ | club = ಮಾಸ್ಟರ್ ಚಂದಗಿರಾಮ್ ಅಖಾರಾ, ದೆಹಲಿ | team = ಭಾರತೀಯ ಕುಸ್ತಿ ತಂಡ | turnedpro = | coach = ಮಾಸ್ಟರ್ ಚಂದಗಿ ರಾಮ್ ಜಿ ಮತ್ತು ಶಿವರಾಂ ಪಟೇಲ್ | nationals = "ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು" | commonwealth = | medaltemplates = {{MedalCountry | {{Flagu|ಭಾರತ}} }} {{MedalSport | ಪುರುಷರ ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್ ಕುಸ್ತಿ}} {{MedalCompetition|ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಗೇಮ್ಸ್}} {{MedalBronze| ೧೯೯೪ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಕೆನಡಾ (ಎಫ್‌ಎಸ್‌)| ೫೨ ಕೆಜಿ}} {{MedalCompetition|ಏಷ್ಯನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳು}} {{MedalBronze|೨೦೦೩ ನವ ದೆಹಲಿ (ಎಫ್‌ಎಸ್‌)|೫೫ ಕೆ.ಜಿ}} {{MedalCompetition|ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್}} {{MedalSilver| ೨೦೦೩ ಒಂಟಾರಿಯೊ ಕೆನಡಾ (ಎಫ್‌ಎಸ್‌)|೫೫ ಕೆಜಿ}} {{MedalGold| ೨೦೦೫ ಕೇಪ್ ಟೌನ್ (ಎಫ್‌ಎಸ್‌)|೫೫ ಕೆ.ಜಿ}} {{MedalGold| ೨೦೦೫ ಕೇಪ್ ಟೌನ್ (ಜಿಆರ್‌)| ೫೫ ಕೆ.ಜಿ}} {{MedalGold| ೨೦೦೭ ಒಂಟಾರಿಯೊ ಕೆನಡಾ (ಎಫ್‌ಆರ್‌)| ೫೫ ಕೆಜಿ}} {{MedalSilver| ೨೦೦೭ ಒಂಟಾರಿಯೊ ಕೆನಡಾ (ಜಿಆರ್‌)| ೫೫ ಕೆಜಿ}} {{MedalCompetition | ವಿಶ್ವ ಕೆಡೆಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳು}} {{MedalBronze| ೧೯೯೦ ಸ್ಜೋಂಬತೆಲಿ, ಹಾಂಗ್ರಿ (ಎಫ್‌ಎಸ್‌)| ೪೭ ಕೆಜಿ}} {{MedalSilver| ೧೯೯೧ ಅಲ್ಮಾ, ಕೆನಡಾ (ಎಫ್‌ಎಸ್‌)| ೫೧ ಕೆಜಿ}} {{MedalCompetition | ಏಷ್ಯನ್ ಕೆಡೆಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳು}} {{MedalGold| ೧೯೮೯ ನವದೆಹಲಿ, ಭಾರತ (ಎಫ್‌ಎಸ್‌)| ೪೩ ಕೆಜಿ}} {{MedalCompetition | ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ}} {{MedalGold| ೧೯೯೫ ಮದ್ರಾಸ್, ಭಾರತ (ಎಫ್‌ಎಸ್‌)| ೫೨ ಕೆಜಿ}} {{MedalGold| ೧೯೯೯ ಕಠ್ಮಂಡು, ನೇಪಾಳ (ಎಫ್‌ಎಸ್‌)| ೫೪ ಕೆಜಿ}} {{MedalGold| ೨೦೦೪ ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ (ಎಫ್‌ಎಸ್‌)| ೫೪ ಕೆಜಿ}} {{MedalSilver| ೨೦೧೦ ಢಾಕಾ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ (ಎಫ್‌ಎಸ್‌)| ೬೦ ಕೆಜಿ}} | show-medals = }} '''ಕೃಪಾ ಶಂಕರ್ ಪಟೇಲ್ ಬಿಷ್ಣೋಯ್''' (ಜನನ ೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೭೭) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ವೃತ್ತಿಪರ [[ಕುಸ್ತಿ|ಕುಸ್ತಿಪಟು]] ಮತ್ತು ತರಬೇತುದಾರ. == ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ == ಕೃಪಾ ಶಂಕರ್ ಪಟೇಲ್ ಬಿಷ್ಣೋಯ್ ಅವರು ಆಗಸ್ಟ್ ೫, ೧೯೭೭ ರಂದು ಖಾಂಡ್ವಾದಲ್ಲಿ (ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಹರ್ಸುದ್ ತೆಹಸಿಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ) ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ನೇತಾಜಿ ಸುಭಾಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ (ಭಾರತ) ನಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾ ತರಬೇತಿಯಲ್ಲಿ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |last=<!--Not stated--> |date=3 May 2017 |title=Dangal wrestling trainer teaching to children |url=http://hindi.news18.com/news/madhya-pradesh/film-dangal-wrestling-trainer-teaching-maneuver-to-children-in-khandwa-982735.html |website=News18.com |access-date=20 ಫೆಬ್ರವರಿ 2024 |archive-date=20 ಫೆಬ್ರವರಿ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240220060038/https://hindi.news18.com/news/madhya-pradesh/film-dangal-wrestling-trainer-teaching-maneuver-to-children-in-khandwa-982735.html |url-status=dead }}</ref> ಅವರು ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ವ್ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ರೆಫರಿ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾಗಿದ್ದರು. ತರುವಾಯ, ಯುನೈಟೆಡ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ವ್ರೆಸ್ಲಿಂಗ್‌ನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರೆಫರಿಗಳ ಸಮಿತಿಗೆ ಬಿಷ್ಣೋಯ್ ಅವರನ್ನು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="referee">{{Cite news |title='Dangal' Coach Kripa Shankar Bishnoi Becomes International match Referee |work=News18 |url=http://www.news18.com/news/sports/dangal-coach-kripa-shankar-bishnoi-becomes-international-match-referee-1355002.html |access-date=8 December 2017}}</ref><ref>{{Cite news |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |year=2016 |title=Interview with wrestler Kripa Shankar Patel Bishnoi – the man who has been training Aamir in wrestling |work=patrika.com |url=http://www.patrika.com/news/khandwa/interview-with-wrestler-kripa-shankar-patel-bishnoi-is-the-man-who-has-been-training-aamir-in-wrestling-1522196/}}</ref> == ಕುಸ್ತಿ ವೃತ್ತಿ == ಅವರು ೫೩ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುಸ್ತಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ, ೧೧ ಚಿನ್ನ, ೮ ಬೆಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ೫ ಕಂಚಿನ ಪದಕಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. ಶ್ರೀ. ಪಟೇಲ್ ಅವರು ೧೯೮೯ ರಲ್ಲಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೩ ರಿಂದ ೫ ರವರೆಗೆ ನಡೆದ ಏಷ್ಯನ್ ಕೆಡೆಟ್ ಕುಸ್ತಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇರಾನ್ ಕುಸ್ತಿಪಟು ಕೆಡಿ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅವರನ್ನು ೮/೧ ಸ್ಕೋರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುಸ್ತಿ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿರುವ ಮೂಲಕ ಯಾವಾಗಲೂ ಇಡೀ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಮಿನುಗುತ್ತಿದ್ದರು. === ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಗೇಮ್ಸ್ === ಫ್ಲೈವೇಟ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಿರುವ ಬಿಷ್ಣೋಯ್ [[ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ]] ೧೫ ನೇ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ [[ಕಂಚಿನ ಪದಕ|ಕಂಚಿನ ಪದಕವನ್ನು]] ಪಡೆದು ವಿಜೇತರಾಗಿದ್ದರು. === ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ವ್ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಈವೆಂಟ್‌ಗಳು === ಬಿಷ್ಣೋಯ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ವ್ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪದಕಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರು. ೨೦೦೩ (ಲಂಡನ್, ಕೆನಡಾ) ರಲ್ಲಿ ಬಿಷ್ಣೋಯ್ ಅವರು ೧ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ( ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್ ಕುಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕೋ-ರೋಮನ್ ಕುಸ್ತಿ ) ೨ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದು ವಿಶ್ವದಾಖಲೆ ಮಾಡಿದ ಏಕೈಕ ಕುಸ್ತಿಪಟು. : ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕ - ೨೦೦೫ (ಕೇಪ್ ಟೌನ್, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ) : ಚಿನ್ನದ ಪದಕ - ೫೫ ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ತೂಕದ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್ ಕುಸ್ತಿ : ಚಿನ್ನದ ಪದಕ - ೫೫ ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ತೂಕದ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಗ್ರೀಕೋ-ರೋಮನ್ ಕುಸ್ತಿ ೨೦೦೭ (ಲಂಡನ್, ಕೆನಡಾ) : ಚಿನ್ನದ ಪದಕ - ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್ ಕುಸ್ತಿ : ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕ - ಗ್ರೀಕೋ-ರೋಮನ್ ಕುಸ್ತಿ === ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಅರ್ಹತಾ ಘಟನೆಗಳು === ಬಿಷ್ಣೋಯ್ ಒಲಂಪಿಕ್ ಅರ್ಹತಾ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು:, ೨೦೦೦, ಲೀಪ್ಜಿಗ್, ಜರ್ಮನಿನಲ್ಲಿ, ೫ ನೇ ಸ್ಥಾನ; ೨೦೦೦, ಟೋಕಿಯೋ, ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ, ೧೦ ನೇ ಸ್ಥಾನ; ೨೦೦೦, ಮಿನ್ಸ್ಕ್, ಬೆಲಾರಸ್‌ನಲ್ಲಿ; ೨೦೦೮, ವಾರ್ಸಾ, ಪೋಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ. ಅವರು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು, ೨೦೦೩ ಮತ್ತು ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ ಗೆದ್ದರು. ಕೆನಡಾ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ. ಪಟೇಲ್ ಎಲ್ಲಾ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು ಮತ್ತು (೧೧ ರಿಂದ ೧೨ ಜುಲೈ ೨೦೦೩, ಕೆನಡಾ) ಕೆನಡಾ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಪೂರ್ಣತಾವಾದಿ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದರು. === ಏಷ್ಯನ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು === ಬಿಷ್ಣೋಯ್ ೧೯೯೮ ರ ಏಷ್ಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ (ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್, ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್) ಮತ್ತು ೨೦೦೨ ರ ಏಷ್ಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ (ಬುಸ್ಸಾನ್, ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ) ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು. ಮತ್ತು ಏಷ್ಯನ್ ಕುಸ್ತಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ಇವರು ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ೪ ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು (ಗುಲಿನ್, ಚೀನಾ), ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಅ ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು (ಉಲಾನ್‌ಬಾಟರ್, ಮಂಗೋಲಿಯಾ), ಮತ್ತು ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ಏಷ್ಯನ್ ಕುಸ್ತಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ (ನವದೆಹಲಿ, ಭಾರತ) ಕಂಚಿನ ಪದಕವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |last=<!--Not stated--> |date=5 June 2003 |title=Indian Wrestler Kripa Shanker holds |url=http://www.gettyimages.co.uk/detail/news-photo/indian-wrestler-kripa-shanker-holds-syrian-wrestler-firos-news-photo/2085016#indian-wrestler-kripa-shanker-holds-syrian-wrestler-firos-refael-picture-id2085016 |website=gettyimages.co.uk}}</ref> ಬಿಷ್ಣೋಯ್ ಅವರು [[ಸೌತ್‌ ಏಷ್ಯನ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ]] ೭ ನೇ, ೮ ನೇ ಮತ್ತು ೯ ನೇ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. === ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು === ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ, ಬಿಷ್ಣೋಯ್ ಅವರ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ (ಭಾರತ) ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ''[[ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]]'' ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite web |title=List of Arjuna Awardees |url=https://yas.nic.in/sites/default/files/LIST%20OF%20ARJUNA%20AWARDEES.docx%2061%20-%2017_0_0.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031163329/https://yas.nic.in/sites/default/files/LIST%20OF%20ARJUNA%20AWARDEES.docx%2061%20-%2017_0_0.pdf |archive-date=October 31, 2022 |access-date=March 3, 2023 |website=Ministry of Youth Affairs and Sports}}</ref> ೧೯೯೪ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ''ವಿಕ್ರಮ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ'' ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದರು. === ತರಬೇತಿ === ಕುಸ್ತಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದ ನಿವೃತ್ತರಾದ ನಂತರ, ಹಿರಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತರಬೇತಿ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳಿಗೆ ತರಬೇತುದಾರರಾಗಿ ಬಿಷ್ಣೋಯ್ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು, [[೨೦೧೬ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್|೨೦೧೬ ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಭಾರತಕ್ಕಾಗಿ ಮಹಿಳಾ ಕುಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಚಿನ ಪದಕವನ್ನು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು.{{Fact|date=January 2018}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2018)">ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ</span>]]'' &#x5D;</sup> ಬಿಷ್ಣೋಯ್ ಕೂಡ ತೀರ್ಪುಗಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=1 March 2017 |title='Dangal coach' becomes international match referee |work=The Indian Express |url=http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/dangal-coach-becomes-international-match-referee-kripa-shankar-patel-bishnoi-wrestler-4549852/}}</ref> == ಬಾಲಿವುಡ್ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == [[ಬಾಲಿವುಡ್]] ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ದಂಗಲ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದಂಗಲ್‌ಗಾಗಿ]]'' [[ಆಮಿರ್ ಖಾನ್‌|ಅಮೀರ್ ಖಾನ್]], ಫಾತಿಮಾ ಸನಾ ಶೇಖ್, ಸನ್ಯಾ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ ಮತ್ತು ಪೋಷಕ ನಟರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲು ಬಿಷ್ಣೋಯ್ ಅವರನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |last=Sinha |first=Saloni |date=23 December 2016 |title=The muscle behind Dangal: Kripa Shankar Bishnoi |work=The New Indian Expres |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2016/dec/23/the-muscle-behind-dangal-kripa-shankar-bishnoi-1552319.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224131841/http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2016/dec/23/the-muscle-behind-dangal-kripa-shankar-bishnoi-1552319.html |archive-date=24 December 2016}}</ref> ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು [[ಕಾಮನ್ ವೆಲ್ತ್|೨೦೧೦ ರ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ]] ತನ್ನ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಾದ [[ಗೀತಾ ಫೋಗಟ್]] ಮತ್ತು [[ಬಬೀತ ಕುಮಾರಿ|ಬಬಿತಾ ಕುಮಾರಿ]] ಚಿನ್ನದ ಪದಕಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದ ಭಾರತದ ಹೆಸರಾಂತ ಕುಸ್ತಿಪಟು ಮಹಾವೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಫೋಗಟ್ ಅವರ ಜೀವನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಚಿತ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಆರು ತಿಂಗಳ ಮೊದಲು ನಟರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಬಿಷ್ಣೋಯ್ ಕುಸ್ತಿಯ ಚಲನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಂಡೀಷನಿಂಗ್ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=6 January 2017 |title=Nine Times 'Sports Heroes' Trained Bollywood Actors for the Big Screen |work=mid-day.com |url=https://www.mid-day.com/articles/nine-sports-heroes-train-bollywood-actors-big-screen-dangal-sultan-ms-dhoni-sports-news/17495161 }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ೨೦೧೭ ರ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಗಳಿಸಿದ ಕ್ರೀಡಾ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Cain |first=Rob |date=19 June 2017 |title=How An Indian Drama Became The World's Highest-Grossing Sports Movie of 2017 |work=[[Forbes]] |url=https://www.forbes.com/sites/robcain/2017/06/19/how-an-indian-drama-became-the-worlds-highest-grossing-sports-movie-of-2017/}}</ref><ref>{{Cite news |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=11 July 2016 |title=MP: Arjun awardee wrestler trains Aamir Khan for Dangal |work=Hindustan Times |url=http://www.hindustantimes.com/indore/mp-arjun-awardee-wrestler-trains-aamir-khan-for-dangal/story-1ddMNn6hWTd6DHP6O9ijgN.html}}</ref> ಚಿತ್ರದ ಬಿಡುಗಡೆಯ ನಂತರ, ಬಿಷ್ಣೋಯ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ದೈಹಿಕ ತರಬೇತಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಟ ಸ್ಟೀರಾಯ್ಡ್ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಆರೋಪದ ವಿರುದ್ಧ ಖಾನ್ ಅವರನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite news |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=8 December 2016 |title=Claims that Aamir Khan used steroids are nonsense: Dangal wrestling coach Kripa Shankar Bishnoi |work=The Indian Express |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/aamir-khan-trainer-kripa-shankar-bishnoi-slams-steroid-rumours-4416936/ |access-date=20 January 2018}}</ref> == ವಿವಾದ == ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಬಿಷ್ಣೋಯ್ ಅವರು ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದ ನಂತರ, ವ್ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ ಫೆಡರೇಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಬಿಷ್ಣೋಯ್ ಮೇಲೆ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ನಿಷೇಧವನ್ನು ವಿಧಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |last=Hussein |first=Sabi |date=14 September 2017 |title=Coach equates WFI with a mule, faces ban |work=The Tribune |location=New Delhi |url=http://www.tribuneindia.com/news/sport/coach-equates-wfi-with-a-mule-faces-ban/466942.html |access-date=20 January 2018 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಬಿಷ್ಣೋಯ್ ಅವರು (ಭಾರತೀಯ) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುಸ್ತಿ ಫೆಡರೇಶನ್‌ಗಳಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುವ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಅವರು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ವಕೀಲರು ಮತ್ತು ಧ್ವನಿಯ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=11 May 2017 |title=Kripa Shankar for change in Greco Roman wrestling rules |url=http://sportswire4u.blogspot.in/2017/05/kripa-shankar-for-change-in-greco-roman.html |access-date=20 January 2018}}</ref><ref>{{Cite news |last=Chacko |first=Saji |date=27 May 2017 |title=Coach Kripa has valid suggestions |work=Sunday Guardian Live |url=http://www.sundayguardianlive.com/sports/9544-coach-kripa-has-valid-suggestions |access-date=20 ಫೆಬ್ರವರಿ 2024 |archive-date=30 ನವೆಂಬರ್ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130220716/https://sundayguardianlive.com/sports/9544-coach-kripa-has-valid-suggestions |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=24 May 2017 |title=Former India wrestler Kripa Shankar Bishnoi suggests key changes to world body |work=Zee News |url=http://zeenews.india.com/other-sports/former-india-wrestler-kripa-shankar-bishnoi-suggests-key-changes-to-world-body-2008580.html?pfrom=article-next-story}}</ref><ref name="change">{{Cite web |last=<!--Not stated--> |date=12 May 2017 |title=Kripa Shankar for change in Greco Roman wrestling rules |url=http://punjabnewsexpress.com/sports/news/kripa-shankar-for-change-in-greco-roman-wrestling-rules-60333.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805220322/http://punjabnewsexpress.com/sports/news/kripa-shankar-for-change-in-greco-roman-wrestling-rules-60333.aspx |archive-date=2017-08-05 |website=Punjabi News Express |access-date=2024-02-20 |url-status=bot: unknown }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. </cite></ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] bo9dnbl1lr30wvc7hcrjk5m7emhk6kn 0 156079 1372775 1337371 2026-05-05T13:48:39Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372775 wikitext text/x-wiki '''''ಆಶ್ರಮ''''' ಎಂಬುದು ಎಂಎಕ್ಸ್ ಪ್ಲೇಯರ್ ಒರಿಜಿನಲ್ಗಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶ್ ಝಾ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]] ಭಾಷೆಯ ಅಪರಾಧ ದ ಕಥಾನಕವಿರುವ ವೆಬ್ ಸರಣಿ.<ref>{{Cite web |date=18 August 2020 |title=MX Player drops the trailer of 'Aashram' |url=https://www.nationalheraldindia.com/entertainment/mx-player-drops-the-trailer-of-aashram |website=National Herald}}</ref> ಇದನ್ನು ಪ್ರಕಾಶ್ ಝಾ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶ್ ಝಾ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |date=18 August 2020 |title=Bobby Deol's Aashram, The Gone Game, Malayalam flick Veyil: Trailers released this week |url=https://www.firstpost.com/entertainment/bobby-deols-aashram-the-gone-game-malayalam-flick-veyil-trailers-released-this-week-8723201.html |website=Firstpost}}</ref> ಈ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಬಿ ಡಿಯೋಲ್ ಜೊತೆಗೆ ಅದಿತಿ ಪೊಹಂಕರ್, ದರ್ಶನ ಕುಮಾರ್, ಚಂದನ್ ರಾಯ್ ಸನ್ಯಾಲ್, ತುಷಾರ್ ಪಾಂಡೆ, ಅನುಪ್ರಿಯಾ ಗೋಯೆಂಕಾ, ಅಧ್ಯಯನ ಸುಮನ್, ವಿಕ್ರಮ್ ಕೊಚ್ಚರ್, ಇಶಾ ಗುಪ್ತಾ, ತ್ರಿಧಾ ಚೌಧರಿ, ರಾಜೀವ್ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ, ಸಚಿನ್ ಶ್ರಾಫ್, ಅನುರಾಧಾ ಝಾ, ಪರಿಣಿತಾ ಸೇಥ್, ಜಹಾಂಗೀರ್ ಖಾನ್, ಕನುಪ್ರಿಯಾ ಗುಪ್ತಾ, ಪ್ರೀತಿ ಸೂದ್, ನವದೀಪ್ ತೋಮರ್ ಮತ್ತು ಅಯಾನ್ ಆದಿತ್ಯ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |date=17 August 2020 |title='Aashram' trailer unveiled: Bobby Deol-Prakash Jha shed light on politics in spiritual world |url=https://www.dnaindia.com/television/report-aashram-trailer-unveiled-bobby-deol-prakash-jha-shed-light-on-politics-in-spiritual-world-2838119 |website=DNA India}}</ref><ref>{{Cite web |last=Desk |first=India com Entertainment |date=17 August 2020 |title=Aashram Trailer: Bobby Deol Steps Into The Digital World as Spiritual Leader in Prakash Jha's New Series |url=https://www.india.com/entertainment/aashram-trailer-bobby-deol-steps-into-the-digital-world-as-spiritual-leader-in-prakash-jhas-new-series-4114178/ |website=India News, Breaking News, Entertainment News &#124; India.com}}</ref> {{Infobox television | native_name = | image = [[ಚಿತ್ರ:Aashram (poster).jpg|thumb]] | caption = ಆಶ್ರಮ ವೆಬ್ ಸರಣಿಯ ಪೋಸ್ಟರ್ | director = ಪ್ರಕಾಶ್ ಝಾ | producer = ಪ್ರಕಾಶ್ ಝಾ | company = ಪ್ರಕಾಶ್ ಝಾ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ | story = ಹಬೀಬ್ ಫೈಸಲ್ | screenplay = {{Unbulleted_list|Kuldeep Ruhil|Tejpal Singh Rawat|Avinash Kumar|Madhvi Bhatt}} | voices = ಸಂಜಯ್ ಮಸೂಮ್ | starring = ಬಾಬಿ ಡಿಯೋಲ್ | composer = ಸನ್ನಿ ಇಂದರ್ (songs and background score) | cinematography = ಚಂದನ್ ಕೊಹ್ಲಿ | editor = ಸಂತೋಷ್ ಮಂಡಲ್ | location = ಭಾರತ | runtime = | genre = {{Plainlist| * ಕ್ರೈಂ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ * [[Procedural drama]] * ರಾಜಕೀಯ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ * ಸಸ್ಪೆಂನ್ಸ್ <!-- Per official story source --> }} | country = ಭಾರತ | language = ಹಿಂದಿ | num_seasons = ೩ | list_episodes = #Episodes | num_episodes = 28 | last_aired = {{End date|present}} | first_aired = {{Start date|df=y|2020|08|28}} | camera = [[Multi-camera]] | network = [[MX Player]] }} ಇದನ್ನು ಮಾಧ್ವಿ ಭಟ್, ಅವಿನಾಶ್ ಕುಮಾರ್, ಸಂಜಯ್ ಮಾಸೂಮ್, ತೇಜ್ಪಾಲ್ ಸಿಂಗ್ ರಾವತ್ ಮತ್ತು ಕುಲದೀಪ್ ರುಹಿಲ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |date=17 August 2020 |title=Aashram Trailer: Bobby Deol blends into a new character in a show that questions its morality |url=https://www.mid-day.com/articles/aashram-trailer-bobby-deol-blends-into-a-new-character-in-a-show-that-questions-its-morality/22939252 |website=mid-day }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಇದರ ಮೊದಲ ಸೀಸನ್ ಅನ್ನು ಒಟಿಟಿ ಪ್ಲಾಟ್ಫಾರ್ಮ್ ಎಂಎಕ್ಸ್ ಪ್ಲೇಯರ್ನಲ್ಲಿ ೨೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೦ ರಿಂದ ಉಚಿತ ಸ್ಟ್ರೀಮಿಂಗ್ನಲ್ಲಿ ಜನರಿಗೆ ನೋಡಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |date=17 August 2020 |title=Watch &#124; Bobby Deol's 'Aashram' trailer out now |url=https://www.thestatesman.com/entertainment/bollywood/watch-bobby-deols-aashram-trailer-now-1502917679.html |website=[[The Statesman (India)|The Statesman]]}}</ref> ಸರಣಿಯ ಎರಡನೇ ಸೀಸನ್ ಅನ್ನು ಎಂಎಕ್ಸ್ ಪ್ಲೇಯರ್ನಲ್ಲಿ ೧೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೦ ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮೂರನೇ ಸೀಸನ್ ಅನ್ನು ಜೂನ್ ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |date=11 November 2020 |title=Bobby Deol-starrer Aashram season 2 to premiere on 11th November 2020 |url=https://thedailyvoice.in/bobby-deol-starrer-aashram-season-2-to-premiere-on-11th-november-2020/ |publisher=The Daily Voice (India)}}</ref> 2023ರಲ್ಲಿ ಈ ಸರಣಿಯ ನಾಲ್ಕನೇ ಸೀಸನ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Tom Llewellyn |date=3 June 2022 |title=AASHRAM SEASON 4 CONFIRMED BY BOBBY DEOL, RELEASE SET FOR 2023 |url=https://www.hitc.com/en-gb/2022/06/03/aashram-season-4-confirmed-by-bobby-deol-release-set-for-2024/ |publisher=HITC }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಸಾರಾಂಶ == ಈ ಕಥೆಯು ಬಾಬಾ ನಿರಾಲಾ (ಬಾಬಿ ಡಿಯೋಲ್) ಎಂಬ ದೇವಮಾನವನ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ. ಆತನ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಮಾಜದ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಿಂದ ಬಂದವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಆತನಲ್ಲಿ ಕುರುಡು ನಂಬಿಕೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಆತ ಅವರಿಂದ ಏನು ಕೇಳುತ್ತಾನೋ ಅದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಆತ ತನ್ನ ಭಕ್ತರು ತಮ್ಮ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ತನಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವಂತೆ ಮತ್ತು ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಆತನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸುವ ವಂಚಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ರಾಜಕಾರಣಿಗಳಾದ ಹುಕುಂ ಸಿಂಗ್ (ಸಚಿನ್ ಶ್ರಾಫ್ ಮತ್ತು ಹಾಲಿ ಸಿಎಂ ಸುಂದರ್ ಲಾಲ್ (ಅನೀಲ್ ರಸ್ತೋಗಿ) ಮುಂಬರುವ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಬಾ ನಿರಾಲಾ ಅವರ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಮತ ಬ್ಯಾಂಕ್ ರಾಜಕೀಯಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಬಾಬಾನ ಭಕ್ತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಪಾಪ್ ಗಾಯಕ ಟಿಂಕಾ ಸಿಂಗ್ (ಅಧ್ಯಾಯನ್ ಸುಮನ್) ಅವರ ಹೊಸ ಹಾಡನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲು ಬಾಬಾ ನಿರಾಲಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವಾಸಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ನಂತರ ಬಾಬಾ ನಿರಾಲಾ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ವೋಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಅವಲಂಭಿಸುವ ರಾಜಕೀಯ ನೇತಾರರ ನಿಲುವು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಪಾತ್ರ ಎಸ್ಐ ಉಜಾಗರ್ ಸಿಂಗ್ (ದರ್ಶನ ಕುಮಾರ್). ಈತ ಒಬ್ಬ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ. ತನ್ನ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದ ಈತ ತನ್ನ ಹಿರಿಯರ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾನೆ, ಸಿ.ಎಂ ಸುಂದರ್ ಲಾಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಗುಂಪಿನ ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಡಾ.ನತಾಶಾ(ಅನುಪ್ರಿಯಾ ಗೊಯಾಂಕಾ)ಳನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುವ ತನಕ ಈತನ ವರ್ತನೆ ಹೀಗೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಆಕೆ ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳಿದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಅರೆಕಾಲಿಕ ಪತ್ರಕರ್ತ ಅಖಿವೇಂದ್ರ ರಾಥಿ ಅಲಿಯಾಸ್ ಅಕ್ಕಿ (ರಾಜೀವ್ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ) ಅವರ ಮೊಂಡುತನಕ್ಕೆ ಮಣಿದು ಎಸ್ ಐ ಉಜಾಗರ್ ಸಿಂಗ್ ಈ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಆತನ ಸಹಾಯಕ ಹಿರಿಯ ಕಾನ್ಸ್ಟೇಬಲ್ ಸಾಧು ಶರ್ಮಾ (ವಿಕ್ರಂ ಕೊಚ್ಚಾರ್) ಅವರು ಜೊತೆಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. == ಪಾತ್ರವರ್ಗ == * ಬಾಬಿ ಡಿಯೋಲ್-ಕಾಶಿಪುರ್ ವಾಲೆ ಬಾಬಾ ನಿರಾಲಾ/ಮಾಂಟಿ ಸಿಂಗ್ * ಚಂದನ್ ರಾಯ್ ಸನ್ಯಾಲ್-ಭೂಪೇಂದ್ರ "ಭೋಪಾ ಸ್ವಾಮಿ" ಸಿಂಗ್ * ಪರ್ಮಿಂದರ್ "ಪಮ್ಮಿ" ಲೋಚನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅದಿತಿ ಪೊಹಂಕರ್ * ಸತ್ವಿಂದರ್ "ಸತ್ತಿ" ಲೋಚನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ತುಷಾರ್ ಪಾಂಡೆ * ಸಬ್ ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಉಜಾಗರ್ ಸಿಂಗ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದರ್ಶನ ಕುಮಾರ್ * ಡಾ. ನತಾಶಾ ಕಟಾರಿಯಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನುಪ್ರಿಯಾ ಗೋಯೆಂಕಾ * ಬಬಿತಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಧಾ ಚೌಧರಿ * ಸಾಧು ಶರ್ಮಾ ಎಂಬ ಹಿರಿಯ ಕಾನ್ಸ್ಟೇಬಲ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಕ್ರಮ್ ಕೊಚ್ಚರ್ * ನಾನ್ನಿ, ಪಮ್ಮಿ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[Rupesh Kumar Charan Pahari|ರೂಪೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಚರಣ್ ಪಹಾರಿ]] * ಮಾಜಿ [[ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ (ಭಾರತ)|ಸಿಎಂ]] ಸುಂದರ್ ಲಾಲ್ ಆಗಿ ಅನಿಲ್ ರಸ್ತೋಗಿ * ಸಚಿನ್ ಶ್ರಾಫ್-ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಹುಕುಂ ಸಿಂಗ್ * ಕವಿತಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನುರಿತಾ ಝಾ * ರಾಜೀವ್ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ-ಅಖಿವೇಂದ್ರ "ಅಕ್ಕಿ" ರತಿ * ಮಾಂಟಿಯ ಸಹಾಯಕ ಮೈಕಲ್ ರಾಥಿಯಾಗಿ ಜಹಾಂಗೀರ್ ಖಾನ್ * ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪಾಪ್ ಗಾಯಕ ಟಿಂಕಾ ಸಿಂಗ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಸುಮನ್ * ಕವಿತಾಳ ತಂದೆಯಾಗಿ ಕೇಶವ್ ಪಂಡಿತ್ * ಕವಿತಾಳ ತಾಯಿಯಾಗಿ [[ಮಾಲಾ ಸಿನ್ಹಾ]] * ಸನ್ನಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನವದೀಪ್ ತೋಮರ್, ಮಾಂಟಿಯ ಸಹಾಯಕ * ಸುಬ್ರತೋ ರಾಯ್-ಗೋಯಲ್, ಆಶ್ರಮ ಮುಖ್ಯ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿ * ಸಂಗೀತ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ ಸಿಂಗ್ * ರವೀಂದ್ರ ರಾವತ್ ಅಲಿಯಾಸ್ ಆರ್. ಆರ್. ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಯಾನ್ ಆದಿತ್ಯ * ಸೋನಿಯಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಶಾ ಗುಪ್ತಾ, ಹುಕುಂ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಬ್ಯೂ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ರಾಂಡ್ ನಿರ್ಮಾಣ ತಜ್ಞ * ಹೇಮಂತ್ ಚೌಧರಿ-ಐ. ಜಿ. ಸುಮಿತ್ ಚೌಹಾಣ್ == ಸರಣಿಯ ಅವಲೋಕನ == {{Series overview|caption=|allreleased=|color1=#005F6C|link1=Aashram#Season 1 (2020)|episodes1=9|start1={{Start date|2020|8|28}}|end1=start|color2=#8C224A|link2=Aashram#Season 2 (2020)|episodes2=9|start2={{Start date|2020|11|11}}|end2=start|color3=#979797|link3=Aashram#Season 3 (2020)|episodes3=10|start3={{Start date|2022|6|3}}|end3=start}} === ಕಂತುಗಳು === === ಸೀಸನ್ 1 (2020) === {{Episode table|background=#8C224A|overall=|title=|director=|writer=|airdate=|released=y|country=India|episodes={{Episode list |EpisodeNumber = 1 |Title = Pran Pratishtha(amar) |DirectedBy = Prakash Jha |WrittenBy = Habib Faisal |OriginalAirDate = {{Start date|2020|08|28|df=y}} |ShortSummary = |LineColor = 000 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 2 |Title = Grih Pravesh |DirectedBy = Prakash Jha |WrittenBy = Habib Faisal |OriginalAirDate = {{Start date|2020|08|28|df=y}} |ShortSummary = |LineColor = 000 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 3 |Title = Duh Swapna |DirectedBy = Prakash Jha |WrittenBy = Habib Faisal |OriginalAirDate = {{Start date|2020|08|28|df=y}} |ShortSummary = |LineColor = 000 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 4 |Title = Sewa Daar |DirectedBy = Prakash Jha |WrittenBy = Habib Faisal |OriginalAirDate = {{Start date|2020|08|28|df=y}} |ShortSummary = |LineColor = 000 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 5 |Title = Amrit Sudha |DirectedBy = Prakash Jha |WrittenBy = Habib Faisal |OriginalAirDate = {{Start date|2020|08|28|df=y}} |ShortSummary = |LineColor = 000 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 6 |Title = Vish Haran |DirectedBy = Prakash Jha |WrittenBy = Habib Faisal |OriginalAirDate = {{Start date|2020|08|28|df=y}} |ShortSummary = |LineColor = 000 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 7 |Title = Gati Rodh |DirectedBy = Prakash Jha |WrittenBy = Habib Faisal |OriginalAirDate = {{Start date|2020|08|28|df=y}} |ShortSummary = |LineColor = 000 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 8 |Title = Shuddhi Karan |DirectedBy = Prakash Jha |WrittenBy = Habib Faisal |OriginalAirDate = {{Start date|2020|08|28|df=y}} |ShortSummary = |LineColor = 000 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 9 |Title = Maha Prasad |DirectedBy = Prakash Jha |WrittenBy = Habib Faisal |OriginalAirDate = {{Start date|2020|08|28|df=y}} |ShortSummary = |LineColor = 000 }}}} === ಸೀಸನ್ 2 (2020) === {{Episode table|background=#8C224A|overall=|title=|director=|writer=|airdate=11-11-2020|released=y|country=India|episodes={{Episode list |EpisodeNumber = 1 |Title = Triya - Charitra |DirectedBy =amarnath |WrittenBy = Habib Faisal |OriginalAirDate = {{Start date|2020|11|11|df=y}} |ShortSummary = |LineColor = #8C224A }} {{Episode list |EpisodeNumber = 2 |Title = Chhadma - Vesh |DirectedBy = Prakash Jha |WrittenBy = Habib Faisal |OriginalAirDate = {{Start date|2020|11|11|df=y}} |ShortSummary = |LineColor = #8C224A }} {{Episode list |EpisodeNumber = 3 |Title = Naag - Paash |DirectedBy = Prakash Jha |WrittenBy = Habib Faisal |OriginalAirDate = {{Start date|2020|11|11|df=y}} |ShortSummary = |LineColor = #8C224A }} {{Episode list |EpisodeNumber = 4 |Title = Mrig - Trishna |DirectedBy = Prakash Jha |WrittenBy = Habib Faisal |OriginalAirDate = {{Start date|2020|11|11|df=y}} |ShortSummary = |LineColor = #8C224A }} {{Episode list |EpisodeNumber = 5 |Title = Kaliya - Mardan |DirectedBy = Prakash Jha |WrittenBy = Habib Faisal |OriginalAirDate = {{Start date|2020|11|11|df=y}} |ShortSummary = |LineColor = #8C224A }} {{Episode list |EpisodeNumber = 6 |Title = Chhadma - Yudhha |DirectedBy = Prakash Jha |WrittenBy = Habib Faisal |OriginalAirDate = {{Start date|2020|11|11|df=y}} |ShortSummary = |LineColor = #8C224A }} {{Episode list |EpisodeNumber = 7 |Title = Moh - Bhang |DirectedBy = Prakash Jha |WrittenBy = Habib Faisal |OriginalAirDate = {{Start date|2020|11|11|df=y}} |ShortSummary = |LineColor = #8C224A }} {{Episode list |EpisodeNumber = 8 |Title = Koot - Neeti |DirectedBy = Prakash Jha |WrittenBy = Habib Faisal |OriginalAirDate = {{Start date|2020|11|11|df=y}} |ShortSummary = |LineColor = #8C224A }} {{Episode list |EpisodeNumber = 9 |Title = Chakra - Vaat |DirectedBy = Prakash Jha |WrittenBy = Habib Faisal |OriginalAirDate = {{Start date|2020|11|11|df=y}} |ShortSummary = |LineColor = #8C224A }}}} === ಸೀಸನ್ 3 (2022) === {{Episode table|background=#86224A|overall=|title=|director=|writer=|airdate=13-6-2022|released=y|country=India|episodes={{Episode list |EpisodeNumber = 1 |Title = Indra - Prastha |DirectedBy = Prakash Jha |WrittenBy = Hassam Tarikh |OriginalAirDate = {{Start date|2022|6|3|df=y}} |ShortSummary = |LineColor = #8C224A }} {{Episode list |EpisodeNumber = 2 |Title = Chakravyu |DirectedBy = Prakash Jha |WrittenBy = Hassam Tariq |OriginalAirDate = {{Start date|2022|6|3|df=y}} |ShortSummary = |LineColor = #8C224A }} {{Episode list |EpisodeNumber = 3 |Title = Charan - Kamal |DirectedBy = Prakash Jha |WrittenBy = Hassam Tariq |OriginalAirDate = {{Start date|2022|6|3|df=y}} |ShortSummary = |LineColor = #8C224A }} {{Episode list |EpisodeNumber = 4 |Title = Guru - Dakshina |DirectedBy = Prakash Jha |WrittenBy = Hassam Tariq |OriginalAirDate = {{Start date|2022|6|3|df=y}} |ShortSummary = |LineColor = #8C224A }} {{Episode list |EpisodeNumber = 5 |Title = Kaam - Vatika |DirectedBy = Prakash Jha |WrittenBy = Hassam Tariq |OriginalAirDate = {{Start date|2022|6|3|df=y}} |ShortSummary = |LineColor = #8C224A }} {{Episode list |EpisodeNumber = 6 |Title = Swarg - Lok |DirectedBy = Prakash Jha |WrittenBy = Hassam Tariq |OriginalAirDate = {{Start date|2022|6|3|df=y}} |ShortSummary = |LineColor = #8C224A }} {{Episode list |EpisodeNumber = 7 |Title = Halahal |DirectedBy = Prakash Jha |WrittenBy = Hassam Tariq |OriginalAirDate = {{Start date|2022|6|3|df=y}} |ShortSummary = |LineColor = #8C224A }} {{Episode list |EpisodeNumber = 8 |Title = Kuchakra |DirectedBy = Prakash Jha |WrittenBy = Hassam Tariq |OriginalAirDate = {{Start date|2022|6|3|df=y}} |ShortSummary = |LineColor = #8C224A }} {{Episode list |EpisodeNumber = 9 |Title = Shankh - Naad |DirectedBy = Prakash Jha |WrittenBy = Hassam Tariq |OriginalAirDate = {{Start date|2022|6|3|df=y}} |ShortSummary = |LineColor = #8C224A }} {{Episode list |EpisodeNumber = 10 |Title = Mahabhiyog |DirectedBy = Prakash Jha |WrittenBy = Hassam Tariq |OriginalAirDate = {{Start date|2022|6|3|df=y}} |ShortSummary = |LineColor = #8C224A }}}} == ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಬಿಡುಗಡೆ == === ಪ್ರಚಾರ === ಈ ವೆಬ್ ಸರಣಿಯ ಎರಡು ಸೀಸನ್ಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಟ್ರೇಲರ್ ಅನ್ನು [[ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌|ಯೂಟ್ಯೂಬ್]] ಎಂಎಕ್ಸ್ ಪ್ಲೇಯರ್ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಆಗಸ್ಟ್ 16,2020 ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 29,2020 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{Cite web |date=2020-08-17 |title=The trailer of Prakash Jha's upcoming webseries Aashram was released today - The Thinkera |url=https://www.thethinkera.com/entertainment/the-trailer-of-prakash-jhas-upcoming-webseries-ashram-was-released-today/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413042738/https://www.thethinkera.com/entertainment/the-trailer-of-prakash-jhas-upcoming-webseries-ashram-was-released-today/ |archive-date=13 April 2021 |access-date=2021-03-09 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 August 2020 |title=Aashram trailer Bobby Deol plays a spiritual leader who veers between 'aastha' and 'apraadh' in Prakash Jha's new series |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/aashram-trailer-bobby-deol-plays-a-spiritual-leader-who-veers-between-aastha-and-apraadh-in-prakash-jha-s-new-series/story-Z6Z3URgldJLFBb53FHSpSO.html |website=Hindustan Times}}</ref> === ಬಿಡುಗಡೆ. === ಸೀಸನ್ 1 ಮತ್ತು ಸೀಸನ್ 2 ಅನ್ನು ಒಟಿಟಿ ಪ್ಲಾಟ್ಫಾರ್ಮ್ ಎಂಎಕ್ಸ್ ಪ್ಲೇಯರ್ನಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಆಗಸ್ಟ್ 28,2020 ಮತ್ತು ನವೆಂಬರ್ 11,2020 ರಿಂದ ಸ್ಟ್ರೀಮಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=The trailer of Prakash Jha's Aashram starring Bobby Deol looks promising |url=https://www.indulgexpress.com/entertainment/cinema/2020/aug/17/the-trailer-of-prakash-jhas-aashram-starring-bobby-deol-looks-promising-27454.html |website=www.indulgexpress.com}}</ref> ಈ ಸರಣಿಯು 2021ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 11ರಂದು ದಿ ಕ್ಯೂ ಮೂಲಕ ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಮಾಡಿತು. == ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಸ್ವಾಗತ == ''ಎನ್ಡಿಟಿವಿಗೆ'' ಬರೆಯುತ್ತಾ, ಸೈಬಲ್ ಚಟರ್ಜಿ ಈ ಸರಣಿಯನ್ನು 5ರಲ್ಲಿ 3 ಎಂದು ರೇಟ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. "ಪ್ರಕಾಶ್ ಝಾ ಅವರ ಡಿಜಿಟಲ್ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರವು ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯುಕ್ತ, ಪ್ರಚೋದನಕಾರಿ ಮತ್ತು ಆಕ್ಷನ್-ಪ್ಯಾಕ್ಡ್ ಆಗಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite news |title=Aashram Review: With Bobby Deol's Solid Presence, Prakash Jha's Digital Debut Is Nothing If Not Bingeworthy |work=NDTV.com |url=https://www.ndtv.com/entertainment/aashram-review-with-bobby-deols-solid-presence-prakash-jhas-digital-debut-is-nothing-if-not-bingeworthy-3-stars-out-of-5-2286689 |access-date=2021-07-17}}</ref> ''[[ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'' ರೋಹನ್ ನಹಾರ್ "''ಆಶ್ರಮ'' " ತನ್ನ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ಒಂದು ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ಲೈಂಗಿಕ ದೃಶ್ಯಗಳ ಸ್ವಯಂ-ಸೆನ್ಸಾರ್ಶಿಪ್ ಸೀಮೆಯನ್ನು ಝಾ ಸಮೀಪಿಸುವ ಆತಂಕ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಅದಲ್ಲದೇ ಈ ಸರಣಿಯ ಪಾತ್ರಗಳು ಯಾರ ಕುರಿತಾದ್ದೂ ಅಲ್ಲ ಎಂಬ ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದ ನಿರಾಕರಣೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅನಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು" ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |date=2020-08-28 |title=Aashram review: Bobby Deol's show has a bark that's worse than its bite |url=https://www.hindustantimes.com/tv/aashram-review-bobby-deol-s-show-has-a-bark-that-s-worse-than-its-bite/story-XYKlsseM9I4iRLAtCqs3lJ.html |access-date=2021-07-17 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> == ವಿವಾದಗಳು == 2020ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ನಲ್ಲಿ ಕರ್ಣಿ ಸೇನೆಯು ನಟ ಬಾಬಿ ಡಿಯೋಲ್ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕ ಪ್ರಕಾಶ್ ಝಾ ಮೇಲೆ ಹಿಂದೂಗಳ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ನೋವುಂಟು ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಿಸಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು "ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಆಶ್ರಮಗಳನ್ನು ಅಪಖ್ಯಾತಿಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಕೋರ್ಟಿಗೆ ಹೇಳಿದ ನಂತರ [[ಜೋಧಪುರ್|ಜೋಧ್ಪುರ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] ಬಾಬಿ ಡಿಯೋಲ್ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕ ಪ್ರಕಾಶ್ ಝಾ ಅವರಿಗೆ ಕಾನೂನು ನೋಟಿಸ್ ನೀಡಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=14 December 2020 |title='Aashram': Jodhpur Court Serves Notice To Bobby Deol And Director Prakash Jha |url=https://news.abplive.com/entertainment/ashram-web-series-case-notice-issued-to-bobby-deol-and-prakash-jha-by-jodhpur-court-1412197 |publisher=[[ABP News]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 December 2020 |title='Controversial depiction of Hindu saints in Aashram': Plea filed against Prakash Jha, Bobby Deol |url=https://www.dnaindia.com/television/news-controversial-depiction-of-hindu-saints-in-aashram-plea-filed-against-prakash-jha-bobby-deol-2862223 |website=[[Daily News and Analysis]]}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2021 ರಲ್ಲಿ ಬಜರಂಗ ದಳ ಗುಂಪು ''ಆಶ್ರಮ'' ವೆಬ್ ಸರಣಿ ಸೆಟ್ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶ್ ಝಾ ಅವರನ್ನು ತನ್ನ ವೆಬ್ ಸರಣಿಯ ಮೂಲಕ [[ಹಿಂದೂ|ಹಿಂದೂಗಳು]] ಮತ್ತು ಇಡೀ ಆಶ್ರಮ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ದೂಷಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಈ ಗುಂಪು ಸೆಟ್ಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |date=24 October 2021 |title=Ashram 3 Sets in Bhopal Vandalised |url=http://www.hindustantimes.com/india-news/ashram-3-sets-in-bhopal-vandalised-by-bajrang-dal-ink-thrown-at-prakash-jha-101635094894695-amp.html |website=Hindustan Times}}</ref> ನಿರ್ದೇಶಕ ಪ್ರಕಾಶ್ ಝಾ ಅವರು "ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಳವಳಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ನನ್ನ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡುವ ಸಾವಿರಾರು ಜನರ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ಯೋಚಿಸುತ್ತೇನೆ. 1.5 ಬಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಇದನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದು ತಮಾಷೆಯಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಆಕ್ಷೇಪಣೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಾವು ಹೇಳಿದರೆ, ಅದು ಸರಿಯಾಗಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ನಂತರ, ಬಾಬಿ ಡಿಯೋಲ್ ಝಾ ಅವರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನವು ಯಾರನ್ನೂ ದೂಷಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲ ಮತ್ತು ನಟನಾಗಿ ಬೇರೆ ಏನೂ ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<sup daa="" href="./Bobby_Deol" rel="mw:WikiLink">ಬಾಬಿ ಡಿಯೋಲ್-mw="{"name":"ref","attrs":{},"body":{"id":"mw-reference-text-cite_note-17","html":"<nowiki><span typeof=\"mw:Transclusion\" data-mw=\"{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;Cite web &amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./Template:Cite_web&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{&amp;quot;date&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;3 June 2022&amp;quot;},&amp;quot;url&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;https://www.hindustantimes.com/entertainment/web-series/prakash-jha-on-aashram-3-controversies-for-each-one-who-objects-there-will-be-thousands-who-support-your-vision-101654235410051.html&amp;quot;},&amp;quot;title&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;Prakash Jha on Aashram 3 controversies: 'For each one who objects, there will be thousands who support your vision'&amp;quot;},&amp;quot;publisher&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;[[Hindustan Times]]&amp;quot;}},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}\" data-ve-no-generated-contents=\"true\" id=\"mwASw\">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki><nowiki><cite about=\"#mwt103\" class=\"citation web cs1\" id=\"mwAS0\" data-ve-ignore=\"true\"><a class=\"external text\" href=\"https://www.hindustantimes.com/entertainment/web-series/prakash-jha-on-aashram-3-controversies-for-each-one-who-objects-there-will-be-thousands-who-support-your-vision-101654235410051.html\" id=\"mwAS4\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\">\"Prakash Jha on Aashram 3 controversies: 'For each one who objects, there will be thousands who support your vision'\"</a></nowiki>. <nowiki><a class=\"cx-link\" data-linkid=\"456\" href=\"./Hindustan_Times\" id=\"mwATA\" rel=\"mw:WikiLink\" title=\"Hindustan Times\">Hindustan Times</a></nowiki>. 3 June 2022.<nowiki></cite></nowiki>"}}" id="cite_ref-17" rel="dc:references" typeof="mw:Extension/ref">[./Aashram#cite_note-17 <span class="mw-reflink-text"><nowiki>[4]</nowiki></span>]</sup><ref name="retitle">{{Cite web |date=9 June 2022 |title=Actor Bobby Deol Comes in Defence of 'Ek Badnaam….Ashram 3' |url=https://www.thestatesman.com/entertainment/actor-bobby-deol-comes-defence-ek-badnaam-ashram-3-1503079603.html |publisher=[[The Statesman (India)|The Statesman]]}}</ref> == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Notelist}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೪ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೪]] jachd7e89z1913nvc5d9mfo561doipz 0 157861 1372799 1338432 2026-05-05T17:16:53Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372799 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಉಪೇಂದ್ರ ರೈ | image = Upendra Rai.jpg | caption = ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಉಪೇಂದ್ರ ರೈ | birth_name = ಉಪೇಂದ್ರ ರೈ<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/accred_index.aspx?Sel=4&PSel=1|title=Media Accreditation|publisher=}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1982|01|16}} | birth_place = ಶೇರ್ಪುರ್, ಗಾಜಿಪುರ, ಭಾರತ | death_date = | death_place = | nationality = ಭಾರತೀಯ | education = ಲಕ್ನೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ<br/>ಎಸ್‌ವಿಕೀಂ ಎನ್‌ಎಂ‌ಐ‌ಎಂ‌ಎಸ್ | occupation = ಸಿಇಒ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕ, ಸಹಾರಾ ನ್ಯೂಸ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ | years_active = ೧೯೯೭-ಪ್ರಸಕ್ತ | agent = | title = | spouse = ರಚನಾ, ಪ್ರೊಫೆಸರ್, ಜೆಐಐಟಿ, ಎಂಎಸ್‌ಸಿ., ಐಐಟಿ ರೂರ್ಕಿ, ಪಿಎಚ್.ಡಿ., ಐಐಟಿ ಬಾಂಬೆ<ref>{{cite web|url=https://www.jiit.ac.in/prof-rachana|title=PROF. RACHANA|publisher=jiit.ac.in|accessdate=30 July 2021}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> }} '''ಉಪೇಂದ್ರ ರೈ''' (ಜನನ ೧೬ ಜನವರಿ ೧೯೮೨) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಪತ್ರಕರ್ತ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ. <ref>{{Cite web |title=Media Accreditation |url=http://pib.nic.in/newsite/accred_index.aspx?Sel=4&PSel=1 |publisher=}}</ref> ಅವರು ಭಾರತ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ನ್ಯೂಸ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref>https://www.exchange4media.com/media-tv-news/upendra-rai-to-set-up-media-venture-bharat-express-123111.html</ref> <ref>https://www.exchange4media.com/media-tv-news/deepak-chaurasia-to-host-prime-time-show-on-upcoming-news-channel-bharat-express-123729.html</ref> ಈ ಹಿಂದೆ ಅವರು ಸಹಾರಾ ಇಂಡಿಯಾ ಮೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸಿಇಒ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web |title=वरिष्ठ पत्रकार उपेंद्र राय के बारे में आई ये बड़ी खबर |url=https://www.samachar4media.com/industry-briefing-news/a-news-about-senior-journalist-upendra-rai-51889.html |access-date=9 October 2019 |publisher=samachar4media.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=सहारा में बदला वरिष्ठ पत्रकार उपेंद्र राय का रोल |url=https://www.samachar4media.com/industry-briefing-news/senior-journalist-upendra-rai-got-big-responsibility-in-sahara-india-media-52308.html |access-date=25 November 2019 |publisher=samachar4media.com}}</ref> ಅವರು ತೆಹೆಲ್ಕಾದಲ್ಲಿ ಸಿಇಒ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web |title=Upendra Rai joins Tehelka as CEO and Editor-in-Chief |url=http://www.exchange4media.com/print/upendra-rai-joins-tehelka-as-ceo-and-editor-in-chief_64418.html}}</ref> <ref>{{Cite web |title=नजरिया : नये विचारों से निकलेगा समाधान - Editorial News - Samay Live |url=http://www.samaylive.com/editorial/378624/solutions-coming-out-of-new-ideas.html |publisher=}}</ref> ಈ ಹಿಂದೆ ಅವರು ಸಹಾರಾ ನ್ಯೂಸ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ನ ಗ್ರೂಪ್ ಸಿಇಒ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಸಹಾರಾ ಸಮಯ್ ಚಾನೆಲ್‌ನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸಮಯ್ ಯುಪಿ / ಉತ್ತರಾಖಂಡ್, ಸಮಯ್ ಬಿಹಾರ / ಜಾರ್ಖಂಡ್, ಸಮಯ್ ಎಂಪಿ / ಸಿಜಿ, ಸಮಯ್ ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಆಲಾಮಿ ಸಮಯ್ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಹಾರಾ ಹಿಂದಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ಜೊತೆಗೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.. ಜೂನ್ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಸಹಾರಾ ನ್ಯೂಸ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. <ref>{{Cite web |date=9 May 2018 |title=Court refuses scribe's CBI custody, sends him to 14-days in jail |url=http://www.dailyexcelsior.com/court-refuses-scribes-cbi-custody-sends-14-days-jail/}}</ref> <ref>{{Cite news |date=12 July 2019 |title=HC grants bail to Upendra Rai |work=Business Standard India |publisher=business-standard.com |agency=Press Trust of India |url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/hc-grants-bail-to-upendra-rai-in-money-laundering-case-119071201165_1.html |access-date=29 July 2019}}</ref> ನಂತರ ಅವರ ಸ್ವಂತ ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ 'ದಿ ಪ್ರಿಂಟ್‌ಲೈನ್ಸ್ ಮೀಡಿಯಾ ಗ್ರೂಪ್' ಅನ್ನು ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಸಂಪಾದಕ-ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web |title=Renowned journalist Upendra Rai established his own Media Gr |url=http://navoditbhaskar.com/post/87223 |access-date=21 March 2018 |archive-date=8 ಮೇ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180508135001/http://navoditbhaskar.com/post/87223 |url-status=dead }}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಉಪೇಂದ್ರ ರಾಯ್ ಅವರು ಘಾಜಿಪುರದ ಶೇರ್ಪುರ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |title=शेरपुर-गहमर के बीच पीपा पुल |url=http://www.amarujala.com/uttar-pradesh/ghazipur/cask-bridge-between-sherpur-gahmar-hindi-news |access-date=7 September 2017 |publisher=amarujala.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=शेरपुर के लिए बन गया यह ऐतिहासिक दिन |url=http://www.ghazipuraajkal.com/%E0%A4%94%E0%A4%B0-%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%B0-%E0%A4%95%E0%A5%87-%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%8F-%E0%A4%AC%E0%A4%A8-%E0%A4%97%E0%A4%AF%E0%A4%BE-%E0%A4%AF%E0%A4%B9-%E0%A4%90/ |access-date=7 September 2017 |publisher=ghazipuraajkal.com |archive-date=7 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170907213512/http://www.ghazipuraajkal.com/%E0%A4%94%E0%A4%B0-%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%B0-%E0%A4%95%E0%A5%87-%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%8F-%E0%A4%AC%E0%A4%A8-%E0%A4%97%E0%A4%AF%E0%A4%BE-%E0%A4%AF%E0%A4%B9-%E0%A4%90/ |url-status=dead }}</ref> ಅವರು ತಮ್ಮ ಆರಂಭಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಗ್ರಾಮದ ಶೇರ್ಪುರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ|ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ]] ಘಾಜಿಪುರ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು, ಮತ್ತು ಲಕ್ನೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಹಾರಾದ ಬ್ಯೂರೋ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಅವರು [[ಮುಂಬಯಿ|ಮುಂಬೈ]] ತೆರಳಿದರು. ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಅವರು ಎಸ್ವಿಕೆಎಂನ ಎನ್ಎಂಐಎಂಎಸ್ ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಲಕ್ನೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಪದವಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಸಹಾರಾ ನ್ಯೂಸ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ನಲ್ಲಿ ವರದಿಗಾರರಾಗಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ಟಾರ್ ನ್ಯೂಸ್ (ಈಗ ಎಬಿಪಿ ನ್ಯೂಸ್) ಗೆ ಸೇರಿದರು. ನಂತರ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ೧೮ ಗೆ ಸೇರಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಿಎನ್ಬಿಸಿ ಆವಾಜ್/ಸಿಎನ್ಬಿಸ್ ಟಿವಿ ೧೮ ರ ಪ್ರಾರಂಭದ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಸ್ಟಾರ್ ನ್ಯೂಸ್ಗೆ ಸೇರಿದರು. (೨೦೦೫ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ನಲ್ಲಿ ಎಬಿಪಿ ನ್ಯೂಸ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣಗೊಂಡಿತ್ತು), ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ತೆರಿಗೆ, ವ್ಯಾಪಾರ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪಥ-ಪ್ರದರ್ಶಕ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಹಾರಾ ನ್ಯೂಸ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ಗೆ ಸಂಪಾದಕ ಮತ್ತು ಸುದ್ದಿ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ತೆರಳಿದರು.<ref>{{Cite web |title=Sanjeev Srivastava to be CEO and editor-in-chief, Sahara News Media |url=http://www.afaqs.com/news/story/25922_Sanjeev-Srivastava-to-be-CEO-and-editor-in-chief-Sahara-News-Media |publisher=}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಸಹಾರಾ ನ್ಯೂಸ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಅನ್ನು ತೊರೆದರು ಮತ್ತು ತೆಹಲ್ಕಾದ ಸಿಇಒ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |title=Upendra Rai joins Tehelka as CEO and Editor-in-Chief |url=https://www.exchange4media.com/media-print-news/upendra-rai-joins-tehelka-as-ceo-and-editor-in-chief-64418.html |access-date=29 July 2019 |publisher=exchange4media.com}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಹಾರಾ ನ್ಯೂಸ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ನ ಹಿರಿಯ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite web |title=Upendra Rai appointed as Senior Advisor, Sahara India Group= |url=https://www.exchange4media.com/media-tv-news/noted-journalist-upendra-rai-appointed-as-senior-advisor-sahara-india-group-99870.html |access-date=9 October 2019 |publisher=exchange4media.com}}</ref> ಉಪೇಂದ್ರ ರೈ ಅವರು ಸ್ಟಾರ್ ನ್ಯೂಸ್ (ಎಬಿಪಿ ನ್ಯೂಸ್) ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗ ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ಕಥೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಅವರು ೨೦೦೫ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಡಿಎಂಎಟಿ ಖಾತೆ ಹಗರಣವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದರು. ಅಂತೆಯೇ, ೨೦೦೭ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಕುದುರೆ ತೋಟದ ಮಾಲೀಕ ಹಸನ್ ಅಲಿಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಬೇಧಿಸಿದರು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು ಅಲಿಯ ಮೇಲೆ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡವು.<ref>{{Cite web |title=Small Steps on the Journey to the big Leap |url=http://www.northblocksouthblock.com/small-steps-on-the-journey-to-the-big-leap/ |access-date=4 November 2019 |publisher=northblocksouthblock.com}}</ref> ==ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ್== ಉಪೇಂದ್ರ ರೈ ಅವರು ''ಸಹಾರಾ ಸಮಯ''ದಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ್ ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಜನಸಾಮಾನ್ಯರನ್ನು ಬಾಧಿಸುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಇದು ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ನಡುವೆ ಸೇತುವೆಯಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |title=Hastakshep, a milestone in TV show |url=https://english.lokmat.com/business/hastakshep-a-milestone-in-indian-journalism-upendra-rai |access-date=6 August 2020}}</ref>ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ್ ಅನ್ನು ೩೫ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಹಾರಾದ ಶನಿವಾರದ ಪುರವಣಿಯಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕತೆ, ರಾಜಕೀಯ, ಪ್ರಸ್ತುತ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಷಯಗಳ ಹೆಸರಾಂತ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ತಮ್ಮ ಉತ್ತಮ ಸಂಶೋಧಿತ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಬರಹಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಹಸ್ತಕ್ಷೆಪ್‌ನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆವೃತ್ತಿಯು ವಿಶೇಷ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಚಿಂತನೆಯ ಶಾಲೆಯ ವಿದ್ವಾಂಸರು ತಮ್ಮ ವಿಭಿನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. <ref>{{Cite web |title=Hastakshep, a milestone in TV show |url=https://english.lokmat.com/business/hastakshep-a-milestone-in-indian-journalism-upendra-rai |access-date=6 August 2020}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೦ರಲ್ಲಿ ಸಹಾರಾ ನ್ಯೂಸ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಅದೇ ಅಭಿರುಚಿ, ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಟಿ. ವಿ. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. Cಕೋವಿಡ್-೧೯ ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ ಅನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಸ್ಕೈಪ್ ಮತ್ತು ಮೊಜೊ ಮೂಲಕ ಸಂದರ್ಶನಗಳ ಸರಣಿಗಾಗಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ್ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Hastakshep, a milestone in TV show |url=https://english.lokmat.com/business/hastakshep-a-milestone-in-indian-journalism-upendra-rai |access-date=8 August 2020}}</ref> ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ== * ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್ ಅಚೀವರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್ ಪತ್ರಕರ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ಹಿಂದಿ ಸುದ್ದಿ ವಾಹಿನಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವರದಿಗಾಗಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೨೦೦೭ <ref>{{Cite web |title=The NT AWARDS - NTAwards Winners List |url=http://ntawards.indiantelevision.com/winners_list.htm |publisher= |access-date=2024-06-22 |archive-date=2019-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190718215826/http://ntawards.indiantelevision.com/winners_list.htm |url-status=dead }}</ref> * ಲಯನ್ಸ್ ಕ್ಲಬ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್, ಮುಂಬೈ, ೨೦೦೮ ರಿಂದ ಲಯನ್ಸ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ಲಯನ್ಸ್ ಕ್ಲಬ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್, ಮುಂಬೈ, ೨೦೦೯ ರಿಂದ ಲಯನ್ಸ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * [[ಜಾವೇದ್ ಅಕ್ತರ್|ಜಾವೇದ್ ಅಖ್ತರ್]] ಜೊತೆ ಭರೋಸಾ ಪತ್ರಕರ್ ಸಮ್ಮಾನ್, ೨೦೧೦<ref>Sukrwar, Hindi monthly magazine, July ೨೦೧೦</ref> * ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕೀಕರಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, [[ಕರ್ನಾಟಕ]], ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ <ref>{{Cite web |title=National Integration Award |url=https://www.youtube.com/watch?v=GwugaqGSXnk |website=[[YouTube]]}}</ref> * ನ್ಯಾಷನಲ್ ಎಕ್ಸಲೆನ್ಸ್ ಅವಾರ್ಡ್, ವರ್ಲ್ಡ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್, ಲಂಡನ್, ೨೦೧೯ <ref>{{Cite web |title=Senior scribe Upendra Rai honoured for 'fearless journalism' |url=http://www.northblocksouthblock.com/senior-scribe-upendra-rai-honoured-for-fearless-journalism/ |access-date=9 October 2019 |publisher=northblocksouthblock.com}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿ== * [http://www.tehelka.com ತೆಹಲ್ಕಾ] * [http://tehelkahindi.com ತೆಹಲ್ಕಾ ಹಿಂದಿ] * [http://www.samaylive.com ಸಮಯ ಲೈವ್] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ]] [[ವರ್ಗ:ಪತ್ರಕರ್ತರು]] [[ವರ್ಗ:ಬರಹಗಾರ]] 1rdui8yjyrbg78pro602s4ez9th4juw 0 159796 1372847 1372598 2026-05-06T08:43:21Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1372847 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಸಮರ್ಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್ | image = Samarjit by Rudhra Varma.jpg | caption = ಸಮರ್ಜಿತ್ (೨೦೨೫ರಲ್ಲಿ) | birth_place = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]] | occupation = ನಟ | years_active = ೨೦೧೨ರಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತ | height = | mother = | father = [[ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್|ಇಂದ್ರಜಿತ್‌ ಲಂಕೇಶ್]] }} '''ಸಮರ್ಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್''' ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಟ, ಇವರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ೨೦೨೪ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ 'ಗೌರಿ' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಾಯಕ ನಟನಾಗಿ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite news |last=M.V |first=Vivek |date=2024-08-16 |title=‘Gowri’ movie review: Samarjit Lankesh’s launchpad squanders its potential |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/gowri-movie-review-samarjit-lankeshs-launchpad-squanders-its-potential/article68532098.ece |access-date=2026-04-29 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ == ಸಮರ್ಜಿತ್ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರು ಕಲಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯುಳ್ಳ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವರು. ಇವರು ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್]] ಅವರ ಪುತ್ರ ಹಾಗೂ ಸಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತ [[ಪಿ.ಲಂಕೇಶ್|ಪಿ. ಲಂಕೇಶ್]] ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ.<ref>{{Cite news |date=2024-08-10 |title=I am glad that Samarjit is carrying forward my father’s legacy: Indrajit Lankesh |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/i-am-glad-that-samarjit-is-carrying-forward-my-fathers-legacy-indrajit-lankesh/articleshow/112403350.cms |access-date=2026-04-29 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ಇವರು ಪತ್ರಕರ್ತೆ [[ಗೌರಿ ಲಂಕೇಶ್]] ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕಿ ಕವಿತಾ ಲಂಕೇಶ್ ಅವರ ಸೋದರ ಸಂಬಂಧಿ. ಸಮರ್ಜಿತ್ ಅವರು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ನಟನೆ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |date=2023-08-19 |title=Movies were always on my mind: Samarjit Lankesh |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/movies-were-always-on-my-mind-samarjit-lankesh/articleshow/102836338.cms |access-date=2026-04-29 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಸಮರ್ಜಿತ್ ಅವರು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ಬಾಲನಟನಾಗಿ ಚಿತ್ರರಂಗ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಇವರು 'ದೇವ್ ಸನ್ ಆಫ್ ಮುದ್ದೇಗೌಡ' (೨೦೧೨) ಮತ್ತು '[[ಲವ್ ಯು ಆಲಿಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಲವ್ ಯು ಆಲಿಯಾ]]' (೨೦೧೫) ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ [[ಕವಿತಾ ಲಂಕೇಶ್]] ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಸಮ್ಮರ್ ಹಾಲಿಡೇಸ್' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಭೂಮಿಕೆಯ ಬಾಲನಟನಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |last=Sharadhaa |first=A. |date=2018-07-30 |title=I would rather work with children than any big star: Kavitha Lankesh |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2018/Jul/30/i-would-rather-work-with-children-than-any-big-star-kavitha-lankesh-1850362.html |access-date=2026-04-29 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> 2024ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಂದೆ [[ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್]] ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಗೌರಿ' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ನಾಯಕ ನಟನಾಗಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರದ ನಟನೆಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಸೈಮಾ<ref>{{Cite web |last=Team |first=InsightRush |date=2025-09-07 |title=Samarjit Lankesh Shines at SAIMA Awards, Wins Best Debut Actor for 'Gauri'..! |url=https://www.insightrush.news/article/68bd4e3f5ee50179a346f23c |access-date=2026-05-02 |website=InsightRush |language=en}}</ref> ಮತ್ತು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ನಂತಹ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ 'ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪದಾರ್ಪಣೆ ನಟ' ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಲಭಿಸಿವೆ<ref>{{Cite web |last=Kannada |first=TV9 |date=2026-02-25 |title=ಫಿಲ್ಮ್​ಫೇರ್: ಲಂಕೇಶ್, ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಬಳಿಕ ಸಮರ್ಜಿತ್​ಗೂ ಒಲಿದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |url=https://tv9kannada.com/entertainment/sandalwood/samarjit-lankesh-gets-best-debut-actor-filmfare-award-for-gowri-movie-1153248.html |access-date=2026-05-02 |website=TV9 Kannada |language=kn}}</ref>. ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ '''ವೃಷಭ''' ದಲ್ಲಿ ನಟ [[ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಮರ್ಜಿತ್ ತೆರೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web |date=2025-12-28 |title=Vrusshabha box office collection day 3: Mohanlal’s ‘epic’ disaster grosses just 1/56th of its budget; fares worse than Barroz, Monster |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/vrusshabha-box-office-collection-mohanlal-film-grosses-just-1-56th-of-its-budget-10443381/ |access-date=2026-04-29 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" ! ವರ್ಷ ! ಚಿತ್ರ ! ಪಾತ್ರ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |೨೦೧೨ |ಸನ್ ಆಫ್ ಮುದ್ದೇ ಗೌಡ |ಬಾಲಕ ದೇವ್ | |- |೨೦೧೫ |ಲವ್ ಯು ಆಲಿಯ |ಲಿಫ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಹುಡುಗ | |- |೨೦೧೮ |ಸಮ್ಮರ್ ಹಾಲಿಡೇಸ್ | | |- |೨೦೨೪ |ಗೌರಿ |ರಾಜ/ಗೌರಿ | |- |೨೦೨೫ |ವೃಷಭ |ಹಯಗ್ರೀವ/ತೇಜವರ್ಮ |ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ |} == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == {| class="wikitable" |+ !ವರ್ಷ ! ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿಭಾಗ !ಚಲನಚಿತ್ರ !ಉಲ್ಲೇಖ |- |೨೦೨೪ |ಲ್ಯೂಮಿಯರ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ನವ ನಟ) |ಗೌರಿ |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Express News |date=2024-09-25 |title=Samarjit Lankesh sparks interest from Lyca Productions |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2024/Sep/25/samarjit-lankesh-sparks-interest-from-lyca-productions |access-date=2026-05-02 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> |- |೨೦೨೫ |ಫಿಲ್ಮ್‌ ಫೇರ್‌ ಸೌತ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ನಾಯಕನಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ) |ಗೌರಿ |<ref>{{Cite web |last=Kannada |first=TV9 |date=2026-02-25 |title=ಫಿಲ್ಮ್​ಫೇರ್: ಲಂಕೇಶ್, ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಬಳಿಕ ಸಮರ್ಜಿತ್​ಗೂ ಒಲಿದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |url=https://tv9kannada.com/entertainment/sandalwood/samarjit-lankesh-gets-best-debut-actor-filmfare-award-for-gowri-movie-1153248.html |access-date=2026-05-02 |website=TV9 Kannada |language=kn}}</ref> |- |೨೦೨೫ |ರಾಘವೇಂದ್ರ ಚಿತ್ರವಾಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ನವ ನಟ) |ಗೌರಿ |<ref>{{Cite web |last=Jan 28 |first=ByY Maheswara ReddyY Maheswara Reddy / Updated: |last2=2025 |last3=Ist |first3=06:00 |title=‘Subsidies, awards for movies to be sanctioned soon’ |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/others/subsidies-awards-for-movies-to-be-sanctioned-soon/articleshow/117612298.cms |access-date=2026-05-02 |website=Bangalore Mirror |language=en}}</ref> |- |೨೦೨೫ |ಸೈಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ನವ ನಟ) |ಗೌರಿ |<ref>{{Cite web |last=Team |first=InsightRush |date=2025-09-07 |title=Samarjit Lankesh Shines at SAIMA Awards, Wins Best Debut Actor for 'Gauri'..! |url=https://www.insightrush.news/article/68bd4e3f5ee50179a346f23c |access-date=2026-05-02 |website=InsightRush |language=en}}</ref> |- |೨೦೨೫ |ಪತ್ರಕರ್ತರ ವೀಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ನವ ನಟ) |ಗೌರಿ |<ref>{{Cite web |last=Fb |last2=Tw |last3=Linkdin |last4=Whatsapp |title=ಬೆಸ್ಟ್ ಆ್ಯಕ್ಟರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದ ನಿರ್ದೇಶಕ ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಪುತ್ರ ಸಮರ್ಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್ |url=https://kannada.asianetnews.com/gallery/sandalwood/director-indrajit-lankesh-son-samarjit-lankesh-wins-best-actor-award-sqwe0c |access-date=2026-05-02 |website=Asianet Suvarna News |language=kn}}</ref> |- |೨೦೨೫ |ಚಿತ್ತಾರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |ಗೌರಿ | |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == [[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] c2rputiv8v40qhrliscooek7m4vdt80 0 173316 1372813 1340419 2026-05-06T00:07:48Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372813 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event | name = ಕಟಿಂಗ್ ಚಾಯ್ | genre = [[:en:Cultural|ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ]], [[:en:Mass media|ಮಾಧ್ಯಮ]] | date = ೬-೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ | frequency = ವಾರ್ಷಿಕ | venue = [[:en:R. D. National College|ಆರ್. ಡಿ. ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಲೇಜು]] | location = [[:en:Bandra|ಬಾಂದ್ರಾ]], [[:en:Mumbai|ಮುಂಬೈ]] | country = [[ಭಾರತ]] | first = ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೭ | attendance = ೪,೦೦೦+ (೨೦೨೩) | organised = [[:en:R. D. National College|ಆರ್. ಡಿ. ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಲೇಜಿನ]] ಬಿಎಎಂಎಂಸಿ ವಿಭಾಗ. }} '''ಕಟಿಂಗ್ ಚಾಯ್''' ಎಂಬುದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[:en: Mumbai|ಮುಂಬೈನ]] [[:en:R. D. National College|ಆರ್‌ಡಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಲೇಜ್]] ಆಯೋಜಿಸುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಉತ್ಸವವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=1 February 2019 |title=Mumbai: National College's fest Cutting Chai is back to give you a break |url=https://www.dnaindia.com/mumbai/report-mumbai-national-college-s-fest-cutting-chai-is-back-to-give-you-a-break-2714511 |website= |publication-place=[[DNA India]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 February 2022 |title=R.D. National College hosts biggest Media Festival – Cutting Chai 2022 Actor Siddhant Chaturvedi attends |url=https://hellomumbainews.com/current-news/r-d-national-college-hosts-biggest-media-festival-cutting-chai-2022-actor-siddhant-chaturvedi-attends/#google_vignette |access-date= |website= |publication-place=Hello Mumbai News }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಹಬ್ಬವು ಮುಂಬೈನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಾಧ್ಯಮ ಉತ್ಸವವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮೂರು ದಿನಗಳ ಮಾಧ್ಯಮ ಉತ್ಸವವಾಗಿದ್ದು, ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು [[ಮಾಧ್ಯಮ]] ಜಗತ್ತನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮ ವೃತ್ತಿಪರರಿಗೆ ಒಗ್ಗೂಡಲು, ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಅವರ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |date=1 February 2019 |title=Cutting Chai – R.D & S.H National College, Bandra |url=https://youthincmag.com/cutting-chai-r-d-s-h-national-college-bandra |access-date= |website= |language= |publication-place=Youth Incorporated Magazine}}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಕಟಿಂಗ್ ಚಾಯ್ ಉತ್ಸವವು ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಮುಂಬೈನ ಅಪ್ರತಿಮ ಪಾನೀಯ [[:en: Cutting Chai.|ಕಟಿಂಗ್ ಚಾಯ್]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಉತ್ಸವದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮಾಧ್ಯಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇದು ಸೃಜನಶೀಲತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಉತ್ಸವವು [[ಡಿಜಿಟಲ್|ಡಿಜಿಟಲ್‌ಗೆ]] ತಲಿಪಿತು. [[:en: Zoom|ಜೂಮ್]] ಮತ್ತು [[ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌|ಯೂಟ್ಯೂಬ್]] ಫ್ಲಾಟ್‌ಫೋರ್ಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. [[:en: COVID-19 pandemic|ಕೋವಿಡ್ -೧೯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದಿಂದಾಗಿ]], ಉತ್ಸವದ ನಿರಂತರತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಟಿಂಗ್ ಚಾಯ್ ನಾವೀನ್ಯತೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಹೊಸ ವಿಧಾನವನ್ನು ತೆರೆಯಿತು.<ref>{{Cite web |date=17 February 2021 |title=Cutting Chai fest is back with its 14th edition! |url=https://www.bandrabuzz.com/cutting-chai-fest-is-back-with-its-14th-edition/ |access-date= |website= |publisher=Bandra Buzz |language=}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 February 2020 |title=National’s Cutting Chai, a must to taste |url=https://www.mid-day.com/mumbai-guide/things-to-do/article/nationals-cutting-chai--a-must-to-taste-22600161 |access-date= |website=Mid-day |language=}}</ref> ಎಲ್ಲಾ ಸುರಕ್ಷತಾ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, [[:en: COVID-19 restrictions|ಕೋವಿಡ್ -೧೯ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು]] ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ ನಂತರ, ಉತ್ಸವವು ತನ್ನ ಭೌತಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪುನರಾರಂಭಿಸಿತು. ==ವಿಷಯಗಳು== * ಕಟಿಂಗ್ ಚಾಯ್ ೧: ಬೋಲೆ ತೋ, ಎಕ್ದುಮ್ ಬಿಎಂಎಂ! * ಕಟಿಂಗ್ ಚಾಯ್ ೨: ಇದು ಯುದ್ಧ * ಕಟಿಂಗ್ ಚಾಯ್ ೩: ಸೂಪರ್ ಕಾಮಿಕ್ * ಕಟಿಂಗ್ ಚಾಯ್ ೪: ಇದು ಸಮಯದ ಬಗ್ಗೆ * ಕಟಿಂಗ್ ಚಾಯ್ ೫: ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ ಮತ್ತು ರುಚಿ ನೋಡಿ * ಕಟಿಂಗ್ ಚಾಯ್ ೬: ಚಾಯ್ ಪ್ರೈಮ್ ಟೈಮ್ ಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ * ಕಟಿಂಗ್ ಚಾಯ್ ೭: ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು T ಒತ್ತಿರಿ * ಕಟಿಂಗ್ ಚಾಯ್ ೮: ಚಹಾವಿಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೇ ತಂಡವಿಲ್ಲ * ಕಟಿಂಗ್ ಚಾಯ್ ೯: ದಿ ಎಪಿಕ್ ಚೈಥಾಲಜಿ * ಕಟಿಂಗ್ ಚಾಯ್ ೧೦: ಅನುಭಾವಿಗಳ ಚಾಯ್ * ಕಟಿಂಗ್ ಚಾಯ್ ೧೧: ಒನ್ಸ್ ಅಪಾನ್ ಎ ಚಾಯ್ * ಕಟಿಂಗ್ ಚಾಯ್ ೧೨: ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ಚಹಾ * ಕಟಿಂಗ್ ಚಾಯ್ ೧೩: ಚೈಲೆಸ್ಟಿಯಲ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ * ಕಟಿಂಗ್ ಚಾಯ್ ೧೪: ಕಾಸ್ಮೋ-ಚೈಲೆಸ್ಟಿಯಲ್ ವಿಜಯ * ಕಟಿಂಗ್ ಚಾಯ್ ೧೫: ಚೈಟ್ ಮಾಡದ ಪ್ರದೇಶ * ಕಟಿಂಗ್ ಚಾಯ್ ೧೬: ಚೈಮೆಂಷನಲ್ ವಿರೋಧಾಭಾಸ * ಕಟಿಂಗ್ ಚಾಯ್ ೧೭: ದಿ ಓಷಿಯಾನಿಕ್ ಚಾಯ್-ಟೈಡ್ * ಕಟಿಂಗ್ ಚಾಯ್ ೧೮: ದಿ ಸ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಚೈಯೋಸಿಸ್ ==ಘಟನೆಗಳು== ಕಟಿಂಗ್ ಚಾಯ್ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಸಮಾನ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಯುತ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ನಡೆದ ಘಟನೆಗಳೆಂದರೆ:- # [[ನೃತ್ಯ]] # [[ನಾಟಕ]] # ಬ್ಯಾಂಡ್ # ಫ್ಯಾಷನ್ ಶೋ # ಮುಖ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ # [[ರೇಡಿಯೋ]] # [[ಸಂಪಾದನೆ]] # [[ಜಾಹೀರಾತು]] # ಸೋಲೋ ಮೈಕ್ # [[ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ]] # ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ===ಸಹಿ ಘಟನೆಗಳು=== ಕಟಿಂಗ್ ಚಾಯ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಅದರ ಸಹಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮೂಲತಃ ಕಟಿಂಗ್ ಚಾಯ್ ಹಿಂದಿನ ತಂಡದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು ಮತ್ತು ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು: # ತನಿಖಾ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ # ಹಾನಿ ನಿಯಂತ್ರಣ # ಟೆಲಿಪ್ರೊಂಪ್ಟರ್ ==ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು== ಕಟಿಂಗ್ ಚಾಯ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಲಾವಿದರು: [[:en:A. R. Rahman|ಎ.ಆರ್.ರೆಹಮಾನ್]], [[ಕರೀನಾ ಕಪೂರ್ |ಕರೀನಾ ಕಪೂರ್ ಖಾನ್]], [[:en:Amrita Rao|ಅಮೃತಾ ರಾವ್]], [[ಇಮ್ರಾನ್ ಖಾನ್]],<ref>{{Cite web |date=6 February 2012 |title=Imran, Kareena and A R Rahman at National College’s Cutting Chai 2012 Festival |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/imran-kareena-and-a-r-rahman-at-national-colleges-cutting-chai-2012-festival/ |access-date= |publisher=[[Bollywood Hungama]] |language=}}</ref><ref>{{Cite news |date=7 February 2012 |title=Imran, Kareena at a college in Mumbai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/mumbai/imran-kareena-at-a-college-in-mumbai/articleshow/11778260.cms?utm_source=contentofinterest&utm_medium=text&utm_campaign=cppst |access-date= |work=[[The Times of India]] |issn=}}</ref> [[:en: Prachi Desai|ಪ್ರಾಚಿ ದೇಸಾಯಿ]], [[:en: Elli AvrRam|ಎಲ್ಲಿ ಅವ್ರಾಮ್]], [[:en: Manali Jagtap|ಮನಾಲಿ ಜಗತಾಪ್]], [[:en: Divya Khosla Kumar|ದಿವ್ಯಾ ಖೋಸ್ಲಾ ಕುಮಾರ್]],<ref>{{Cite web |date=4 February 2014 |title=Prachi Desai, Elli Avram enjoy some cutting chai |url=https://indianexpress.com/photos/entertainment-gallery/prachi-desai-elli-avram-enjoy-some-cutting-chai/ |access-date= |website= |publisher=[[The Indian Express]] |language=}}</ref><ref>{{Cite web |date=4 February 2014 |title=Manali Jagtap, Babita Malkani and Elli Avram at Cutting Chai festival, held at National College, in Mumbai. |url=https://photogallery.indiatimes.com/events/mumbai/elli-prachi-college-fest/articleshow/29847362.cms |access-date= |website= |publisher=The Times of India}}</ref> [[:en:Shankar Mahadevan|ಶಂಕರ್ ಮಹಾದೇವನ್]], [[:en: Chitrangda Singh|ಚಿತ್ರಾಂಗದಾ ಸಿಂಗ್]], [[:en:Goldie Behl|ಗೋಲ್ಡಿ ಬೆಹ್ಲ್]], [[:en: Zoya Akhtar|ಜೋಯಾ ಅಖ್ತರ್]], [[:en: Siddharth Mahadevan|ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ್ ಮಹಾದೇವನ್]], [[:en:Cryus Broacha|ಕ್ರಯಸ್ ಬ್ರೋಚಾ]], [[:en:Salim Merchant|ಸಲೀಮ್ ಮರ್ಚೆಂಟ್]],<ref>{{Cite web |date=23 February 2013 |title=Chitrangda & Prachi at National College’s festival ‘Cutting Chai’ {{!}} Shankar Mahadevan, Chitrangda Singh, Prachi Desai, Goldie Behl, Kapil Sharma |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/chitrangda-prachi-at-national-colleges-festival-cutting-chai/chitrangda-prachi-at-national-colleges-festival-cutting-chai-2/ |access-date= |publisher=Bollywood Hungama |language=}}</ref><ref>{{Cite news |date=21 February 2013 |title=Chitrangada Singh, Prachi Desai at National College's Cutting Chai colleges fest in Mumbai on 21st Feb 2013 |url=https://hamaraphotos.com/photo_-874200.html |work=Hamara Photos}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 March 2013 |title=Cutting Chai 2013 ends on a high note |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/cutting-chai-2013-ends-on-a-high-note/articleshow/18744440.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> [[:en:Saroj Khan|ಸರೋಜ್ ಖಾನ್]],<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?si=Y3R0E4vbtrdsN62T&v=rXWcj_Ksn-Y&feature=youtu.be |title=Saroj Khan at Cutting Chai Festival |date=10 February 2014 |last= |publisher=[[Zoom (Indian TV channel)|Zoom]] |access-date= |via=YouTube}}</ref> [[:en:Tanmay Bhat|ತನ್ಮಯ್ ಭಟ್]],<ref>{{Cite web |date=9 February 2017 |title=Tanmay Bhat: Get your finger inked just for the photo |url=https://www.mid-day.com/mumbai/mumbai-news/article/tanmay-bhat-voting-vote-mumbai-news-mumbai-bmc-polls-bmc-elections-17979189 |access-date= |website= |publisher=[[Mid-Day]] |language=}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 February 2018 |title=Cutting Chai Will Always Be BAE for JHC BMM! |url=https://jhcbmmrelived.wordpress.com/2018/02/08/cutting-chai-nationals-bmm/ |access-date= |website= |publisher=JHC BMM Relived |language=}}</ref> [[:en:Amrita Puri|ಅಮೃತಾ ಪುರಿ]], [[:en: Rohit Varma|ರೋಹಿತ್ ವರ್ಮಾ]],<ref>{{Cite web |date=February 2013 |title=Amrita Puri at National College’s ‘Cutting Chai’ fest |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/amrita-puri-at-national-colleges-cutting-chai-fest/amrita-puri-at-national-colleges-cutting-chai-fest-6/ |access-date= |publisher=Bollywood Hungama |language=}}</ref> [[ವರುಣ್ ಧವನ್]], [[ಯಾಮಿ ಗೌತಮ್]], [[:en: Divyenndu|ದಿವ್ಯೇಂದು]], [[:en: Mandira Bedi|ಮಂದಿರಾ ಬೇಡಿ]],<ref>{{Cite news |date=17 February 2015 |title=Varun Dhawan At National College's Cutting Chai Festival |url=https://www.boldsky.com/photos/varun-dhawan-national-college-s-cutting-chai-festival-43116.html |work=BoldSky }}{{Dead link|date=ಮೇ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Divyenndu at Cutting Chai Festival 2015 |url=https://santabanta.com/gallery/events/cutting-chai-festival-2015/image/297016/ |access-date= |website= |publisher=SantaBanta.Com |language= |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318022932/https://santabanta.com/gallery/events/cutting-chai-festival-2015/image/297016/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Mandira Bedi at Cutting Chai Festival 2015 |url=https://santabanta.com/gallery/events/cutting-chai-festival-2015/mandira-bedi/297019/ |access-date= |website= |publisher=SantaBanta.Com |language= |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318075531/https://santabanta.com/gallery/events/cutting-chai-festival-2015/mandira-bedi/297019/ |url-status=dead }}</ref> [[:en:Arjun Kanungo|ಅರ್ಜುನ್ ಕನುಂಗೊ]],<ref>{{Cite web |date=13 February 2016 |title=Deja vu college moment for Arjun Kanungo |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/music/deja-vu-college-moment-for-arjun-kanungo/ |access-date= |website=The Indian Express |language=}}</ref> [[:en:Sonam Kappor|ಸೋನಮ್ ಕಪೂರ್]],<ref>{{Cite web |date=30 June 2016 |title=Sonam Kapoor promotes 'Neerja' at the 'Cutting Chai' fest in National College |url=https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Sonam_Kapoor_promotes_'Neerja'_at_the_'Cutting_Chai'_fest_in_National_College.jpg |access-date= |website= |publisher=[[Wikimedia Commons]] |language=}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sonam Kapoor promotes ‘Neerja’ at the ‘Cutting Chai’ fest in National College |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/sonam-kapoor-promotes-neerja-at-the-cutting-chai-fest-in-national-college/sonam-kapoor-promotes-neerja-at-the-cutting-chai-fest-in-national-college-5/ |access-date= |publisher=Bollywood Hungama}}</ref> [[:en:Shraddha Das|ಶ್ರದ್ಧಾ ದಾಸ್]], [[:en: Madhur Bhandarkar|ಮಧುರ್ ಭಂಡಾರ್ಕರ್]], [[:en:Shazahn Padamsee|ಶಜಾನ್ ಪದಮ್ಸಿ]],<ref>{{Cite web |date=3 February 2011 |title=Shraddha Das, Madhur Bhandarkar and Shazahn Padamsee at 'Ek Cutting Chai' college film festival at National College, Bandra |url=https://photogallery.indiatimes.com/yearendershow/7423685.cms |access-date= |website= |publisher=The Times of India}}</ref> [[:en:Diandra Soares|ದಿಯಾಂದ್ರ ಸೊರೆಸ್]],<ref>{{Cite web |title=Diandra Soares judges a fashion show at ‘Cutting Chai’ festival |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/diandra-soares-judges-a-fashion-show-at-cutting-chai-festival/diandra-soares-judges-a-fashion-show-at-cutting-chai-festival-3/ |access-date= |publisher=Bollywood Hungama |language=}}</ref> [[:en:R. Madhavan|ಆರ್. ಮಾಧವನ್]], [[:en: Zayed Khan|ಜಾಯೆದ್ ಖಾನ್]], [[:en:Purab Kohli|ಪುರಬ್ ಕೊಹ್ಲಿ]],<ref>{{Cite news |date=7 February 2011 |title=Maddy, Purab enjoyed at a College fest |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/mumbai/maddy-purab-enjoyed-at-a-college-fest/articleshow/7436709.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> [[ತಮನ್ನಾ ಭಾಟಿಯಾ]],<ref>{{Cite web |date=14 July 2023 |title=Tamannaah Bhatia Shakes Her Leg To Dhol Beats, Visits Her College To Promote Jee Karda |url=https://zeenews.india.com/people/tamannaah-bhatia-shakes-her-leg-to-dhol-beats-visits-her-college-to-promote-jee-karda-2635427.html |access-date= |website= |publisher=[[Zee News]] |language=}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 July 2023 |title=Tamannaah Bhatia Dances To Dhol Beats As She Visits Her College To Promote 'Jee Karda' |url=https://www.news18.com/movies/tamannaah-bhatia-dances-to-dhol-beats-as-she-visits-her-college-to-promote-jee-karda-photos-8333917.html |access-date= |website= |publisher=[[News18]] |language=}}</ref> [[:en:Siddhant Chaturvedi|ಸಿದ್ಧಾಂತ್ ಚತುರ್ವೇದಿ]]. ==ಆರ್.ಟಿ.ಆರ್.== [[File:Royal Tea Ride.jpg|thumb|212x212px| ''ಕಟಿಂಗ್ ಚಾಯ್ ೧೧ ರಾಯಲ್ ಟೀ ರೈಡ್'''']] ===ರಾಯಲ್ ಟೀ ರೈಡ್=== ರಾಯಲ್ ಟೀ ರೈಡ್ ಕಟಿಂಗ್ ಚಾಯ್‌ನ ಭವ್ಯ ಕಿಕ್ ಆಫ್ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕಟಿಂಗ್ ಚಾಯ್ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರು ಇತರ ಕಾಲೇಜುಗಳ ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಮಾಸ್ ಮೀಡಿಯಾ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ಮೋಜಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಲು ವಿಶೇಷ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸವಾರಿಯು ಉತ್ತೇಜಕ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳು, ಆಕರ್ಷಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಕಷ್ಟು ಸ್ಟ್ರೀಮಿಂಗ್ ಕಪ್ ಕಟಿಂಗ್ ಚಾಯ್‌ನಿಂದ ತುಂಬಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [https://www.instagram.com/cuttingchaifest Instagram] * [https://www.facebook.com/cuttingchaifest Facebook] * [https://www.youtube.com/@cuttingchaifest YouTube] * [https://www.linkedin.com/company/cutting-chai-fest LinkedIn] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೫ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಮಾಧ್ಯಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು]] [[ವರ್ಗ:Articles with short description]] 315aqrkvqg8kts73k6pch4gbtwvmgc4 0 177099 1372849 1343126 2026-05-06T09:12:40Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 4 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372849 wikitext text/x-wiki {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು ೨೦೨೫ ಲೇಖನ]] {{Infobox martial artist | name = ಕೆಂಟಾ ನನ್ಬರಾ | native_name = 南原 健太 | native_name_lang= jp | birth_name = | other_names = | nationality = | birth_date = {{Birth date and age|1998|05|02|mf=y}} | birth_place = ಇಟಾಬಾಶಿ, [[ಟೋಕಿಯೋ]], [[ಜಪಾನ್]] | fighting_out_of = [[ಟೋಕಿಯೋ]], [[ಜಪಾನ್]] | death_date = | death_place = | height = {{height|m=1.86}} | weight = {{convert|85|kg|lb st|abbr=on}} | weight_class = ಲೈಟ್ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್ | reach = | style = ಕ್ಯೋಕುಶಿನ್ | stance = ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ | team = ಗುರಿ ಶಿಬುಯಾ | trainer = | years_active = 2021–ಪ್ರಸ್ತುತ | kickbox_win = 12 | kickbox_kowin = 10 | kickbox_loss = 1 | kickbox_koloss = 1 | kickbox_draw = | kickbox_nc = | other = | occupation = | spouse = | relatives = | students = | university = | website = https://kenta-nambara.com/ | boxrec = | sherdog = | updated = }} ''ಕೆಂಟಾ ನನ್ಬರಾ'' ( ಜನನ ಮೇ 2, 1998) [[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನಿ]]ನ ಕ್ಯೋಕುಶಿನ್ ಕರಾಟೆಕ ಮತ್ತು ಲೈಟ್ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್ ಕಿಕ್ ಬಾಕ್ಸರ್ RISE (ಕಿಕ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್) ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು RISE (ಕಿಕ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್) ಲೈಟ್ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್/ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಕರಾಟೆಕರಾಗಿ, ಅವರು ವಿಶ್ವ ಕ್ಯೋಕುಶಿನ್ ಕರಾಟೆ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಜಪಾನೀಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ತಂಡ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕ ವಿಜೇತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ==ಕರಾಟೆ ವೃತ್ತಿಜೀವನ== ನನ್ಬರಾ 2008 ರ ವಿಶ್ವ ಜೂನಿಯರ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಟೆನ್ಶಿನ್ ನಸುಕಾವಾ ಅವರನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು.<ref name="kikboksinge">{{cite web|url=https://superkarate.ru/news/kyokushinkai/13712-kiokushinovec-kjenta-nanbara-debjutiroval-v-professionalnom-kikboksinge.html|title=Киокушиновец Кэнта Нанбара дебютировал в профессиональном кикбоксинге|website=superkarate.ru|date=28 July 2021|access-date=2 January 2022|language=ru}}</ref> ೨೦೧೫ ರ ಜಪಾನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೂಪರ್ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ನನ್ಬರಾ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ರಿಯೋಮಾ ಯಮಕಾವಾ ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು.<ref name="All Japan Weight">{{cite web|url=http://www.kyokushinresults.com/Pages/Japan/AJWCiko1.htm|title=All Japan Weight Category Tournament - IKO|website=kyokushinresults.com|access-date=2 January 2022}}</ref> ಜುಲೈ 2015 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ತಂಡ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ ಗೆದ್ದರು, ಅಲ್ಲಿ ನನ್ಬರಾ ಯುವ ಕುಮಿಟೆ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://kyokushin.com.br/site/2015/07/mundial-por-equipes-marca-40-anos-do-kyokushin-brasil/|title=Mundial por Equipes marca 40 anos do Kyokushin Brasil|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021043047/http://kyokushin.com.br/site/2015/07/mundial-por-equipes-marca-40-anos-do-kyokushin-brasil/|archive-date=21 October 2020|website=kyokushin.com.br|date=20 July 2015|access-date=25 October 2022|language=pt}}</ref> ಅವರು ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೂರು ದಿನಗಳ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲೂ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ನನ್‌ಬರಾ ಅಗ್ರ 32 ಕ್ಕೆ ಮುನ್ನಡೆದರು. ಅಂತಿಮ ದಿನದ ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಮತಗಳಿಂದ ಟೈಬ್ರೇಕರ್ ನಂತರ ಯಾರೋಸ್ಲಾವ್ ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲಾವೆಂಕೊ ವಿರುದ್ಧ ಸೋತರು.<ref>{{cite web|url=http://www.kyokushinresults.com/Pages/World/Photos/11thWTiko2015.png|title=Final Day Draw|website=kyokushinresults.com|access-date=2 January 2022}}</ref> ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್‌ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಯುವ ಹೋರಾಟಗಾರ ಎಂಬ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನನ್ಬರಾ ಅವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref name="kikboksinge"/> ೨೦೧೭ ರ ಜಪಾನ್ ಓಪನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಏಳನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.kyokushinresults.com/Pages/Japan/AJiko1.htm|title=All Japan Championship - IKO|website=kyokushinresults.com|access-date=2 January 2022}}</ref> ೨೦೧೮ ರ ಜಪಾನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೂಪರ್ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ನನ್ಬರಾ ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಂಟನ್ ಗುಲ್ಯಾವ್ ವಿರುದ್ಧ ಸೋತ ನಂತರ ಬೆಳ್ಳಿ ಗೆದ್ದರು.<ref name="All Japan Weight"/> ಜೂನ್ 2022 ರಲ್ಲಿ, ನನ್ಬರಾ ಜಪಾನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು, ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್ ಫೈನಲ್‌ಗೆ ಮುನ್ನಡೆದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಾಂತಾ ಟೊಕುಡಾ ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.kyokushinresults.com/Pages/Japan/AJiko1.htm|title=All Japan Championship - IKO|website=kyokushinresults.com|access-date=30 November 2020}}</ref> ==ಕಿಕ್‌ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ವೃತ್ತಿಜೀವನ== RISE (ಕಿಕ್‌ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್) ಜೊತೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ನನ್‌ಬರಾ ಕಿಕ್‌ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಚಾರದ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಜುಲೈ 28, 2021 ರಂದು RISE 151 ರಲ್ಲಿ ಯುಮಿ ಸಾನೊ ಅವರನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ಅವರು ಮೂರನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಾಕೌಟ್ ಮೂಲಕ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref name="kikboksinge"/> ನನ್ಬರಾ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 22, 2021 ರಂದು ರೈಸ್ 152 ರಲ್ಲಿ ಕ್ವಾನ್ ಸಕ್ರಾಂಗ್ಸಿತ್ ಅವರನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ಎರಡನೇ ಸುತ್ತಿನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಎದುರಾಳಿಯ ಕಾರ್ನರ್‌ಮ್ಯಾನ್ ತಮ್ಮ ಶರಣಾಗತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಟವಲ್ ಎಸೆದ ನಂತರ ಅವರು ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=https://www.tapology.com/fightcenter/bouts/604289-rise-152-kwan-sakrangsit-vs-kenta-nanbara|title=Kwan Sakrangsit vs. Kenta Nanbara|website=tapology.com|access-date=2 January 2022}}</ref> ಆಗಸ್ಟ್ 18, 2023 ರಂದು RISE 171 ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ RISE ಲೈಟ್ ಹೆವಿವೇಟ್ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್ ಫೈನಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಖಾಲಿ ಇರುವ RISE (ಕಿಕ್‌ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್)ಲೈಟ್ ಹೆವಿವೇಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಗಾಗಿ ನನ್‌ಬರಾ ಚಲೋಎಂಪೋರ್ನ್ ಸವಾಟ್ಸುಕ್/ಕೊಂಟುಲೈ ಜೆಎಂಬೊಕ್ಸಿಂಗಿಮ್ ಅವರನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |title=【RISE】目標は「最強です」とキッパリ、王座決定戦に臨む南原健太「日本人最強としてヘビー級を盛り上げていきたい」（ゴング格闘技） |url=https://news.yahoo.co.jp/articles/872b05963f531e0e293e22b82c19febd4d097faa |website=Yahoo!ニュース |access-date=23 January 2024 |language=ja |archive-date=23 ಜನವರಿ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240123204151/https://news.yahoo.co.jp/articles/872b05963f531e0e293e22b82c19febd4d097faa |url-status=dead }}</ref> ಅವರು ಎರಡನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಾಕೌಟ್ ಮೂಲಕ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಗೆದ್ದು ಪಂದ್ಯಾವಳಿ ಮತ್ತು ಖಾಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=https://combatpress.com/2023/08/rise-171-results-kenta-nanbara-masahiko-suzuki-earn-knockout-wins/|title=RISE 171 Results: Kenta Nanbara, Masahiko Suzuki Earn Knockout Wins|publisher=Combat Press|date=August 18, 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://combatpress.com/2023/09/top-10-best-kickboxing-knockouts-of-august-2023/|title=Top 10 Best Kickboxing Knockouts of August 2023|date=September 17, 2023}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 16, 2023 ರಂದು RISE World Series 2023 - ಅಂತಿಮ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನನ್ಬರಾ '''ವಿಕ್ಟರ್ ಡಿ ಕೋನಿಂಗ್''' ಅವರನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಸುತ್ತಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ನಂತರ ಅವರು ನಾಕೌಟ್ ಮೂಲಕ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=https://beyondkick.com/news/rise-world-series-2023-final-round-results/|title=RISE World Series 2023 Final Round Results: Chadd Collins Upsets Petchpanomrung to Win RISE Title, Toki Tamaru Becomes 54 KG Grand Prix Champion in Flawless Performance|first=Kevin|last=Strobel|publisher=Beyond Kickboxing|date=December 19, 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://beyondkick.com/opinion/beyond-kickboxing-s-2023-event-of-the-year-rise-world-series-2023-final-round/|title=Beyond Kickboxing's 2023 Event of the Year: RISE World Series 2023 Final Round|first=Woradon|last=Yomjinda|publisher=Beyond Kickboxing|date=January 21, 2024}}</ref> ==ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳು== ===ಕಿಕ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್=== *'''RISE(ಕಿಕ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್)''' **2023 RISE (ಕಿಕ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್) RISE ಲೈಟ್ ಹೆವಿವೇಟ್ (-90kg) ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ (ಒಂದು ಬಾರಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ) ** 2023 RISE ವರ್ಷದ ಹೋರಾಟ <small>(vs. (ಚಲೋಎಂಪೋರ್ನ್ ಸವಾತ್ಸುಕ್/ಕೊಂಗ್ಟುಲೈ ಜೆಎಂಬಾಕ್ಸಿಂಗ್)</small> ===ಕರಾಟೆ=== *''''ಐಕೆಒ ಕ್ಯೋಕುಶಿಂಕೈಕನ್'''' ** 6x IKO ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕರಾಟೆ ಸ್ನೇಹ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ವಿಜೇತ <small>(2007, 2009, 2010, 2011, 2014, 2015)</small> ** ೨೦೧೨ ರ ಐಕೆಒ ಆಲ್ ಜಪಾನ್ ಜೂನಿಯರ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳು (U-13) ವಿಜೇತರು ** 2013 IKO All Japan Junior Championships (U-14) Winner<ref>{{cite web |title=2013 極真祭（2013年8月24日～25日＝京都府立体育館） |url=https://www.kyokushinkaikan.org/ja/record/2013/08/2013-%E6%A5%B5%E7%9C%9F%E7%A5%AD-%E7%B5%90%E6%9E%9C/ |website=kyokushinkaikan.org |access-date=8 November 2025 }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ** ೨೦೧೪ ರ ಐಕೆಒ ಆಲ್ ಜಪಾನ್ ಜೂನಿಯರ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳು (ಅಂಡರ್-೧೫) ವಿಜೇತರು<ref>{{cite web |title=2014極真祭・結果&レポート 2014年8月25日 |url=https://www.kyokushinkaikan.org/ja/news/2014/08/25/2014kyokushinsai-results/ |website=kyokushinkaikan.org |access-date=8 November 2025 }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ** ೨೦೧೪ ರ ಐಕೆಒ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯುವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳು (೧೫ ವರ್ಷದೊಳಗಿನವರು) ವಿಜೇತರು<ref>{{cite web |title=2014 国際親善空手道選手権大会 |url=https://www.kyokushinkaikan.org/ja/record/2014/04/2014ikf-1st-day-results/ |website=kyokushinkaikan.org |access-date=8 November 2025 }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ** ೨೦೧೫ ರ ವಿಶ್ವ ಯುವ ಎಲೈಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳು (U-17) ವಿಜೇತರು<ref>{{cite web |title=2015 国際親善大会初日・各カテゴリー入賞者 |url=https://www.kyokushinkaikan.org/ja/news/2015/04/18/2015ifk-0418-results/ |website=kyokushinkaikan.org |access-date=8 November 2025 }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ** ೨೦೧೫ ಐಕೆಒ ಆಲ್ ಜಪಾನ್ ವೇಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ಸ್ ಸೂಪರ್ ಹೆವಿವೇಟ್ ೩ನೇ ಸ್ಥಾನ ** ೨೦೧೮ರ ಐಕೆಒ ಆಲ್ ಜಪಾನ್ ವೇಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಸೂಪರ್ ಹೆವಿವೇಟ್ ರನ್ನರ್ ಅಪ್ ** 2022 ರ ಐಕೆಒ ಆಲ್ ಜಪಾನ್ ವೇಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಹೆವಿವೇಟ್ (-90 ಕೆಜಿ) ವಿಜೇತರು ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} pnerw1skyn5pgd71dzvyfbsp8f9cner 0 178185 1372779 1343249 2026-05-05T14:24:51Z A826 72368 A826 moved page [[ಕೆಲ್ಲಿ ಝಾಂಗ]] to [[ಕೆಲ್ಲಿ ಝಾಂಗ್]] without leaving a redirect 1343249 wikitext text/x-wiki {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] {{copyedit}} ಕೆಲ್ಲಿ ಝಾಂಗ (ಚೀನೀಸ್: 张楠; ಪಿನ್‌ಯಿನ್: Zhāng Nán)ಚೀನಾದ ಉದ್ಯಮ ಮಹಿಳೆ. ಅವರು ಬೈಟ್‌ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಚೀನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರಿ (CEO). ಚೀನಾ ಕಂಪನಿಯ ಪೋರ್ಟ್ಫೋಲಿಯೊ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಅವರು ನೋಡುತ್ತಾರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ವೀಡಿಯೋ-ಹಂಚುವ ವೇದಿಕೆ ಮತ್ತು ಸುದ್ದಿಗಳ ಸಂಗ್ರಾಹಕ Toutiao ಸೇರಿವೆ.<ref>Cortese, A. J. (2021-03-03). "Kelly Zhang is ByteDance's #2. How did she get there?". Kr-Asia.</ref><ref>Li, Shan; Kubota, Yoko (2020-03-12). "TikTok Owner Taps Two Executives to Run Its China Business". The Wall Street Journal.</ref> 2023<ref>Most Powerful Women". Fortune.</ref> ರಲ್ಲಿ, ಫಾರ್ಚ್ಯೂನ್ ಮಹತ್ವದ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 64ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದರು. 2020<ref>Stoller, Kristin (2020-12-08). "From MacKenzie Scott to ByteDance's Kelly Zhang: Meet the Newcomers on the World's Most Powerful Women List 2020". Forbes.</ref> ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಫೋರ್ಬ್ಸ್ “ವಿಶ್ವದ 100 ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು” ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದರು, ಹಾಗೂ 2020 ಮತ್ತು 2021 ರಲ್ಲಿ ಫಾರ್ಚ್ಯೂನ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref>Kelly Zhang – 2020 Most Powerful Women International". Fortune. 2020-10-21</ref><ref>Kelly Zhang – 2021 Most Powerful Women International". Fortune. 2021-10-06</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ == ಕೆಲ್ಲಿ ಝಾಂಗ ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಕಲೆ (ಪೈಂಟಿಂಗ್) ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು 2003 ರಲ್ಲಿ ಫೈನ арт್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಪದವೀಧರರಾದರು.<ref>Zhao, Dongshan; Li, Wei (2021-04-09). 张楠：字节跳动二号位. China Entrepreneur Magazine (in Chinese).</ref> ಪದವಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ, ಅವರು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಡಿಜಿಟಲ್ ರೆಡ್ (Digital Red) ಎಂಬ ಮೊಬೈಲ್ ಗೇಮ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸದ ಮೇಲೆ ಮೂರು ವರ್ಷ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾ ಆರಂಭಿಸಿದರು. 2006 ರಲ್ಲಿ, ಝಾಂಗ ಡಿಜಿಟಲ್ ರೆಡ್ ಅನ್ನು ತೊರೆಯುವ ಮೂಲಕ Qianchi Unlimited, ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಆಪ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಆರಂಭಿಸಿದರು. 2013 ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ, ಝಾಂಗ Tuba ಎಂಬ ಫೋಟೋ ಹಂಚುವ ಆಪ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಆರು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 5 ಲಕ್ಷ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಸೆಳೆಯುವ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದರು. == ಬೈಟ್‌ಡ್ಯಾನ್ಸ್ (ByteDance) == Tuba ಮತ್ತು ByteDance ನಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ Tuba ಆಪ್ ಅನ್ನು 2014 ರಲ್ಲಿ ByteDance ಖರೀದಿಸಿತು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕೆಲ್ಲಿ ಝಾಂಗ ByteDance ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನ ನಿರ್ವಾಹಕ (Product Manager) ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಬಳಿಕ ಅವರು ByteDance ನ ಬಳಕೆದಾರರ ರಚಿಸಿದ ವಿಷಯ (User-Generated Content) ವಿಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಮುಖ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>Cortese, A. J. (2021-03-03). "Kelly Zhang is ByteDance's #2. How did she get there?". Kr-Asia.</ref><ref>Zhao, Dongshan; Li, Wei (2021-04-09). 张楠：字节跳动二号位. China Entrepreneur Magazine (in Chinese).</ref> * 2016 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಾಂಚ್ ಮಾಡಿದ Douyin ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಝಾಂಗ ಅವರ ಕೊಡುಗೆ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. * 2018 ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು Douyin ನ CEO ಆಗ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. * Douyin CEO ಆಗಿ, ಝಾಂಗ ಚೀನಾ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ Douyin ನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲಕ್ಸರಿ ಫ್ಯಾಷನ್ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. * ಹಳೆಯ ByteDance ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳಾದ Huoshan Video, ಫೋಟೋ ಎಡಿಟರ್ Qingyan, ವೀಡಿಯೋ ಎಡಿಟರ್ Jianying ಮೇಲೂ ಅವರು ಹೊಣೆಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. == ಮುಂದಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು == * 2020 ಮಾರ್ಚ್: ಝಾಂಗ ByteDance ಚೀನಾ ವ್ಯಾಪಾರದ CEO ಆಗ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. * 2021 ಜನವರಿ: ಅವರು Douyin Pay ಪರಿಚಯಕ್ಕೆ ಹೊಣೆಗಾರರಾಗಿದ್ದರು, ಇದು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ Douyin ಆ್ಯಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ.<ref>"Kelly Zhang – 2021 Most Powerful Women International". Fortune. 2021-10-06</ref> ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು== ಕೆಲ್ಲಿ ಝಾಂಗ ಅವರಿಗೆ ಪಡೆದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಹಾಗೂ ಗೌರವಗಳು: * 2020: ವಿಶ್ವದ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ 100 ಮಹಿಳೆಯರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ (#62) – Forbes * 2020: ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ (#45) – Fortune Most Powerful Women International * 2021: ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ (#48) – Fortune Most Powerful Women International * 2021: ಚೀನಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಉದ್ಯಮ ಮಹಿಳೆಯರ 100 ರಲ್ಲಿ (#11) – Forbes China 100 Top Businesswomen List == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{ಎಐ-ರಚನೆ}} ksyr8iac0o4zocajnexfvh5d6rlqcqt 0 178278 1372829 1370873 2026-05-06T07:41:55Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372829 wikitext text/x-wiki {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] {{Short description|Chinese artist (1970–2018)}} {{family name hatnote|ಕುಯಿ|lang=Chinese}} '''ಕುಯಿ ಕ್ಸಿಯುವೆನ್''' (1967 – 1 ಆಗಸ್ಟ್ 2018)<ref>{{cite web|url=http://artasiapacific.com/News/ObituaryCuiXiuwen19702018|title=ArtAsiaPacific: Obituary Cui Xiuwen19702018|website=artasiapacific.com|accessdate=7 August 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tate.org.uk/research/research-centres/tate-research-centre-asia/women-artists-contemporary-china/cui-xiuwen|title=Cui Xiuwen 崔岫闻 - Tate|last=Tate|website=tate.org.uk|accessdate=7 August 2018}}</ref> ಚೀನೀ ಕಲಾವಿದೆಯಾಗಿದ್ದ ಅವರು ತೈಲ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನು, ವೀಡಿಯೊ ಮತ್ತು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸಹ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕುಯಿ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲಾಕಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಟೇಟ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಮತ್ತು ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ನಂತಹ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://en.cafa.com.cn/cui-xiuwen.html |title=Tate Modern Collection at CAFA Info |access-date=2014-07-22 |archive-date=2014-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140727211933/http://en.cafa.com.cn/cui-xiuwen.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.brooklynmuseum.org/eascfa/feminist_art_base/gallery/Cuixiuwen.php?i=1973|title=Brooklyn Museum: Feminist Art Base|website=www.brooklynmuseum.org|accessdate=7 August 2018|archive-date=17 ಫೆಬ್ರವರಿ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217030846/http://www.brooklynmuseum.org/eascfa/feminist_art_base/gallery/Cuixiuwen.php?i=1973|url-status=dead}}</ref> == ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ == ಕುಯಿ ಕ್ಸಿಯುವೆನ್ [[ಚೀನಾ]]ದ ಹರ್ಬಿನ್, ಹೀಲಾಂಗ್ಜಿಯಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ನಾರ್ತ್ ಈಸ್ಟ್ ನಾರ್ಮಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಲಲಿತಕಲಾ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿ 1990 ರಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ನಂತರ ಅವರು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ 1996 ರಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. <ref>{{Cite web|url=http://art.china.cn/huihua/2010-04/07/content_3451962_2.htm|title=2010崔岫闻个展 关注普世意义_艺术中国|website=art.china.cn|access-date=2017-07-08}}</ref> == ಕಲಾತ್ಮಕ ಜೀವನ == ಅವರು ಟೇಟ್ ಮಾಡರ್ನ್, ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಟುಡೇ ಆರ್ಟ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ([[ಬೀಜಿಂಗ್]]), ಫ್ಯಾಬಿಯನ್ ಫ್ರೈನ್ಸ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್, ಎಲಿ ಕ್ಲೈನ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್), ಬ್ಲೈಂಡ್‌ಸ್ಪಾಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ (ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್), ಮತ್ತು ಆರ್ಟ್ ಸ್ಟೇಜ್ [[ಸಿಂಗಾಪುರ್]] ಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ಕುಯಿ ಅವರನ್ನು ಚೀನೀ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಚಳವಳಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೂ ಅವರು ಆರ್ಟ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಟ್ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು: "ಇದು ತುಂಬಾ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇದು ಕಲಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಒಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟ."<ref>{{cite news | url=http://www.artslant.com/ny/artists/rackroom/13129-cui-xiuwen | work=Artslant | first=Sophia | last=Powers | date=2010-01-01 | title=Interview with Cui Xiuwen | access-date=2014-07-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131003210256/http://www.artslant.com/ny/artists/rackroom/13129-cui-xiuwen | archive-date=2013-10-03 | url-status=dead }}</ref> == ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು == === ಲೇಡಿಸ್ ರೂಮ್ (2000) === ಅವರು ತಮ್ಮ ''ಲೇಡಿಸ್ ರೂಮ್'' (2000) ಕೃತಿಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.culturebase.net/artist.php?1295|title=Light on female sexuality in China|last=Bergquist|first=Karin|date=2013-07-17|work=Culture Base|access-date=2026-02-20|archive-date=2017-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170425121140/http://www.culturebase.net/artist.php?1295|url-status=dead}}</ref> (2000), ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ಗುವಾಂಗ್‌ಝೌ ತ್ರೈವಾರ್ಷಿಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸದಂತೆ ಸೆನ್ಸಾರ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://teachartwiki.wikispaces.com/Ladies+Room+--+Cui+Xiuwen|title=teachartwiki - Ladies Room -- Cui Xiuwen|website=teachartwiki.wikispaces.com|accessdate=7 August 2018|archive-date=30 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180730070204/https://teachartwiki.wikispaces.com/Ladies+Room+--+Cui+Xiuwen|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://hyperallergic.com/45941/cui-xiuwen-miao-xiaochun-eli-klein/|title=More Radical in China|last=Pearlman|first=Ellen|date=2012-02-14|work=Hyperallergic}}</ref> === ಅಸ್ತಿತ್ವವಾದದ ಶೂನ್ಯತೆ (2009) === ''ಅಸ್ತಿತ್ವವಾದದ ಶೂನ್ಯತೆ'' (2009) ಎಂಬ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಲಾ ಬಾಲಕಿ ಮತ್ತು ಅವಳ ಗೊಂಬೆಯನ್ನು ಹಿಮಭರಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ, ಕುಯಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಬೀಜಿಂಗ್ ಕರೋಕೆ ಕ್ಲಬ್‌ನ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ನಾನಗೃಹದೊಳಗೆ ಅಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕ ಸ್ಪೈ ಕ್ಯಾಮೆರಾವನ್ನು ಮರೆಮಾಡಿದರು, ಇದು ಫಿಲ್ಟರ್ ಮಾಡದ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾಲ್ ಹುಡುಗಿಯರು ಕ್ಲೈಂಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಿದ್ಧರಾಗುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿತು. [http://www.odetoart.com/shop.php?p=artist&a=309,Cui%20Xiuwen ''ಅಸ್ತಿತ್ವವಾದದ ಶೂನ್ಯತೆ''] (2009) ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಅವರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ, ಶಾಲಾ ಬಾಲಕಿ ಮತ್ತು ಅವಳ ಜೀವ ಗಾತ್ರದ ಗೊಂಬೆ ಸಂಗಾತಿಯನ್ನು ವಿರಳ ಮತ್ತು ಹಿಮಭರಿತ ಭೂದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಹದಿಹರೆಯದ, ಗುರುತು ಮತ್ತು ಮರಣದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ==='ಏಂಜೆಲ್'' ಸರಣಿ=== ''ಏಂಜೆಲ್'' ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಿಣಿ ಏಷ್ಯನ್ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತದೆ.ಅವರ ''ಏಂಜೆಲ್'' ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ, ಕುಯಿ "ಕನ್ಯೆ" ಬಿಳಿ ಉಡುಪಿನಲ್ಲಿ ಪಿಂಗಾಣಿ ಚರ್ಮ ಮತ್ತು ಗುಲಾಬಿ ಕೆನ್ನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗರ್ಭಿಣಿ ಏಷ್ಯನ್ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{cite magazine |last=Coggins |first=David |date=February 2007 |title=Cui Xiuwen: Marella Gallery |magazine=Modern Painters |page=99}}</ref> ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಅವಿವಾಹಿತ ಯುವತಿಯರ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯನ್ನು ನಿಷಿದ್ಧವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ಸರಣಿಯು [[ಚೀನಾ]]ದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ದ್ವಂದ್ವ ಮಾನದಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ನಡವಳಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. === 2004 ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನ' === ''2004 ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನ'' ಕೃತಿಗಳ ಸರಣಿ ಫರ್ಬಿಡನ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಸ್ಕಾರ್ಫ್ ಧರಿಸಿದ ಹುಡುಗಿಯರನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.ಲೈಂಗಿಕತೆ, ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀ ದೇಹದ ಹಿಂದಿನ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾ, ಕುಯಿ 2005 ರಲ್ಲಿ ''2004 ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನ'' ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸಹ ರಚಿಸಿದರು. ಈ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯ ಕೃತಿಗಳ ಸರಣಿಯು ಫರ್ಬಿಡನ್ ಸಿಟಿಯ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕುಶಲತೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ-ಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಕೆಂಪು ಸ್ಕಾರ್ಫ್‌ಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹದಿಹರೆಯದ ಹುಡುಗಿಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. <ref>{{cite web|url=https://www.contemporary-art.org/Photography/One-Day-in-2004-Works-37302.html|title=One Day in 2004|website=www.contemporary-art.org/|accessdate=17 September 2024}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/371046799_Art_and_Identity_in_the_Forbidden_City_Paradox_in_One_Day_in_2004_No_6/|title=Art and Identity in the Forbidden City: Paradox in One Day in 2004|last=O'Connor|first=Katie|date=March 2023|work=Spectrum 182}}</ref> === ಸಂಜೀ (2003) === ಲಿಯೊನಾರ್ಡೊ ಡಾ ವಿನ್ಸಿ ಅವರ ''[[ಲಾಸ್ಟ್ ಸಪ್ಪರ್]]'' ಕೃತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಚಿಸಿದ ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಕುಯಿ ಅವರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೃತಿಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚೀನೀ ಸುರುಳಿ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭೂದೃಶ್ಯದ ಸೌಂದರ್ಯವು ಜನರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ''ಸಂಜೀ'' ಎಂಬುದು ಕುಯಿ ಅವರ ಲಿಯೊನಾರ್ಡೊ ಡಾ ವಿನ್ಸಿ ಅವರ ''[[ಲಾಸ್ಟ್ ಸಪ್ಪರ್]]'' ನಾಟಕದ ರಿಮೇಕ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಹದಿಮೂರು ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅದೇ ಹುಡುಗಿ ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ಕೆಂಪು ಸ್ಕಾರ್ಫ್ ಧರಿಸಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾಳೆ. == ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು == * ಪುನರ್ಜನ್ಮ, ಶಾಂಘೈ ಗ್ಯಾಲರಿ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ (2014) * ದಿ ಲವ್ ಆಫ್ ಸೋಲ್, ಟುಡೇ ಆರ್ಟ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ (2014) * ಒಪೇರಾದಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ, ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ (2014) * ದಿ ಥರ್ಟೀನ್: ಚೈನೀಸ್ ವಿಡಿಯೋ ನೌ, MoMA PS1 (2006) * ಅಲೋರ್ಸ್, ಲಾ ಚೈನ್?, ಸೆಂಟರ್ ಪೊಂಪಿಡೌ (2003) == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು == 1998 – ಮಹಿಳೆಯರು ಕಲಾ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 2008 – ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಕಲಾವಿದೆ ದ್ವೈವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 2010 – ಚೈನೀಸ್ ಆರ್ಟ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ ವಾರ್ಷಿಕ ಯುವ ಕಲಾವಿದೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<ref>{{Cite web|url=http://en.cafa.com.cn/cui-xiuwen.html|title=Cui Xiuwen|last=Wang|first=Sue|date=October 22, 2012|website=CAFA Art Info|access-date=July 22, 2014|archive-date=July 27, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727211933/http://en.cafa.com.cn/cui-xiuwen.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sackler.org/cui-xiuwen-angels-light/|title=CUI XIUWEN: LIGHT {{!}} 崔岫闻: 光 – Arthur M. Sackler|language=en|access-date=2019-03-02}}</ref> == ನಿಧನ == ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ನಂತರ ಅವರು ಆಗಸ್ಟ್ 1, 2018 ರಂದು ನಿಧನರಾದರು.<ref>{{cite web|url=http://artasiapacific.com/News/ObituaryCuiXiuwen19702018|title=ArtAsiaPacific: Obituary Cui Xiuwen19702018|website=artasiapacific.com|accessdate=7 August 2018}}</ref> == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == * ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ * ಫ್ಯಾಬಿಯನ್ ಫ್ರೈನ್ಸ್|ಫ್ಯಾಬಿಯನ್ ಫ್ರೈನ್ಸ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ * [https://www.youtube.com/watch?v=-5TdezdpJVo Cui Xiuwen interview with Yishu Journal of Contemporary Chinese Art] * [https://www.youtube.com/watch?v=buqLwYt5WEM Cui Xiuwen Interview with Ode to Art] * [https://www.youtube.com/watch?v=_Nd0VPGrKpA Cui Xiuwen on Death with Yishu Journal of Contemporary Chinese Art] ==References== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://web.archive.org/web/20140726151124/http://www.cuixiuwen.com/EnArtist.aspx Cui Xiuwen's English website] * [http://www.fabienfryns.com/artist/6/ Cui Xiuwen's Artwork on Fabien Fryns Fine Art] {{authority control}} bdarp7xc71hxlas4m70z8v91pgwo1uz 0 178944 1372864 1371476 2026-05-06T11:36:56Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372864 wikitext text/x-wiki == ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟ== {{Infobox trail|name=ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟ ಚಾರಣ ಮಾರ್ಗ|embed=|cellstyle=|photo=|photo_size=|photo_alt=|caption=ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟದ ಹಸಿರು ಕಾಡು ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳ ದೃಶ್ಯ|title=ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟ ಟ್ರೆಕ್|established=|began=|completed=|closed_date=|length=ಸುಮಾರು 15–20 ಕಿ.ಮೀ (ರೌಂಡ್ ಟ್ರೆಕ್)|location=ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತ|designation=ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ|trailheads=ಮಾದಾಪುರ / ಸೋಮವಾರಪೇಟೆ ಸಮೀಪ|use=ಚಾರಣ, ಪ್ರಕೃತಿ ವೀಕ್ಷಣೆ, ಛಾಯಾಚಿತ್ರಣ|elev_gain_and_loss=|elev_change=|highest=ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟ ಶಿಖರ (ಸುಮಾರು 1645 ಮೀ)|lowest=|grade=|difficulty=ಮಧ್ಯಮ|season=ಅಕ್ಟೋಬರ್ ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್|months=|waymark=|sights=ಕಾಫಿ ತೋಟಗಳು, ಕಾಡು ಮಾರ್ಗಗಳು, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು, ವಿಹಂಗಮ ದೃಶ್ಯಗಳು|hazards=ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಜಾರುವ ಹಾದಿ, ಕಾಡು ಪ್ರದೇಶ, ಮಂಜು|surface=ಮಣ್ಣು ಹಾದಿ, ಕಲ್ಲು, ಹುಲ್ಲಿನ ಇಳಿಜಾರು|ROW=|maintainer=ಕರ್ನಾಟಕ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ|certification=}} ಕೊಡಗಿನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅದ್ಭುತಗಳಲ್ಲಿ, ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟ (ಅಥವಾ "ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟ") ಚಾರಣಿಗರು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸ ಉತ್ಸಾಹಿಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಮಾರೂಪದ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ರಾಜ್ಯವಾದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೊಡಗು (ಕೂರ್ಗ್) ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸುಂದರವಾದ ಶಿಖರವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಕಡಿದಾದ ಇಳಿಜಾರುಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Kote Betta, Madikeri {{!}} Weekend Trek {{!}} Karnataka Tourism |url=https://karnatakatourism.org/en/attractions/kote-betta |access-date=2026-04-11 |website=karnatakatourism.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟ-ಮೇದೂರನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳೆಂದು ಘೋಷಿಸಲು ಒತ್ತಾಯ |url=https://kannada.news18.com/news/state/local-people-are-demanding-karnataka-government-should-declare-kotebetta-and-meduru-as-tourist-place-rsk-ae-638389.html |archive-url= }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟದ ಭೌಗೋಳಿಕತೆ: ಒಂದು ರಮಣೀಯ ಅದ್ಭುತ == ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 1,300 ಮೀಟರ್ (ಸುಮಾರು 4,265 ಅಡಿ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟವು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಶಿಖರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವೂ ಆಗಿದೆ. "ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟ" ಎಂಬ ಹೆಸರು ಎರಡು ಕನ್ನಡ ಪದಗಳಿಂದ ಬಂದಿದೆ: "ಕೋಟೆ" ಎಂದರೆ "ಕೋಟೆ" ಮತ್ತು "ಬೆಟ್ಟ" ಎಂದರೆ "ಬೆಟ್ಟ". ಶಿಖರದ ಒರಟಾದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸ್ಥಳವು ಕೋಟೆಯ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದರ ಹೆಸರಿನ ಹಿಂದಿನ ಇತಿಹಾಸವು ಕೊಡವ ರಾಜರ (ಕೊಡವ ಆಡಳಿತಗಾರರು) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಉಸಿರುಕಟ್ಟುವ ನೋಟಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಈ ಶಿಖರವು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕಾಫಿ ತೋಟಗಳು, ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟಗಳ ವಿಹಂಗಮ ನೋಟಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಸಾಹಸ ಪ್ರಿಯರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಕೊಡಗಿನ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾದ ಮಡಿಕೇರಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 15 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಸೋಮವಾರಪೇಟೆ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು, ಇದು ಹತ್ತಿರದ ನಗರ ವಸಾಹತು ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಿಂದ ಶಿಖರದತ್ತ ಸಾಗುವ ಚಾರಣವು ನಿಮ್ಮನ್ನು ದಟ್ಟವಾದ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಫಿ ತೋಟಗಳ ಮೂಲಕ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಹೇರಳವಾದ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>https://coorgtourism.co.in/kotebetta-trek-coorg</ref> == ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆ == ಇಂದು ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅದರ ಚಾರಣ ಹಾದಿಗಳು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದು ಆಳವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೊಡವ ರಾಜರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ. ಶಿಖರದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲು, ಈ ಪ್ರದೇಶದ ರಕ್ಷಣಾ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟ ವಹಿಸಿದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. == ಕೊಡವ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟದ ಪಾತ್ರ == ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಕೊಡಗನ್ನು ಆಳಿದ ಕೊಡವ ರಾಜರು, ತಮ್ಮ ಸಮರ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಆಕ್ರಮಣಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ಶೌರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಕಠಿಣ ಭೂಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಕೊಡವರಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ತಾಣವಾಯಿತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೆರೆಯ ರಾಜ್ಯಗಳೊಂದಿಗಿನ ಸಂಘರ್ಷಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ. ಕೊಡವರು ತಮ್ಮ ಯೋಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಭೂದೃಶ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ಜ್ಞಾನವು ಅವರ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಒರಟಾದ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟವು ಮಿಲಿಟರಿ ಹೊರಠಾಣೆಗಾಗಿ ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿನ "ಕೋಟೆ" ಎಂಬ ಹೆಸರು ಕೋಟೆ ಅಥವಾ ಕಾವಲು ಗೋಪುರದ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Kote Betta Trek, Coorg - Timings, Trekking, Camping, Best Time to Visit |url=https://www.trawell.in/karnataka/coorg/kote-betta-trek |access-date=2026-04-11 |website=Trawell.in |language=en}}</ref> 18 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತಗಾರ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಕೊಡಗು ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟವು ತಮ್ಮ ತಾಯ್ನಾಡನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಉಗ್ರವಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದ ಕೊಡವ ಆಡಳಿತಗಾರರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಮಿಲಿಟರಿ ಭದ್ರಕೋಟೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಇದರ ಎತ್ತರದ ಎತ್ತರವು ಯೋಧರು ದೂರದಿಂದಲೇ ಶತ್ರುಗಳ ಚಲನವಲನಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು, ಇದು ರಕ್ಷಕರಿಗೆ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಡವ ಸೈನಿಕರು ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರು, ಅವರು ಕೆಳಗಿನ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕಣಿವೆಗಳ ಮೇಲೆ ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>https://www.tripadvisor.in/Tourism-g503697-Kodagu_Coorg_Karnataka-Vacations.html</ref> ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಇಂದು ಯಾವುದೇ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೋಟೆಗಳು ಉಳಿದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ದಂತಕಥೆಗಳು ಈ ಶಿಖರವು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ವೀಕ್ಷಣಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾವಲು ಗೋಪುರಗಳು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಆಕ್ರಮಣಕಾರರ ವಿರುದ್ಧ ಕೂರ್ಗ್‌ನ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಈ ರಚನೆಗಳು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದವು. ಕೊಡವರು ತಮ್ಮ ಗೆರಿಲ್ಲಾ ಯುದ್ಧ ತಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು, ಆಗಾಗ್ಗೆ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವಾಗ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಅನುಕೂಲಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಸಂಘರ್ಷದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೂರ್ಗಿ ಯೋಧರಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪ್ರದೇಶದ ಅನೇಕ ಶಿಖರಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟವೂ ಒಂದು. == ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರ == ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಯುಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ತೀವ್ರವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರರಾಗಿದ್ದ ಕೊಡವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಕೊಡವ ಕುಟುಂಬಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಮಿಲಿಟರಿ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ತಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟ ಸೇರಿದಂತೆ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಹೋದವು. ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೇ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಯುದ್ಧಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ದಾಖಲೆಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಭದ್ರಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಆಶ್ರಯ ತಾಣವಾಗಿ ಬೆಟ್ಟದ ಪಾತ್ರವು ಅದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಒರಟಾದ ಭೂಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಪ್ರವೇಶ ಮಾರ್ಗಗಳು ಆಕ್ರಮಣಕಾರರ ವಿರುದ್ಧ ಅಡಗಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಥವಾ ರಕ್ಷಿಸಲು ಇದು ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. == ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ== ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟವು ತನ್ನ ಮಿಲಿಟರಿ ಪಾತ್ರದ ಜೊತೆಗೆ, ಕೊಡವ ಜನರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಬೆಟ್ಟವು ಹಲವಾರು ಪುರಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ದಂತಕಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಲ್ಲಿರುವ ಹತ್ತಿರದ ದೇವಾಲಯವು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಜನರು ಪೂಜಿಸುವ ಸ್ಥಳೀಯ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಯೋಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಭೂಮಿಯೊಂದಿಗಿನ ಬಲವಾದ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಕೊಡವ ಸಮುದಾಯವು ಯಾವಾಗಲೂ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ.<ref>https://trekentrip.com/kote-betta-coorg-complete-trek-guide-story-location-temple-distance/</ref> ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯವು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಯೋಗಕ್ಷೇಮ, ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಹಬ್ಬಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಬೆಟ್ಟವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಯಾತ್ರಿಕರು ಮತ್ತು ಭಕ್ತರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ, ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ಮತ್ತು ಅವರ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಬೆಟ್ಟ ಮತ್ತು ಜನರ ನಡುವಿನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂಪರ್ಕವು ಚಾರಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಸಂದರ್ಶಕರು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಆಳವಾದ ಬೇರೂರಿರುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲು ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. == ಪಾದಯಾತ್ರೆ== ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಚಾರಣವು ಕೇವಲ ಶಿಖರವನ್ನು ತಲುಪುವುದಲ್ಲ - ಇದು ಸಮಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಪ್ರಯಾಣ. ತಳಭಾಗದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ, ಚಾರಣಿಗರು ದಟ್ಟವಾದ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕಾಫಿ ತೋಟಗಳವರೆಗೆ ಹಲವಾರು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ, ಇವು ಕೂರ್ಗ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಮಾರ್ಗವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತುಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಆದರೆ ಸವಾಲಿನದ್ದಾಗಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಂತಿಮ ಭಾಗವು ಕಡಿದಾದ ಮತ್ತು ಬಂಡೆಯಂತೆ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮೇಲಿನ ದಟ್ಟವಾದ ಮೇಲಾವರಣವು ಅನೇಕ ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಚಿಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರಿಯರಿಗೆ ಪಾದಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ರೋಮಾಂಚಕಾರಿ ಅನುಭವವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನೀವು ಏರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಭೂದೃಶ್ಯವು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಕಾಡು ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ತೊರೆಗಳು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಚುಕ್ಕೆಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟದ ಶಿಖರವು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕಣಿವೆಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡುಗಳ 360-ಡಿಗ್ರಿ ವಿಹಂಗಮ ನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸ್ಪಷ್ಟ ದಿನದಂದು, ನೋಟವು ಕುಶಾಲನಗರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ದೂರದ ಶಿಖರಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಯೋಧರು ತಮ್ಮ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಒಳನುಗ್ಗುವವರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಈ ಎತ್ತರದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದರೆಂದು ಊಹಿಸುವುದು ಸುಲಭ. ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಾಗ, ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಕೇಳಬಹುದು - ಯೋಧರು, ಕಾವಲು ಗೋಪುರಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಡವ ಜನರನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ ಉಗ್ರ ಪ್ರತಿರೋಧ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಜಾಗರೂಕತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದ್ದ ಈ ಬೆಟ್ಟವು ಈಗ ಚಾರಣಿಗರಿಗೆ ಶಾಂತಿಯುತ ಸ್ವರ್ಗವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆಳದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>https://explorekodagu.com/articles/exploring-kote-betta-a-trekker-s-paradise-in-kodagu</ref> == ಸಸ್ಯ, ಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ== ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಶ್ರೀಮಂತ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ತೇಗ, ರೋಸ್‌ವುಡ್ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಗಂಧ ಸೇರಿದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಔಷಧೀಯ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳಿಗೂ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಜಿಂಕೆ, ಕಾಡುಹಂದಿಗಳು ಮತ್ತು ಲಂಗೂರ್ ಮತ್ತು ಮಕಾಕ್‌ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಕೋತಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಪಕ್ಷಿ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ, ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟವು ಸ್ವರ್ಗವಾಗಿದ್ದು, ಮಲಬಾರ್ ಪ್ಯಾರಕೀಟ್, ಏಷ್ಯನ್ ಪ್ಯಾರಡೈಸ್ ಫ್ಲೈಕ್ಯಾಚರ್ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಹಾರ್ನ್‌ಬಿಲ್‌ನಂತಹ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. == ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಉತ್ತಮ ಸಮಯ== ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಸೂಕ್ತ ಸಮಯವೆಂದರೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ ವರೆಗಿನ ತಂಪಾದ ತಿಂಗಳುಗಳು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್‌ಗೆ ಆಹ್ಲಾದಕರ ಹವಾಮಾನವಿದ್ದು, ಸ್ಪಷ್ಟ ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ತಂಪಾದ ತಾಪಮಾನವಿರುತ್ತದೆ. ಮಾನ್ಸೂನ್ ನಂತರದ ತಿಂಗಳುಗಳು (ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಿಂದ) ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಹಚ್ಚ ಹಸಿರನ್ನು ಹೊರತರುತ್ತವೆ, ಇದು ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸುಂದರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾನ್ಸೂನ್ ಋತುವು (ಜೂನ್ ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್) ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹಸಿರು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಇದು ಹಾದಿಗಳನ್ನು ಜಾರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == e4tbrfx862vmikyv5fb8hyrrxa0u904 0 179044 1372777 1372706 2026-05-05T14:03:56Z A826 72368 1372777 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ಡಾ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸಿ ಕುಂದೂರು | image = File:Dr_subramanya_c_kunduru_photo.jpg | caption = | birth_date = ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 1992 | birth_place = ಹೇರೂರು, ಕೊಪ್ಪ ತಾಲ್ಲೂಕು, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ | occupation = ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು, ಸಂಶೋಧನಾ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು, ಲೇಖಕರು | language = ಕನ್ನಡ | nationality = ಭಾರತೀಯ | education = ಎಂ.ಎ. ಕನ್ನಡ, ಎಂ.ಎ. ಚರಿತ್ರೆ, ಪಿಎಚ್.ಡಿ. | alma_mater = ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | notable_works = ಬಾನಂಗಳ, ಪಯಣ, ಮಲೆಯ ಮಾರುತ, ನೆಲದ ನಡಿಗೆ }} '''ಡಾ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸಿ ಕುಂದೂರು''' (ಜನನ: ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 1992) ಅವರು ಕನ್ನಡದ ಲೇಖಕರು<ref>{{cite web | title=Dr Subrahmanya C Kunduru Archives | url=https://pustakamane.com/book-author/dr-subrahmanya-c-kunduru/ }}</ref>, ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು. == ಹುಟ್ಟು- ಬಾಲ್ಯ- ಶಿಕ್ಷಣ == ಮಲೆನಾಡಿನ [[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಕೊಪ್ಪ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹೇರೂರು ಗ್ರಾಮದ ಕುಂದೂರಿನಲ್ಲಿ 1992 ಫೆಬ್ರವರಿ 14ರಲ್ಲಿ ಜನನ. ತಂದೆ ಚಿನ್ನಯ್ಯ, ತಾಯಿ ಸುಶೀಲ ಗದ್ದೆ-ತೋಟ-ಕಾಡುಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ಸ.ಹಿ ಪ್ರಾ.ಶಾಲೆ ವೀರಗಲ್ಲು ಮಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ನಂತರ ಸ.ಪ್ರೌ.ಶಾಲೆ ಹೇರೂರು ಇಲ್ಲಿ ಎಸ್ಎಸ್ಎಲ್ಸಿ ಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿ. ಪಿಯುಸಿಯನ್ನು ಶ್ರೀ ಆದಿಚುಂಚನಗಿರಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬಿಜಿಎಸ್ ಕಾಲೇಜು ಜಯಪುರದಲ್ಲಿ ಪೂರೈಸಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಆಳ್ವಾಸ್ ಕಾಲೇಜು ಮೂಡಬಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ. ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಎಂ.ಎ. ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದು. ಪಿಎಚ್.ಡಿ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಡಾ. ಅಮರೇಶ ನುಗಡೋಣಿ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ "ವಸಾಹತು ಕಾಲದ ಕನ್ನಡ ಕಥಾ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ತಾತ್ವಿಕ ಶೋಧ" ಎಂಬ ಪ್ರಬಂಧಕ್ಕೆ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಎನ್ಇಟಿ ಮತ್ತು ಎಸ್ಎಲ್ಇಟಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. == ಉದ್ಯೋಗ == # ಮಂಗಳೂರಿನ ಕಾವೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಬಿಜಿಎಸ್ ಪದವಿ ಮತ್ತು ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು # ಡಾ. ಗಂಗೂಬಾಯಿ ಹಾನಗಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ಜೆಸಿಬಿಎಂ ಶೃಂಗೇರಿ ಇದರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು. == ಆಸಕ್ತಿ == ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಓದು, ಚರಿತ್ರೆಯ ಹುಡುಕಾಟ, ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಚಾನೆಲ್ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪಾಠ ಇತ್ಯಾದಿ. ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಹುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಉಪನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ, ದೂರದರ್ಶನದ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಕೃತಿಗಳು == [[File:Dr subramanya c kunduru books.jpg|thumb]] # ಬಾನಂಗಳ – ಕವನ ಸಂಕಲನ # ಪಯಣ – ಕವನ ಸಂಕಲನ # ಮಲೆಯ ಮಾರುತ – ಕಾದಂಬರಿ # ನೆಲದ ನಡಿಗೆ – ಕಾದಂಬರಿ # ಜೀವನ ಯಾನ – ಕಾದಂಬರಿ # ಹೊಸಪಟ್ಟಣ(ಕಳಸ-ಕಾರ್ಕಳ ರಾಜ್ಯದ ಕಥನ) ಕಾದಂಬರಿ, ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಪುಸ್ತಕ ಮನೆ, ಹೇರೂರು, ಕೊಪ್ಲ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು, ೨೦೨೬ # ಮನ್ವಂತರ – ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ # ಅನಿಕೇತನ – ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ # ಕದಿರು – ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ # ಸಿಂಚನ – ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ # ಬಿಜಿಎಸ್ ಕಲ್ಪತರು – ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ # ಮಲೆನಾಡ ಸೃಜನಶೀಲ ಪ್ರತಿಭೆ ಹು.ವಾ. ಶ್ರೀವತ್ಸ – ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರಣ # ತ್ರೀಜ್ಞಾನ ಸಿಂಧೂ – ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ # ಜ್ಞಾನ – ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ # ಅಕ್ಷರದ ಹಾದಿ – ಬಾಲ್ಯದ ಅನುಭವ ಕಥನ # ಸ್ಥಳೀಯತೆ – ವಿಮರ್ಶೆ # ಕಥಾಸಾಹಿತ್ಯ : ದೇಸಿತನ – ಸಂಶೋಧನೆ # ಲೋಕದ ಸ್ವರ – ಅಂಕಣ ಬರೆಹ # ಮುಕ್ತ ಮಂಗಳ – ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಪಠ್ಯ == ಪ್ರಕಟಿತ ಲೇಖನಗಳು == ಹೊಸದಿಗಂತ, ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಧ, ಹಂಪಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತಾರೂ ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ಹಂಪಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಾರದ ಅಂಕಣಗಳ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ. == ಪಡೆದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು == # ಚರ್ಚಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಭಾರಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಭಾಷಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭಾರಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # [[ಪ್ರಜಾವಾಣಿ]] ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಲಿಲ್ಲಿರಾಮದಾಸ ಪ್ರಭು ಸಾಹಿತ್ಯ ಗೌರವ # ಜೆಸಿ ಮಲ್ನಾಡ್ ಗೌರವ # ಕಟಕ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಕಲಾಮಧ್ಯದ ಚಿತ್ರಕಾವ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಅಪೂರ್ವ ಜ್ಞಾನ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೌರಭ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ನೀಡುವ ಸಾಹಿತ್ಯಸಿರಿ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} === ಭಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು === # https://www.bookbrahma.com/author/subramanya-c-kunduru [[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]] 9lqxakwhfx8m3jav0tapksg38cl2rk6 1372783 1372777 2026-05-05T15:44:43Z BENET G AMANNA 18509 /* ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಕೃತಿಗಳು */ 1372783 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ಡಾ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸಿ ಕುಂದೂರು | image = File:Dr_subramanya_c_kunduru_photo.jpg | caption = | birth_date = ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 1992 | birth_place = ಹೇರೂರು, ಕೊಪ್ಪ ತಾಲ್ಲೂಕು, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ | occupation = ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು, ಸಂಶೋಧನಾ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು, ಲೇಖಕರು | language = ಕನ್ನಡ | nationality = ಭಾರತೀಯ | education = ಎಂ.ಎ. ಕನ್ನಡ, ಎಂ.ಎ. ಚರಿತ್ರೆ, ಪಿಎಚ್.ಡಿ. | alma_mater = ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | notable_works = ಬಾನಂಗಳ, ಪಯಣ, ಮಲೆಯ ಮಾರುತ, ನೆಲದ ನಡಿಗೆ }} '''ಡಾ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸಿ ಕುಂದೂರು''' (ಜನನ: ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 1992) ಅವರು ಕನ್ನಡದ ಲೇಖಕರು<ref>{{cite web | title=Dr Subrahmanya C Kunduru Archives | url=https://pustakamane.com/book-author/dr-subrahmanya-c-kunduru/ }}</ref>, ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು. == ಹುಟ್ಟು- ಬಾಲ್ಯ- ಶಿಕ್ಷಣ == ಮಲೆನಾಡಿನ [[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಕೊಪ್ಪ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹೇರೂರು ಗ್ರಾಮದ ಕುಂದೂರಿನಲ್ಲಿ 1992 ಫೆಬ್ರವರಿ 14ರಲ್ಲಿ ಜನನ. ತಂದೆ ಚಿನ್ನಯ್ಯ, ತಾಯಿ ಸುಶೀಲ ಗದ್ದೆ-ತೋಟ-ಕಾಡುಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ಸ.ಹಿ ಪ್ರಾ.ಶಾಲೆ ವೀರಗಲ್ಲು ಮಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ನಂತರ ಸ.ಪ್ರೌ.ಶಾಲೆ ಹೇರೂರು ಇಲ್ಲಿ ಎಸ್ಎಸ್ಎಲ್ಸಿ ಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿ. ಪಿಯುಸಿಯನ್ನು ಶ್ರೀ ಆದಿಚುಂಚನಗಿರಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬಿಜಿಎಸ್ ಕಾಲೇಜು ಜಯಪುರದಲ್ಲಿ ಪೂರೈಸಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಆಳ್ವಾಸ್ ಕಾಲೇಜು ಮೂಡಬಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ. ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಎಂ.ಎ. ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದು. ಪಿಎಚ್.ಡಿ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಡಾ. ಅಮರೇಶ ನುಗಡೋಣಿ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ "ವಸಾಹತು ಕಾಲದ ಕನ್ನಡ ಕಥಾ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ತಾತ್ವಿಕ ಶೋಧ" ಎಂಬ ಪ್ರಬಂಧಕ್ಕೆ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಎನ್ಇಟಿ ಮತ್ತು ಎಸ್ಎಲ್ಇಟಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. == ಉದ್ಯೋಗ == # ಮಂಗಳೂರಿನ ಕಾವೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಬಿಜಿಎಸ್ ಪದವಿ ಮತ್ತು ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು # ಡಾ. ಗಂಗೂಬಾಯಿ ಹಾನಗಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ಜೆಸಿಬಿಎಂ ಶೃಂಗೇರಿ ಇದರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು. == ಆಸಕ್ತಿ == ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಓದು, ಚರಿತ್ರೆಯ ಹುಡುಕಾಟ, ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಚಾನೆಲ್ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪಾಠ ಇತ್ಯಾದಿ. ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಹುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಉಪನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ, ದೂರದರ್ಶನದ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಕೃತಿಗಳು == [[File:Dr subramanya c kunduru books.jpg|thumb]] # ಬಾನಂಗಳ, ಕವನ ಸಂಕಲನ, ಶಂ.ನ ಪ್ರಕಾಶನ ಜಯಪುರ, 2010 # ಪಯಣ, ಕವನ ಸಂಕಲನ, ಆರಂಬೋಡಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಬಂಟ್ವಾಳ, 2013 # ಮಲೆಯ ಮಾರುತ, ಕಾದಂಬರಿ, ಅಕ್ಷಯ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು. 2015 # ಮನ್ವಂತರ, ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ, ಕನಸು ಪ್ರಕಾಶನ, ರಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ, 2016 # ಜೀವನ ಯಾನ – ಕಾದಂಬರಿ # ಹೊಸಪಟ್ಟಣ(ಕಳಸ-ಕಾರ್ಕಳ ರಾಜ್ಯದ ಕಥನ) ಕಾದಂಬರಿ, ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಪುಸ್ತಕ ಮನೆ, ಹೇರೂರು, ಕೊಪ್ಲ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು, ೨೦೨೬ # ಮನ್ವಂತರ – ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ # ಅನಿಕೇತನ – ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ # ಕದಿರು – ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ # ಸಿಂಚನ – ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ # ಬಿಜಿಎಸ್ ಕಲ್ಪತರು – ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ # ಮಲೆನಾಡ ಸೃಜನಶೀಲ ಪ್ರತಿಭೆ ಹು.ವಾ. ಶ್ರೀವತ್ಸ – ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರಣ # ತ್ರೀಜ್ಞಾನ ಸಿಂಧೂ – ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ # ಜ್ಞಾನ – ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ # ಅಕ್ಷರದ ಹಾದಿ – ಬಾಲ್ಯದ ಅನುಭವ ಕಥನ # ಸ್ಥಳೀಯತೆ – ವಿಮರ್ಶೆ # ಕಥಾಸಾಹಿತ್ಯ : ದೇಸಿತನ – ಸಂಶೋಧನೆ # ಲೋಕದ ಸ್ವರ – ಅಂಕಣ ಬರೆಹ # ಮುಕ್ತ ಮಂಗಳ – ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಪಠ್ಯ == ಪ್ರಕಟಿತ ಲೇಖನಗಳು == ಹೊಸದಿಗಂತ, ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಧ, ಹಂಪಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತಾರೂ ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ಹಂಪಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಾರದ ಅಂಕಣಗಳ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ. == ಪಡೆದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು == # ಚರ್ಚಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಭಾರಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಭಾಷಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭಾರಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # [[ಪ್ರಜಾವಾಣಿ]] ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಲಿಲ್ಲಿರಾಮದಾಸ ಪ್ರಭು ಸಾಹಿತ್ಯ ಗೌರವ # ಜೆಸಿ ಮಲ್ನಾಡ್ ಗೌರವ # ಕಟಕ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಕಲಾಮಧ್ಯದ ಚಿತ್ರಕಾವ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಅಪೂರ್ವ ಜ್ಞಾನ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೌರಭ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ನೀಡುವ ಸಾಹಿತ್ಯಸಿರಿ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} === ಭಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು === # https://www.bookbrahma.com/author/subramanya-c-kunduru [[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]] ij4dqmby5w56avl94ctwbonz7x7q2x6 1372784 1372783 2026-05-05T15:59:25Z BENET G AMANNA 18509 /* ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಕೃತಿಗಳು */ 1372784 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ಡಾ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸಿ ಕುಂದೂರು | image = File:Dr_subramanya_c_kunduru_photo.jpg | caption = | birth_date = ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 1992 | birth_place = ಹೇರೂರು, ಕೊಪ್ಪ ತಾಲ್ಲೂಕು, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ | occupation = ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು, ಸಂಶೋಧನಾ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು, ಲೇಖಕರು | language = ಕನ್ನಡ | nationality = ಭಾರತೀಯ | education = ಎಂ.ಎ. ಕನ್ನಡ, ಎಂ.ಎ. ಚರಿತ್ರೆ, ಪಿಎಚ್.ಡಿ. | alma_mater = ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | notable_works = ಬಾನಂಗಳ, ಪಯಣ, ಮಲೆಯ ಮಾರುತ, ನೆಲದ ನಡಿಗೆ }} '''ಡಾ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸಿ ಕುಂದೂರು''' (ಜನನ: ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 1992) ಅವರು ಕನ್ನಡದ ಲೇಖಕರು<ref>{{cite web | title=Dr Subrahmanya C Kunduru Archives | url=https://pustakamane.com/book-author/dr-subrahmanya-c-kunduru/ }}</ref>, ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು. == ಹುಟ್ಟು- ಬಾಲ್ಯ- ಶಿಕ್ಷಣ == ಮಲೆನಾಡಿನ [[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಕೊಪ್ಪ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹೇರೂರು ಗ್ರಾಮದ ಕುಂದೂರಿನಲ್ಲಿ 1992 ಫೆಬ್ರವರಿ 14ರಲ್ಲಿ ಜನನ. ತಂದೆ ಚಿನ್ನಯ್ಯ, ತಾಯಿ ಸುಶೀಲ ಗದ್ದೆ-ತೋಟ-ಕಾಡುಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ಸ.ಹಿ ಪ್ರಾ.ಶಾಲೆ ವೀರಗಲ್ಲು ಮಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ನಂತರ ಸ.ಪ್ರೌ.ಶಾಲೆ ಹೇರೂರು ಇಲ್ಲಿ ಎಸ್ಎಸ್ಎಲ್ಸಿ ಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿ. ಪಿಯುಸಿಯನ್ನು ಶ್ರೀ ಆದಿಚುಂಚನಗಿರಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬಿಜಿಎಸ್ ಕಾಲೇಜು ಜಯಪುರದಲ್ಲಿ ಪೂರೈಸಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಆಳ್ವಾಸ್ ಕಾಲೇಜು ಮೂಡಬಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ. ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಎಂ.ಎ. ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದು. ಪಿಎಚ್.ಡಿ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಡಾ. ಅಮರೇಶ ನುಗಡೋಣಿ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ "ವಸಾಹತು ಕಾಲದ ಕನ್ನಡ ಕಥಾ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ತಾತ್ವಿಕ ಶೋಧ" ಎಂಬ ಪ್ರಬಂಧಕ್ಕೆ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಎನ್ಇಟಿ ಮತ್ತು ಎಸ್ಎಲ್ಇಟಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. == ಉದ್ಯೋಗ == # ಮಂಗಳೂರಿನ ಕಾವೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಬಿಜಿಎಸ್ ಪದವಿ ಮತ್ತು ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು # ಡಾ. ಗಂಗೂಬಾಯಿ ಹಾನಗಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ಜೆಸಿಬಿಎಂ ಶೃಂಗೇರಿ ಇದರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು. == ಆಸಕ್ತಿ == ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಓದು, ಚರಿತ್ರೆಯ ಹುಡುಕಾಟ, ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಚಾನೆಲ್ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪಾಠ ಇತ್ಯಾದಿ. ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಹುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಉಪನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ, ದೂರದರ್ಶನದ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಕೃತಿಗಳು == [[File:Dr subramanya c kunduru books.jpg|thumb]] ಪ್ರಕಟಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳು # ಬಾನಂಗಳ, ಕವನ ಸಂಕಲನ, ಶಂ.ನ ಪ್ರಕಾಶನ ಜಯಪುರ, 2010 # ಪಯಣ, ಕವನ ಸಂಕಲನ, ಆರಂಬೋಡಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಬಂಟ್ವಾಳ, 2013 # ಮಲೆಯ ಮಾರುತ, ಕಾದಂಬರಿ, ಅಕ್ಷಯ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು. 2015 # ಮನ್ವಂತರ, ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ, ಕನಸು ಪ್ರಕಾಶನ, ರಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ, 2016 # ಅನಿಕೇತನ, ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ ಕನಸು ಪ್ರಕಾಶನ, ರಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ, 2016 # ಮಲೆನಾಡ ಸೃಜನಶೀಲ ಪ್ರತಿಭೆ ಹು.ವಾ ಶ್ರೀವತ್ಸ, ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರಣ, ಕನಸು ಪ್ರಕಾಶನ, ರಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ, 2017 # ಸಿಂಚನ, ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ, ಥಿಯೋಸಾಫಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜು ಹೊಸಪೇಟೆ, 2018 # ಜ್ಞಾನ, ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ, ಥಿಯೋಸಾಫಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜು ಹೊಸಪೇಟೆ, 2018 # ತ್ರೀಜ್ಞಾನ ಸಿಂಧೂ, ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ ಥಿಯೋಸಾಫಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜು ಹೊಸಪೇಟೆ, 2018 # ಕದಿರು, ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ, ಅಕ್ಷಯ ಪ್ರಕಾಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು, 2019 # ನೆಲದ ನಡಿಗೆ, ಕಾದಂಬರಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಸುಗ್ಗಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು. 2023 # ಅಕ್ಷರದ ಹಾದಿ, ಬಾಲ್ಯದ ಅನುಭವ ಕಥನ, ಜಾಗೃತಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು, 2024 # ಕಥಾಸಾಹಿತ್ಯ : ದೇಸಿತನ, ಸಂಶೋಧನೆ, ಜಾಗೃತಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು, 2024 # ಮುಕ್ತ ಮಂಗಳ – ಮಂಗಳೂರು ವಿವಿ ಪಠ್ಯ, ಪ್ರಸಾರಾಂಗ ಮಂಗಳೂರು ವಿ.ವಿ, 2024 # ಬಿಜಿಎಸ್ ಕಲ್ಪತರು, ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ, ಶ್ರೀಆದಿಚುಂಚನಗಿರಿ ಮಹಾಸಂಸ್ಥಾನ ಮಠ ಮಂಗಳೂರು, 2024 # ಸ್ಥಳೀಯತೆ, ವಿಮರ್ಶೆ, ಸಾಹಿತ್ಯಸುಗ್ಗಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು, 2024 # ಜೀವನ ಯಾನ, ಕಾದಂಬರಿ, ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಪುಸ್ತಕ ಮನೆ, 2025 # ಹೊಸಪಟ್ಟಣ, ಕಾದಂಬರಿ, ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಪುಸ್ತಕ ಮನೆ, 2026 # ಲೋಕದ ಸ್ವರ, ಅಂಕಣ ಬರೆಹ, ಜಾಗೃತಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು, 2026 == ಪ್ರಕಟಿತ ಲೇಖನಗಳು == ಹೊಸದಿಗಂತ, ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಧ, ಹಂಪಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತಾರೂ ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ಹಂಪಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಾರದ ಅಂಕಣಗಳ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ. == ಪಡೆದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು == # ಚರ್ಚಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಭಾರಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಭಾಷಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭಾರಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # [[ಪ್ರಜಾವಾಣಿ]] ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಲಿಲ್ಲಿರಾಮದಾಸ ಪ್ರಭು ಸಾಹಿತ್ಯ ಗೌರವ # ಜೆಸಿ ಮಲ್ನಾಡ್ ಗೌರವ # ಕಟಕ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಕಲಾಮಧ್ಯದ ಚಿತ್ರಕಾವ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಅಪೂರ್ವ ಜ್ಞಾನ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೌರಭ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ನೀಡುವ ಸಾಹಿತ್ಯಸಿರಿ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} === ಭಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು === # https://www.bookbrahma.com/author/subramanya-c-kunduru [[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]] 3d3m4drj8c0ahvqga8vf8fco3f5vypt 1372785 1372784 2026-05-05T16:10:10Z BENET G AMANNA 18509 /* ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಕೃತಿಗಳು */ 1372785 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ಡಾ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸಿ ಕುಂದೂರು | image = File:Dr_subramanya_c_kunduru_photo.jpg | caption = | birth_date = ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 1992 | birth_place = ಹೇರೂರು, ಕೊಪ್ಪ ತಾಲ್ಲೂಕು, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ | occupation = ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು, ಸಂಶೋಧನಾ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು, ಲೇಖಕರು | language = ಕನ್ನಡ | nationality = ಭಾರತೀಯ | education = ಎಂ.ಎ. ಕನ್ನಡ, ಎಂ.ಎ. ಚರಿತ್ರೆ, ಪಿಎಚ್.ಡಿ. | alma_mater = ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | notable_works = ಬಾನಂಗಳ, ಪಯಣ, ಮಲೆಯ ಮಾರುತ, ನೆಲದ ನಡಿಗೆ }} '''ಡಾ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸಿ ಕುಂದೂರು''' (ಜನನ: ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 1992) ಅವರು ಕನ್ನಡದ ಲೇಖಕರು<ref>{{cite web | title=Dr Subrahmanya C Kunduru Archives | url=https://pustakamane.com/book-author/dr-subrahmanya-c-kunduru/ }}</ref>, ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು. == ಹುಟ್ಟು- ಬಾಲ್ಯ- ಶಿಕ್ಷಣ == ಮಲೆನಾಡಿನ [[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಕೊಪ್ಪ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹೇರೂರು ಗ್ರಾಮದ ಕುಂದೂರಿನಲ್ಲಿ 1992 ಫೆಬ್ರವರಿ 14ರಲ್ಲಿ ಜನನ. ತಂದೆ ಚಿನ್ನಯ್ಯ, ತಾಯಿ ಸುಶೀಲ ಗದ್ದೆ-ತೋಟ-ಕಾಡುಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ಸ.ಹಿ ಪ್ರಾ.ಶಾಲೆ ವೀರಗಲ್ಲು ಮಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ನಂತರ ಸ.ಪ್ರೌ.ಶಾಲೆ ಹೇರೂರು ಇಲ್ಲಿ ಎಸ್ಎಸ್ಎಲ್ಸಿ ಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿ. ಪಿಯುಸಿಯನ್ನು ಶ್ರೀ ಆದಿಚುಂಚನಗಿರಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬಿಜಿಎಸ್ ಕಾಲೇಜು ಜಯಪುರದಲ್ಲಿ ಪೂರೈಸಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಆಳ್ವಾಸ್ ಕಾಲೇಜು ಮೂಡಬಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ. ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಎಂ.ಎ. ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದು. ಪಿಎಚ್.ಡಿ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಡಾ. ಅಮರೇಶ ನುಗಡೋಣಿ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ "ವಸಾಹತು ಕಾಲದ ಕನ್ನಡ ಕಥಾ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ತಾತ್ವಿಕ ಶೋಧ" ಎಂಬ ಪ್ರಬಂಧಕ್ಕೆ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಎನ್ಇಟಿ ಮತ್ತು ಎಸ್ಎಲ್ಇಟಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. == ಉದ್ಯೋಗ == # ಮಂಗಳೂರಿನ ಕಾವೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಬಿಜಿಎಸ್ ಪದವಿ ಮತ್ತು ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು # ಡಾ. ಗಂಗೂಬಾಯಿ ಹಾನಗಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ಜೆಸಿಬಿಎಂ ಶೃಂಗೇರಿ ಇದರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು. == ಆಸಕ್ತಿ == ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಓದು, ಚರಿತ್ರೆಯ ಹುಡುಕಾಟ, ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಚಾನೆಲ್ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪಾಠ ಇತ್ಯಾದಿ. ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಹುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಉಪನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ, ದೂರದರ್ಶನದ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಕೃತಿಗಳು == [[File:Dr subramanya c kunduru books.jpg|thumb]] ಪ್ರಕಟಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳು # ಬಾನಂಗಳ, ಕವನ ಸಂಕಲನ, ಶಂ.ನ ಪ್ರಕಾಶನ ಜಯಪುರ, 2010 # ಪಯಣ, ಕವನ ಸಂಕಲನ, ಆರಂಬೋಡಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಬಂಟ್ವಾಳ, 2013 # ಮಲೆಯ ಮಾರುತ, ಕಾದಂಬರಿ, ಅಕ್ಷಯ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು. 2015 # ಮನ್ವಂತರ, ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ, ಕನಸು ಪ್ರಕಾಶನ, ರಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ, 2016 # ಅನಿಕೇತನ, ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ ಕನಸು ಪ್ರಕಾಶನ, ರಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ, 2016 # ಮಲೆನಾಡ ಸೃಜನಶೀಲ ಪ್ರತಿಭೆ ಹು.ವಾ ಶ್ರೀವತ್ಸ, ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರಣ, ಕನಸು ಪ್ರಕಾಶನ, ರಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ, 2017 # ಸಿಂಚನ, ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ, ಥಿಯೋಸಾಫಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜು ಹೊಸಪೇಟೆ, 2018 # ಜ್ಞಾನ, ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ, ಥಿಯೋಸಾಫಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜು ಹೊಸಪೇಟೆ, 2018 # ತ್ರೀಜ್ಞಾನ ಸಿಂಧೂ, ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ ಥಿಯೋಸಾಫಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜು ಹೊಸಪೇಟೆ, 2018 # ಕದಿರು, ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ, ಅಕ್ಷಯ ಪ್ರಕಾಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು, 2019 # ನೆಲದ ನಡಿಗೆ, ಕಾದಂಬರಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಸುಗ್ಗಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು. 2023 # ಅಕ್ಷರದ ಹಾದಿ, ಬಾಲ್ಯದ ಅನುಭವ ಕಥನ, ಜಾಗೃತಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು, 2024 # ಕಥಾಸಾಹಿತ್ಯ : ದೇಸಿತನ, ಸಂಶೋಧನೆ, ಜಾಗೃತಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು, 2024 # ಮುಕ್ತ ಮಂಗಳ – ಮಂಗಳೂರು ವಿವಿ ಪಠ್ಯ, ಪ್ರಸಾರಾಂಗ ಮಂಗಳೂರು ವಿ.ವಿ, 2024 # ಬಿಜಿಎಸ್ ಕಲ್ಪತರು, ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ, ಶ್ರೀಆದಿಚುಂಚನಗಿರಿ ಮಹಾಸಂಸ್ಥಾನ ಮಠ ಮಂಗಳೂರು, 2024 # ಸ್ಥಳೀಯತೆ, ವಿಮರ್ಶೆ, ಸಾಹಿತ್ಯಸುಗ್ಗಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು, 2024 # ಜೀವನ ಯಾನ, ಕಾದಂಬರಿ, ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಪುಸ್ತಕ ಮನೆ,ಕಾರ್ಕಳ, 2025 # ಹೊಸಪಟ್ಟಣ, ಕಾದಂಬರಿ, ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಪುಸ್ತಕ ಮನೆ,ಕಾರ್ಕಳ, 2026 # ಲೋಕದ ಸ್ವರ, ಅಂಕಣ ಬರೆಹ, ಜಾಗೃತಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು, 2026 == ಪ್ರಕಟಿತ ಲೇಖನಗಳು == ಹೊಸದಿಗಂತ, ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಧ, ಹಂಪಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತಾರೂ ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ಹಂಪಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಾರದ ಅಂಕಣಗಳ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ. == ಪಡೆದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು == # ಚರ್ಚಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಭಾರಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಭಾಷಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭಾರಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # [[ಪ್ರಜಾವಾಣಿ]] ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಲಿಲ್ಲಿರಾಮದಾಸ ಪ್ರಭು ಸಾಹಿತ್ಯ ಗೌರವ # ಜೆಸಿ ಮಲ್ನಾಡ್ ಗೌರವ # ಕಟಕ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಕಲಾಮಧ್ಯದ ಚಿತ್ರಕಾವ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಅಪೂರ್ವ ಜ್ಞಾನ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೌರಭ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ನೀಡುವ ಸಾಹಿತ್ಯಸಿರಿ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} === ಭಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು === # https://www.bookbrahma.com/author/subramanya-c-kunduru [[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]] f9e5elu0qpncbazzplumdpz53sgu3q3 3 179062 1372776 2026-05-05T14:01:03Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1372776 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=ಶ್ರೀನಿವಾಸ ವಿ}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೩೧, ೫ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) 1msudnmjo4cyu76e2lgfuu76jxuhh70 2 179063 1372789 2026-05-05T16:42:43Z RAVISHANKAR.A.K 34082 RAVISHANKAR.A.K [[ಸದಸ್ಯ:RAVISHANKAR.A.K/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ]] ಪುಟವನ್ನು [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಎ. ರಘುರಾಂ]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಲೇಖನ ತಯಾರಾಗಿದೆ 1372789 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಎ. ರಘುರಾಂ]] tf8pttt05h0bjya0z8jdoyzbfly6za9 3 179065 1372815 2026-05-06T01:51:50Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1372815 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Bhuvanasoma2025}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೭:೨೧, ೬ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) mthrqsamxp7s9a5uiw2pz448k3fqvti 0 179066 1372837 2026-05-06T08:16:34Z VASANTH S.N. 728 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1372837 wikitext text/x-wiki {{chembox | Verifiedfields = changed | Watchedfields = changed | verifiedrevid = 401957444 | Name = Cholic acid | ImageFile = Cholic acid.svg | ImageSize = | ImageClass = skin-invert-image | ImageName = Cholic acid | ImageFile1 = Cholic-acid-from-xtal-view-1-3D-bs-17.png | ImageClass1 = bg-transparent | ImageSize1 = | IUPACName = 3α,7α,12α-Trihydroxy-5β-cholan-24-oic acid | SystematicName = (6''R'')-6-[(1''R'',3a''S'',3b''R'',4''R'',5a''S'',7''R'',9a''S'',9b''S'',11''S'',11a''R'')-4,7,11-Trihydroxy-9a,11a-dimethylhexadecahydro-1''H''-cyclopenta[''a'']phenanthren-1-yl]heptanoic acid | OtherNames = |Section1={{Chembox Identifiers | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII = G1JO7801AE | ChEMBL_Ref = {{ebicite|changed|EBI}} | ChEMBL = 205596 | InChI = 1/C24H40O5/c1-13(4-7-21(28)29)16-5-6-17-22-18(12-20(27)24(16,17)3)23(2)9-8-15(25)10-14(23)11-19(22)26/h13-20,22,25-27H,4-12H2,1-3H3,(H,28,29)/t13-,14+,15-,16-,17+,18+,19-,20+,22+,23+,24-/m1/s1 | InChIKey = BHQCQFFYRZLCQQ-OELDTZBJBZ | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChI = 1S/C24H40O5/c1-13(4-7-21(28)29)16-5-6-17-22-18(12-20(27)24(16,17)3)23(2)9-8-15(25)10-14(23)11-19(22)26/h13-20,22,25-27H,4-12H2,1-3H3,(H,28,29)/t13-,14+,15-,16-,17+,18+,19-,20+,22+,23+,24-/m1/s1 | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChIKey = BHQCQFFYRZLCQQ-OELDTZBJSA-N | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | CASNo = 81-25-4 | PubChem = 221493 | IUPHAR_ligand = 609 | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID = 192176 | ChEBI_Ref = {{ebicite|changed|EBI}} | ChEBI = 16359 | DrugBank_Ref = {{drugbankcite|changed|drugbank}} | DrugBank = DB02659 | KEGG_Ref = {{keggcite|changed|kegg}} | KEGG = D10699 | SMILES = C[C@H](CCC(=O)O)[C@H]1CC[C@@H]2[C@@]1([C@H](C[C@H]3[C@H]2[C@@H](C[C@H]4[C@@]3(CC[C@H](C4)O)C)O)O)C }} |Section2={{Chembox Properties | Formula = C₂₄H₄₀O₅ | MolarMass = 408.57 g/mol | Density = | MeltingPtC = 200 to 201 | MeltingPt_notes = | BoilingPt = | MagSus = −282.3·10⁻⁶ cm³/mol }} | Section6 = {{Chembox Pharmacology | Pharmacology_ref = | ATCCode_prefix = A05 | ATCCode_suffix = AA03 | ATC_Supplemental = | ATCvet = | Licence_EU = yes | INN = | INN_EMA = | Licence_US = Cholbam | Legal_status = | Legal_AU = S4 | Legal_AU_comment = | Legal_CA = | Legal_CA_comment = | Legal_NZ = | Legal_NZ_comment = | Legal_UK = | Legal_UK_comment = | Legal_US = Rx-only | Legal_US_comment = <ref name="Cholbam FDA label">{{cite web | title=Cholbam- cholic acid capsule | website=DailyMed | date=12 July 2019 | url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=e5b67402-8550-4604-97a0-c7b149fbf753 | access-date=2 May 2020}}</ref><ref>{{cite press release | title=FDA approves Cholbam to treat rare bile acid synthesis disorders | website=U.S. [[Food and Drug Administration]] (FDA) | date=17 March 2015 | url=https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm438572.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20180126023504/https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm438572.htm | archive-date=26 January 2018 | url-status=dead | access-date=19 May 2020}} {{PD-notice}}</ref> | Legal_EU = Rx-only | Legal_EU_comment = <ref name="Orphacol EPAR">{{cite web | title=Orphacol EPAR | website=[[European Medicines Agency]] (EMA) | date=17 September 2018 | url=https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/orphacol | access-date=2 May 2020}} Text was copied from this source which is under copyright of the European Medicines Agency. Reproduction is authorized provided the source is acknowledged.</ref> | Legal_UN = | Legal_UN_comment = | Pregnancy_category = | Pregnancy_AU = B2 | Pregnancy_AU_comment = | Dependence_liability = | AdminRoutes = | Bioavail = | ProteinBound = | Metabolism = | Metabolites = | OnsetOfAction = | HalfLife = | DurationOfAction = | Excretion = }} }} '''ಕೋಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ''' ಪಿತ್ತರಸದಲ್ಲಿ ಟಾರೀನ್ ಮತ್ತು ಗೈಸಿನ್‍ಗಳೊಡನೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿ [[ಲವಣ]] ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ, [[ಸ್ಟೀರಾಯ್ಡ್|ಸ್ಟೆರಾಯ್ಡ್‍]]ಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಆಮ್ಲ. ಟಾರೋ ಕೋಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಗ್ಲೈಕೋ ಕೋಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಲವಣಗಳು [[ಎಣ್ಣೆ]], [[ಕೊಬ್ಬು]]ಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳಾಗಿ ಒಡೆದು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಿರಳವಾಗಿ ಹರಡುವಂತೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಎನ್‍ಜೈಮುಗಳ ವರ್ತನೆಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿ ಜೀರ್ಣಕಾರ್ಯ ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪಿತ್ತರಸದಿಂದ ಕೋಲಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಮುಕ್ತಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಕೆಲವು ಔಷಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಉಪಯೋಗ ಉಂಟು. ಹಲವಾರು ಔಷಧೀಯ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಯಾಗಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ}} 8jy5qtkl5c326l2ab30akarfzsn8t2x 1372838 1372837 2026-05-06T08:17:07Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1372838 wikitext text/x-wiki {{chembox | Verifiedfields = changed | Watchedfields = changed | verifiedrevid = 401957444 | Name = Cholic acid | ImageFile = Cholic acid.svg | ImageSize = | ImageClass = skin-invert-image | ImageName = Cholic acid | ImageFile1 = Cholic-acid-from-xtal-view-1-3D-bs-17.png | ImageClass1 = bg-transparent | ImageSize1 = | IUPACName = 3α,7α,12α-Trihydroxy-5β-cholan-24-oic acid | SystematicName = (6''R'')-6-[(1''R'',3a''S'',3b''R'',4''R'',5a''S'',7''R'',9a''S'',9b''S'',11''S'',11a''R'')-4,7,11-Trihydroxy-9a,11a-dimethylhexadecahydro-1''H''-cyclopenta[''a'']phenanthren-1-yl]heptanoic acid | OtherNames = |Section1={{Chembox Identifiers | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII = G1JO7801AE | ChEMBL_Ref = {{ebicite|changed|EBI}} | ChEMBL = 205596 | InChI = 1/C24H40O5/c1-13(4-7-21(28)29)16-5-6-17-22-18(12-20(27)24(16,17)3)23(2)9-8-15(25)10-14(23)11-19(22)26/h13-20,22,25-27H,4-12H2,1-3H3,(H,28,29)/t13-,14+,15-,16-,17+,18+,19-,20+,22+,23+,24-/m1/s1 | InChIKey = BHQCQFFYRZLCQQ-OELDTZBJBZ | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChI = 1S/C24H40O5/c1-13(4-7-21(28)29)16-5-6-17-22-18(12-20(27)24(16,17)3)23(2)9-8-15(25)10-14(23)11-19(22)26/h13-20,22,25-27H,4-12H2,1-3H3,(H,28,29)/t13-,14+,15-,16-,17+,18+,19-,20+,22+,23+,24-/m1/s1 | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChIKey = BHQCQFFYRZLCQQ-OELDTZBJSA-N | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | CASNo = 81-25-4 | PubChem = 221493 | IUPHAR_ligand = 609 | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID = 192176 | ChEBI_Ref = {{ebicite|changed|EBI}} | ChEBI = 16359 | DrugBank_Ref = {{drugbankcite|changed|drugbank}} | DrugBank = DB02659 | KEGG_Ref = {{keggcite|changed|kegg}} | KEGG = D10699 | SMILES = C[C@H](CCC(=O)O)[C@H]1CC[C@@H]2[C@@]1([C@H](C[C@H]3[C@H]2[C@@H](C[C@H]4[C@@]3(CC[C@H](C4)O)C)O)O)C }} |Section2={{Chembox Properties | Formula = C₂₄H₄₀O₅ | MolarMass = 408.57 g/mol | Density = | MeltingPtC = 200 to 201 | MeltingPt_notes = | BoilingPt = | MagSus = −282.3·10⁻⁶ cm³/mol }} | Section6 = {{Chembox Pharmacology | Pharmacology_ref = | ATCCode_prefix = A05 | ATCCode_suffix = AA03 | ATC_Supplemental = | ATCvet = | Licence_EU = yes | INN = | INN_EMA = | Licence_US = Cholbam | Legal_status = | Legal_AU = S4 | Legal_AU_comment = | Legal_CA = | Legal_CA_comment = | Legal_NZ = | Legal_NZ_comment = | Legal_UK = | Legal_UK_comment = | Legal_US = Rx-only | Legal_US_comment = <ref name="Cholbam FDA label">{{cite web | title=Cholbam- cholic acid capsule | website=DailyMed | date=12 July 2019 | url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=e5b67402-8550-4604-97a0-c7b149fbf753 | access-date=2 May 2020}}</ref><ref>{{cite press release | title=FDA approves Cholbam to treat rare bile acid synthesis disorders | website=U.S. [[Food and Drug Administration]] (FDA) | date=17 March 2015 | url=https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm438572.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20180126023504/https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm438572.htm | archive-date=26 January 2018 | url-status=dead | access-date=19 May 2020}} {{PD-notice}}</ref> | Legal_EU = Rx-only | Legal_EU_comment = <ref name="Orphacol EPAR">{{cite web | title=Orphacol EPAR | website=[[European Medicines Agency]] (EMA) | date=17 September 2018 | url=https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/orphacol | access-date=2 May 2020}} Text was copied from this source which is under copyright of the European Medicines Agency. Reproduction is authorized provided the source is acknowledged.</ref> | Legal_UN = | Legal_UN_comment = | Pregnancy_category = | Pregnancy_AU = B2 | Pregnancy_AU_comment = | Dependence_liability = | AdminRoutes = | Bioavail = | ProteinBound = | Metabolism = | Metabolites = | OnsetOfAction = | HalfLife = | DurationOfAction = | Excretion = }} }} '''ಕೋಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ''' ಪಿತ್ತರಸದಲ್ಲಿ ಟಾರೀನ್ ಮತ್ತು ಗೈಸಿನ್‍ಗಳೊಡನೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿ [[ಲವಣ]] ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ, [[ಸ್ಟೀರಾಯ್ಡ್|ಸ್ಟೆರಾಯ್ಡ್‍]]ಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಆಮ್ಲ. ಟಾರೋ ಕೋಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಗ್ಲೈಕೋ ಕೋಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಲವಣಗಳು [[ಎಣ್ಣೆ]], [[ಕೊಬ್ಬು]]ಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳಾಗಿ ಒಡೆದು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಿರಳವಾಗಿ ಹರಡುವಂತೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಎನ್‍ಜೈಮುಗಳ ವರ್ತನೆಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿ ಜೀರ್ಣಕಾರ್ಯ ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪಿತ್ತರಸದಿಂದ ಕೋಲಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಮುಕ್ತಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಕೆಲವು ಔಷಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಉಪಯೋಗ ಉಂಟು. ಹಲವಾರು ಔಷಧೀಯ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಯಾಗಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ}} [[ವರ್ಗ:ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು]] puccy4qjoznvemsb5nc3mta93918328 1372839 1372838 2026-05-06T08:17:27Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಔಷಧೀಯ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1372839 wikitext text/x-wiki {{chembox | Verifiedfields = changed | Watchedfields = changed | verifiedrevid = 401957444 | Name = Cholic acid | ImageFile = Cholic acid.svg | ImageSize = | ImageClass = skin-invert-image | ImageName = Cholic acid | ImageFile1 = Cholic-acid-from-xtal-view-1-3D-bs-17.png | ImageClass1 = bg-transparent | ImageSize1 = | IUPACName = 3α,7α,12α-Trihydroxy-5β-cholan-24-oic acid | SystematicName = (6''R'')-6-[(1''R'',3a''S'',3b''R'',4''R'',5a''S'',7''R'',9a''S'',9b''S'',11''S'',11a''R'')-4,7,11-Trihydroxy-9a,11a-dimethylhexadecahydro-1''H''-cyclopenta[''a'']phenanthren-1-yl]heptanoic acid | OtherNames = |Section1={{Chembox Identifiers | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII = G1JO7801AE | ChEMBL_Ref = {{ebicite|changed|EBI}} | ChEMBL = 205596 | InChI = 1/C24H40O5/c1-13(4-7-21(28)29)16-5-6-17-22-18(12-20(27)24(16,17)3)23(2)9-8-15(25)10-14(23)11-19(22)26/h13-20,22,25-27H,4-12H2,1-3H3,(H,28,29)/t13-,14+,15-,16-,17+,18+,19-,20+,22+,23+,24-/m1/s1 | InChIKey = BHQCQFFYRZLCQQ-OELDTZBJBZ | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChI = 1S/C24H40O5/c1-13(4-7-21(28)29)16-5-6-17-22-18(12-20(27)24(16,17)3)23(2)9-8-15(25)10-14(23)11-19(22)26/h13-20,22,25-27H,4-12H2,1-3H3,(H,28,29)/t13-,14+,15-,16-,17+,18+,19-,20+,22+,23+,24-/m1/s1 | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChIKey = BHQCQFFYRZLCQQ-OELDTZBJSA-N | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | CASNo = 81-25-4 | PubChem = 221493 | IUPHAR_ligand = 609 | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID = 192176 | ChEBI_Ref = {{ebicite|changed|EBI}} | ChEBI = 16359 | DrugBank_Ref = {{drugbankcite|changed|drugbank}} | DrugBank = DB02659 | KEGG_Ref = {{keggcite|changed|kegg}} | KEGG = D10699 | SMILES = C[C@H](CCC(=O)O)[C@H]1CC[C@@H]2[C@@]1([C@H](C[C@H]3[C@H]2[C@@H](C[C@H]4[C@@]3(CC[C@H](C4)O)C)O)O)C }} |Section2={{Chembox Properties | Formula = C₂₄H₄₀O₅ | MolarMass = 408.57 g/mol | Density = | MeltingPtC = 200 to 201 | MeltingPt_notes = | BoilingPt = | MagSus = −282.3·10⁻⁶ cm³/mol }} | Section6 = {{Chembox Pharmacology | Pharmacology_ref = | ATCCode_prefix = A05 | ATCCode_suffix = AA03 | ATC_Supplemental = | ATCvet = | Licence_EU = yes | INN = | INN_EMA = | Licence_US = Cholbam | Legal_status = | Legal_AU = S4 | Legal_AU_comment = | Legal_CA = | Legal_CA_comment = | Legal_NZ = | Legal_NZ_comment = | Legal_UK = | Legal_UK_comment = | Legal_US = Rx-only | Legal_US_comment = <ref name="Cholbam FDA label">{{cite web | title=Cholbam- cholic acid capsule | website=DailyMed | date=12 July 2019 | url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=e5b67402-8550-4604-97a0-c7b149fbf753 | access-date=2 May 2020}}</ref><ref>{{cite press release | title=FDA approves Cholbam to treat rare bile acid synthesis disorders | website=U.S. [[Food and Drug Administration]] (FDA) | date=17 March 2015 | url=https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm438572.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20180126023504/https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm438572.htm | archive-date=26 January 2018 | url-status=dead | access-date=19 May 2020}} {{PD-notice}}</ref> | Legal_EU = Rx-only | Legal_EU_comment = <ref name="Orphacol EPAR">{{cite web | title=Orphacol EPAR | website=[[European Medicines Agency]] (EMA) | date=17 September 2018 | url=https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/orphacol | access-date=2 May 2020}} Text was copied from this source which is under copyright of the European Medicines Agency. Reproduction is authorized provided the source is acknowledged.</ref> | Legal_UN = | Legal_UN_comment = | Pregnancy_category = | Pregnancy_AU = B2 | Pregnancy_AU_comment = | Dependence_liability = | AdminRoutes = | Bioavail = | ProteinBound = | Metabolism = | Metabolites = | OnsetOfAction = | HalfLife = | DurationOfAction = | Excretion = }} }} '''ಕೋಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ''' ಪಿತ್ತರಸದಲ್ಲಿ ಟಾರೀನ್ ಮತ್ತು ಗೈಸಿನ್‍ಗಳೊಡನೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿ [[ಲವಣ]] ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ, [[ಸ್ಟೀರಾಯ್ಡ್|ಸ್ಟೆರಾಯ್ಡ್‍]]ಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಆಮ್ಲ. ಟಾರೋ ಕೋಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಗ್ಲೈಕೋ ಕೋಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಲವಣಗಳು [[ಎಣ್ಣೆ]], [[ಕೊಬ್ಬು]]ಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳಾಗಿ ಒಡೆದು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಿರಳವಾಗಿ ಹರಡುವಂತೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಎನ್‍ಜೈಮುಗಳ ವರ್ತನೆಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿ ಜೀರ್ಣಕಾರ್ಯ ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪಿತ್ತರಸದಿಂದ ಕೋಲಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಮುಕ್ತಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಕೆಲವು ಔಷಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಉಪಯೋಗ ಉಂಟು. ಹಲವಾರು ಔಷಧೀಯ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಯಾಗಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ}} [[ವರ್ಗ:ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಔಷಧೀಯ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]] gh7yevh0c25idepirg02ulf2ozc29fo 1372840 1372839 2026-05-06T08:21:03Z VASANTH S.N. 728 1372840 wikitext text/x-wiki {{chembox | Verifiedfields = changed | Watchedfields = changed | verifiedrevid = 401957444 | Name = Cholic acid | ImageFile = Cholic acid.svg | ImageSize = | ImageClass = skin-invert-image | ImageName = Cholic acid | ImageFile1 = Cholic-acid-from-xtal-view-1-3D-bs-17.png | ImageClass1 = bg-transparent | ImageSize1 = | IUPACName = 3α,7α,12α-Trihydroxy-5β-cholan-24-oic acid | SystematicName = (6''R'')-6-[(1''R'',3a''S'',3b''R'',4''R'',5a''S'',7''R'',9a''S'',9b''S'',11''S'',11a''R'')-4,7,11-Trihydroxy-9a,11a-dimethylhexadecahydro-1''H''-cyclopenta[''a'']phenanthren-1-yl]heptanoic acid | OtherNames = |Section1={{Chembox Identifiers | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII = G1JO7801AE | ChEMBL_Ref = {{ebicite|changed|EBI}} | ChEMBL = 205596 | InChI = 1/C24H40O5/c1-13(4-7-21(28)29)16-5-6-17-22-18(12-20(27)24(16,17)3)23(2)9-8-15(25)10-14(23)11-19(22)26/h13-20,22,25-27H,4-12H2,1-3H3,(H,28,29)/t13-,14+,15-,16-,17+,18+,19-,20+,22+,23+,24-/m1/s1 | InChIKey = BHQCQFFYRZLCQQ-OELDTZBJBZ | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChI = 1S/C24H40O5/c1-13(4-7-21(28)29)16-5-6-17-22-18(12-20(27)24(16,17)3)23(2)9-8-15(25)10-14(23)11-19(22)26/h13-20,22,25-27H,4-12H2,1-3H3,(H,28,29)/t13-,14+,15-,16-,17+,18+,19-,20+,22+,23+,24-/m1/s1 | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChIKey = BHQCQFFYRZLCQQ-OELDTZBJSA-N | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | CASNo = 81-25-4 | PubChem = 221493 | IUPHAR_ligand = 609 | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID = 192176 | ChEBI_Ref = {{ebicite|changed|EBI}} | ChEBI = 16359 | DrugBank_Ref = {{drugbankcite|changed|drugbank}} | DrugBank = DB02659 | KEGG_Ref = {{keggcite|changed|kegg}} | KEGG = D10699 | SMILES = C[C@H](CCC(=O)O)[C@H]1CC[C@@H]2[C@@]1([C@H](C[C@H]3[C@H]2[C@@H](C[C@H]4[C@@]3(CC[C@H](C4)O)C)O)O)C }} |Section2={{Chembox Properties | Formula = C₂₄H₄₀O₅ | MolarMass = 408.57 g/mol | Density = | MeltingPtC = 200 to 201 | MeltingPt_notes = | BoilingPt = | MagSus = −282.3·10⁻⁶ cm³/mol }} | Section6 = {{Chembox Pharmacology | Pharmacology_ref = | ATCCode_prefix = A05 | ATCCode_suffix = AA03 | ATC_Supplemental = | ATCvet = | Licence_EU = yes | INN = | INN_EMA = | Licence_US = Cholbam | Legal_status = | Legal_AU = S4 | Legal_AU_comment = | Legal_CA = | Legal_CA_comment = | Legal_NZ = | Legal_NZ_comment = | Legal_UK = | Legal_UK_comment = | Legal_US = Rx-only | Legal_US_comment = <ref name="Cholbam FDA label">{{cite web | title=Cholbam- cholic acid capsule | website=DailyMed | date=12 July 2019 | url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=e5b67402-8550-4604-97a0-c7b149fbf753 | access-date=2 May 2020}}</ref><ref>{{cite press release | title=FDA approves Cholbam to treat rare bile acid synthesis disorders | website=U.S. [[Food and Drug Administration]] (FDA) | date=17 March 2015 | url=https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm438572.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20180126023504/https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm438572.htm | archive-date=26 January 2018 | url-status=dead | access-date=19 May 2020}} {{PD-notice}}</ref> | Legal_EU = Rx-only | Legal_EU_comment = <ref name="Orphacol EPAR">{{cite web | title=Orphacol EPAR | website=[[European Medicines Agency]] (EMA) | date=17 September 2018 | url=https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/orphacol | access-date=2 May 2020}} Text was copied from this source which is under copyright of the European Medicines Agency. Reproduction is authorized provided the source is acknowledged.</ref> | Legal_UN = | Legal_UN_comment = | Pregnancy_category = | Pregnancy_AU = B2 | Pregnancy_AU_comment = | Dependence_liability = | AdminRoutes = | Bioavail = | ProteinBound = | Metabolism = | Metabolites = | OnsetOfAction = | HalfLife = | DurationOfAction = | Excretion = }} }} '''ಕೋಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ''' ಪಿತ್ತರಸದಲ್ಲಿ ಟಾರೀನ್ ಮತ್ತು ಗೈಸಿನ್‍ಗಳೊಡನೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿ [[ಲವಣ]] ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ, [[ಸ್ಟೀರಾಯ್ಡ್|ಸ್ಟೆರಾಯ್ಡ್‍]]ಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಆಮ್ಲ. ಟಾರೋ ಕೋಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಗ್ಲೈಕೋ ಕೋಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಲವಣಗಳು [[ಎಣ್ಣೆ]], [[ಕೊಬ್ಬು]]ಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳಾಗಿ ಒಡೆದು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಿರಳವಾಗಿ ಹರಡುವಂತೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಎನ್‍ಜೈಮುಗಳ ವರ್ತನೆಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿ ಜೀರ್ಣಕಾರ್ಯ ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪಿತ್ತರಸದಿಂದ ಕೋಲಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಮುಕ್ತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಕೆಲವು ಔಷಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಉಪಯೋಗ ಉಂಟು. ಹಲವಾರು ಔಷಧೀಯ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಯಾಗಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ}} [[ವರ್ಗ:ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಔಷಧೀಯ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]] l6lvge5tpnb4wmz5z6sug76j9v1bk5j 0 179067 1372841 2026-05-06T08:34:40Z VASANTH S.N. 728 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1372841 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |image = Leaf -pani koorkka.JPG |image_caption = ''[[Coleus amboinicus]]'' (syn. ''Plectranthus amboinicus'') |display_parents = 2 |taxon = Coleus |authority = [[João de Loureiro|Lour.]] (1790)<ref name=powo20765-1>{{cite web |title=''Coleus'' Lour. |work=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:20765-1 |access-date=16 April 2024}}</ref> |synonyms = {{Genus list |Anisochilus|Wall. ex Benth. (1830) |Ascocarydion|G.Taylor (1931) |Briquetastrum|Robyns & Lebrun (1929) |Burnatastrum|Briq. (1897) |Calchas|P.V.Heath (1997) |Capitanya|Schweinf. ex Gürke (1895) |Englerastrum|Briq. (1838) |Holostylon|Robyns & Lebrun (1929) |Isodictyophorus|Briq. (1917) |Leocus|A.Chev. (1909) |Majana|Rumph. ex Kuntze (1803) |Mitsa|Chapel. ex Benth. (1832), pro syn. |Neohyptis|J.K.Morton (1962) |Neomuellera|Briq. (1894) |Pycnostachys|Hook. (1826) |Rabdosiella|Codd (1984) |Saccostoma|Wall. ex Voigt (1845), nom. nud. |Solenostemon|Thonn. (1827) |Stiptanthus|Briq. (1897) |Symphostemon|Hiern (1900) }} |synonyms_ref = <ref name=powo20765-1/> }} [[File:Coleus-1.jpg|thumb|[[Cultivar]] of ''[[Coleus scutellarioides]]'']] '''ಕೋಲಿಯಸ್''' ಇದೊಂದು ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಅಲಂಕಾರದ ಎಲೆಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಬೇಲಿಗಳು|ಅಲಂಕಾರ ಎಲೆಸಸ್ಯ]]. ಹಚ್ಚನೆ ಹಸಿರಾಗಿರುವ ಎಲೆಗಳ ಮೇಲೆ [[ಬಿಳಿ]], [[ನೀಲಿ]], [[ಕೆಂಪು]] ಮುಂತಾದ ಹಲವು ಬಣ್ಣದ ಚುಕ್ಕೆಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಸಸ್ಯ ಬಲು ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಎಲೆಯ ಅಂಚು ತಳಿಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಆಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸೊಗಸಾಗಿ ಭಾಗವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದರ ಅಂದ ದ್ವಿಗುಣಗೊಂಡಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕುಂಡಸಸ್ಯ, ಅಂಚುಸಸ್ಯ, ಕಲ್ಲೇರಿ ಸಸ್ಯ ಮುಂತಾಗಿ ಹಲವು ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. [[ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಕೋಲಿಯಸ್ ಎಂದರೆ ಪೊರೆ ಎಂದು ಅರ್ಥ. ಈ ಸಸ್ಯದ ಕೇಸರಗಳಿಗೆ ಪೊರೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ==ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವರ್ಗೀಕರಣ== ಕೋಲಿಯಸ್ ಲೇಬಿಯೇಟೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 90ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ. ಕೆಲವನ್ನು ಏಕವಾರ್ಷಿಕ ಗಿಡಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಸುವುದುಂಟು. ==ಸಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು== ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರಭೇದಗಳು 4' ಎತ್ತರ ಮೀರಿ ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ. [[ಕಾಂಡ]] ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳುಳ್ಳದ್ದು, ಎಲೆಗಳು ಸರಳ ಮಾದರಿಯವು. ಅವುಗಳ ಜೋಡಣೆ ಅಭಿಮುಖ ರೀತಿಯದು. ಅವಕ್ಕೆ ತೊಟ್ಟಿರಬಹುದು. ಅಂಚು [[ಗರಗಸ]]ದಂತೆ ಇಲ್ಲವೆ ಹಲ್ಲುಗಳಂತೆ ಇದೆ. ಹೂಗೊಂಚಲು ಮಧ್ಯಾರಂಭಿ ಮಾದರಿಯದು; ರೆಂಬೆಗಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೆ ಎಲೆಗಳ ಕಂಕುಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಹೂಗಳು ದ್ವಿಲಿಂಗಿಗಳು. ಒಂದೊಂದು ಹೂವಿನಲ್ಲೂ 5 ಪುಷ್ಪಪತ್ರಗಳು, 5 ದಳಗಳು, 4 ಕೇಸರಗಳು, ಉಚ್ಚಸ್ಥಾನದ ಅಂಡಾಶಯ ಇವೆ. ಕಳಗಳ ಕೂಡುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದಳ ಸಮೂಹ ಎರಡು ತುಟಿಗಳಾಗಿ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ==ಪ್ರಭೇದಗಳು== ಉದ್ಯಾನಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಪಡೆದಿರುವ ಹಲವಾರು ಕೋಲಿಯಸ್ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದವು ಕೋ.ಬ್ಲೂಮಿಯೈ. ಕೋ.ತೈರ್ಸಾಯ್ಡಿಯಸ್, ಕೋ.ಶಿರನ್ಸಿಸ್ ಎಂಬುವು. ಕೋ.ಬ್ಲೂಮಿಯೈ ಎಂಬುದು ಬಹುಶಃ ಕೋ.ಲ್ಯಾಸಿನಿಯೇಟಸ್, ಕೋ.ಬೈಕಲರ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಬಗೆಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಅಡ್ಡತಳಿ ಇರಬೇಕೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡಲಾಗಿದೆ. ಹಳದಿ, ಮಾಸಲು ಹಾಗೂ ಕಡುಗೆಂಪು ಬಣ್ಣಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಎಲೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಈ ಪ್ರಭೇದ ಬಲು ಆಕರ್ಷಕವೆನಿಸಿದೆ. <gallery mode="packed" caption="ಕೋಲಿಯಸ್ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಎಲೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ"> File:Plectranthus scutellarioides-Coleus 04.jpg File:Coleus sp.3.jpg File:Solenostemon scutellarioides 001.jpg File:India Goa biodiversity.jpg File:Coleus sp.6.jpg File:Leaves 1.JPG File:Starr 021122-0100 Solenostemon scutellarioides.jpg File:Starr 070906-8695 Solenostemon scutellarioides.jpg File:SolenostemonCoeusMendel.jpg File:Starr 070906-8698 Solenostemon scutellarioides.jpg File:DSC 4138 - Solenostemon scutellarioides (Buntnessel).JPG File:Plectranthus scutellarioides NBG LR.jpg File:Coleus (71543).jpg File:IMG-coleus~~.jpg </gallery> ==ಸಸ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ== ಕೋಲಿಯಸ್ ಸಸ್ಯವನ್ನು ಬೀಜ ಮತ್ತು ಕಾಂಡದ ತುಂಡುಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬೀಜಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿ ಮಾಡುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಕಾಂಡ ತುಂಡುಗಳಿಂದ ಬೆಳೆಸುವುದೇ ಸುಲಭವಾದ ಮತ್ತು ವಾಡಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರಮ. ಕಾಂಡ ತುಂಡುಗಳನ್ನು ಮರಳು ನೆಲದಲ್ಲಿ ನಾಟಿಮಾಡಿದಾಗ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬೇರು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಗಿಡಗಳು ಚಿಕ್ಕವಾಗಿರುವಾಗ ನೆರಳು ಅಗತ್ಯ. ಹತ್ತು ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಕುದುರೆ ಗೊಬ್ಬರ ಹಾಕಬೇಕು. ಹೂಗೊಂಚಲುಗಳು ಹುಟ್ಟಿದಂತೆ ಅವನ್ನು ಕಿತ್ತು ಹಾಕುತ್ತಿರಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ಎಲೆಗಳು ದೊಡ್ಡವಾಗಿ ಗಿಡದ ಅಂದ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಲಿಯಸ್}} 8zup18pylrci5zb0zizk5y3bxlkuk7g 1372842 1372841 2026-05-06T08:37:27Z VASANTH S.N. 728 1372842 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |image = Leaf -pani koorkka.JPG |image_caption = ''[[Coleus amboinicus]]'' (syn. ''Plectranthus amboinicus'') |display_parents = 2 |taxon = Coleus |authority = [[João de Loureiro|Lour.]] (1790) |synonyms = {{Genus list |Anisochilus|Wall. ex Benth. (1830) |Ascocarydion|G.Taylor (1931) |Briquetastrum|Robyns & Lebrun (1929) |Burnatastrum|Briq. (1897) |Calchas|P.V.Heath (1997) |Capitanya|Schweinf. ex Gürke (1895) |Englerastrum|Briq. (1838) |Holostylon|Robyns & Lebrun (1929) |Isodictyophorus|Briq. (1917) |Leocus|A.Chev. (1909) |Majana|Rumph. ex Kuntze (1803) |Mitsa|Chapel. ex Benth. (1832), pro syn. |Neohyptis|J.K.Morton (1962) |Neomuellera|Briq. (1894) |Pycnostachys|Hook. (1826) |Rabdosiella|Codd (1984) |Saccostoma|Wall. ex Voigt (1845), nom. nud. |Solenostemon|Thonn. (1827) |Stiptanthus|Briq. (1897) |Symphostemon|Hiern (1900) }} |synonyms_ref = <ref name=powo20765-1/> }} [[File:Coleus-1.jpg|thumb|[[Cultivar]] of ''[[Coleus scutellarioides]]'']] '''ಕೋಲಿಯಸ್''' ಇದೊಂದು ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಅಲಂಕಾರದ ಎಲೆಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಬೇಲಿಗಳು|ಅಲಂಕಾರ ಎಲೆಸಸ್ಯ]]. ಹಚ್ಚನೆ ಹಸಿರಾಗಿರುವ ಎಲೆಗಳ ಮೇಲೆ [[ಬಿಳಿ]], [[ನೀಲಿ]], [[ಕೆಂಪು]] ಮುಂತಾದ ಹಲವು ಬಣ್ಣದ ಚುಕ್ಕೆಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಸಸ್ಯ ಬಲು ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಎಲೆಯ ಅಂಚು ತಳಿಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಆಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸೊಗಸಾಗಿ ಭಾಗವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದರ ಅಂದ ದ್ವಿಗುಣಗೊಂಡಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕುಂಡಸಸ್ಯ, ಅಂಚುಸಸ್ಯ, ಕಲ್ಲೇರಿ ಸಸ್ಯ ಮುಂತಾಗಿ ಹಲವು ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. [[ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಕೋಲಿಯಸ್ ಎಂದರೆ ಪೊರೆ ಎಂದು ಅರ್ಥ. ಈ ಸಸ್ಯದ ಕೇಸರಗಳಿಗೆ ಪೊರೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ==ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವರ್ಗೀಕರಣ== ಕೋಲಿಯಸ್ ಲೇಬಿಯೇಟೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 90ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ. ಕೆಲವನ್ನು ಏಕವಾರ್ಷಿಕ ಗಿಡಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಸುವುದುಂಟು. ==ಸಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು== ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರಭೇದಗಳು 4' ಎತ್ತರ ಮೀರಿ ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ. [[ಕಾಂಡ]] ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳುಳ್ಳದ್ದು, ಎಲೆಗಳು ಸರಳ ಮಾದರಿಯವು. ಅವುಗಳ ಜೋಡಣೆ ಅಭಿಮುಖ ರೀತಿಯದು. ಅವಕ್ಕೆ ತೊಟ್ಟಿರಬಹುದು. ಅಂಚು [[ಗರಗಸ]]ದಂತೆ ಇಲ್ಲವೆ ಹಲ್ಲುಗಳಂತೆ ಇದೆ. ಹೂಗೊಂಚಲು ಮಧ್ಯಾರಂಭಿ ಮಾದರಿಯದು; ರೆಂಬೆಗಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೆ ಎಲೆಗಳ ಕಂಕುಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಹೂಗಳು ದ್ವಿಲಿಂಗಿಗಳು.ಒಂದೊಂದು ಹೂವಿನಲ್ಲೂ 5 ಪುಷ್ಪಪತ್ರಗಳು, 5 ದಳಗಳು, 4 ಕೇಸರಗಳು, ಉಚ್ಚಸ್ಥಾನದ ಅಂಡಾಶಯ ಇವೆ. ಕಳಗಳ ಕೂಡುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದಳ ಸಮೂಹ ಎರಡು ತುಟಿಗಳಾಗಿ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ==ಪ್ರಭೇದಗಳು== ಉದ್ಯಾನಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಪಡೆದಿರುವ ಹಲವಾರು ಕೋಲಿಯಸ್ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದವು ಕೋ.ಬ್ಲೂಮಿಯೈ. ಕೋ.ತೈರ್ಸಾಯ್ಡಿಯಸ್, ಕೋ.ಶಿರನ್ಸಿಸ್ ಎಂಬುವು. ಕೋ.ಬ್ಲೂಮಿಯೈ ಎಂಬುದು ಬಹುಶಃ ಕೋ.ಲ್ಯಾಸಿನಿಯೇಟಸ್, ಕೋ.ಬೈಕಲರ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಬಗೆಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಅಡ್ಡತಳಿ ಇರಬೇಕೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡಲಾಗಿದೆ. ಹಳದಿ, ಮಾಸಲು ಹಾಗೂ ಕಡುಗೆಂಪು ಬಣ್ಣಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಎಲೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಈ ಪ್ರಭೇದ ಬಲು ಆಕರ್ಷಕವೆನಿಸಿದೆ. <gallery mode="packed" caption="ಕೋಲಿಯಸ್ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಎಲೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ"> File:Plectranthus scutellarioides-Coleus 04.jpg File:Coleus sp.3.jpg File:Solenostemon scutellarioides 001.jpg File:India Goa biodiversity.jpg File:Coleus sp.6.jpg File:Leaves 1.JPG File:Starr 021122-0100 Solenostemon scutellarioides.jpg File:Starr 070906-8695 Solenostemon scutellarioides.jpg File:SolenostemonCoeusMendel.jpg File:Starr 070906-8698 Solenostemon scutellarioides.jpg File:DSC 4138 - Solenostemon scutellarioides (Buntnessel).JPG File:Plectranthus scutellarioides NBG LR.jpg File:Coleus (71543).jpg File:IMG-coleus~~.jpg </gallery> ==ಸಸ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ== ಕೋಲಿಯಸ್ ಸಸ್ಯವನ್ನು ಬೀಜ ಮತ್ತು ಕಾಂಡದ ತುಂಡುಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬೀಜಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿ ಮಾಡುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಕಾಂಡ ತುಂಡುಗಳಿಂದ ಬೆಳೆಸುವುದೇ ಸುಲಭವಾದ ಮತ್ತು ವಾಡಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರಮ. ಕಾಂಡ ತುಂಡುಗಳನ್ನು ಮರಳು ನೆಲದಲ್ಲಿ ನಾಟಿಮಾಡಿದಾಗ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬೇರು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಗಿಡಗಳು ಚಿಕ್ಕವಾಗಿರುವಾಗ ನೆರಳು ಅಗತ್ಯ. ಹತ್ತು ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಕುದುರೆ ಗೊಬ್ಬರ ಹಾಕಬೇಕು. ಹೂಗೊಂಚಲುಗಳು ಹುಟ್ಟಿದಂತೆ ಅವನ್ನು ಕಿತ್ತು ಹಾಕುತ್ತಿರಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ಎಲೆಗಳು ದೊಡ್ಡವಾಗಿ ಗಿಡದ ಅಂದ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಲಿಯಸ್}} rz86rczkhhhcdsovxwfynrgxm63wsoc 1372844 1372842 2026-05-06T08:39:04Z VASANTH S.N. 728 1372844 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |image = Leaf -pani koorkka.JPG |image_caption = ''[[Coleus amboinicus]]'' (syn. ''Plectranthus amboinicus'') |display_parents = 2 |taxon = Coleus |authority = [[João de Loureiro|Lour.]] (1790)<ref name=powo20765-1>{{cite web |title=''Coleus'' Lour. |work=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:20765-1 |access-date=16 April 2024}}</ref> |synonyms = {{Genus list |Anisochilus|Wall. ex Benth. (1830) |Ascocarydion|G.Taylor (1931) |Briquetastrum|Robyns & Lebrun (1929) |Burnatastrum|Briq. (1897) |Calchas|P.V.Heath (1997) |Capitanya|Schweinf. ex Gürke (1895) |Englerastrum|Briq. (1838) |Holostylon|Robyns & Lebrun (1929) |Isodictyophorus|Briq. (1917) |Leocus|A.Chev. (1909) |Majana|Rumph. ex Kuntze (1803) |Mitsa|Chapel. ex Benth. (1832), pro syn. |Neohyptis|J.K.Morton (1962) |Neomuellera|Briq. (1894) |Pycnostachys|Hook. (1826) |Rabdosiella|Codd (1984) |Saccostoma|Wall. ex Voigt (1845), nom. nud. |Solenostemon|Thonn. (1827) |Stiptanthus|Briq. (1897) |Symphostemon|Hiern (1900) }} |synonyms_ref = }} [[File:Coleus-1.jpg|thumb|[[Cultivar]] of ''[[Coleus scutellarioides]]'']] '''ಕೋಲಿಯಸ್''' ಇದೊಂದು ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಅಲಂಕಾರದ ಎಲೆಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಬೇಲಿಗಳು|ಅಲಂಕಾರ ಎಲೆಸಸ್ಯ]]. ಹಚ್ಚನೆ ಹಸಿರಾಗಿರುವ ಎಲೆಗಳ ಮೇಲೆ [[ಬಿಳಿ]], [[ನೀಲಿ]], [[ಕೆಂಪು]] ಮುಂತಾದ ಹಲವು ಬಣ್ಣದ ಚುಕ್ಕೆಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಸಸ್ಯ ಬಲು ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಎಲೆಯ ಅಂಚು ತಳಿಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಆಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸೊಗಸಾಗಿ ಭಾಗವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದರ ಅಂದ ದ್ವಿಗುಣಗೊಂಡಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕುಂಡಸಸ್ಯ, ಅಂಚುಸಸ್ಯ, ಕಲ್ಲೇರಿ ಸಸ್ಯ ಮುಂತಾಗಿ ಹಲವು ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. [[ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಕೋಲಿಯಸ್ ಎಂದರೆ ಪೊರೆ ಎಂದು ಅರ್ಥ. ಈ ಸಸ್ಯದ ಕೇಸರಗಳಿಗೆ ಪೊರೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ==ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವರ್ಗೀಕರಣ== ಕೋಲಿಯಸ್ ಲೇಬಿಯೇಟೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 90ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ. ಕೆಲವನ್ನು ಏಕವಾರ್ಷಿಕ ಗಿಡಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಸುವುದುಂಟು. ==ಸಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು== ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರಭೇದಗಳು 4' ಎತ್ತರ ಮೀರಿ ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ. [[ಕಾಂಡ]] ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳುಳ್ಳದ್ದು, ಎಲೆಗಳು ಸರಳ ಮಾದರಿಯವು. ಅವುಗಳ ಜೋಡಣೆ ಅಭಿಮುಖ ರೀತಿಯದು. ಅವಕ್ಕೆ ತೊಟ್ಟಿರಬಹುದು. ಅಂಚು [[ಗರಗಸ]]ದಂತೆ ಇಲ್ಲವೆ ಹಲ್ಲುಗಳಂತೆ ಇದೆ. ಹೂಗೊಂಚಲು ಮಧ್ಯಾರಂಭಿ ಮಾದರಿಯದು; ರೆಂಬೆಗಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೆ ಎಲೆಗಳ ಕಂಕುಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಹೂಗಳು ದ್ವಿಲಿಂಗಿಗಳು.ಒಂದೊಂದು ಹೂವಿನಲ್ಲೂ 5 ಪುಷ್ಪಪತ್ರಗಳು, 5 ದಳಗಳು, 4 ಕೇಸರಗಳು, ಉಚ್ಚಸ್ಥಾನದ ಅಂಡಾಶಯ ಇವೆ. ಕಳಗಳ ಕೂಡುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದಳ ಸಮೂಹ ಎರಡು ತುಟಿಗಳಾಗಿ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ==ಪ್ರಭೇದಗಳು== ಉದ್ಯಾನಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಪಡೆದಿರುವ ಹಲವಾರು ಕೋಲಿಯಸ್ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದವು ಕೋ.ಬ್ಲೂಮಿಯೈ. ಕೋ.ತೈರ್ಸಾಯ್ಡಿಯಸ್, ಕೋ.ಶಿರನ್ಸಿಸ್ ಎಂಬುವು. ಕೋ.ಬ್ಲೂಮಿಯೈ ಎಂಬುದು ಬಹುಶಃ ಕೋ.ಲ್ಯಾಸಿನಿಯೇಟಸ್, ಕೋ.ಬೈಕಲರ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಬಗೆಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಅಡ್ಡತಳಿ ಇರಬೇಕೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡಲಾಗಿದೆ. ಹಳದಿ, ಮಾಸಲು ಹಾಗೂ ಕಡುಗೆಂಪು ಬಣ್ಣಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಎಲೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಈ ಪ್ರಭೇದ ಬಲು ಆಕರ್ಷಕವೆನಿಸಿದೆ. <gallery mode="packed" caption="ಕೋಲಿಯಸ್ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಎಲೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ"> File:Plectranthus scutellarioides-Coleus 04.jpg File:Coleus sp.3.jpg File:Solenostemon scutellarioides 001.jpg File:India Goa biodiversity.jpg File:Coleus sp.6.jpg File:Leaves 1.JPG File:Starr 021122-0100 Solenostemon scutellarioides.jpg File:Starr 070906-8695 Solenostemon scutellarioides.jpg File:SolenostemonCoeusMendel.jpg File:Starr 070906-8698 Solenostemon scutellarioides.jpg File:DSC 4138 - Solenostemon scutellarioides (Buntnessel).JPG File:Plectranthus scutellarioides NBG LR.jpg File:Coleus (71543).jpg File:IMG-coleus~~.jpg </gallery> ==ಸಸ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ== ಕೋಲಿಯಸ್ ಸಸ್ಯವನ್ನು ಬೀಜ ಮತ್ತು ಕಾಂಡದ ತುಂಡುಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬೀಜಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿ ಮಾಡುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಕಾಂಡ ತುಂಡುಗಳಿಂದ ಬೆಳೆಸುವುದೇ ಸುಲಭವಾದ ಮತ್ತು ವಾಡಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರಮ. ಕಾಂಡ ತುಂಡುಗಳನ್ನು ಮರಳು ನೆಲದಲ್ಲಿ ನಾಟಿಮಾಡಿದಾಗ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬೇರು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಗಿಡಗಳು ಚಿಕ್ಕವಾಗಿರುವಾಗ ನೆರಳು ಅಗತ್ಯ. ಹತ್ತು ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಕುದುರೆ ಗೊಬ್ಬರ ಹಾಕಬೇಕು. ಹೂಗೊಂಚಲುಗಳು ಹುಟ್ಟಿದಂತೆ ಅವನ್ನು ಕಿತ್ತು ಹಾಕುತ್ತಿರಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ಎಲೆಗಳು ದೊಡ್ಡವಾಗಿ ಗಿಡದ ಅಂದ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಲಿಯಸ್}} 6yldbq7qrnxa50k7mk6zeqryj2cb3qi 1372845 1372844 2026-05-06T08:39:38Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸಸ್ಯಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1372845 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |image = Leaf -pani koorkka.JPG |image_caption = ''[[Coleus amboinicus]]'' (syn. ''Plectranthus amboinicus'') |display_parents = 2 |taxon = Coleus |authority = [[João de Loureiro|Lour.]] (1790)<ref name=powo20765-1>{{cite web |title=''Coleus'' Lour. |work=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:20765-1 |access-date=16 April 2024}}</ref> |synonyms = {{Genus list |Anisochilus|Wall. ex Benth. (1830) |Ascocarydion|G.Taylor (1931) |Briquetastrum|Robyns & Lebrun (1929) |Burnatastrum|Briq. (1897) |Calchas|P.V.Heath (1997) |Capitanya|Schweinf. ex Gürke (1895) |Englerastrum|Briq. (1838) |Holostylon|Robyns & Lebrun (1929) |Isodictyophorus|Briq. (1917) |Leocus|A.Chev. (1909) |Majana|Rumph. ex Kuntze (1803) |Mitsa|Chapel. ex Benth. (1832), pro syn. |Neohyptis|J.K.Morton (1962) |Neomuellera|Briq. (1894) |Pycnostachys|Hook. (1826) |Rabdosiella|Codd (1984) |Saccostoma|Wall. ex Voigt (1845), nom. nud. |Solenostemon|Thonn. (1827) |Stiptanthus|Briq. (1897) |Symphostemon|Hiern (1900) }} |synonyms_ref = }} [[File:Coleus-1.jpg|thumb|[[Cultivar]] of ''[[Coleus scutellarioides]]'']] '''ಕೋಲಿಯಸ್''' ಇದೊಂದು ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಅಲಂಕಾರದ ಎಲೆಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಬೇಲಿಗಳು|ಅಲಂಕಾರ ಎಲೆಸಸ್ಯ]]. ಹಚ್ಚನೆ ಹಸಿರಾಗಿರುವ ಎಲೆಗಳ ಮೇಲೆ [[ಬಿಳಿ]], [[ನೀಲಿ]], [[ಕೆಂಪು]] ಮುಂತಾದ ಹಲವು ಬಣ್ಣದ ಚುಕ್ಕೆಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಸಸ್ಯ ಬಲು ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಎಲೆಯ ಅಂಚು ತಳಿಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಆಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸೊಗಸಾಗಿ ಭಾಗವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದರ ಅಂದ ದ್ವಿಗುಣಗೊಂಡಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕುಂಡಸಸ್ಯ, ಅಂಚುಸಸ್ಯ, ಕಲ್ಲೇರಿ ಸಸ್ಯ ಮುಂತಾಗಿ ಹಲವು ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. [[ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಕೋಲಿಯಸ್ ಎಂದರೆ ಪೊರೆ ಎಂದು ಅರ್ಥ. ಈ ಸಸ್ಯದ ಕೇಸರಗಳಿಗೆ ಪೊರೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ==ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವರ್ಗೀಕರಣ== ಕೋಲಿಯಸ್ ಲೇಬಿಯೇಟೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 90ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ. ಕೆಲವನ್ನು ಏಕವಾರ್ಷಿಕ ಗಿಡಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಸುವುದುಂಟು. ==ಸಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು== ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರಭೇದಗಳು 4' ಎತ್ತರ ಮೀರಿ ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ. [[ಕಾಂಡ]] ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳುಳ್ಳದ್ದು, ಎಲೆಗಳು ಸರಳ ಮಾದರಿಯವು. ಅವುಗಳ ಜೋಡಣೆ ಅಭಿಮುಖ ರೀತಿಯದು. ಅವಕ್ಕೆ ತೊಟ್ಟಿರಬಹುದು. ಅಂಚು [[ಗರಗಸ]]ದಂತೆ ಇಲ್ಲವೆ ಹಲ್ಲುಗಳಂತೆ ಇದೆ. ಹೂಗೊಂಚಲು ಮಧ್ಯಾರಂಭಿ ಮಾದರಿಯದು; ರೆಂಬೆಗಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೆ ಎಲೆಗಳ ಕಂಕುಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಹೂಗಳು ದ್ವಿಲಿಂಗಿಗಳು.ಒಂದೊಂದು ಹೂವಿನಲ್ಲೂ 5 ಪುಷ್ಪಪತ್ರಗಳು, 5 ದಳಗಳು, 4 ಕೇಸರಗಳು, ಉಚ್ಚಸ್ಥಾನದ ಅಂಡಾಶಯ ಇವೆ. ಕಳಗಳ ಕೂಡುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದಳ ಸಮೂಹ ಎರಡು ತುಟಿಗಳಾಗಿ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ==ಪ್ರಭೇದಗಳು== ಉದ್ಯಾನಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಪಡೆದಿರುವ ಹಲವಾರು ಕೋಲಿಯಸ್ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದವು ಕೋ.ಬ್ಲೂಮಿಯೈ. ಕೋ.ತೈರ್ಸಾಯ್ಡಿಯಸ್, ಕೋ.ಶಿರನ್ಸಿಸ್ ಎಂಬುವು. ಕೋ.ಬ್ಲೂಮಿಯೈ ಎಂಬುದು ಬಹುಶಃ ಕೋ.ಲ್ಯಾಸಿನಿಯೇಟಸ್, ಕೋ.ಬೈಕಲರ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಬಗೆಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಅಡ್ಡತಳಿ ಇರಬೇಕೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡಲಾಗಿದೆ. ಹಳದಿ, ಮಾಸಲು ಹಾಗೂ ಕಡುಗೆಂಪು ಬಣ್ಣಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಎಲೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಈ ಪ್ರಭೇದ ಬಲು ಆಕರ್ಷಕವೆನಿಸಿದೆ. <gallery mode="packed" caption="ಕೋಲಿಯಸ್ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಎಲೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ"> File:Plectranthus scutellarioides-Coleus 04.jpg File:Coleus sp.3.jpg File:Solenostemon scutellarioides 001.jpg File:India Goa biodiversity.jpg File:Coleus sp.6.jpg File:Leaves 1.JPG File:Starr 021122-0100 Solenostemon scutellarioides.jpg File:Starr 070906-8695 Solenostemon scutellarioides.jpg File:SolenostemonCoeusMendel.jpg File:Starr 070906-8698 Solenostemon scutellarioides.jpg File:DSC 4138 - Solenostemon scutellarioides (Buntnessel).JPG File:Plectranthus scutellarioides NBG LR.jpg File:Coleus (71543).jpg File:IMG-coleus~~.jpg </gallery> ==ಸಸ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ== ಕೋಲಿಯಸ್ ಸಸ್ಯವನ್ನು ಬೀಜ ಮತ್ತು ಕಾಂಡದ ತುಂಡುಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬೀಜಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿ ಮಾಡುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಕಾಂಡ ತುಂಡುಗಳಿಂದ ಬೆಳೆಸುವುದೇ ಸುಲಭವಾದ ಮತ್ತು ವಾಡಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರಮ. ಕಾಂಡ ತುಂಡುಗಳನ್ನು ಮರಳು ನೆಲದಲ್ಲಿ ನಾಟಿಮಾಡಿದಾಗ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬೇರು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಗಿಡಗಳು ಚಿಕ್ಕವಾಗಿರುವಾಗ ನೆರಳು ಅಗತ್ಯ. ಹತ್ತು ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಕುದುರೆ ಗೊಬ್ಬರ ಹಾಕಬೇಕು. ಹೂಗೊಂಚಲುಗಳು ಹುಟ್ಟಿದಂತೆ ಅವನ್ನು ಕಿತ್ತು ಹಾಕುತ್ತಿರಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ಎಲೆಗಳು ದೊಡ್ಡವಾಗಿ ಗಿಡದ ಅಂದ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಲಿಯಸ್}} [[ವರ್ಗ:ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸಸ್ಯಗಳು]] 9ukfvayfcynpcacpjjyegxlwste47c4 1372846 1372845 2026-05-06T08:39:58Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಸಸ್ಯ ಕುಟುಂಬಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1372846 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |image = Leaf -pani koorkka.JPG |image_caption = ''[[Coleus amboinicus]]'' (syn. ''Plectranthus amboinicus'') |display_parents = 2 |taxon = Coleus |authority = [[João de Loureiro|Lour.]] (1790)<ref name=powo20765-1>{{cite web |title=''Coleus'' Lour. |work=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:20765-1 |access-date=16 April 2024}}</ref> |synonyms = {{Genus list |Anisochilus|Wall. ex Benth. (1830) |Ascocarydion|G.Taylor (1931) |Briquetastrum|Robyns & Lebrun (1929) |Burnatastrum|Briq. (1897) |Calchas|P.V.Heath (1997) |Capitanya|Schweinf. ex Gürke (1895) |Englerastrum|Briq. (1838) |Holostylon|Robyns & Lebrun (1929) |Isodictyophorus|Briq. (1917) |Leocus|A.Chev. (1909) |Majana|Rumph. ex Kuntze (1803) |Mitsa|Chapel. ex Benth. (1832), pro syn. |Neohyptis|J.K.Morton (1962) |Neomuellera|Briq. (1894) |Pycnostachys|Hook. (1826) |Rabdosiella|Codd (1984) |Saccostoma|Wall. ex Voigt (1845), nom. nud. |Solenostemon|Thonn. (1827) |Stiptanthus|Briq. (1897) |Symphostemon|Hiern (1900) }} |synonyms_ref = }} [[File:Coleus-1.jpg|thumb|[[Cultivar]] of ''[[Coleus scutellarioides]]'']] '''ಕೋಲಿಯಸ್''' ಇದೊಂದು ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಅಲಂಕಾರದ ಎಲೆಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಬೇಲಿಗಳು|ಅಲಂಕಾರ ಎಲೆಸಸ್ಯ]]. ಹಚ್ಚನೆ ಹಸಿರಾಗಿರುವ ಎಲೆಗಳ ಮೇಲೆ [[ಬಿಳಿ]], [[ನೀಲಿ]], [[ಕೆಂಪು]] ಮುಂತಾದ ಹಲವು ಬಣ್ಣದ ಚುಕ್ಕೆಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಸಸ್ಯ ಬಲು ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಎಲೆಯ ಅಂಚು ತಳಿಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಆಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸೊಗಸಾಗಿ ಭಾಗವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದರ ಅಂದ ದ್ವಿಗುಣಗೊಂಡಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕುಂಡಸಸ್ಯ, ಅಂಚುಸಸ್ಯ, ಕಲ್ಲೇರಿ ಸಸ್ಯ ಮುಂತಾಗಿ ಹಲವು ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. [[ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಕೋಲಿಯಸ್ ಎಂದರೆ ಪೊರೆ ಎಂದು ಅರ್ಥ. ಈ ಸಸ್ಯದ ಕೇಸರಗಳಿಗೆ ಪೊರೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ==ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವರ್ಗೀಕರಣ== ಕೋಲಿಯಸ್ ಲೇಬಿಯೇಟೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 90ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ. ಕೆಲವನ್ನು ಏಕವಾರ್ಷಿಕ ಗಿಡಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಸುವುದುಂಟು. ==ಸಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು== ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರಭೇದಗಳು 4' ಎತ್ತರ ಮೀರಿ ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ. [[ಕಾಂಡ]] ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳುಳ್ಳದ್ದು, ಎಲೆಗಳು ಸರಳ ಮಾದರಿಯವು. ಅವುಗಳ ಜೋಡಣೆ ಅಭಿಮುಖ ರೀತಿಯದು. ಅವಕ್ಕೆ ತೊಟ್ಟಿರಬಹುದು. ಅಂಚು [[ಗರಗಸ]]ದಂತೆ ಇಲ್ಲವೆ ಹಲ್ಲುಗಳಂತೆ ಇದೆ. ಹೂಗೊಂಚಲು ಮಧ್ಯಾರಂಭಿ ಮಾದರಿಯದು; ರೆಂಬೆಗಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೆ ಎಲೆಗಳ ಕಂಕುಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಹೂಗಳು ದ್ವಿಲಿಂಗಿಗಳು.ಒಂದೊಂದು ಹೂವಿನಲ್ಲೂ 5 ಪುಷ್ಪಪತ್ರಗಳು, 5 ದಳಗಳು, 4 ಕೇಸರಗಳು, ಉಚ್ಚಸ್ಥಾನದ ಅಂಡಾಶಯ ಇವೆ. ಕಳಗಳ ಕೂಡುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದಳ ಸಮೂಹ ಎರಡು ತುಟಿಗಳಾಗಿ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ==ಪ್ರಭೇದಗಳು== ಉದ್ಯಾನಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಪಡೆದಿರುವ ಹಲವಾರು ಕೋಲಿಯಸ್ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದವು ಕೋ.ಬ್ಲೂಮಿಯೈ. ಕೋ.ತೈರ್ಸಾಯ್ಡಿಯಸ್, ಕೋ.ಶಿರನ್ಸಿಸ್ ಎಂಬುವು. ಕೋ.ಬ್ಲೂಮಿಯೈ ಎಂಬುದು ಬಹುಶಃ ಕೋ.ಲ್ಯಾಸಿನಿಯೇಟಸ್, ಕೋ.ಬೈಕಲರ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಬಗೆಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಅಡ್ಡತಳಿ ಇರಬೇಕೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡಲಾಗಿದೆ. ಹಳದಿ, ಮಾಸಲು ಹಾಗೂ ಕಡುಗೆಂಪು ಬಣ್ಣಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಎಲೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಈ ಪ್ರಭೇದ ಬಲು ಆಕರ್ಷಕವೆನಿಸಿದೆ. <gallery mode="packed" caption="ಕೋಲಿಯಸ್ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಎಲೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ"> File:Plectranthus scutellarioides-Coleus 04.jpg File:Coleus sp.3.jpg File:Solenostemon scutellarioides 001.jpg File:India Goa biodiversity.jpg File:Coleus sp.6.jpg File:Leaves 1.JPG File:Starr 021122-0100 Solenostemon scutellarioides.jpg File:Starr 070906-8695 Solenostemon scutellarioides.jpg File:SolenostemonCoeusMendel.jpg File:Starr 070906-8698 Solenostemon scutellarioides.jpg File:DSC 4138 - Solenostemon scutellarioides (Buntnessel).JPG File:Plectranthus scutellarioides NBG LR.jpg File:Coleus (71543).jpg File:IMG-coleus~~.jpg </gallery> ==ಸಸ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ== ಕೋಲಿಯಸ್ ಸಸ್ಯವನ್ನು ಬೀಜ ಮತ್ತು ಕಾಂಡದ ತುಂಡುಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬೀಜಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿ ಮಾಡುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಕಾಂಡ ತುಂಡುಗಳಿಂದ ಬೆಳೆಸುವುದೇ ಸುಲಭವಾದ ಮತ್ತು ವಾಡಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರಮ. ಕಾಂಡ ತುಂಡುಗಳನ್ನು ಮರಳು ನೆಲದಲ್ಲಿ ನಾಟಿಮಾಡಿದಾಗ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬೇರು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಗಿಡಗಳು ಚಿಕ್ಕವಾಗಿರುವಾಗ ನೆರಳು ಅಗತ್ಯ. ಹತ್ತು ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಕುದುರೆ ಗೊಬ್ಬರ ಹಾಕಬೇಕು. ಹೂಗೊಂಚಲುಗಳು ಹುಟ್ಟಿದಂತೆ ಅವನ್ನು ಕಿತ್ತು ಹಾಕುತ್ತಿರಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ಎಲೆಗಳು ದೊಡ್ಡವಾಗಿ ಗಿಡದ ಅಂದ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಲಿಯಸ್}} [[ವರ್ಗ:ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸಸ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯ ಕುಟುಂಬಗಳು]] p65r9th4ex11uprusj3uuq7tpoquzxz 0 179068 1372851 2026-05-06T09:36:14Z VASANTH S.N. 728 VASANTH S.N. [[ದುಂಬಿ]] ಪುಟವನ್ನು [[ಕೋಲಿಯಾಪ್ಟರ]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಸೂಕ್ತವಾದ ಪುಟ ಶೀರ್ಷಿಕೆ 1372851 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ಕೋಲಿಯಾಪ್ಟರ]] tp3s2kvhlkhzfbwiesav8rypdyqlc7o 0 179069 1372857 2026-05-06T10:14:51Z VASANTH S.N. 728 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1372857 wikitext text/x-wiki {{Chembox |pronounce = {{IPAc-en|ˈ|k|oʊ|l|iː|n|audio=LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-choline.wav|a=Southern England}} |Watchedfields = changed |verifiedrevid = 477165756 |ImageFile = Choline skeletal formula.svg |ImageAlt = Choline cation skeletal formula |ImageName = Choline cation skeletal formula |ImageClass = skin-invert-image |ImageFile1 = Choline-cation-3D-balls.png |ImageClass1 = bg-transparent |ImageSize1 = 180 |ImageAlt1 = Ball-and-stick model |IUPACName = 2-Hydroxyethyl(trimethyl)azanium<ref name="pubchem">{{cite web | url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Choline|publisher=PubChem, National Library of Medicine, US National Institutes of Health|date=26 October 2024|access-date=31 October 2024 | title=Choline }}</ref> |PIN = 2-Hydroxy-''N'',''N'',''N''-trimethylethan-1-aminium |OtherNames = {{ubl|Bilineurine|(2-Hydroxyethyl)trimethylammonium|2-Hydroxy-''N'',''N'',''N''-trimethylethanaminium}} |Section1={{Chembox Identifiers |IUPHAR_ligand = 4551 |Beilstein = 1736748 |CASNo = 62-49-7 |CASNo_Ref = {{cascite|correct|??}} |ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} |ChEBI = 15354 |ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} |ChemSpiderID = 299 |DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}} |DrugBank = DB00122 |EC_number = 200-535-1 |Gmelin = 324597 |KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} |KEGG = C00114 |UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} |UNII = N91BDP6H0X |ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} |ChEMBL = 920 |StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChI = 1S/C5H14NO/c1-6(2,3)4-5-7/h7H,4-5H2,1-3H3/q+1 |StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey = OEYIOHPDSNJKLS-UHFFFAOYSA-N |PubChem = 305 |SMILES = C[N+](C)(C)CCO }} |Section2={{Chembox Properties |Appearance = |Formula = {{chem2|[(CH3)3NCH2CH2OH]+}} |C=5|H=14|N=1|O=1 |Solubility = |SolubleOther = }} |Section3={{Chembox Structure |Coordination = [[Tetrahedral molecular geometry|Tetrahedral]] at the [[nitrogen]] atom }} |Section4={{Chembox Hazards |ExternalSDS = 4 |LD50 = 3–6 g/kg (rat, oral)<ref name="lpi"/> |MainHazards = [[Corrosive]] |NFPA-S = COR |NFPA-F = 1 |NFPA-R = 0 |NFPA-H = 3 |GHSPictograms = {{GHS05}} |GHSSignalWord = Danger |HPhrases = {{H-phrases|314}} |PPhrases = {{P-phrases|260|264|280|301+330+331|303+361+353|304+340|305+351+338|310|321|363|405|501}} }} }} '''ಕೋಲೀನ್''' [[ಜೀವಕೋಶ|ಜೀವಕಣ]]ಗಳ ಒಂದು ಘಟಕ. [[ಕೊಬ್ಬು|ಕೊಬ್ಬಿ]]ನ ಚಯಾಪಚಯದಲ್ಲಿ ಇದರ ಪಾತ್ರ ಹಿರಿದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಲೈಪೊಟ್ರಾಪಿಕ್ ಕಾರಕ ಎಂದೂ ಹೆಸರಿದೆ. ಇದು ಅಸಿಟೈಲ್ ಕೋಲೀನಿನ ಒಂದು ಘಟಕ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಗಾಮಿ. ಇದರ ಉತ್ಪನ್ನ ಬೀಟೈನ್ ಎನ್ನುವ ಸಸ್ಯ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಲೈಪೊಟ್ರಾಪಿಕ್ ಕಾರಕಗಳೇ. ದೇಹಕ್ಕೆ ಕೋಲೀನಿನ ಅವಶ್ಯಕತೆಯ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಬಂದದ್ದು 1932ರಲ್ಲಿ. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಕೋಲೀನ್, ಬೀಟೈನ್ ಮತ್ತು ಮಿಥಿಯೋನೀನ್ ಎನ್ನುವ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಕೋಲೀನ್, ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೂತ್ರ {{chem2|[(CH3)3NCH2CH2OH]+}}.<ref name=pubchem/><ref name="lpi">{{cite book |doi=10.1002/0471238961.0308151207090404.a01 |chapter=Choline |title=Kirk-Othmer Encyclopedia of Chemical Technology |date=2000 |last1=Gidding |first1=Curtis E. |isbn=978-0-471-48494-3 }}</ref><ref name="ods">{{Cite web | url=https://ods.od.nih.gov/factsheets/Choline-HealthProfessional/|title=Choline |publisher=Office of Dietary Supplements, US National Institutes of Health|date=2 June 2022|access-date=31 October 2024 }}</ref> ==ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ== ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಕೋಲೀನ್ ಅಭಾವ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಇದ್ದರೆ [[ಯಕೃತ್ತು|ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗ]]ದಲ್ಲಿ ಕೊಬ್ಬು ಶೇಖರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ದೇಹಕ್ಕೆ ಅಹಿತಕಾರಿ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಿರ್ಹೊಸಿಸ್ ಎನ್ನುವ ಯಕೃತ್ತಿನ ರೋಗ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ [[ಹೃದಯ]]ದ ಬಡಿತದ ಎಣಿಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಮಾಂಸಖಂಡ]]ಗಳಲ್ಲಿನ ಶಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. [[ಹಂದಿ]] ಮತ್ತು [[ಇಲಿ]]ಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಈ ತೀರ್ಮಾನಗಳು ಸ್ಥೀರೀಕೃತವಾಗಿವೆ. ಕೋಲೀನಿಗಿರುವ ಗುಣಪಡಿಸುವ ಒಂದೇ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಲೆನೆಕ್ ಎನ್ನುವ ಯಕೃತ್ತಿನ ಸಿರ್ಹೊಸಿಸ್ ರೋಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಲೆನೆಕ್ ಸಿರ್ಹೋಸಿಸ್ ಎಂಬ ರೋಗ ಅತಿಮದ್ಯಸೇವನೆಯಿಂದಲೂ ಜೊತೆಗೆ ಕಡಿಮೆ ಊಟದ ಮಾಡುವುದರಿಂದಲೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದುಂಟು. ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಹೆಪಟೈಟಿಸ್ ಎನ್ನುವ ಯಕೃತ್ತಿನ ರೋಗದಲ್ಲಿ ಕೋಲೀನನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದಾಗ ಅದು ಗುಣಮುಖವಾಗಿದೆ. ಕೋಲೀನ್ ಕರುಳುಗಳಿಂದ ಶರೀರಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಬಾಯಿಯ ಮೂಲಕ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಕೋಲೀನಿನ 1% ಭಾಗ [[ಮೂತ್ರಜನಕಾಂಗ]]ದ ಮೂಲಕ ವಿಸರ್ಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref name=eu/><ref>{{cite web|url=https://www.accessdata.fda.gov/scripts/cdrh/cfdocs/cfcfr/CFRSearch.cfm?fr=107.100|title=21 CFR 107.100: Infant formula; Nutrient requirements; Nutrient specifications; Choline content|publisher=Code of Federal Regulations, Title 21; Food and Drug Administration|date=1 April 2019|access-date=2019-10-24}}</ref> ==ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳು== ಕೋಲೀನಿನ [[ರಾಸಾಯನಿಕ ರಚನೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅತಿ ವಿಷವುಳ್ಳ ವಸ್ತುಗಳು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಕೋಲೀನಿನಲ್ಲಿರುವ ನೀರಿನ ಭಾಗವನ್ನು ತೆಗೆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಷವುಳ್ಳ ನ್ಯೂರೀನ್ ಎನ್ನುವ ವಸ್ತು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕೋಲೀನಿಗೂ ಅಸಿಟೈಲ್ ಕೋಲೀನಿಗೂ ನಿಕಟಸಂಬಂಧ ಉಂಟು. ನರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಂದನಗಳ ಸಾಗಣೆಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ವಸ್ತು ಅಸಿಟೈಲ್ ಕೋಲೀನ್. ಇದು ಕೋಲಿನೆರ್ಜಿಕ್ ಎನ್ನುವ ನರಗಳ ಕೊನೆಗಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಇದು ಜಡತೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಕೂಡಲೇ ಇದು ಕೋಲೀನ್ ಎಸ್ಟರೇಸ್ ಎಂಬ ಎನ್‍ಜೈಮಿನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕೋಲೀನ್ ಮತ್ತು ಅಸಿಟೇಟ್ ಎನ್ನುವ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನರಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿದಾಗ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನರಗಳು ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಕೋಲೀನ್ ಮತ್ತು ಅಸಿಟೇಟ್‍ಗಳು ಒಂದುಗೂಡುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಒಂದುಗೂಡಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಅಸಿಟೈಲ್ ಕೋಲೀನ್ ನರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಮತ್ತೊಂದು ನರದ ಸ್ಪಂದನಗಳ ಸಾಗಣೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿ ನಿಂತಿರುತ್ತದೆ. ಕೋಲೀನ್ ಎಸ್ಟರೇಸನ್ನು ತಡೆಯುವ ವಸ್ತುಗಳು ಅಸಿಟೈಲ್ ಕೋಲೀನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬಾಳಲು ಅವಕಾಶ ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಎಸ್ಟರೀನ್ ಮತ್ತು ನಿಯೋಸ್ಟಿಗ್ಮನುಗಳು ಕೋಲೀನ್ ಎಸ್ಟರೇಸಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಲೀನ್}} 922gi458pjv3b9743naj9jtndg1k4mb 1372858 1372857 2026-05-06T10:17:28Z VASANTH S.N. 728 /* ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ */ 1372858 wikitext text/x-wiki {{Chembox |pronounce = {{IPAc-en|ˈ|k|oʊ|l|iː|n|audio=LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-choline.wav|a=Southern England}} |Watchedfields = changed |verifiedrevid = 477165756 |ImageFile = Choline skeletal formula.svg |ImageAlt = Choline cation skeletal formula |ImageName = Choline cation skeletal formula |ImageClass = skin-invert-image |ImageFile1 = Choline-cation-3D-balls.png |ImageClass1 = bg-transparent |ImageSize1 = 180 |ImageAlt1 = Ball-and-stick model |IUPACName = 2-Hydroxyethyl(trimethyl)azanium<ref name="pubchem">{{cite web | url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Choline|publisher=PubChem, National Library of Medicine, US National Institutes of Health|date=26 October 2024|access-date=31 October 2024 | title=Choline }}</ref> |PIN = 2-Hydroxy-''N'',''N'',''N''-trimethylethan-1-aminium |OtherNames = {{ubl|Bilineurine|(2-Hydroxyethyl)trimethylammonium|2-Hydroxy-''N'',''N'',''N''-trimethylethanaminium}} |Section1={{Chembox Identifiers |IUPHAR_ligand = 4551 |Beilstein = 1736748 |CASNo = 62-49-7 |CASNo_Ref = {{cascite|correct|??}} |ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} |ChEBI = 15354 |ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} |ChemSpiderID = 299 |DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}} |DrugBank = DB00122 |EC_number = 200-535-1 |Gmelin = 324597 |KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} |KEGG = C00114 |UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} |UNII = N91BDP6H0X |ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} |ChEMBL = 920 |StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChI = 1S/C5H14NO/c1-6(2,3)4-5-7/h7H,4-5H2,1-3H3/q+1 |StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey = OEYIOHPDSNJKLS-UHFFFAOYSA-N |PubChem = 305 |SMILES = C[N+](C)(C)CCO }} |Section2={{Chembox Properties |Appearance = |Formula = {{chem2|[(CH3)3NCH2CH2OH]+}} |C=5|H=14|N=1|O=1 |Solubility = |SolubleOther = }} |Section3={{Chembox Structure |Coordination = [[Tetrahedral molecular geometry|Tetrahedral]] at the [[nitrogen]] atom }} |Section4={{Chembox Hazards |ExternalSDS = 4 |LD50 = 3–6 g/kg (rat, oral)<ref name="lpi"/> |MainHazards = [[Corrosive]] |NFPA-S = COR |NFPA-F = 1 |NFPA-R = 0 |NFPA-H = 3 |GHSPictograms = {{GHS05}} |GHSSignalWord = Danger |HPhrases = {{H-phrases|314}} |PPhrases = {{P-phrases|260|264|280|301+330+331|303+361+353|304+340|305+351+338|310|321|363|405|501}} }} }} '''ಕೋಲೀನ್''' [[ಜೀವಕೋಶ|ಜೀವಕಣ]]ಗಳ ಒಂದು ಘಟಕ. [[ಕೊಬ್ಬು|ಕೊಬ್ಬಿ]]ನ ಚಯಾಪಚಯದಲ್ಲಿ ಇದರ ಪಾತ್ರ ಹಿರಿದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಲೈಪೊಟ್ರಾಪಿಕ್ ಕಾರಕ ಎಂದೂ ಹೆಸರಿದೆ. ಇದು ಅಸಿಟೈಲ್ ಕೋಲೀನಿನ ಒಂದು ಘಟಕ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಗಾಮಿ. ಇದರ ಉತ್ಪನ್ನ ಬೀಟೈನ್ ಎನ್ನುವ ಸಸ್ಯ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಲೈಪೊಟ್ರಾಪಿಕ್ ಕಾರಕಗಳೇ. ದೇಹಕ್ಕೆ ಕೋಲೀನಿನ ಅವಶ್ಯಕತೆಯ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಬಂದದ್ದು 1932ರಲ್ಲಿ. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಕೋಲೀನ್, ಬೀಟೈನ್ ಮತ್ತು ಮಿಥಿಯೋನೀನ್ ಎನ್ನುವ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಕೋಲೀನ್, ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೂತ್ರ {{chem2|[(CH3)3NCH2CH2OH]+}}.<ref name=pubchem/><ref name="lpi">{{cite book |doi=10.1002/0471238961.0308151207090404.a01 |chapter=Choline |title=Kirk-Othmer Encyclopedia of Chemical Technology |date=2000 |last1=Gidding |first1=Curtis E. |isbn=978-0-471-48494-3 }}</ref><ref name="ods">{{Cite web | url=https://ods.od.nih.gov/factsheets/Choline-HealthProfessional/|title=Choline |publisher=Office of Dietary Supplements, US National Institutes of Health|date=2 June 2022|access-date=31 October 2024 }}</ref> ==ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ== ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಕೋಲೀನ್ ಅಭಾವ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಇದ್ದರೆ [[ಯಕೃತ್ತು|ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗ]]ದಲ್ಲಿ ಕೊಬ್ಬು ಶೇಖರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ದೇಹಕ್ಕೆ ಅಹಿತಕಾರಿ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಿರ್ಹೊಸಿಸ್ ಎನ್ನುವ ಯಕೃತ್ತಿನ ರೋಗ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ [[ಹೃದಯ]]ದ ಬಡಿತದ ಎಣಿಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಮಾಂಸಖಂಡ]]ಗಳಲ್ಲಿನ ಶಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. [[ಹಂದಿ]] ಮತ್ತು [[ಇಲಿ]]ಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಈ ತೀರ್ಮಾನಗಳು ಸ್ಥೀರೀಕೃತವಾಗಿವೆ. ಕೋಲೀನಿಗಿರುವ ಗುಣಪಡಿಸುವ ಒಂದೇ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಲೆನೆಕ್ ಎನ್ನುವ ಯಕೃತ್ತಿನ ಸಿರ್ಹೊಸಿಸ್ ರೋಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಲೆನೆಕ್ ಸಿರ್ಹೋಸಿಸ್ ಎಂಬ ರೋಗ ಅತಿಮದ್ಯಸೇವನೆಯಿಂದಲೂ ಜೊತೆಗೆ ಕಡಿಮೆ ಊಟದ ಮಾಡುವುದರಿಂದಲೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದುಂಟು. ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಹೆಪಟೈಟಿಸ್ ಎನ್ನುವ ಯಕೃತ್ತಿನ ರೋಗದಲ್ಲಿ ಕೋಲೀನನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದಾಗ ಅದು ಗುಣಮುಖವಾಗಿದೆ. ಕೋಲೀನ್ ಕರುಳುಗಳಿಂದ ಶರೀರಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಬಾಯಿಯ ಮೂಲಕ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಕೋಲೀನಿನ 1% ಭಾಗ [[ಮೂತ್ರಜನಕಾಂಗ]]ದ ಮೂಲಕ ವಿಸರ್ಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.accessdata.fda.gov/scripts/cdrh/cfdocs/cfcfr/CFRSearch.cfm?fr=107.100|title=21 CFR 107.100: Infant formula; Nutrient requirements; Nutrient specifications; Choline content|publisher=Code of Federal Regulations, Title 21; Food and Drug Administration|date=1 April 2019|access-date=2019-10-24}}</ref> ==ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳು== ಕೋಲೀನಿನ [[ರಾಸಾಯನಿಕ ರಚನೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅತಿ ವಿಷವುಳ್ಳ ವಸ್ತುಗಳು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಕೋಲೀನಿನಲ್ಲಿರುವ ನೀರಿನ ಭಾಗವನ್ನು ತೆಗೆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಷವುಳ್ಳ ನ್ಯೂರೀನ್ ಎನ್ನುವ ವಸ್ತು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕೋಲೀನಿಗೂ ಅಸಿಟೈಲ್ ಕೋಲೀನಿಗೂ ನಿಕಟಸಂಬಂಧ ಉಂಟು. ನರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಂದನಗಳ ಸಾಗಣೆಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ವಸ್ತು ಅಸಿಟೈಲ್ ಕೋಲೀನ್. ಇದು ಕೋಲಿನೆರ್ಜಿಕ್ ಎನ್ನುವ ನರಗಳ ಕೊನೆಗಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಇದು ಜಡತೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಕೂಡಲೇ ಇದು ಕೋಲೀನ್ ಎಸ್ಟರೇಸ್ ಎಂಬ ಎನ್‍ಜೈಮಿನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕೋಲೀನ್ ಮತ್ತು ಅಸಿಟೇಟ್ ಎನ್ನುವ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನರಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿದಾಗ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನರಗಳು ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಕೋಲೀನ್ ಮತ್ತು ಅಸಿಟೇಟ್‍ಗಳು ಒಂದುಗೂಡುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಒಂದುಗೂಡಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಅಸಿಟೈಲ್ ಕೋಲೀನ್ ನರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಮತ್ತೊಂದು ನರದ ಸ್ಪಂದನಗಳ ಸಾಗಣೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿ ನಿಂತಿರುತ್ತದೆ. ಕೋಲೀನ್ ಎಸ್ಟರೇಸನ್ನು ತಡೆಯುವ ವಸ್ತುಗಳು ಅಸಿಟೈಲ್ ಕೋಲೀನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬಾಳಲು ಅವಕಾಶ ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಎಸ್ಟರೀನ್ ಮತ್ತು ನಿಯೋಸ್ಟಿಗ್ಮನುಗಳು ಕೋಲೀನ್ ಎಸ್ಟರೇಸಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಲೀನ್}} lzuombatk7jgvk20x35mwd5pz2z5aex 1372859 1372858 2026-05-06T10:18:02Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಜೀವ ವಿಜ್ಞಾನ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1372859 wikitext text/x-wiki {{Chembox |pronounce = {{IPAc-en|ˈ|k|oʊ|l|iː|n|audio=LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-choline.wav|a=Southern England}} |Watchedfields = changed |verifiedrevid = 477165756 |ImageFile = Choline skeletal formula.svg |ImageAlt = Choline cation skeletal formula |ImageName = Choline cation skeletal formula |ImageClass = skin-invert-image |ImageFile1 = Choline-cation-3D-balls.png |ImageClass1 = bg-transparent |ImageSize1 = 180 |ImageAlt1 = Ball-and-stick model |IUPACName = 2-Hydroxyethyl(trimethyl)azanium<ref name="pubchem">{{cite web | url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Choline|publisher=PubChem, National Library of Medicine, US National Institutes of Health|date=26 October 2024|access-date=31 October 2024 | title=Choline }}</ref> |PIN = 2-Hydroxy-''N'',''N'',''N''-trimethylethan-1-aminium |OtherNames = {{ubl|Bilineurine|(2-Hydroxyethyl)trimethylammonium|2-Hydroxy-''N'',''N'',''N''-trimethylethanaminium}} |Section1={{Chembox Identifiers |IUPHAR_ligand = 4551 |Beilstein = 1736748 |CASNo = 62-49-7 |CASNo_Ref = {{cascite|correct|??}} |ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} |ChEBI = 15354 |ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} |ChemSpiderID = 299 |DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}} |DrugBank = DB00122 |EC_number = 200-535-1 |Gmelin = 324597 |KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} |KEGG = C00114 |UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} |UNII = N91BDP6H0X |ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} |ChEMBL = 920 |StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChI = 1S/C5H14NO/c1-6(2,3)4-5-7/h7H,4-5H2,1-3H3/q+1 |StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey = OEYIOHPDSNJKLS-UHFFFAOYSA-N |PubChem = 305 |SMILES = C[N+](C)(C)CCO }} |Section2={{Chembox Properties |Appearance = |Formula = {{chem2|[(CH3)3NCH2CH2OH]+}} |C=5|H=14|N=1|O=1 |Solubility = |SolubleOther = }} |Section3={{Chembox Structure |Coordination = [[Tetrahedral molecular geometry|Tetrahedral]] at the [[nitrogen]] atom }} |Section4={{Chembox Hazards |ExternalSDS = 4 |LD50 = 3–6 g/kg (rat, oral)<ref name="lpi"/> |MainHazards = [[Corrosive]] |NFPA-S = COR |NFPA-F = 1 |NFPA-R = 0 |NFPA-H = 3 |GHSPictograms = {{GHS05}} |GHSSignalWord = Danger |HPhrases = {{H-phrases|314}} |PPhrases = {{P-phrases|260|264|280|301+330+331|303+361+353|304+340|305+351+338|310|321|363|405|501}} }} }} '''ಕೋಲೀನ್''' [[ಜೀವಕೋಶ|ಜೀವಕಣ]]ಗಳ ಒಂದು ಘಟಕ. [[ಕೊಬ್ಬು|ಕೊಬ್ಬಿ]]ನ ಚಯಾಪಚಯದಲ್ಲಿ ಇದರ ಪಾತ್ರ ಹಿರಿದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಲೈಪೊಟ್ರಾಪಿಕ್ ಕಾರಕ ಎಂದೂ ಹೆಸರಿದೆ. ಇದು ಅಸಿಟೈಲ್ ಕೋಲೀನಿನ ಒಂದು ಘಟಕ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಗಾಮಿ. ಇದರ ಉತ್ಪನ್ನ ಬೀಟೈನ್ ಎನ್ನುವ ಸಸ್ಯ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಲೈಪೊಟ್ರಾಪಿಕ್ ಕಾರಕಗಳೇ. ದೇಹಕ್ಕೆ ಕೋಲೀನಿನ ಅವಶ್ಯಕತೆಯ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಬಂದದ್ದು 1932ರಲ್ಲಿ. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಕೋಲೀನ್, ಬೀಟೈನ್ ಮತ್ತು ಮಿಥಿಯೋನೀನ್ ಎನ್ನುವ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಕೋಲೀನ್, ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೂತ್ರ {{chem2|[(CH3)3NCH2CH2OH]+}}.<ref name=pubchem/><ref name="lpi">{{cite book |doi=10.1002/0471238961.0308151207090404.a01 |chapter=Choline |title=Kirk-Othmer Encyclopedia of Chemical Technology |date=2000 |last1=Gidding |first1=Curtis E. |isbn=978-0-471-48494-3 }}</ref><ref name="ods">{{Cite web | url=https://ods.od.nih.gov/factsheets/Choline-HealthProfessional/|title=Choline |publisher=Office of Dietary Supplements, US National Institutes of Health|date=2 June 2022|access-date=31 October 2024 }}</ref> ==ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ== ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಕೋಲೀನ್ ಅಭಾವ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಇದ್ದರೆ [[ಯಕೃತ್ತು|ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗ]]ದಲ್ಲಿ ಕೊಬ್ಬು ಶೇಖರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ದೇಹಕ್ಕೆ ಅಹಿತಕಾರಿ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಿರ್ಹೊಸಿಸ್ ಎನ್ನುವ ಯಕೃತ್ತಿನ ರೋಗ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ [[ಹೃದಯ]]ದ ಬಡಿತದ ಎಣಿಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಮಾಂಸಖಂಡ]]ಗಳಲ್ಲಿನ ಶಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. [[ಹಂದಿ]] ಮತ್ತು [[ಇಲಿ]]ಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಈ ತೀರ್ಮಾನಗಳು ಸ್ಥೀರೀಕೃತವಾಗಿವೆ. ಕೋಲೀನಿಗಿರುವ ಗುಣಪಡಿಸುವ ಒಂದೇ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಲೆನೆಕ್ ಎನ್ನುವ ಯಕೃತ್ತಿನ ಸಿರ್ಹೊಸಿಸ್ ರೋಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಲೆನೆಕ್ ಸಿರ್ಹೋಸಿಸ್ ಎಂಬ ರೋಗ ಅತಿಮದ್ಯಸೇವನೆಯಿಂದಲೂ ಜೊತೆಗೆ ಕಡಿಮೆ ಊಟದ ಮಾಡುವುದರಿಂದಲೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದುಂಟು. ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಹೆಪಟೈಟಿಸ್ ಎನ್ನುವ ಯಕೃತ್ತಿನ ರೋಗದಲ್ಲಿ ಕೋಲೀನನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದಾಗ ಅದು ಗುಣಮುಖವಾಗಿದೆ. ಕೋಲೀನ್ ಕರುಳುಗಳಿಂದ ಶರೀರಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಬಾಯಿಯ ಮೂಲಕ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಕೋಲೀನಿನ 1% ಭಾಗ [[ಮೂತ್ರಜನಕಾಂಗ]]ದ ಮೂಲಕ ವಿಸರ್ಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.accessdata.fda.gov/scripts/cdrh/cfdocs/cfcfr/CFRSearch.cfm?fr=107.100|title=21 CFR 107.100: Infant formula; Nutrient requirements; Nutrient specifications; Choline content|publisher=Code of Federal Regulations, Title 21; Food and Drug Administration|date=1 April 2019|access-date=2019-10-24}}</ref> ==ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳು== ಕೋಲೀನಿನ [[ರಾಸಾಯನಿಕ ರಚನೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅತಿ ವಿಷವುಳ್ಳ ವಸ್ತುಗಳು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಕೋಲೀನಿನಲ್ಲಿರುವ ನೀರಿನ ಭಾಗವನ್ನು ತೆಗೆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಷವುಳ್ಳ ನ್ಯೂರೀನ್ ಎನ್ನುವ ವಸ್ತು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕೋಲೀನಿಗೂ ಅಸಿಟೈಲ್ ಕೋಲೀನಿಗೂ ನಿಕಟಸಂಬಂಧ ಉಂಟು. ನರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಂದನಗಳ ಸಾಗಣೆಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ವಸ್ತು ಅಸಿಟೈಲ್ ಕೋಲೀನ್. ಇದು ಕೋಲಿನೆರ್ಜಿಕ್ ಎನ್ನುವ ನರಗಳ ಕೊನೆಗಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಇದು ಜಡತೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಕೂಡಲೇ ಇದು ಕೋಲೀನ್ ಎಸ್ಟರೇಸ್ ಎಂಬ ಎನ್‍ಜೈಮಿನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕೋಲೀನ್ ಮತ್ತು ಅಸಿಟೇಟ್ ಎನ್ನುವ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನರಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿದಾಗ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನರಗಳು ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಕೋಲೀನ್ ಮತ್ತು ಅಸಿಟೇಟ್‍ಗಳು ಒಂದುಗೂಡುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಒಂದುಗೂಡಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಅಸಿಟೈಲ್ ಕೋಲೀನ್ ನರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಮತ್ತೊಂದು ನರದ ಸ್ಪಂದನಗಳ ಸಾಗಣೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿ ನಿಂತಿರುತ್ತದೆ. ಕೋಲೀನ್ ಎಸ್ಟರೇಸನ್ನು ತಡೆಯುವ ವಸ್ತುಗಳು ಅಸಿಟೈಲ್ ಕೋಲೀನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬಾಳಲು ಅವಕಾಶ ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಎಸ್ಟರೀನ್ ಮತ್ತು ನಿಯೋಸ್ಟಿಗ್ಮನುಗಳು ಕೋಲೀನ್ ಎಸ್ಟರೇಸಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಲೀನ್}} [[ವರ್ಗ:ಜೀವ ವಿಜ್ಞಾನ]] l753a4kkfsl9gjae73izs7sw4j8y346 1372860 1372859 2026-05-06T10:18:22Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1372860 wikitext text/x-wiki {{Chembox |pronounce = {{IPAc-en|ˈ|k|oʊ|l|iː|n|audio=LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-choline.wav|a=Southern England}} |Watchedfields = changed |verifiedrevid = 477165756 |ImageFile = Choline skeletal formula.svg |ImageAlt = Choline cation skeletal formula |ImageName = Choline cation skeletal formula |ImageClass = skin-invert-image |ImageFile1 = Choline-cation-3D-balls.png |ImageClass1 = bg-transparent |ImageSize1 = 180 |ImageAlt1 = Ball-and-stick model |IUPACName = 2-Hydroxyethyl(trimethyl)azanium<ref name="pubchem">{{cite web | url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Choline|publisher=PubChem, National Library of Medicine, US National Institutes of Health|date=26 October 2024|access-date=31 October 2024 | title=Choline }}</ref> |PIN = 2-Hydroxy-''N'',''N'',''N''-trimethylethan-1-aminium |OtherNames = {{ubl|Bilineurine|(2-Hydroxyethyl)trimethylammonium|2-Hydroxy-''N'',''N'',''N''-trimethylethanaminium}} |Section1={{Chembox Identifiers |IUPHAR_ligand = 4551 |Beilstein = 1736748 |CASNo = 62-49-7 |CASNo_Ref = {{cascite|correct|??}} |ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} |ChEBI = 15354 |ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} |ChemSpiderID = 299 |DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}} |DrugBank = DB00122 |EC_number = 200-535-1 |Gmelin = 324597 |KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} |KEGG = C00114 |UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} |UNII = N91BDP6H0X |ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} |ChEMBL = 920 |StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChI = 1S/C5H14NO/c1-6(2,3)4-5-7/h7H,4-5H2,1-3H3/q+1 |StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey = OEYIOHPDSNJKLS-UHFFFAOYSA-N |PubChem = 305 |SMILES = C[N+](C)(C)CCO }} |Section2={{Chembox Properties |Appearance = |Formula = {{chem2|[(CH3)3NCH2CH2OH]+}} |C=5|H=14|N=1|O=1 |Solubility = |SolubleOther = }} |Section3={{Chembox Structure |Coordination = [[Tetrahedral molecular geometry|Tetrahedral]] at the [[nitrogen]] atom }} |Section4={{Chembox Hazards |ExternalSDS = 4 |LD50 = 3–6 g/kg (rat, oral)<ref name="lpi"/> |MainHazards = [[Corrosive]] |NFPA-S = COR |NFPA-F = 1 |NFPA-R = 0 |NFPA-H = 3 |GHSPictograms = {{GHS05}} |GHSSignalWord = Danger |HPhrases = {{H-phrases|314}} |PPhrases = {{P-phrases|260|264|280|301+330+331|303+361+353|304+340|305+351+338|310|321|363|405|501}} }} }} '''ಕೋಲೀನ್''' [[ಜೀವಕೋಶ|ಜೀವಕಣ]]ಗಳ ಒಂದು ಘಟಕ. [[ಕೊಬ್ಬು|ಕೊಬ್ಬಿ]]ನ ಚಯಾಪಚಯದಲ್ಲಿ ಇದರ ಪಾತ್ರ ಹಿರಿದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಲೈಪೊಟ್ರಾಪಿಕ್ ಕಾರಕ ಎಂದೂ ಹೆಸರಿದೆ. ಇದು ಅಸಿಟೈಲ್ ಕೋಲೀನಿನ ಒಂದು ಘಟಕ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಗಾಮಿ. ಇದರ ಉತ್ಪನ್ನ ಬೀಟೈನ್ ಎನ್ನುವ ಸಸ್ಯ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಲೈಪೊಟ್ರಾಪಿಕ್ ಕಾರಕಗಳೇ. ದೇಹಕ್ಕೆ ಕೋಲೀನಿನ ಅವಶ್ಯಕತೆಯ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಬಂದದ್ದು 1932ರಲ್ಲಿ. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಕೋಲೀನ್, ಬೀಟೈನ್ ಮತ್ತು ಮಿಥಿಯೋನೀನ್ ಎನ್ನುವ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಕೋಲೀನ್, ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೂತ್ರ {{chem2|[(CH3)3NCH2CH2OH]+}}.<ref name=pubchem/><ref name="lpi">{{cite book |doi=10.1002/0471238961.0308151207090404.a01 |chapter=Choline |title=Kirk-Othmer Encyclopedia of Chemical Technology |date=2000 |last1=Gidding |first1=Curtis E. |isbn=978-0-471-48494-3 }}</ref><ref name="ods">{{Cite web | url=https://ods.od.nih.gov/factsheets/Choline-HealthProfessional/|title=Choline |publisher=Office of Dietary Supplements, US National Institutes of Health|date=2 June 2022|access-date=31 October 2024 }}</ref> ==ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ== ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಕೋಲೀನ್ ಅಭಾವ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಇದ್ದರೆ [[ಯಕೃತ್ತು|ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗ]]ದಲ್ಲಿ ಕೊಬ್ಬು ಶೇಖರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ದೇಹಕ್ಕೆ ಅಹಿತಕಾರಿ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಿರ್ಹೊಸಿಸ್ ಎನ್ನುವ ಯಕೃತ್ತಿನ ರೋಗ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ [[ಹೃದಯ]]ದ ಬಡಿತದ ಎಣಿಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಮಾಂಸಖಂಡ]]ಗಳಲ್ಲಿನ ಶಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. [[ಹಂದಿ]] ಮತ್ತು [[ಇಲಿ]]ಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಈ ತೀರ್ಮಾನಗಳು ಸ್ಥೀರೀಕೃತವಾಗಿವೆ. ಕೋಲೀನಿಗಿರುವ ಗುಣಪಡಿಸುವ ಒಂದೇ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಲೆನೆಕ್ ಎನ್ನುವ ಯಕೃತ್ತಿನ ಸಿರ್ಹೊಸಿಸ್ ರೋಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಲೆನೆಕ್ ಸಿರ್ಹೋಸಿಸ್ ಎಂಬ ರೋಗ ಅತಿಮದ್ಯಸೇವನೆಯಿಂದಲೂ ಜೊತೆಗೆ ಕಡಿಮೆ ಊಟದ ಮಾಡುವುದರಿಂದಲೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದುಂಟು. ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಹೆಪಟೈಟಿಸ್ ಎನ್ನುವ ಯಕೃತ್ತಿನ ರೋಗದಲ್ಲಿ ಕೋಲೀನನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದಾಗ ಅದು ಗುಣಮುಖವಾಗಿದೆ. ಕೋಲೀನ್ ಕರುಳುಗಳಿಂದ ಶರೀರಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಬಾಯಿಯ ಮೂಲಕ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಕೋಲೀನಿನ 1% ಭಾಗ [[ಮೂತ್ರಜನಕಾಂಗ]]ದ ಮೂಲಕ ವಿಸರ್ಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.accessdata.fda.gov/scripts/cdrh/cfdocs/cfcfr/CFRSearch.cfm?fr=107.100|title=21 CFR 107.100: Infant formula; Nutrient requirements; Nutrient specifications; Choline content|publisher=Code of Federal Regulations, Title 21; Food and Drug Administration|date=1 April 2019|access-date=2019-10-24}}</ref> ==ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳು== ಕೋಲೀನಿನ [[ರಾಸಾಯನಿಕ ರಚನೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅತಿ ವಿಷವುಳ್ಳ ವಸ್ತುಗಳು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಕೋಲೀನಿನಲ್ಲಿರುವ ನೀರಿನ ಭಾಗವನ್ನು ತೆಗೆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಷವುಳ್ಳ ನ್ಯೂರೀನ್ ಎನ್ನುವ ವಸ್ತು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕೋಲೀನಿಗೂ ಅಸಿಟೈಲ್ ಕೋಲೀನಿಗೂ ನಿಕಟಸಂಬಂಧ ಉಂಟು. ನರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಂದನಗಳ ಸಾಗಣೆಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ವಸ್ತು ಅಸಿಟೈಲ್ ಕೋಲೀನ್. ಇದು ಕೋಲಿನೆರ್ಜಿಕ್ ಎನ್ನುವ ನರಗಳ ಕೊನೆಗಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಇದು ಜಡತೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಕೂಡಲೇ ಇದು ಕೋಲೀನ್ ಎಸ್ಟರೇಸ್ ಎಂಬ ಎನ್‍ಜೈಮಿನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕೋಲೀನ್ ಮತ್ತು ಅಸಿಟೇಟ್ ಎನ್ನುವ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನರಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿದಾಗ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನರಗಳು ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಕೋಲೀನ್ ಮತ್ತು ಅಸಿಟೇಟ್‍ಗಳು ಒಂದುಗೂಡುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಒಂದುಗೂಡಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಅಸಿಟೈಲ್ ಕೋಲೀನ್ ನರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಮತ್ತೊಂದು ನರದ ಸ್ಪಂದನಗಳ ಸಾಗಣೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿ ನಿಂತಿರುತ್ತದೆ. ಕೋಲೀನ್ ಎಸ್ಟರೇಸನ್ನು ತಡೆಯುವ ವಸ್ತುಗಳು ಅಸಿಟೈಲ್ ಕೋಲೀನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬಾಳಲು ಅವಕಾಶ ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಎಸ್ಟರೀನ್ ಮತ್ತು ನಿಯೋಸ್ಟಿಗ್ಮನುಗಳು ಕೋಲೀನ್ ಎಸ್ಟರೇಸಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಲೀನ್}} [[ವರ್ಗ:ಜೀವ ವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು]] c7gbwlrxu57sbadh1mj3ced0f5d35k8 3 179070 1372862 2026-05-06T11:23:57Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1372862 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Nikhilhn}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೫೩, ೬ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) clzgihzr3191tkvu0j97n49a0nwlmc4